316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ψαλµοί. . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Σολοµών. . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . . . . . . . . . . . . 12. . . . . . . . . . . . 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . . . . . . . . . 3. . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . . . . . . καθώς πορεύεται στην έρηµο . . . . . . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. . . . . . . . . . . . . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . . . . . . . . . . 14. . . . . . . . . . . . . το µεγάλο «ναι» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . ∆αβίδ. . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . . . . . . . . . . . . . . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . 15. . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . . . . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . Χάρτης της Παλαιστίνης . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . 11. . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . . . . . 8. . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. . . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . 26. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . . . . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . . . . . . . . . . . . . . .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . . . . . «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . . . . Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20. . . . . . . . . 25. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 6 . . . . . . 23. . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . . . . . . 29. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . . . . . . . . . . 27. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η εποχή της κρίσης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . 24. . . . . . . . . . 21. .

Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò. Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. Ïé óõããñáöåßò 7 . Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. íá ñùôÞóåôå. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. ìåãÜëá âéâëßá. Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò. ãíþóåéò. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ. Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. áãùíßá. êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá. Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. ðåñéðÝôåéåò. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå. Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. ðïëëïß äÜóêáëïé. íá åñåõíÞóåôå. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò.

ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá. Ãåí 5. ¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Ð.13. êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. Ãåí 5.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò. ð. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò. åßíáé ìéá óçìåßùóç.÷. Ç ðáñáðïìðÞ. Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå. Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé.÷. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ.13-16. äçëáäÞ. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . ëïéðüí.

qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό. λοιπόν. Οι επιστήµονες (θεολόγοι. δηλαδή την Αγία Γραφή.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αρχαιολόγοι κ. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. τη µουσική.ά. εβραίοι. ιστορικοί. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του.τι είναι. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ. φιλόλογοι.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν. Έτσι. Πράγµατι. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. ινδουϊστές* κ. το θέατρο. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους. Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο.ά. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους. θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους.ά. Ντάνιελ Ροπς 11 . Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου. Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. ∆ίκαια. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. τον κινηµατογράφο.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία.

Ποιος και γιατί «λέει». δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων). Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94. τον στηρίζει.qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15. Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. όταν. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα. Άγ. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες. Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο. αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. 1176 12 . Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού». αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. του δείχνει την αλήθεια. αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. τον θεραπεύει από το κακό. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ας µην αποθαρρυνθούµε. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. Τι σηµαίνει όµως αυτό. 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. να ρωτάµε. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. να συζητάµε. Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή.

Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης.Χ. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων. τα παλιά χρόνια.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. 4. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. 3. όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. από 27. 12. τον Ισραήλ. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. Έτσι. Στη Βίβλο όµως. µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη. σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του). ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. Σήµερα. που αποτελείται από 49 βιβλία. Σηµαίνει επίσης ό. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò. µ. 2. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς. και την Καινή ∆ιαθήκη. Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι. Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 . φρόντισε να τα διαφυλάξει. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. Εβρ 1.

η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. το Ëåõúôéêü νόµοι. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά.χ. ως το πρώτο της τµήµα. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. ποιήµατα. Ωστόσο. Π. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι. άντρες και γυναίκες. Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ανάλογα. αποφθέγµατα*. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! .χ.vivlio_theol_mm_TELIKO. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. εικόνες. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. την Παλαιά ∆ιαθήκη. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή. κρυφά ή φανερά. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. λοιπόν. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία.

µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη). Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη).vivlio_theol_mm_TELIKO2. Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός). Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. λοιπόν. η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης.qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς. Ταυτόχρονα. [áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò. τον Αβραάµ. Χριστός ο Αντιφωνητής. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. τοιχογραφία του 12ου αι. Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου. είναι και για τους χριστιανούς ιερά. Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια. Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. Ως χριστιανικό βιβλίο. Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού. Ιω 8. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. 12 15 . αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). Έτσι. Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á. όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος).

Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη. Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. το 1947. αποδείξεις κ. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού. αφηγήσεις. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές. µαζί µε πολλά άλλα. Libby (βραβείο Νόµπελ).vivlio_theol_mm_TELIKO2. γύρω στο 2ο αι. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις.) χρησιµοποιούνταν όστρακα*. π. βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα. στα σπήλαια του Κουµράν.ά. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα. κοντά στη Νεκρά Θάλασσα..qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). και βρέθηκαν τυχαία. π. λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! .F. Αρκετά αργότερα.Χ. καθώς και να διπλωθεί. 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι. Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο. Για µικρότερα κείµενα (επιστολές. δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». Οι γραφείς. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί.Χ. ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου.

îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò. Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 . Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. 13-15 .vivlio_theol_mm_TELIKO2. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». 15. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé. ï Èåüò óáò.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. 2. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù.ÐñïöÞôçò Áìþò 9. Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß.Ðáñïéìßáé 10. èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. 3. ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου. Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. 4. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå.

16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν. Ιερ 15. τους γεωργούς. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. ποιητικά. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου. άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. όπου κι αν βρίσκονταν. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. Τι εννοούµε.qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. υπήρχε ο Θεός. Στο κέντρο της ζωής τους. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. εποµένως και οι συγγραφείς της. της ταχύτητας. τους βοσκούς και τους εµπόρους. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. των αλλαγών. ντύνονταν. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν. λοιπόν. το βασιλιά. Ισραηλίτες.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. Κύριε του σύµπαντος. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό.τι εµείς. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου. Νίκος Ματσούκας.vivlio_theol_mm_TELIKO2. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα. µιλούσαν. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. απλά. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους. της πληροφορίας. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. δεν ήταν σαν κι εµάς. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. Ιουδαίοι. σύγχρονος θεολόγος . Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν. τους ιερείς. σκέφτονταν. έγιναν και αγρότες.

Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. να έχουµε στο νου µας. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. Επίσης. λοιπόν. όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. Με τις εικόνες. Η εικόνα αυτή. που δύσκολα ξεχνιούνται. καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. λοιπόν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αλλά συγκεκριµένα. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. να µαλώνει τους ανθρώπους. Έτσι. να θυµώνει. λοιπόν. που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό. όπως είναι φυσικό. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα. Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. όπως ένας αυστηρός πατέρας. Π. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους.χ. τη λέξη κέρας (= κέρατο). επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. αντί γι’ αυτή. φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα. ευαισθησία. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου. 19 . Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. τις ιδέες. Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. όσο καλύτερα γινόταν. Πώς το πετύχαιναν αυτό. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. Τις εκφράσεις αυτές. που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης.χ. τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. Π. καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. χρησιµοποιεί. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων. δηλαδή βοσκό. δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά.

16. óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð. åßó' åóý. Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. 2. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá. Êýñéå.qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ.ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé. «åìðíÝïìáé».). όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. Øáëìüò 22 3. Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ. ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ. ãéáôß ìáæß ìïõ. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. åéêüíá Þ ü. ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15. Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. Φωτογραφία του N. Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå.×. 20 .

vivlio_theol_mm_TELIKO2. Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι. στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. Γι’ αυτό το λόγο. η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη. οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. ο Λίβανος. Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν. το Ιράν. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή. 21 . η Ιορδανία. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. Ας προσέξουµε το χάρτη 2. το Ισραήλ. δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4.Χ. Έτσι. Σήµερα. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη. η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή. η Συρία. τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1.

συκιές. Προσέξτε το χάρτη 3. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια. Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. ∆ευτ 26. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. ροδιές. Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης).vivlio_theol_mm_TELIKO2. ελιές. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις. χώρα που ρέει γάλα και µέλι. Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. πορτοκαλιές. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι.qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης. κριθάρι. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης.

αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες.). 23 . Áí èÝëåôå. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. δυστυχώς µε τραγικά νέα. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος. Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη.Ü.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ. Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. 3. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι. Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη . Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. Έτσι. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò. Té äåß÷íåé áõôü. 2. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. Κι αυτό γιατί από το 1948. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο. Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες.

Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. 8. 4. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). 4.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 2. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. 24 . 5. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. 7. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. 7. ποτάµια της. 9. 5. Μάθηµα 3 1. 2. 4. 9. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. 7. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά. 2. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. 5. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. 10. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. Τι εννοούµε µ’ αυτό.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 9. 8. 7. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 8. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. 6. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. 9. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. Μάθηµα 4 1. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. 3. Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». 2. Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. 6. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. 3. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. 5. 3. 8. 3. Πώς είναι το κλίµα της. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων. λίµνες. 6. 4. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη. Μάθηµα 2 1. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά. 6. Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν.

Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται.ά. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι. Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. Τι θα γράφατε. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων. • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. τη Συρία και την Ιορδανία. µουσική κ. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα. Φυσική. επιστηµόνων. 4. δραµατοποίηση. Χηµεία κ. 2. στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή. κολλάζ. • • Μάθηµα 2 1. 25 . 4. 2. Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών. που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη. 2.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 3. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π. Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ. 3.). Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι. Γράψτε τα δίπλα δίπλα. από το βιβλίο της Γεωγραφίας).ά. Ανακαλύψτε. Μάθηµα 3 1.).χ. 3. • Óýìâï ëá 2. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά.ά. Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα. Μαθηµατικά. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. το Λίβανο. κείµενο. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. ηθοποιών κ. καθώς και σύµβολα της εποχής µας. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας). 4. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς. Μάθηµα 4 1.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης. Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική.

qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.

qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .vivlio_theol_mm_TELIKO2.×.qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð.

: Αιγύπτιοι.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. Ακκάδ.Χ. νοµοθεσία. αστρολογία. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν. µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο. Χαρράν. 29 .)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. Νινευί. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. Βαβυλώνιοι. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές. π. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ.ά. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. πατέρα του Αβραάµ. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. τη Γένεση. αγάλµατα κ. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση. Μάρι. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. Φοίνικες. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π. αριθµητική. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους. Ασσούρ.vivlio_theol_mm_TELIKO2.ά. έως το 15ο αι. Ιεριχώ. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. στα κεφάλαια 12-50. από το Θεό. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα. θρησκεία). Χετταίοι. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή. Ιακώβ και Ιωσήφ. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε. του Αβραάµ.Χ. το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. µεταλλικά εργαλεία κ. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. έπιπλα. Σούσα. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. Έτσι. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες. ανάκτορα. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. γραφή. Σουµέριοι. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. Βαβυλώνα. Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής.

Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. ξαναγύρισε στη Χαναάν. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα. και το Λωτ. όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…». στη Χεβρών. ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας. Όταν το κακό πέρασε. Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους». Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου». γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών. γιο του αδερφού του. τη Σάρα. Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ. Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. αν µπορείς να τα µετρήσεις.qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής. το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο. σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα.. 30 . Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε.. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. Επίσης. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου. Και έφτασαν στη Χαναάν. Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι. ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ.. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ. Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια..

Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*. Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι. πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό. στη σκηνή». Πήρε ακόµα βούτυρο. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες.qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας. «αν έχω την εύνοιά* σου. Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο.) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη. Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. στο άνοιγµα της σκηνής. µην προσπεράσεις το δούλο σου. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη.) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους. Άγαρ. «Κύριέ µου». τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 31 . το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Μετά έτρεξε στα βόδια. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. είπε. ζύµωσέ το και κάνε πίττες». γιατί στεκόταν από πίσω του. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό. Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο». γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. λοιπόν. Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ.» Αυτός απάντησε: «Εκεί. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου.

qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα. á´). Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò. 9.τι είχε υποσχεθεί. Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ. 32 . Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý . 8. ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. όπως είχε πει. â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç». 4.ÁâñáÜì. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. και έκανε γι’ αυτήν ό. Έτσι. στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. Óôéò ðáñ. Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì. (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. 5. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. 3. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü. Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. 2. Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü. 6. στα γηρατειά του. Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. 7. η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ.

qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*. Κύριε Θεέ µας. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ). το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει. Για να την κατανοήσουµε. Αλλά ο Θεός.vivlio_theol_mm_TELIKO2. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο. Η θυσία του Αβραάµ.) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 . Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε. που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. Ο Απόστολος Παύλος. περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. αφιερωµένο στον Αβραάµ. γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο.

ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. 8.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Φορητή εικόνα του 16ου αι. Στη συνάντηση Θεού . 2. Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. 34 . 4. 6.Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ. 3. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ». Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ.vivlio_theol_mm_TELIKO. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. 7. Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. 2. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί. 10. (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1. Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. 5. Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. 2. του Θεού µας. (∆είξτε την πορεία του στο χάρτη). Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. 9. Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. 3.

Μετά βγήκε ο αδερφός του.. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. Στη Βέερ . ο Ιακώβ. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι.. 35 . «Κοντεύει ο καιρός». σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως. τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. τον εξαπάτησε. που την αγάπησε πολύ. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία. Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε. Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ.. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο.. οι γιοι του.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ. Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…». Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω. Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του. αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια. Όταν ο Αβραάµ πέθανε. Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της.Σεβά µάλιστα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. που του άρεσε να µένει στη σκηνή. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός. Με τη βοήθεια του Θεού. Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας. έλεγε. η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. όπου εγκαταστάθηκε. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. άνθρωπος της υπαίθρου. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος. ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας. ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου.

Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα. Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Όταν έδυε ο ήλιος.. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων. Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ. Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού). Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του.. και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. Κύριε. έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…». Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα.Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. Λάβαν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του. Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. τον έπιασε µεγάλη αγωνία. 36 . Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. εκεί όπου γεννήθηκες.qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια. δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά. στον αδερφό της µητέρας του. Έτσι. Το πρωί που σηκώθηκε. Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ.. κι εγώ θα είµαι µαζί σου». ∆ε θα σε αφήσω. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός».

4. Τον έθαψαν οι γιοι του. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå. Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. γέροντας και µακροήµερος. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα.. Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ï ÉóáÜê.Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç). Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε. Ο Ισαάκ πέθανε . Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. 5. 37 . Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý . πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του.. Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του. ο Ησαύ και ο Ιακώβ. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ. 2. ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï. Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá. 3.

.qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1.......... Χαρακτηρίστε τους... ... .............. 6....) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του......................................... 38 .............. .............. 2......... Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ................... 4............. Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò»..... 5............. Βέερ ............ . ζωγραφική κ.......................................................................Σεβά.......................................................... Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί. Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν. Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις........... ....................................... .................. Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ ................. Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ............ Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών.........ά................... Παναγία η Γλυκοφιλούσα.vivlio_theol_mm_TELIKO2.............................. φορητή εικόνα του 14ου αι.............. ............... ...... ................... 2...................... Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο............................................. Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ............................................ 3................... Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ. Χεβρών...... Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ. Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία)............... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1............. 2.... Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη.... το Θεό µε τους ανθρώπους......... • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1......................... Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ..................... Συχέµ.. . ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο....Ησαύ............. ........................................... ............................................................. ..

Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. Έτσι κι έγινε. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. 39 . Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου». Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. Τότε ο ένας από τους αυλικούς. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. Τελικά. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα.qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. όµως. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου. Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. Η ζήλια έγινε µίσος. Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. ∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. ο ήλιος. Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. Σε ένα άλλο πάλι. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών. τον Πετεφρή.

ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του.) . του Ρέµπραντ (17ος αι. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε. αν και τους γνώρισε. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. δεν φανερώθηκε. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή.. Η τελευταία του επιθυµία... και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο. Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό». που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. των αδερφών του και όλης της οικογένειας. ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο.… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα. στη Χαναάν. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο. Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν. Όταν αυτό έγινε. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου.. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος. 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. Έλα σ’ εµένα. Εκείνος. µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ. γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε.

φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …».qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. 41 . διακρίσεις. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå. Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ. εκτελέσεις. στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7. 3. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του.000 σελίδες για τον Ιωσήφ. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. µε περισσότερες από 2. Αφού υπάρχουν πόλεµοι. Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. 9-16). 2. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò. Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ. 4. Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò. 5. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò.vivlio_theol_mm_TELIKO2.

Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα. που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι. 42 . Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν. 5. Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο. Ποια είναι η φράση . όταν ξαναβρέθηκαν. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. 2.κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους. Ελέγχω τι έµαθα 1. 6. 8. 3. κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ. 3. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. 7. Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. 2.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 4.

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .

Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του. Ησαύ Β. Ο άνθρωπος.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. 5. Ρεβέκκα 14. Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆. Ισαάκ 10. 4. Ισσάχαρ 13. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. Άγαρ 7. Σάρρα 5. 6. Ιωσήφ 22. Ζαβουλών 16. Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Ρουβήν 12. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια. Λευί 19.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 2. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό. Ασήρ 15. Νεφθαλί 9. Γαδ 2. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος. Ιούδας 21. Ιακώβ 4. ∆αν 8. όταν εµπιστεύεται το Θεό. Θάρα 6. Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία. Ραχήλ 23. 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . 3. 1. Συµεών 18. Λεία 11. Γ. Αβραάµ 3. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. Βενιαµίν 20. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. Ισµαήλ 17.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .

vivlio_theol_mm_TELIKO2. Å÷íáôüí. ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô. ÁìÝíïöçò ô. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) .qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð. ÁìÝíïöçò ´.×.

όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη. νοµοθέτης. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες.Χ. για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους. θα πιστεύατε και σ’ εµένα. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού.). Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο. π. 47 . ήρωας. Μερνεπτά (1224-1204 π. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό. καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής. Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά. προφήτης. Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. όπου τους δίδεται ο Νόµος. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ. τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò.Χ. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.Χ. Φτάνουν στο όρος Σινά. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Ο Μωυσής. Πιο συγκεκριµένα. που είναι πια πολυάριθµοι. ο Ισραήλ. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά.). όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π. 46).

γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». µατι σκληρή. επίσης από την ίδια φυλή. να σου θηλάζει το παιδί. τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ. τα του. Η γυναίκα έµεινε έγκυος. έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές. οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής.κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ. β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα. και τον έκανε γαµπρό του. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας.αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π. Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος. Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς.». έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει.µωσέ. που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά. Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*. Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει ..vivlio_theol_mm_TELIKO2. Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα .qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8.χ. Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του.µωσέ). Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ. 48 . Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί. Είπε. το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ. Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. στις όχθες του Νείλου. Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή. Όταν το παιδί µεγάλωσε. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα. Όρισαν.. Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε». Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες. ∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο. λοιπόν. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς. λοιπόν. Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή. Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’.qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο.».. Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Κύριέ µου. Τι θα τους πω. το Χωρήβ. Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη. στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά. τους Ισραηλίτες. ο Θεός του Αβραάµ. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους.». Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ. Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο. όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή. στείλε κανέναν άλλον». Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς.’. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι.. Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. έφτασε στο βουνό του Θεού. να δω . από την Αίγυπτο». «Εγώ θα είµαι µαζί σου». Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο. Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών. Είπε λοιπόν: «Ας πάω.». Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε. Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι». ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ». Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου. να βγάλεις το λαό µου. Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου».… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. 49 . Κύριέ µου. Ξέρω τα βάσανά τους. τραυλίζω». Είµαι βραδύγλωσσος. Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful