316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . . . . . 2. . . . . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . . . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . καθώς πορεύεται στην έρηµο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . 5. . . . το µεγάλο «ναι» . . . . . . . Οι Ψαλµοί. 12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . Σολοµών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . . . . . . . . . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . 7. . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . . . . . . . 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. . . . . . . . . . . . . . . . ∆αβίδ. . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της Παλαιστίνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . . . . . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29. . . . . 30. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . . . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . . . . . . . . . 28. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . . . 24. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . 22. . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . 158 6 . . 19. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . . . . . . . . . . . . 20. 26. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . . . . «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . . . 27. . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . 21. 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . Η εποχή της κρίσης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . . . 23. . . . . . . . . . . . . . 18. . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . . .

ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò. Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò. íá åñåõíÞóåôå. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. íá ñùôÞóåôå. Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá. üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò. ðåñéðÝôåéåò. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. ðïëëïß äÜóêáëïé. ãíþóåéò. áãùíßá. ìåãÜëá âéâëßá. Ïé óõããñáöåßò 7 . üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé. Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé. Ãåí 5.13. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò.÷.13-16. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå. Ð. åßíáé ìéá óçìåßùóç.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò. äçëáäÞ. ëïéðüí. ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá. Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå. Ãåí 5. Ç ðáñáðïìðÞ. ð.÷. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï. ¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò.

qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους. φιλόλογοι. Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία.ά. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου. Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους. εβραίοι. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα.τι είναι. αρχαιολόγοι κ. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». το θέατρο. ιστορικοί.ά. Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. ινδουϊστές* κ. τον κινηµατογράφο. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό. Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο. θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. Ντάνιελ Ροπς 11 . Οι επιστήµονες (θεολόγοι. δηλαδή την Αγία Γραφή. ∆ίκαια. τη µουσική. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν. λοιπόν. Πράγµατι. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους.ά. Έτσι.

τον θεραπεύει από το κακό. Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. όταν. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. του δείχνει την αλήθεια. αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. τον στηρίζει. Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες. αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. ας µην αποθαρρυνθούµε. Άγ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων).qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. να ρωτάµε. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού». Τι σηµαίνει όµως αυτό. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα. αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. 1176 12 . Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή. Ποιος και γιατί «λέει». Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο. έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. να συζητάµε. Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94.

Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. Στη Βίβλο όµως. µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη. 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. τον Ισραήλ.Χ. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 . Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. 2. 4. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. που αποτελείται από 49 βιβλία.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. από 27. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. Σήµερα. Εβρ 1. 12. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò. Έτσι. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. 3. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς. τα παλιά χρόνια. και την Καινή ∆ιαθήκη. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων. φρόντισε να τα διαφυλάξει. Σηµαίνει επίσης ό. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του).vivlio_theol_mm_TELIKO2. µ.

η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα. Π. Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων. την Παλαιά ∆ιαθήκη. οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη.χ. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά.vivlio_theol_mm_TELIKO. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. ποιήµατα. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι. εικόνες. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. Ωστόσο. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. το Ëåõúôéêü νόµοι. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! . κρυφά ή φανερά. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο. Ανάλογα. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. λοιπόν. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. αποφθέγµατα*.χ. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή. ως το πρώτο της τµήµα. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. άντρες και γυναίκες.

Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Έτσι. Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. λοιπόν. Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός). όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου. η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους. Ταυτόχρονα. Ως χριστιανικό βιβλίο. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος). αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς. Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη). Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη). Ιω 8. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. Χριστός ο Αντιφωνητής. Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. είναι και για τους χριστιανούς ιερά. Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια.qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. 12 15 . οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης. Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). [áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò. µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. τοιχογραφία του 12ου αι. τον Αβραάµ.

qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα. µαζί µε πολλά άλλα. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί. 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι. Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». Για µικρότερα κείµενα (επιστολές. στα σπήλαια του Κουµράν. Οι γραφείς. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές. Αρκετά αργότερα. π. καθώς και να διπλωθεί. π. δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό.) χρησιµοποιούνταν όστρακα*.. Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού. Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. αφηγήσεις.vivlio_theol_mm_TELIKO2. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! . βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα.F. και βρέθηκαν τυχαία. αποδείξεις κ. Libby (βραβείο Νόµπελ). λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους. γύρω στο 2ο αι. ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου.Χ. το 1947. κοντά στη Νεκρά Θάλασσα.ά.Χ.

ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου. èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé. Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò. 3. Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 . 4. ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï. îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò. 13-15 . 2.ÐñïöÞôçò Áìþò 9.Ðáñïéìßáé 10. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé. 15. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. ï Èåüò óáò. ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù.

Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. σύγχρονος θεολόγος . σκέφτονταν. τους βοσκούς και τους εµπόρους.τι εµείς. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό. ντύνονταν. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους. Τι εννοούµε. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. Στο κέντρο της ζωής τους. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους. Ιουδαίοι. δεν ήταν σαν κι εµάς. εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου.qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. τους γεωργούς. Ιερ 15. µιλούσαν. Ισραηλίτες. άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. 16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. Κύριε του σύµπαντος. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. όπου κι αν βρίσκονταν. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. της πληροφορίας. εποµένως και οι συγγραφείς της. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. τους ιερείς. λοιπόν. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. το βασιλιά. των αλλαγών. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. απλά. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. έγιναν και αγρότες. υπήρχε ο Θεός. ποιητικά. της ταχύτητας. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Νίκος Ματσούκας. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου.

χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. που δύσκολα ξεχνιούνται. Π. όπως είναι φυσικό. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου. Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. να θυµώνει. τη λέξη κέρας (= κέρατο).χ. καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό.χ. λοιπόν. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. Επίσης. επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. αντί γι’ αυτή. καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα. λοιπόν. χρησιµοποιεί. φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. Η εικόνα αυτή. δηλαδή βοσκό. ευαισθησία. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους. Τις εκφράσεις αυτές. αλλά συγκεκριµένα. Έτσι. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. Π. Πώς το πετύχαιναν αυτό. δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά. τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. τις ιδέες. να έχουµε στο νου µας. λοιπόν. Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. Με τις εικόνες. όπως ένας αυστηρός πατέρας. όσο καλύτερα γινόταν. 19 . Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). να µαλώνει τους ανθρώπους. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου.

êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. Êýñéå. ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé. 20 .qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð.ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç. óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. åéêüíá Þ ü. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Φωτογραφία του N. Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò. 16. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò.). Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». Øáëìüò 22 3. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. 2. «åìðíÝïìáé». ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15. ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ.×.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå. ãéáôß ìáæß ìïõ. Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ. åßó' åóý.

η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν. οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. η Ιορδανία. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι. αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή. το Ισραήλ. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. ο Λίβανος. η Συρία. Γι’ αυτό το λόγο. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη. το Ιράν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ας προσέξουµε το χάρτη 2. Σήµερα. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. Έτσι. δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή.Χ. επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου. Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1. η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη. τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. 21 .

συκιές. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι. Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης. χώρα που ρέει γάλα και µέλι. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. πορτοκαλιές. Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας. Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν.qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). ροδιές. ∆ευτ 26. Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. Προσέξτε το χάρτη 3. Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια. Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης). αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. ελιές. κριθάρι.

Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια. Κι αυτό γιατί από το 1948. δυστυχώς µε τραγικά νέα. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο.Ü. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ. Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη . Áí èÝëåôå. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò. το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι.). 23 . Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. 2. Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. 3. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. Té äåß÷íåé áõôü. Έτσι. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της. αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες.

Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. 5. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή. 5. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη. 7. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 4. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. 10. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. 5. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. 8. 7. 3. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. 2.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 4. 3. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. 6. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. Πώς είναι το κλίµα της. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. 9. 2. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. 8. 8. 9. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. 7. Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν. 8. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. λίµνες. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. ποτάµια της. 7. 4. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. 3. Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. 9. 24 . Τι εννοούµε µ’ αυτό. 3. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. 2. Μάθηµα 3 1. 4. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). 6. 6. Μάθηµα 4 1. 9. 5. 6. Μάθηµα 2 1. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. 2. Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης.

3. • Óýìâï ëá 2. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα. 3. Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι. 25 . • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων. Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. 2. ηθοποιών κ. Χηµεία κ.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. τη Συρία και την Ιορδανία. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. καθώς και σύµβολα της εποχής µας. 2. Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. Μάθηµα 3 1. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας).). Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. Μάθηµα 4 1. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι.ά. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο. Ανακαλύψτε. 4. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο. Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική.). το Λίβανο. 4.ά. Φυσική.χ. Μαθηµατικά. Γράψτε τα δίπλα δίπλα. στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή. που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π.vivlio_theol_mm_TELIKO2. µουσική κ. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους. 3. δραµατοποίηση. Τι θα γράφατε. 4. Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης. επιστηµόνων. 2.ά. κείµενο. • • Μάθηµα 2 1. Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται. Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς. κολλάζ.

Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .

qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð.×.

Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. Νινευί. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. πατέρα του Αβραάµ. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες. Μάρι. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. Χετταίοι. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. Ακκάδ. Ιακώβ και Ιωσήφ. σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο.: Αιγύπτιοι.Χ. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν.)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν. το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής. νοµοθεσία.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν. Ασσούρ. Σούσα. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα. Βαβυλώνα. Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. Σουµέριοι. του Αβραάµ. έως το 15ο αι. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία.ά. τη Γένεση. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή. αστρολογία. Ιεριχώ. π.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς. µεταλλικά εργαλεία κ. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*. από το Θεό. γραφή. 29 . θρησκεία). Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. ανάκτορα. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. Έτσι. στα κεφάλαια 12-50. έπιπλα.Χ. αριθµητική. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. αγάλµατα κ. Χαρράν. Φοίνικες. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π.ά. Βαβυλώνιοι.

ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ.. Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο. Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. ξαναγύρισε στη Χαναάν. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. αν µπορείς να τα µετρήσεις. Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών. Επίσης. Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ. Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. τη Σάρα.. στη Χεβρών. και το Λωτ. Όταν το κακό πέρασε.. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους». το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου. γιο του αδερφού του. Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου».qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. 30 . ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής. Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι. Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου. Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…». Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Και έφτασαν στη Χαναάν. Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας.. σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα.

γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι. Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο». Πήρε ακόµα βούτυρο. Άγαρ. Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου. Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη. Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε. Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. µην προσπεράσεις το δούλο σου. ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. γιατί στεκόταν από πίσω του. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*. «Κύριέ µου». Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό.) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη.» Αυτός απάντησε: «Εκεί. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης».vivlio_theol_mm_TELIKO2. Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. στο άνοιγµα της σκηνής. Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο. είπε. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. ζύµωσέ το και κάνε πίττες».) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους. στη σκηνή». λοιπόν. το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. 31 . Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. «αν έχω την εύνοιά* σου. Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. Μετά έτρεξε στα βόδια. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες. Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν.qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου.

Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò. Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. όπως είχε πει.qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. 3. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü. Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ.τι είχε υποσχεθεί. και έκανε γι’ αυτήν ό. Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü. â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç».ÁâñáÜì. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. á´). η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. 4. 32 . Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì. Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí. Έτσι. ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. στα γηρατειά του. Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò. 5. 8. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). 9. 6. Óôéò ðáñ. 2. 7. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý .

που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. Για να την κατανοήσουµε. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. αφιερωµένο στον Αβραάµ. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε.) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 . θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο. Κύριε Θεέ µας. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει. Η θυσία του Αβραάµ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Αλλά ο Θεός. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο. περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. Ο Απόστολος Παύλος. το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ).qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*.

4. Φορητή εικόνα του 16ου αι. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. 6. 9. 3. 10. 34 . 3. ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. 8. Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ. του Θεού µας. 2. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ». Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ.Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία. 7. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. 2. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί. Στη συνάντηση Θεού . (∆είξτε την πορεία του στο χάρτη). (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1. 5. Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας.vivlio_theol_mm_TELIKO. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. 2.

Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου.. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός.. «Κοντεύει ο καιρός». 35 . τον εξαπάτησε. Με τη βοήθεια του Θεού. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…». τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ. ο Ιακώβ. Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». που του άρεσε να µένει στη σκηνή... Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ. Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε.Σεβά µάλιστα. βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας. Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. άνθρωπος της υπαίθρου. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. έλεγε. σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως. Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω. Όταν ο Αβραάµ πέθανε. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι. το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. Μετά βγήκε ο αδερφός του.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο. «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. Στη Βέερ . οι γιοι του. όπου εγκαταστάθηκε. που την αγάπησε πολύ. ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου.

Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού). βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει. Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα.. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια. Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. κι εγώ θα είµαι µαζί σου».. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων. τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. Το πρωί που σηκώθηκε. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου. ∆ε θα σε αφήσω.Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του.. Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. 36 . Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. Λάβαν. Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά.qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα. Κύριε. Έτσι. εκεί όπου γεννήθηκες.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…». εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». Όταν έδυε ο ήλιος. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός». τον έπιασε µεγάλη αγωνία. Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. στον αδερφό της µητέρας του. Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ.

qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του. 37 . Ï ÉóáÜê. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. γέροντας και µακροήµερος. Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα. 4. Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá. Ο Ισαάκ πέθανε .Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç). Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του. Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί. 5. Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï. Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü.. Τον έθαψαν οι γιοι του. 2. πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå.. Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ. ο Ησαύ και ο Ιακώβ. 3. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý .

... ...... ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο........ Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη.......... Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ...Σεβά................................. Χεβρών..... Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ ...................... ............... Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ........................ ................... ..... Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις.................. φορητή εικόνα του 14ου αι......... Χαρακτηρίστε τους....... Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο....... 6.........qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1........ 38 .............. 2.... Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν....... 4............................................) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του....... το Θεό µε τους ανθρώπους. .................. Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ.. Βέερ ........... Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ......................... 2.................................... ........................................ ζωγραφική κ.... 5........vivlio_theol_mm_TELIKO2.......... Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ. Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών..... Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία).......... ...................................... ....... Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί.................. ..............Ησαύ........ Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ............... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1..... ............................................................................................... 2............. Συχέµ............................ ............... ............................. Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò»..........ά............................... Παναγία η Γλυκοφιλούσα.......... • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1... 3............... ............................................................

Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. Έτσι κι έγινε. Η ζήλια έγινε µίσος. Τότε ο ένας από τους αυλικούς. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. 39 . Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα.qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του. Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα. Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου. Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. τον Πετεφρή. όµως. ∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. ο ήλιος. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας. Σε ένα άλλο πάλι. Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου». Τελικά. Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών.vivlio_theol_mm_TELIKO2. το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος.

Η τελευταία του επιθυµία. µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!. αν και τους γνώρισε. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν. ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο. Εκείνος. ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος. στη Χαναάν. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν.. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή. γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα.. Όταν αυτό έγινε. και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου..… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. δεν φανερώθηκε.. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό». 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο. των αδερφών του και όλης της οικογένειας. Έλα σ’ εµένα. Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. του Ρέµπραντ (17ος αι. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά. Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου.) . που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο. Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου.

Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå. εκτελέσεις. Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του.000 σελίδες για τον Ιωσήφ. 2. 5. διακρίσεις. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò. µε περισσότερες από 2. Αφού υπάρχουν πόλεµοι. 4. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò.qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. 3. στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7. ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …». φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ. 9-16). ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ. 41 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι. 2. 7. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ. 8. Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. 4. 2. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα.κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. Ποια είναι η φράση . Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο. Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. 5. 3. αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους. Ελέγχω τι έµαθα 1. 42 . 3. Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. όταν ξαναβρέθηκαν. 6. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν.

qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

Γαδ 2. 4. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. ∆αν 8. Ιωσήφ 22. 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία. Ραχήλ 23. Γ. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Σάρρα 5. Νεφθαλί 9. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. όταν εµπιστεύεται το Θεό. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). Ασήρ 15. Βενιαµίν 20. Ιακώβ 4. Ισσάχαρ 13. 1. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό. Ρουβήν 12. Ησαύ Β. Ισαάκ 10. Ο άνθρωπος. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ισµαήλ 17. Λεία 11. Άγαρ 7. Λευί 19. Θάρα 6. 6. 2. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. 3. Συµεών 18. Ρεβέκκα 14. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆. Αβραάµ 3. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Ιούδας 21. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. 5. Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του. Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. Ζαβουλών 16. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .

vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô. ÁìÝíïöçò ´.×. Å÷íáôüí. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) .qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð. ÁìÝíïöçò ô.

). Πιο συγκεκριµένα. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π. Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι. 47 . όπου τους δίδεται ο Νόµος. που είναι πια πολυάριθµοι. για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό.Χ. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5. Μερνεπτά (1224-1204 π. Φτάνουν στο όρος Σινά. καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. ήρωας. νοµοθέτης. ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του. π. Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο. ο Ισραήλ. του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. 46). και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής. προφήτης. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò. όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò. θα πιστεύατε και σ’ εµένα. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων.). Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας. Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό. όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. Ο Μωυσής. τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο.Χ. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά.vivlio_theol_mm_TELIKO2.Χ.

Είπε. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς. Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος. που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα.κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ. µατι σκληρή. Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε». Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει . Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας. και τον έκανε γαµπρό του. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες. Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. λοιπόν. Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί. να σου θηλάζει το παιδί. β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα. Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή. Η γυναίκα έµεινε έγκυος.. τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ. έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές. έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα . Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή.. Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. Όταν το παιδί µεγάλωσε. στις όχθες του Νείλου. Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*. Όρισαν. ∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο.». τα του. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει. οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής.µωσέ. 48 .µωσέ). το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς.χ.qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8. καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε. επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». επίσης από την ίδια φυλή. Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. λοιπόν. Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ.αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π. ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ.

το Χωρήβ. όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή. να δω .’. στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. τραυλίζω». Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες. ο Θεός του Αβραάµ. Είµαι βραδύγλωσσος. εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’. ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς. έφτασε στο βουνό του Θεού. Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη. Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο.qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο. Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι». Κύριέ µου. τους Ισραηλίτες.vivlio_theol_mm_TELIKO2. «Εγώ θα είµαι µαζί σου». 49 . Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών. Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη.. Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό. Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. Κύριέ µου. Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου. Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους.… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ.». Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου». Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. Είπε λοιπόν: «Ας πάω. Ξέρω τα βάσανά τους.».».. στείλε κανέναν άλλον». ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ». του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο. στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά. από την Αίγυπτο». Τι θα τους πω. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι. να βγάλεις το λαό µου.