316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . . . . . . . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . . . . . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . το µεγάλο «ναι» . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . . . καθώς πορεύεται στην έρηµο . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . . . Σολοµών. . . . . . . . . . 2. .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . 13. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ψαλµοί. . . . . . ∆αβίδ. . 9. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14. Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11. . . . . 12. . . . . . . . . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της Παλαιστίνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . . . . . . . . . . . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. . . . . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . . . . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . . . . . . . . . . 16. . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . . . . 4.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . 18. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27. . . . . . . . . . . . . . . . . 19. . . . . . . . 158 6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20. . . Η εποχή της κρίσης . . . . . «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . . . . . 23. . . 25. . . . . . . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . . . . . . . . . . . 29. . . . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . 17. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24. . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. . . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . . . . 22. . . 28. . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . . . . . . 30. . Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . . . .

Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. Ïé óõããñáöåßò 7 . Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. ðïëëïß äÜóêáëïé. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. ìåãÜëá âéâëßá. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. ãíþóåéò. êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò. íá ñùôÞóåôå.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá. Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò. Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò. üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. íá åñåõíÞóåôå. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò. áãùíßá. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. ðåñéðÝôåéåò.

Ãåí 5.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò.÷.vivlio_theol_mm_TELIKO2. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ.13. ð. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò. Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå.÷. ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá. äçëáäÞ. ëïéðüí. Ãåí 5. Ç ðáñáðïìðÞ. Ð. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé. åßíáé ìéá óçìåßùóç. êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå. ¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò.13-16. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .

Πράγµατι. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο. Έτσι. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. αρχαιολόγοι κ. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή. Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης.ά. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. δηλαδή την Αγία Γραφή. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. ∆ίκαια. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα. λοιπόν. Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο. Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία. Ντάνιελ Ροπς 11 . Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου. το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. ιστορικοί.ά. φιλόλογοι. Οι επιστήµονες (θεολόγοι. τον κινηµατογράφο. θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. ινδουϊστές* κ.ά. Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία. τη µουσική. εβραίοι.vivlio_theol_mm_TELIKO2.τι είναι. το θέατρο. Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους.

έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. τον θεραπεύει από το κακό. Τι σηµαίνει όµως αυτό.qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15. αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες. αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο. Άγ. όταν. να συζητάµε. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*. ας µην αποθαρρυνθούµε. Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. Ποιος και γιατί «λέει». αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. να ρωτάµε. Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. 1176 12 . Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή. τον στηρίζει. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού».vivlio_theol_mm_TELIKO2. Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94. του δείχνει την αλήθεια. δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων).

Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. από 27. ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 . µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. και την Καινή ∆ιαθήκη. 3. 2. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. τα παλιά χρόνια. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς. Έτσι. 12. Εβρ 1. µ. Στη Βίβλο όµως.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. Σηµαίνει επίσης ό. τον Ισραήλ. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. φρόντισε να τα διαφυλάξει.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. που αποτελείται από 49 βιβλία. 4. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων.Χ. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò. Σήµερα. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του).

Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. ποιήµατα. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία. Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. ως το πρώτο της τµήµα. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. Ωστόσο. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. την Παλαιά ∆ιαθήκη.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. κρυφά ή φανερά. άντρες και γυναίκες. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. εικόνες. Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά.χ.χ. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά. όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. λοιπόν. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. Π. Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! . Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. Ανάλογα. οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα. σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. το Ëåõúôéêü νόµοι. αποφθέγµατα*. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα.vivlio_theol_mm_TELIKO.

[áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. λοιπόν. Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. είναι και για τους χριστιανούς ιερά. 12 15 . Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη). η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. Ταυτόχρονα. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου. Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος). Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη). Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á. Ως χριστιανικό βιβλίο. τοιχογραφία του 12ου αι. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης. οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού.qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. τον Αβραάµ. Χριστός ο Αντιφωνητής. µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο. αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Ιω 8. Έτσι. Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός).

) χρησιµοποιούνταν όστρακα*. λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους.Χ. 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! . Για µικρότερα κείµενα (επιστολές. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις.. το 1947. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο. µαζί µε πολλά άλλα.F.Χ. γύρω στο 2ο αι. Αρκετά αργότερα. κοντά στη Νεκρά Θάλασσα. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». αφηγήσεις. αποδείξεις κ. π. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη.vivlio_theol_mm_TELIKO2. βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού.qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα. Libby (βραβείο Νόµπελ). Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα.ά. ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου. στα σπήλαια του Κουµράν. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί. καθώς και να διπλωθεί. π. Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. και βρέθηκαν τυχαία. ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές. Οι γραφείς. δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης.

èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé. Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. ï Èåüò óáò. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 .vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. 4. ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. 15. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò. Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï. 3.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. 13-15 . ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù. Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß. ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ.Ðáñïéìßáé 10. 2. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé. èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò.ÐñïöÞôçò Áìþò 9. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò. Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå. îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò.

εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. της πληροφορίας. Νίκος Ματσούκας. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. Ιουδαίοι. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. έγιναν και αγρότες. άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα. δεν ήταν σαν κι εµάς. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. τους γεωργούς. Κύριε του σύµπαντος. απλά. 16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν. όπου κι αν βρίσκονταν. Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. µιλούσαν. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. των αλλαγών. ντύνονταν. της ταχύτητας. τους ιερείς. υπήρχε ο Θεός. σύγχρονος θεολόγος . Στο κέντρο της ζωής τους. τους βοσκούς και τους εµπόρους. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας.τι εµείς. σκέφτονταν. εποµένως και οι συγγραφείς της. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. Τι εννοούµε. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. Ισραηλίτες. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. το βασιλιά.qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου. λοιπόν. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους. ποιητικά. Ιερ 15. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν.

που δύσκολα ξεχνιούνται. Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. λοιπόν. Επίσης. να έχουµε στο νου µας. τη λέξη κέρας (= κέρατο). επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. Πώς το πετύχαιναν αυτό. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται. Έτσι. λοιπόν. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. Π. δηλαδή βοσκό. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. τις ιδέες. Η εικόνα αυτή. καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. Τις εκφράσεις αυτές. Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. αλλά συγκεκριµένα. όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό. φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα. όπως είναι φυσικό. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. λοιπόν. να µαλώνει τους ανθρώπους. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. όπως ένας αυστηρός πατέρας. που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης. Π. δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. ευαισθησία. 19 . αντί γι’ αυτή.χ. τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. όσο καλύτερα γινόταν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα. Με τις εικόνες. χρησιµοποιεί. να θυµώνει. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα.χ.

2. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια. 20 . Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. ãéáôß ìáæß ìïõ. Øáëìüò 22 3. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ.ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç. åßó' åóý. 16. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå. «åìðíÝïìáé». Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». Φωτογραφία του N. Êýñéå.×. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò.qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð. óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. åéêüíá Þ ü. êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ.).vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò.

το Ισραήλ.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4. η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη. η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. Ας προσέξουµε το χάρτη 2. η Ιορδανία. Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. η Συρία. Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν. Σήµερα. Γι’ αυτό το λόγο. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο).Χ. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη. η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή. δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή. Έτσι. το Ιράν. 21 . οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1. ο Λίβανος.

ροδιές. Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. Προσέξτε το χάρτη 3. Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών).qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. ∆ευτ 26. Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. χώρα που ρέει γάλα και µέλι. πορτοκαλιές. ελιές. Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. κριθάρι. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις. Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας. συκιές. Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης).vivlio_theol_mm_TELIKO2. Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι.

Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. Κι αυτό γιατί από το 1948. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. 2.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò. Έτσι.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. Áí èÝëåôå. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. 23 . Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη . ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. δυστυχώς µε τραγικά νέα.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ.Ü. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο. Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ. το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Té äåß÷íåé áõôü. 3. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος.). Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες.

3. 7. Πώς είναι το κλίµα της. 6. 4. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων. 6. 7. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. 8. 5. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. Μάθηµα 2 1. 9. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Μάθηµα 4 1. 8. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. 2. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. 5. 5. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη. Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. 9. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά. Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. 6. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 4. 8. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. 10. 7. λίµνες. Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. Τι εννοούµε µ’ αυτό. 2. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή. 2. 7. 3. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. 2. 3. 5. 3.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. 8. Μάθηµα 3 1. 6. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. 4. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. 9. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. 24 . Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη. 4. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). ποτάµια της. 9. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική.

Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ. επιστηµόνων.). Μάθηµα 4 1. ηθοποιών κ. Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα. δραµατοποίηση. Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. 25 . Φυσική.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. Μαθηµατικά. 4.χ. Ανακαλύψτε. Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων. 3. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο. Χηµεία κ. Γράψτε τα δίπλα δίπλα. Τι θα γράφατε. 4. 4.ά. 3. καθώς και σύµβολα της εποχής µας.ά. 2. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη. 2. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι. 3. κείµενο.ά. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι. Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. µουσική κ. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας). στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή. το Λίβανο.). τη Συρία και την Ιορδανία. Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών. 2. • • Μάθηµα 2 1. Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται. Μάθηµα 3 1. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π. • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς. κολλάζ. • Óýìâï ëá 2. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους.

Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .

qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð.vivlio_theol_mm_TELIKO2.×. ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .

Σούσα.vivlio_theol_mm_TELIKO2.)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες. Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*.Χ.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς.ά. Νινευί. Ιακώβ και Ιωσήφ. αστρολογία. Βαβυλώνα. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. Βαβυλώνιοι. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν. τη Γένεση.ά. σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων. Φοίνικες. το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. 29 . Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. Σουµέριοι. Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. του Αβραάµ. Ασσούρ. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. Χετταίοι. αγάλµατα κ. αριθµητική. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους. έπιπλα. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. Ιεριχώ. στα κεφάλαια 12-50. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία. πατέρα του Αβραάµ. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. Έτσι. µεταλλικά εργαλεία κ.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π. Χαρράν. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή. θρησκεία). Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση.Χ. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν. Μάρι. από το Θεό. γραφή. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. ανάκτορα.: Αιγύπτιοι. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. έως το 15ο αι. Ακκάδ. π. νοµοθεσία. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές.

Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι. Επίσης. τη Σάρα.. H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αν µπορείς να τα µετρήσεις. Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας. Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής. Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών.. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει. Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου».qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. 30 . Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια. σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα. γιο του αδερφού του.. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ.. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω. στη Χεβρών. Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…». Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο. Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε. Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. Όταν το κακό πέρασε. ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ. το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους». Και έφτασαν στη Χαναάν. και το Λωτ. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια. ξαναγύρισε στη Χαναάν. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο. ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου.

µην προσπεράσεις το δούλο σου. Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω. Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο». το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό. Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*. γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι. Μετά έτρεξε στα βόδια. «Κύριέ µου». είπε.) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους. γιατί στεκόταν από πίσω του. λοιπόν. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ.qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης».» Αυτός απάντησε: «Εκεί. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη.) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη. στη σκηνή». Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. Άγαρ. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες.vivlio_theol_mm_TELIKO2. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν. 31 . ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου. Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. στο άνοιγµα της σκηνής. Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό. «αν έχω την εύνοιά* σου. ζύµωσέ το και κάνε πίττες». Πήρε ακόµα βούτυρο. Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο.

â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç». η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ. Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Έτσι. á´). Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. 5.qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα. και έκανε γι’ αυτήν ό. 7. 8. (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. 4. Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. όπως είχε πει. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì. 2. Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí.ÁâñáÜì.τι είχε υποσχεθεί. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. 9. 6. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ. ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò. στα γηρατειά του. 32 . στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò. ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý . Óôéò ðáñ. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. 3.

Ο Απόστολος Παύλος. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ. που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*.qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. Η θυσία του Αβραάµ. πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο. το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ).) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 . περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο. αφιερωµένο στον Αβραάµ. Για να την κατανοήσουµε. Αλλά ο Θεός. Κύριε Θεέ µας. Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε.

vivlio_theol_mm_TELIKO. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. 9. Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. Φορητή εικόνα του 16ου αι. 2. 5. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ».Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1. 3. 10.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ. Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». 2. Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης. ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί. (∆είξτε την πορεία του στο χάρτη). Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. 2. 6. Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ. Στη συνάντηση Θεού . 3. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. 7. Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ. Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. 34 . Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. 8. Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. του Θεού µας. 4. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία.

όπου εγκαταστάθηκε. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός. Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…».vivlio_theol_mm_TELIKO2. Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω..Σεβά µάλιστα. «Κοντεύει ο καιρός». βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία. το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. 35 . Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. Μετά βγήκε ο αδερφός του. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος.. Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ. τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας. Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια. ο Ιακώβ. Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε. ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου. «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του.. αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. έλεγε. η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους. Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. που την αγάπησε πολύ. Όταν ο Αβραάµ πέθανε. ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. οι γιοι του. τον εξαπάτησε. έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι.. που του άρεσε να µένει στη σκηνή. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο. Στη Βέερ . Με τη βοήθεια του Θεού. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». άνθρωπος της υπαίθρου.

Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα. εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα. 36 . τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. κι εγώ θα είµαι µαζί σου». Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού). και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του. Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. ∆ε θα σε αφήσω. στον αδερφό της µητέρας του. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. Το πρωί που σηκώθηκε. Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. Κύριε. Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων... τον έπιασε µεγάλη αγωνία. Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. Λάβαν.Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός». Όταν έδυε ο ήλιος. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου. πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του. Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ. Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά. Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. εκεί όπου γεννήθηκες.qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ.. Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. Έτσι. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…».

Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü.. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. Ο Ισαάκ πέθανε . ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï. γέροντας και µακροήµερος.Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç). Τον έθαψαν οι γιοι του. 3. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå. Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá.qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του.. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ. Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί. 37 . 2. Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του. 4. Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý . Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ο Ησαύ και ο Ιακώβ. 5. Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Ï ÉóáÜê. Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε.

.... Χαρακτηρίστε τους.... ............................................ 2... Βέερ ......................vivlio_theol_mm_TELIKO2........ ................... 2....... Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί......... ..................... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1.................... .......................... 38 .............. Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò».............................................Σεβά.... Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ.................. Παναγία η Γλυκοφιλούσα.......... ......................................... φορητή εικόνα του 14ου αι........................... Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία).................. Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ ...... ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο.......... ... Συχέµ....ά............................ 2............ Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ... Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις..........) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του........ Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ......... .................................................... • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1............... 5.....qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Χεβρών........................................... Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ........ Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη................................ Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών..................... Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ.... 6......... .. ............................... Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν................................. ζωγραφική κ... .......... ............................................... 3........ Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο.................... .......... το Θεό µε τους ανθρώπους..Ησαύ........... ................... Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ............. 4................

όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος. Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου. Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. τον Πετεφρή. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα. Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου».qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. ο ήλιος. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. Τότε ο ένας από τους αυλικούς. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. Η ζήλια έγινε µίσος. Σε ένα άλλο πάλι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών. ∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. όµως. Τελικά. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. Έτσι κι έγινε. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. 39 . Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή.

Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο.) .vivlio_theol_mm_TELIKO2. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ. στη Χαναάν. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!. Εκείνος. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε. δεν φανερώθηκε.. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα.. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου.. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει. Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν.… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό. ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό». µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας. Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί. του Ρέµπραντ (17ος αι. Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά. που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο. των αδερφών του και όλης της οικογένειας. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν. Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται. Η τελευταία του επιθυµία. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος.. και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Έλα σ’ εµένα. Όταν αυτό έγινε. αν και τους γνώρισε.

ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò. Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. 5. φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …». µε περισσότερες από 2. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò.000 σελίδες για τον Ιωσήφ. 2. 4. διακρίσεις. Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå. Αφού υπάρχουν πόλεµοι. 3. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ.qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. 9-16). Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò. 41 . στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7.vivlio_theol_mm_TELIKO2. εκτελέσεις.

2.κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν. 42 . αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. 2. Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο. όταν ξαναβρέθηκαν. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ. 3. 6. Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. 5. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. 8. Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία. Ελέγχω τι έµαθα 1. 4. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. Ποια είναι η φράση . 3. 7.

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .

Συµεών 18. Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ζαβουλών 16. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆. 6. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . 3. Σάρρα 5. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος. Άγαρ 7. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια. Βενιαµίν 20. 2. 1. Λεία 11. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. Λευί 19. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. Θάρα 6. Ισαάκ 10.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Ιωσήφ 22. Ιακώβ 4. 4. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό. Ιούδας 21. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη. Ο άνθρωπος. όταν εµπιστεύεται το Θεό. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Γ. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. Ισσάχαρ 13. Ρουβήν 12. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Ησαύ Β. ∆αν 8. Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία. Αβραάµ 3. Ρεβέκκα 14. Ραχήλ 23. Γαδ 2. Ισµαήλ 17. Νεφθαλί 9. Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Ασήρ 15. 5.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .

ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Å÷íáôüí.qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð.×. ÁìÝíïöçò ´. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) . ÁìÝíïöçò ô.

Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά. και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη. Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. όπου τους δίδεται ο Νόµος. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5.). 47 . Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο.). που είναι πια πολυάριθµοι. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. π. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής. Ο Μωυσής. 46). µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. θα πιστεύατε και σ’ εµένα. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων.Χ. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας. Φτάνουν στο όρος Σινά. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò. όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες. καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό. Μερνεπτά (1224-1204 π.Χ. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους. του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Πιο συγκεκριµένα.Χ. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. προφήτης. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά. ο Ισραήλ. ήρωας. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò. νοµοθέτης.

∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο. επίσης από την ίδια φυλή. Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί.µωσέ). Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής. θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά.. ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ. Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς. στις όχθες του Νείλου. Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα. Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε». τα του. έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές. Όρισαν. Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει. στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. να σου θηλάζει το παιδί. Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ. Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*.qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8. επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ. λοιπόν. οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες. γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. Όταν το παιδί µεγάλωσε. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα .».µωσέ. Είπε. 48 . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. Η γυναίκα έµεινε έγκυος.. καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε. Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή. µατι σκληρή. λοιπόν.χ. β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα. Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει . και τον έκανε γαµπρό του. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς. Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή.κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες. έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς.vivlio_theol_mm_TELIKO2.αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π.

Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό. Τι θα τους πω. εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’.. Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου. από την Αίγυπτο». να δω . τους Ισραηλίτες. στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά. Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Κύριέ µου.qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό.… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. στείλε κανέναν άλλον». Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη. Είµαι βραδύγλωσσος. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι».». ο Θεός του Αβραάµ. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες. Είπε λοιπόν: «Ας πάω. Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ. ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ». στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. Ξέρω τα βάσανά τους.». το Χωρήβ. Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου». να βγάλεις το λαό µου.». του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο. 49 .vivlio_theol_mm_TELIKO2. Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. έφτασε στο βουνό του Θεού. Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο. «Εγώ θα είµαι µαζί σου». όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι. Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του.’. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε. Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. τραυλίζω». Κύριέ µου. Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών. Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή.. ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful