316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . . . . . . . . . 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . . . . 7. . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . 2. . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . . . . . . . . . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . ∆αβίδ. . . . . . . . . . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . . . . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. . καθώς πορεύεται στην έρηµο . 10. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . . . . . . . . . . . . . Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της Παλαιστίνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Σολοµών. . . . . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . 11. . . . . . . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . . 14. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . 8. . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . το µεγάλο «ναι» . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Ψαλµοί. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . .

. . 25. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . 158 6 . . . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η εποχή της κρίσης . 28. . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19. . . . . . . . 27. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . . . . 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου . . . . . . . . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . . . . . . . 18. . . . . 21. Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . . 24. . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . . . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29. . . . . . . . . . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . 22. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . 26. . . . . . . . . . . . . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

ðïëëïß äÜóêáëïé. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. íá ñùôÞóåôå. üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. áãùíßá. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. Ïé óõããñáöåßò 7 . êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò. Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò. Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé. ðåñéðÝôåéåò. Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. ìåãÜëá âéâëßá.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. íá åñåõíÞóåôå. ãíþóåéò. Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò.

¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå. Ç ðáñáðïìðÞ.÷.÷. åßíáé ìéá óçìåßùóç. Ð. Ãåí 5. Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò. ëïéðüí. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå. Ãåí 5. ð. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï.13. Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé.13-16. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ. äçëáäÞ.

qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου. ιστορικοί. Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία. Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου. Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα. Πράγµατι.ά. Έτσι. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων. τον κινηµατογράφο. το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. εβραίοι. λοιπόν. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους. ∆ίκαια. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους. ινδουϊστές* κ. Οι επιστήµονες (θεολόγοι. Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του.ά. το θέατρο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή.τι είναι.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. τη µουσική.ά. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία. Ντάνιελ Ροπς 11 . Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι. δηλαδή την Αγία Γραφή. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα. αρχαιολόγοι κ. Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση. φιλόλογοι. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό.

αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. τον στηρίζει. να ρωτάµε. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού». Ποιος και γιατί «λέει». αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. ας µην αποθαρρυνθούµε. αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων). να συζητάµε. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*. Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. Άγ. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. του δείχνει την αλήθεια. τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο. Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους.qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όταν. Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή. Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. τον θεραπεύει από το κακό. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. 1176 12 . 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Τι σηµαίνει όµως αυτό. έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες.

Σηµαίνει επίσης ό. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». που αποτελείται από 49 βιβλία.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. τον Ισραήλ. Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. 4. 12. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη. ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι. 2. Σήµερα. Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. µ. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. και την Καινή ∆ιαθήκη.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. τα παλιά χρόνια. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. Έτσι. Στη Βίβλο όµως. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí. 3. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 .Χ. πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του). όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. φρόντισε να τα διαφυλάξει. Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. από 27. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Εβρ 1.

όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. το Ëåõúôéêü νόµοι.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις.χ. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. κρυφά ή φανερά. εικόνες.χ. άντρες και γυναίκες.vivlio_theol_mm_TELIKO. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. λοιπόν. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη. ως το πρώτο της τµήµα. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Ωστόσο. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι. η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα. ποιήµατα. Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. Π. αποφθέγµατα*. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού. Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. την Παλαιά ∆ιαθήκη. Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! . Ανάλογα. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης.

Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á.qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ταυτόχρονα. Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. λοιπόν. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς. Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. 12 15 . Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). τον Αβραάµ. τοιχογραφία του 12ου αι. είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη). οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού. Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου. Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. Χριστός ο Αντιφωνητής. Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός). στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος). είναι και για τους χριστιανούς ιερά. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη). µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια. Έτσι. Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. Ως χριστιανικό βιβλίο. Ιω 8. Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. [áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò.

Αρκετά αργότερα. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα.F. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). Για µικρότερα κείµενα (επιστολές.Χ. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! . Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. κοντά στη Νεκρά Θάλασσα. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη. Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Οι γραφείς. λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους. Libby (βραβείο Νόµπελ). ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. στα σπήλαια του Κουµράν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. µαζί µε πολλά άλλα.qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα. π. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές.. καθώς και να διπλωθεί. το 1947. αφηγήσεις. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί. ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου. βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα.) χρησιµοποιούνταν όστρακα*. Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. αποδείξεις κ.Χ. και βρέθηκαν τυχαία.ά. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο. 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι. γύρω στο 2ο αι. π.

ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò. Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου.ÐñïöÞôçò Áìþò 9. ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. 3. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. ï Èåüò óáò. 2. îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 . Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß.Ðáñïéìßáé 10. ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ. ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò. èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé. Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé. 4. 13-15 . 15.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù.

άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. των αλλαγών. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου. τους γεωργούς. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη. Ιουδαίοι. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. ποιητικά. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. απλά. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν.qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. τους ιερείς. της ταχύτητας. εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν. εποµένως και οι συγγραφείς της. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. δεν ήταν σαν κι εµάς. Ισραηλίτες. της πληροφορίας. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. όπου κι αν βρίσκονταν. ντύνονταν. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. Τι εννοούµε. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. τους βοσκούς και τους εµπόρους. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. Ιερ 15. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου. Στο κέντρο της ζωής τους.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. λοιπόν. Νίκος Ματσούκας.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. µιλούσαν. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. υπήρχε ο Θεός. 16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. το βασιλιά. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Κύριε του σύµπαντος. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα.τι εµείς. έγιναν και αγρότες. σύγχρονος θεολόγος . Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. σκέφτονταν. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους.

να έχουµε στο νου µας. να θυµώνει. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. Επίσης. Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. αλλά συγκεκριµένα. λοιπόν. 19 . όπως ένας αυστηρός πατέρας. τις ιδέες.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Π. αντί γι’ αυτή. που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης. λοιπόν. όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου. χρησιµοποιεί. χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα. να µαλώνει τους ανθρώπους. • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά.χ. όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. ευαισθησία. τη λέξη κέρας (= κέρατο). φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα. επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). Έτσι. Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. Η εικόνα αυτή. λοιπόν. που δύσκολα ξεχνιούνται. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. Με τις εικόνες. Πώς το πετύχαιναν αυτό. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. όπως είναι φυσικό.χ. Π. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες. δηλαδή βοσκό. όσο καλύτερα γινόταν.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. Τις εκφράσεις αυτές.

ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ.ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. «åìðíÝïìáé».×. Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ. 2.). óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. Øáëìüò 22 3. åßó' åóý. 20 . 16. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð. Êýñéå. ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15. Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια. Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. ãéáôß ìáæß ìïõ. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé. åéêüíá Þ ü. êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ.qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Φωτογραφία του N.

η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι. Σήµερα. το Ισραήλ. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1. αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν.Χ. οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. 21 . δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή.vivlio_theol_mm_TELIKO2. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη. Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. Γι’ αυτό το λόγο. το Ιράν. επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4. η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). Έτσι. η Συρία. ο Λίβανος. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή. η Ιορδανία. στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη. Ας προσέξουµε το χάρτη 2.

ελιές. αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης. Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. συκιές. Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. ∆ευτ 26. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. πορτοκαλιές. κριθάρι. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. ροδιές.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι.qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). χώρα που ρέει γάλα και µέλι. Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις. Προσέξτε το χάρτη 3. Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης). Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια.

Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ. αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. 2.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. Áí èÝëåôå. Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. Κι αυτό γιατί από το 1948. Té äåß÷íåé áõôü. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. Έτσι. δυστυχώς µε τραγικά νέα. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. 3. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο.Ü. 23 . το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ. Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη .vivlio_theol_mm_TELIKO2.). ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι.

Μάθηµα 2 1.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. 9. 2. 9. 2. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 7. 7. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. 9. 7. 10. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή. 5. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. 8. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. 3. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. 2. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. 24 . Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. 5. Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. 6. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. 4. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. 5. Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Μάθηµα 4 1. 5. Τι εννοούµε µ’ αυτό. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). Μάθηµα 3 1. 6. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 6. 6. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 2. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική. 3. 8. 9. 3. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων. Πώς είναι το κλίµα της. λίµνες. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. 7. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. ποτάµια της. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν. 8. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 3. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. 4. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. 8. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 4. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. 4.

Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων.χ. 2. 25 .ά. Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. 4.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο. Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών. 3. Χηµεία κ.ά. Ανακαλύψτε. Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης. • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. δραµατοποίηση. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους. • Óýìâï ëá 2. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι. ηθοποιών κ. Μάθηµα 3 1. το Λίβανο.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1.). Μάθηµα 4 1. Τι θα γράφατε. 2. στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή.). κολλάζ. καθώς και σύµβολα της εποχής µας. Φυσική. κείµενο. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς. 3. µουσική κ. Γράψτε τα δίπλα δίπλα. Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη. τη Συρία και την Ιορδανία.ά. 3. 4. Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας). επιστηµόνων. • • Μάθηµα 2 1. 4. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ. Μαθηµατικά. 2. Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι.

qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .

×.qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð. ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*.: Αιγύπτιοι. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους. του Αβραάµ. Χαρράν. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν. τη Γένεση.ά. Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. έπιπλα. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή. αγάλµατα κ. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες. Ιακώβ και Ιωσήφ. Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. Ακκάδ. µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Έτσι. Βαβυλώνιοι. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. από το Θεό. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα. Σουµέριοι. Χετταίοι. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. έως το 15ο αι. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. πατέρα του Αβραάµ. Σούσα. γραφή.Χ. νοµοθεσία. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ. αριθµητική. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. Βαβυλώνα.Χ. ανάκτορα. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. Φοίνικες. Ιεριχώ. αστρολογία. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. Νινευί. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. 29 . Ασσούρ. Μάρι. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. στα κεφάλαια 12-50. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν.)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. θρησκεία). σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε.ά. π. µεταλλικά εργαλεία κ.

σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα. γιο του αδερφού του. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου». Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους».qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια. Επίσης. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει. Όταν το κακό πέρασε. Και έφτασαν στη Χαναάν. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια. Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής. τη Σάρα. ξαναγύρισε στη Χαναάν. Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα. Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου.vivlio_theol_mm_TELIKO2.. στη Χεβρών. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…». όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο. 30 . H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου. Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας. αν µπορείς να τα µετρήσεις. Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ. ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών... και το Λωτ. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε. Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι.. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω.

το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου. στη σκηνή». γιατί στεκόταν από πίσω του. γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. µην προσπεράσεις το δούλο σου. Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω. «αν έχω την εύνοιά* σου. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο. «Κύριέ µου».) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη. στο άνοιγµα της σκηνής. ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι.) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους.» Αυτός απάντησε: «Εκεί. Άγαρ. Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. 31 . Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες. Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. είπε. τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. Μετά έτρεξε στα βόδια. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. ζύµωσέ το και κάνε πίττες». Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας. Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*. λοιπόν. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο».qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό. πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό.vivlio_theol_mm_TELIKO2. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. Πήρε ακόµα βούτυρο.

Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý . Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. και έκανε γι’ αυτήν ό. η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. 9.vivlio_theol_mm_TELIKO2. στα γηρατειά του. 4. Έτσι. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ. Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. 32 .τι είχε υποσχεθεί.qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü.ÁâñáÜì. â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç». 6. 3. Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. 8. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. 5. Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì. Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò. Óôéò ðáñ. Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ. Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò. ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. 2. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). 7. όπως είχε πει. στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü. Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. á´).

πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ). που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. αφιερωµένο στον Αβραάµ. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο. Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων. περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*. Για να την κατανοήσουµε. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε. Αλλά ο Θεός. θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. Ο Απόστολος Παύλος.qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει.) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 . από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Κύριε Θεέ µας. Η θυσία του Αβραάµ. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ.

Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. του Θεού µας. Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. 3. 2. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. Στη συνάντηση Θεού . ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. 10. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ. 3. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. (∆είξτε την πορεία του στο χάρτη).Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. 34 . 2. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. 7. 2. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ». Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ. Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. 5. Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. 6. Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. 8. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί. 9. Φορητή εικόνα του 16ου αι.vivlio_theol_mm_TELIKO. 4. (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1. Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης. Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1.

Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». που του άρεσε να µένει στη σκηνή. Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. οι γιοι του. τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε. ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. Με τη βοήθεια του Θεού. τον εξαπάτησε. το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός.. που την αγάπησε πολύ. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος. Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ... «Κοντεύει ο καιρός». Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…». Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». 35 . έλεγε. Όταν ο Αβραάµ πέθανε. Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. Μετά βγήκε ο αδερφός του. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ..Σεβά µάλιστα. Στη Βέερ . ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. ο Ιακώβ. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο. σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω. άνθρωπος της υπαίθρου. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους. ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε. όπου εγκαταστάθηκε.

Λάβαν. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός». Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. κι εγώ θα είµαι µαζί σου».vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια..Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα. Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…». Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . εκεί όπου γεννήθηκες. Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα.. Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει.. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». Όταν έδυε ο ήλιος. ∆ε θα σε αφήσω. Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. τον έπιασε µεγάλη αγωνία. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. στον αδερφό της µητέρας του. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου. πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού). Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ. δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ. Το πρωί που σηκώθηκε. βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων. Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. 36 . Κύριε. Έτσι. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του. εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα.

Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý . Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá. 4. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα. Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του.qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του.. γέροντας και µακροήµερος. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ.. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. Ï ÉóáÜê. ο Ησαύ και ο Ιακώβ. πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του. 2. Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε. 3.Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç). Ο Ισαάκ πέθανε . Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. 5. Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï. Τον έθαψαν οι γιοι του. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå. Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. 37 .

...... Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ.......................... .........) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του.................. 2............. Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών..... Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις............................................ 38 .................. 2..............vivlio_theol_mm_TELIKO2......... 3.... Συχέµ................................................... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1................. φορητή εικόνα του 14ου αι.... Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ.............Ησαύ.........................................Σεβά........................... ............. το Θεό µε τους ανθρώπους................. Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία)..................................................................... Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ...... ............................ ............. ....... Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ.. Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο.............. Χαρακτηρίστε τους....qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1............ ζωγραφική κ............. Βέερ .. ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο.......... ...... ...... Παναγία η Γλυκοφιλούσα... • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί..................................... Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν................................................................... Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ........ ........ ....................................... ........................ ............................. 4............... ........ ............. Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη... Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò».... Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ............................ 5... 2.......ά........ 6....... Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ . Χεβρών..................

το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. τον Πετεφρή. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας. όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος. Η ζήλια έγινε µίσος. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. Σε ένα άλλο πάλι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου. Έτσι κι έγινε. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. όµως. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. ∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. 39 . Τελικά. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του. Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου». Τότε ο ένας από τους αυλικούς. β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα. Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή. Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. ο ήλιος.qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα.

ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. Η τελευταία του επιθυµία. δεν φανερώθηκε. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο.) . Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ. των αδερφών του και όλης της οικογένειας. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει.vivlio_theol_mm_TELIKO2.. Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου.… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε. µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο. του Ρέµπραντ (17ος αι.. Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου. ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του. αν και τους γνώρισε. που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό». Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί. Εκείνος. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν. Έλα σ’ εµένα. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή.. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν.. Όταν αυτό έγινε. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος. στη Χαναάν. και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα. 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά.

Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …». Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò. διακρίσεις. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7. 2. Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò.qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. 9-16). Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ. Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå.000 σελίδες για τον Ιωσήφ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. µε περισσότερες από 2. 3. Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ. 4. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. 41 . ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. εκτελέσεις. Αφού υπάρχουν πόλεµοι. 5. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò.

Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι. 3. Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα. 5. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ. 7. 6. 2.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. Ποια είναι η φράση . 2. Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο. Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο. αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν. Ελέγχω τι έµαθα 1. Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. 4. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. 3.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όταν ξαναβρέθηκαν. 8. 42 . κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν.κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ.

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .

Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα. Ασήρ 15. Λευί 19. όταν εµπιστεύεται το Θεό. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια. Λεία 11. Συµεών 18. Γαδ 2. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. Ιούδας 21. 4. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. Ζαβουλών 16. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). Άγαρ 7. Ισαάκ 10. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό. Σάρρα 5. Ισσάχαρ 13. Αβραάµ 3. Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. 5. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος. 6. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . 3. Ρεβέκκα 14. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη. 1.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Ραχήλ 23. Ιακώβ 4. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Ρουβήν 12. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. ∆αν 8. 2. Βενιαµίν 20. Γ. Ησαύ Β. Θάρα 6. Νεφθαλί 9. Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του. Ιωσήφ 22.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ισµαήλ 17. Ο άνθρωπος. Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .

vivlio_theol_mm_TELIKO2.×. ÁìÝíïöçò ô. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) . ÁìÝíïöçò ´. Å÷íáôüí. ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô.qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð.

Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ. όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò.Χ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. προφήτης. και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη. Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα.). για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Φτάνουν στο όρος Σινά. όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. 47 . Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα.Χ. Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας.). καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο. που είναι πια πολυάριθµοι.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Μερνεπτά (1224-1204 π. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι. Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». θα πιστεύατε και σ’ εµένα.Χ. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής. και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες. Πιο συγκεκριµένα. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò. 46). Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. Ο Μωυσής. τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ. ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. ήρωας. νοµοθέτης. π. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο. ο Ισραήλ. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. όπου τους δίδεται ο Νόµος.

χ. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς..κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 48 . Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή.αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής. ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ. Όταν το παιδί µεγάλωσε. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει. επίσης από την ίδια φυλή. Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ. Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος. Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί. θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες.. και τον έκανε γαµπρό του. έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς. λοιπόν. στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. λοιπόν. Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. Είπε. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα . καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε. Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*. ∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο. Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». Όρισαν. Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει . που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά. τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα. Η γυναίκα έµεινε έγκυος. τα του. Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή. επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς. Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε». να σου θηλάζει το παιδί. στις όχθες του Νείλου.µωσέ.». β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα. Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. µατι σκληρή. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες. το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ. έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές.µωσέ). γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας.qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8.

Τι θα τους πω. Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του. Κύριέ µου.’. εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’. στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό. Ξέρω τα βάσανά τους. Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους..». Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ. Είµαι βραδύγλωσσος. ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ».». τραυλίζω». στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά.qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο. Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν. Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο. «Εγώ θα είµαι µαζί σου».. από την Αίγυπτο». έφτασε στο βουνό του Θεού. να δω . τους Ισραηλίτες. ο Θεός του Αβραάµ. 49 . Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών.… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε. Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. στείλε κανέναν άλλον». ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς. Είπε λοιπόν: «Ας πάω. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι». Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη.». Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο. Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι. το Χωρήβ. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες. Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό. να βγάλεις το λαό µου.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Κύριέ µου. Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου».