ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . 11. . . . . . . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . . . . . . . . . . 3. . . . Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . καθώς πορεύεται στην έρηµο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . το µεγάλο «ναι» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . Σολοµών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . 15. . . . . . . 13. . . . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . . . . . . . . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . . . . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ψαλµοί. . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . 14. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ∆αβίδ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4. . . . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. . . . . . . . . . . . Χάρτης της Παλαιστίνης . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . . . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . 10. . . . . . . . . . 8. . 7. . . . . . . . . . . . . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. . . . . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . . . . . . . 27. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . 19. . . . . . . . . . . . . . . 18. . . . . 23. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . . . . . 20. . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . 28. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30. . 24. . . 22. . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . 25. . . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . . . . . . . . . 26. . . . . . . . Η εποχή της κρίσης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . 29. . . . 158 6 . . . . «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . . . . . . . . . . . . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . . . . . . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . .

Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò. Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. Ïé óõããñáöåßò 7 . üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. ðïëëïß äÜóêáëïé. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. íá ñùôÞóåôå. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. ìåãÜëá âéâëßá. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå. ãíþóåéò. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ. Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò. Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. áãùíßá. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. íá åñåõíÞóåôå. üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò. ðåñéðÝôåéåò. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá.

13. Ð. êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå.vivlio_theol_mm_TELIKO2.÷.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò.13-16. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. äçëáäÞ. åßíáé ìéá óçìåßùóç. ëïéðüí. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ. ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá. Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé. Ç ðáñáðïìðÞ. ð. ¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Ãåí 5. Ãåí 5. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå.÷. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .

qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα. εβραίοι. τον κινηµατογράφο. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους. Έτσι. Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό. Πράγµατι. Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό. Ντάνιελ Ροπς 11 . δηλαδή την Αγία Γραφή. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή. φιλόλογοι. ινδουϊστές* κ. Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία. Οι επιστήµονες (θεολόγοι. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. λοιπόν. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο. ∆ίκαια.ά. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ.τι είναι. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. τη µουσική.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. ιστορικοί. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή.ά. το θέατρο. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού. Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου.ά. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι. αρχαιολόγοι κ.

τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. ας µην αποθαρρυνθούµε. όταν. αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. Τι σηµαίνει όµως αυτό. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. Άγ. Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. Ποιος και γιατί «λέει». Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. του δείχνει την αλήθεια. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού». να συζητάµε. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες.qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15. Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. τον θεραπεύει από το κακό. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*. τον στηρίζει. αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο. 1176 12 . έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. να ρωτάµε. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94. δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων). Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα.

τον Ισραήλ. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. Σηµαίνει επίσης ό. 12. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων. Στη Βίβλο όµως. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι. σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του). Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς.vivlio_theol_mm_TELIKO2. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. τα παλιά χρόνια. από 27. και την Καινή ∆ιαθήκη. 4. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. Εβρ 1. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 . όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. Έτσι. µ. 3.Χ. ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. Σήµερα. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. που αποτελείται από 49 βιβλία. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. φρόντισε να τα διαφυλάξει.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. 2.

Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά. την Παλαιά ∆ιαθήκη. Ωστόσο. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. ποιήµατα. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο.vivlio_theol_mm_TELIKO. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων.χ. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι. Π. το Ëåõúôéêü νόµοι. Ανάλογα. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. λοιπόν. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. άντρες και γυναίκες. η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. εικόνες. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. ως το πρώτο της τµήµα. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα. Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. κρυφά ή φανερά. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. αποφθέγµατα*. όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά.χ. οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα.

Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός). Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. Έτσι. Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη).vivlio_theol_mm_TELIKO2. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια. Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. τοιχογραφία του 12ου αι. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. [áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò.qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. Ιω 8. είναι και για τους χριστιανούς ιερά. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς. όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. Ως χριστιανικό βιβλίο. Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο. Ταυτόχρονα. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη). η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. τον Αβραάµ. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. Χριστός ο Αντιφωνητής. λοιπόν. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου. η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού. στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος). 12 15 .

Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές. καθώς και να διπλωθεί.Χ. Για µικρότερα κείµενα (επιστολές. λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο. γύρω στο 2ο αι. το 1947. π.ά. δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αποδείξεις κ. Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Libby (βραβείο Νόµπελ). Οι γραφείς. και βρέθηκαν τυχαία. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί. Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! . ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου. Αρκετά αργότερα. αφηγήσεις. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη. ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. µαζί µε πολλά άλλα.. κοντά στη Νεκρά Θάλασσα.) χρησιµοποιούνταν όστρακα*.F. π.qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». στα σπήλαια του Κουµράν. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι.Χ. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα.

Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò. 4. 2. ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß. îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò. ôçò Áãßáò ÃñáöÞò.Ðáñïéìßáé 10. èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé.ÐñïöÞôçò Áìþò 9. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 . ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 3. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò. Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. ï Èåüò óáò. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. 13-15 . Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. 15. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ.

qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. δεν ήταν σαν κι εµάς. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. ντύνονταν. µιλούσαν. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. σύγχρονος θεολόγος . υπήρχε ο Θεός. ποιητικά. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. Νίκος Ματσούκας. Στο κέντρο της ζωής τους. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. σκέφτονταν. απλά. εποµένως και οι συγγραφείς της. 16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. της ταχύτητας. λοιπόν. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. τους γεωργούς. Ισραηλίτες. το βασιλιά. Τι εννοούµε. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. τους βοσκούς και τους εµπόρους. άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. Ιουδαίοι. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. όπου κι αν βρίσκονταν. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. της πληροφορίας. εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. Κύριε του σύµπαντος. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη.vivlio_theol_mm_TELIKO2. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας. έγιναν και αγρότες. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους. τους ιερείς. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. των αλλαγών. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους.τι εµείς. Ιερ 15.

Έτσι. όπως είναι φυσικό. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. Π. Πώς το πετύχαιναν αυτό. φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα. Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου. Με τις εικόνες. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου. Π. τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. Η εικόνα αυτή. που δύσκολα ξεχνιούνται. αλλά συγκεκριµένα. Τις εκφράσεις αυτές. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. όσο καλύτερα γινόταν. λοιπόν.χ. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά. να µαλώνει τους ανθρώπους. ευαισθησία. να θυµώνει. Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους.vivlio_theol_mm_TELIKO2. τη λέξη κέρας (= κέρατο). λοιπόν. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες. αντί γι’ αυτή. • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα. που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό. Επίσης. 19 . χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα. λοιπόν. όπως ένας αυστηρός πατέρας. χρησιµοποιεί. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. να έχουµε στο νου µας. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. δηλαδή βοσκό. τις ιδέες.χ.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται.

Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò. 16. Øáëìüò 22 3. åßó' åóý. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé.×. ãéáôß ìáæß ìïõ. όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ. «åìðíÝïìáé». óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15.).ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç. åéêüíá Þ ü. ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ.qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá. ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð. Êýñéå. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». 2. ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ. êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. Φωτογραφία του N. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. 20 .

Ας προσέξουµε το χάρτη 2. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν. δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή.Χ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1. 21 . Γι’ αυτό το λόγο. Έτσι. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι. Σήµερα. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). η Συρία. η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4. το Ιράν. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. ο Λίβανος. η Ιορδανία. επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου. το Ισραήλ. οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία. αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή.

Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης). πορτοκαλιές. ροδιές. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης. χώρα που ρέει γάλα και µέλι. Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. κριθάρι. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Προσέξτε το χάρτη 3. αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης. Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. συκιές. ελιές. Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. ∆ευτ 26. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις.qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ. αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. Áí èÝëåôå. Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. δυστυχώς µε τραγικά νέα. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. Κι αυτό γιατί από το 1948. Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη . Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια.Ü. Té äåß÷íåé áõôü. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò.). Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò. 2. Έτσι. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. 3. 23 .

7. Μάθηµα 2 1. Μάθηµα 3 1. 24 . 6. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. 2. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη. 7. 10. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. 7. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. 6. 9. 4. 3. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 3. 8. λίµνες. 5. 9. 5. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 6. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. 3. 4. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν. 8. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή. Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. ποτάµια της. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 2. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. 2. 8. 2. Τι εννοούµε µ’ αυτό. 4. 9. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. Μάθηµα 4 1. 9. 7. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. 3. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. 5. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. Πώς είναι το κλίµα της. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. 5. 4. 6. 8.

3. 4. µουσική κ. επιστηµόνων. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά. Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα. Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι. 2. • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1.ά. • • Μάθηµα 2 1. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Μάθηµα 3 1.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο. το Λίβανο. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς.ά. 4. • Óýìâï ëá 2. Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται. Τι θα γράφατε. 3. τη Συρία και την Ιορδανία. Μάθηµα 4 1.). Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών. 4.χ.). Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι. Γράψτε τα δίπλα δίπλα. 25 . ηθοποιών κ. κολλάζ. Χηµεία κ. Ανακαλύψτε. Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή. 2. κείµενο. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους. Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. Μαθηµατικά. Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη. δραµατοποίηση. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας).ά. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. καθώς και σύµβολα της εποχής µας. 3. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων. 2. Φυσική.

Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .

×. ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð.

αστρολογία.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Νινευί. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές. Ιακώβ και Ιωσήφ. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες.Χ. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. Χετταίοι. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. από το Θεό. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. Χαρράν. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. του Αβραάµ. στα κεφάλαια 12-50. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. ανάκτορα. αγάλµατα κ. Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. 29 . Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής. τη Γένεση. έως το 15ο αι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν. Φοίνικες. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*. Σουµέριοι. Βαβυλώνιοι. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. π. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή.)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. Ασσούρ. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. Σούσα. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα. θρησκεία). Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. Ιεριχώ. µεταλλικά εργαλεία κ. Έτσι.ά. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. έπιπλα. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων.ά. Βαβυλώνα. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους.: Αιγύπτιοι.Χ. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. Ακκάδ. Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. αριθµητική. γραφή. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία. σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο. πατέρα του Αβραάµ. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. Μάρι. νοµοθεσία. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε.

Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου». Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα. Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. τη Σάρα. ξαναγύρισε στη Χαναάν. Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. 30 . Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». Και έφτασαν στη Χαναάν. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους». Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ.. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…». το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω. αν µπορείς να τα µετρήσεις. Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια. γιο του αδερφού του. ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ. Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι.. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια.. γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών. όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου. Επίσης. στη Χεβρών. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. Όταν το κακό πέρασε. σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα.. Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής. και το Λωτ.qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο.

Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε.) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη. Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. Μετά έτρεξε στα βόδια. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο». Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω.) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. στο άνοιγµα της σκηνής. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη. Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Πήρε ακόµα βούτυρο. ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι. Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι. λοιπόν. Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ. Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο. «αν έχω την εύνοιά* σου. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου. µην προσπεράσεις το δούλο σου. Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. γιατί στεκόταν από πίσω του.» Αυτός απάντησε: «Εκεί. Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. στη σκηνή». 31 . Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». είπε. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας.qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. ζύµωσέ το και κάνε πίττες». το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Άγαρ. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό. «Κύριέ µου». πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες. Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν.

4. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ. Óôéò ðáñ. â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç». Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò. á´).qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα. Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. όπως είχε πει. και έκανε γι’ αυτήν ό. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ. Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. 9. 3. 8. 5. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü. Έτσι. Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. 32 . (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò.τι είχε υποσχεθεί.ÁâñáÜì. στα γηρατειά του. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. 6. Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý . 7. ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. 2. Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü.

θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ). περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων.) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 . γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο. πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. Κύριε Θεέ µας. Η θυσία του Αβραάµ. Αλλά ο Θεός.vivlio_theol_mm_TELIKO2. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*.qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. Ο Απόστολος Παύλος. Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. αφιερωµένο στον Αβραάµ. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε. Για να την κατανοήσουµε.

4. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ. 3. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. Φορητή εικόνα του 16ου αι. 6. Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. 2. Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ. Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ.vivlio_theol_mm_TELIKO. 5.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1.Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. 8. 9. Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. 34 . 7. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ». Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία. 3. Στη συνάντηση Θεού . Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί. 10. 2. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. 2. (∆είξτε την πορεία του στο χάρτη). του Θεού µας. ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1.

ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ. Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. ο Ιακώβ. όπου εγκαταστάθηκε. οι γιοι του. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. «Κοντεύει ο καιρός». αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. Στη Βέερ . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε. «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. Με τη βοήθεια του Θεού.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». Μετά βγήκε ο αδερφός του. Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο. η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ. Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της. Όταν ο Αβραάµ πέθανε. που την αγάπησε πολύ.. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος. το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία.. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω.. έλεγε. Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ. τον εξαπάτησε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως. ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. άνθρωπος της υπαίθρου. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια.Σεβά µάλιστα. 35 .. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…». έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι. που του άρεσε να µένει στη σκηνή. Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε.

Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός». Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια. Έτσι. Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. ∆ε θα σε αφήσω.qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ. Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού). τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει. στον αδερφό της µητέρας του. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου. Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ. Κύριε. Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…». και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. 36 .Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ.. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα. εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα. Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων. εκεί όπου γεννήθηκες. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. τον έπιασε µεγάλη αγωνία. Το πρωί που σηκώθηκε.. Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του. Λάβαν. κι εγώ θα είµαι µαζί σου».vivlio_theol_mm_TELIKO2. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά.. Όταν έδυε ο ήλιος.

Ï ÉóáÜê. γέροντας και µακροήµερος. 2.qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα. Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý . Ο Ισαάκ πέθανε . Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε. ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï.. Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá. 3.Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç). Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί. Τον έθαψαν οι γιοι του. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå. Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του. 4. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. 37 .. πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του. Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. 5. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ο Ησαύ και ο Ιακώβ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ.

................ Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ.... ......................... το Θεό µε τους ανθρώπους.................. ............. Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο................ .......... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1............. ........ Παναγία η Γλυκοφιλούσα...............) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του....................qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1.......... ... Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν...................... ........ Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις..............Σεβά......................................... 5.............................. Χεβρών........ Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò»........................................................ . Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ ..................... ζωγραφική κ..........vivlio_theol_mm_TELIKO2... • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1....Ησαύ..................... 4......... 6............................... Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί...ά........................ ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο................... Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ......... ............................................ Χαρακτηρίστε τους.......................................... Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία)...................................... 2.......... Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη......... .......................................................... Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ..... Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ......... ............. ......... .................................... 3........................ .. Συχέµ...... φορητή εικόνα του 14ου αι......... 2.. Βέερ . 2...... 38 .............. Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ............ Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών..... Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ.............

Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. ο ήλιος. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα. Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του.qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα. όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». 39 . Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. Η ζήλια έγινε µίσος. Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου». Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα. Έτσι κι έγινε. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. Τότε ο ένας από τους αυλικούς. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. Σε ένα άλλο πάλι. Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών. ∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. όµως. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. Τελικά.vivlio_theol_mm_TELIKO2. β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. τον Πετεφρή. Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου.

Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου. Όταν αυτό έγινε. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό. Εκείνος. Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται. που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό».… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο.. Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος. αν και τους γνώρισε. γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε.. δεν φανερώθηκε. Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο. µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας.) . 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά. και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ.. του Ρέµπραντ (17ος αι. Έλα σ’ εµένα. στη Χαναάν. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα. ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο. Η τελευταία του επιθυµία. των αδερφών του και όλης της οικογένειας.vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί.. ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του.

qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1.000 σελίδες για τον Ιωσήφ. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò. 4. 2. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7. Αφού υπάρχουν πόλεµοι. µε περισσότερες από 2.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. διακρίσεις. Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …». 9-16). Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò. ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò. ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. 41 . 5. 3. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ. εκτελέσεις. Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå. Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ.

Ελέγχω τι έµαθα 1. 8. 3. Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 5. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο.κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. 42 . Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία. 2. κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν. Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. όταν ξαναβρέθηκαν. 2. 3. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν. 6. που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. 4. Ποια είναι η φράση . αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους. 7.

qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

Σάρρα 5. όταν εµπιστεύεται το Θεό. 6. Ραχήλ 23. Ισµαήλ 17. Ασήρ 15. 4. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. Ρουβήν 12. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. 5. Αβραάµ 3. Ο άνθρωπος. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Λευί 19.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Βενιαµίν 20. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆. Γαδ 2. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). Ιωσήφ 22. Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. Ρεβέκκα 14. 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . Νεφθαλί 9. Λεία 11. Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία. Γ. 3. Ιούδας 21. Θάρα 6. ∆αν 8. Ζαβουλών 16. 1. Ιακώβ 4. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. Ισαάκ 10. Ησαύ Β. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. Ισσάχαρ 13. Άγαρ 7. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη. Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του. 2. Συµεών 18. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό.

qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

ÁìÝíïöçò ô. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) .qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð.×.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô. Å÷íáôüí. ÁìÝíïöçò ´.

Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας. και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη.). 47 . Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό.Χ. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους. καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά. Μερνεπτά (1224-1204 π. Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού. όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι. και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ. όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. νοµοθέτης.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Πιο συγκεκριµένα. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας.). όπου τους δίδεται ο Νόµος. Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. Φτάνουν στο όρος Σινά. µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. 46). για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής. ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του.Χ. προφήτης. που είναι πια πολυάριθµοι. π. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο. θα πιστεύατε και σ’ εµένα. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Ο Μωυσής. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. ήρωας. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò.Χ. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. ο Ισραήλ.

Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ. Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*.κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ. Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ. Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε». Όταν το παιδί µεγάλωσε. καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει. Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς. λοιπόν. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας. θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». στις όχθες του Νείλου. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα.αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π.qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8. Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί.. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα .. Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει . που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά. Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. να σου θηλάζει το παιδί. Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς. Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή. τα του.µωσέ). Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. Όρισαν. και τον έκανε γαµπρό του. Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. λοιπόν. επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ. µατι σκληρή. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής. Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή. επίσης από την ίδια φυλή. ∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο.». Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος. β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα.χ. 48 . έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές.vivlio_theol_mm_TELIKO2. οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες. γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. Είπε. τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ.µωσέ. Η γυναίκα έµεινε έγκυος. Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες.

Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του. «Εγώ θα είµαι µαζί σου».». ο Θεός του Αβραάµ. να δω . στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή. Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου.. Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους. Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό. Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν. Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου». Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ. τραυλίζω».’. 49 . Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι». τους Ισραηλίτες. Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο. Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών.… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε. Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. Είπε λοιπόν: «Ας πάω. Ξέρω τα βάσανά τους. ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ».vivlio_theol_mm_TELIKO2. από την Αίγυπτο». Είµαι βραδύγλωσσος. στείλε κανέναν άλλον». όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. Κύριέ µου. ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς. το Χωρήβ. έφτασε στο βουνό του Θεού..qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι. Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη. Τι θα τους πω. του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο. να βγάλεις το λαό µου. Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά.».». Κύριέ µου.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful