316BM_1001_1001_4X

31-10-05 16:45

™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

À¶√Àƒ°∂π√ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘

∂ƒ°√ ™À°Ãƒ∏ª∞∆√¢√∆√Àª∂¡√ 75% ∞¶√ ∆√ ∂Àƒø¶∞´∫√ ∫√π¡ø¡π∫√ ∆∞ª∂π√
∫∞π 25% ∞¶√ ∂£¡π∫√À™ ¶√ƒ√À™

ISBN 960-06-1907-7

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË. ∏ ÚÔÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 1

£ÚËÛ΢ÙÈο A′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 2

™À°°ƒ∞º∂π™

∫ƒπ∆∂™ ∞•π√§√°∏™∏™

∂•øºÀ§§√∂π∫√¡√°ƒ∞º∏™∏
ºπ§√§√°π∫∏ ∂¶πª∂§∂π∞

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
ªÈÏÙÈ¿‰Ë˜ ∫ˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘
∫·ıËÁËÙ‹˜ ∞ÚÈÛÙÔÙÂÏ›Ԣ ¶·ÓÂÈÛÙËÌ›Ô˘ £ÂÛÛ·ÏÔӛ΢
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∆۷ηϛ‰Ë˜
™¯ÔÏÈÎfi˜ ™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜
¶·‡ÏÔ˜ ™·‚‚›‰Ë˜
£ÂÔÏfiÁÔ˜, EÎ·È‰Â˘ÙÈÎfi˜ µ/ıÌÈ·˜ ∂Î·›‰Â˘Û˘
∑¤ÊË ∞ÏηϿÈ
™ÎÈÙÛÔÁÚ¿ÊÔ˜ - ∂ÈÎÔÓÔÁÚ¿ÊÔ˜
¢‹ÌËÙÚ· ª‹ÙÙ·
ºÈÏfiÏÔÁÔ˜

À¶∂À£À¡√π ª∞£∏ª∞∆√™
∫∞∆∞ ∆∏ ™À°°ƒ∞º∏

™Ù·‡ÚÔ˜ °È·Áο˙ÔÁÏÔ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

À¶∂À£À¡√™ À¶√∂ƒ°√À

°ÂÒÚÁÈÔ˜ ¡. ™Ù¿ı˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

¶ƒ√∂∫∆À¶ø∆π∫∂™
∂ƒ°∞™π∂™

«∂§§∏¡π∫∞ °ƒ∞ªª∞∆∞ - MULTIMEDIA A.E.»

°’ ∫.¶.™. / ∂¶∂∞∂∫ ππ / ∂Ó¤ÚÁÂÈ· 2.2.1 / ∫·ÙËÁÔÚ›· ¶Ú¿ÍÂˆÓ 2.2.1.·:
«∞Ó·ÌfiÚʈÛË ÙˆÓ ÚÔÁÚ·ÌÌ¿ÙˆÓ ÛÔ˘‰ÒÓ Î·È Û˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÒÓ ·Î¤ÙˆÓ»
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√
ªÈ¯¿Ï˘ ∞Á. ¶··‰fiÔ˘ÏÔ˜
√ÌfiÙÈÌÔ˜ ∫·ıËÁËÙ‹˜ ÙÔ˘ ∞.¶.£
¶Úfi‰ÚÔ˜ ÙÔ˘ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
¶Ú¿ÍË ÌÂ Ù›ÙÏÔ:

«™˘ÁÁÚ·Ê‹ Ó¤ˆÓ ‚È‚Ï›ˆÓ Î·È ·Ú·ÁˆÁ‹
˘ÔÛÙËÚÈÎÙÈÎÔ‡ ÂÎ·È‰Â˘ÙÈÎÔ‡ ˘ÏÈÎÔ‡ Ì ‚¿ÛË
ÙÔ ¢∂¶¶™ Î·È Ù· ∞¶™ ÁÈ· ÙÔ °˘ÌÓ¿ÛÈÔ»
∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎfi˜ À‡ı˘ÓÔ˜ ŒÚÁÔ˘
∞ÓÙÒÓÈÔ˜ ™. ªÔÌ¤ÙÛ˘
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
∞Ó·ÏËÚˆÙ¤˜ ∂ÈÛÙËÌÔÓÈÎÔ› À‡ı˘ÓÔÈ ŒÚÁÔ˘
°ÂÒÚÁÈÔ˜ ∫. ¶·ÏËfi˜
™‡Ì‚Ô˘ÏÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘
πÁÓ¿ÙÈÔ˜ ∂. ÷Ù˙Ë¢ÛÙÚ·Ù›Ô˘
ªfiÓÈÌÔ˜ ¶¿Ú‰ÚÔ˜ ¶·È‰·ÁˆÁÈÎÔ‡ πÓÛÙÈÙÔ‡ÙÔ˘

ŒÚÁÔ Û˘Á¯ÚËÌ·ÙÔ‰ÔÙÔ‡ÌÂÓÔ 75% ·fi ÙÔ ∂˘Úˆ·˚Îfi ∫ÔÈÓˆÓÈÎfi ∆·ÌÂ›Ô Î·È 25% ·fi ÂıÓÈÎÔ‡˜ fiÚÔ˘˜.

316BM_001_003_4X 31-10-05 12:55 ™ÂÏ›‰· 3

À¶√Àƒ°∂π√ ∂£¡π∫∏™ ¶∞π¢∂π∞™ ∫∞𠣃∏™∫∂Àª∞∆ø¡
¶∞π¢∞°ø°π∫√ π¡™∆π∆√À∆√

ŸÏÁ· °ÚÈ˙ÔÔ‡ÏÔ˘

¶ËÁ‹ ∫·˙Ï¿ÚË

£ÚËÛ΢ÙÈο ∞′ °˘ÌÓ·Û›Ô˘
¶·Ï·È¿ ¢È·ı‹ÎË
∏ ÚÔ˚ÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ÃÚÈÛÙÈ·ÓÈÛÌÔ‡

√ƒ°∞¡π™ª√™ ∂∫¢√™∂ø™ ¢π¢∞∫∆π∫ø¡ µπµ§πø¡
∞£∏¡∞

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd

4

4/10/2005

1:19

Page 4

. . . . . . . . 12. . Χάρτης της Παλαιστίνης . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Γ΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . Οι Ψαλµοί. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . Ο Θεός ελευθερώνει το λαό και τον καθοδηγεί Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Β΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13. . . . ∆αβίδ. . . . . . . . . . . 10. . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο. . . . . . Η ζωή οργανώνεται µε βάση το Νόµο του Μωυσή . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Β΄ Η Έξοδος. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Εισαγωγή Κρατώντας στα χέρια µας το πρώτο τµήµα της Αγίας Γραφής. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . το µεγάλο «ναι» . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 5 Περιεχόµενα Πρόλογος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο δοξασµένος βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» . . . . . . Ο λαός της ∆ιαθήκης γεννιέται. . . Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο . . . . . καθώς πορεύεται στην έρηµο . . . Η ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Κριτές και τους βασιλείς . . . . . . . . 7 11 14 18 21 26 28 29 30 35 39 43 44 46 47 48 52 56 61 66 68 69 70 73 76 80 83 86 5 . . . . . . . . . . . . . . . Αγώνες για εγκατάσταση στη Γη της Επαγγελίας: η σχέση µε το Θεό δοκιµάζεται . . . . . . . . . Από τον πολυθεϊσµό στην πίστη στον ένα Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15. . . . . . την Παλαιά ∆ιαθήκη 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ο σοφός βασιλιάς του Ισραήλ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ποιήµατα και τραγούδια για το Θεό . . . . . . . . . . . . . Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες . . . . . . . . . . . . Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Χάρτης της εποχής των Πατριαρχών . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . Οι Ισραηλίτες ελευθερώνονται: η Έξοδος . . . . . . . . . . . 11. . . . . . . . . . . . . . . . Σολοµών. . . . Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Γ΄ Ο λαός οργανώνεται έχοντας ως κέντρο της ζωής του το Θεό Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του Γ΄ κεφαλαίου . . . 3. . 14. . . . . . . . . . . . . . Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης . . . . . 16. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . Η είσοδος στη Γη της Επαγγελίας: η υπόσχεση του Θεού εκπληρώνεται . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. . . . . . . . . . . . 4. . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Α΄ Η εποχή των Πατριαρχών. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας όσα δουλέψαµε τη φετινή χρονιά . . . . 156 Πηγές εικονιστικού και λοιπού βοηθητικού υλικού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 6 . . Τα χρόνια από τη διάσπαση του ενιαίου βασιλείου έως τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο δηµιουργός Θεός φροντίζει για τους ανθρώπους όλου του κόσµου . . . . . . . . . . Ο προφήτης Ωσηέ: η φωνή της αγάπης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Τα χρόνια από την επιστροφή έως την κατάκτηση της Παλαιστίνης από τους Ρωµαίους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 89 90 93 94 98 103 108 112 118 120 121 122 125 128 129 134 139 144 147 150 152 153 Επίλογος . . . . . . . . . . . . . . . . Επιστροφή από την αιχµαλωσία: η ιουδαϊκή κοινότητα ανασυγκροτείται . . . . . . . . . Η εποχή της κρίσης . . . . . . . . . . . . . . . . . . Περιµένοντας το Μεσσία: το «πλήρωµα του χρόνου» . . . 17. . . . . . . . . . . . . . . . . Κ ε φ ά λ α ι ο Ε΄ Η ζωή µετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνια Αιχµαλωσία έως τις παραµονές του ερχοµού του Μεσσία Χρονολογικό πλαίσιο του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .qxd 4/10/2005 1:19 Page 6 Κ ε φ ά λ α ι ο ∆΄ Ο λαός σε κρίση. «ÐïéÞóùìåí }áíèñùðïí êáô’ å[éêüíá ]çìåôÝñáí êáß êáè’ ]ïìïßùóéí»: η δηµιουργία του ανθρώπου . . . . . .» Ο άνθρωπος αποµακρύνεται από το Θεό . . . . . . . . . 18. . . Ο Ιουδαϊσµός συναντάται µε τον Ελληνισµό . . . . . . . . . . . . . . . . 28. . . . . Βαβυλώνια Αιχµαλωσία: ο λαός στην εξορία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30. . . . . . . . . . . 24. . . . . . . . . . . . . . . . . . 20. . . . . . . . . . . . . 26. . . . Τα βασίλεια του Ισραήλ και του Ιούδα (πίνακας βασιλέων και προφητών) . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του ∆΄ κεφαλαίου . . . Ο Νόµος στο κέντρο της ζωής των Ιουδαίων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι Προφήτες: το στόµα του Θεού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27. . . . . . . . . . Ησαΐας: ο προφήτης του Εµµανουήλ . . . . . . . . . Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Ε΄ κεφαλαίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Η φωνή των Προφητών ως κραυγή αφύπνισης Χάρτης και χρονολογικό πλαίσιο του ∆΄ κεφαλαίου . . . . . . . . .vivlio_theol_mm_TELIKO2. . . . . . . . . . 23. . . . . . . . . . . . . 29. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Λεξιλόγιο . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο προφήτης Μιχαίας: το όραµα της παγκόσµιας ειρήνης . . . . «Êáß å@éäåí ]ï Èåüò |ïôé êáëüí»: η δηµιουργία του κόσµου . 19. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . «[ÁäÜì ðï~~õ å@é. . . . . . . . . . 21. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Οι διηγήσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης για τη δηµιουργία του κόσµου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Åðéèõìïýí íá óáò ãíùñßóïõí êáé íá óõíåñãáóôïýí ìáæß óáò äçìéïõñãéêÜ· íá óáò âïçèÞóïõí íá áíáäåßîåôå ôá ôáëÝíôá êáé ôéò éêáíüôçôÝò óáò· íá ãíùñßóåôå ðåñéóóüôåñï ôïí êüóìï êáé ôïí åáõôü óáò. ßóùò êáé êÜðïéï öüâï ãéá ôï êáéíïýñéï óáò ó÷ïëåßï: äéáöïñåôéêÜ ìáèÞìáôá. üðïõ ãíùñßóáôå ðïëëÝò ó÷åôéêÝò éóôïñßåò êáé äéçãÞóåéò. Ôï ôñÝíï ãéá ôï öåôéíü óáò ôáîßäé Ýöôáóå êáé óáò ðåñéìÝíåé.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç êáé ôçí ÅêêëçóéáóôéêÞ Éóôïñßá. Ôï äéäáóêüóáóôáí êáé óôï Äçìïôéêü Ó÷ïëåßï. íá åñåõíÞóåôå. Êé ïé óõììáèçôÝò óáò Ý÷ïõí ôá ßäéá óõíáéóèÞìáôá. ÌðñïóôÜ óáò èá îåäéðëùèåß Ýíáò ïëüêëçñïò êüóìïò! Ôüóï ìáêñéíüò êáé óõíáñðáóôéêüò! Èá ìÜèåôå ðïëëÜ ãé' áõôüí. Èá ôï êáôáëÜâåôå ìüëéò ãíùñéóôåßôå êé áñ÷ßóåôå íá êÜíåôå óõíôñïöéÜ. Èá ôáîéäÝøåôå üëïé ìáæß êáé ÷ùñßò êáìéÜ äéÜêñéóç· áð' üðïõ êé áí êáôÜãåóôå. ÌðñïóôÜ ó' üëá áõôÜ äåí åßóôå ìüíïé. ðåñéðÝôåéåò. ðïëëïß äÜóêáëïé. Óôç öåôéíÞ ôÜîç èá áñ÷ßóåôå ìå ôçí åðåîåñãáóßá ôçò ÐáëáéÜò ÄéáèÞêçò.qxd 4/10/2005 1:19 Page 7 Ðñüëïãïò Áõôüí ôï ÓåðôÝìâñéï ìéá íÝá ðåñßïäïò áñ÷ßæåé óôç æùÞ óáò: ç öïßôçóÞ óáò óôï ÃõìíÜóéï. Ôáõôü÷ñïíá üìùò ïé ðåñéóóüôåñïé áðü óáò íéþèåôå ðåñéÝñãåéá. ãíþóåéò. Óáò åõ÷üìáóôå íá ðåñÜóåôå êáëÜ. Êáé ïé äÜóêáëïß óáò üìùò Ý÷ïõí ôéò äéêÝò ôïõò Ýííïéåò. ¼ëá áõôÜ èá ãßíïõí óéãÜ óéãÜ. Ôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí äåí åßíáé êáéíïýñéï ãéá óáò. Èá åßíáé óáí Ýíá ôáîßäé ãåìÜôï åêðëÞîåéò. íá ñùôÞóåôå. Áõôü óçìáßíåé üôé ìåãáëþóáôå. üðïéá êé áí åßíáé ç èñçóêåßá óáò. Åßíáé Ýíá âéâëßï ðïõ ïé Üíèñùðïé üëïõ ôïõ êüóìïõ áíáãíùñßæïõí ôç óðïõäáéüôçôÜ ôïõ. ðåñéóóüôåñåò áðáéôÞóåéò. ìåãÜëá âéâëßá. Ïé óõããñáöåßò 7 . Èá ìÜèåôå íá óõíåñãÜæåóôå êáé íá óõìðëçñþíåôå ï Ýíáò ôïí Üëëï! ¢ëëùóôå ðÜíôïôå ïé ðïëëïß åßíáé óïöüôåñïé áðü ôïí Ýíáí êáé ìðïñïýí íá âëÝðïõí ðåñéóóüôåñåò ðëåõñÝò ôçò áëÞèåéáò. íá áíáêáëýøåôå ïé ßäéïé ðïëëÜ ðñÜãìáôá ãýñù áðü ôç ÷ñéóôéáíéêÞ ðßóôç. ÅðéðëÝïí èá Ý÷åôå ôçí åõêáéñßá íá åêöñÜóåôå ôéò óêÝøåéò óáò. áãùíßá. Óôï ÃõìíÜóéï èá äéäá÷èåßôå ðéï ïñãáíùìÝíá ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. êáèþò ç ó÷ïëéêÞ ÷ñïíéÜ èá êõëÜåé.

¼ôáí èÝëïõìå íá âñïýìå Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðüóðáóìá (=÷ùñßï) ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. Ï áñéèìüò 5 ðïõ áêïëïõèåß äçëþíåé ôï êåöÜëáéï ôïõ âéâëßïõ êáé ìå Ýíá êüììá ÷ùñßæåôáé áðü ôïí åðüìåíï áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôï óôß÷ï ôïõ êåöáëáßïõ. üðïõ ïñßæåôáé ìå óõíôïìßá êáé áêñéâþò ôï âéâëßï.13-16.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ôï êåöÜëáéï êáé ï óôß÷ïò.÷. êÜðïéïí íá âñåé) óôï êåöÜëáéï êáé ôï óôß÷ï ðïõ ÷ñåéáæüìáóôå.÷. Ð. ôüôå áíÜìåóÜ ôïõò ìðáßíåé ìéá ðáýëá. ð. Ôï Ãåí åßíáé ç óõíôïìïãñáößá ôïõ ôßôëïõ ôïõ âéâëßïõ. áð' üðïõ ðñïÝñ÷åôáé ôï ÷ùñßï ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå. Ì' áõôÝò ðáñáðÝìðïõìå (= óôÝëíïõìå. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης και οι συντοµογραφίες τους Γένεσις Γεν Έξοδος Εξ Λευιτικόν Λευ Αριθµοί Αρ ∆ευτερονόµιον ∆τ Ιησούς Ναυή Ιησ Κριταί Κρ Ρουθ Ρουθ Βασιλειών Α΄ Α Βασ Βασιλειών Β΄ Β Βασ Βασιλειών Γ΄ Γ Βασ Βασιλειών ∆΄ ∆ Βασ Παραλειποµένων Α΄ Α Παρ Παραλειποµένων Β΄ Β Παρ Έσδρας Α΄ Α Εσδ Έσδρας Β΄ Β Εσδ Νεεµίας Νε Τωβίτ Τωβ Ιουδίθ Ιδθ Εσθήρ Εσθ Μακκαβαίων Α΄ Α Μακ Μακκαβαίων Β΄ Β Μακ Μακκαβαίων Γ΄ Γ Μακ Ψαλµοί Ψλ Παροιµίαι Πρµ Εκκλησιαστής Εκ Άσµα Ασµάτων Ασµ Ιώβ Ιωβ Σοφία ΣολοµώντοςΣολ Σοφία Σειράχ Σειρ Ωσηέ Ωσ Αµώς Αµ Μιχαίας Μιχ Ιωήλ Ιλ Οβδιού Οβδ Ιωνάς Ιων Ναούµ Νµ Αββακούµ Αβ Σοφονίας Σφν Αγγαίος Αγγ Ζαχαρίας Ζαχ Μαλαχίας Μαλ Ησαΐας Ησ Ιερεµίας Ιερ Βαρούχ Βαρ Θρήνοι Θρ Επιστολή Ιερεµίου ΕπΙ Ιεζεκιήλ Ιεζ ∆ανιήλ ∆ν 8 . åßíáé ìéá óçìåßùóç. ëïéðüí.qxd 4/10/2005 1:19 Page 8 Ïé ðáñáðïìðÝò óôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò ¼ëá ôá âéâëßá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò (ÐáëáéÜò êáé ÊáéíÞò ÄéáèÞêçò) åßíáé ÷ùñéóìÝíá óå êåöÜëáéá êáé êÜèå êåöÜëáéï åßíáé ÷ùñéóìÝíï óå óôß÷ïõò. ôüôå ÷ñçóéìïðïéïýìå ôéò ðáñáðïìðÝò. äçëáäÞ. Ãåí 5. Ãåí 5.13. Áí ïé óôß÷ïé ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå åßíáé ðåñéóóüôåñïé. Ç ðáñáðïìðÞ.

qxd 27/10/2005 9:26 Page 9 ÅÉÓÁÃÙÃÇ Êñáôþíôáò óôá ÷Ýñéá ìáò ôï ðñþôï ìÝñïò ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ôçí ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 9 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

vivlio_theol_mm_TELIKO2.qxd 10 4/10/2005 1:19 Page 10 .

Άλλοι διαβάζουν τα γοητευτικά κείµενά της για ευχαρίστηση. Το ίδιο ισχύει και για άλλα είδη τέχνης: τη λογοτεχνία. Η τέχνη και η φιλολογία εξαρτώνται απ’ αυτό. Πολλοί είναι οι λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοι άνθρωποι διαβάζουν την Αγία Γραφή. τον κινηµατογράφο. Στη «Βύβλο» (όπως την έγραφαν οι αρχαίοι) γινόταν τόσο εκτεταµένη επεξεργασία και εµπόριο του παπύρου. Τη θεωρούν οδηγό και στήριγµα στη ζωή τους. Πολλοί αναγνώστες ψάχνουν στις σελίδες της απαντήσεις για το Θεό. το πώς πιστεύουν και λατρεύουν το Θεό. Η µεγάλη επίδραση της Βίβλου στην τέχνη συνεχίζεται και στις µέρες µας. τον πολιτισµό και την ιστορία της πατρίδας του. αρχαιολόγοι κ. ινδουϊστές* κ.600 γλώσσες και διαλέκτους και συνεχίζει να µεταφράζεται. Πολλοί πιστοί και άλλων θρησκειών (µουσουλµάνοι. στην Ευρώπη αλλά και σ’ όλο τον κόσµο. Αρκεί να σκεφτούµε ότι έχει ήδη µεταφραστεί σε 1. η Αγία Γραφή µπορεί να θεωρηθεί όχι µόνον κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά αλλά και πηγή του πολιτισµού τους.τι είναι. Πράγµατι. Χωρίς αυτό η ∆ύση δεν θα ήταν ό. το νόηµα της ζωής και τον προορισµό του κόσµου. φιλόλογοι.) για να την ερµηνεύσουν και να αντλήσουν απ’ αυτήν χρήσιµα στοιχεία για τις επιστήµες. ιστορικοί. κυρίως των χριστιανών: τις γιορτές και τα έθιµά τους. Το όνοµα «Βίβλος» προέρχεται από το όνοµα µιας πόλης στα παράλια της Φοινίκης. Όλα αυτά σηµαίνουν ότι όποιος θέλει να κατανοήσει τη θρησκεία.qxd 4/10/2005 1:20 Page 11 1. θα διαπιστώσουµε ότι πολλοί ζωγράφοι και γλύπτες έχουν εµπνευστεί από τις ιστορίες και τα πρόσωπα της Βίβλου. µπορούµε να ισχυριστούµε ότι η Βίβλος βρίσκεται στο κέντρο του πολιτισµού και της ζωής των ανθρώπων στη διάρκεια όλων των αιώνων µετά τη Γέννηση του Χριστού. όταν εφευρέθηκε η τυπογραφία από το Γουτεµβέργιο το 15ο αιώνα. αλλά και πολλών χωρών του κόσµου. Αυτό ισχύει για τους λαούς της Ευρώπης αλλά και όλων των χριστιανικών χωρών του κόσµου.ά. Γιατί µελετούµε την Αγία Γραφή. Έτσι.) θεωρούν τη Βίβλο ένα σπουδαίο βιβλίο που το σέβονται και το µελετούν. πώς φέρονται στις απλές αλλά και στις κρίσιµες στιγµές της ζωής τους κ. πώς αντιµετωπίζουν το συνάνθρωπό τους και τον κόσµο. ∆ίκαια. Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή. Όλοι αυτοί οι αναγνώστες της Αγίας Γραφής φυσικά δεν είναι µόνο χριστιανοί. δύσκολα µπορεί να βρεθεί κείµενο που εµπνέει τόσο βαθιά και τόσους πολλούς καλλιτέχνες σε όλη την υφήλιο*! Εκτός από την τέχνη και τα µνηµεία πολιτισµού η Βίβλος έχει επηρεάσει και την καθηµερινή ζωή και συµπεριφορά των ανθρώπων. τη µουσική. Οι επιστήµονες (θεολόγοι. εβραίοι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. το θέατρο. λοιπόν. Συγχρόνως είναι και το πιο πολυδιαβασµένο βιβλίο στον κόσµο. Η Αγία Γραφή είναι ένα βιβλίο µοναδικό. ώστε το όνοµα της πόλης κατέληξε να σηµαίνει στα ελληνικά «βιβλίο» και η λέξη «Βίβλος» να σηµαίνει το «βιβλίο των βιβλίων». Η Αγία Γραφή ή αλλιώς Βίβλος είναι το πρώτο βιβλίο που τυπώθηκε. Ποια είναι η θέση της Βίβλου στον παγκόσµιο πολιτισµό.ά.ά. χρειάζεται να γνωρίσει το συναρπαστικό* κόσµο της Αγίας Γραφής. Ντάνιελ Ροπς 11 . δηλαδή την Αγία Γραφή. Όποιο µουσείο κι αν επισκεφτούµε στην Ελλάδα.

Ας δούµε γιατί: Μια έκφραση που συχνά χρησιµοποιούν γι’ αυτήν είναι: ο λόγος του Θεού. ας µην αποθαρρυνθούµε. ∆ηλαδή από τη µια µεριά ο Θεός αναζητά µε αγάπη τον άνθρωπο µέσα στην καθηµερινή του ζωή. τη φυλάσσουν στο σπίτι τους και τη µελετούν. διαβάζοντας τα βιβλικά κείµενα. του δείχνει την αλήθεια. 4 Ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και δραστικός*… Εβρ 4. Το σεβασµό τους τον δείχνουν µε πολλούς τρόπους: την τοποθετούν στην Αγία Τράπεζα των ναών. δοσµένος όµως µε τα «λόγια των ανθρώπων» (= των συγγραφέων). τη δική µας και του κόσµου ολόκληρου. Κι αυτήν ακριβώς τη σχέση περιγράφουν οι συγγραφείς της Αγίας Γραφής στα κείµενά τους (όπως θα δούµε στα επόµενα µαθήµατα) µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. να επικοινωνήσουν µε τους άλλους κι έτσι να κάνουν καλύτερες τις σχέσεις τους. έχουµε την ευκαιρία να σκεφτόµαστε. τον στηρίζει. τον θεραπεύει από το κακό. Ποιος και γιατί «λέει». όταν. αλλά ας επιµείνουµε και ας ρωτήσουµε. Αυτή η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους είναι γεµάτη περιπέτειες. να συζητάµε. Από την άλλη ο άνθρωπος προσπαθεί να καταλάβει τις ενέργειες του Θεού. 1176 12 .qxd 4/10/2005 Να ξέρετε ότι όσα γράφτηκαν στις Γραφές έχουν γραφτεί για να µας διδάσκουν… Ρωµ 15. διαβάζουν αποσπάσµατά της στη Θεία Λειτουργία*. Έτσι µπορούµε να λέµε ότι για τους χριστιανούς η Αγία Γραφή είναι ο «λόγος του Θεού». Κι ας µην ξεχνάµε: για µια τέτοια ανακάλυψη χρειάζεται προσπάθεια. 12 1:21 Page 12 Ποια είναι η θέση της Αγίας Γραφής στη ζωή των χριστιανών. Για τους χριστιανούς όλου του κόσµου η Βίβλος είναι το ιερό τους βιβλίο. αλλά και σ’ όλες τις Ιερές Ακολουθίες*. «µιλάει» µέσα σ’ αυτά τα κείµενα. να ρωτάµε. να ανταποκριθεί θετικά και να αλλάξει τη ζωή του βελτιώνοντας έτσι και τον κόσµο ολόκληρο. Τώρα ίσως µπορούµε να καταλάβουµε γιατί οι χριστιανοί τη θεωρούν το ιερό τους βιβλίο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. αλλά µε προθυµία και επιµονή… Αν διαβάσουµε µια δυο φορές και δεν καταλάβουµε αυτά που διαβάζουµε. Όλα αυτά βέβαια έχουν νόηµα. Μπορούµε να σχηµατίσουµε µια πρώτη ιδέα αν σκεφτούµε πότε και γιατί µιλούν οι άνθρωποι ο ένας στον άλλο στην καθηµερινή ζωή: Όταν θέλουν να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Ιωάννης ο ∆αµασκηνός PG 94. Τότε µπορούµε να ανακαλύπτουµε τη σχέση τους µε τη ζωή. χρόνος και υποµονή! Ας καταφύγουµε στον όµορφο παράδεισο των Γραφών… Ας µην το κάνουµε όµως επιπόλαια. Τι σηµαίνει όµως αυτό. Για µια επικοινωνία µιλούν και τα βιβλία της Αγίας Γραφής: τη «συνοµιλία» και τη σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. Άγ.

Χ. Επειδή η χριστιανική Εκκλησία από πολύ νωρίς συνειδητοποίησε τη σηµασία αυτών των κειµένων για τους πιστούς.qxd 4/10/2005 Αφού ο Θεός. 4. φρόντισε να τα διαφυλάξει. πριν τον ερχοµό του Χριστού στον κόσµο. Óêåöôåßôå: Ôé èá èÝëáôå íá ìÜèåôå ãé’ áõôÞí. 2. Íïìßæåôå üôé ìéá ôÝôïéá ìåëÝôç ìðïñåß íá Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôïõò ÷ñéóôéáíïýò ìáèçôÝò. στον οποίο δηλαδή κανείς δεν µπορεί να αφαιρέσει ή να προσθέσει κάτι. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. όταν χρησιµοποιούµε τη λέξη διαθήκη. Άλλωστε κανόνα λέµε και το χάρακα. 3. Áíáãíùñßóôå ìå ôç âïÞèåéá ôïõ äáóêÜëïõ óáò ôçí ðñïÝëåõóÞ ôïõò êáé óõæçôÞóôå óôçí ôÜîç: ôé äåß÷íïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôçò Âßâëïõ ìå ôïõò ÷ñéóôéáíïýò. βλέπουµε ότι πρόκειται για δύο αχώριστα ενωµένες συλλογές βιβλίων. έναν «κλειστό» κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής ∆ιαθήκης. εννοούµε την «τελευταία θέληση» κάποιου ανθρώπου. και την Καινή ∆ιαθήκη. Ανοίγοντας την Αγία Γραφή. 1 Η λέξη κανών στα ελληνικά σηµαίνει το εργαλείο µε το οποίο ελέγχεται η ευθυγράµµιση µιας επιφάνειας ή µιας γραµµής. Ôé èá áðáíôïýóáôå óå êÜðïéïí ðïõ èá óáò ñùôïýóå «Ðïéï åßíáé ôï èÝìá ôçò Áãßáò ÃñáöÞò». που αποτελείται από 49 βιβλία. τον Ισραήλ. 1:21 Page 13 Ποια είναι τα µέρη της Αγίας Γραφής. µ. Έτσι. Βατικανό) Bibel Bibbia Biblia }b]kbz 13 . Στη Βίβλο όµως. Τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης µιλούν για την παλαιότερη συµφωνία που έκλεισε ο Θεός µ’ ένα λαό. τα παλιά χρόνια. Τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης κάνουν λόγο για τη νεότερη συµφωνία και σχέση που πραγµατοποίησε ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός µε όλους τους ανθρώπους. Âßâëïò Bible Bibel Ο Θεός δηµιουργεί τον Αδάµ. Η συλλογή αυτών των 76 βιβλίων αποτελεί τον Κανόνα της Αγίας Γραφής.τι χρησιµοποιείται ως πρότυπο για την εκτέλεση ενός έργου. σ’ αυτούς εδώ τους έσχατους* καιρούς µίλησε σ’ εµάς µέσω του Υιού (του). Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò áíáðôýîôå åðé÷åéñÞìáôá ãýñù áðü ôï ãéáôß ÷ñåéÜæåôáé ïé óýã÷ñïíïé ìáèçôÝò íá ìåëåôïýí ôçí Áãßá ÃñáöÞ óôï ìÜèçìá ôùí Èñçóêåõôéêþí. ύστερα από µακροχρόνιες συζητήσεις συνέθεσε γύρω στον 3ο αι. η τοιχογραφία του Μιχαήλ Αγγέλου στην Καπέλλα Σιξτίνα (16ος αι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Εβρ 1. 12. η λέξη «διαθήκη» έχει την έννοια της συµφωνίας του Θεού µε τους ανθρώπους. ÄéáâÜóôå ôá ðáñáèÝìáôá ôïõ ìáèÞìáôïò óôç óåë. Σηµαίνει επίσης ό. Σήµερα. µίλησε στους προπάτορες πολλές φορές και µε ποικίλους τρόπους µέσω των προφητών. από 27. Ðïéåò ãíþìåò Ý÷åôå áêïýóåé ãéá ôç Âßâëï. µια αρχαιότερη και µια νεότερη: την Παλαιά ∆ιαθήκη.

Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ανοίγοντάς την είναι σαν να µπαίνουµε σε µια µικρή βιβλιοθήκη. Π. ως το πρώτο της τµήµα. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων µε το Θεό που τη βλέπουν µέσα στα γεγονότα της καθηµερινής ζωής. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι.χ. Η Παλαιά ∆ιαθήκη: µια ολόκληρη βιβλιοθήκη! Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης Στο φετινό µας µάθηµα θα ασχοληθούµε µε το πρώτο µέρος της Αγίας Γραφής. χαρούµενοι ή λυπηµένοι. Ο Éþâ είναι ένα δράµα γραµµένο ως ποίηµα. όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. µε το περιεχόµενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά.qxd 27/10/2005 9:27 Page 14 2. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. αποφθέγµατα*. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα* στη µνήµη των ανθρώπων κι ο καθένας µπορούσε να τις καταλάβει. ποιήµατα. κρυφά ή φανερά. Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείµενα ήταν προφορικές παραδόσεις. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραψαν τα κείµενά τους στη µητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Το καθένα όµως µε το δικό του ιδιαίτερο τρόπο. το Ëåõúôéêü νόµοι. αλλά και µέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας.χ. το βιβλίο της Ñïõè είναι µια οικογενειακή ιστορία. η Óïößá Óïëïìþíôïò και το Ìáêêáâáßùí ô). άντρες και γυναίκες. λοιπόν. εικόνες. 14 Η εβραϊκή γραφή διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά! . Σιγά σιγά δηµιουργήθηκε µια συλλογή κειµένων. Ωστόσο. νύχτες µε φεγγάρι ή µέρες ηλιόλουστες. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού. Μετά τον ερχοµό του Χριστού. τα βιβλία των Âáóéëåéþí είναι ιστορικά. Ανάλογα. Ο Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ και οι ÊñéôÝò είναι κείµενα µε επικό* χαρακτήρα. σε φτωχικά σπίτια ή σε παλάτια. ποιητικά-διδακτικά και προφητικά. Υπάρχουν όµως και κάποια γραµµένα στα ελληνικά (όπως π. όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής. Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – µεταδίδονταν µε τρόπους που ήταν εύκολο να αποµνηµονευθούν: διηγήσεις. όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά ∆ιαθήκη. επαναλάµβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρηµο. Αιώνες πέρασαν µέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Έχει νόηµα να επισηµάνουµε ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. δε γράφτηκαν µε τη σειρά που τα βρίσκουµε στον Κανόνα. την Παλαιά ∆ιαθήκη. οι Ðáñïéìßåò γνωµικά* και οι Øáëìïß θερµές προσευχές και εκφραστικά ποιήµατα. και οι χριστιανοί συµπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή.vivlio_theol_mm_TELIKO.

Γι’ αυτό οι χριστιανοί µπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά ∆ιαθήκη καινούριες αλήθειες και µηνύµατα (πέρα απ’ αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσµός). Πρώτα πρώτα χρειάζεται να µην ξεχνάµε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσµο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Αυτή η φανέρωση (= Αποκάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο. είναι απαραίτητο να γνωρίσουµε την Παλαιά ∆ιαθήκη. Ως χριστιανικό βιβλίο. Πολλοί ύµνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουµε στις σελίδες της. Και µε τον Ισραήλ προετοίµασε τον κόσµο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. Στο ανοιχτό βιβλίο που κρατάει είναι γραµµένο: [ Åãþ å[éìß ô`ï ö~ùò ôï~õ êüóìïõ· ]ï [áêïëïõè~ùí [åìïß ï[õ ì`ç ðåñéðáôÞó?ç [åí ô~ç óêïôß?á. λοιπόν. Χριστός ο Αντιφωνητής. είναι και για τους χριστιανούς ιερά. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάµε πολλά θέµατά της. Ταυτόχρονα. η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάµ για τη σωτηρία του κόσµου εκπληρώθηκε και η Παλαιά ∆ιαθήκη ολοκληρώθηκε. στην Παναγία του Αράκου (Κύπρος).qxd 4/10/2005 1:21 Page 15 Η Παλαιά ∆ιαθήκη αχώριστα δεµένη µε την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Στη συνέχεια η ∆ιαθήκη κλείστηκε όχι µόνο µε τον Αβραάµ και τους απογόνους του. οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείµενά της. [áëë' |åîåé ô`ï ö~ùò ô~çò æù~çò. µπορούµε να φανταστούµε ότι καθόµαστε στο µισοσκότεινο δωµάτιό µας. απ’ όπου προέρχονται τα φετινά µας µαθήµατα. Τα χρώµατα ζωντανεύουν και µπορούµε να δούµε και την παραµικρή λεπτοµέρεια. αλλά µε όλους τους λαούς της γης. Όχι πια µόνο µε τον ισραηλιτικό λαό. αλλά και µ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς. Για να το καταλάβουµε καλύτερα αυτό. τον Αβραάµ. όλα µοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. Ο Χριστός έκλεισε µια νέα συµφωνία σωτηρίας µε τους ανθρώπους (= Καινή ∆ιαθήκη). Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συµφωνία σωτηρίας (= ∆ιαθήκη). Ο Χριστός µε τη διδασκαλία και τη ζωή του ερµήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης. που το γνωρίζουµε σπιθαµή προς σπιθαµή. η Παλαιά ∆ιαθήκη κατέχει σηµαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. Επειδή στο µάθηµα των Θρησκευτικών έχουµε ως στόχο να καταλάβουµε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού. 12 15 . Τους έκανε να δουν τα παλιά µε καινούρια µάτια. Ιω 8. να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόηµα στη ζωή τους. Στο σηµείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουµε και κάτι άλλο. Έτσι. Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις µεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. τοιχογραφία του 12ου αι. Η Παλαιά ∆ιαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας. Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεµένα µε τα βιβλία της Καινής ∆ιαθήκης. τον Ισραήλ (= Παλαιά ∆ιαθήκη). Όλη αυτή η µακραίωνη πορεία και προετοιµασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. και ξαφνικά µπαίνει µέσα λαµπρό το φως του ήλιου.

λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους. Ο καθηγητής του Ινστιτούτου πυρηνικής φυσικής του Πανεπιστηµίου του Σικάγου ∆ρ W. Libby (βραβείο Νόµπελ). π. Όµως καταστρεφόταν γρήγορα. ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάµια του Νείλου. Αρκετά αργότερα. Για µικρότερα κείµενα (επιστολές. Οι γραφείς. και βρέθηκαν τυχαία. δεν µπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. π. αποδείξεις κ.) χρησιµοποιούνταν όστρακα*. Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο. το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα! . 16 Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης που έχουµε είναι του 2ου αι. αφού µπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο µεριές. µαζί µε πολλά άλλα. ψάχνοντας να βρουν µια κατσίκα που έχασαν. φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «µελανοδοχείο». αφηγήσεις.ά. στα σπήλαια του Κουµράν. βρήκαν πιθάρια µε χειρόγραφα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. τεχνίτες της Περγάµου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάµα στερεό από άσπρο δέρµα µικρού κατσικιού ή αρνιού.Χ.F. το 1947. καθώς και να διπλωθεί. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί. Το περιεχόµενό τους: δέρµατα παλιά και τσαλακωµένα που θα τους φάνηκαν µάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιµο! Στο πάνω µέρος της σελίδας βλέπουµε τµήµα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Κείµενα φιλολογικά (παραδόσεις. νόµοι) γράφονταν µε γραφίδα από καλάµι και µελάνη.qxd 4/10/2005 1:22 Page 16 Τα µέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς ∆ιαθήκης Επιγραφές και κείµενα επίσηµου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια µε µια µυτερή γραφίδα.. που προσδιόρισε την ηλικία των χειρογράφων µε τη µέθοδο του ραδιενεργού άνθρακα (C14). κοντά στη Νεκρά Θάλασσα. γύρω στο 2ο αι. Το υλικό αυτό ονοµάστηκε περγαµηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο.Χ.

Óå óõíåñãáóßá áíÜ äýï èñáíßá áöçãçèåßôå óôïõò óõììáèçôÝò óáò êÜôé éäéáßôåñá óçìáíôéêü êáé åõ÷Üñéóôï.ÐñïöÞôçò Áìþò 9. Ï Êýñéïò ëÝåé áêüìá: «¸ñ÷åôáé êáéñüò. Êáé ôá óôáöýëéá èá 'íáé ôüóï Üöèïíá. ÊÜðïéïé óýã÷ñïíïé ÷ñéóôéáíïß äõóêïëåýïíôáé íá êáôáëÜâïõí ãéáôß ç ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç. 17 ÄÝóðïôá ÊýñéÝ ìáò. 3. åßíáé ìÝñïò ôïõ éåñïý ôïõò âéâëßïõ. ðïéï ðáñïéìßá êáé ðïéï ðñïöçôåßá. èá öôéÜîïõí êÞðïõò êáé èá ôñþíå ôïí êáñðü ôïõò. Áõôüò ðïõ äÝ÷åôáé íá ôïí äéïñèþíïõí åßíáé óôï äñüìï ôçò æùÞò. èá ðëçììõñßæïõíå ïé ëüöïé. ï Èåüò óáò. ÔïðïèåôÞóôå óôï ðëáßóéï ôï óùóôü ÷áñáêôçñéóìü: Øáëìüò 8 . ôçò Áãßáò ÃñáöÞò. ðïõ æÞóáôå üôáí Þóáóôáí ìéêñïß. 15. ÁõôÜ ëÝåé ï Êýñéïò.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ðüóï èáõìáóôÞ åßíáé ç ýðáñîÞ óïõ ó' ïëüêëçñç ôç ãç! Ôç äüîá óïõ ùò ôïõò ïõñáíïýò èá øÜëëù. Èá ôïõò åãêáôáóôÞóù óôç ÷þñá ðïõ ôïõò Ýäùóá êáé êáíåßò äå èá ìðïñÝóåé íá ôïõò îåñéæþóåé ðéá áð' áõôÞí». 13-15 . Ôüóï ðïëëÜ èá åßíáé ôá óôáöýëéá. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå óôá äýï åéóáãùãéêÜ ìáèÞìáôá ôé èá ìðïñïýóáôå íá ôïõò åîçãÞóåôå. Èá îáíá÷ôßóïõí ôéò åñçìùìÝíåò ðüëåéò êáé èá ôéò êáôïéêÞóïõí. ãéáôß ç åðï÷Þ ôçò íÝáò óðïñÜò èá öôÜíåé. Èá öõôÝøïõí áìðÝëéá êáé èá ðßíïõí ôï êñáóß. Ìðïñåßôå ôþñá íá åîçãÞóåôå ãéáôß åßíáé óçìáíôéêüò ï ñüëïò ôçò áöÞãçóçò êáé ãéá ìáò óÞìåñá. Èá ñÝåé ï ìïýóôïò ðÜíù óôéò ðëáãéÝò. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæç ôÞóôå ôç ó÷Ýóç ðïõ Ý÷ïõí ôá ëüãéá ôïõ ×ñéóôïý ìå ôá üóá åßðáìå óôï ìÜèçìá. ÐñïóÝîôå ôç ëåæÜíôá ôçò åéêüíáò ôïõ ×ñéóôïý óôç óåë. ðïõ ôüóï ãñÞãïñá èá ìåãáëþóïõíå ôá óéôçñÜ. 2. Ýíá âéâëßï ãñáììÝíï áðü Åâñáßïõò óõããñáöåßò.qxd 4/10/2005 1:23 Page 17 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò êáé áöïý äéáâÜóåôå ôá ðáñáêÜôù êåßìåíá. Old Testament Ancien Testament Altes Testament Antico Testamento C n f h s q P f d t n 17 . îå÷ùñßóôå ðïéï åßíáé øáëìüò. 4. ÌåôÜ êïõâåíôéÜóôå óôçí ôÜîç ôçí åìðåéñßá ðïõ åß÷áôå äïõëåýïíôáò ùò ïìÜäá. åíþ áõôüò ðïõ ôçí åðßðëçîç* îå÷íÜåé áðïðëáíéÝôáé. Εβραίοι µελετητές της Τορά (= Νόµος) στο Κολλέγιο Leo Baeck του Λονδίνου. Ôüôå è' áëëÜîù ôçí êáôÜóôáóç ôïõ ëáïý ìïõ ôïõ ÉóñáÞë. ðïõ äå èá ðñïëáâáßíïõíå íá ôá ðáôÞóïõí üëá ãéá êñáóß.Ðáñïéìßáé 10. þóôå íá Ýñ÷åôáé ï èåñéóôÞò ìüëéò ï ãåùñãüò èá Ý÷åé ôï üñãùìá ôåëåéþóåé.

υπήρχε ο Θεός. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες. των αλλαγών. Και το πιο σπουδαίο: µε ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται µε το Θεό. Νίκος Ματσούκας. 18 Άκουσα προσεκτικά τα λόγια σου. εποµένως και οι συγγραφείς της. και ζούσαν σε µια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική µας. που είναι γνωστός µε τα ονόµατα Εβραίοι. Στην αρχή ζούσαν νοµαδική* ζωή κι αργότερα. Ανάµεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. Ιερ 15. Κάθε σου λέξη ήταν για µένα χαρά και ευτυχία στην καρδιά µου. άνθρωποι µιας άλλης εποχής Κρατώντας στα χέρια µας την Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ανάγκη να έχουµε στο νου µας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους µιλάει. άρα και η Παλαιά ∆ιαθήκη. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγµατα απ’ ό. Ιουδαίοι. Ένιωθαν απόλυτα δεµένοι µε τη γη στην οποία γεννιόνταν και µεγάλωναν. Τι εννοούµε. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που µόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα µπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσµου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισµός των ανθρώπων και του κόσµου. έγιναν και αγρότες. Εννοούµε ότι µίλησε στις καρδιές τους. µιλούσαν. Ας το σκεφτούµε καλύτερα: Εµείς σήµερα ζούµε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού. κάθε µέρα απ’ τη στιγµή της γέννησης ως το θάνατό τους. είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. της πληροφορίας. δεν ήταν σαν κι εµάς. τους βοσκούς και τους εµπόρους. τους ιερείς.vivlio_theol_mm_TELIKO2. όπου κι αν βρίσκονταν.qxd 4/10/2005 1:23 Page 18 3. Στο κέντρο της ζωής τους.νου και καρδιάς σκιρτηµοί. ντύνονταν. τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. σύγχρονος θεολόγος . Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν. τους γεωργούς. Όλη τους η ζωή έγινε µάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν µέσα στην καθηµερινή ζωή. Ισραηλίτες. ποιητικά. λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους.τι εµείς. Όµως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. απλώς αλλιώς ντυµένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους µε τους άλλους ανθρώπους. Θέλησαν να τα µοιραστούν µε τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείµενα. απλά. σκέφτονταν. 16 Τα βιβλικά κείµενα είναι αληθινά. λοιπόν. Αυτό βέβαια δε σηµαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης: άνθρωποι εµπνευσµένοι από το Θεό Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους Συχνά ακούµε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή. Κύριε του σύµπαντος. Ισχυρότατοι δεσµοί τους ένωναν µε τις πολυµελείς οικογένειές τους. όταν εγκαταστάθηκαν µόνιµα στη Χαναάν. της ταχύτητας. εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε µπορεί να του επιβληθεί µε τη βία. το βασιλιά. Ανήκαν σε ένα λαό σηµιτικής* καταγωγής. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης. γιατί εγώ ανήκω σ’ εσένα.

19 . • Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόηµα να µαθαίνουµε αυτές τις διηγήσεις. τις ονοµάζουµε ανθρωποµορφικές. φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν µε µαστοριά τα κείµενά τους χρησιµοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύµβολα. Πώς το πετύχαιναν αυτό. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείµενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες. που δύσκολα ξεχνιούνται. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιµένα.qxd 4/10/2005 1:23 Page 19 Μιλώντας για το Θεό µε ανθρώπινα λόγια! Οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης έγραφαν. • Να «ταξιδεύουµε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόµαστε σαν άνθρωποι της εποχής εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειµένων. τα σύµβολα και τις ανθρωποµορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής µπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόηµα των βιβλικών διηγήσεων. Επίσης. Π. επειδή τα κέρατα του ζώου συµβολίζουν τη δύναµή του. Κάτι που έχει σηµασία να καταλάβουµε εµείς σήµερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. χρησιµοποιεί τη λέξη πέτρα. δηλαδή βοσκό. λοιπόν. • Όµως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουµε τα ερωτήµατα. να µαλώνει τους ανθρώπους. λοιπόν. τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. να θυµώνει. Έτσι. λοιπόν. δε χρησιµοποιεί αφηρηµένα ουσιαστικά. Όσα εξηγήσαµε παραπάνω µπορούµε να τα συµπυκνώσουµε στην πρόταση: η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εµπνευσµένος από το Θεό). Όταν ένας Ανατολίτης µιλάει. όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος. τη λέξη κέρας (= κέρατο). όταν θέλει να µιλήσει για τη δύναµη κάποιου. Η εικόνα αυτή. όπως είναι φυσικό. αντί γι’ αυτή. • Να ανακαλύπτουµε τη σηµασία που µπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειµένων για τη ζωή και την πρόοδο του σηµερινού κόσµου. ευαισθησία. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθηµερινή ζωή. • Να µην ξεχνάµε ότι το θέµα της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι η σχέση του Θεού µε τους ανθρώπους. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να µιλάει. Εµείς σήµερα µπροστά στην Παλαιά ∆ιαθήκη Τι χρειάζεται. αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και µε τα λόγια των ανθρώπων). καθώς ήταν πολύ γνώριµη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. όσο καλύτερα γινόταν. στη γλώσσα που µιλούσαν και χρησιµοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. τις ιδέες. να έχουµε στο νου µας. χρησιµοποιεί.χ.χ. τις σκέψεις και τα συναισθήµατα που γεννούν τα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης σε µας τους ίδιους.vivlio_theol_mm_TELIKO2. καθώς φέτος θα εργαζόµαστε µε κείµενα από τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. όπως ένας αυστηρός πατέρας. Π. ώστε να µπορούµε να τις αφήγηθουµε και οι ίδιοι. όταν θέλει να δηλώσει ότι ο Θεός µένει σταθερός στις υποσχέσεις που έδωσε στους ανθρώπους. Τα ιδιαίτερα χαρίσµατά τους (ευφυΐα. που όµως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει µυαλό. Τις εκφράσεις αυτές. αλλά συγκεκριµένα. Με τις εικόνες. και οι συγγραφείς της Παλαιάς ∆ιαθήκης χρησιµοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. που αποδίδουν µεταφορικά το νόηµα της λέξης.

vivlio_theol_mm_TELIKO2. Øáëìüò 22 3. êáêü êáíÝíá äå öïâÜìáé. åßó' åóý. ìå ðÜåé óå íåñÜ äñïóéóôéêÜ. ãéáôß ìáæß ìïõ. ÄéáâÜóôå ôï Éåñ 15. «åìðíÝïìáé». ÕðïèÝóôå üôé èÝëåôå íá åîçãÞóåôå óôïí ðåíôÜ÷ñïíï áäåñöü óáò ôéò êáêÝò óõíÝðåéåò ôçò ôåìðåëéÜò Þ ôçò ëáéìáñãßáò. Óå ðñÜóéíá ëéâÜäéá ìå áíáðáýåé. είµαστε έτοιµοι να δούµε τα πράγµατα και µε άλλα µάτια και να ξεκινήσουµε µια συναρπαστική* περιπέτεια. Ï ðáñáêÜôù Øáëìüò áðïäßäåôáé óôï âáóéëéÜ Äáâßä (1005-966 ð.×. Áíáíåþíåé ôç æùÞ ìïõ. όπως άλλωστε συµβαίνει πάντοτε όταν ανοίγουµε ένα βιβλίο. 20 . 2. Áí åìðíåüóáóôáí áðü ôï êåßìåíï êáé æùãñáößæáôå. óôï óùóôü äñüìï ìå ïäçãåß ãéá íá äïîÜóåé ô' üíïìÜ ôïõ. Áí ðïñåõôþ ìåò óå èáíáôåñü óêïôÜäé. ÐïéìÝíáò ìïõ ï Êýñéïò êáé äå èá óôåñçèþ. åéêüíá Þ ü. ìå ôé ÷ñþìáôá èá áðïäßäáôå ôçí áôìüóöáéñá ôùí ëüãùí ôïõ. Ôé öáíåñþíïõí ãéá ôç ó÷Ýóç ôïõ Äáâßä ìå ôï Èåü. ç ãêëßôóá êáé ôï ñüðáëü óïõ ìïõ äßíïõí óéãïõñéÜ. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò åðéíïÞóôå ìéá éóôïñßá.ôé Üëëï èá óáò âïçèïýóå íá ôï ðåôý÷åôå êáé áíáêïéíþóôå ôï óôçí ôÜîç. Óêåöôåßôå Üëëåò ðåñéðôþóåéò óôéò ïðïßåò ÷ñçóéìïðïéåßôå ôéò ëÝîåéò «Ýìðíåõóç». ÐåñéãñÜøôå ìå äéêÜ óáò ëüãéá ôéò åéêüíåò ôïõ êåéìÝíïõ.).qxd 4/10/2005 1:24 Page 20 Έτσι. Φωτογραφία του N. 16. Âñåßôå ôéò áíèñùðïìïñöéêÝò åêöñÜóåéò. Êýñéå. Οικονοµόπουλου (2000) Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Ðþò áéóèÜíåôáé ãéá ôï Èåü ï ðñïöÞôçò.

21 . η Γη της Επαγγελίας Στο µέσο περίπου αυτού του εύφορου τόξου βρίσκεται και η Παλαιστίνη.vivlio_theol_mm_TELIKO2. δηλαδή την παραθαλάσσια πεδινή περιοχή.Χ. η οποία αρχικά ονοµαζόταν Γη Χαναάν. το Ιράν. Ας προσέξουµε το χάρτη 2. Γι’ αυτό το λόγο. στην οποία από το τέλος του 13ου αιώνα π. επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν µερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισµούς του κόσµου. Μπορούµε µάλιστα να παρατηρήσουµε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταµών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). η Ιορδανία. οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσµιας κληρονοµιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσµούν µουσεία σ’ όλο τον κόσµο. Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δηµιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισµοί. ο Λίβανος. η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. παρ’ όλη τη µικρή της έκταση (είναι µικρότερη από την Πελοπόννησο). Η λέξη Παλαιστίνη προέρχεται από την εβραϊκή λέξη Φιλισταία. Οι χώρες που βρίσκονται σήµερα εκεί είναι το Ιράκ. Βλέπουµε ότι οι εµπορικοί και στρατιωτικοί δρόµοι που συνέδεαν τους χώρους των µεγάλων πολιτισµών της περιοχής περνούσαν υποχρεωτικά από την Παλαιστίνη. τα ποτάµια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. όλοι οι ισχυροί λαοί της περιοχής ήθελαν να κατακτήσουν τη Χαναάν. Έτσι. Σήµερα. Ο κόσµος της Παλαιάς ∆ιαθήκης Η Μέση Ανατολή Τα γεγονότα της Παλαιάς ∆ιαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονοµάζεται Μέση Ανατολή. η Συρία. αυτή η στενή παραθαλάσσια λωρίδα εύφορης γης ήταν πολύ σηµαντική για την ευρύτερη περιοχή. εγκαταστάθηκαν οι Φιλισταίοι.qxd 4/10/2005 1:24 Page 21 4. Χάρτης 1: Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Η Γη Χαναάν. Όπως διαπιστώνουµε στο χάρτη 1. το Ισραήλ.

Γνωστότερα µας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Η επόµενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι καλυµµένη µε βουνά και λόφους. Ακολουθεί µια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφορης γης. χώρα που ρέει γάλα και µέλι. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότοµα σχηµατίζοντας µια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταµός Ιορδάνης. πέρασµα των λαών της εποχής Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. Γι’ αυτό ας γνωρίσουµε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. Μέσα σε µια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούµε µεγάλες αντιθέσεις. Εδώ ευδοκιµούν σιτάρι.qxd 4/10/2005 1:24 Page 22 Και µας έφερε σ’ αυτόν τον τόπο και µας έδωσε τη χώρα αυτή. 9 Χάρτης 2: Η Παλαιστίνη. ελιές. Προσέξτε το χάρτη 3. συκιές. αλλά και της Καινής ∆ιαθήκης. Η παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεµάτη αµµόλοφους και χωρίς φυσικά λιµάνια. Γι’ αυτό και ονοµάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης). Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούµε πολλά ονόµατα περιοχών αυτής της χώρας. ∆ευτ 26. πορτοκαλιές. όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). Είναι αλήθεια ότι η µορφολογία* του εδάφους και το κλίµα µιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. Είναι η γη στην οποία διαδραµατίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς. 22 Χάρτης 3: Η µορφολογία της Παλαιστίνης . ροδιές. κριθάρι.vivlio_theol_mm_TELIKO2.

Κι αυτό γιατί από το 1948. Öáíôáóôåßôå üôé åßóôå Ýíáò ÐÝñóçò ðïõ èÝëåé íá ôáîéäÝøåé óôçí Áßãõðôï. Áí èÝëåôå. βρίσκεται σε συνεχείς διαµάχες µε τους Άραβες γείτονές του. ôïõò ðéï êáôÜëëçëïõò äñüìïõò ê. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάµεσα στην έρηµο και στη θάλασσα. Έτσι. Άποψη της σύγχρονης Ιερουσαλήµ Η σηµερινή Παλαιστίνη . Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς ∆ιαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα.Ü. ÄéáâÜóôå ôï ðáñÜèåìá áðü ôï Äåõôåñïíüìéï. ðáñïõóéÜóôå Ýíá ó÷åôéêü äéÜëïãï Þ óêçíÞ. κι έτσι η σηµερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραµένει µια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσµο. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõæçôÞóôå êáé áíáêïéíþóôå óôçí ôÜîç ôéò áðïöÜóåéò óáò (ãéá ôéò áíáãêáßåò ðñïåôïéìáóßåò. αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και µετά απλώνεται άνυδρη έρηµος. 2. Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα µοναδικό φαινόµενο. ÌåôÜ áðü üóá ìÜèáôå ãéá ôç ÷þñá íïìßæåôå ðùò åðéâåâáéþíåôáé áõôüò ï ÷áñáêôçñéóìüò. δυστυχώς µε τραγικά νέα. Έχει µεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της.το σηµερινό Ισραήλ Στις µέρες µας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ.qxd 4/10/2005 1:25 Page 23 Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. ÷Üñôç 21 ôïõò ðïëéôéóìïýò ðïõ Ý÷åôå ìåëåôÞóåé óôï ìÜèçìá ôçò öåôéíÞò óáò Éóôïñßáò. Té äåß÷íåé áõôü.). 3. το κλίµα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Εξαιτίας των ορµητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εµπόδιο στην επικοινωνία ανάµεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Áíáãíùñßóôå óôï ôçò óåë. Χύνεται στη λίµνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσµα ανάµεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε µια σειρά από εµπόδια. Èõìçèåßôå ôá ìåãÜëá ôïõò åðéôåýãìáôá. Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. 23 . Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήµερα µέσα σε µια εκρηκτική πολεµική ατµόσφαιρα µε αποτέλεσµα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. ÂÜëôå óå êýêëï ô’ üíïìÜ ôïõò. που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ.

Ποια είναι η µορφολογία* της Παλαιστίνης. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι ιερά. 8. 2. 7. 24 . Τι εννοούµε µ’ αυτό. Τι εννοούµε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά. 5. 2. 7. 9. 3. Μάθηµα 3 1. Από πού προέρχεται το όνοµα Παλαιστίνη.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 5. 6. Τι σηµαίνει ο χαρακτηρισµός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας». 3. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή ∆ιαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο βιβλίο. 5. 4. 6. Πόσα βιβλία περιλαµβάνει το καθένα. Εξηγήστε τις άλλες ονοµασίες που χρησιµοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή. Τι εννοούµε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους. λίµνες. Πώς αλλιώς ονοµάζονται οι Εβραίοι. 8. 9. Πώς αλλιώς ονοµάζεται η Αγία Γραφή και πού οφείλεται αυτή η ονοµασία. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων. Πότε µπορούµε να πούµε πως η µελέτη της Αγίας Γραφής είναι ιδιαίτερα σηµαντική. Ποια έκφραση χρησιµοποιούν οι χριστιανοί για την Αγία Γραφή και τι εννοούν µ’ αυτήν. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς ∆ιαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών. Ποιες σηµερινές χώρες συµπεριλαµβάνει η Μέση Ανατολή. Ποιο είναι το θέµα της Αγίας Γραφής. Μάθηµα 2 1. ποτάµια της. 8. Για ποιους λαούς αποτελεί η Αγία Γραφή την κοινή πολιτιστική τους κληρονοµιά. Τι εννοούµε λέγοντας ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουµράν. 3. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων. Ποιες αλήθειες ονοµάζουµε θεόπνευστες. Πώς είναι το κλίµα της. 4. Να αναφέρετε σύµβολα και ανθρωποµορφικές εκφράσεις που χρησιµοποιούµε κι εµείς σήµερα προκειµένου να µιλήσουµε για το Θεό. Μάθηµα 4 1. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά. Τι ακριβώς είναι ο Κανόνας και πώς συντέθηκε. Τι εννοούµε όταν λέµε ότι η Παλαιά ∆ιαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο. 6. (Χρησιµοποίησε στοιχεία και από το µάθηµα 1). 5. 6. 7. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς ∆ιαθήκης. Τι προβλήµατα αντιµετωπίζουν οι σηµερινοί κάτοικοι της περιοχής. 9. Ποια είναι τα δύο µεγάλα µέρη της Αγίας Γραφής. 8. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σηµαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 10. 2. 3. 7. Τι σηµαίνει η λέξη ∆ιαθήκη.qxd 4/10/2005 1:25 Page 24 Ελέγχω τι έµαθα από κάθε ενότητα των εισαγωγικών Μάθηµα 1 1. 4. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνοµα «Παλαιά» ∆ιαθήκη και γιατί. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. 2. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείµενά τους. 9. 4. Για ποιους λόγους διαβάζουν οι σύγχρονοι άνθρωποι την Αγία Γραφή.

Με αφορµή τον 22ο Ψαλµό επιχειρείστε µια δηµιουργική σύνθεση (ζωγραφική. Τι θα γράφατε. Στη διάρκεια της επόµενης εβδοµάδας µαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο και περιοδικό τύπο σχετικά µε την περιοχή της Παλαιστίνης.χ. Κάντε µια µικρή έρευνα σε 10 ενηλίκους γύρω από τη σχέση τους µε τη Βίβλο (για τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου συνεργαστείτε µε έναν ή περισσότερους συµµαθητές σας). Επισκεφθείτε µε 2-3 συµµαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέµατα της Παλαιάς ∆ιαθήκης που µπορείτε να επισηµάνετε στην εικονογράφησή του. Υποθέστε ότι παίρνετε µέρος σε διαγωνισµό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο ταξίδι. το Λίβανο. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους. 4. Προετοιµαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήµατά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που ισχυρίζεται ότι. • Ãç ôç ò Åðáããåë ßáò 3. • • Μάθηµα 2 1. ηθοποιών κ. 3. που είναι παρµένα από την Παλαιά ∆ιαθήκη.). 3. στα βιβλία όλων • Áíèñ ùðïìïñö éêÝò των φετινών µαθηµάτων σας θέµατα που σχετίζονται µε την Αγία åêöñÜóåéò Γραφή.ά. Βρείτε στοιχεία για τη νοηµατική γλώσσα. όταν θεωρούµε την Παλαιά ∆ιαθήκη βιβλίο θεόπνευστο. Γράψτε τα δίπλα δίπλα.ά. Βρείτε ένα ποίηµα για τη θάλασσα. Φτιάξτε έναν κατάλογο µε ονόµατα (συγγραφέων. Φυσική. Στη συνέχεια βρείτε επιστηµονικές πληροφορίες γι’ αυτήν (π. 3. κείµενο. Κάντε έναν κατάλογο των ζητηµάτων στα οποία το υλικό αναφέρεται. µουσική κ.ά. τη Συρία και την Ιορδανία. µε τη βοήθεια και των καθηγητών σας. καθώς και σύµβολα της εποχής µας. εννοούµε ότι ο Θεός το «υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους. 2. Ανακαλύψτε. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). Μάθηµα 3 1. 2. • Óýìâï ëá 2. 4.). 2. Μαθηµατικά. επιστηµόνων. Κάντε µια λίστα που θα τη συµπληρώνετε στη διάρκεια όλης της χρονιάς. 25 . Μάθηµα 4 1.qxd 4/10/2005 1:25 Page 25 Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες και δραστηριότητες Âßâëïò Ëüãïò ôï õ Èåïý • Èåüðí åõóôåò Μάθηµα 1 áëÞèåéåò 1. κολλάζ. Χηµεία κ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Βρείτε ονοµασίες ιερών βιβλίων άλλων θρησκειών. Επισηµάνετε και καταγράψτε κανόνες που χρησιµοποιείτε σε διάφορα µαθήµατα.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι. δραµατοποίηση. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και µεγαλυτέρους σας) παροιµιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς ∆ιαθήκης που χρησιµοποιούµε στον καθηµερινό µας λόγο. Βρείτε σύµβολα και εικόνες σε κείµενα άλλων µαθηµάτων σας (Ελληνικά. 4. Ενηµερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουµε και εξάγουµε στο Ισραήλ.

qxd 26 4/10/2005 1:26 Page 26 .Ï êüóìïò ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí vivlio_theol_mm_TELIKO2.

qxd 27/10/2005 9:27 Page 27 ÊåöÜëáéï Á Ç åðï÷Þ ôùí Ðáôñéáñ÷þí Áðü ôïí ðïëõèåúóìü óôçí ðßóôç óôïí Ýíá Èåü 27 .vivlio_theol_mm_TELIKO.

qxd 4/10/2005 1:27 Page 28 Ç ðïñåßá ôùí Ðáôñéáñ÷þí ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôùí Ðáôñéáñ÷þí ð.×.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌÝóç ÁíáôïëÞ Áßãõðôïò Åëëçíéêüò ÷þñïò ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 28 3000 2500 ÓïõìåñéáêÝò ðüëåéò-êñÜôç (3000-2100) 2000 1500 Áñ÷áßá âáâõëùíéáêÞ ðåñßïäïò ×áììïõñáìðß (1792-1750) Êôßæïíôáé ïé ìåãÜëåò ðõñáìßäåò (2700) Õêóþò óôçí Áßãõðôï (1700) Åêäßùîç ôùí Õêóþò (1560) Êõêëáäéêüò ðïëéôéóìüò (3000-2000) Ìéíùéêüò ðïëéôéóìüò (1900-1500) Ðñþôç ðåñßïäïò Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (1600-1400) ÁâñáÜì ÉóáÜê Éáêþâ ÉùóÞö .

το σηµερινό δηλαδή Ιράκ. αστρολογία. στα κεφάλαια 12-50. έως το 15ο αι. Περιπλανούνταν δηλαδή µαζί µε τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. τη Γένεση. αριθµητική. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταµία. Ιακώβ και Ιωσήφ. Στο χάρτη µπορούµε να επισηµάνουµε τα ονόµατα γνωστών πανάρχαιων πόλεων. Χαρράν. 29 . µιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη. Οι µεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάµ και οι απόγονοί του Ισαάκ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους. σύµφωνα µε το θέληµα του Θεού. οµάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νοµάδες. Σούσα. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο µε µεγάλη ισχύ* και αναγνώριση. του Αβραάµ.Χ. από το Θεό.: Αιγύπτιοι. Σουµέριοι. Η σχέση αυτή δηµιουργούσε αδελφοσύνη µεταξύ των µελών της οµάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν.ά. Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ. Ο Θάρα µε όλη του την οικογένεια µετανάστευσε στη Χαρράν. Ασσούρ. Ακκάδ. πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. Φοίνικες. Βαβυλώνα. αγάλµατα κ. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισµοί – όπως µαθαίνουµε και στο µάθηµα της φετινής µας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π. Ασσύριοι και οι σηµίτες Ακκάδιοι. Βαβυλώνιοι.ά. µεταλλικά εργαλεία κ. Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες µέσα σ’ αυτό το περιβάλλον. Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής.)· να καλλιεργούν πνευµατική ζωή (γεωµετρία. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των µετάλλων – οι άνθρωποι µπορούσαν να παράγουν πολλά πράγµατα (υφάσµατα. Είναι η ιστορία που διαδραµατίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εµπορεύµατα µετέφεραν µαζί τους διηγήσεις. Όπως είπαµε και στο προηγούµενο µάθηµα.Χ. π. σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλµατα και ζωηρό εµπόριο. που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εµπορίου: Ουρ. Στα µαθήµατα αυτού του κεφαλαίου θα γνωρίσουµε αυτές τις διηγήσεις. Ήταν οργανωµένοι σε πατριές.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δηµιουργούν όµορφα έργα τέχνης (ναούς. έπιπλα. αλλά και λατρευτικές συνήθειες. Ιεριχώ. Θα τις επεξεργαστούµε µε στόχο να διερευνήσουµε: α) για ποιο λόγο ο Θεός επεµβαίνει µέσα στην ιστορία. Έτσι. Πού διαδραµατίστηκαν οι ιστορίες. Αυτό που ξέρουµε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών µε την κλήση ενός αφανούς σηµίτη*. θρησκευτικές δοξασίες* και µύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη µοίρα των ανθρώπων. θρησκεία). Νινευί. ανάκτορα. Κάπου ανάµεσα στο 19ο αι. γραφή. πατέρα του Αβραάµ. ζούσε η ηµινοµαδική* πατριά του Θάρα. Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες. και β) τι αλλάζει µετά απ’ αυτό στη ζωή των ανθρώπων. Μάρι. από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα. Χετταίοι. Πόσο χρόνο παρέµειναν εκεί δεν το γνωρίζουµε.qxd 4/10/2005 1:27 Page 29 Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουµε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης. και πάλι στη χώρα των Φαραώ. νοµοθεσία. όπως µας τις αφηγούνται τα ίδια τα κείµενα της Γενέσεως. Την εποχή των Πατριαρχών πολυπληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή.

Και βασιλιάδες θα προέλθουν από σένα. Και έφτασαν στη Χαναάν. όταν κάποιος άλλαζε το όνοµα ενός ανθρώπου. Θα συνάψω* µαζί σου ∆ιαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους». Θα κάνω από σένα ένα µεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Ο Άβραµ έπεσε µε το πρόσωπό του στη γη. Μετά από αρκετές περιπέτειες της οικογένειας. Εκεί του φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Αυτήν τη γη θα τη δώσω στους απογόνους σου». αν µπορείς να τα µετρήσεις. Σύµφωνα µε τις αντιλήψεις των λαών της περιοχής.. αλλά θα ισχύει και για όλες τις γενιές των απογόνων – ∆ιαθήκη αιώνια. όπου και έχτισε ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο. Εγώ είµαι η ασπίδα σου… Κοίτα τον ουρανό και µέτρα τ’ αστέρια. Ο Άβραµ έχτισε εκεί ένα θυσιαστήριο για τον Κύριο που του φανερώθηκε. γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών … θα γίνεις γενάρχης λαών. όλα τα υπάρχοντά τους που είχαν συγκεντρώσει.qxd 4/10/2005 1:27 Page 30 5. ξαναγύρισε στη Χαναάν. τη Σάρα. Έτσι αναρίθµητοι θα είναι και οι απόγονοί σου». Τη ∆ιαθήκη µου τη συνάπτω µαζί σου. ο Κύριος είπε σε όραµα στον Άβραµ: «Μη φοβάσαι Άβραµ. H ιστορία του Αβραάµ: η µεγάλη κλήση. Θα σου δώσω τόσο πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άµµου στη γη…».. Ο Άβραµ µάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικήσει κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή. Επίσης. από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου και πήγαινε σε µια χώρα που εγώ θα σου δείξω. το µεγάλο «ναι» α) Ο Θεός καλεί τον Αβραάµ Ο Κύριος είπε στον Άβραµ: «Φύγε από τη χώρα σου. καθώς επίσης και τους δούλους και τις δούλες που είχαν αποκτήσει στη Χαρράν. όποιος έδινε όνοµα σε κάποιον είχε και απόλυτη εξουσία επάνω του. και το Λωτ.. στη Χεβρών. γιο του αδερφού του. Στη χώρα τότε κατοικούσαν οι Χαναναίοι.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Ο Άβραµ πίστεψε στον Κύριο… β) Ο Θεός και ο Αβραάµ συνάπτουν ∆ιαθήκη Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε: «Εγώ είµαι ο Θεός παντοκράτορας. Όταν το κακό πέρασε. Εκεί ο Θεός του είπε: «Σήκωσε τα µάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι… Όλη τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου για πάντα. 30 . ώστε να είµαι Θεός δικός σου και των απογόνων σου». σήµαινε ότι άλλαζε το σκοπό και το ρόλο της ζωής του από κει και πέρα. Θα κάνω το όνοµά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους… Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης»… Έτσι ο Άβραµ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος… Μαζί του πήρε τη γυναίκα του. Να ζεις σύµφωνα µε το θέληµά µου και να είσαι τέλειος. και ο Θεός του είπε: «Αυτή είναι η ∆ιαθήκη που κάνω µαζί σου. Ο Άβραµ διέσχισε τη χώρα ως την περιοχή της Συχέµ.. Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραµ κατέβηκε µε όλη την οικογένειά του στην Αίγυπτο. ∆ε θα ονοµάζεσαι πια Άβραµ αλλά Αβραάµ.

Ο Αβραάµ και οι τρεις άγγελοι. Η Σάρρα τα άκουγε όλα αυτά. ζύµωσέ το και κάνε πίττες». µην προσπεράσεις το δούλο σου. Πήρε ακόµα βούτυρο. Ας φέρουν λίγο νερό να πλύνετε τα πόδια σας και µετά µπορείτε ν’ αναπαυθείτε κάτω από το δέντρο. η Σάρρα θα έχει γιο»… Από κει οι άντρες έφυγαν… Ο Αβραάµ βάδιζε µαζί τους για να τους κατευοδώσει*.qxd 4/10/2005 1:28 Page 31 γ) Ο Αβραάµ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του Ο Κύριος παρουσιάστηκε στον Αβραάµ. 31 . Το όνοµά του ήταν Ισµαήλ και θεωρείται ο προπάτορας των Αράβων. του Μάρκ Σαγκάλ (20ός αι. γάλα και το µοσχάρι που είχε ετοιµάσει και τα έβαλε µπροστά στους άντρες. «αν έχω την εύνοιά* σου.) Ο Σαγκάλ είναι ένας σηµαντικός ζωγράφος που εµπνεύστηκε πολύ από την Παλαιά ∆ιαθήκη. Αµέσως έτρεξε να τους προϋπαντήσει και τους προσκύνησε ως τη γη. Τότε ο Αβραάµ έτρεξε στη σκηνή και είπε στη Σάρρα: «Πάρε γρήγορα τρεις γαβάθες αλεύρι εκλεκτό.) Ευλογία του Θεού στην Παλαιά ∆ιαθήκη σηµαίνει ότι ο Θεός προσφέρει ένα δώρο ζωής στους ανθρώπους. Θα φέρω και λίγο ψωµί να πάρετε δύναµη και µετά µπορείτε να πηγαίνετε…». Τρεις άγγελοι εµφανίζονται στον Αβραάµ. πήρε ένα µοσχάρι τρυφερό και καλό. ενώ αυτός καθόταν στο άνοιγµα της σκηνής του κατά το µεσηµέρι. Ο Αβραάµ και η Σάρρα ήταν γέροντες προχωρηµένης ηλικίας… Η Σάρρα. Γιατί αµφιβάλλει ότι θ’ αποκτήσει γιο τώρα που γέρασε. λοιπόν. Τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο! Όταν την ίδια εποχή ύστερα από ένα χρόνο θα ξανάρθω σπίτι σου. Τότε ρώτησαν τον Αβραάµ: «Πού είναι η Σάρρα η γυναίκα σου. «Κύριέ µου». Το δίκαιο της εποχής επέτρεπε στο σύζυγο µιας γυναίκας που ήταν στείρα να αποκτά παιδιά µε µια δούλη της. Η ίδια παράδοση υπάρχει και στο Κοράνιο. Άγαρ. Τότε ο Κύριος είπε: «…Ένα µεγάλο και ισχυρό έθνος θα προέλθει από τον Αβραάµ και στο πρόσωπό του θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης». είπε. στη σκηνή». Αυτός στεκόταν απέναντί τους κάτω από τα δέντρα κι εκείνοι έτρωγαν. Σύµφωνα µ’ αυτό ο Αβραάµ απέκτησε ένα γιο µε τη δούλη της Σάρρας. γέλασε κρυφά… Αλλά ο Κύριος είπε στον Αβραάµ: «Γιατί γέλασε η Σάρρα. Σήκωσε τα µάτια του και είδε τρεις άντρες να στέκονται απέναντί του. γιατί στεκόταν από πίσω του. Μετά έτρεξε στα βόδια.vivlio_theol_mm_TELIKO2. το έδωσε στον υπηρέτη κι εκείνος το ετοίµασε στα γρήγορα. Κι ο Κύριος είπε: «Του χρόνου τέτοια εποχή θα ξανάρθω. και η γυναίκα σου η Σάρρα θα έχει γιο». στο άνοιγµα της σκηνής. κοντά στη ∆ρυ Μαµβρή.» Αυτός απάντησε: «Εκεί. τοιχογραφία του Τιέπολο στο Ούντινε της Ιταλίας (18ος αι.

Ο Αβραάµ ονόµασε το γιο που του γέννησε η Σάρρα Ισαάκ… Αβραάµ = πατέρας πολλών Σάρρα = πριγκίπισσα Ισαάκ = αυτός που γελά Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. και έκανε γι’ αυτήν ό. 9. 3.τι είχε υποσχεθεί. ÅîçãÞóôå ôïí ôßôëï ôïõ ìáèÞìáôüò óáò. 5. Ðïéïé åßíáé ïé «üñïé» ôçò ãéá ôï Èåü êáé ôïí ÁâñáÜì. Íá ÷áñáêôçñßóåôå ôç óôÜóç ôïõ ÁâñáÜì êáé ôçò ÓÜññáò áðü ôçí ðáñ. 4. ÅðéíïÞóôå êáé Ýíáí äéêü óáò. (Óõìâïõëåõèåßôå êáé ôçí ðáñ. á´). Ôé õðüó÷åôáé/åðáããÝëëåôáé ï Èåüò óôïí ÁâñáÜì. η Σάρρα έµεινε έγκυος και γέννησε ένα γιο στον Αβραάµ. Óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò õðïãñáììßóôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò öñÜóåéò óôï êåßìåíï. á´ êáé â´ íá åðéóçìÜíåôå öñÜóåéò ðïõ äåß÷íïõí ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéåò ìå ôéò ïðïßåò ï ÁâñáÜì áíôáðïêñßèçêå óôçí êëÞóç ôïõ Èåïý. Ôé äåß÷íåé ç áëëáãÞ ôïõ ïíüìáôïò ôïõ ÁâñáÜì áðü ôï Èåü. 32 . ÅðéóçìÜíåôå ôéò óõíáíôÞóåéò Èåïý . Óôçñßîôå ôçí ÜðïøÞ óáò óå óçìåßá üëïõ ôïõ ìáèÞìáôïò. στα γηρατειά του. Ôé ìáò öáíåñþíïõí ãéá ôç óôÜóç ôïõ áðÝíáíôé óôï Èåü. Έτσι. 2. Ðïéïò ðáßñíåé êÜèå öïñÜ ôçí ðñùôïâïõëßá ôçò óõíÜíôçóçò. 7. Ìðïñåßôå ôþñá íá ôï äéêáéïëïãÞóåôå. â´) õðïãñáììßóôå ôç ëÝîç «ÄéáèÞêç». Íïìßæåôå ðùò ï Èåüò êáëåß ôïí ÁâñáÜì êáé óõíÜðôåé ìáæß ôïõ ÄéáèÞêç ãéá íá åõåñãåôÞóåé áðïêëåéóôéêÜ áõôüí. στο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός. 8.ÁâñáÜì. Óôéò ðáñ. Óôç äéÞãçóç ôçò ÄéáèÞêçò (ðáñ. Ðïéåò äõóêïëßåò ÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñÜóåé ï ÁâñáÜì. όπως είχε πει. 6.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Óå üëç ôçí ÊáéíÞ ÄéáèÞêç ï ÁâñáÜì èåùñåßôáé õðüäåéãìá ðßóôçò. ã´ (öéëïîåíßá ôïõ ÁâñáÜì). ÐñïóÝîôå ôçí êëÞóç ôïõ ÁâñáÜì óôçí ðáñ. á´ êáé óå óõíåñãáóßá ìå ôï äéðëáíü óáò óõìðëçñþóôå ôï ðáñáêÜôù ðëáßóéï: Ôé æçôÜåé ï Èåüò áðü ôïí ÁâñáÜì.qxd 4/10/2005 1:28 Page 32 δ) Χαρά στη ζωή του Αβραάµ και της Σάρρας: ο Ισαάκ Ο Κύριος φρόντισε για τη Σάρρα.

που ένιωθαν την ανάγκη να θυσιάζουν στο Θεό τους να χρησιµοποιούν ζώα. πρέπει να λάβουµε υπόψη ότι οι θυσίες µικρών παιδιών (και µάλιστα του πρωτότοκου αγοριού) ήταν πολύ συνηθισµένες τότε. Ο Αβραάµ µε το να φτάσει να θυσιάσει το µοναδικό του παιδί έδειξε ότι εµπιστευόταν απόλυτα το Θεό που τον κάλεσε. αφιερωµένο στον Αβραάµ. χαρακτικό του Ρέµπραντ (17ος αι. Η σκηνή της θυσίας του Ισαάκ µε τη δραµατικότητά της έχει εµπνεύσει πολλούς λογοτέχνες και ζωγράφους. περιγράφει την απέραντη εµπιστοσύνη που έδειξε ο Αβραάµ προς το Θεό και τον παρουσιάζει ως υπόδειγµα πίστης για όλους τους χριστιανούς. Πολλοί µουσουλµάνοι µάλιστα έχουν το όνοµα Ιµπραήµ (= Αβραάµ). Για να την κατανοήσουµε. που διάλεξες τον Άβραµ και τον οδήγησες έξω από την Ουρ και άλλαξες το όνοµά του σε Αβραάµ. Ο Απόστολος Παύλος. γιατί βρήκες πως η καρδιά του Σου είναι πιστή… Σύγχρονη ιουδαϊκή προσευχή του Σαββάτου 1:28 Page 33 Το Κοράνιο. από την αρχή κιόλας της σχέσης του µε τον άνθρωπο. Γι’ αυτό υποδεικνύει στους ανθρώπους. το ιερό βιβλίο των Μουσουλµάνων. περιέχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (το 14ο) µε 52 εδάφια*.) ÄéáèÞêç Covenant Alliance Bund Alleanza Allanza Pfdtn 33 .vivlio_theol_mm_TELIKO2. θέλει να καταργήσει µια για πάντα το φρικτό αυτό έθιµο. Η θυσία του Αβραάµ.qxd 4/10/2005 Εσύ είσαι. Κύριε Θεέ µας. σ’ όλο το 4ο κεφάλαιο της προς Ρωµαίους επιστολής του. Η θυσία του Ισαάκ Πρόκειται για µια γνωστή ιστορία της ζωής του Αβραάµ που όµως σήµερα µας ξαφνιάζει. Αλλά ο Θεός.

(∆είξτε την πορεία του στο χάρτη). Ποιες είναι οι Επαγγελίες (= υποσχέσεις) του Θεού στον Αβραάµ. Έτσι η Ορθόδοξη Εκκλησία εικονίζει την Αγία Τριάδα µε τη σκηνή της «φιλοξενίας του Αβραάµ». Φτιάξτε έναν κατάλογο µε τους Ανατολικούς λαούς που µελετάτε στη φετινή σας Ιστορία. 6. 9. του Θεού µας. Σε ποιο βιβλίο της Παλαιάς ∆ιαθήκης βρίσκουµε την ιστορία του Αβραάµ. Τι σηµαίνει το όνοµα του Ισαάκ. 2. 7. 2. Πώς ανταποκρίθηκε ο Αβραάµ στην κλήση του Θεού. 3. (Βυζαντινό Μουσείο Αθήνας) Ελέγχω τι έµαθα 1. Περιγράψτε τη σχέση αυτής της πίστης µε την πίστη του Αβραάµ. Χρησιµοποιώντας στοιχεία από τη φετινή σας Ιστορία φανταστείτε και περιγράψτε σε ένα µικρό κείµενο τη ζωή του Αβραάµ στη Χαρράν πριν την κλήση του Θεού. Επιχειρήστε να της δώσετε έναν τίτλο δικής σας έµπνευσης.vivlio_theol_mm_TELIKO. Φορητή εικόνα του 16ου αι. Ποιους αφορούν οι υποσχέσεις του Θεού στον Αβραάµ. • ÁðïêÜëõøç • Åðáããåëßá • ÄéáèÞêç • Ðßóôç • Åõëïãßá Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1. Αν υπάρχουν µουσουλµάνοι ή εβραίοι µαθητές. ας αναλάβουν να παρουσιάσουν στην τάξη τη θέση του Αβραάµ στη θρησκεία τους. Στη συνάντηση Θεού . 3.qxd 27/10/2005 9:28 Page 34 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. 2. Στη φιλοξενία του Αβραάµ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας. 4. Οι χριστιανοί λένε στη Θεία Λειτουργία µιλώντας για την πίστη τους στο Θεό: «ð~áóáí ôÞí æùÞí ]çì~ùí ×ñéóô~?ù ô~?ù Èå~?ù ðáñáèþìåèá». Σε µια διπλανή στήλη καταγράψτε τις θρησκευτικές αντιλήψεις του κάθε λαού. Ποιοι ήταν οι όροι της ∆ιαθήκης που έκλεισε ο Θεός µε τον Αβραάµ. Περιγράψτε τις εικόνες που υπάρχουν στις Επαγγελίες του Θεού στον Αβραάµ. 8. ∆ηλαδή: ολόκληρη τη ζωή µας την αφήνουµε στα χέρια του Χριστού. Από πού ξεκίνησε και πού εγκαταστάθηκε ο Αβραάµ.Αβραάµ ποιος κάνει το πρώτο βήµα και γιατί. 34 . Παρατηρήστε την εικόνα και προσπαθήστε να αναγνωρίσετε σ’ αυτήν στοιχεία του κειµένου. 10. 5. Πώς ονοµάζεται η σκηνή της φανέρωσης του Θεού στον Αβραάµ και τη Σάρρα και γιατί.

που την αγάπησε πολύ. τον έθαψαν ο Ισαάκ και ο Ισµαήλ. Μετά βγήκε ο αδερφός του. που του άρεσε να µένει στη σκηνή. Όταν γέρασε πια ο Ισαάκ και δεν έβλεπε καλά. Οι ιστορίες του Ισαάκ και του Ιακώβ: σε κάθε γενιά η ∆ιαθήκη ανανεώνεται α) Ο Θεός ευλογεί τον Ισαάκ Ο Αβραάµ είχε φτάσει σε βαθιά γεράµατα και ο Κύριος τον είχε ευλογήσει σε όλα… Όταν ο Ισαάκ µεγάλωσε. ο Θεός ευλόγησε τον Ισαάκ. ο Ιακώβ βρήκε την ευκαιρία να τον εκβιάσει για να του πάρει τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. η Ρεβέκκα έκανε πράγµατι δίδυµους γιους.qxd 4/10/2005 1:29 Page 35 6. Θα σου δώσω αναρίθµητους απογόνους σαν τ’ αστέρια του ουρανού. όπου εγκαταστάθηκε. τον εξαπάτησε. ο Αβραάµ φρόντισε να βρεθεί γι’ αυτόν η πιο κατάλληλη γυναίκα. αλλά τόσο διαφορετικοί! Η Ρεβέκκα όµως ήταν στείρα κι ο Ισαάκ προσευχήθηκε στον Κύριο γι’ αυτό. Έτσι … ο Ησαύ µίσησε τον Ιακώβ. Χωρίς να το καλοσκεφτεί ο Ησαύ δέχτηκε χάνοντας έτσι τα δικαιώµατα του πρωτότοκου. γιατί σ’ εσένα και στους απογόνους σου θα δώσω όλα αυτά τα εδάφη και θα κρατήσω τον όρκο που έδωσα στον πατέρα σου τον Αβραάµ. Αυτός που βγήκε πρώτος ήταν εντελώς κόκκινος και τριχωτός σαν µανδύας και τον ονόµασαν Ησαύ. Στη Βέερ . Ο Ισαάκ αγαπούσε περισσότερο τον Ησαύ. «που θα πενθήσουµε για το θάνατο του πατέρα µου. … κάλεσε τον Ιακώβ και του είπε: «Ο αδερφός σου ο Ησαύ . το γιο του… Όταν κάποτε ο Ισαάκ αντιµετώπιζε προβλήµατα. βρέθηκε η όµορφη Ρεβέκκα από τη Μεσοποταµία. Πήγαινε στον αδερφό µου το Λάβαν στη Χαρράν και µείνε εκεί … ώσπου να περάσει ο θυµός του αδερφού σου». Όταν ο Αβραάµ πέθανε. οι γιοι του. που µε το χέρι του κρατούσε τη φτέρνα του Ησαύ και τον ονόµασαν Ιακώβ… Ο Ησαύ έγινε εξαίρετος κυνηγός.. Μετά το θάνατο του Αβραάµ. Με τη βοήθεια του Θεού. Η ίδια δέχτηκε για άντρα της τον Ισαάκ. σύµφωνα µε το κείµενο της Γενέσεως. Όταν έφτασαν στ’ αυτιά της Ρεβέκκας τα λόγια του µεγαλύτερου γιου της. Ο Κύριος άκουσε την προσευχή του και η Ρεβέκκα έµεινε έγκυος µε δίδυµα στην κοιλιά της… Όταν έφτασε η µέρα της γέννας. ώστε να πάρει απ’ αυτόν την ευλογία του πρωτότοκου.Σεβά µάλιστα. Πρωτότοκος ονοµαζόταν το αγόρι που γεννιόταν πρώτο... Ακόµη κι όταν η απάτη φανερώθηκε ο Ισαάκ δεν πήρε πίσω την ευλογία του. Πράγµατι ο Ισαάκ πρόκοψε. ο Ιακώβ. ενώ ο Ιακώβ ήταν ήσυχος άνθρωπος. Τότε θα σκοτώσω τον αδερφό µου τον Ιακώβ». Κάποτε που ο Ησαύ γύρισε κατάκοπος και πεινασµένος στο σπίτι. ο Θεός του είπε: «Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε ευλογήσω. άνθρωπος της υπαίθρου. Του πρόσφερε δηλαδή ψωµί και φακή µε αντάλλαγµα τα πρωτοτόκια. Σύµφωνα µε το δίκαιο της Παλαιάς ∆ιαθήκης ο πρωτότοκος θεωρείτο ο επόµενος αρχηγός της οικογένειας και κληρονοµούσε το διπλάσιο από τα άλλα αρσενικά παιδιά της οικογένειας. θέλει να σε σκοτώσει… Σήκω και φύγε. Σ’ εκείνους θα δώσω όλες αυτές τις περιοχές και µέσω αυτών θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης…». 35 . έλεγε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. µε τη βοήθεια της Ρεβέκκας.. «Κοντεύει ο καιρός». ενώ η Ρεβέκκα τον Ιακώβ. έχτισε θυσιαστήριο για το Θεβ) Ησαύ και Ιακώβ: δίδυµοι.

έφτασε σ’ έναν τόπο όπου και έµεινε για να διανυκτερεύσει. κι εγώ θα είµαι µαζί σου».. ο Ιακώβ πήρε το δρόµο της επιστροφής στη Χαναάν µαζί µε όλη του την οικογένεια. ο Θεός των πατέρων σου Αβραάµ και Ισαάκ. που στηριζότανε στη γη και η κορυφή της άγγιζε τον ουρανό. Ο Ιακώβ ξύπνησε τροµαγµένος και είπε: «Αλήθεια. ο Κύριος είναι σ’ αυτόν τον τόπο κι εγώ δεν το ήξερα. Κάποια στιγµή είπε ο Κύριος στον Ιακώβ: «Γύρνα στη χώρα των προγόνων σου. Θα επεκταθείς δυτικά και ανατολικά. Έτσι. Λάβαν. Στις εβραϊκές λέξεις που συναντούµε την κατάληξη -ηλ ή -ελ σηµαίνει ότι περιέχεται η λέξη «Θεός». τον έπιασε µεγάλη αγωνία. Εγώ θα είµαι µαζί σου και θα σε φυλάω όπου κι αν πηγαίνεις. εσύ µου είπες να γυρίσω στη χώρα µου και στους συγγενείς µου και ότι εσύ θα κάνεις να πάνε όλα καλά για µένα. Αυτή τη χώρα όπου κοιµάσαι θα τη δώσω σ’ εσένα και στους απογόνους σου.Σεβά και πήγαινε προς τη Χαρράν. Και ονόµασε τον τόπο εκείνο Βαιθήλ (Οίκος Θεού).vivlio_theol_mm_TELIKO2. Κι ο Κύριος στάθηκε πάνω της και του είπε: «Εγώ είµαι ο Κύριος. Όταν µάλιστα οι αγγελιαφόροι που έστειλε να προπορευτούν του είπαν ότι ο Ησαύ έρχεται να τον συναντήσει µε τετρακόσιους άντρες. 36 .qxd 4/10/2005 1:29 Page 36 γ) Η κλίµαξ του Ιακώβ: σκάλα προς τον ουρανό Η Κλίµαξ του Ιακώβ. το έστησε ως ιερή στήλη κι έχυσε λάδι πάνω στην κορφή της. βόρεια και νότια και θα ευλογηθούν στο πρόσωπό σου και µέσω των απογόνων σου όλα τα έθνη της γης. Γι’ αυτό προσευχήθηκε στο Θεό: «Θεέ του προπάτορά µου Αβραάµ και του πατέρα µου Ισαάκ. Όταν έδυε ο ήλιος.. έκανε δώδεκα γιους και µία κόρη και απέκτησε πλούτη πολλά. στον αδερφό της µητέρας του. και θα σε φέρω πίσω σ’ αυτήν εδώ τη χώρα. Το πρωί που σηκώθηκε. Παντρεύτηκε τη Λεία και τη Ραχήλ. Εκεί δούλεψε για χρόνια κοντά του. ∆εν αξίζω όλη αυτή την αγάπη… Γλίτωσέ µε … από τον αδερφό µου…». τοιχογραφία του Μανουήλ Πανσέληνου στο Ναό του Πρωτάτου (14ος αι. Το όνοµα αυτό θα γίνει αργότερα το εθνικό όνοµα όλων των Εβραίων. πήρε το λιθάρι που το είχε για προσκέφαλό του. Ο Ιακώβ ονοµάστηκε και Ισραήλ. Έβαλε ένα λιθάρι για προσκέφαλό του και κοιµήθηκε εκεί. Πάνω της ανέβαιναν και κατέβαιναν άγγελοι του Θεού. εκεί όπου γεννήθηκες.. ώσπου να πραγµατοποιήσω την υπόσχεσή µου». Κύριε. Πλήθος θα είναι οι απόγονοί σου όπως οι κόκκοι της άµµου στη γη. Θυµηθείτε ότι το όνοµα του Θεού στο Ισλάµ ακούγεται παρόµοια: Αλλάχ. Εδώ δεν είναι παρά ο οίκος του Θεού…». Όµως φοβόταν ότι ο αδερφός του ήταν ακόµη θυµωµένος και θα ζητούσε εκδίκηση. ∆ε θα σε αφήσω. Άγιον Όρος) Ο Ιακώβ έφυγε από τη Βέερ . δ) Ο Ιακώβ επιστρέφει Ο Ιακώβ κατευθύνθηκε προς τη Χαρράν. Στον ύπνο του τη νύχτα είδε µια σκάλα.

Ο Ισαάκ πέθανε . Ï ÉóáÜê.Áíèñþðïõ (ÄéáèÞêç).. ÄéáôñÝ÷ïíôáò ôï êåßìåíï áðïöáóßóôå óå ðïéá óçìåßá èá ôï ôïðïèåôïýóáôå. 2. Ôé íïìßæåôå ðùò óçìáßíåé áõôü. πέρασε µπροστά και προσκύνησε στη γη εφτά φορές πριν πλησιάσει τον αδερφό του. Τότε ο Ησαύ έτρεξε να τον συναντήσει και τον αγκάλιασε.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 3.. 37 . Óõãêñßíåôå ôéò Åðáããåëßåò ôïõ Èåïý óôïí ÉóáÜê êáé ôïí Éáêþâ ì’ áõôÝò ðïõ åß÷å äþóåé óôïí ÁâñáÜì. Όταν κάποια στιγµή είδε τον Ησαύ να έρχεται µε τους άντρες του. Íá åðéóçìÜíåôå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åíÝñãåéÝò ôïõ êÜèå öïñÜ. γέροντας και µακροήµερος. Οι δώδεκα γιοι του Ιακώβ Ρουβήν ∆αν Συµεών Νεφθαλί Λευί Γαδ Ιούδας Ασήρ Ισσάχαρ Ιωσήφ Ζαβουλών Βενιαµίν Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. Õðïãñáììßóôå óôï êåßìåíï ôéò Åðáããåëßåò (= õðïó÷Ýóåéò) ðïõ Ýäùóå ï Èåüò óôïí ÉóáÜê. Τον έθαψαν οι γιοι του. ο Ησαύ και ο Ιακώβ. 4.qxd 4/10/2005 1:29 Page 37 ε) Η αδελφική αγάπη νίκησε! Ο Ιακώβ συνέχισε το δρόµο του. Μετά τη συµφιλίωση ο Ιακώβ πρόσφερε στον Ησαύ κοπάδια µε πολλά ζώα. Έπειτα εγκαταστάθηκε στη Συχέµ. 5. Ðáñ' üëá áõôÜ ðáñïõóéÜæïíôáé áðü ôïõò óõããñáöåßò ôçò ÃåíÝóåùò ìå áñêåôÜ åëáôôþìáôá. ï Çóáý êáé ï Éáêþâ åßíáé óçìáíôéêïß åêðñüóùðïé ôïõ ÉóñáÞë óôç Âßâëï. Óôá êåßìåíÜ ìáò: Ðïéïò åßíáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôç æùÞ ôùí ðñïóþðùí êáé óôéò åîåëßîåéò ôçò éóôïñßáò ôïõò. Ôï äéðëáíü óêßôóï óõìâïëßæåé ôç óõìöùíßá Èåïý . Έπεσε στο λαιµό του και τον φιλούσε κι έκλαιγαν µαζί.

..................... Γιατί ο Ιακώβ µετανάστευσε στη Χαρράν (Μεσοποταµία).......... ............................................................................................ ....... 2.......... στη Μονή Φιλοθέου (Άγιον Όρος) Ελέγχω τι έµαθα 1........ Μπορείτε να εξηγήσετε γιατί.... ο Ιακώβ µετά τη συµφιλίωση µε τον αδερφό του: Αποδώστε µ’ έναν τρόπο δικής σας έµπνευσης (κείµενο.................. 3....................qxd 4/10/2005 1:29 Page 38 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1............................................ Συχέµ............... ...... Στον Ακάθιστο Ύµνο µάλιστα η Θεοτόκος υµνείται ως «êë~éìáî [åðïõñÜíéïò äé' #çò êáôÝâç ]ï Èåüò».................. 6.... ................................ 2........... ........ Με ποιον τρόπο ανανεώνεται η ∆ιαθήκη του Θεού µε τον Ισαάκ και τον Ιακώβ...................................................... 5... .............. Πώς τελείωσε η περιπέτεια της σχέσης των δύο αδερφών......... το Θεό µε τους ανθρώπους............................... ....Ησαύ.....) τις σκέψεις και τα συναισθήµατά του στις δύο φάσεις της ζωής του.......................... Γράψτε τις ιδέες σας στο παρακάτω πλαίσιο........ • Êëßìáî É áêþâ • ÉóñáÞë Επιλέγω και πραγµατοποιώ 1................. Τι µας κάνει να σκεφτούµε η ιστορία των Ιακώβ ..... Παναγία η Γλυκοφιλούσα..................... φορητή εικόνα του 14ου αι..................... ................ Περιγράψτε το όνειρο του Ιακώβ στη Βαιθήλ..................... 38 ............................................. Στο όνειρο του Ιακώβ η σκάλα ένωνε τον ουρανό µε τη γη..... 2... Χεβρών.............. ...... Χαρακτηρίστε τους.................................... Οι οικογενειακές σχέσεις παντού και πάντοτε περνούν κρίσεις...ά.................................. Να επισηµάνετε στο χάρτη τις παρακάτω τοποθεσίες όπου οι Πατριάρχες εγκαταστάθηκαν και έστησαν ιερά: Βαιθήλ........ Με ποιον τρόπο ο Ιακώβ πήρε τα πρωτοτόκια από τον Ησαύ.... Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση η Παναγία σχετίζεται µε την Κλίµακα του Ιακώβ........ Βέερ ... ζωγραφική κ.... ...................................................... ...................Σεβά..... ..... .. Ο Ιακώβ πριν φύγει για τη Χαρράν. 4.. Τι είδους άνθρωποι ήταν ο Ησαύ και ο Ιακώβ...........vivlio_theol_mm_TELIKO2.................

∆υο χρόνια αργότερα ο φαραώ είδε ανησυχητικά όνειρα που κανείς δεν µπορούσε να εξηγήσει. καθώς η γυναίκα του Πετεφρή τον κατηγόρησε άδικα ότι θέλησε να την πλανέψει. Ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Θεού. γιο της πολυαγαπηµένης του Ραχήλ κι αυτό προκαλούσε τη ζήλια των αδερφών του. ο ήλιος. Το δεύτερο τον ονόµασε Εφραΐµ και είπε: «Ο Θεός µού έδωσε παιδιά στη χώρα της δυστυχίας µου». Ο φαραώ πείστηκε και τον διόρισε µάλιστα κυβερνήτη της Αιγύπτου. Έτσι κι έγινε. όταν κάποτε ο πατέρας τού δώρισε έναν πολύτιµο χιτώνα. φρόντισε µε σύνεση το κράτος. όπως πάντα τόνιζε ο ίδιος. Όµως πιο πολύ απ’ όλους αγαπούσε τον Ιωσήφ. υπέδειξε τον Ιωσήφ ως τον πιο κατάλληλο να ερµηνεύσει τα όνειρα. Κερδίζοντας την εύνοια* του Πετεφρή. Όταν τ’ αδέρφια επέστρεψαν στο σπίτι. τον Πετεφρή. Σε ένα άλλο πάλι. που είχε στο µεταξύ βγεί απ’ τη φυλακή. Στο ένα απ’ αυτά είδε ότι ο ίδιος κι οι αδερφοί του έδεναν δεµάτια από άχυρα κι ότι τα δεµάτια των αδερφών του έσκυψαν και προσκύνησαν το δικό του. ο Ιωσήφ έγινε επιστάτης στην περιουσία του. Οργισµένος τότε ο σύζυγος έριξε τον Ιωσήφ στη φυλακή. ο οποίος του εµπιστεύτηκε την ευθύνη των φυλακών.vivlio_theol_mm_TELIKO2. παντρεύτηκε και έκανε δυο γιους. Κάποια µέρα ο Ιακώβ έστειλε στους αγρούς τον Ιωσήφ να βρει τους αδερφούς του. Εφτά άσχηµες και καχεκτικές αγελάδες κατασπάραξαν εφτά όµορφες και παχιές και εφτά αδύναµα και καµένα στάχυα κατάπιαν εφτά παχιά και µεστωµένα. Απαρηγόρητος ο Ιακώβ άρχισε από τότε να πενθεί το χαµένο του γιο. ώστε να κερδίσει την εύνοια του αρχιδεσµοφύλακα. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό» α) Οι γιοι του Ιακώβ ζηλεύουν τον αδερφό τους Ιωσήφ Ο Ιακώβ ζούσε στη Χαναάν µε τους δώδεκα γιους του. Η ιστορία του Ιωσήφ: «Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό. Κάποια όνειρα που είδε και διηγήθηκε στ’ αδέρφια του ο Ιωσήφ έγιναν αφορµή να τον µισήσουν περισσότερο. Όµως µια ακόµη ατυχία τον περίµενε. Τελικά. Ο Κύριος όµως ήταν µαζί του και τον ελέησε. τους σταµάτησε ο Ρουβήν κι έτσι αρκέστηκαν να τον πουλήσουν για σκλάβο σ’ ένα καραβάνι περαστικών εµπόρων. Τότε αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να σχεδιάσουν να τον σκοτώσουν ρίχνοντάς τον σε ένα ξεροπήγαδο. είπαν στον πατέρα τους ότι ο Ιωσήφ είχε κατασπαραχθεί από τα θηρία. β) Η ζωή του Ιωσήφ στη ξενιτιά Οι έµποροι έφεραν τον Ιωσήφ στην Αίγυπτο και εκεί τον πούλησαν για δούλο σε έναν αξιωµατούχο του φαραώ. Τότε ο ένας από τους αυλικούς. φανέρωσε ότι στην Αίγυπτο µετά από εφτά χρόνια πλούσιας σοδειάς θα ακολουθήσουν εφτά χρόνια ξηρασίας και φτώχειας.qxd 4/10/2005 1:30 Page 39 7. Στη διάρκεια των εφτά χρόνων ο Ιωσήφ αποθήκευσε µεγάλες ποσότητες σιταριού. το φεγγάρι και έντεκα αστέρια προσκυνούσαν τον Ιωσήφ. όµως. Αυτός γρήγορα αναγνώρισε ότι ο Ιωσήφ µε τη βοήθεια του Κυρίου πετύχαινε κάθε έργο που αναλάµβανε. Τον πρώτο τον ονόµασε Μανασσή και είπε: «Ο Θεός µ’ έκανε να λησµονήσω όλες µου τις δυστυχίες και το σπίτι του πατέρα µου». Εκεί ο Ιωσήφ γνώρισε δύο φυλακισµένους αυλικούς στους οποίους κάποτε ερµήνευσε τα όνειρα που είχαν δεί. 39 . Γι’ αυτό θα έπρεπε να φροντίσουν για αποθέµατα. Η ζήλια έγινε µίσος.

αν και τους γνώρισε. δ) Η οικογένεια του Ιακώβ µεταναστεύει στην Αίγυπτο Επέστρεψαν τ’ αδέρφια στη Χαναάν φορτωµένα πολύτιµα δώρα. των αδερφών του και όλης της οικογένειας. Τους έδωσε σιτάρι και για αντάλλαγµα ζήτησε να του φέρουν απ’ τη Χαναάν το µικρό τους αδερφό Βενιαµίν.) . ο Ιωσήφ µε τέχνασµα κατηγόρησε τον Βενιαµίν σαν κλέφτη και απείλησε ότι θα τον κρατήσει για δούλο. καθώς είχε ήδη χάσει έναν αγαπηµένο γιο.… Μη λυπάστε και µην έχετε τύψεις που µε πουλήσατε. Γι’ αυτό του ζήτησαν ξανά να τους συγχωρέσει. του Ρέµπραντ (17ος αι. Τότε όµως τ’ αδέρφια άρχισαν να φοβούνται. Ο Ιακώβ πέθανε σε βαθιά γεράµατα στην Αίγυπτο. ήταν να θαφτεί στον τάφο των πατέρων του. γιατί ο Θεός µε έστειλε εδώ πριν από σας για να σας σώσω τη ζωή… Βιαστείτε να πάτε πίσω στον πατέρα µου και να του πείτε ότι ο γιος του ο Ιωσήφ λέει: ‘ο Θεός µε έκανε κύριο όλης της Αιγύπτου.. που είχε µείνει πίσω µε τον πατέρα τους. Τους παραχώρησε για ιδιοκτησία την περιοχή Ραµεσσή. µην αργείς’»… Ύστερα έπεσε στο λαιµό του Βενιαµίν του αδερφού του κι έκλαψε … Φίλησε ακόµα κι όλους τους αδερφούς του κλαίγοντας. Οµολόγησαν ότι τους ήταν αδύνατον να επιστρέψουν χωρίς αυτόν στον πατέρα τους. Μετά από όλα αυτά ο Ιωσήφ δεν µπορούσε πια να συγκρατηθεί µπροστά σ’ όλους εκείνους που τον περιστοίχιζαν*… Ξέσπασε σ’ ένα κλάµα δυνατό … και είπε στους αδερφούς του: «Εγώ είµαι ο Ιωσήφ! Ζει ακόµα ο πατέρας µου. Εκείνος. δεν φανερώθηκε. Μήπως µετά το θάνατο του πατέρα τους προσπαθούσε να εκδικηθεί. όπως είχε διατάξει ο φαραώ. Οι αδερφοί συντετριµµένοι τον υπερασπίστηκαν µε θέρµη και αυτοθυσία. που όταν τον συνάντησαν δεν τον αναγνώρισαν. Τελικά µε την ενθάρρυνση του Θεού αποφάσισε να πάει στην Αίγυπτο. και φρόντιζε για τη διατροφή του πατέρα του. Μήπως ο Ιωσήφ δεν είχε ξεχάσει το κακό που του είχαν κάνει. ο Θεός όµως το µετέτρεψε σε καλό.vivlio_theol_mm_TELIKO2. για να κάνω αυτό που γίνεται σήµερα. στη Χαναάν.qxd 4/10/2005 1:32 Page 40 γ) Τα αδέρφια ξανασµίγουν Η πείνα που είχε προβλέψει ο Ιωσήφ ήρθε. Έλα σ’ εµένα. Άνθρωποι απ’ όλες τις γύρω χώρες πήγαιναν στην Αίγυπτο για να αγοράσουν σιτηρά. να διατηρήσω δηλαδή στη ζωή έναν πολυάριθµο λαό». Εκεί ο Ιωσήφ τον υποδέχτηκε θερµά και εγκατέστησε τον πατέρα του και τ’ αδέρφια του στο καλύτερο µέρος της Αιγύπτου. Η τελευταία του επιθυµία. Ο Ιωσήφ τους είπε: «Μη φοβάστε!. 40 Ο Ιακώβ ευλογεί τα παιδιά του Ιωσήφ. αφού ευλόγησε τα παιδιά του αλλά και τους γιους του Ιωσήφ. που οι γιοι του την εκπλήρωσαν. Για τον ίδιο λόγο έφτασαν στην Αίγυπτο και οι αδερφοί του Ιωσήφ.. Ο Ιακώβ στην αρχή δεν µπορούσε να πιστέψει ότι ζούσε ο αγαπηµένος του γιος. Όταν αυτό έγινε. Στη συνέχεια όλη η οικογένεια του Ιακώβ επέστρεψε στην Αίγυπτο. Εσείς σκεφτήκατε να µου κάνετε κακό... γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα τον σκότωνε.

41 . στο βιβλίο των Πράξεων (Πραξ 7. 9-16). Ðþò êñßíåôå áõôÞ ôç óôÜóç ôçò æùÞò ôïõ. που έχει τον τίτλο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. äõóêïëßåò êáé óõìöïñÝò. φτώχεια και έλλειψη ανοχής θα υπάρχουν και πρόσφυγες… Στο Κοράνι υπάρχει ένα ολόκληρο κεφάλαιο (12ο) µε 111 εδάφια αφιερωµένο στην ιστορία του Ιωσήφ. ÐÜíôá ïé Üíèñùðïé âáóáíßæïíôáé áðü ðñïâëÞìáôá. 2. Ìå ðïéïí ôñüðï ôá áíôéìåôþðéæå. διακρίσεις. 3.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Μάλιστα αρχίζει µε τη φράση: «Θα σου διηγηθούµε τις ωραιότερες απ' όλες τις ιστορίες …».000 σελίδες για τον Ιωσήφ. Αφού υπάρχουν πόλεµοι.qxd 4/10/2005 1:33 Page 41 Åñãáóßá óôçí ôÜîç 1. µε περισσότερες από 2. ÓõæçôÞóôå ôé èá ìðïñïýóå íá óçìáßíåé ãéá ôïõò óçìåñéíïýò êáôáôñåãìÝíïõò êáé áíáãêáóôéêÜ îåíéôåìÝíïõò ç éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Ο Τόµας Μαν έγραψε ένα τετράτοµο βιβλίο. Ôé ðñïóÝöåñå ï ÉùóÞö óôçí ðáôñéÜ ôïõ Éáêþâ. Ôé óáò êÜíåé üìùò íá óêåöôåßôå ï ôßôëïò ôïõ ìáèÞìáôïò. Ðïéá åßíáé ç èÝóç êáé ï ñüëïò ôïõ Èåïý óôçí éóôïñßá ôïõ ÉùóÞö. Την ιστορία του Ιωσήφ µπορούµε να τη βρούµε και στην Καινή ∆ιαθήκη. 5. Õðïãñáììßóôå ôéò ó÷åôéêÝò öñÜóåéò ôïõ ìáèÞìáôïò. ÅðéóçìÜíåôå ôá êáêÜ ðïõ Ýðáèå ï ÉùóÞö. εκτελέσεις. 4.

Φανταστείτε τι θα είχαν να διηγηθούν ο ένας στον άλλον τα πρόσωπα αυτής της οικογένειας. όταν ξαναβρέθηκαν.qxd 4/10/2005 1:34 Page 42 Προτάσεις για εργασία και δραστηριότητες Προσπαθώ να καταλάβω περισσότερο 1. 3. Ποιους κινδύνους αντιµετώπισε στη ζωή του και πώς τα έβγαλε πέρα. δίνοντας έναν αριθµό στην καθεµία. Επιλέγω και πραγµατοποιώ µία από τις παρακάτω εργασίες: 1. 7. που να αφορά ανθρώπους οι οποίοι. αν και αναγκάστηκαν να φύγουν απ’ την πατρίδα τους. Βάλτε τις κάρτες στη σειρά σύµφωνα µε τη διήγηση του Ιωσήφ. Μετά τις αποκαλύψεις ποια ήταν η στάση του Ιωσήφ προς τα αδέρφια και τον πατέρα του. Πώς βρέθηκε ο Ιωσήφ στην Αίγυπτο και ποια ήταν η εξέλιξή του εκεί. 2. Πού απέδιδε ο ίδιος ο Ιωσήφ τη δύναµή του. 2. Τι οδήγησε τα αδέρφια του Ιωσήφ στην Αίγυπτο. Σε ποια άλλα θρησκευτικά βιβλία βρίσκουµε την ιστορία του Ιωσήφ. Ελέγχω τι έµαθα 1. Πραγµατοποιήστε ένα ρεπορτάζ µε βιώµατα συγγενών σας γύρω από την αναγκαστική προσφυγιά. Μαζέψτε υλικό από τον ηµερήσιο ή περιοδικό τύπο.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 5. κατόρθωσαν να φτιάξουν µια όµορφη και δηµιουργική ζωή στον καινούριο τόπο που κατέφυγαν. 42 .κλειδί της ιστορίας του Ιωσήφ. Σκεφτείτε ποιες άλλες θα προσθέτατε εσείς και ζωγραφίστε τις στα πλαίσια. και γράψτε ένα σχετικό διάλογο. 6. 8. Ποια είναι η φράση . 4. 3. Για ποιους λόγους τα αδέρφια του Ιωσήφ τον ζήλευαν.

qxd 4/10/2005 1:34 Page 43 ×ÁÑÔÇÓ ÔÇÓ üñïò Ëßâáíïò ÐÁËÁÉÓÔÉÍÇÓ Óéäþí ÓáñåðôÜ üñïò ×åñìþí Äáí Áóþñ üñïò Èáâþñ üñïò ÓïõíÞì ÊÜñìçëïò Åí-äþñ Ìåãéääþ ÉæñåÝë Âáéè-Óáí üñïò ÃåëâïõÝ ÓáìÜñåéá Óõ÷Ýì Éüððç üñïò Ãáñéæßí ÑáìÜ (Áñéìáèáßá) Óçëþ ðåäéÜäá ôçò ÂáéèÞë Öéëéóôáßáò Ìé÷ìÜò Åêñþí Ëá÷ßò ÃÜæá ÌáìâñÞ ×åâñþí ÑáââÜè ÃÜëãáëá Éåñé÷þ ÃéâåÜ ÉåñïõóáëÞì ÂçèëåÝì Óïõêêþè üñïò Íåâþ ÍÅÊÑÁ ÈÁËÁÓ ÓÁ Ãáâáþí ÁóêÜëùí ÈÁËÁÓÓÁ ÔÇÓ ÃÁËÉËÁÉÁÓ ðïôáìüò ÉïñäÜíçò ÌÅÓ ÏÃÅ ÉÏÓ ÈÁË ÁÓÓ Á Ôýñïò ÂÝåñ-ÓåâÜ 43 .vivlio_theol_mm_TELIKO2.

Συµεών 18. 6 και 7 και την παρακάτω λίστα µε τα ονόµατα φτιάξτε το γενεαλογικό δέντρο των Πατριαρχών. Ισσάχαρ 13. Ιακώβ 4. á áãÜðç-óõìðÜèåé ìßóïò áãùíßá áëëçëåããýç ∆.qxd 4/10/2005 1:34 Page 44 Ξανακοιτώντας τα µαθήµατα του Α΄ κεφαλαίου Α. Γαδ 2. Ισαάκ 10. 5. Θεός και άνθρωποι συνάπτουν ∆ιαθήκη µέσα στον κόσµο και στην ιστορία. 6. Ζαβουλών 16. Ρουβήν 12. 1. Συµβουλευόµενοι τα κείµενα των µαθηµάτων 5. Σε ποια σηµεία των ιστοριών µας µπορείτε να αναγνωρίσετε τις παρακάτω θεολογικές αλήθειες 1. Τα ρόζ καρτελάκια υποδηλώνουν τις γυναίκες των Πατριαρχών. 3. Θάρα 6. ∆αν 8. 44 áðåéëÞ áîåêáèÜñéóôá óõíáéóèÞìáôá . Ησαύ Β. όταν εµπιστεύεται το Θεό. Νεφθαλί 9. Λεία 11. Βενιαµίν 20. Άγαρ 7. Ρεβέκκα 14. Τοποθετείστε δηλαδή κατάλληλα στις πινακίδες τους αριθµούς που αντιστοιχούν στα ονόµατα. Ο Θεός είναι ένας και αποκαλύπτεται στους ανθρώπους. Λευί 19. Ο Θεός συναντά τους άνθρωπους και τους καλεί να συνεργαστούν µαζί του. Αφού τις επισηµάνετε εξηγήστε πως ξεπεράστηκε τελικά ο κίνδυνος. Αβραάµ 3. Σάρρα 5. Η πίστη στο Θεό είναι µια σχέση εµπιστοσύνης που για να χτιστεί χρειάζεται αγώνα και προσπάθεια. Μέσα στις περιπέτειες αυτής της σχέσης αναγνωρίσαµε πολλά ανθρώπινα συναισθήµατα (κοινά άλλωστε στη ζωή όλων των ανθρώπων). Οι ιστορίες των Πατριαρχών έχουν βασικά θρησκευτικό χαρακτήρα.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 4. Γ. Ιωσήφ 22. Ο άνθρωπος. 2. Ραχήλ 23. Οι υποσχέσεις της ∆ιαθήκης είναι δώρο του Θεού για όλη την ανθρωπότητα. Ιούδας 21. Μιλούν δηλαδή για τη µοναδική σχέση των πρωταγωνιστών µε το Θεό. Ασήρ 15. ανταποκρίνεται στην κλήση του µε συγκεκριµένες πράξεις. Ισµαήλ 17. Με τα διπλανά σύµβολα επισηµαίνουµε κάποια από αυτά. ∆ιατρέχοντας τα κείµενα αποφασίστε πού θα τοποθετούσατε το καθένα. Στις διηγήσεις των Πατριαρχών κάποιες φορές φάνηκε ότι η ∆ιαθήκη κινδύνευε να µείνει ανεκπλήρωτη.

vivlio_theol_mm_TELIKO.qxd 27/10/2005 9:29 Page 45 ÊåöÜëáéï Â Ç ¸îïäïò Ï Èåüò åëåõèåñþíåé ôï ëáü êáé ôïí êáèïäçãåß 45 .

Å÷íáôüí. ÓÝèïò Á´ ÑáìóÞò ´ (1290-1224) ÌåñíåðôÜ (1224-1204) Åëëçíéêüò ÷þñïò ÁêìÞ Ìõêçíáúêïý ðïëéôéóìïý (14ïò-13ïò áéþíáò) Ôñùéêüò ðüëåìïò (1250) ÊÜèïäïò ôùí ÄùñéÝùí (1100) ÃåùìåôñéêÞ åðï÷Þ (1100-800) ÐáëáéÜ ÄéáèÞêç 46 1500 ¸îïäïò Éçóïýò ôïõ ÍáõÞ (1240-1220) .qxd 4/10/2005 1:35 Page 46 Ç ðïñåßá ôùí Éóñáçëéôþí ðñïò ôç Ãç ôçò Åðáããåëßáò ×ñïíïëïãéêü ðëáßóéï ôçò åðï÷Þò ôçò Åîüäïõ ð. ÁìÝíïöçò ´.vivlio_theol_mm_TELIKO2. ÌÝóç ÁíáôïëÞ 1250 ÁóóõñéáêÞ áõôïêñáôïñßá (1500-1200) Áõôïêñáôïñßá ôùí ×åôôáßùí (1400-1150) 1000 ÁñáìáúêÜ âáóßëåéá ÖïéêéíéêÝò ðüëåéò-êñÜôç Áßãõðôïò ÍÝï Âáóßëåéï (1552-1304) Ôïýèìùóçò ô. ÁìÝíïöçò ô.×.

ενώ φαραώ της Εξόδου θεωρείται ο διάδοχός του. ένας άνθρωπος που υπήρξε ηγέτης. µεσίτης ανάµεσα στο Θεό και στο λαό του. Ο Μωυσής. για να µην απειληθούν από τον αιγυπτιακό στρατό. όπου ζούσαν πια σκλαβωµένοι. 46). προφήτης. Έτσι παίρνουν το δύσκολο δρόµο προς τα νότια. Στην καρδιά των διηγήσεων της Εξόδου βρίσκεται η ∆ιαθήκη που έκλεισε ο Θεός µε τον ισραηλιτικό λαό στο Σινά. Ο ίδιος ο Χριστός είπε γι’ αυτόν: «Αν αληθινά πιστεύατε όσα έγραψε ο Μωυσής.Χ. ∆εν ξεχνάµε βέβαια ότι τα περισσότερα κείµενα της Παλαιάς ∆ιαθήκης τα σχετικά µε την Έξοδο γράφηκαν πολύ αργότερα από την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. ο Ισραήλ.). τελείωνε µε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας του Ιωσήφ.Χ. Εκεί βρίσκουν καταφύγιο και οργανώνονται πριν από την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. Οι Φιλισταίοι επιχειρούσαν να εισβάλουν στη χώρα.). όπου κυρίως ήταν εγκατεστηµένοι. Πάνω απ’ όλα όµως: «ο φίλος του Θεού». Πρόκειται για µια εποχή αναστατώσεων στην Αίγυπτο. να ζει ευτυχισµένα στην Αίγυπτο. Τις διηγήσεις γύρω από αυτά τα µοναδικά γεγονότα τις βρίσκουµε στο βιβλίο που ονοµάζεται ¸îïäïò. µέχρι την είσοδό τους στη Γη της Επαγγελίας. όπου τους δίδεται ο Νόµος. Οι περισσότεροι ερευνητές την τοποθετούν στο τέλος του 13ου αι.qxd 4/10/2005 1:35 Page 47 Οι βιβλικές διηγήσεις για την Έξοδο Μιλώντας για Έξοδο εννοούµε την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. νοµοθέτης. Στα µαθήµατα του Β΄ κεφαλαίου του βιβλίου µας: α) θα ακολουθήσουµε τα χνάρια της πορείας των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο. Πού διαδραµατίζεται η ιστορία της Εξόδου. ήρωας. που είναι πια πολυάριθµοι. β) θα προσπαθήσουµε να καταλάβουµε µέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείµενα πώς αυτοί οι ταλαιπωρηµένοι σκλάβοι γίνονται ένας λαός µε συνοχή* και συνείδηση. Αποφεύγουν να ακολουθήσουν τη σύντοµη παραλιακή οδό. 47 . καθώς και σε άλλα βιβλία της Παλαιάς ∆ιαθήκης. όπως άλλωστε και το βιβλίο της ÃåíÝóåùò. Φτάνουν στο όρος Σινά. και την πορεία τους προς τη Γη της Επαγγελίας· τη χώρα δηλαδή που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Πατριάρχες. Είναι ο λαός που αναλαµβάνει µια σπουδαία αποστολή: να µιλήσει στον κόσµο για τον ένα και µοναδικό Θεό και να προετοιµάσει τους ανθρώπους για τον ερχοµό του Χριστού. Το Α΄ κεφάλαιο του βιβλίου µας. και στη συνέχεια πορεύονται προς την Κάδη. του αγαπηµένου γιου του Ιακώβ. Ποια είναι η εποχή της Εξόδου. π. φαραώ της καταδυναστεύσεως* των Ισραηλιτών θεωρείται ο Ραµσής Β΄ (1290-1224 π.Χ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Μερνεπτά (1224-1204 π. Οι Ισραηλίτες αναχωρούν από το ανατολικό ∆έλτα του Νείλου. ενώ άλλοι λαοί υποδουλωµένοι στους Αιγυπτίους επαναστατούσαν. Μετά τη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας περνούν απέναντι στη χερσόνησο του Σινά. που περνάει µέσα από άγονες ερήµους. αφού εκείνος έγραψε για µένα» (Ιω 5. Το βιβλίο της Εξόδου αρχίζει µε την περιγραφή της καταπίεσης των απογόνων του Ιακώβ. Ποιος είναι ο µεγάλος πρωταγωνιστής των διηγήσεων. Πιο συγκεκριµένα. θα πιστεύατε και σ’ εµένα.

επιβάλλοντάς τους βαριά έργα. τα πρόβατα του ιερέα Ιοθώρ. τα του. Το όνοµα Μωυσής είΟ Μωυσής ανατράφηκε στην αιγυπτιακή αυλή ναι η απόδοση στα κι όταν µεγάλωσε έγινε άνδρας δυνατός και δίκαιος. Με τον τρόπο αυτό έχτισαν για το φαραώ τις πόλεις Πιθώµ και Ραµεσσή. ο οποίος τον εκτίµησε Ρα . θα µας πολεµήσουν και θα φύγουν από τη χώρα…». Έβαλε και την αδερφή του παιδιού να παρακολουθεί από µακριά τι θα γίνει . Το άνοιξε κι είδε µέσα ένα µικρό αγόρι που έκλαιγε. Εν τω µεταξύ οι Ισραηλίτες νασκαφές στις πόπολλαπλασιάζονταν και πλήθαιναν και γίνονταν πολύ λεις Πιθώµ και Ραισχυροί.. ότι ιδρυτής τους ήπου δε γνώριζε τον Ιωσήφ. Τους φόρτωναν όλες τις αγροτικές δουλειές και κάθε λογής αγγαρεία*. Για να αποφύγει την τιµωρία αναγκάστηκε να αιγυπτιακά ονόµατα καταφύγει στη γη Μαδιάµ. Όρισαν. να σου θηλάζει το παιδί. Εκεί δούλευε βόσκοντας Τούθ . Η κόρη του φαραώ της λέει: «Πήγαινε».αιγυπτιακή προέλευση και σηµαίνει το ναν Αιγύπτιο που βασάνιζε κάποιο συµπατριώτη παιδί (όπως π. ελληνικά του εβραϊΟι αδικίες όµως που γίνονταν σε βάρος των συµπα.µωσέ). Πάει το κορίτσι και φωνάζει τη µητέρα του παιδιού… Έτσι πήρε η γυναίκα το παιδί και το θήλαζε. Όταν το παιδί µεγάλωσε.qxd 4/10/2005 1:36 Page 48 8. Α«Βλέπετε ότι αυτοί οι Ισραηλίτες είναι λαός πολυάπέδειξαν ακόµη ότι η ριθµος … Πρέπει να βρούµε έναν τρόπο για να µην καταναγκαστική εργασία στην αρχαία πολλαπλασιάζονται συνεχώς. β) Ένα εβραιόπουλο σώζεται απ’ το νερό: ο Μωυσής Εκείνη την εποχή ένας άντρας από τη φυλή Λευί πήρε για σύζυγο µια κοπέλα. οι Αιγύπτιοι εργοδηγούς* για να εξουθενώνουν* τους Ισραηλίτες.µωσέ. και τον έκανε γαµπρό του.. µατι σκληρή. λοιπόν. Πήρε λοιπόν ένα καλάθι από πάπυρο το άλειψε µε πίσσα. που χρησίµευαν για την αποθήκευση εφοδίων… Τους έκαναν τη ζωή αβάστακτη µε τη σκληρή δουλειά. Η γυναίκα έµεινε έγκυος. Ο λαός ζει σκλαβωµένος στην Αίγυπτο Ο Θεός αποκαλύπτεται στο Μωυσή α) Οι Ισραηλίτες καταπιέζονται σκληρά στην Αίγυπτο Ο Ιωσήφ και τ’ αδέρφια του. γέννησε αγόρι και … το έκρυψε για τρεις µήνες. επίσης από την ίδια φυλή. είδε το καλάθι ανάµεσα στα καλάµια κι έστειλε τη δούλη της να το πάρει.κού Μωσέ που έχει τριωτών του τον έφεραν στο σηµείο να σκοτώσει έ.vivlio_theol_mm_TELIKO2. 48 . Είπε. Όσο όµως τους καταπίεζαν τόσο οι Ισραηλίτες πλήθαιναν… Έβγαλε τότε διαταγή ο φαραώ για όλο το λαό και είπε: «Κάθε αγόρι που γεννιέται από τους Εβραίους να το ρίχνετε στο Νείλο…». έτσι που όλη η χώρα γέµισε απ’ αυτούς. Γιατί αν γίνει κανένας Αίγυπτο ήταν πράγπόλεµος.». Η κόρη του φαραώ ήρθε να λουστεί στο Νείλο… Κάποια στιγµή. στο λαό του: ταν ο Ραµσής Β΄. λοιπόν. στις όχθες του Νείλου. τότε αυτοί θα ενωθούν µε τους εχθρούς µας. Τότε µεσσή επιβεβαίωσαν στο θρόνο της Αιγύπτου ανέβηκε ένας νέος βασιλιάς. Τότε η αδερφή του παιδιού ρώτησε την κόρη του φαραώ: «Να πάω να σου φωνάξω µια τροφό* από τις Εβραίες.χ. καθώς και ολόκληρη Οι αρχαιολογικές αεκείνη η γενιά πέθανε. Εκείνη το υιοθέτησε και του έδωσε το όνοµα Μωυσής. ∆εν ήταν όµως δυνατό να το κρύβει περισσότερο. Το λυπήθηκε και είπε: «Αυτό είναι εβραιόπουλο». έβαλε µέσα το παιδί και το άφησε στις καλαµιές. το έφερε στη θυγατέρα του φαραώ.

49 . από την Αίγυπτο». εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω ‘ο Θεός των προγόνων σας µε έστειλε σε σας’. Ο Μωυσής γεµάτος πίστη στο Θεό και δύναµη κατέβηκε από το βουνό.». Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω … σε µια χώρα µεγάλη και εύφορη. Ο Μωυσής όµως είπε στον Κύριο: «Εγώ. Εγώ είµαι ο Θεός των προγόνων σου. Ξέρω τα βάσανά τους. Ο Μωυσής είπε στο Θεό: «Ποιος είµαι εγώ για να πάω στο φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο. γιατί φοβόταν να κοιτάξει το Θεό. Μωυσή … βγάλε τα σανδάλια σου … γιατί ο τόπος όπου στέκεσαι είναι τόπος άγιος. να βγάλεις το λαό µου.». έφτασε στο βουνό του Θεού.… Πήγαινε… κι εγώ θα είµαι µαζί σου»… Ο Μωυσής απάντησε: «Σε παρακαλώ. Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε … του φώναξε µέσα από τη βάτο: «Μωυσή. στη Μονή του Σινά είπε πάλι: «Καλά. ποτέ µέχρι σήµερα δεν ήµουν επιδέξιος οµιλητής ούτε κι έγινα από την ώρα που άρχισες να µου µιλάς. Τότε ο Κύριος … του είπε: «Έχεις τον αδερφό σου τον Ααρών. το Χωρήβ.. «Εγώ θα είµαι µαζί σου». Αυτοί όµως θα µε ρωτήσουν ‘ποιο είναι το όνοµά του. δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: «Εγώ είµαι εκείνος που είµαι». ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ». Πήρε τον αδερφό του Ααρών και πήγαν στην Αίγυπτο. Τότε ο Μωυσής σκέπασε το πρόσωπό του. στείλε κανέναν άλλον». Ο Κύριος του είπε: «Ποιος έδωσε το στόµα στον άνθρωπο. Αυτοί πίστεψαν και κατάλαβαν ότι ο Κύριος είχε στρέψει το ενδιαφέρον του στους Ισραηλίτες και είχε δει τη δυστυχία τους. Τι θα τους πω. αλλά δήλωνε κάτι για το χαρακτήρα και το ρόλο του προσώπου που το έφερε.qxd 4/10/2005 1:36 Page 49 ã) « [ Å ãþ å [ é ìé ] ï { Ù í » : Ç ö ë å ã ü ì å í ç â Ü ô ï ò Κάποτε ο Μωυσής οδηγώντας τα πρόβατα πέρα από την έρηµο. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν µέσα στις φλόγες.’.. Για τους Εβραίους το όνοµα ενός ανθρώπου δε δινόταν στην τύχη. του Ο Μωυσής µπροστά στη φλεγόµενη βάτο.». τραυλίζω». τους Ισραηλίτες. Είµαι βραδύγλωσσος. Αυτός θα µιλάει αντί για σένα στο λαό και θα είναι το στόµα σου». να δω . Ο Κύριος συνέχισε: «Είδα τη δυστυχία του λαού µου στην Αίγυπτο και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Κύριέ µου. Κύριέ µου. στη χώρα όπου ρέει γάλα και µέλι… Τώρα εγώ σε στέλνω στο φαραώ. Είπε λοιπόν: «Ας πάω. Έσκυψαν τότε και προσκύνησαν.vivlio_theol_mm_TELIKO2. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου µέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από µια βάτο. ο Θεός του Αβραάµ. όπου ανακοίνωσαν στους Ισραηλίτες όσα είχε πει ο Θεός. απάντησε ο Θεός… Αλλά ο Μωυσής φορητή εικόνα του 12ου αι.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful