ÀÜ ÄßÂß

«×ÈÍÀÐ-×ÀÏ»
ÁÀÊÛ — 2003

349

Àç.2
Å46

Ðåäàêòîðó
Äèë ñóç

Íàøèðè
Ãîøãàð Èñìàéûëîüëó

Åë÷èí.

Å46 ÀÜ ÄßÂß. Áàêû, «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» ìöÿññèñÿñèíèí íÿøðèééàòû, 2003,
— 242 ñÿù.

E 4702060200
122

350

© «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» , 2003

I

«Ñÿí ìÿíèì ùÿéàòûì èäèí.»
Èêè èëäÿí àðòûã èäè êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà éàëíûç áó
ñþçëÿð éàçûëìûø àäñûç, øÿêèëñèç ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäàí þòöðäöì âÿ
ùÿð äÿôÿ äÿ áó àäè ñþçëÿð, áó àäè úöìëÿ ìÿíè ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû,
öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã âÿ åéíè çàìàíäà äà áèð äîüìàëûã ÿìÿëÿ ýÿòèðèðäè, òàíûìàäûüûì, áèëìÿäèéèì âÿ èëëÿðèí êöëÿéèíèí, ãàðûíûí,
éàüûøûíûí, èñòèñèíèí àëòûíäà ãàðàëûá-áîçàðûá êþùíÿëìèø, ÷îïóð-÷îïóð
îëìóø áó ãÿáèð äàøû ùÿð äÿôÿ äÿðèí áèð êÿäÿðäÿí õÿáÿð âåðèðäè, âÿôàñûçëûãäàí, ýÿëäè-ýåäÿðëèêäÿí äåéèðäè, íÿ âàõòñà êèìèíñÿ õîøáÿõòëèéèíäÿí âÿ õîøáÿõòëèéèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüûíäàí, î
êå÷ìèøèí ÿë÷àòìàçëûüûíäàí, öíéåòìÿçëèéèíäÿí ñþéëÿéèðäè.
Ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíàñûç ñþç îëìóð, ÿí àäè
áèð ñþç, ÿí èáòèäàè áèð ôèêèð äÿ ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ìÿíàëàíûð,
äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçö, ôèêðè îëóð, éÿãèí îíà ýþðÿ êè, ãÿáèðèñòàíëûüûí þçö äöíéàíûí ÿí ìÿíàëû éåðèäèð.
Ãÿáèðèñòàí êèìëèéèíäÿí, íÿ÷èëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, èíñàíû
ôèëîñîô åäèð âÿ ñÿíèí î àíëàðäàêû ôèêèðëÿðèí áèð àçäàí, éÿíè ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõàíäàí ñîíðà, àäè, ùÿòòà áÿñèò ýþðöíöð, àììà ùÿìèí ôèêèðëÿð ãÿáèðèñòàíëûãäà åëÿ áèë êè, äöíéàíûí ÿí ìöäðèê ôèêèðëÿðèäèð.
Áèð àç àøàüûäà éåíÿ äÿ àäñûç, øÿêèëñèç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøû âÿ
öñòöíäÿ äàøéîíàíûí ÿéðè-öéðö õÿòòèéëÿ áåëÿ áèð éàçû: «Øàèðëÿð îëäó
êè, áèð ìèñðà äà éàçìàäû».
Ñîíðà áàøãà áèð ãÿáèð äàøû: «ßëâèäà».
Ñîíðà: «Ùÿëÿ ñàüàì, àüëàðàì, þëëÿì, òîðïàüûì àüëàð».
Ñîíðà: «Îüëó þëÿí àíàëàð, âàé!».
Èêè èëäÿí àðòûãäûð êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí åâÿ ãàéûäàíäà áó
éàçûëàðû îõóéóðàì âÿ áöòöí ýöíö, áöòöí ýåúÿíè î éàçûëàðûí ÿùâàëû
ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëóð, ñîíðà ñÿùÿð à÷ûëûð âÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõûð, î
éàçûëàð äà óíóäóëóð...
Ãÿáèðèñòàíëûüûí ýöúëÿ ñåçèëÿí õöñóñè áèð ãîõóñó îëóð, áÿëêÿ äÿ
áó, áèð-áèðèíÿ ãàðûøìûø òÿçÿ âÿ êþùíÿ ýöë, ÷öðöìöø éàðïàã, éåíèúÿ
ãàçûëìûø òîðïàã èéèäèð? Áèëìèðÿì, àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î ãÿáèðèñòàíëûã ãîõóñó àäàìûí ïàëòàðûíà ùîïóð, áèð ìöääÿò ÷ÿêèëèá ýåò351

ìèð; ùÿð ùàëäà ìÿí ñîí èêè èëäÿ ùÿìèøÿ ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà ßñìÿð — ìÿíèì àðâàäûì — ìÿíàëû-ìÿíàëû öçöìÿ áàõûð, áèð ñþç
äåìèð, àììà ìÿí áàøà äöøöðÿì êè, ßñìÿð ìÿíèì ùàðàäàí ýÿëäèéèìè áèëèð.
Áîç âÿ ÷èñêèíëè áèð ñåíòéàáð ýöíö èäè, éàüûø ãÿáèð äàøëàðûíû èñëàòìûøäû âÿ áöòöí ãÿáèðèñòàíëûãäà ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð òÿìèçëèê,
ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð ãöññÿ âÿ áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè.
Ìÿí ùÿìèí áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíö îíëàðû ýþðÿí êèìè
òàíûäûì.
Äàùà äîüðóñó, ìÿí ÿââÿëúÿ îíëàðû ýþðäöì, öðÿéèì áèðäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû âÿ éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìÿí îíëàðû òàíûäûì âÿ
áöòöí áó ìöääÿò úÿìè áèðúÿ àí ÷ÿêäè.
Ãûðõ èëäÿí ñîíðà ìÿí áèðèíúè äÿôÿ èäè êè, îíëàðû ýþðöðäöì, àììà àëòûñûíû äà áèð-áèð òàíûäûì; ñà÷ëàðû àüàðìûø âÿ òþêöëìöø, öçëÿðèíÿ ãûðûø äöøìöø áó éàøëû àäàìëàð ÎÍËÀÐ èäè: Úÿôÿð èäè, Àäèë èäè,
ßáäöëÿëè èäè, Ãîúà èäè, Úÿáðàéûë èäè, Àüàðÿùèì èäè.
Àëòûñû äà î ãàðà ìÿðìÿð äàøëû ãÿáèðèí äþâðÿñèíäÿ äàéàíìûøäû,
ùå÷ áèðè ùå÷ íÿ äåìèðäè, àëòûñû äà ýþçöíö î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà äèêìèøäè, àëòûñû äà øóõ äàéàíìûøäû âÿ Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Ãîúàíûí, Úÿáðàéûëûí, Àüàðÿùèìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû
èëÿ öçáÿöç áåëÿúÿ äèê äàéàíìàñû, àëòûñûíûí äà øóõ ãàìÿòè, àëòûñûíûí
äà òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð äàøà áàõìàñû ùÿìèí
áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ î ãÿáèðèñòàí ùÿçèíëèéèíÿ åëÿ áèë
êè, áèðäÿí-áèðÿ áèð ýöìðàùëûã, áèð èíàì ýÿòèðäè âÿ î àíëàðäà ìÿíÿ
åëÿ ýÿëäè êè, áó àëòû êèøèíèí òàìàì ëàë ñöêóò è÷èíäÿ áåëÿúÿ øóõ äóðóøó, î ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøûíà áåëÿúÿ ñÿäàãÿòè âÿ åùòèðàìû î äÿì
éàüûøûí ãÿáèðèñòàíëûãäà èñëàòäûüû áöòöí ãÿáèð äàøëàðûíäà — òÿçÿñèíäÿ äÿ, êþùíÿñèíäÿ äÿ, çÿíýèíèíäÿ äÿ, êàñûáûíäà äà äÿëè áèð öìèä
éàðàòäû.
Ìÿí èêè èëäÿí àðòûã áèð ìöääÿò èäè êè, ùÿôòÿäÿ, èêè ùÿôòÿäÿ áèð
äÿôÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó úûüûðû èëÿ þç ãÿáðèìÿ ýåäèðäèì (Áåëÿ äåìÿê îëàðìû? Íÿ ö÷öí îëìóð? ßýÿð áèç «ìÿíèì îüëóì», «ìÿíèì
àíàì» äåéèðèêñÿ, íÿ ö÷öí «ìÿíèì ãÿáðèì» äåéÿ áèëìÿðèê? Áó î
äåìÿê äåéèë êè, ìöòëÿã ñÿí þçöí î ãÿáðèí è÷èíäÿ îëìàëûñàí...) âÿ
áó úûüûðëà äà ýåðè ãàéûäûðäûì âÿ èíäè, éàëíûç èíäè, þç úûüûðûìäà àéàã
ñàõëàéûá î àëòû íÿôÿð øóõ äàéàíìûø éàøëû êèøèëÿðÿ áàõäûüûì àíäà
ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, ÿñëèíäÿ ìÿí ùÿìèøÿ áó éåðäÿí þòÿíäÿ î ãàðà
ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí íÿçÿðëÿðèíè þç öçÿðèìäÿ ùèññ åòìèøÿì...
352

ãÿáèðëÿðèí àðàñû èëÿ ýåäÿí úûüûðäà (ìÿíèì úûüûðûìäà!) åëÿ-áåëÿúÿ äàéàíûá áèð-áèð îíëàðà áàõäûì: Úÿôÿðÿ. Úÿáðàéûëà. Àäèëÿ. — Ìÿí äÿ ßëÿêáÿðÿì! — ãûøãûðìàã èñòÿäèì. ßáäöëÿëèéÿ.. åëÿ áèë.» äåìÿê èñòÿäèì. ýèúýàùûíûí òöêëÿðè àüàðìûø.. Àü Äÿâÿíèí íÿçÿðëÿðèíäÿí äàíûøàðäû. Úÿáðàéûëà. — äåìÿê èñòÿäèì. ñîíðà ìÿí Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà éåääè-ñÿêêèç éàøëû ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿð êèìè Úÿôÿðèí.. Îíëàðûí äóðóøóíäà. ãîúàëìûø ßáäöëÿëè.Ìÿí þç úûüûðûìäà äàéàíûá Úÿôÿðÿ. ßáäöëÿëèíèí.. Îíäà î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû éîõ èäè. Àüàðÿùèì òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû. ùÿìèí ÷èñêèíëè 4-23 353 . Àüàðÿùèìèí öñòöíÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì: — «Ìÿí ñèçè òàíûäûì!. þçöì þçöìÿ äÿ óçàãäàí áàõäûì.. ùÿìèí ßëÿêáÿð äÿ ìÿíÿì!. ýþçëÿðè åéíÿêëè î êèøèíè êÿíàðäàí ýþðäöì âÿ î äÿì ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè.. ãÿáèðëÿðèí àðàñûíäàí êå÷ÿí úûüûðäà äàéàíìûø âÿ éàøû ÿëëèíè êå÷ìèø. ãîúàëìûø Àäèëÿ. àììà éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíèí èíäèñè åëÿ áèë ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ ÿðèäè. ñà÷û îðòàäàí ñåéðÿëìèø. áèðäÿí-áèðÿ äÿ éîõ îëäó âÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàêû ùÿìèí ðÿíýñèçëèê è÷èíäÿ. î ñàðû ðÿíý äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýÿëäèéè êèìè. î áàëàúà ßëÿêáÿðè äåéèðÿì. áó öìèäñèç ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòóíó ïîçàí. — Òàíûéûðñûíûçìû. ùÿìèí êèøè ìÿíÿì.. ãîúàëìûø Ãîúà. áóëàøûã áèð áîçëóã è÷èíäÿ áó éåðèí êå÷ìèøè úàíëàíäû. Àäèëèí. Àäèëÿ. êþêÿëìÿéÿ áàøëàìûø. éàäûíûçà äöøäöìö.. îíëàðûí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè úèääèëèêäÿ âÿ åùòèðàìäà áó ãÿáèðèñòàíëûã ãöññÿñèíè äàüûäàí. . ãîúàëìûø ßáäöëÿëèéÿ.Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. Úÿáðàéûë. Àüàðÿùèìÿ áàõûðäûì. áàõ.. Áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí ñàðû ïåíúÿéèíèí ðÿíýè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éàéûëäû.. Ãîúàéà. Úÿáðàéûëûí. áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí ñÿñèíè åøèòäèì âÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíè òàíûäûì. ìÿí èíäè ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû îëàí î ãÿáèðèí éàíûíäà éåíÿ äÿ ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë Áàëàêÿðèìëÿ öçáÿöç îòóðäóì. Ìÿí ãîúàëìûø Úÿôÿðÿ. Àüàðÿùèìÿ. äàùà äîüðóñó. èòäè.. Ãîúàéà.. Àüàðÿùèìÿ áàõà-áàõà ìÿíèì ö÷öí ñÿñëÿíÿí î òöòÿê ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ áó äÿì ìÿí. Áàëàêÿðèì ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéè ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñû ÷àëûíäû. ßáäöëÿëèéÿ. Ãîúàëìûø Úÿôÿð.. ãîúàëìûø Àäèë. Ãîúàéà. Ãîúàíûí. Úÿáðàéûëà.

åøèäèðñèíèçìè. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðû òÿðïÿíìèðäè. ãîúàëìûñàí. Ìÿí éåíÿ äÿ ãûøãûðìàã èñòÿäèì. øàäëàíìàüà. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà î òÿìèç ìåù ìÿíèì è÷èìäÿí ÿñèá êå÷äè. Úÿáðàéûë. ñÿíäÿí áèð àç éóõàðûäà... ñÿíèí ùÿéÿò ãîíøóí Ñîíàíûí. êÿäÿðè èëÿ ùå÷ úöðÿ óéóøìàéàí. Î âàõò àòàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ óçàã âÿ äóìàíëû áèð ýÿëÿúÿêäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éàçûëàðû éàðûì÷ûã ãàëìûø âÿðÿãëÿðÿ áàõäûì âÿ éóõóñóç ýåúÿ354 ...ñåíòéàáð ýöíö éàüûøûí àëòûíäà èñëàíìûø ãÿáèðëÿðÿ áèð èñòèëèê. åøèäèðñèíèçìè!. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðÿí íÿ èñÿ âàð èäè âÿ î «íÿ èñÿ» áèð éóìðóã ãÿùÿð êèìè ìÿíèì áîüàçûìà ïÿð÷èì îëäó.. ýþðìÿäèéèì áèð íàð àüàúû ýþðäöì âÿ î íàð àüàúûíûí öñòöíäÿ ö÷äþðä äÿíÿ ãûïãûðìûçû íàð âàð èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ùå÷ áèëìÿéÿúÿêñÿí êè. ñåâèíìÿéÿ áÿíçÿð áèð øåé âàð èäè. ñîíðà ìÿíÿ äåäè: — Áèð âàõò ýÿëÿúÿê. òÿíòÿíÿñèíäÿí ãîðõìàéûá ãûøãûðìàã èñòÿäèì êè. ùå÷ âàõò ýåäèá î óçàã ýÿëÿúÿéÿ ÷àòìàéàúàüàì.. àììà î ãÿùÿðäÿ ãÿáèðèñòàí ìÿéóñëóüó èëÿ. Ìÿí Õàíûì õàëàíû äà ñåâèðäèì.. III Ýåúÿíèí ñÿññèçëèéè è÷èíäÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿêè ÿëéàçìàëàðûíà. Úÿôÿð. Ñîíðà ìÿí î àëòû íÿôÿðèí äàéàíäûüû òÿðÿôäÿ. Õàíûì õàëà. èëëÿð íåúÿ êå÷äè. áèð äóðüóíëóã è÷èíäÿ ãàëìûøäû. II Áèð äÿôÿ àòàì ùÿéÿòäÿêè òàëâàðûí àëòûíäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ éåíÿ äÿ óçàãëàðà áàõäû. ßáäöëÿëè. î íàðëàðûí ùÿìèí ãûðìûçûñû ñþéöäëÿðèí.. äàùà äîüðóñó. òÿìèç áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí óçóí ìöääÿò èäè êè... ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðûíà äà áèð èøûã âåðäè. ýþðÿúÿêñÿí êè. Àüàðÿùèì.. áèð ìöääÿò äàíûøìàäû. Áàõ.... ìÿíèì àíàì Ñîíàíûí. Àäèë. ìÿí ñèçè ÷îõ èñòÿéèðÿì. áåëÿ áèð òÿìèç ìåùèí ùÿñðÿòèíäÿ èäèì. Ãîúà. î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà èíäèéÿäÿê ôèêèð âåðìÿäèéèì. ìÿí áó ñþçöí ýóðóëòóñóíäàí. áó úûüûðûí ëàï éóõàðû áàøûíäàêû î àü ãÿáèð äàøûíû ýþðöðñÿíìè. åëÿ áèë. ãÿáèðèñòàíëûãäàêû òÿê-òöê ñþéöä àüàúûíûí. «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèìèí àðâàäû. î äà Ñîíàíûí ãÿáðèäèð.. ñèçè ñåâèðÿì.

àé Àüàêÿðèì!. áöòöí çåùíèì äîëìóøäó âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. áöòöí áóíëàð àü âÿðÿãëÿðÿ áîøàëìàëû èäè. áó — íÿ èäè. Åëÿ áèë. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø î âÿðÿãëÿð êèìè. î âÿðÿãëÿð ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. íÿ éàçàúàãäûì (ùÿð ùàëäà. Ìÿíèì ãàðøûìäàêû áó àü âÿðÿãëÿðÿ. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø ùÿìèí âÿðÿãëÿðè îõóìàäàí. Ùÿð äÿôÿ àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòìàüû ÿðÿôÿñèíäÿ àíàìûí îíó ãàðøûëàìàã ö÷öí ùàçûðëûã ýþðìÿñè. åøèòäèéèì ýþðöøëÿðèí ÿí ýþçÿëè èäè. îíà åâèìèçèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà: — «Õîø ýÿëìèñÿí. àõøàì ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûüû áèð ïàð÷à ÿòè äîüðàäû âÿ áèçèì êè÷èê ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí — «êåðîñèíêà»íûí öñòöíäÿ àòàìûí ÷îõ õîøëàäûüû âÿ ùÿð äÿôÿ ñóéóíà ÷þðÿê äîüðàéûá èøòàùëà éåäèéè áîçáàø àñäû. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. éàçìàüà ÷àëûøàúàãäûì.. ÷öíêè èíäèéÿúÿí éàçäûüûì.. Éàçû ìèçèìèí öñòö áîìáîø èäè. I Èëê éàäûìà ýÿëÿí áèð áàçàð ýöíöäö âÿ î óçàã áàçàð ýöíö èíäè ìÿíèì öçöìÿ ýöëöð. Ìÿí íÿñÿ áàøãà áèð øåé éàçìàëûéäûì. êèìñÿ ìÿíè ãîéìàéàúàãäû.. åëÿ áèë... ñîíðà áèðëèêäÿ îòàüà ýèðìÿëÿðè âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõìàüû ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìäà ýþðäöéöì. ÿñýè èëÿ ìÿòáÿõèìèçèí ùÿéÿò ïÿíúÿðÿñèíèí (åâèìèçèí éåýàíÿ ïÿíúÿðÿñè355 .. ñîüàí òÿìèçëÿäè. àéûðä åëÿìÿäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ éûüäûì âÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì. ìÿòáÿõè ñöïöðöá áèð äÿ òÿìèçëÿäè. ùàìûñû áàéàãêû î ÿëéàçìàëàðû. îõóäóüóì.. êèìñÿ ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòàúàãäû.). òÿëÿñèê ùÿìèí ÿëéàçìàëàðû. Èíäèéÿúÿí éàçìàäûüûì íÿéè èñÿ éàçìàëûéäûì âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Î àëòû íÿôÿðè ùÿìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç ýþðäöéöì î ýöíäÿí áÿðè ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. ìèçèí öñòöíäÿêè áó áîøëóüà áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áàñäû.ëÿðè ñÿùÿðÿ êèìè îòóðóá éàçäûüûì î ÿëéàçìàëàð. Ùÿìèí áàçàð ýöíö äÿ àíàì ñÿùÿð òåçäÿí äóðóá íîõóä èñëàòäû. êè÷èê àðàêÿñìÿíè. Ìÿí êå÷èá éàçû ìèçèìèí àðõàñûíäà îòóðäóì....» — äåìÿñè. ÷àï åëÿòäèðäèéèì íÿ âàðäûñà.. ñîíðà îíñóç äà òÿìèç îëàí îòàüûìûçû.

àòàì òÿêúÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éîõ.. äàùà äîüðóñó. äàðàüû. éóõàðûñûíà êàñà. —«Áó ñÿôÿðëÿð îëìàñà. Ñÿííÿí ÷îõ ýÿçÿí éîõäó êè. ìÿíèì öðÿéèì ïàðòäàéàð. ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. òàìàì ãàéüûñûç ñåâèíìèð. ñåâèíúèíäÿ äÿ ùÿìèøÿ áèð ãàðàíëûã. ö÷ ýöí356 . àíàìýèëèí àòà-áàáà éóðäó îëàí åâèìèçÿ ýÿëìèøäè. ùàðà áàõûðñàí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèäèð. þçö äÿ êèòàá éàçàíäû. âàëëàù. þçöí áèëèðñÿí áóíó äÿ. áöòöí äöíéàäà ãÿðèá èäè. Áèëìèðÿì. àøàüûñûíà éîðüàí-äþøÿê. ñòÿêàí-íÿëáÿêè. ÷öíêè àòàì áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ãÿðèá èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ éàâàø-éàâàø ãàéíàðà äöøìöø áîçáàøûí êÿôèíè éûüàíäàí âÿ ïèëÿòÿíèí îäóíó áèð àç àçàëäàíäàí ñîíðà ñàíäûüû à÷äû. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ óøàã âàõòû àòàì êèìè òÿê ãàëìûøäû. òÿðòÿìèç éóéóá öòöëÿäèéè àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíû ÷ûõàðûá áîü÷àéà éûüäû. íèéÿ öçöðñÿí þçöâö. àòàìûí ÿâÿçèíÿ àòàìäàí äà ÷îõ äÿðä ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ äåéèðäè: — Àé Àüàêÿðèì. ãÿíäãàáû éûüûëìûø ðÿôëÿðèí. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. áèçè äÿ áÿäáÿõò åëÿéèðñÿí.íèí). àé ãóðáàí îëóì ñÿíÿ. àììà ùÿð ùàëäà ìÿíèì î èëê óøàãëûã õàòèðÿëÿðèìäÿ àòàì ùå÷ âàõò òàìàì ãàéüûñûç ýöëìöð. àòàì ùÿëÿ óøàã âàõòû þç àòàñû èëÿ. áàáà!» — äåéèðäè. àé áàøûâà äþíöì.. Àòàì àíàìëà åâëÿíÿíäÿí ñîíðà. áåø äÿíÿ öñòö äþøÿê÷ÿëè òàõòà êÿòèëèí òîçóíó àëäû âÿ ùÿð òÿðÿô òÿðòÿìèç îëàíäàí ñîíðà. — äåéèá ùàìàìà ýåòäè. éÿíè ìÿíèì áàáàìëà áèðëèêäÿ Àðàçûí î òàéûíäàí — Òÿáðèç òÿðÿôëÿðäÿí ýÿëèá Áàêûíûí íåôò ìÿäÿíëÿðèíäÿ èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû.. ïàëòàð äîëàáûíûí. êèñÿíè. ñîíðà áàáàì íåôò ãóéóñóíäà áîüóëóá þëìöøäö âÿ àòàì éåòèìëèêëÿ þçö þçöíö áþéöòìöøäö. ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ùÿìèøÿ áèð ãöññÿ îëóðäó. äöíéàäû äÿ. åëÿ àäàìûí öçöíÿ ùûðûëäàéûð. ñàáóíó. ìÿùðÿáàíû áîü÷àéà ãîéäó âÿ — «ßëÿêáÿð. ÿñëèíäÿ. áÿëêÿ äÿ ìÿí àòàìûí ãÿðèáëèéèíè ñîíðàëàð — àòàì ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíäàí ñîíðà áàøà äöøìöøÿì. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì àòàìà «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèì äåéèðäèëÿð âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí àòàì ùÿìèøÿ ñÿôÿðëÿðäÿ îëóðäó. ýèçëè áèð ñûõûíòû îëóð. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ñàêèíè îëìóøäó. ùÿðäÿí àòàì ôèêðÿ ýåäÿíäÿ àíàì þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. áþéöéöá Áàêûäà ãàëìûøäû âÿ þìöðëöê ãÿðèá îëìóøäó. ùÿòòà áèð øåéÿ ñåâèíÿíäÿ âÿ ñåâèíúëÿ àäàìà áàõàíäà áåëÿ. þçö þçöíö áþéöòìöøäö âÿ ÿí ìÿøùóð àäàìëàðäàí áèðè îëìóøäó. äöíéàäà. áîçáàøäà ýþçöí îëñóí». àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí? Îäå. ñàíäûüûí. ùàíñû øÿêëèíÿ áàõûðñàí. î íþøöí áÿñ öðÿéèíè öçìöð. íþø õèôôÿò éåéèð ñÿíè. àòàìûí ýöëöøöíäÿ äÿ. îíóí ýþçëÿðèíäÿêè î äàèìè ãöññÿíè äÿ ñîíðàëàð þç òÿñÿââöðöìäÿ äÿðê åòìèøÿì.

Àòàì òÿëÿñèê àíàìûí ñþçöíö êÿñèðäè. åâèìèçèí ÷þë ãàïûñûíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Êèðè. — Áó íÿ ñþçëÿðäè äàíûøûðñàí? Áèçè õàòàéà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí? Àíàì: — Õàòàéà íþø ñàëûðàì. þçö äÿ ßëèàááàñ êèøè èëÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èñÿ áöòöí óøàãëûãëàðûíû áèð éåðäÿ êå÷èðäèêëÿðè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè áèð-áèð ñàòûð. þçöíÿ àä ãàçàíûð!. éÿíè áó ìÿíàäà êè.. ìöÿëëèì èìèø. áÿëêÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí àòàìäàí õîøó ýÿëìèðìèø. Àòàì äàùà ùå÷ âàõò Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåòìÿäè âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ùå÷ âàõò àòàìû èòèðèá-àõòàðìàäû. — áèðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëñàéäû âÿ áöòöí àëÿìäÿ ìÿøùóð àäàì îëàí Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèðäÿí-áèðÿ áèçèì åâèìèçÿ ýèðñÿéäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ýåäèðìèø âÿ ùÿìèí áèðýÿ ñÿôÿð çàìàíû íÿ îëìóøäóñà. Ôÿòóëëà Ùàòÿì íÿ ãÿäÿð éàõøû øàèðëÿð âàð.. áèð ïàð÷à ÷þðÿéè èêè éåðÿ áþëäöêëÿðè àòàìû ãÿáóë åëÿìèð. åâèìèçèí áåëÿ áèð ãîíàüûéëà ôÿõð åäÿðäè. àé ãûç. — áóíà òàìàì ÿìèí èäèì. àíúàã øÿêèëëÿðäÿí òàíûäûüû Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëóð. ìÿí ùèññ åòäèì êè.äÿí-áèð. àììà áèð äÿôÿ àòàì ñÿôÿðäÿí ôèêèðëè ãàéûòäû. îëà áèëÿð. àòàì áóíà øàä îëàðäû. Áÿéÿì áèçèì éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìó î ýöäàçà âåðìÿéèá? Äàé áóíó äöíéàäà áèëìÿéÿí àäàì éîõäó êè.— äåéèðäè. — Áóíó áöòöí ìÿëÿ äàíûøûð äÿ. àììà ìÿí ùÿìèøÿ ùèññ åäèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí àòàñû èëÿ äîñò èìèø. Áÿçÿí àòàìûí ôèêèðëè âàõòëàðûíäà àíàì äåéèðäè: — Ñÿí þçöâö öçöðñÿí. Ñÿòòàð Ìÿñóì áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ëàï éóõàðû áàøûíäà îëóðìóø. Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí íÿñÿ óìóð. Àüàêÿðèì. ãîøìàëàð éàçàðìûø. âàõòû îëìóð âÿ áóíäàí ñîíðà àíàìûí áöòöí äöíéàäà ÿí áèðèíúè äöøìÿíè þìðöíäÿ öçöíö ýþðìÿäèéè. áåø ýöíäÿí-áèð. ñåâèíÿðäè. Àüàêÿðèì.. ìÿí îíó éàäûìà ýÿòèðÿ áèëìèðäèì. áÿëêÿ äÿ îíëàð ÿñëèíäÿ éàõûí äîñò äåéèëìèøëÿð. àíúàã îäå. ñîíðà ìÿëóì îëäó êè. àòàìûí èøëÿäèéè âàãîíäà áàøãà ùþðìÿòëè ñÿðíèøèíëÿðëÿ áÿðàáÿð. áàøûâà äþíöì. íÿ ãÿäÿð àëèì àäàìëàð âàð. àòàì äàùà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ùå÷ íÿ óììóð. áóíà ýþðÿ äÿ ùþðìÿò ãàçàíûð!. àòàì áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿñÿ äÿ. áèð äÿ êè.. Ñÿòòàð Ìÿñóì òóòóëàíäà ßëèàááàñ êèøè îíóí÷óí ÷îõ ÷à357 . — äåéèðäè. ùàìûñûíû áèð-áèð ýöäàçà âåðèð. Áèëìèðÿì. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëè ÷àï îëóíóðäó âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ àòàì ùàíñû õàùèøäÿí þòðöñÿ íå÷ÿ âàõòäàí áÿðè ýþðìÿäèéè óøàãëûã äîñòó Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåäèð. àðà-ñûðà ãÿçÿëëÿð. Àüàêÿðèì. ÷öíêè î òóòóëóá ýåäÿíäÿ ö÷äþðä éàøûì âàð èäè.

äàùà äîüðóñó.. çàëûì îüëó!. áàúû (àòàì ùÿðäÿí àíàìà «áàúû» äåéÿðäè âÿ àòàìûí àíàìà «áàúû» äåìÿñè ìÿíèì ÷îõ õîøóìà ýÿëèðäè). — Áèçèì íÿéèìèçÿ ýÿðÿêäè?. àíàìûí áèð óøàüûäûð.. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí ìèñðà-ìèñðà àëòûíäàí ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. àíàì Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåòèí åëÿ ùÿìèí øÿêèë ùèññÿñè èëÿ ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíè òÿìèçëÿéèð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ýöëÿ-ýöëÿ ÷ÿêèëìèø øÿêèëè íþéöò ïèëÿ358 . àéàããàáû êèìè ñàòûð âÿ îíà ýþðÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ äöíéàíûí ÿí ãîðõóíú àäàìû èäè. ÷öíêè áèð äÿ ýþðöðäöí êè. ßëèàááàñ êèøè î âàõò äåéèá: «—Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäó. Äöçäöð. áèçèì åâäÿ îíóí ñþùáÿòè ýåòñèí. áó.ëûøûá. îíóí áàðÿñèíäÿ àíàì àòàìëà àúûãëû äàíûøûðäû.. àòàì äà éåêÿ êèøè îëìàüûíà áàõìàéàðàã. Àëëàù åëÿìÿñèí!. åé ýöë. áÿçÿí àòàì åâäÿ îëìàéàíäà äà ìÿí àíàìûí Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ íåúÿ íèôðÿò åëÿäèéèíè äóéóðäóì. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. — äåéèðäè. Àòàì éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ìöëàéèìëèéè èëÿ: — Ñÿíèí áþéöêëÿðëÿ íÿ èøèí âàð... Ìÿí ÿââÿëúÿ áåëÿ ñþùáÿòëÿðÿ ãóëàã àñàíäà åëÿ áèëèðäèì êè.» Àòàì äåéèðäè: — Èíäè ìÿí äÿ ýåäèì áàøëàéûì àäàì ñàòìàüà? Áó äÿôÿ àíàì ãîðõóðäó: — À-à-à. — áóíäàí éÿãèí àíàìûí þçöíöí äÿ õÿáÿðè éîõ èäè — àíàì àòàìëà áèð éåðäÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ áþéöìöø Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ìÿøùóðëóüóíó. éàõóä äöêàíäà ïåíúÿê êèìè. îðà-áóðà ÷îõ ýåäèá. àììà áèð øåé ÷ûõìàéûá. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. ýóéà êè. éàíàéàíà äàíûøûðäû.. áàøãà âàõòëàð èñÿ àíàì ìÿíèìëÿ íåúÿ äàíûøûðäûñà. ùå÷ íÿäÿí ãîðõìàéûá.. àòàì õÿéàëà äàëàíäà. àòàìëà äà åëÿ äàíûøûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. îíà öðÿê-äèðÿê âåðìÿê ö÷öí áó ñþùáÿòè ñàëûðäû (áèð äÿ îíà ýþðÿ êè. ßñòÿüôöðóëëàù äå. õèôôÿò ÷ÿêÿíäÿ àíàì.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè ùÿãèãè ìÿíàäà. àúûãëû éîõ. ìÿí îíäàí ãîðõóðäóì âÿ ìÿí äÿ àòàì êèìè èñòÿìèðäèì êè. Àüàêÿðèì!. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. éÿíè áàçàðäà áèð êèëî ÿíúèð êèìè. ÿñëèíäÿ. àììà áó ñþùáÿò òÿñàäöôäÿí-òÿñàäöôÿ äöøÿðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåýàíÿ àäàì âÿ öìóìèééÿòëÿ. äöíéàäà éåýàíÿ áèð ñÿáÿá èäè êè. Áþéöêëÿðèí èøèíÿ ãàðûøìà. åëÿ ìÿíèì êèìè. «áþéöê àäàì» îëìàüûíû ùàðäàñà áèð áàëàúà ãûñãàíûðäû). Ìèðçÿ éàçûá êè..

èêèíúè ýöí àíàìûí öòöëÿéèá ùàçûðëàäûüû òöíä ýþé «øèâéîò» êîñòéóìóíó ýåéèðäè. àéàüà ãàëõàíäàí ñîíðà äà àïàðûðäûã) ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ (÷àéû äà åâäÿ àíàëàðûìûç äÿìëÿéèðäè. áîçáàø áèøäè?. ñÿêèäÿ ãîéóëìóø öñòöäþøÿêúÿëè òàõòà êÿòèëëÿðäÿ îòóðóá (î òàõòà êÿòèëëÿðè áèç óøàãëàð åâëÿðèìèçäÿí ýÿòèðèðäèê. àòàìûí áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êèìè éîõ. íþéöòäÿí íÿì ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëöðäö. ßëèàááàñ êèøè èëÿ ñþùáÿò åäèðäè. éà ßáäöëÿëèéÿ. Àíàì òÿëÿñèê ãàçàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áîçáàøà áàõäû: 359 . éà Úÿáðàéûëà. ùÿðäÿí ôàðñ ñþçëÿðè èøëÿòìÿéèíÿ äÿ ùå÷ êèì ýöëìöðäö.. íÿäÿíñÿ. ùÿðäÿí ñòàíñèéàëàðäà óúóç ãèéìÿòÿ àëûá ýÿòèðäèéè òîéóãëàðû ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíà — Úÿôÿðÿ.òèñèíèí äÿìèðèíÿ ñöðòöëÿ-ñöðòöëÿ.).. Ùÿìèí áàçàð ýöíö àíàì ùàìàìäàí ãàéûòäû âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèøÿ ùàìàìäàí ñîíðà îëäóüó êèìè. àòàì òîéóã êÿñÿ áèëìèðäè. ÷àéäàíû. Ùÿñÿíàüà ÿìè èëÿ. éàíàãëàðû ãûïãûðìûçû èäè. áàøãà ëÿùúÿ èëÿ äàíûøìàüûíà. îðà ýåäèðäè. ßçèçàüà ÿìè èëÿ. ãÿðèáÿ èäè. ãàðà àéàããàáûëàðûíû êðåì èëÿ ñèëèá òÿðòÿìèç ïàðûëäàäûðäû âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. ìèñàë ö÷öí. àëûøûáéàíûðäû. éà Àäèëÿ. àòàì áèðèíúè íþâáÿäÿ Ñàðû ùàìàìà ýåäèðäè âÿ áèð ýöí ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè åâäÿ èñòèðàùÿò åäèðäè. ýåäèá òÿáðèê åëÿéèðäè. ëàü åëÿìèðäè. ñîíðà äà áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àøàüûäà. ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðû îíó êèøè ùåñàá åëÿìÿçäè. îíóí éåðèíÿ áàøãà áèðèñè îëñàéäû. ýþçàéäûíëûüû âåðèðäè. ãÿíääàíû öñòöíÿ êè÷èê àü ñöôðÿ ñàëûíìûø âÿ îðòàéà ãîéóëìóø êÿòèëÿ äöçöðäöê) Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ. äàäàø? Èíñàí åëÿ ùÿð éåðäÿ èíñàíäû äÿ. Àòàìäà åëÿ õàñèééÿòëÿð âàð èäè êè. — Íîëäó. àòàëàðûìûç ñþùáÿòëÿðèíè åëÿéèá ãóðòàðûá. áàøñàüëûüû âåðèðäè. îíó ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùþðìÿòäÿí ñàëìûðäû. áèç äÿ êö÷ÿéÿ äàøûéûðäûã. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøóðäó: — Àüàêÿðèì. íÿëáÿêè-ñòÿêàíû. íÿ éîõ? Àòàì äåéèðäè: — Íÿ îëàúàã. ìÿíèì àëÿìèìäÿ ãîëòóüóíäà êèòàá-äÿôòÿð ýÿçäèðìÿêëÿ ùÿéÿòäÿ òîéóã áàøû êÿñìÿê áèðáèðèíÿ óéóøìóðäó. àììà àòàìûí áó úöð úÿùÿòëÿðè. ñÿôÿðäÿ îëäóüó ìöääÿòäÿ ìÿùÿëëÿäÿ éàñû îëàí âàðäûñà. ßëÿêáÿð.. Ðóñåòäÿ íÿ âàð. ùÿòòà. òîéó îëàí âàðäûñà. ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè èëÿ ùàë-ÿùâàë òóòóðäó. òÿðòÿìèç àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû éûüûëìûøäû. éà äà Àüàðÿùèìÿ êÿñäèðèðäèì (Ãîúà ùÿìèøÿ êèòàá-äÿôòÿðëÿ ìÿøüóë îëäóüó ö÷öí îíà ìöðàúèÿò åòìèðäèì. Ãàòàð àòàìû Ðóñèéàíûí óçàã øÿùÿðëÿðèíÿ àïàðûðäû âÿ î óçàã ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà. óøàüû îëàí âàðäûñà.

. ñÿôÿðäÿ ìÿí äÿðéàäà áàëûã êèìèéÿì. Àòàì: — ×îõ ñàü îë. Àíàì: 360 . — äåäè. — äåäè. áóðàñûíû äà ùèññ åäèðäèì êè. ìÿíèì ãûçûì î ùÿñèð çÿíáèëèí ùÿìèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñóíó ùå÷ çàìàí äóéìàéûá. — äåäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè äÿ ÿëàâÿ åëÿäè: — Íÿ óçóí ÷ÿêäè áó ñÿôÿðöí? ßëäÿí ñàëìàäû ñÿíè? Àòàì åâÿ ýÿëìÿéèíÿ. àììà ëÿíýèìÿäè. Àòàì ýÿëÿíäÿ àíàì ùÿìèøÿêè ùÿéÿúàíëà îíó ãàïûíûí àüçûíäà ãàðøûëàäû: — Õîø ýÿëäèí!. ßëÿêáÿð. òåç ãàéûòäû.— Ýÿë.): — Õîø ýöíöíöç îëñóí!... àíàìûí àòàìûí ýÿëèøè ÿðÿôÿñèíäÿ ùàìàìà ýåòìÿñèíäÿ äÿ î. àéàããàáûëàðûíû ÷ûõàðûá îòàüà êå÷äè. ìÿíè ýþðìÿéèíÿ ñåâèíÿ-ñåâèíÿ (âÿ ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î ãöññÿ èëÿ.). àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíäà äà.. åëÿúÿ äþéöíöð. îíñóç äà ùÿìèøÿ òÿðòÿìèç îëàí åâèìèçè òÿçÿäÿí ñèëèá-ñöïöðöá òÿìèçëÿìÿñèíäÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíûí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð èøûüû. àòàì ùàìàìà ýåòäè. àììà ìÿí áóíó ýþðìÿñÿì äÿ áèëèðäèì êè. àíàìûí äà öðÿéè áàõ.. ìÿí îëìàéàíäà îíëàð áèð-áèðèíè þïöðëÿð âÿ îíëàðûí áó ýèçëè ñèðëÿðèíäÿ áèð áàéðàì ÿùâàëû âàð èäè. — Áèëìèðñÿí.. — äåäè. Øþâêÿò ìÿíÿ ñþç àòàíäà ìÿíèì öðÿéèì íåúÿ äþéöíöðäöñÿ. àòàìûí íþâáÿñèíè äÿéèøèáëÿð.. áàúû. åëÿ ùÿìèí áàçàð ýöíöíöí àõøàìû òÿçÿäÿí áèðùÿôòÿëèê ñÿôÿðÿ ÷ûõàúàã. ìÿí áîøàëòìàüà áàøëàäûì âÿ î ùÿñèð çÿíáèëèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñó èíäèéÿ êèìè ìÿíèì áóðíóìäàí ýåòìÿéèá (ìÿí áÿçÿí ãûçûìà áàõûðàì âÿ ôèêèðëÿøèðÿì êè. çèéàñû âàð èäè.. àüçûíàúàí äîëó ùå÷ áèð çÿíáèëäÿ î ãîõóíó ùèññ åòìÿìèøÿì. àíàì öðÿéè äþéöíÿ-äþéöíÿ àòàìûí éîëóíó ýþçëÿéèð.. ñÿíèí ïàéûíû ÷ÿêèì. Àòàìûí áèçèì î áàëàúà àðàêÿñìÿéÿ ãîéäóüó äîëó ùÿñèð çÿíáèëè ùÿìèøÿêè êèìè.. — Î ýöí îëñóí ßëÿêáÿðèí òîé ùàìàìûíà ýåäÿê!. áîëëóãëà íÿôÿñ àëàí ùå÷ áèð åâäÿ. áèøèá äàé... àíàì: — Ùÿìèøÿ òÿìèçëèêäÿ.. — Ñîíðà ìÿíè þïäö. àíàìû ýþðìÿéèíÿ. ÷öíêè ìÿí äöíéàíûí ùå÷ áèð áþéöê ðåñòîðàíûíäà. Þìðöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíèì éàíûìäà éà àòàì àíàìû. ìÿíèì ïàéûìû ÷ÿêèá ãàáàüûìà ãîéäó. ùàéûô êè. Ìÿëóì îëäó êè. éå. ñîíðà áàøûíà ñàðûäûüû ãûðìûçû ÷èò éàéëûüû à÷äû âÿ óçóí õóðìàéû ñà÷ëàðûíû èðèäèøëè äàðàãëà äàðàéà-äàðàéà ãóðóëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. ýÿë ñÿí îòóð. éàõóä äà àíàì àòàìû þïìÿìèøäè. — äåäè.

äóç. — àäàì åëÿ ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ñÿíèí éàíûíäà îòóðóá òàìàøîâà áàõìàã èñòÿéèð. Àäèë. àé Àüàêÿðèì. ùÿòòà Ãîúàíûí þçö äÿ ìÿíèì àíàì åâäÿ îëìàéàíäà. ùÿìèøÿ öçöí ýöëñöí. éÿíè àíàì áàçàðà ýåäÿíäÿ.. àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòäûüû áó ýþçÿë âàõòëàðäà ìÿí äÿ ñåâèíèðäèì êè. àòàìûí ëÿççÿòëÿ õþðÿê éåìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäè âÿ èíäè äÿ àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ ùÿìèøÿêè êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù... Àäèë äÿ. áÿçÿí. éàõóä ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíäàí áèðèíèí åâèíäÿ îòóðóá ñþù361 . Àëëàù ñÿíèí áàøûíäàí áèð òöê ÿñêèê åëÿìÿñèí. ýþé-ýþéÿðòè ýÿòèðäè âÿ þçö äÿ àòàìëà öçáÿöç îòóðóá àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäû. èñòèîò ýÿòèðäè. ñÿí åëÿ éàõ÷û éåéèðñÿí êè. ßáäöëÿëè äÿ. éàéûí úûðùàúûð âàõòëàðûíäà äà ùÿéÿòèìèç áóç êèìè Øîëëàð ñóéóíóí ñÿðèíëèéè è÷èíäÿ ýöëöðäö. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿéèá áó åâè áåëÿí÷èíÿ äîëàíäûðûðñàí. éÿíè áàéðàì ýöíëÿðèíäÿ. Ñîíðà àíàì: — ßëÿêáÿð. Àíàì éåíÿ äÿ: — Èëëàùàìèí! — äåäè. Àòàì äà ùÿìèøÿêè ñþçëÿðèíè òÿêðàð åëÿäè: — Ïèñ ýöíöìöç áåëÿ îëñóí!. ÷àéíèéè äîëäóð. — Àëëàù ñÿíè áèçÿ ÷îõ ýþðìÿñèí. ßáäöëÿëè. — äåäè. áó ñó êÿìÿðèíè äÿ îíëàð ùÿéÿòèìèçÿ ÷ÿêèá ýÿòèðìèøäè âÿ áèç äàùà ñóäàí þòðö Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ýåòìèðäèê. Àíàì ùå÷ âàõò àòàìûí éàíûíäà ÷þðÿê éåìÿçäè. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíèí úàíûâû ñàü åëÿñèí! Ñÿí êè. êðàíòûí àëòûíäà áàëàúà ÷àðùîâóçó äà Úÿôÿð.. Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà êðàíò âàð èäè. Àüàðÿùèì (òÿêúÿ Ãîúà ùÿìèøÿ äÿðñ îõóéóðäó âÿ áåëÿ èøëÿðëÿ ìÿøüóë îëìóðäó) áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéÿ-åëÿéÿ äöçÿëòìèøäèëÿð. Àòàì: — Áèñìèëëàù! — äåéèá ÷þðÿê ýþòöðäö. åâèìèçäÿêè áó êè÷èê áàéðàìäà ìÿíèì äÿ íÿ èñÿ áèð ïàéûì âàð âÿ àíàì äà áóíó ùèññ åäèðäè. áîçáàøû ÷ÿêèá ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóø àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó. öìóìèééÿòëÿ.— Èëëàùàìèí! — äåäè âÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà. éàõóä äàéûì áèçÿ ýÿëÿíäÿ ñöôðÿéÿ ãîéäóüó êàñàëàðäàí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö. Úÿáðàéûë. — äåäè âÿ ìÿí òåç ìÿòáÿõÿ ãà÷ûá ÷àéíèéè ýþòöðäöì âÿ ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. Úÿôÿð äÿ. ñèðêÿ-áàäûìúàí ýÿòèðäè. èìêàí äöøÿíäÿ ìÿíÿ áèð èø áóéóðóðäó. íÿ èñÿ åëÿéèðÿì. èðè òèêÿëÿðëÿ êàñàéà äîüðàäû âÿ àíàìûí àòà-áàáàñûíäàí ãàëìûø ýöìöø ãàøûüû ÿëèíÿ àëûá áóüëàíàí áîçáàøû èøòàùàéëà éåìÿéÿ áàøëàäû. Úÿáðàéûë äà.. Àüàðÿùèì äÿ. àììà àòàì îòóðóá ÷þðÿê éåéÿíäÿ àíàì äà ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäó. êþíëöí øàä îëñóí!. Àüàêÿðèì!.

î ìÿùÿëëÿäÿ éàøàäûüûìûç áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ ìÿí áèð äÿôÿ äÿ ýþðìÿäèì êè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè. Õàíûì õàëàýèëèí áèçèìëÿ öçáÿöç èêèìÿðòÿáÿëè. Àäèë äÿ. éà Úÿáðàéûë. î ñÿðèí ñó ÷èñêèíè. èñòÿäèéèì àëÿòè ýþòöðöá îéíàéûðäûì (ÿëáÿòòÿ. éà Àüàðÿùèì ùÿéÿòÿ ýèðÿíäÿ-÷ûõàíäà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçèì ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿ. éà Ãîúà. Ãîúà äà òÿëÿñèê êþéíÿêëÿðèíè ýåéèá. äàìûíà ãûð áàñûëìûø. êèòàáà. þç øöøÿáÿíäëÿðèíÿ ãàëõûðäûëàð. Àäèë. äÿôòÿðÿ ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè. ïàëòàð ñÿðÿíäÿ øöøÿáÿíääÿí áàõñûí. éà ßáäöëÿëè. Àäèë äÿ. Î çèðçÿìè ìÿíèì ÷îõ ñåâäèéèì áèð éåð èäè âÿ èñòÿäèéèì âàõò îðà ýèðèá-÷ûõûðäûì. ñÿí áèçÿ ÷ÿêìÿìèñÿí. ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá ÿëëÿðè èëÿ ñèíÿëÿðèíè. éà Àäèë. Õàíûì õàëàýèëèí áèíàñûíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñè çèðçÿìè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ñöðöúö îüëàíëàðû Úÿôÿð. Àüàêÿðèì äÿ. ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà ÿéèëèá ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà éóéóíóðäóëàð âÿ áèð êÿíàðäà äàéàíûá îíëàðûí áåëÿúÿ ÿë-ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà éóéóíìàüûíà òàìàøà åëÿìÿê ìÿíèì ùÿìèí éàé-éàç. Úÿôÿð äÿ. éà Úÿôÿð. áèð äÿ êè. ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõñûí. ñÿí Ãîúàéà ÷ÿêìèñÿí. ãÿðèáÿ èäè. øèíëÿð. ìÿòáÿõëè âÿ áàëàúà àðàêÿñìÿëè åâèìèç. Õàíûì õàëàíûí ßáäöëÿëèäÿí ñîíðàêû îüëó èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éåýàíÿ àäàì èäè êè. Ãîúà. èíñòèòóòäà îõóéóðäó: ìÿíÿ èñÿ îíà ýþðÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. Åëÿ êè. éóõàðûäà èêèîòàãëû âÿ øöøÿáÿíäëè åâëÿðè. ñÿí øîôåð îëìàéàúàãñàí. ÷öðáÿúöð àëÿòëÿð éûüûðäû. Úÿáðàéûë äà. ìÿíèì áöòöí áÿäÿíèìÿ ñîéóã éîõ. àíàìà «Ñîíà áàúû» äåéèðäèëÿð âÿ àòàìäàí áàøãà ùå÷ êèì àíàìà áåëÿúÿ ìåùðèáàí. ñàü òÿðÿôäÿ áèçèì áèðìÿðòÿáÿëè. îõóìóø àäàì îëàúàãñàí. áèðîòàãëû. éàõóä àíàì ùÿéÿòäÿ ãàá-ãàúàã éóéàíäà. Áèçèì àñôàëò äþøÿíìèø î êè÷èê. àíàì ãàéûäûá ýÿëèðäè. áåëÿúÿ ìÿùðÿì ìöðàúèÿò åëÿìèðäè. ÿëèôáàíû þç-þçöìÿ 362 . î òÿìèç ùÿéÿòèìèçèí ãàïûñû äàëàíà à÷ûëûðäû âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí î ùÿéÿòäÿ èêè àèëÿ éàøàéûðäû. Àüàðÿùèì äÿ ùÿìèøÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìÿíÿ äåéèðäèëÿð êè. ñöðöúöëöê êóðñëàðûíäà îõóìàüà ùàçûðëàøàí Àüàðÿùèì ùÿìèí çèðçÿìèéÿ úöðáÿúöð ìàøûí ùèññÿëÿðè. Úÿáðàéûë äà. àììà Úÿôÿð äÿ. ßáäöëÿëè äÿ. ùÿòòà ïàéûç ýöíëÿðèíäÿ (áÿçÿí èñÿ ëàï ãûø ýöíöíäÿ!) ÿí ÷îõ ñåâäèéèì âÿ ñåâèíäèéèì áèð èø èäè. áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû ìÿíÿ ùÿñÿä àïàðûðäûëàð). Úÿáðàéûë. áîéóíëàðûíû. ÷öíêè àíàì úàâàí ýÿëèí èäè âÿ àíàìûí ãàáàüûíäà îíëàðûí áåëÿúÿ éóéóíìàüû äöç îëìàçäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. ßáäöëÿëè. ßëÿêáÿð. ÷öíêè ìÿí äÿ ñöðöúö îëìàã èñòÿéèðäèì. ßáäöëÿëè äÿ.áÿò åëÿéÿíäÿ ùÿéÿòÿ äöøöðäöëÿð. áÿçÿí ñóéó ãÿôëÿòÿí ìÿíèì öñòöìÿ ÷èëÿéèðäèëÿð âÿ î çàìàí öç-ýþçöìÿ äöøÿí î ñó ÷èñêèíè.

ýþéöí öçö äÿ òÿðòÿìèç îëóðäó. Ùÿéÿòèìèçèí àñôàëòûíû äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû ñàëìûøäû. þçöìäÿí áþéöêëÿðëÿ îòóðóá-äóðóðäóì. ùÿòòà áÿçÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðè äÿ áàøëàðûíû ãàëäûðûá î òÿðòÿìèç ýþé öçöíäÿêè àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿðÿ áàõûðäû (ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðû èñÿ ïÿíúÿðÿ àðõàñûíäà ýèçëÿíèá ýþéäÿ ó÷àí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ õÿëâÿòè áàõûðäûëàð. íåúÿ áþéöéöá. ñààòëà áþéöðöðñÿí. Àüàðÿùèìëÿ. ùÿòòà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿ äÿ ìÿøùóð îëàí áó ãóøõàíàíû Úÿáðàéûë äöçÿëòìèøäè âÿ îðàäà ñÿùÿð-àõøàì òÿìèç ëÿëÿêëÿðè ïàð-ïàð ïàðûëäàéàí î àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿð áöòöí äöíéàíûí ñàùèáè êèìè ãóðóëäàéûðäû. î àüàïïàã ñàüëàì ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó àðòûðäû. Ãîúàéëà. áèçèì åâèí äàìûíà äà ãûðû îíëàð áàñìûøäû. åëÿ êè. áÿçÿí äÿ åëÿ ùàäèñÿëÿð óéäóðóá äàíûøûðäûì êè. ñîíðà èñÿ åëÿ áèðíÿôÿñÿ îõóéóðäóì. íÿ ãÿäÿð áþéöéöá. úàâàíëàðû. î èñòÿêëè ýþéÿð÷èíëÿðèì ýþìýþé ýþéöí öçöíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿíÿúÿí.þéðÿíìèøäèì. Òÿáðèç åâëÿðèíäÿí. ÿââÿëúÿ ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ. ÿëèìÿ êå÷ÿí êèòàáû ùÿëÿ ìÿêòÿáÿ ýåòìÿçäÿí ãàáàã. éîõ. øþâãöíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áÿçÿí àíàì ùÿéÿòè ñóëàéûðäû. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõìàã ùÿâÿñèíäÿí. áèçèì ùÿéÿòèí ëàï àøàüû áàøûíäà Úÿáðàéûëûí ãóøõàíàñû èäè. Òÿáðèçèí áàü-áàüàòûíäàí äàíûøûðäû. åëÿ áèë êè. Äàëàíà à÷ûëàí ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà èñÿ ìåéíÿ ÿêìèøäèëÿð. ùÿìèøÿ äÿ þçöìäÿí êè÷èêëÿðëÿ éîõ. îíäà Úÿáðàéûë ýþéÿð÷èíëÿðè áèçèì äàìûìûçà ãàëäûðûðäû. ùÿìèí ìåéíÿëÿð áþéöéöá òàëâàðû òàìàì òóòìóøäó âÿ éàéäà î òàëâàðäàí ñàëõûì-ñàëõûì öçöìëÿð ñàëëàíûðäû. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí éàíûíäà èñÿ áèð ñþéöä ÷óáóüó ÿêìèøäèëÿð âÿ Ãîúà ìÿíÿ äåéèðäè êè. áþéöêëÿð ìàò ãàëûðäû. ùÿðäÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí þçöéëÿ ñþùáÿò åäèðäè. Áèð äÿ êè. àüàïïàã íþãòÿ îëàíàúàí ó÷óá ýåäèðäèëÿð âÿ î çàìàí ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû. Òÿáðèç ùÿéÿòëÿðèíèí ýþçÿëëèéèíäÿí ñþç à÷ûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ Òÿáðèçäÿ îëìàñàì äà. õèéàáàíëàðûíäàí äàíûøûðäû. áèð ñÿí ýöíëÿ. Úÿôÿðëÿ. îòóðóá íÿôÿñèìè äÿðìÿäÿí áþéöêëÿðèí ìÿíèì ö÷öí ùÿìèøÿ ìàðàãëû îëàí ñþùáÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûðäûì. åëÿ êè. Àäèëëÿ. Úÿáðàéûëëà. Ãîúàíûí áó ñþçö ìÿíèì éàäûìäà ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ äèããÿòëÿ î êþðïÿ ñþéöäÿ áàõûðäûì êè. åëÿ áèëèðäèì êè. ßëÿêáÿð. ñîíðà áèçèì äàìûìûçäàí þç äàìëàðûíà ãàëäûðûðäû âÿ î ýþçÿë ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó. òàëâàð äöçÿëòìèøäèëÿð. ìÿíèì î ÿçèç. àòàì äà ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà î òàëâàðûí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷èðäè. Òÿáðèçè ýþðìöøÿì. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë Òÿáðèçèí î ýþçÿë õèéàáàíëàðûíäà ýÿçèðäèì. áèð äÿ áó ñþéöä. ßáäöëÿëè èëÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ. à÷ûã-àøêàð î ýþéÿð÷èí363 .

îòàüà êå÷äèì âÿ àíàìûí éàíûíäà îòóðóá ìÿí äÿ àòàìûí èøòàùàéëà. àòàìà îõøàéûì. ìÿí àíàìà îõøàéûðàì. Ìÿí: — Ýåäèðÿì îéíàìàüà. äàéûì äà. ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéäóì. Àòàì: — Ñÿíè ýþðìÿìèø ùàðà ýåäèðÿì? — äåäè. Ùÿìèí áàçàð ýöíö î êè÷èê. àòàì ãÿðèá îëñóí âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. 364 . ëÿççÿòëÿ áîçáàø éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûì. Àíàì éåíÿ äÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà èøëÿòäèéè àðìóäó ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö âÿ õîðóçïèïèéè áèð ÷àé ñöçäö. àòàìûí áàõûøëàðûíäà éåíÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíäàí ýÿëÿí áèð èøûã âàð èäè âÿ àíàì àòàìûí î áàéðàì èøûüû èëÿ èøûëäàéàí áàõûøëàðû àëòûíäà ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêäè. èñòÿäèéèì âàõò òóìàðëàéûðäûì. î ýþéÿð÷èíëÿðè éåäèðèðäèì. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìûðäûì. — Àììà ìÿíè ýþðìÿìèø ýåòìÿ. ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ. — Ýåòìÿéèìÿ ùÿëÿ äþðä ñààò ãàëûá. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿð áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ýþéÿð÷èíëÿðè èäè. àíàìäàí ÷îõ àòàìà îõøàñàì ùÿðäÿí àòàìà àù ÷ÿêäèðÿí î ãÿðèá÷èëèéè áèð àç àçàëòìûø îëàðàì. áåëÿ ýþçÿë ùàâàäà íÿ ÿúÿá ÷þëäÿ-áàéûðäà îéíàìûðñàí? Àíàìûí ùàìàìäàí ñîíðà ãûçàðìûø éàíàãëàðû àòàìûí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà áèð àç äà ãûçàðäû âÿ áåëÿ âàõòëàðäà ùÿìèøÿ ÷îõ èñòÿäèéèì áàéðàì éóìóðòàëàðûíûí ãûðìûçûñû ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. áþéöéöðäö. àììà òàìàøà åëÿäèéèì î àíëàðäà ÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ÷öíêè ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ ìÿùðÿì àäàì èäèì. åëÿ áèë êè. à÷ûã-àøêàð Úÿáðàéûëûí þçöíÿ áàõìàã êèìè áèð øåé èäè) âÿ î çàìàí ìÿíèì ñèíÿì åëÿ áèë êè. ìÿí äÿ þçöìö Íîâðóç è÷èíäÿ ýþðöðäöì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ùàìû äåéèðäè êè. Àòàì äåäè: — ßëÿêáÿð. ñÿëèãÿ èëÿ õûðäà-õûðäà äîüðàíìûø êÿëëÿãÿíä äîëó ãÿíääàíëà áèð éåðäÿ ýÿòèðèá àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó âÿ àòàì ìèííÿòäàðëûã äîëó ýþçëÿðëÿ àíàìà áàõäû.ëÿðÿ áàõìàã. î òÿìèç. Àíàì äà. ýþçýþðÿñè ãàáàðûðäû. — äåäèì. ñîíðà àüçûíàúàí äîëäóðóá åâÿ àïàðäûì. äàëàíûìûçà. î òàëâàðëû ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ éàëíûç áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ìÿõñóñ îëàí î ñàêèòëèê è÷èíäÿ (ùÿìèí ñàêèòëèéè ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó ìöøàéèÿò åäèðäè) úèää-úÿùäëÿ ÷àéíèéè éàõàëàäûì. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñû ìÿíè òàíûéûðäû.

àììà ìÿí ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàã èñòÿìèðäèì. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûðäû. îíà ýþðÿ èíäèéÿúÿí éàçäûãëàðûì ìÿíÿ åëÿúÿ ìÿíàñûç ýþðöíöðäö êè.. èñòè èäè. î ñàêèòëèéèí. èíäè åâëÿðèíÿ ÷ÿêèëìèø î àäàìëàðûí ùèññëÿðè.Ìÿí äàëàíà ÷ûõäûì. îíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèðäèì. îíà ýþðÿ éîõ èäè êè. áàõ. íþéöò äöêàíûíà ýèðèá-÷ûõàí àäàìëàðà áàõûðäû. îíà ýþðÿ êè. éàéäà äà ùÿìèøÿ êþëýÿëèê îëóðäó.. ùÿìèí ñÿññèçëèéè ïîçäó. ÷öíêè ùÿðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áåëÿúÿ ñàêèòëèéè. ÿñëèíäÿ. àììà ÷îõáèëìèø ßëÿêáÿð. ÷öíêè ýöíöí áèðèíúè éàðûñû áèð òÿðÿôèí äèâàðû. Ýöíîðòà îëäóüó ö÷öí êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. êö÷ÿìèçèí áó ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. äîüìàëàøàí î óçàãëûãäà ãàëìûø — åëÿ áèð óçàãëûã êè. .. Áàëàêÿðèì äÿ éîõ èäè. ãàéíàéàí ùÿð ùÿéàòûí äèíúÿëìÿñè. êèìñÿñèçëèéè. ïéåñèìëÿ éåíèäÿí ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíö ìÿíÿ ìÿëóì îëàúàã êè. íÿ äÿ öí éåòèðäè — î äóéüóëàð ìÿíèì ðîìàíûìëà. . ýåò-ýåäÿ àðòàí. î ùèññëÿð. àäàìëàðëà íÿôÿñ àëûðäû.. úûð ñÿñè áèð ÿêñ-ñÿäà êèìè äàëüà-äàëüà áèçèì äàëàíûìûçà éàéûëäû.. íÿäÿíñÿ òÿê ãàëìàã èñòÿéèðäèì. ýöíöí èêèíúè éàðûñû èñÿ î áèðè òÿðÿôèí äèâàðû êþëýÿ ñàëûðäû âÿ ìÿí ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì î êþëýÿëè.. àììà åéíè çàìàíäà ýåò-ýåäÿ äÿ ÿçèçëÿøÿí. óøàãëàð äà éÿãèí èíäè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéûðäûëàð. 365 . î áàëàúà. î ñàêèòëèéÿ ãóëàã àñûðäûì. ßìèíÿ õàëàíûí î íàçèê. ùÿìèí èñòè íÿôÿñè äàüûòäû.. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá äöøöá àíàñûíûí öñòöíÿ. Áèçèì äàëàíûìûç éàçäà äà. éàé èäè. éàé ýöíîðòàñûíûí þëýöíëöéö éîõ. Áó âàõò ùÿìèí ýþçÿë ñàêèòëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. éîõñà ìÿí? Ìÿí áöòöí áóíëàðû éàçàúàüàììû. î äóéüóëàð áåëÿúÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿê? Áèëìèðÿì. òÿêúÿ äàëàíûìûçäàí àøàüûäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí êþëýÿëèéèíäÿ Øþâêÿò îòóðóá ñöáù òåçäÿí Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà òèíèí óúóíäàêû ìàüàçàéà.Áöòöí áóíëàðû êèì õàòûðëàéûð? Ùÿëÿ éåääè éàøû òàìàì îëìàìûø î ýöëìÿëè. ðàùàòëàíìàñû âàð èäè. éàçà áèëÿúÿéÿììè? Áÿëêÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ãàéûòìàéàúàã î ùèññëÿð..Ùÿìèí áàçàð ýöíö ìÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíûá î êèìñÿñèç êö÷ÿéÿ áàõûðäûì. ñÿðèí äàëàíûìûçäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì. î êèìñÿñèçëèéèí þçöíäÿ. îðà íÿ ÿë ÷àòûðäû. î äèíúëèéè âÿ ðàùàòëûüû äèêñèíäèðèá àéûëòäû. éà ïîâåñòèìëÿ. ßìèíÿ õàëà äà éåíÿ ÷ûüûð-áàüûð ãîïàðûá îüëóíó ãîâóð. àììà ùÿìèí êèìñÿñèçëèêäÿ âÿ ñàêèòëèêäÿ ùå÷ áèð ñîéóã éîõ èäè. òÿáèÿòèíäÿ èñòè áèð íÿôÿñ âàð èäè. êèìñÿñèçëèéèíÿ áàõìàã èñòÿéèðäèì.

Àëëàù òåç åëÿñèí. ýþçëÿðè äåìÿê îëàð êè. ùÿìèøÿ êåôëè îëóðäó âÿ ëàï áÿðê êåôëè îëàíäà äà àíàñûíûí éàíûíà ýÿëèðäè. 366 . íÿ äåäèéè åøèäèëìèðäè. — Íàíêîð þâëàääû äÿ. Àòàì áàøûíû áóëàéûðäû: — Î éàçûã ßìèíÿ àðâàääà ãûçûë íÿ ýÿçèð. ñÿíèí öçöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì!.. þëäöðìÿê èñòÿéèðñÿí ìÿíè?. ìÿí àòàìëà àíàìûí éåýàíÿ îüëó èäèì âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí áàøãà äàùà óøàãëàðû îëìàéàúàãäû). áèçèì äàëàíûìûç. Àòàì áèð ÿòÿé ãûçûë ãîéóá ýåäèá ìÿíèì÷öí. íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí?. áèçèì êö÷ÿìèç. àììà ìÿí îíñóç äà ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû âÿ öìóìèééÿòëÿ. — Éåíÿ ãûçûë èñòÿéèðäè? — Ùÿðè. Òåç àïàðñûí Àëëàù ìÿíè!. ýÿëäèí éåíÿ. éåíÿ ýÿëäèí ìÿíèì úàíûì÷öí?..ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. áÿçÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà. áèð åðìÿíè àðâàäû àëûá áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. áöòöí ìÿùÿëëÿìèç õÿúàëÿò ÷ÿêèð.. î äàëàíûí êè÷èê áèð ùèññÿñè. íàäöðöñò? Àé íàõÿëÿô. ùÿðäÿí ßìèíÿ õàëàíûí áåëÿúÿ ÷ûüûðòûñû åøèäèëÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßäÿ. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îòóðóá êöðÿéèíè éîüóí åëåêòðèê øàëáàíûíà äèðÿéèðäè âÿ áèç óøàãëàðà äåéèðäè: — Ýèçëÿäèá... áàáà? Êå÷ÿë äÿðìàí áèëñÿ åëÿ þç áàøûíà ÷ÿêÿð äÿ. àé íàäöðöñò îüëó. Àììà Èáàäóëëà ùÿìèí êåôëè âàõòëàðûíäà ßìèíÿ õàëàéëà äàâà åëÿéèá åâäÿí ùÿìèøÿêè êèìè ÿëèáîø ÷ûõàíäàí ñîíðà. Éîõóìäó. — äåéèðäè. Àëëàù ùå÷ êèìÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí.. Áàêûíûí ùàðàñûíäàñà àðâàäûíûí åâèíäÿ éàøàéûðäû. Àòàì ñÿôÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà ùÿéÿòèìèçäÿêè òàëâàðäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ùÿðäÿí ñîðóøóðäó: — Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá î éàçûã àðâàäû èíúèäèðäè? Àíàì: — Ùÿðè. ãûçûë èñòÿéèðäè.. ßäÿ... ìÿíèì äÿ ãàíûì ãàðàëûðäû.. Òàïà äà áèëìèðÿì. ïÿðò îëóð âÿ ìÿí þçöì äÿ ïÿðò îëóðäóì. ýèçëÿäèá ìÿíäÿí... Âåðìèð.. òÿêúÿ ñÿñè ýÿëèðäè. òàìàì òóòóëìóø ßìèíÿ õàëàéëà äàâà ñàëûðäû. Èáàäóëëà ßìèíÿ õàëàíûí éåýàíÿ îüëó èäè (íåúÿ êè..» ßìèíÿ õàëà áöòöí áó ñþçëÿðè ÷ûüûðà-÷ûüûðà Èáàäóëëàéà äåéèðäè âÿ î áàçàð ýöíö îëäóüó êèìè. ÷öíêè ìÿí þçöì äÿ î êö÷ÿíèí. ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí ùàìû êèìè ßìèíÿ õàëàíûí íÿ äåäèéèíè áèëèðäèì: — «ßäÿ. òåç ìÿíè àïàðñûí êè. óòàíûð. ùå÷ íÿ éîõóìäó!. êè÷èê áèð ïàð÷àñû èäèì... Ýèçëÿäèá ãûçûëëàðû.

áèð äÿôÿ äÿ äåäè: — Áèð äÿ ýþðöðñÿí ÿíòèãÿ áèð ÷ÿêìÿäè. áèð-áèð ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíÿ áàõûðäû âÿ áèðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿ èëÿ áàüëû úèääè áèð ñþç äåéèðäè. Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà ñÿêèäÿ îòóðóá ñóñóðäó. àíúàã éåíÿ äÿ î ïàðòäàéàí éåðèí éàìàüû ïàðòäàéûð. âÿ öìóìèééÿòëÿ. Èáàäóëëà ñþéöøúöë àäàì èäè. ßëèàááàñ êèøè èñÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. ×ûõûá ýåäÿðäèì þçöì÷öí Âîðîíåæÿ!.. áèð äÿ ýåúÿíèí éàðûñû ãàéûäûðäûëàð. àõûðûíúû ùÿéÿòäÿ îëóðäó. ßìèíÿ õàëà áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿ. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ áèð ñèððè-õóäà èäè êè. êå÷ìèøèí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíäàí äàíûøûðäû.. Éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû åøèäèëäè âÿ î áàçàð ýöíö Èáàäóëëà äåéÿñÿí ëàï ÷îõ è÷ìèøäè.. ÷öíêè ßìèíÿ õàëà ùÿìèøÿêèíäÿí áÿðê ãûøãûðûðäû. èíäè äÿ î ðàéîíëó òÿëÿáÿëÿð ùÿéÿúàíëà áèð-áèðè èëÿ äàíûøà-äàíûøà òÿëÿñèê àääûìëàðëà ìÿíèì éàíûìäàí þòöá ýåòäèëÿð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éàøëûñû Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíûá ÷ÿðÿíëÿäèéè ñþçëÿðÿ ãóëàã àñìûðäû âÿ öìóìèééÿòëÿ.ùÿð éåðè àõòàðûðàì. òÿëÿáÿëÿðèí î òÿëÿñèê àääûì ñÿñëÿðè äÿ ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì êö÷ÿìèçèí öðÿéèíäÿí îëìàäû. òÿëÿáÿëÿð èñÿ Èáàäóëëàäàí éàìàí ãîðõóðäó. Áèç ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäèê êè. Éîõñà êè. ãà÷ûá ýåäèðäèëÿð. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áîéëàíäû. Éàõ÷û êè. áþéöêëÿðèí îíäàí çÿùëÿñè ýåäèðäè âÿ ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð úàâàíû. èøäèéèð. ö÷ îòàüû âàð èäè.. áÿçèñè ÷ûõûá ùÿéÿòëÿðèíèí äàëàí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíäû âÿ ßìèíÿ õàëàíûí äàëàí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõäû. î. 367 . Èáàäóëëà ýÿëÿí êèìè åâäÿí ÷ûõûá. ãàëäûüûì õàðàáàäà ìÿíèì íÿ èòèì àçûá?.. Èáàäóëëà íÿ ö÷öí ìÿùç î óçàã âÿ òàíûíìàç øÿùÿðèí àäûíû ÷ÿêèð âÿ íÿ ö÷öí ìÿùç îðà ýåòìÿê èñòÿéèð? Èáàäóëëà áöòöí áó ñþçëÿðè îíà ýþðÿ áèçÿ äåéèðäè êè. î òÿëÿñèê àääûìëàð áèçèì êö÷ÿìèçè òÿïèêëÿäè... ùÿðÿ þç ùþðìÿòèíè ýþçëÿéèðäè. àììà òÿê éàøàéûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ îòàãëàðûí èêèñèíè ðàéîíëàðäàí Áàêûéà ýÿëèá òåõíèêóìäà îõóéàí òÿëÿáÿëÿðÿ êèðàéÿéÿ âåðèðäè. ÿíòèãÿ äÿ äÿðèäÿí òèêèáëÿð.. àüçûíûí ñþçöíö áèëìèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùå÷ êèì Èáàäóëëàéà ãîøóëìàã èñòÿìèðäè.. âàõòûíäà ýåòäè áó äöíéàäàí. Áàëàêÿðèì ùÿðäÿí íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. Èáàäóëëà äà î àéàããàáûíûí ùÿìÿí î éàìàã éåðèäè. Èáàäóëëàíû àäàì ùåñàá åòìèðäè. áó.... îðà éàìàã òèêèðëÿð. Àíúàã áèð äÿíÿ éåðè ïàðòëàéûð. åëÿ èøäèéèð. áèçèì ìÿëÿ î úöð áèð àéàããàáûäû. èøäèéèð. Ãîíøóëàð éàâàø-éàâàø ãàïûëàðäàí. íÿ äÿ Àü Äÿâÿäÿí. äþéäö. áó çàéû áåëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. ×ÿêìÿ èøäèéèð. òàïà áèëìèðÿì. èøäèéèð. Áàõ.

. àòàì óçàã ñÿôÿðäÿí ãàéûäûá ýÿëìèøäè. ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áàøûíäà íÿ ùàäèñÿ îëñàéäû. ßëáÿòòÿ. ìÿí íàìàç ãûëìûðàì áÿéÿì. Âîðîíåæÿ ýåäÿúÿéÿì. ãûçëàðëà. àòîâóí êè áó ãÿäÿð ãûçûëû âàð èäè. 368 . áèç î ñààò õÿáÿð òóòóðäóã âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí áó èøÿ ìÿÿòòÿëÿì — áèç íÿäÿí áèëèðäèê? Íåúÿ õÿáÿð òóòóðäóã? — Àëëàù áèëèð. áèçèì åâèìèçäÿ êè÷èê áèð áàéðàì âàð èäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Óøàãëàð äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýÿëìèøäè âÿ Èáàäóëëàäàí åùòèéàò åëÿñÿëÿð äÿ. ÷öíêè Èáàäóëëà êèìè àõìàüûí áèðèíèí ãàëäûðäûüû ñÿñ-êöéÿ ãóëàã àñìàã êèøèëÿðÿ éàðàøìàçäû..» Äàëàíûìûçûí ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçû àäàìëà äîëìóøäó. ìöñÿëìàí äþéöëÿì áÿéÿì êè. áåëÿ áèð áàéðàì è÷èíäÿ àíàìëà àòàì ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðòûñûíû åøèòñèí.ßìèíÿ õàëà áó äÿôÿ ëàï áÿðêäÿí ãûøãûðäû. óøàãëàðëà äîëìóøäó. — Ìÿíèìäè î ãûçûëëàð! Àòàì ìÿíèì÷öí ãîéóá ýåäèá î ãûçûëëàðû!. ãà÷à-ãà÷à ýÿëèá òþâøöéÿ-òþâøöéÿ éàíûìäà äàéàíìûøäûëàð. ìÿùÿëëÿìèç éåíÿ äÿ î áàéàãêû êèìñÿñèçëèê è÷èíäÿ ðàùàò-ðàùàò íÿôÿñ àëñûí. Âåð ÷ûõûì ýåäèì. àé íàõÿëÿô îüëó. ìÿí èñòÿéèðäèì êè.» Èáàäóëëà ãûøãûðà-ãûøãûðà: « — Âåð ìÿíèì ãûçûëëàðûìû! — äåéèðäè. àé ùàðàìçàäÿ íàäöðöñò.» ßìèíÿ õàëà ÷ûüûðûðäû! — «ßäÿ. ÷þëÿ ÷ûõìàìûøäû. àììà àíàì èíäè åâäÿ èäè. ìÿíè ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç ýþðöá öðÿêëÿíìèøäèëÿð. ñîíðà äà Èáàäóëëàíûí ñÿñè ýÿëäè âÿ ìÿí äàëàí áîéó ýåäèá ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì âÿ ÿëáÿòòÿ. èíäè àíàì äà ùÿéÿò ãàïûìûçäàí áîéëàíûá áàõñàéäû. ãûçûë âàð ìÿíäÿ.. ßìèíÿ õàëà èëÿ Èáàäóëëàíûí î èñòè áàçàð ýöíöíäÿêè äàâà-äàëàøû äîüðóäàí äà ùÿìèøÿêèíäÿí äàùà éàìàí èäè âÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿðè àéäûí åøèäèðäèì. òÿëÿñèê ìÿíè ýåðè ñÿñëÿéÿðäè. îíäà íþø äöøöá øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ôàéòîí ñöðöðäö?. äàé áèð äÿ êþëýÿìè ýþðìÿçñèç ìÿíèì.... àõøàì éåíÿ ÷ûõûá ýåäÿúÿêäè. ßìèíÿ õàëàíûí ñÿñè ýåäèá Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ÷àòìàçäû. âåð ýåäèì!. õàðàáîíäà äîíóç ÿòèíè éåéèá ýÿëèá ìóðäàðëàéûðñàí áóðàëàðû?! Àé íàõÿëÿô?! ×ûõ ýåò áóðäàí äÿ!. êèøèëÿð èñÿ. àììà ãÿðèáÿ èäè. äèíúÿëñèí.. àé íàòÿìèç. åëÿ ùÿìèí ñþçëÿð èäè: « — Áèð ãàðà äàø äöøÿéäè ñÿíèí áàøóâà îüóë îëàí éåðäÿ!. àðàüû è÷èá. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíìàüà ãîéìàçäû. ãàïû àüçûíà éûüûøûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áàõàí àðâàäëàðëà. íàõÿëÿô?! ßëèâè íþø ùÿð éåðÿ âóðóðñàí. äàùà äîüðóñó. Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí? Ìÿí àúûíäàí ýöíîðòà äóðóðàì.. ÿëáÿòòÿ. éåíÿ äÿ î áàéàãêû ñÿññèçëèê îëñóí.

Ãîúàéà. Úÿôÿð äÿ. ßáäöëÿëè äÿ. Úÿáðàéûë äà.. Õàíûì õàëà äåäè: 4-24 369 . èðè ÿëè èëÿ ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿò ãàïûñûíû èòÿëÿéèá à÷äû âÿ è÷ÿðè ýèðäè. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ßìèíÿ õàëàíûí éàøàäûüû áèíà èêèìÿðòÿáÿëè èäè. — Âÿ Èáàäóëëà ùèðñëÿ è÷ÿðèäÿí ÷ûõûá òàõòà ïèëëÿêÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿêè èêèíÿôÿðëèê áàëàúà ìåéäàí÷àñûíäà äàéàíäû. åëÿ áèë êè. àììà ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ àüçûíû éóìäó. Íÿ âàð?. ßáäöëÿëè. Èáàäóëëà äàùà ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàéàúàã âÿ áåø äÿãèãÿäÿí ñîíðà î ýþçÿë ñàêèòëèê éåíÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðèíÿ. àüÿç. ãûðûø äöøìöø íàçèê äÿðèëè àü âÿ ñÿðò ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà áàøà äöøäöì êè. ãûçëàðûí öñòöíÿ åëÿ áèë êè. áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ òÿëÿáÿëÿð ãàëûðäû. åëÿ áèë åâäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà áèð äÿ ÷ûüûðäû: — Àëÿ Èáàäóëëà! Áó äÿôÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿí Èáàäóëëàíûí ùþâñÿëÿñèç ñÿñè ýÿëäè: — Íÿ âàð.ßìèíÿ õàëà ùÿð äÿôÿ áÿðêäÿí ÷ûüûðäûãúà. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ùå÷ ìÿíè äÿ ýþðìÿäè. ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð âÿ ñöêóò è÷èíäÿ äàéàíûá ýþçëÿðèíè Õàíûì õàëàéà. ùàìû áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõäû. Ãîúà äà. Ãîúà. ãàïû à÷ûã ãàëäû. èêèíúèäÿ þçö éàøàéûðäû âÿ Õàíûì õàëà áàøûíû ãàëäûðûá çÿíäëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ áàõäû. ïÿðòäÿ. àòàìëà àíàì áàéðàì èøûüû èëÿ äîëó î áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ ÷îõ áàõñûíëàð âÿ åëÿ áó âàõò ßìèíÿ õàëàýèëèí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõàí àäàìëàðûí ùàìûñûíûí áàøû ýåðè äþíäö. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Àüàðÿùèì äàëàíà ÷ûõäû âÿ Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô ýÿëäè. Àäèëÿ. ßáäöëÿëèéÿ. Úÿáðàéûëà. àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. íÿ Èáàäóëëà. áèðäÿí-áèðÿ ñîéóã ñó ñÿïäèí. ñîíðà äà áèð-áèð Úÿôÿðÿ. áèçèì êö÷ÿìèçÿ ÷þêÿúÿê. îüëàíëàðû äà Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëäè. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. àëà ýþçëÿðèíè áÿðÿëäèá Õàíûì õàëàéà. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëäû âÿ Õàíûì õàëà äàëàíà ÷ûõäû. Úÿáðàéûë. ìÿíèì öðÿéèì àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ãîïóá äöøñöí. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà Úÿôÿð. Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö âÿ äèê ãàáàüà áàõàí î çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà äöçöëöá ýÿëÿí îüëàíëàðûíà çèëëÿäèëÿð. Èáàäóëëà ñàëìûñàí îðäà?!. ñîíðà úîä ñÿñè èëÿ ÷ûüûðäû: — Èáàäóëëà! ßìèíÿ õàëàýèëèí åâèíäÿí äàùà ñÿñ ýÿëìèðäè. Àäèë. Äàëàíûìûçûí áöòöí ãàïûëàðû áîéó éûüûøìûø àðâàäëàðûí. Àäèë äÿ. áó ãûøãûð-áàüûðû áèçèì åâäÿ åøèòñèíëÿð.

áó ñààò Õàíûì õàëà èðè ñöìöêëö àüûð ÿëè èëÿ Èáàäóëëàíûí ãóëàüûíûí äèáèíÿ áèð äÿíÿ éàüëû ñèëëÿ ÷ÿêÿúÿê âÿ éÿãèí êè. Õàíûì õàëàýèëÿ áàõäû âÿ áîüóã ñÿñëÿ ãûøãûðäû: — Ìÿíè àäàìñûç ýþðìöñöç?! Ãàç êèìè áèð-áèðèâèçèí äàëûíà äöçöëöá öñòöìÿ ýÿëèðñöç?! Åéáè éîõ. ýþçýþðÿñè áöðöøöá áàëàúàëàøìûø Èáàäóëëà þçö äÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè. àììà áó äÿôÿ Èáàäóëëàäàí ýÿëÿí î ïèñ àðàã èéèíÿ ôèêèð âåðìÿäèì. ßáäöëÿëèéÿ. Àäèëÿ. åëÿ áèë êè. äàëàíà ÷ûõìûø àðâàäëàð. ñîíðà äåäè: — Ðÿää îë. îüëàíëàðû äà àðäûíúà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. Úÿáðàéûëëà. Úÿôÿð Èáàäóëëàéà òÿðÿô ãà÷ìàã èñòÿäè. áèð-áèð Úÿôÿðÿ. àëà ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. àüçûíû éóìäó âÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ìÿíèì éàíûìäàí þòäö. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè åíèá ùÿéÿòÿ äöøäö. áèð àí Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëÿí Úÿôÿðëÿ. äþíöá äàëàíûí àäàìëàðûíà. äàùà äîüðóñó. àììà Õàíûì õàëà ÿë ãàëäûðìàäû. éåíÿ äÿ àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Úÿôÿð ýÿëèð. Ãîúàéà. à÷ûã ÷èéèíëÿðèíè ãàëäûðûá íàçèê âÿ ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðòìûø áîéíóíó ãûñäû. Èáàäóëëà éàíûìäàí þòÿíäÿ ìÿíè àðàã èéè âóðäó âÿ àòàìëà àíàì ùÿðäÿí åâäÿ îòóðóá ñþùáÿò åëÿéÿíäÿ àðàüû î ãÿäÿð ïèñëÿìèøäèëÿð êè. Òþêÿðÿì öñòöâöçÿ êåðóõàëàðûìû. ßáäöëÿëèéëÿ. Úÿáðàéûëà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Õàíûì õàëà ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàíû ÷ÿêèá ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè... ìÿíèì áöòöí öðÿéèì áèð ãöðóð ùèññè èëÿ äîëìóøäó. áàøûíäàí ó÷ìàñûí äåéÿ ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíû òóòóá éåðèíäÿí ýþòöðöëäö. èéèíè ùèññ åëÿéÿíäÿ àç ãàëà ôèçèêè áèð àüðû äóéóðäóì. Èáàäóëëà äàëàíûí àõûðûíà ÷àòûá êö÷ÿéÿ áóðóëìàçäàí ÿââÿë àéàã ñàõëàäû. ãàïûëàðûí ãàáàüûíäà äàéàíìûø àäàìëàðûí áàõûøëàðû àëòûíäà äàëàíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. àììà ýþçëÿðèíè ýöúëÿ Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ãîïàðûá. Èáàäóëëà èñÿ åëÿ áèëäè êè. ìÿí àðàã ýþðÿíäÿ. Ãîúàéëà. 370 .— Äöø àøàüû! Èáàäóëëà àíúàã Õàíûì õàëàéà áàõûðäû âÿ åëÿúÿ áàõà-áàõà äà áèð-èêè ñàíèéÿ ùÿìèí òàõòà ìåéäàí÷àäà äàéàíäû. Àüàðÿùèìëÿ ôÿõð åäèðäèì. îíäà áèëÿðñöç!. êö÷ÿéÿ áóðóëóá ýþçäÿí èòäè âÿ Õàíûì õàëà åëÿúÿ äèê-äèê ãàáàüûíà áàõà-áàõà. ùå÷ íÿ äåìÿäè. áàõàðñóç!. áóðàäàí! Èáàäóëëà áîéíóíó äöçÿëòäè. Àäèëëÿ. àììà Õàíûì õàëà Úÿôÿðÿ áàõäû âÿ Úÿôÿð àéàã ñàõëàäû. ÷öíêè ìÿí ùÿìèí äÿì ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàéà.

õöñóñÿí äÿ òåç-òåç Õàíûì õàëà áèøèðäèêëÿðè õþðÿêäÿí áèð áîøãàá ÷ÿêèá ìÿíÿ âåðèðäèëÿð. àììà Áàëàêÿðèì áèçÿ áàõìàäàí äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíà òÿðÿô ýåòäè. ýþçëÿðè.ãûçëàð äà äàüûëûøûá ùÿéÿòëÿðÿ ýèðäè. áèç äÿ êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòìÿê èñòÿäèê. ßìèíÿ õàëà äà éåðäÿí ñàëûíìûø éàøûë ìÿõìÿð äþøÿêúÿíèí öñòöíäÿ îòóðóá ñàü ÿëèíèí áàø áàðìàüû èëÿ ÿëèíäÿêè òÿñáåùèí ãàðà íàðûí äàøëàðûíû îéíàäà-îéíàäà: «— Àëëàù ãÿáóë åëÿñèí!» — 371 . äåìÿê îëàð êè.. þçöìöç áèëÿðèê. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûø áèç óøàãëàðäàí âÿ áèð äÿ êè. äåìÿê îëàð êè. Èáàäóëëà áþéöéöá ôÿðñèç ÷ûõäû. íÿéèâèçÿ ãàëûá. êö÷ÿìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèéèí äàâàìûäû âÿ Áàëàêÿðèìèí êöðÿéèíè ñþéêÿäèéè î ãîëëó-áóäàãëû õàðòóò àüàúû äà ùÿìèí òöòÿéèí ñÿñè àëòûíäà äöíéàíûí èøëÿðèíè ôèêèðëÿøèð.». áîéëàíà-áîéëàíà ýàù ùÿéÿòÿ. ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè. áèçèì ùÿìèøÿ êþëýÿëè îëàí ñÿðèí äàëàíûìûçà éåíÿ äÿ ñàêèòëèê ÷þêäö. àüàúûí àëòûíäà îòóðóá éàé-ãûø ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðòäû. àììà Õàíûì õàëà Èáàäóëëàíû ÷àüûðäûüû âàõòäàí ßìèíÿ õàëà ýÿëèá äàéàíìûøäû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà. Áàëàêÿðèì òöòÿéè ÷àëäûãúà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. þçöìÿì. ßìèíÿ õàëà ãîúàëäû. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéàã. íþø ãàðûøûðñûç õàëãûí èøèíÿ?. ñèçÿ íÿ äÿõëè âàð. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû à÷ûã èäè âÿ ìÿí áàéàãäàí áÿðè èêèíúè ìÿðòÿáÿíèí ïÿíúÿðÿñè ãàáàüûíäà äàéàíûá áàõàí ßìèíÿ õàëàíû ýþðöðäöì: äöçäö. àïàðûðäûì ßìèíÿ õàëàéà. áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. ÷öíêè ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà èëÿ ßìèíÿ õàëàíûí óøàãëàðû îëìóðìóø âÿ ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà íÿçèð äåéèð. êöðÿéèíè õàðòóòóí éîüóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá àðûã îâóðäëàðûíû äîëäóðäó âÿ òöòÿéè ÷àëìàüà áàøëàäû. Ñîíðà ßìèíÿ õàëà äà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëäè. ýþðìöðäö. Ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà þëäö. ýþðìÿäè âÿ ßìèíÿ õàëàíû áèçèì äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû äîëàíäûðìàüà áàøëàäû (î êèðàéÿíèøèí òÿëÿáÿëÿðèí âåðäèêëÿðè ïóë íåúÿ îëóðäó? Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ ÿñëèíäÿ ùå÷ êèì áóíóíëà ìàðàãëàíìûðäû äà). äàëàíà à÷ûëàí áÿçè ïÿíúÿðÿëÿðèí àðõàñûíäà äàéàíìûø êèøèëÿðèí êþëýÿëÿðè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. Èáàäóëëà àíàäàí îëàíäà î õàðòóòó íÿçèð êèìè äàëàíûìûçäà ÿêèð. áó òöòÿê ñÿñè äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. àíàì. ýàù äà äàëàí òÿðÿôÿ áàõûðäû âÿ éåíèäÿí äàëàíûìûçà ÷þêìöø î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåéèíìÿéèíè àéäûíúà åøèòäèì « — Îüëóìäó. ùÿéÿòëÿðèí ãàïûëàðû áàüëàíäû. Áàëàêÿðèìäÿí áàøãà äàëàíäà éåíÿ äÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. Äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòà ÿââÿëëÿð «Èáàäóëëàíûí àüàúû» äåéèðäèëÿð.

îíà ýþíäÿðèëÿí ùÿìèí ïàé äà íÿçèð êèìè áèð øåéäè. öðÿéè ëàï äîëó îëàíäà ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ñÿééàùëàðäàí äàíûøûðäû.. àäÿòÿí êèï þðòöëö îëàí íàçèê äîäàãëàðûíà. Øþâêÿòèí åâèíèí éàíûíäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí àëòû èäè). ùàðàäàíñà ÿçàáÿçèééÿòëÿ äàøûéûá ýÿòèðäèéè äàøëàð.äåéèðäè. Õàíûì õàëà áó ñþçëÿðè ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ çÿùìëè ýþçëÿðèíÿ. Ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ìÿíè ÷àüûðûá ßìèíÿ õàëàéà ïàé ýþíäÿðìÿê èñòÿéÿíäÿ. éàéäà ãûð äàøûéûá äàìëàðûí äàìàí éåðëÿðèíè éàìàìàüà êþìÿê åäèðäè (âÿ ùÿìèí åâëÿðäÿ áèøÿí õþðÿêëÿðäÿí éåéèðäè). èìàìëàðäàí äàíûøûðäû.. ùå÷ íÿéÿ éàðàìûð âÿ ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèë — Áàëàêÿðèì ùÿìèí äàøëàðû òÿçÿäÿí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ ýåðè ãàéòàðûðäû. ÷öíêè ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì èñòè áîøãàáû ßìèíÿ õàëàéà àïàðà-àïàðà ôèêèðëÿøèðäèì êè. Àü Äÿâÿ áàðÿäÿ úöðáÿúöð ÿùâàëàòëàð äàíûøìàãäàí. ýöíäöçëÿð èñÿ ùÿìèøÿ ÷þëäÿ-áàéûðäà îëóðäó. ìèñàë ö÷öí. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. Áàëàêÿðèì ýåúÿëÿð Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. áèðäÿí-áèðÿ ÷àëìàüà áàøëàäûüû êèìè. ôèêðÿ ýåòìÿêäÿí þòðö Áàëàêÿðèìèí ÿí ÷îõ õîøëàäûüû èêèíúè éåð èäè (áèðèíúè éåð èñÿ êö÷ÿìèçèí ñÿêèñèíäÿ. ïàäøàùëàðäàí. àììà î ìöëàéèì ñþçëÿð ìÿíè ãîðõóäóðäó. ÷îõ çàìàí äà Áàëàêÿðèìèí ÷ÿêäèéè çÿùìÿò ùàâàéû îëóðäó.. äåéèðäè: — Î Èáàäóëëà áÿäáÿõò îüëó. ýóéà êè. 372 . áèðäÿí-áèðÿ äÿ ÷àëìàüûíû êÿñèðäè. ãûøäà ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà îäóí éàðìàãäà êþìÿê åäèðäè. áèðäÿí ìÿí äÿ áþéöéÿíäÿ Èáàäóëëà êèìè îëàðàì. âÿçèðëÿðäÿí. ÿëèíäÿêè áîøãàáà õþðÿê ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûðäû. ìÿëóì îëóðäó êè. óøàã âàõòû åëÿ éàõ÷û îüëàí èäè êè. àõøàìëàð èñÿ ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû éûüûøûðäû Áàëàêÿðèìèí áàøûíà âÿ Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû. ÷îõ ôèêèðëè îëàíäà.. Èáàäóëëà ôÿðñèç ÷ûõäûüû ö÷öí î õàðòóòó äàùà Èáàäóëëàíûí àäû èëÿ ÷àüûðìûðäûëàð âÿ î õàðòóòóí àëòû îòóðóá òöòÿê ÷àëìàãäàí þòðö. ãóøõàíà êèìè áàëàúà áèð éåðäÿ éàòûðäû. ïåéüÿìáÿðëÿðäÿí. åíëè ÷ÿíÿñèíÿ óéóøìàéàí áèð ìöëàéèìëèêëÿ äåéèðäè.

÷öíêè î çàìàíëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí ñþçëÿðäÿí ñîíðà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè Ñàðû ùàìàì äà ìÿíÿ ñèðëè áèð àëÿì êèìè ýþðöíöðäö. áèðäÿí þç-þçöíÿ — «Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿê îëóá. ñóñóðäó. óëäóçëàðà äèêèðäè. Ìèðçÿ Ñÿòòàð. Îíäà áèëÿð êè. ñþùáÿò âàõòèëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìûø øàèð Ñÿòòàð Ìÿñóìäàí ýåäèð. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ñóñóðäó âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ùèññ åäèðäèì êè. àéëû-óëäóçëó ýåúÿëÿðäÿ Áàëàêÿðèì î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. áàøãàëàðû äà íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. åëÿ åéùàìëàðëà. Áàëàêÿðèì åëÿ ùÿìèøÿ áó úöð îëóá. î ñþçëÿð î óçàã óëäóçëàðûí þçöíäÿí äÿ. õöñóñÿí. î àéà áàõñûí. áåëÿ âàõòëàðäà Áàëàêÿðèìäÿí ùå÷ íÿ õàùèø åëÿìÿê ëàçûì äåéèë. ýþçëÿðèíè àéà. ìÿí Áàëàêÿðèìèí áó ñþçëÿðèíäÿí áèð øåé áàøà äöøìöðäöì. ÷öíêè ÿñëèíäÿ áåëÿ ùàâàëàð ùå÷ éåðëè-äèáëè éîõ èäè. Áàëàêÿðèìèí àòàñû... ùÿìèí àíëàðäà Áàëàêÿðèì áèçäÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàäûð: ñîíðà éåíÿ áèçèì éàíûìûçà ãàéûäûðäû âÿ ãÿðèáÿ ñþçëÿð äåéèðäèð: «— Ùÿð áèð àäàì ýÿðÿê ùÿðäÿíáèð ýþéëÿ òÿêáÿòÿê äàéàíñûí. ÷öíêè Áàëàêÿðèì. Áàëàêÿðèìèí íå÷ÿ éàøû âàð èäè? Áÿëêÿ ãûðõ èäè? Áÿëêÿ ÿëëè èäè? — Áèëìèðÿì. áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì îëóá.. Áàõ. þçö íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð.. àíúàã þçö áèëèðäè..Ñîíðà î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàéûðäû. áèçèì éàíûìûçäà îòóðìàüûíà áàõìàéàðàã. éàõóä äà áóðàäà. Áÿçÿí äÿ. áåëÿúÿ òöòÿê ÷àëûá. ýþéÿ áàõñûí ýÿðÿê. ßëáÿòòÿ. íÿ äÿ áèð ÿùâàëàò äàíûøûðäû. àììà Áàëàêÿðèìèí íÿ ö÷öí ìÿùç Ñÿòòàð Ìÿñóìó éàäûíà ñàëìàüûíûí ñÿáÿáèíè áèëìèðäèê. àíàñû îëìàéûá. î óëäóçëàðà áàõñûí. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè åëÿ àùÿíýëÿ. Áÿçÿí Áàëàêÿðèì ôèêèðëè îëàíäà òàìàì ñóñóðäó âÿ áèç áèëèðäèê êè. — äåéèðäè.» âÿ áèç áàøà äöøöðäöê êè.. õàùèøëÿ. àíàñû êèì èäè — ùå÷ íÿ áèëìèðÿì. Áàëàêÿðèìèí ÷àëäûüû ùàâàëàðû. Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò óøàã îëìàéûá. — Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. Îíäà áèëÿð êè. ýóéà ãàáàãëàð Áàëàêÿðèìèí àòàñû ìèëéîí÷ó îëóá. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì ÿí éàõûí äîñòóì Úÿôÿðãóëó èäè âÿ äöçäö. î àéûí þçöíäÿí äÿ íÿñÿ äåéèðäè âÿ «íÿñÿ» ñèðð èëÿ äîëó èäè. öìóìèééÿòëÿ.. ñèôàðèøëÿ íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè.. àíúàã Áàëàêÿðèì ÷àëûðäû âÿ áèçäÿí áàøãà äöíéàäà ùå÷ êèì î ùàâàëàðà ãóëàã àñìàéàúàãäû.. àììà î ñþçëÿð ìÿíèì éàäûìäà ãàëûðäû âÿ åéíè çàìàíäà.. áó õàðòóòóí àëòûíäà îòóðóá áàøûíû ýþéÿ ãàëäûðûðäû. ýóéà Ðàìàíàäà ôîíòàí âóðàí íåôò ãóéóëàðû âàð èìèø. åëÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû äåéèðäè êè. ýóéà èí373 . ùÿìèøÿ áåëÿúÿ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûá. Áàëàêÿðèìèí ùå÷ âàõò àòàñû.». áó ùàâàëàðû. åëÿ áèë.

» âÿ ìÿíèì áöòöí è÷èì àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿðÿ åòèðàç åäèðäè. Ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè éàøàìàã ö÷öí ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèìÿ éåð âåðèðäèëÿð. áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè ìÿí ÿââÿëëÿð àíàìûí áó ñþçëÿðèíè îëäóüó êèìè áàøà äöøöðäöì. àììà ìÿí áöòöí áóíëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäèì (âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà Áàëàêÿðèì Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î ãóøõàíà êèìè éàòàã éåðèíè ùå÷ íÿéÿ äÿéèøìèðäè. åëÿ áèë êè. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèë éàøàéàí âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ÿí ùöíäöð âÿ ÿí éàðàøûãëû áèíàñû îëàí î ö÷ìÿðòÿáÿ äÿ âàõòèëÿ Áàëàêÿðèìýèëèí èìèø. àììà àõøàìëàð áèçÿ ùÿìèí äöíéàíûí ÿí ýþçÿë âÿ ÿí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøûðäû. ñîíðà òÿçÿäÿí àääûì ùÿñðÿòè ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûüû âàõòëàð Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿìèçÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàëàíûìûç áèð ìöääÿò äèíúÿëèá. Ùÿðäÿí áèçèì åâäÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñþç äöøÿíäÿ àíàì ýöëöìñÿéèá äåéèðäè: «— Éàçûã Áàëàêÿðèì øåéòàí ôÿùëÿñèäè äÿ. ùÿòòà áèð äÿôÿ ßçèçàüà ÿìèíèí îüëó Ìóñà àüûð õÿñòÿëÿíÿíäÿ ßçèçàüà ÿìè íÿçèð åëÿìèøäè êè. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí äèâàðëàðûíà. þç ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèì ö÷öí àéðûúà áèðîòàãëû. øåéòàíûí àäàìû ùåñàá åäèð. ÷öíêè Áàëàêÿðèì ìÿíèì ö÷öí åëÿ-áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì èäè âÿ áó ýöí äÿ åëÿ-åëÿúÿ Áàëàêÿðèì êèìè äÿ ãàëûá. éÿíè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. êö÷ÿìèç. àíàì Áàëàêÿðèìè. èêè äÿíÿ éåêÿ ãî÷ àëûá ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðäè âÿ î èêè ãî÷óí ÿòèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà ïàéëàäû). õöñóñÿí ýåúÿëÿð.. àíàìûí Áàëàêÿðèìèí ÷îõ âàõò ùÿäÿð éöê äàøûìàüûíà. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòà äàíûøûð. ìÿòáÿõëè.äè èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ Ìóõòàðýèë éàøàéàí. êö÷ÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí äàìûíäà äàéàíûá àøàüûäà ãàëìûø äöíéàéà áàõûðäû. àðàêÿñìÿëè áèð áèíà òèêäèðÿúÿê (áèçèì åâèìèç êèìè). áöòöí áóíëàð áîø ñþùáÿòëÿðäèð). ùÿäÿð çÿùìÿòèíÿ ùàéûôû ýÿëèðäè. ùÿãèãÿòÿí. áàüëû ãàïû-ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. àììà ñîíðàëàð ìÿí áàøà äöøäöì êè.þçöíÿ äàíûøûðäû. àíàìûí áó ñþçëÿðèíäÿ ÿñëèíäÿ áèð ìÿùÿááÿò âàð. î ãîøà òóò àüàúûíà. áöòöí òÿêëèôëÿðäÿí èìòèíà åäèðäè (ßçèçàüà ÿìè äÿ íÿçèðèíè ìÿúáóð îëäó äÿéèøäè. äàëàíûìûçäàí ÿë-àéàã ÷ÿêèëÿí âàõòëàð. þç.. ýóéà Áàëàêÿðèì óøàã âàõòû áþéöê-áþéöê àëèì ìöÿëëèìëÿðäÿí äÿðñ àëìûøäû. Ùÿìèí èñòè áàçàð ýöíö Áàëàêÿðèì êöðÿéèíè õàðòóòóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá áèð õåéëè òöòÿê ÷àëäû âÿ õàðòóò äà áèçèìëÿ áèðëèêäÿ äèã374 . Ìóñà ñàüàëñà. éà äà êè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äÿ äÿñòÿ-äÿñòÿ ó÷óá ýÿëèá î ãîøà òóò àüàúûíà ãîíàí ñÿð÷ÿëÿð êèìè áèð øåé èäè. Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû áèçÿ éîõ. êö÷ÿìèçäÿí. êÿíàðëàðû áèðãàò äàøëà ùþðöëìöø àñôàëò ñÿêèëÿðÿ.

Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. — äåäèì âÿ ïÿíúÿðÿìèçèí øöøÿñèíäÿí ÷þëÿ áàõäûì. î ÿùâàëàòëàð ùà÷àíñà ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê âÿ ìÿí éóõóëó âàõòëàðûìäà òÿÿúúöá åäèðÿì êè. Áàëàêÿðèì ãÿäèìëÿðäÿ áàø âåðìèø ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàäû. êö÷ÿíèí ñàêèòëèéèíÿ áèð òÿìèçëèê. Áàëàêÿðèìèí ñþéëÿäèéè î ÿùâàëàòëàðû áÿçÿí éàõøû áàøà äöøìÿñÿê äÿ.. êèìñÿñèç èäè.  Áàëàêÿðèì ÿí ÷îõ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû âÿ áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá äàíûøäûãëàðûíà ãóëàã àñà-àñà áÿçÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöê.. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè..Áÿçÿí. íÿ îëóá? — Àü Äÿâÿ ýåäèð êö÷ÿìèçäÿí. î ÿùâàëàòëàðû Áàëàêÿðèì äàøûøìàéûá.. ÷öíêè Áàëàêÿðèì òàìàì ÿìèí èäè êè.. ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê ÿùâàëàòëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàðàäàí áèëèðÿì.ãÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû. ãÿìýèíëèê ýÿòèðèðäè âÿ àõøàì äöøÿíäÿí ñîíðà.. íåúÿ ýþðöðÿì?. î ÿùâàëàòëàðû ùà÷àíñà ìÿí þçöì éàçìûøàì. åéíè çàìàíäà î òöòÿê ñÿñè áèçèì åâèìèçäÿêè î êè÷èê áàéðàìà ëàï çÿðèô. ãàðàíëûã êö÷ÿ áîìáîø. î ãÿðèáÿ ñþçëÿðèí ùàìûñû áèçÿ ìÿëóìäóð. äöíéàäà àüàïïàã áèð Àü Äÿâÿ âàð. Àòàì: 375 . øÿôôàô áèð èïÿê êèìè ùèññ åòäèéèì ãöññÿ. Áèð äÿôÿ ýåúÿíèí éàðûñû éóõóäàí îéàíûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿìèçèí ãàáàüûíà ãà÷äûì. îíëàðû ìÿí þçöì þç ýþçëÿðèìëÿ ýþðìöøÿì. î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðèí öñòöíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ëÿïèðëÿðè àüàðûð âÿ óçàãäàí. . õöñóñÿí. åøèòäèéèìèç î ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê. ïàêëûã ýÿòèðèðäè. àõûð âàõòëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î òöòÿéèí ñÿñè Èáàäóëëàíûí äàâà-äàëàøûíäàí ñîíðà áèçèì äàëàíûí.. Àíàì éåðèíäÿí äèê àòûëäû: — Íÿ âàð. Áèç ùå÷ âàõò Áàëàêÿðèìÿ ñóàëëàð âåðèá äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðû þçöìöç÷öí àéäûíëàøäûðìûðäûã. àììà î Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ áèç áèëèðäèê êè. ëàï óçàãäàí äà Àü Äÿâÿíèí áîéíóíäàêû çûíãûðîâóí ñÿñè ýÿëèð. ìÿíèì àòàì î âàãîí ãîõóëó ùÿñèð çÿíáèëèíè ÿëèíÿ àëûá éåíÿ äÿ ñÿôÿðÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. äàíûøäûãëàðûíûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê âÿ áèç þçöìöç äÿ áóíà èíàíûðäûã êè.

. Àü Äÿâÿ àääûìëàðûíû áèð-áèð èðÿëè àòàðàã. àòàì Áàëàêÿðèì ùàããûíäà ïèñ ôèêèðäÿ îëñóí. î áèðè äöíéàéà àïàðìàã èñòÿéèð. éÿíè êè.. åëÿ áèë áó Ìóüàí ñÿùðàñûíûí éåêíÿñÿãëèéèíè äÿéèøäèðìÿê èñòÿéèðäè. òÿëÿñìÿäÿí ìÿíçèëÿ äîüðó ýåäèðäè âÿ Àü Äÿâÿíèí áó àääûìëàðûíûí äÿéèøìÿç àùÿíýè äÿ ÿñëèíäÿ î ñÿùðà éåêíÿñÿãëèéèíèí ìöøàéèÿò÷èñè èäè âÿ òÿêúÿ ñÿùðàíûí äåéèë.— Áàëàêÿðèì áóíëàðûí áàøûíû õàðàá åëÿéÿúÿê. ýåúÿ ýÿëèá î àäàìûí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòûð. Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿêè àäàìëàðäàí ñþùáÿò à÷ûðäû. ãàðà ýþçëÿðèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø î äàí éåðèíÿ çèëëÿìèøäè âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè. ôèêðèíè.Ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðè ñÿùðà ñûðàñûíà áèð ãûðìûçûìòûëëûã âåðìèøäè âÿ ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëäûãúà... . — äåäè. ùÿìèøÿêè êèìè. ãóìíàí ñàâàéû áèð øåé ýþðìöðñÿí. î ãûïãûðìûçû äàí éåðèíèí äÿ èíäèêè éåêíÿñÿãëèéè ìèí èë áóíäàí ÿââÿë äÿ áåëÿ îëìóøäó âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. ùèññëÿðèíè áèð òÿÿññöô áöðö376 . Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àäàìëàðû áèð-áèð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. ìÿí ãîðõóðäóì. àììà ñÿñèìè ÷ûõàðìûðäûì. áó Ìóüàí ñÿùðàñûíû éåêíÿñÿãëèêäÿí ãóðòàðìàã åùòèðàñûíûí þçöíäÿ äÿ áèð éåêíÿñÿãëèê âàð èäè. íÿ äåìÿêäè. þëÿíëÿðè Àü Äÿâÿ àïàðûð âÿ Àü Äÿâÿ êèìè êè. ùÿð òÿðÿô ãóì. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. ìÿí ãîðõóðäóì. Àü Äÿâÿíèí ýÿçäèéè éåðëÿðäÿí äåéèðäè âÿ áÿçÿí äÿ ñþéëÿäèéè úöðáÿúöð ñþçëÿðè þçö áèçÿ èçàù åäèðäè: — Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ñÿùðà èëÿ ýåäèðäè. — äåäè.. Ñÿùðà áèëèðñèç äÿ. àììà ñÿùÿðèí áåëÿúÿ éàâàø-éàâàø à÷ûëìàñûíûí... ùàðà áàõûðñàí. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ îòóðìóø Éîë÷ó ùÿð äÿôÿ äÿâÿ àääûì àòäûãúà éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà èðè.. òÿêúÿ áó ýåúÿíèí âÿ èíäèúÿ à÷ûëàí áó ñÿùÿðèí äåéèë. öðÿéèì äþéöíöá àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ÷ûõñûí.. Àü Äÿâÿ êèìèíñÿ ãàïûñûíäà éàòìàã ö÷öí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëèá. áó äÿâÿ àääûìëàðûíûí äà.. áöòöí äöíéàíûí âÿ éöç ìèí èëëÿðèí éåêíÿñÿãëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áó ñÿùðàíûí äà. Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíèíè. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí òÿçÿäÿí éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà äà õåéëè ìöääÿò Àü Äÿâÿíèí áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Éóõó ýþðöá. Àíàì: — Èøèí éîõäó. Àü Äÿâÿ îíëàðäàí ùàíñûíûíñà ãàïûñûíäà éàòñûí.

. áÿëêÿ äÿ èêè èëäÿí ñîíðà — èòèá ýåäÿúÿêäè. éîõñà äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà? — ôÿðãè éîõ èäè. ýÿëèìëè. Éîë÷óíó äàéàãñûç åëÿäè.. ÿñëèíäÿ. ùàâàäàí àñûëû ãîéäó. áó äöíéàíûí öçö åéíè èäè.. íèéÿ áóíäàí õÿáÿðè îëìàéûá âÿ íÿ ö÷öí þçöíö áó âàõòà ãÿäÿð òàíûìàéûá? Äöíÿí àõøàìà éàõûí éîëà ÷ûõùà÷ûõäà äàðâàçàëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ãîúà áèð ÿíúèð àüàúûíûí áóäàüûíà ãîíìóø ãàðà ãàðüà ýþðäö âÿ 377 . áó òîðïàüûí àëòûíäà èäè. äàùà äîüðóñó. Äöíéà àäèäè. ôèêðè. Éîë÷ó. ñîíðà Éîë÷ó éåíÿ äÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðèíÿ áàõäû âÿ áó äÿôÿ î äàí éåðèíèí ãûðìûçûñû äöíéàäà òþêöëÿí ãàíëàðäàí õÿáÿð âåðäè. ÿñëèíäÿ Êÿëèìóëëàù Ìóñà ïåéüÿìáÿð äÿ ìþúöçÿ ýþðìÿê èñòÿéèðäè. ìþúöçÿñèç äöíéàäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. ãàñûðüà áàøëàéàí ìöääÿòÿ ãÿäÿð áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè (ñîíó îëàí ÿáÿäèëèê!) âÿ ùà÷àíñà î êöëÿê ãîïàíäà. áÿëêÿ áåø àéäàí ñîíðà. ñÿùðà áîéó óçàíàí áó ëÿïèð õÿòòèíäÿ êöëÿê ãîïàí. Éîë÷óéà íÿ îëìóøäó? Áó íÿ ôèêèðëÿð èäè? Áó íÿ ýþðöìëÿð èäè? Âÿ áèð ùàëäà êè. ùèññëÿðè áèð ìþúöçÿ ùÿñðÿòèíäÿ èäè. ñîí óúó þëöìëö äöíéà. àììà áó ìþúöçÿäÿí ùå÷ êèì áàø à÷ìûð âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä êèìè áèð åë àüñàããàëû äà. ñÿùðàíûí ãóìëóüóíà áàõäû. àììà Éîë÷ó éàõøû áèëèðäè êè. ÷öíêè î ëÿïèð õÿòòè äàùà ñàëûíìûøäû âÿ äàùà íåúÿ âàðäûñà åëÿúÿ äÿ ãàëàúàãäû. åëÿ áó àäèëèéèí þçö áèð ìþúöçÿäèð. ÷öíêè Äÿäÿ Ãîðãóäóí ùàðàäà äÿôí îëóíìàüûíûí — áóðàäà. Òÿçÿúÿ à÷ûëàí î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíè. ÷öíêè ñÿùðà áîéó óçàíàí î ëÿïèðëÿðèí äöç õÿòòè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõàúàãäû. Äÿäÿéÿ ðÿùìÿò îõóéà-îõóéà òîðïàüà. àììà åëÿ áóíà ýþðÿ Òóð äàüûíäà Àëëàùà ÷îõ éàëâàðäû: — Þçöíö ìÿíÿ ýþñòÿð!. Àü Äÿâÿ àääûì àòäûãúà èðè ëÿïèðëÿðè ãóìóí öñòöíäÿ ãàëûðäû âÿ Éîë÷ó àðõàéà ãàíðûëûá î ëÿïèðëÿðÿ áàõìàã èñòÿäè. ÿéðèëèá-áóðóëìàéàúàãäû. Àììà Àëëàùäàí àëäûüû úàâàá áó îëäó: — Ñÿí ìÿíè ùå÷ çàìàí ýþðìÿéÿúÿêñÿí!. Äÿäÿ Ãîðãóä áóíó äåéèá âÿ þçö äÿ íå÷ÿ éöçèëëèêëÿðäèð êè. êþ÷öá ýåäèá áó äöíéàäàí. áöòöí áåéíè áó úöð ôèêèðëÿðèí ÿñèðè èìèø. àììà ãàíðûëìàäû.. àíúàã áóíó äåéèá êè. Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí. òîðïàã åéíè èäè âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä äà ñàéñûç-ùåñàáñûç àäàìëàð êèìè. ýåäèìëè äöíéà. áåëÿúÿ éåêíÿñÿãäè.ìöøäö âÿ áó òÿÿññöô åëÿ áèë Éîë÷óíó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿí àëäû. äöíéàäà ùå÷ âàõò ìþúöçÿ îëìàéûá âÿ ùå÷ âàõò äà ìþúöçÿ îëìàéàúàã. î ãàñûðüà áàøëàéàíäà — áÿëêÿ ñàáàù. äÿéèøìÿéÿúÿêäè. öðÿéèíè ó÷óíäóðäó. áÿëêÿ þçö ùå÷ áóíó áèëìèðäè.

. Éîë÷óéà 378 . áàüäà äàðà. éà áèð ïèéàëÿ çÿôÿðàíëû øÿðáÿò è÷èðäè âÿ éåíÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí áåëèíÿ ãàëõûá. þçö îëóðäó. íÿ íÿâÿëÿðèíÿ. íÿ ãûçëàðûíà. ýþéöí àëòû îëóðäó. âÿññàëàì. ÷öíêè áöòöí þìðöíö êå÷èðäèéè àëûøâåðèø è÷èíäÿ àéäà. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè äÿ ýþðäö âÿ ùÿìèí êÿäÿð Éîë÷óíó ñàðñûòäû. ùå÷ ùàðà òÿëÿñìèðäè. Áó áèð èëäÿ éîëà òÿê ÷ûõûðäû. ùÿðäÿíáèð éîë êÿíàðûíäà åùñàí ùåñàáûíà òèêèëìèø ðÿáàòëàðûí éàíûíäà Àü Äÿâÿíè ñàõëàéûá. äöøöá îíó òàíûìàéàí ãàðà úàìààòëà áèðëèêäÿ áèð êàñà ãàòûã éåéèðäè. þçö èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí — éåðèí öçö îëóðäó. éà íÿ èäèñÿ. ãàðà ãàðüàíûí ãàïãàðà ýþçëÿðè äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ýþçëÿðè èìèø âÿ Éîë÷ó åéíè çàìàíäà. Äåéèðäèëÿð êè.ùå÷ þçö äÿ áèëìÿäè. íÿíÿñèíèí ÷àüûðäûüû áàéàòûëàð éàäûíà äöøöðäö: çöëôöíö áàüäà äàðà. éîëóí óúóíäàí òóòóðäó. íÿ äöøìÿíëÿðèíÿ — éàëíûç âÿ éàëíûç þçöíÿìÿõñóñ àíëàðû êèìè ýþçëÿéèð. áàøãàëàðû ö÷öí éàøàéûá. ôèêðèíäÿ î óçóíóçóí èëëÿðèí ãàòûíû áèð-áèð à÷ûá óøàãëûüûíû êå÷èðäèéè âÿ èíäè ÷îõäàí òÿëÿô îëìóø ùÿéÿòëÿðèíè. éîëóíà äàâàì åäèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ àéàüûíû èðÿëè àòàíäà. Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèíè ìÿíçèëÿ ñàðû — óçàãëàðà äèêèá åéíè àùÿíýëè àääûìëàð èëÿ èðÿëèëÿéèðäè âÿ ùÿðýàù Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿí äöøöá ýþçëÿðèíÿ áàõñàéäû. ñîí âàõòëàð áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðè þìðöíöí ùå÷ êèìÿ — íÿ îüëàíëàðûíà. Áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿð áó áèð èëèí è÷èíäÿ áàøëàäû. íåúÿ îëäó êè. àòàñûíû. èêè àéäà áèð äÿôÿ Øÿùÿðÿ áàëàúà ñÿôÿð éåýàíÿ èìêàí èäè êè. Ñîí âàõòëàð Éîë÷ó óçàã éîëà òÿê ÷ûõìàüû õîøëàéûðäû. ãàðüà ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î êÿäÿð äÿ ùÿìèí ö÷ éöç èëèí êÿäÿðè èäè. ÷îõäàí þëöá-èòìèø àíàñûíû. íÿ äîñòëàðûíà. ãîíøóëàðûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. Éîë÷óéà åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð éàõøû ùÿìäÿì ö÷öí.. Éîë÷ó ùèññ åäèðäè êè. ùÿìèí ãàðà ýþçëÿðäÿ äÿ î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè ýþðÿðäè. äàùà äîüðóñó. Àììà áåëÿ áèð èø Éîë÷óíóí àüëûíà ýÿëìÿäè. áèð ìöääÿò äàéàíûá î ãàðüàéà áàõäû. äÿâÿíèí áåëèíäÿ éûðüàëàíäûãúà àëûø-âåðèø è÷èíäÿ êå÷ÿí óçóí-óçóí èëëÿð áîéó áèðèíúè äÿôÿ óøàãëûã ÷àüëàðûíû ýþçöíöí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. áàüäà éó. äèããÿòëÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà ìÿëóì îëäó êè. èíäèéÿ ãÿäÿð þìðöíö — áó óçóí þìðöíö þçö ö÷öí éîõ. Àü Äÿâÿ îëóðäó. íÿ íÿòèúÿëÿðèíÿ. âÿ éàø òàìàì þòöðäö. Èïÿê-ãóìàø êàðâàíûíû þçöíäÿí ÿââÿë ýþíäÿðèðäè âÿ î êàðâàí ýåäèá øÿùÿðèí ýèðÿúÿéèíäÿ äöøÿðýÿ ñàëûá þç ñàùèáèíè — Éîë÷óíó ýþçëÿéèðäè. Øàìû ýÿç. Áàüäàä àðà. àõøàìà éàõûí Àü Äÿâÿéÿ ìèíèá äàðâàçàñûíäàí ÷ûõûðäû.

íåúÿ êè. íÿ óøàã 379 . ÿñëèíäÿ ýþéäÿêè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà îíóí. àììà î âàõòäàí. éîõ îëàúàãäû âÿ ùà÷àíñà áó Àü Äÿâÿ äÿ òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. àíè áèð øèìøÿê êèìè ôèêðèíäÿ ÷àõûá ýåäèðäè. éåð öçöíöí áöòöí úàíëûëàðû òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. éåíÿ äÿ èêèíúè íàìàç ö÷öí Øÿùÿðÿ ÷àòàúàãäû. ðÿáàòëàðäà õÿðúëèê ö÷öí. Éîë÷ó èðè ãàðà ýþçëÿðèíè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðäàí ÷ÿêèá éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà áåëèíäÿ îòóðäóüó Àü Äÿâÿéÿ áàõäû âÿ ôèêèðëÿøäè êè. Áöòöí áó éîëëàðûí ãóëäóðëàðû. ùÿð ùàëäà äöíéàäà äÿâÿ îëìàã èíñàí îëìàãäàí éàõøûäûð. éà äà éîëäà ðàñòûíà ÷ûõàí ãÿëÿíäÿðëÿðÿ1 âåðìÿê ö÷öí èêè-ö÷ ýöìöøäÿí áàøãà éàíûíäà ùå÷ íÿ îëìóð. ñîíðàäàí ùÿìèí ùÿáÿø ãóëàìëàð èëÿ öçáÿöç ýÿëìÿê èñòÿìèðäèëÿð. ßëáÿòòÿ. ùÿòòà àëûø-âåðèøèí øûäûðüû âàõòûíäà áåëÿ. ãà÷àãëàðû Éîë÷óíóí àü ÷àëìàñûíû.. èñòè âàõòëàðäà ýåéäèéè éàøûë èïÿê ÿáàñûíû. î ìèñðà ùå÷ úöð Éîë÷óíóí éàäûíäàí ÷ûõìûðäû. ãà÷àãëàð áèð äÿâÿ ÿòèíèí êàáàáûíà ýþðÿ. éÿíè òàìàì ýþçëÿíèëìÿäÿí. ÷öíêè Éîë÷óíóí Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ùîïìóø î êÿäÿðäÿí õÿáÿðè éîõ èäè.åëÿ ýÿëèðäè êè. Éîë÷ó áöòöí ýåúÿíè éîë ýåòìèøäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. îíóí ÿâÿçèíÿ áàøãàëàðû. Éîë÷ó áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. þç þìðöíö éîõ. éÿíè Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. ãà÷àãëàð áóðàñûíû äà éàõøû áèëèðäè êè. ñîéóã âàõòëàðäà ýåéäèéè õÿç úöááÿñèíè âÿ ÿí ÿñàñû èñÿ Àü Äÿâÿñèíè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ãóëäóðëàð.. àììà ùå÷ áèð ñÿôÿðè áóýåúÿêè ñÿôÿð êèìè îëìàìûøäû: Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà íÿ óøàãëûüûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðìèøäè. Éîë÷ó þçö èëÿ éîëà ùå÷ íÿ ýþòöðìöð. êèìëÿðñÿ òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûá. Äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû ÿðèéèá éîõ îëóðäó âÿ ïàéûçãàáàüû òîïàòîïà áóëóäëàð àüàïïàã àüàðìàüà áàøëàéûðäû. ÷öíêè î àü áóëóäëàð äà ùà÷àíñà éàüûø îëàúàãäû. ýåúÿíèí éàðûñû äÿâÿ àääûìëàðûíûí éåêíÿñÿã àùÿíýè è÷èíäÿ ýÿëäèêäÿí ñîíðà.. Áó ìèñðà þçöíäÿíìè ýÿëäè? Éà ùà÷àíñà. Éîë÷óíó þëäöðöá Àü Äÿâÿíè éåìÿê îëàðäû. ÷öíêè áó Àü Äÿâÿíèí õÿáÿðè éîõäóð êè.. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. àììà Éîë÷óíóí ãûëûíú îéíàäàí ùÿáÿø ãóëàìëàðû äà áöòöí áó òÿðÿôëÿðäÿ ìÿøùóð èäè âÿ ãóëäóðëàð. ßââÿëëÿð þçö èëÿ áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðèí áèðèíäÿ ýåúÿíèí éàðûñû Éîë÷ó þçö äÿ ýþçëÿìÿäÿí áèð ìèñðà ñþéëÿìèøäè: ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. áÿçÿí. êèìäÿíñÿ åøèòìèøäè? Éà äà ùàðàäàñà îõóìóøäó? — áèëìèðäè. éàüûá ãóðòàðàúàãäû.

àéà òàìàøà åòäè âÿ ôèêèðëÿøäè êè. äöíéàíûí ñàêèòëèéè âÿ ýåíèøëèéè èëÿ öçáÿöç îëàí ñàðáàíëàð äà õîøáÿõò äåéèëäè. Ñÿðÿíäèáÿ1 ýÿëäè âÿ äåéèëÿíÿ ýþðÿ. Äöíéàäà ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí ùÿð øåé äÿ áåëÿúÿäèð.. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î äÿðèí êÿäÿðèí ãàðàíëûüûäûð. àììà ÿñë úÿííÿòèí éàíûíäà áèð úÿçà éåðèäèð. ýþçÿëëèéèíè. Áó ùèññ Éîë÷óíó ñàðñûòäû âÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. Ñÿðÿíäèá áèð úÿííÿòìÿêàí éåðäè. íÿ äÿ íÿíÿñèíèí ñþéëÿäèéè î áàéàòûëàðû éàäûíà ñàëìûøäû. èíúÿëèéèíè Ñö380 . Àäÿì àòàéà úÿçà âåðèáëÿð. áöòöí áþéöê àëèìëÿðèí. ýþçëÿíèëìÿäÿí î áèð ìèñðà ýÿëìèøäè. Ñÿðÿíäèá áèçèì ö÷öí. ÿáàñûíû äà. ñîíðà þçö þç ôèêðèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ ýöëöìñÿäè: áöòöí þìöðëÿðèíè éîëäà êå÷èðÿí ñàðáàíëàð éÿãèí ùÿð äÿôÿäÿ èñòÿéèðëÿð êè. éîë òåç ãóðòàðñûí. Þìöðëÿðè áîéó éîë ýåäÿí. î êÿäÿðèí èíäè àëÿìè áöðöìöø áó ãàðàíëûüû ãàðà áèð ðÿíý êèìè. äÿðè-ÿäèì îíà ýþðÿ î ãÿäÿð éóìøàã âÿ çÿðèôäèð êè. ýåúÿíèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñäû. áèð éàïûøãàí êèìè.. áöòöí þìöðëÿðè áîéó áó éîëëàðû ýåäÿí ñàðáàíëàð äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðûäûð. óëäóçëàðà. õîøáÿõòëèéèí ðÿìçè äåéèëÿíÿ ýþðÿ Ñöùåéë óëäóçóäóð âÿ Ñöùåéë óëäóçóíó áöòöí ïàðûëòûñû èëÿ ýþðìÿê ö÷öí ýÿðÿê Éÿìÿí þëêÿñèíÿ ýåäÿñÿí. ýåúÿíèí ñàêèòëèéè. ÷öíêè äöíéàäà ùÿð øåé íèñáèäèð. ÷öíêè éàëíûç Éÿìÿíäÿ î óëäóçó àéäûí ýþðìÿê ìöìêöíäöð âÿ Éÿìÿíäÿí ýÿëÿí ãóìàø. åâ âÿ òèúàðÿò ãàéüûëàðûíäàí óçàãëàøûá àðõàéûí âÿ àçàä íÿôÿñ àëäû. éîëóí êèìñÿñèçëèéèíÿ. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. áèç àäè áÿíäÿëÿð ö÷öí úÿííÿòäèð.. àéàüûíûí èçè èíäèéÿ ãÿäÿð äÿ Ñÿðÿíäèáäÿ ãàëûð. Àäÿì þç Òàíðûñûíà àñè îëóá éîëäàí àçäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Àäÿìè úÿííÿòäÿí ãîâäóëàð. àü ÿáàñûíû ãàïãàðà ãàðàëäûð. áó ýåúÿ àäè ýåúÿ äåéèë. éîëóí êèìñÿñèçëèéè. ýþéöí óëäóçëàðûíà áàõäû. àììà Àäÿìè úÿííÿòäÿí îðà ãîâóáëàð.) êÿøô åòäè êè.âàõòû éàøàäûüû î ùÿéÿòè ýþðìöøäö. êþéíÿéèíè äÿ êå÷èá áÿäÿíèíÿ éàïûøûð — Éîë÷ó î éàïûøãàíûí ÷èì÷ÿøäèðÿí íÿìëèéèíè áöòöí áÿäÿíè èëÿ ùèññ åòäè. äöíéàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ýåíèøëèéè éåíÿ äÿ Éîë÷óíó ÿëÿ àëäû âÿ Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ àëûø-âåðèø òÿëÿñèêëèéèíäÿí.. áó ýåúÿíèí àëÿìè áöðöìöø ãàðàíëûüû. ÿùëè-ãÿëÿìëÿðèí éàçäûüûíà ýþðÿ âÿ Éîë÷óíóí þçöíöí éàõøû òàíûäûüû áèð ÷îõ òàúèðëÿðèí äåäèéèíÿ ýþðÿ. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû âÿ Éîë÷ó ýþçëÿíèëìÿäÿí (íåúÿ êè. åëÿ áèë. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Éîë÷ó áó ùèññè þçöíäÿí åëÿìÿê èñòÿäè. Äöçäöð. ÿñëèíäÿ. àéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ ýþçëÿðèíè éóìóá î óçàã óøàãëûã èëëÿðèíÿ ýåòìÿê èñòÿäè. éÿíè êè. òåç ÷àòñûíëàð åâëÿðèíÿ-åøèêëÿðèíÿ. éÿíè êè.

÷öíêè ùÿìèí î Éÿìÿí ÿë÷àòìàç.. Éîë÷ó âÿ Éîë÷óíóí àëòûíäàêû Àü Äÿâÿ î êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí ëàï éàíûíäàí þòäöëÿð. òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà áó Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð èäè? Éîë÷ó éåíÿ äÿ áöòöí âàðëûüûíû. áàõ. Éîë÷ó éåíÿ äÿ òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. ùÿìèí î Éÿìÿíäÿí Ñöùåéëÿ áàõìàã ìöìêöí äåéèë. Àü Äÿâÿ ùÿìèøÿêè åéíè àùÿíýëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà ëÿïèðëÿðèíè èðè ìþùöð êèìè ãóìóí öñòöíÿ éàïûøäûðûðäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè êè. àììà ñÿùðàíûí ýåíèøëèéè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè òîõäàòìàäû âÿ Éîë÷ó äà.ùåéëäÿí àëûð. Ìóñà ïåéüÿìáÿðèí âàõòëàðû èäè. áó ýþéö áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. ìèí èëëÿðèí åéíèëèéè èäè. Áèð àç àðàëûäàêû êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí öñòöíäÿ ñÿùðàíûí ãóìóíäàí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð êÿðòÿíêÿëÿ äàøäàí éîíóëìóø êèìè òÿðïÿíìÿç äàéàíûá Éîë÷óéà âÿ Àü Äÿâÿéÿ áàõûðäû âÿ åëÿ êè. êÿðòÿíêÿëÿ áèðúÿ ýþç ãûðïûìûíäà ãóéðóüó èëÿ ãóìó ãàçûá ãóìóí è÷èíäÿ éîõ îëäó. Ýåúÿ áèðäÿí-áèðÿ éîë äà Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõäû âÿ Àü Äÿâÿíèí àüçûíû äþíäÿðèá éîëäàí ÷ûõäû.. Äîüðóäàí äà. ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. ùÿìèí î Éÿìÿíÿ ýåäèá ÷ûõìàã. áèçèì ÿí óëó áàáàëàðûìûçûí ÿí óëó áàáàëàðû éàøàéûðäû. áó éåðè äÿ áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. îíäà êè. àëòûíäàêû áó äÿâÿíèí óëó íÿñëè äÿ ìèí èë áóíäàí ÿââÿë áåëÿúÿ åéíè àùÿíýëÿ àääûì àòûá éîë ýåäèðäè âÿ äÿâÿ àääûìëàðûíäàêû áó éåêíÿñÿãëèê äåéèëäè. öíéåòìÿçäèð. Î ãÿäèì äöíéàäà. ÿñëèíäÿ éåð öçöíäÿ íÿ ãÿäÿð ìÿõëóãàò âàðñà. áèð àç êÿíàðäà ñÿùðàíûí è÷è èëÿ éîëà ìöâàçè ýåòìÿéÿ áàøëàäû. çåùíèíè áöðöìöø ùÿìèí òÿÿññöô ùèññè èëÿ áó ãÿðàðà ýÿëäè êè. Ł›º › Ł 381 . Àü äÿâÿ äÿ î àüûð ñÿùÿðè áåëÿúÿ à÷äûëàð. îíäà êè. áèð î ãÿäÿð äÿ òàëå âàð âÿ î ãÿäÿð òàëåéèí ùÿðÿñèíèí þç Éÿìÿíè âàð. æ ›Ø ›ø › ß›ı. Ñàìèðè ïàë÷ûãäàí áóçîâ äöçÿëäèá ùÿìèí áóçîâó äàíûøäûðäû. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. ÷îõ óçàãäà äåéèë — ìÿí äÿ îëìàéàúàüàì âÿ ìÿíèìëÿ ìèí èëëÿð áóíäàí ÿââÿëêè î ïàë÷ûã áóçîâó àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? _________ 1 ˆ ›º › › Łł. àììà áèð ìÿñÿëÿ âàð êè. áóíëàð ùàìûñû áåëÿäèð âÿ Ñöùåéëè ýþðìÿêäÿí þòðö Éÿìÿíÿ ýåòìÿê îëàð. àììà èíäè î áóçîâ äà éîõäóð âÿ áèð âàõò ýÿëÿúÿê — âÿ î âàõò äà éÿãèí êè. ñîíðà àëòûíäàêû Àü Äÿâÿéÿ áàõäû.

ãûø ìÿí. âóð!. Áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ áó ãûçàðòû éåíÿ äÿ ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. áèð àíëûã. Áó ñóàëëàð î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí íÿôÿñèíè òûíúûõäûðàí áèð éàé áöðêöñöíÿ ñàëûá ÷ûõàðòäû âÿ Éîë÷ó äà ùÿìèí ñàðûìòûë-áîç êÿðòÿíêÿëÿ êèìè. áÿëêÿ àäàìëàð ýþéäÿ ãóø êèìè ó÷àúàãëàð. ùàìû ãóøäàí ñàé ãóø ìÿí. Àü Äÿâÿ äÿ íå÷ÿ èëëÿðäÿí áÿðè áåëèíäÿ ýÿçäèðäèéè Éîë÷óíóí ñèíÿñèíèí êþçÿðòèñèíäÿí õÿáÿð òóòäó. Àëëàù. àììà ÿñëèíäÿ. áÿëêÿ àäàìëàð áàøãà úöð ýåéèíÿúÿêëÿð. äöíéàíûí ÿí áþéöê âÿ ÿí ìöäðèê êÿëàìû áóäóð: Àëëàù áèëÿí ìÿñëÿùÿòäèð. íåúÿ îëóðäó êè. àììà åëÿ ùÿìèí îí àéëà. îí èëëÿ áÿðàáÿð ìÿíèì áöòöí þìðöìëÿ î ïàë÷ûã áóçîâóí éàøàäûüû î ãÿäèì äöíéàäàí êå÷èá ýÿëÿí ìèí èëëÿð àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Éàõóä ìÿíèì éàøàäûüûì áó éåòìèø. ëàï ÿñëèíäÿ. Éåíÿ î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. îíäà. áàéãóø ìÿí.. íÿ ö÷öí î ñààò ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûðäûëàð. áÿñ. Àëëàù ïåéüÿìáÿðèí òàëåéèíè ÿââÿëúÿäÿí òÿéèí åòìèøäè âÿ Øåéõ Èáðàùèì ßëèìóõòàð Ãÿçâèíè — Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí — äåìèðìè êè. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû âÿ áöòöí è÷èíäÿí ãàðøûñûàëûíìàç áèð èñòÿê áàø ãàëäûðäû: ÷ÿê ãûëûíúûíû. äîäàüûíû ïàð÷àëàäû? Î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäÿ èíàíìûðäû. àììà Àëëàù êè. äàùà äîüðóñó. âóð!. ìÿíèìëÿ îíëàðûí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã îëìàéàúàã. íÿ ö÷öí î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäè äàøà áàñûá äèøèíè ñûíäûðäû. íÿ áÿëàëû ãóø îëäóì.. ùàðàäàñà ýèçëÿíìÿê èñòÿäè... úÿìè áèðúÿ àíëûã àéàã ñàõëàäû. ñûçûëäàðàì éàé. ùÿëÿ Ìÿùÿììÿä Ðÿñóëöëëàùà èíàíìàéàí àäàìëàð âàð èäè âÿ î àäàìëàðû äà Àëëàù õÿëã åòìèøäè. úÿìè èêè éöç èë áóíäàí ÿââÿë î 382 . éöç èëëÿðèí ñóñóçëóã éàíüûñû èëÿ ôèêèðëÿøäè êè. Áó íÿ ñóàëëàð èäè? Íÿ ôèêèðëÿð èäè?. Ìÿùÿììÿäè òàíûéûðäû.Ìÿí îí àéäàí. áåëÿ áèð áÿä ÿìÿë î àäàìëàðûí àüëûíà ýÿëèðäè. áèð âàõòëàð êè. Àëëàùûí êè. éà îí èëäÿí ñîíðà îëìàéàúàüàì.... áåëÿ èäè. Àëëàù íèéÿ ìÿñëÿùÿò áèëäè êè.. åë÷èñè èäè Ìÿùÿììÿä âÿ áèð ùàëäà êè. íÿäÿíñÿ ãîðóíìàã èñòÿäè âÿ åëÿ áèë êè.. áàéãóø ìÿíÿì. âóð áîéíóìó. áó ñÿêñÿí èë èëÿ ýÿëÿúÿéèí ìèí èëëÿðè àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Îíäà. àõû.. Éîë÷ó åëÿ áèë êè. î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. àììà áó äà âàðìûø éîëóìäà. íèéÿ ÿëëÿðè ãóðóìóðäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. ìèí úöð áÿëàëàð ÷ÿêäèì.. éàõóä äÿðéàëàðûí äèáèíäÿ éàøàéàúàãëàð. íÿ ö÷öí î àäàìëàð ÿëëÿðèíè ãàëäûðûá Ìÿùÿììÿäÿ äàø àòûðäû. ñîíðà éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè àùÿíýäàðëûüû èëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà éîëóíà äàâàì åòäè.

.. éà îéàãäûð. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ áåëèíè äèêÿëäèá î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç.. ôèêðèíäÿ äîëàøàí òÿêúÿ áó áèð ìèñðà èäè.... ãóìëóãäà áèðèêè àääûì àòûá äèçëÿðè öñòÿ éåðÿ ÷þìÿëäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìäó. íÿ Àü Äÿâÿíè. áåëÿúÿ ÿçèééÿòëÿ ÿëäÿ åäèëÿúÿê. Áó áèð ìèñðà Éîë÷óíóí éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöø áåéíèíÿ êè÷èê áèð éöíýöëëöê ýÿòèðìÿéÿ áàøëàäû âÿ Éîë÷ó ìöðýöëÿäè. Éîë÷ó þçö áèëìèðäè êè... ãàðà ýþçëÿðèíèí ãàðà ðÿíýëè êÿäÿðèíè ýþðöðäö. èíäèúÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá áèð àç äèíúÿëìÿëèäèð. éîõñà ùÿð øåé àëò-öñò îëà áèëÿð.. î ãûðìûçû èëÿ î ãàðà áèð-áèðèíÿ ãà__________ 1 ŁÆ Ł-¸ ›Œ (Œ 383 › Łł Ø›º ). ñÿùâñèç ùåñàáëàìà ôèòðè âàð èäè âÿ èíäè äÿ èòè çåùíè Éîë÷óíó ñèëêÿëÿéèá ÿëÿ àëäû. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû. áåéíèíè áöðöìöø áó ôèêèðëÿðèí óúóíäàí òóòóá óúóçëóüà ýåòìÿéÿ ãîéìàäû. Áó äÿì ÿââÿë-àõûðû ýþðöíìÿéÿí î êèìñÿñèç ñÿùðà è÷èíäÿ Éîë÷ó èëÿ Àü Äÿâÿ öçáÿöç èäèëÿð âÿ Àü Äÿâÿ èíäè äÿ áàéàãêû àääûìëàðûíûí àùÿíýè èëÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè Éîë÷óíóí ñèôÿòèíÿ äèêìèøäè. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. Éîë÷ó áàøà äöøäö êè. ÿçàáëà. äàéàíìàã ëàçûìäûð. ýþéöí î òÿìèçéëèéèíäÿí. åëÿ áèë êè. àììà áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðìàñûíû âÿ áèð äÿ êè. Àììà íÿ ö÷öí? Áèð øåé êè. îíó äÿðê åòìÿê ö÷öí. éàòûð. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. ýþìýþéëöéöíäÿí áèð èìäàä èñòÿäè âÿ áó äÿôÿ ôèêèðëÿøäè êè. éÿãèí ùàãã î ãÿäÿð öëâèäèð. Éîë÷ó Àü Äÿâÿíè éåðÿ éàòûðäûá áåëèíäÿí äöøäö. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. î ãÿäÿð áþéöêäöð..àäàìëàð äàøëà âóðóá ïåéüÿìáÿðèí äèøëÿðèíè ñûíäûðäû. Éîë÷ó èñÿ ýþçëÿðèíè éóììóøäó. . î ãàðà ãàðüàíûí èðè. î ùàãã îëà áèëÿðìè? Àëëàù êè. äîäàüûíû ïàðòëàòäû? Î éåíè à÷ûëàí ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷ó þçö þç ôèêèðëÿðèíäÿí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. Éîë÷óäà óçóí èëëÿðèí àëûø-âåðèø òÿúðöáÿñèíäÿí ýÿëÿí äÿãèã. àäèëäèð. îíà ýåäèá ÷àòìàã ö÷öí áåëÿúÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ÷ÿêìÿëèñÿí. íÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðöðäö. Éîë÷ó áàøãà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäè. ùå÷ îëìàñà áèð àç ìöðýöëÿìÿëèäèð. éöêñÿêäèð êè. éîõñà ùÿð øåé äàüûëàð.

. äàéàíäû. ñÿùðàéà áàñûëìûø èðè ìþùöðëÿð êèìè ëÿïèðëÿðèíäÿí ñàâàéû ãóìëóãäà ùå÷ áèð èç éîõ èäè. Éîë÷ó àç ãàëà äèçÿúÿí íàðûí ãóìà áàòà-áàòà áèð ìöääÿò áó èçè òóòóá ýåòäè. àììà Éîë÷ó ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îíëàðû ñàõëàäû âÿ: — Äÿâÿ èòäè.ðûøûðäû. ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýþéöí áó òÿìèçëèéè èëÿ ñÿùðà ãóìëàðûíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ùàìàðëûüû ÷îõ óçàã öôöã õÿòòèíäÿ áèðëÿøèðäè. ñîíðà áó òöíä-áîçóìòóë ðÿíýÿ áèð ñÿùðà ñàðûñû ãàðûøäû âÿ ùÿð òÿðÿôè à÷ûã áèð áîçëóã áöðöäö.. ýåäÿð-ýÿëìÿçÿ àïàðûð. áèð õåéëè î áîç-ñàðûìòûë ñÿùðàäà ýöíöí àëòûíäà áîç-ñàðûìòûë äà áèð úûüûð êèìè óçàíàí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. ÿòðàôà áàõäû âÿ éåðèíäÿ äîíóá ãàëäû: Àü Äÿâÿ éîõ èäè. úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí áó ëÿïèðëÿð. ñÿùðàíûí äÿðèíèíÿ éîõ. òöíä-áîçóìòóë áèð ðÿíý îëóðäó.. ñîíðà ýåðè ãàéûòäû. — äåéèá ÷þëäÿ ÷àòûëìûø îúàüûí êÿíàðûíà ýÿëäè. Àü Äÿâÿíè îüóðëàìàéûáëàð. Éîë÷ó áèð ìöääÿò äàéàíûá áó áîç-ñàðûìòûë úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû. þçö ãàëõûá ýåäèá. áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûð. ÿñëèíäÿ. éåíÿ äÿ ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðìóø íþêÿðëÿðè àéàüà ãàëõìàüà ãîéìàäû âÿ þçö äÿ ÷þìÿëèá îúàüûí êÿíàðûíäà ãóðó òîðïàüûí öñòöíäÿ îòóðäó. úèíñ Ãàðàáàü àòëàðûíû ìèíèá ãóëäóðëàðûí àðäûíúà ÷àïìàã èñòÿäèëÿð. Éîë÷ó ýþçëÿðèíè à÷àíäà î àü áóëóäëàð àääà-áóääà ýþéöí öçöíÿ äàüûëìûøäû. ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ áó äÿì äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêìöøäö.. ùÿáÿø ãóëàìëàðû åëÿ áàøà äöøäö êè. Îúàüûí èøûüû Éîë÷óíóí öçöíÿ äöøöðäö âÿ Éîë÷óíóí èðè. Éîë÷óíó éîëäà ñîéóáëàð. ÷öíêè Àü Äÿâÿíèí. àììà Éîë÷ó áó éåðëÿðè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ýþðäö êè. Éîë÷óíóí øàýèðäëÿðè. 384 . ÿëëÿðèíè ãûëûíúà àòäûëàð. ãóëàìëàðû èêèíúè íàìàç âàõòûíäà ýþçëÿðèíè éîëà äèêèá Àü Äÿâÿíè ýþçëÿéèðäèëÿð. íÿñÿ áàøãà áèð äöíéàéà. Éîë÷ó äîäàãàëòû äóàñûíû ïû÷ûëäàéûá ñàëàâàò ÷åâèðäè âÿ àéàüà ãàëõäû. íÿñÿ áèð ãåéáÿ äîüðó ýåäèð. íþêÿðëÿðè. Àü Äÿâÿíèí ëÿïèðëÿðè ñÿùðà èëÿ ýþéöí áèðëÿøäèéè î óçàã öôöã õÿòòèíÿ òÿðÿô ýåäèá ýþçäÿí èòèðäè. Éîë÷ó ýþðäö êè. ñîíðà ñÿùðàäàí ÷ûõûá éîëó òàïäû âÿ ïèéàäà ýåäèá àõøàìöñòö Øÿùÿð ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíìûø êàðâàíûíûí äöøÿðýÿñèíÿ ÷àòäû. èðè. åëÿ áèë. Éîë÷ó èêèíúè íàìàçû ñÿùðàäà ãûëäû. Àü Äÿâÿíè ÿëèíäÿí àëûáëàð. àììà àüàëàðûíû — Éîë÷óíó ïèéàäà ýþðäöëÿð. ãàðà ýþçëÿðèíè éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ àëÿìè áöðöéÿí î ãàðàíëûã è÷èíäÿ éàíàí îúàüà çèëëÿäè. Àü Äÿâÿíèí èçè ñÿùðàíûí ëàï äÿðèíèíÿ.

åëÿ äÿ îëàúàã âÿ àíàì áó ñþçëÿðè äåéÿíäÿ ìÿí ôèêèðëÿøèðäèì êè. Éîë÷ó Àü äÿâÿíèí èòìÿéèíèí äÿðäèíè ÷ÿêèð. Áèð äÿôÿ áèçèì äàëàíäà ôóòáîë îéíàéûðäûã âÿ ìÿí òîïó âóðàíäà òîï äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàí êå÷ÿí Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ãîëóíà äÿéäè âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà áÿðê ùèðñëÿíäè. Ùå÷ êèì äàíûøìàüà úöðÿò åòìèðäè. áó àäàìëàð Éîë÷óíóí ñÿðò õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäè. àììà øàýèðäëÿðè äÿ. úàìààò Âÿëèééöííåìÿ1 àäûíû âåðèá. ãûçûëû âàð. ýþðÿñÿí. î ýåúÿ î îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðàí àäàìëàðäàí ùå÷ êèì áèëìÿäè êè. î äÿðèí êÿäÿð ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè êÿäÿðÿ áÿíçÿéèð. áèðúÿ äÿâÿäÿí þòðö — ãîé ëàï Àü Äÿâÿ îëñóí! — íèéÿ áåëÿúÿ ãÿì äÿðéàñûíà ãÿðã îëóá? Ùÿìèí ñöêóò è÷èíäÿ îòóðìóøäóëàð. áóíóí êè. Ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. àììà î äÿðèí êÿäÿðèí êþëýÿñè Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè. Àõøàì àòàìäàí ñîðóøäóì: 4-25 385 . ßëáÿòòÿ. ñÿðòëèéèíÿ. Ìîëëà ßñÿäóëëà äà áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿçäè!). èýèä îüóëëàðû. ìÿíèì àëíûìà íÿ éàçûëûá âÿ ìÿí êèì îëàúàüàì? Íåúÿ éàøàéàúàüàì? Äîüðóäàíìû. — Ýþçöí éîõäó ñÿíöí. î ãÿäÿð ñàéà ýÿëìÿéÿí ëÿë-úàâàùèðè âàð.. ýþðÿñÿí. ìÿí áèëèðäèì êè. éöç äÿâÿ éöêö ìàë-äþâëÿòè âàð. èýèä êöðÿêÿíëÿðè âàð. ÷öíêè áþéöêëÿð äÿ ùèðñëÿíÿíäÿ áèçèì éàíûìûçäà áó ñþçö àüûçëàðûíäàí ÷ûõàðûðäûëàð (âÿ ùÿðýàù áèÿäÿá ñþéöø îëñàéäû. ãîëóíóí òîï äÿéÿí éåðèíè îâõàëàéà-îâõàëàéà öñòöìÿ ãûøãûðäû: — Àé òöëëàá! — äåäè.. áèð ñþç ñîðóøìàüà úöðÿò åòìèðäè. ìÿí þçöì äÿ àòà îëàúàüàì? Ìÿíèì äÿ óøàãëàðûì îëàúàã? Âàõò êå÷ÿúÿê âÿ ìÿíèì äÿ ñà÷ëàðûì àüàðàúàã? Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. ìÿí áîéäà àäàìû ýþðìöðñÿí? «Òöëëàá» áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ñþéöø èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. Ùàìû åëÿ áèëäè êè. VI Àíàì òåç-òåç äåéèðäè êè. ùÿòòà áÿçÿí ãÿääàðëûüûíà áàõìàéàðàã.. íþêÿðëÿðè äÿ. áèÿäÿá áèð ñþç äåéèë.. áó. ùÿìèí àíëàðäà Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè: êàø ìÿí äÿ î äÿâÿ èëÿ áèð éåðäÿ èòÿéäèì. ãóëàìëàðû äà Éîë÷óéà áàõûðäûëàð âÿ öðÿêëÿðèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèëÿð êè. áó àäàìà êè. àììà áó ñþçöí ìÿíàñûíûí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. Ùÿð òÿðÿô ýåúÿíèí çöëìÿòèíÿ ãÿðã îëìóøäó.Ùå÷ êèì äàíûøìàüà.

èëëÿðäÿí áÿðè éàøàäûüû ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «ñèçèí ìÿùÿëëÿ» äåéèðäè (âÿ áó ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. î ãÿäÿð ìþúöçÿëè ýþðöíäö êè.. éà íÿ åëÿéèì? Ãîúàíûí î ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. ìÿí ùå÷ áèëìÿäèì êè..».. «ïîëóòîðêà» ñöðöì âÿ î «ïîëóòîðêà» ýÿëèá áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíñûí. ñîíðà éàçû÷û îëàúàãäûì âÿ î êèòàáëàðûí úûðûëìûø. åéíè çàìàíäà. — Î ãöðáÿò ùèññè ùÿìèøÿ àòàìëà áèð éåðäÿ îëäóüó ö÷öí.. ßëÿêáÿð. ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. Î êèòàáëàð ëàï áó éàõûí âàõòëàðàúàí ìÿíèì åâèìäÿ êèòàá ðÿô386 . ÷öíêè Ñÿòòàð Ìÿñóì äà øàèð èäè. áó ñþçëÿðÿ ñåâèíèì. ßáäöëÿëè êèìè. Áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû áþéöéÿíäÿ øîôåð îëìàã èñòÿéèðäè âÿ ÿëáÿòòÿ.. êèì ñþéöá ñÿíè? Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì âÿ ñÿùÿðè ýöí éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà ñîðóøäóì: — Ñÿí áèëèðñÿí «òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Áàëàêÿðèì ìÿíèì áþéöê òÿÿúúöáöìÿ âÿ ñåâèíúèìÿ ñÿáÿá îëàí ýþçÿë ñþçëÿð äåäè: — «Òöëëàá» ÿðÿá äèëèíäÿ «òÿëÿáÿ» äåìÿêäèð. àíàì î «ïîëóòîðêà»íûí øöøÿëÿðèíèí êÿíàðûíà ãîòàçëû êðóæåâàëàð òîõóñóí. êèòàá éàçàúàãñàí!. åâèìèçäÿ ö÷-äþðä êèòàá âàð èäè. Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ ùå÷ áèð õîôäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. òÿëÿáÿ îëàúàãäûì. — Éåíÿ íÿ åëÿìèñÿí. áþéöéÿíäÿ Úÿôÿð êèìè.. áèðäÿí-áèðÿ ìÿí Ñÿòòàð Ìÿñóìó õàòûðëàäûì... àòàìûí äà ìÿùÿëëÿñè îëñóí). àììà Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ùà÷àíñà Ãîúà êèìè òÿëÿáÿ îëìàüûí ñåâèíúè ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ éàéûëäû âÿ ìÿí áèð äÿôÿ Ãîúàíûí ìÿíèì ãóðàøäûðûá äàíûøäûüûì ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà äåäèéè ñþçëÿðè éàäûìà ñàëäûì: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. éÿíè éàçàí àäàì èäè âÿ êèìèíñÿ ùà÷àíñà ìÿíè äÿ Ñÿòòàð Ìÿñóì òÿêè ñàòàúàüûíûí õîôó áèð éóìðóã êèìè ìÿíèì öðÿéèìè ñûõäû. Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. èòìèø ñÿùèôÿëÿðèíè éåíèäÿí éàçàúàãäûì. Úÿáðàéûë êèìè (ñîíðàëàð Àüàðÿùèì êèìè) øîôåð îëóì. ìÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. îíëàðû äà ëàï áàëàúà îëàíäà úûðìûøäûì.. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè.— «Òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Àòàì äåäè: — Ñèçèí ìÿùÿëëÿíèí ñþéöøöäö äÿ. Î çàìàí Ãîúàíûí î ñþçëÿðè ìÿíèì ö÷öí î ãÿäÿð ãåéðè-àäè ñÿñëÿíäè. ÷öíêè ìÿí áþéöéÿúÿêäèì. áèçèì ìÿùÿëëÿ. Àäèë êèìè. éàðûñû éîõ èäè âÿ ìÿí åâÿ ýåäèá ùÿìèí éàðûì÷ûã êèòàáëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àíàìûí ñàíäûüûíà éûüäûì. ñÿùèôÿëÿðèíèí éàðûñû âàð èäè.

» âÿ Çèáà õàëà. éàéäà.. àììà áèç Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí áåëÿúÿ äåéèíýÿíëèéèíÿ þéðÿøìèøäèê âÿ øèíýèëÿëè ñàããûçû àëûá ÷åéíÿéèðäèê. ëàï àëàéû øåéäè!. Åëÿ áèë êèìñÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿúáóð åëÿéèðäè êè. áèç îíó àëäàäàúàãäûã.. ÿëöâöçäÿí ñèçèí ùàðà ãà÷ûá ýèçëÿíèì?. Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ÷þë ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû (ùÿéÿòëÿðè éîõ èäè) âÿ éàçäà. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ. ïàéûçäà.. íóø îëñóí!. êöëÿêñèç ýöíëÿðèíäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè ùÿìèøÿ êö÷ÿ ãàïûëàðûíûí àüçûíäà îòóðóðäó. ïåéüÿìáÿð ùàããû. èñòÿäèéèìèçè âåðèð________ 1 ´ ›ºŁØ›Ø › › Æ ł›ª ›º › ß› 387 Œ › Œ ºŁ › . óøàãëàð îíëàðû ëàçûìñûç ãÿçåò-æóðíàëëàðëà áèð éåðäÿ ìàêóëàòóðàéà âåðèá.. éà äà êè. Ñþçÿ íÿ åùòèéàú âàð èäè âÿ ñþç íÿ åäÿ áèëÿðäè? VII Áèçèì ÿëèìèçÿ õûðäà ïóë êå÷ÿí êèìè. øèíýèëÿëè ñàããûç àëàã.). Àëûí. . áèçÿ ñàòñûí (áó áàðÿäÿ Çèáà õàëà éàõøû èäè.». âàëëàù. ãà÷ûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýåäèðäèê êè. Áèð ýöí ùÿìèí êèòàáëàðû ðÿôäÿ ýþðìÿäèì âÿ ìÿëóì îëäó êè. ùÿòòà áÿçÿí ïóëóìóç îëìàéàíäà äà úèáèìèçÿ éàðûì ñòÿêàí ìöôòÿ òþêöðäö). õîðóç áèøèðñèí. éà îðòàñûíà ãóðüóøóí áàüëàíìûø ÷èëÿäè àëàã âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ùÿìèøÿ áèçè äåéèíÿ-äåéèíÿ ãàðøûëàéûðäû: «— Éåíÿ ýÿëäöç? Áèëìèðÿì. þçöìöç éàëàí÷û ïóë äöçÿëäÿúÿêäèê.. éà äà êè. éàõóä åâäÿ áèøìèø ñöìöðòýÿí ãûðìûçû õîðóç êîíôåòè àëàã.ëÿðèíäÿí áèðèíäÿ èäè. ÷èëÿäè äöçÿëòñèí. þçö äöçÿëòäèéè áàëàúà òàõòà êÿòèëè äÿ ãàáàüûíà ãîéóðäó âÿ õîðóçëàð äà. áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê. ñîíðà ùÿìèí ïóëó ñîéóã âàõòëàð ÿéíèíäÿêè ñûðûãëûñûíûí. Ìÿí óøàãëàðà ùå÷ íÿ äåìÿäèì. Ìåéðàíãóëó ÿìè äåéèíÿ-äåéèíÿ áèçäÿí àëäûüû äÿìèð ïóëà äèããÿòëÿ áàõûðäû (åëÿ áèë êè. ÷èëÿäèëÿð. àììà î êèòàáëàðûí èòìèø. ùÿìèøÿ ñàòäûüû òóìó òÿðèôëÿéèðäè: «— ßíòèãÿ ñåìè÷êàäû. èñòè âàõòëàð èñÿ ãÿùâÿéè ðÿíýëè êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéóðäó. ùÿìèøÿ öçöýöëÿð èäè. áèð áàíêà ñóéóí è÷èíÿ éûüäûüû î øèíýèëÿëÿð äÿ ñÿëèãÿ èëÿ ùÿìèí òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ äöçöëöðäö. ãûøûí éàüìóðñóç. úûðûëìûø ñÿùèôÿëÿðèíè ìÿí éåíèäÿí éàçà áèëìÿìèøäèì. ïóë ÿâÿçèíÿ áàøãà øåé âåðÿúÿêäèê. éàõóä ãûðìûçû õîðóç êîíôåòèíè àëûá ñöìöðòäÿéèðäèê.

. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. ïàëòàð îüóðëàìûðäû âÿ Èáðàùèìèí øåð îüóðëàìàüûíûí þçö äÿ åëÿ ùþðìÿòëè áèð èø èäè âÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. èíäè äàùà áó èøëÿ ìÿøüóë îëìóðäó. òàõòà ãàøûã âÿ áàøãà áó êèìè øåéëÿð ñàòìàãäàí ÿëàâÿ.äè: øèíýèëÿ èêè øàùû. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. Ìåéðàíãóëó ÿìè îíà ýþðÿ òàõòà éîíóá øóìàãÿäÿð äöçÿëäèð. áèð àäàìûí ÿëèíÿ-ãîëóíà éàçû éàçìûñàí. Ìåéðàíãóëó. áàøãà ìÿùÿëëÿëÿðäÿí ýÿëÿíëÿðèí ÿëëÿðèíÿ. õîðóç ö÷ øàùû. ÷èëÿäè. ÷èëÿäè áèð àááàñû. èíäè Èáðàùèì äÿ éàëàíäàí äåéèð êè. ýóéà ßíóøèðÿâàí ïàäøàù Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ýåäÿíäÿ ÷þëäÿ ÷èìÿí Ôÿõðÿíäÿ õàíûìû ýþðìöøäö âÿ áó øåðè äÿ îíäà äåìèøäè. îíäà ìÿí ùÿëÿ ëàï áàëàúà óøàã îëìóøàì — Ìåéðàíãóëó ÿìè àëòû ãûçäàí ñîíðà äöíéàéà ýÿëìèø Èáðàùèìèí øåðëÿðèíè éûüûá Ñÿòòàð Ìÿñóìà ýþñòÿðèá âÿ ýóéà Ñÿòòàð Ìÿñóì äà ùÿìèí øåðëÿðèí ÿââÿëèíè îõóéàíäà ñîíóíó ÿçáÿð äåéèðìèø. îõëîâ. ñÿíöí áîüàçóíäàí éàïûøûá àïàðûá ìèëèñÿ âåðìÿñÿì.. Èáðàùèì øàèð èäè âÿ Èáðàùèìèí éàçäûüû èêè ìèñðà ìÿùÿëëÿíèí úàâàíëàðûíûí äèëèíèí ÿçáÿðè èäè: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. àììà ùÿð ùàëäà Èáðàùèì ïóë îüóðëàìûðäû. äÿìèð øóìàãÿäÿð àëòû øàùû. ÷öíêè áèð äÿôÿ Õàíûì õàëà ýÿëèá Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû è÷èíäÿ áèàáûð åëÿìèøäè âÿ äåìèøäè: «— Ñÿí þëÿñÿí. ãîëëàðûíà. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö! Äöçäöð. ýèçëèíúÿ èéíÿ-òóø èëÿ ìÿùÿëëÿ úàâàíëàðûíûí. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÷þë ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðóð êè. Èáðàùèì éàõøû ýåéèíñèí âÿ Èáðàùèìèí îòóðóá ñþç ãîøìàãäàí ñàâàéû áàøãà áèð ãàéüûñû îëìàñûí. ýóéà Èáðàùèì áó øåðè («Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!») Øþâêÿò ö÷öí éàçûá (éà îüóðëàéûá). Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí Èáðàùèì àäëû áèð îüëó âàð èäè âÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ áèëèðäè êè. áó øåðè Èáðàùèì îüóðëàéûá. — ÿââÿëëÿð. ßëáÿòòÿ. õîðóç êîíôåòè áèøèðèð. êèøè ãûçû äþéöëÿì!». ñÿí þëÿñÿí. Ìåéðàíãóëó ÿìè áèëèðäè êè. Áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. úöðáÿúöð øÿêèëëÿð ÷ÿêèðäè. ñèíÿëÿðèíÿ äþéìÿ éàçûëàð éàçûðäû. òàõòà øóìàãÿäÿð áåø øàùû. ÿýÿð áèð äÿ ýþðñÿì. Õàíûì õàëàäàí íÿ äåñÿí ÷ûõàð âÿ Õàíûì 388 . Ìåéðàíãóëó. åøèòñÿì. Ìåéðàíãóëó ÿìè øèíýèëÿ-ñàããûç. àðâàä øÿêëè ÷ÿêìèñÿí. áöëáöë ãÿôÿñè. ãàáàãëàð ùÿì äÿ ïóëëà. áèëñÿì êè. áó øåðè ìÿí éàçìûøàì. àòîâóí ãÿáèðèíÿ àíä îëñóí. ÷öíêè Èáðàùèìèí áó øåðëÿðèíèí ùàìûñû ãàáàãëàð éàøàìûø áàøãà-áàøãà øàèðëÿðèí èìèø.

àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. þçöìöçö áó ýþçÿë àâòîáóñóí ÿñë ñàùèáè áèëèðäèê. Àüàðÿùèìèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1925 éàçûëìûøäû. ýóéà Õàíûì õàëà îüëàíëàðûíäàí ùàíñûíûíñà áÿäÿíèíäÿ éóõàðûñû àðâàä. ñöðöúö äÿ äåéèëäè. ÷öíêè ñöðöúö äåéèëäè. éàðûñû áàëûã øÿêëèíè áèëìèðäèê. ßáäöëÿëèíèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1919. òÿêúÿ Ãîúàíûí ÿëèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éàçûëìàìûøäû. ßáäöëÿëè. Ãîúà. ìÿí Õàíûì õàëàýèëè áàøãà úöð òÿñÿââöð åäÿ áèëìèðäèì. Ãîúàíûí èñÿ ìàøûíû éîõ èäè. õûðäàâàòûíû ñàòûá éåýàíÿ îüëó Èáðàùèìè áÿñëÿñèí. ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíû àâòîáóñà ìèíäèðèá éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðÿ ñöðÿíäÿ áèç îëóðäóã äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðû âÿ éóõàðû ìÿùÿëëÿ óøàãëàðûíûí ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû áèçèì öñòöìöçÿ äèêèëÿíäÿ áèç áàøûìûçû äèê òóòóðäóã. áèð äÿ êè. Õàíûì õàëàíûí ÿðè ùÿëÿ ìÿí àíàäàí îëàíäàí ãàáàã þëìöøäö. Àäèë. äàùà ùå÷ êèì îëìàéûá. Úÿôÿð. àììà áóíà áàõìàéàðàã. àììà áóíà áàõìàéàðàã ìÿí Ãîúàíû ìÿùÿëëÿäÿ ùàìûäàí àðòûã èñòÿéèðäèì. Õàíûì õàëà îëóá. Úÿáðàéûëûí ñöðäöêëÿðè ìàøûíëàð.õàëàíûí êèøè ÿëëÿðè êèìè èðè ÿëëÿðèíÿ áàõûá áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. î ìàøûíëàð äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èäè. àììà áóíó åëÿ-áåëÿ äåéèðäèëÿð. ìÿí Ãîúàíû ùàìûäàí ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ Ãîúà äà ìÿ389 . ßáäöëÿëèíèí äÿ. äàëáàäàë äöçöëìöø î ìàøûíëàðà áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. àøàüûñû áàëûã îëàí áèð øÿêèë ýþðöá âÿ îíà ýþðÿ äÿ áåëÿúÿ ùèðñëÿíèá: î éàðûñû àðâàä. áèð äÿ áó èøëÿ ìÿøüóë îëìàñûí. Áÿçÿí áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äþðä ìàøûí äöçöëöðäö: Úÿôÿðèí. Àüàðÿùèì îíäà ùÿëÿ ñöðöúöëöê ìÿêòÿáèíäÿ îõóéóðäó âÿ áÿçÿí Àüàðÿùèì äÿ øàýèðä ìàøûíûíû ñöðöá äàëàíûí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè âÿ îíäà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë áåø ìàøûí äàéàíûðäû. Úÿáðàéûëûí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1923. Úÿáðàéûëûí äà. Õàíûì õàëàýèë ùÿìèøÿ áåëÿ îëóáëàð. àììà Úÿôÿðèí äÿ. Äåéèðäèëÿð êè. Äöçö. Ãîúà áÿäÿíèíèí ùàðàñûíàñà ßäèëÿíèí àäûíû éàçäûðûá. Àäèëèí. ßáäöëÿëè äÿ. Àäèë äÿ. Ãîúà. Áåëÿ âàõòëàð ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ýöíîðòà éåìÿéèíÿ åâÿ ýÿëìèø îüëàíëàðûíûí õþðÿéèíè ÷ÿêèá ñîíðà þçö êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. äåéèðäèëÿð êè. Àüàðÿùèìèí äÿ ÿëëÿðèíèí öñòöíäÿ àíàäàí îëäóãëàðû èë éàçûëìûøäû: Úÿôÿðèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1915. Úÿáðàéûë äà «ïîëóòîðêà» ñöðöðäö âÿ î òÿïòÿçÿ «ÃÀÇ-ÀÀ»ëàðëà áèç ùàìûìûç ôÿõð åäèðäèê. Úÿôÿð àâòîáóñ ñöðöðäö âÿ î «ÇÈÑ-16» äà òÿïòÿçÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Úÿôÿð áèçè. ßáäöëÿëèíèí. ýþðÿí îëìàìûøäû. Úÿáðàéûë âÿ Àüàðÿùèì îëóá. Àäèëèí äÿ. Àäèëèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1917.

áó.íèìëÿ äàùà àðòûã ìåùðèáàí èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿíèì ãóðàøäûðäûüûì áèð ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàúàã î ñþçëÿðè äåäè: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. õîøáÿõòëèéèí ðÿíýèäè âÿ ìÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðèá éàòìàçäàí ÿââÿë.. ïàðûëäàéûðäû âÿ îíëàðûí ãûðìûçû. àòàìûí âÿðäèø åòäèéèì õîðóëòóñóíóí (àòàì åâäÿ éàòàíäà âÿ õîðóëäàìàéàíäà ìÿí éàòà áèëìèðäèì. . úîøüóíëóãëà äîëóðäó. ÷öíêè àòàìûí õîðóëòóñóíà àäÿò åòìèøäèì) ìöøàéèÿòèëÿ áó ðÿíýëÿðè ýþðöðäöì. ýþé. éàøûë ýþéÿ ãàðûøäû.. ùÿéÿòèìèçäÿí. åëÿ áèð áàéðàì êè. ýþé ñàðûéà ãàðûøäû.».. òÿêúÿ êèíîéà ýåòìèøäèì âÿ Ãîúàäàí áó ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áàøà äöøäöì êè. ùÿðäÿí àòàìûí õîðóëòóñó êÿñèðäè âÿ ìÿí äèêñèíèá î ðÿíýëÿð àëÿìèíäÿí ÷ûõûðäûì.. ñèðêÿ ýåòìÿìèøäèì. íàðûíúû èøûëòûëàðûíäà ìÿíèì áöòöí öðÿéèìÿ éàéûëàí èëûã áèð òÿáÿññöì âàð èäè. áèð âàõò ýÿëèá ìÿíè òàïàúàãäû... ùÿéàòûìûí áþéöê áèð ùàäèñÿñè ÿðÿôÿñèíäÿéÿì âÿ íÿäÿíñÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úöðáÿúöð ðÿíýëÿð îéíàìàüà áàøëàäû: ãûðìûçû éàøûëà ãàðûøäû. ýåúÿëÿð äÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí èéèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. öðÿéèì áèð ùÿéÿúàíëà. äàëàíûìûçäàí.. Àäèëèí. áó.. ÿðÿôÿñèíäÿ îëäóüóì î ñåâèíúèí. äþðäêöíú ìèç èëÿ ïàëòàð äîëàáûíûí àðàñûíäà éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèçèí è÷èíÿ ãàéûäûðäûì. ÷öíêè éåääèèëëèê þìðöìäÿ ùå÷ áèð òåàòðà. àììà ñîíðà àòàì éåíÿ õîðóëäàìàüà áàøëàéûðäû âÿ ìÿí äÿ òÿçÿäÿí éàâàø-éàâàø î ðÿíýëÿð àëÿìèíÿ ýåäèðäèì.. . áó ðÿíýëÿð áèð-áèðèíÿ ãàðûøûðäû. áàëàúà îòàüûìûçäàí. Ìÿí áèëèðäèì êè.Áèð äÿôÿ Ãîúà ìÿíÿ äåäè: — Ñèðêÿ ýåòìÿê èñòÿéèðñÿí? Ìÿí ãóëàãëàðûìà èíàíìàäûì. ÿëáÿòòÿ. Ìÿí èíäè äÿ î óçàã óøàãëûã ÷àüëàðûíû éàäûìà ñàëàíäà ôèêèð390 . Úÿáðàéûëûí ìàøûíëàðû êèìè ôÿõð åäèðäèì. ìÿí íÿñÿ áèð áàéðàì ýþçëÿéèðäèì. Ãÿäèì áèð ôèëîñîô äöíéàíûí ìöäðèê âÿ ãÿìýèí ñþçëÿðèíäÿí áèðèíè äåéèá: ùÿð øåé êå÷èá ýåäèð. àììà íÿ ãÿäÿð óçàã îëñà äà. éàøûë. áàëàúà îòàüûìûçà. Ñîíðàëàð «òöëëàá» ñþçöíöí äÿ ìÿíàñûíû þéðÿíäèì âÿ Ãîúàíûí äåäèéè ñþçëÿð èëÿ «òöëëàá»ûí ìÿíàñû ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åòìèøäè êè.. .. áÿçÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà éàòà áèëìèðäèì.. ßáäöëÿëèíèí.. ñàðû. àììà ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. àììà öðÿéèì ýþçÿë áèð ùÿéÿúàíëà äîëó èäè âÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì î ýåúÿëÿðäÿ ìÿí þç ýÿëÿúÿéèìëÿ äÿ àç ãàëà Úÿôÿðèí. êö÷ÿìèçäÿí óçàãëàðäàäû.. éàçû÷ûëûüûí íÿ îëäóüóíó ÿìÿëëè-áàøëû áèëìèðäèì.. ñàðû íàðûíúûéà ãàðûøäû. ìÿí. êèòàá éàçàúàãñàí!.

Ãîúà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèðèíúè àäàì èäè êè.).. àíàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû.ëÿøèðÿì êè. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí ìÿùÿëëÿìèçèí ãûçëàðûíûí ýþçöíöí ãàáàüûíäà òÿïòÿçÿ «ïîëóòîðêà» èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå391 . éàõóä åøèòäèéèì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà úàíëàíäûðäûüûì áèð àëÿìäèð. ñèðêäÿ þçöìÿ êîíôåò âÿ ëèìîíàä àëûì âÿ áèç Ãîúà èëÿ áèðëèêäÿ ñèðêÿ éîëëàíäûã. èøûãëàð åëÿ áèë êè. éàíûìûçäàí þòÿíëÿðèí ùÿðäÿí Ãîúàéà. úîøüóíëóã âàð èäè âÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ùöíäöð. öòöëÿäè. î ãîøà òóò àüàúûíäàí. Ùÿìèí ýöí àíàì äà ñèðêÿ ýåäÿúÿéèìÿ ìÿíèì ãÿäÿð ñåâèíèðäè (÷öíêè àíàì äà þìðöíäÿ ñèðêäÿ îëìàìûøäû. èøûãëû éåðäÿ áó ãÿäÿð àäàìûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. ýöíîðòà òÿëÿñèê êþéíÿéèìè éóéóá ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ ãóðóòäó... äàëàíûìûçäàí. øàëâàðûìû äà öòöëÿäè. ùÿéÿòèìèçäÿí. î êþðïÿ ñþéöääÿí óçàãëàðäà òÿñÿââöð åäèðäèì. áó ãÿäÿð àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàìûøäûì âÿ ñèðêèí ýöíáÿç êèìè òàâàíû áîéó àñûëìûø úöðáÿúöð êÿíäèðëÿð. Äöçäöð. ñîíðà ìÿíÿ áàõìàãëàðû õîøóìà ýÿëèðäè. ìÿí î áàéðàìû ùÿìèí áàëàúà îòàüûìûçäàí.. ìÿí áó ýèðäÿ. ñÿí áèð èøÿ áàõ. . èíñòèòóòäà îõóéóðäó âÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. ùÿêèì îëàúàãäû. ïÿðäÿëÿð. êö÷ÿìèçäÿí. ìÿíèì áöòöí è÷èìäÿ ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèéèì áèð ñåâèíú. ïèëëÿêÿíëÿð. Áèç éåääèíúè ñûðàäà îòóðìóøäóã. ö÷-áèð ýÿëèá áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà éåðëÿðèíè òàïûá îòóðóðäóëàð âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. àììà åéíè çàìàíäà ìÿí Ãîúà èëÿ äÿ ôÿõð åäèðäèì. Ãîúà ìàøûí ñöðìöðäö.. ÿëáÿòòÿ. éóõóäóð. áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿìèøäÿí ÿââÿë è÷èíÿ ýèðäèéèì î ðÿíýëÿð àëÿìè ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì î ñèðêèí ðÿíýëÿðèäèð. ìÿí ñåâèíèðäèì âÿ ñèðêèí ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéè. àõøàì úèáèìÿ èêè àááàñû ïóë ãîéäó êè. àòàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû âÿ èíäè îíëàðûí äà öðÿéèíäÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿêè êèìè áèð ñåâèíú îëàéäû. àäàìëàð èêè-áèð. ìÿíè Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè àëÿìÿ àïàðûá ÷ûõàðìûøäû: ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. òàìàøà ùÿëÿ áàøëàìàìûøäû.Ãîúà äåäè: — Àõøàì ñÿíè ñèðêÿ àïàðàúàüàì. òàõòà êÿïÿéèíèí èéè ùÿìèí ñåâèíúè òàìàì ãåéðè-àäè åäèðäè. áöòöí áóíëàð äà ùÿãèãÿò äåéèë. Ìÿí þìðöìäÿ áó áîéäà áèíàäà. úîðàáëàðûìûí äàáàíëàðûíû ñÿëèãÿ èëÿ ýþçÿéèá ñàùìàíà ñàëäû.

. ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéèíè. ßäèëÿíè ýþñòÿðìÿéèìÿ åùòèéàú éîõ èäè. áèðäÿí Ãîúà äà þëÿð âÿ áó ùèññ ìÿíè àüëàìàüà. ßäèëÿ éàíûíäàêû áèð ãûç èëÿ áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà ýÿëèá áèçäÿí áèð àç êÿíàðäà âÿ àøàüûäà. ö÷öíúö ñûðàäà äàéàíäû âÿ éåðèíäÿ îòóðìàçäàí ÿââÿë ýþçëÿðè èëÿ éóõàðû úÿðýÿëÿðè àõòàðäû. ìÿí áàëàúà èäèì. Ãîúà ìÿíè èñòÿäèéèíÿ ýþðÿ ñèðêÿ ýÿëìÿìèøèê. àüëàìàéûì. êèòàáõàíàëàðà ýåäèí êè.. ýöëöìñÿäè. Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðäöì âÿ ãîðõäóì êè. î ôÿðÿùèíè äàùà äà àðòûðìàã èñòÿäèì. Ìÿí ßäèëÿíè Ãîúàéà ýþñòÿðìÿê èñòÿäèì. ßäèëÿ äÿ áóðà ýÿëÿúÿêäè âÿ Ãîúà ìÿíè îíà ýþðÿ áóðà ýÿòèðìèøäè êè. Ìÿñÿëÿ áóíäà èäè êè. Ùÿòòà Ìóõòàð äà àõøàìëàð ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøöá åâèíÿ ýÿëäèéè âàõòëàð. ÷öíêè áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. î ýþçÿë àò èéèíè.÷èá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíìûðäû. ýèðäÿ áèíàäàí ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. àììà. éà äà êè. Úÿáðàéûëûí (ñîíðàëàð Àüàðÿùèìèí) ìàøûíëàðûíäàí àç òÿñèð åòìèðäè âÿ àíàëàðûìûç áèçÿ þéöä-íÿñèùÿò âåðÿíäÿ ÿñàñ åòèáàðèëÿ Ãîúàíû ìèñàë ÷ÿêèðäèëÿð: «— Áàõ. Ãîúà ßäèëÿíè ýþðìöøäö âÿ èíäè äÿ ßäèëÿéÿ òÿðÿô áàõûðäû. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äÿ äàùà ùèññ åòìÿäèì âÿ äóðóá àüëàéà-àüëàéà è÷è àäàìëà äîëó áó áþéöê. ßáäöëÿëèíèí. éàçûí îðòàëà392 . áèð ìöääÿò áóíäàí ÿââÿë. ýþðöðñöç Ãîúàíû? Ñèç äÿ éàõøû îõóéóí. Ãîúà êèìè îëàñóç!». ñÿùÿðëÿð åâèíäÿí ÷ûõûá ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíäèéè çàìàíëàð êö÷ÿäÿ Ãîúàíû ýþðñÿéäè ñàëàì âåðèðäè. Áàéàãêû ñåâèíúäÿí. Áÿëêÿ äÿ äóðóá ãà÷àúàãäûì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ùÿìèí àõøàì ìÿí þçöìëÿ âÿ Ãîúà èëÿ ôÿõð åäÿ-åäÿ. ñÿùÿðäÿí áÿðè áöòöí è÷èìè äîëäóðìóø ùÿìèí ñåâèíú âÿ ôÿðÿù ùèññè Ãîúàíû äà áåëÿúÿ ÿëèíÿ àëûá âÿ ìÿí Ãîúàíûí î ñåâèíúèíè. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí î ãûçëàðà) Úÿôÿðèí. áèçè ýþðÿí êèìè òåç ýþçëÿðèíè ÷ÿêäè âÿ ðÿôèãÿñè èëÿ éàíàøû îòóðäó. äóðóá ãà÷ìàüà ãîéìàäû. Ìÿí áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ ïÿðò îëäóì âÿ þçöìö ýöúëÿ ñàõëàäûì êè. àììà Ãîúà ýþçëÿðèíè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ìÿíÿ áàõäû. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äöíéàíûí ÿí ñåùðëè èéè êèìè è÷èìÿ ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ òàìàøàíûí áàøëàíìàüûíû ýþçëÿéèðäèì (ÿñëèíäÿ ìÿíèì ö÷öí òàìàøà ñèðêèí áèíàñûíà ýèðäèéèì äÿãèãÿäÿí áàøëàìûøäû!) âÿ áó âàõò áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíè ýþðäöì. ôÿðÿùäÿí ùå÷ íÿ ãàëìàäû. Àäèëèí. îíà ýþðÿ áóðà ýÿëìèøèê êè. àììà Ãîúàíûí ãîëòóüóíäàêû î ãàëûí-ãàëûí êèòàáëàð äà ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðûíà (î úöìëÿäÿí. ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäèì âÿ áàøãàëàðû äà ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäè.

Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åëÿäèì. áó íÿ ñöìöêëÿðäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà äà úàâàá âåðäè êè.. ùÿ? Ìÿí áàøûìû áèð äÿ òÿðïÿòäèì. ùÿìèøÿ äÿ öñòöíäÿ úöðáÿúöð êèòàáëàð. àììà áó äÿôÿ ùÿìèí éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ èðè âÿ àüàïïàã ñöìöêëÿð âàð èäè. Áó éàçû ìàñàñû Ãîúàíûí èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðäÿ éåýàíÿ éàçû ìàñàñû èäè (÷öíêè ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèëäè). ãÿëÿìëÿð îëóðäó. Ìÿí þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá Õàíûì õàëàäàí ñîðóøäóì êè. àììà ìÿí áöòöí ôèêðèìè òîïëàéûá þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ýþðäöéöì î ñèðê òàìàøàñûíà áàõà áèëìèðäèì.» (Õàíûì õàëà áó úöð øèêàéÿòëÿðè. õîôó þçöìëÿ ýÿçäèðäèì.. àììà áó âàõò ýþçöì øöøÿáÿíäèí áèð êöíúöíÿ ãîéóëìóø éàçû ìàñàñûíà ñàòàøäû. ÷öíêè Ãîúàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àé ßëÿêáÿð! Éåíÿ áó èéíÿ øîãÿðèáè ñàïëàéà áèëìèðÿì!. àíúàã ìÿíÿ åëÿéèðäè. ñîíðà äà äåäè êè.ðûíäà Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè.. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. ÷öíêè î 393 . àäàì ñöìöêëÿðèäèð. Ãîúà áó ñöìöêëÿðè ýÿòèðèá ýåúÿëÿð äÿðñ þéðÿíèð. Õàíûì õàëàíû éàõøû áàøà äöøìÿäèì âÿ òÿçÿäÿí ñîðóøäóì êè. î àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðèíèí ñîéóüóíó éàâàø-éàâàø ìÿíèì öðÿéèìäÿí ÷ûõàðûá àïàðäû. éåíÿ äÿ áàøûíû øöøÿáÿíääÿí ÷ûõàðûá ìÿíè ÷àüûðäû: «— ßëÿêáÿð. áó áþéöê ñöìöêëÿð íÿ ñöìöêëÿðèäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà òÿçÿäÿí úàâàá âåðäè êè. ñèððèìèç áèð. Ãîúà éåíÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äèëèìèç áèð. Ãîúà ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Áèç ñÿíèéíÿí äîñòóã äÿ. úîðàáû ãàáàüûíà òþêöá ñÿëèãÿ-ñàùìàíà ñàëàí Õàíûì õàëàäàí èéíÿíè àëäûì. Òàìàøà áàøëàäû. Äÿùøÿò ìÿíè áàñäû âÿ àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ Õàíûì õàëàýèëäÿí ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà áèð íå÷ÿ ýöí ùÿìèí ãîðõóíó.) Ìÿí ãà÷à-ãà÷à Õàíûì õàëàýèëÿ ãàëõäûì âÿ áèð éûüûí êþéíÿéè. Ãîúà äà þëÿð. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. óøàãëàð Ãîúà ùàããûíäà ïèñ ôèêðÿ äöøñöí. éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüàðòûñû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåòìèðäè. Áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. êàüûçëàð. ñàïû èéíÿíèí ýþçöíäÿí êå÷èðäèì âÿ éåíÿ äÿ äàëàíà ãà÷ûá îéíàìàã èñòÿäèì. àììà þçöì Ãîúàíû ýþðÿíäÿ öðêöðäöì. áåëÿúÿ ýöíëÿð êå÷äè âÿ Ãîúàíûí òÿáÿññöìö ùÿìèøÿêè êèìè î ãÿäÿð ìöëàéèì âÿ èëûã èäè êè. Èíäè äÿ Ãîúà ýöëöìñÿéÿíäÿ âÿ ìÿí Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðÿíäÿ î èðè àäàì ñöìöêëÿðè áèðäÿí-áèðÿ éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ãîðõäóì êè.

àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. áó úöð õóðìàéû ñà÷ëû ãûçû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð? ßëáÿòòÿ. àü ñèôÿòè. íÿäÿíñÿ Àü Äÿâÿíè éàäûìà ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿí àíàìëà áèð éåðäÿ ùàìàìà. àðàëàðûíäàêû áó ýèçëè öíñèééÿò. ìÿùðÿìëèê ùèññ åäèðäèì. ýóéà êè. ßäèëÿíèí î óçóí. ãîøà ùþðöêëÿðè àðõàäàí äèçëÿðèíèí ãàòòàüûíàúàí óçàíûðäû âÿ áèçäÿí éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàâàíëàðû óçàãäàí-óçàüà ßäèëÿéÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ îíà «Ñà÷ëû ãûç» — äåéèðäèëÿð. áèçÿ ýÿëÿí áàøãà àðâàäëàðäàí äà åøèòìèøäèì êè. Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. íÿ âàõòñà. ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûì âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ ýþðäöéöì. Ãîúàíûí éàíûíäàäûð. Àüàú êÿïÿéè äþøÿíìèø ñèðê ìåéäàí÷àñûíäà úàíáàçëàð àòûëûáäöøöðäö. àììà Ôàòìà õàëà Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. áó úöð ùþðöêëö.èðè àäàì ñöìöêëÿðè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Ãàðàýöí Ôàòìà. óøàãëàðäàí. ÷öíêè ìÿí ßäèëÿíèí äÿ þëìÿéèíè èñòÿìèðäèì. ïàð-ïàð àëûøûá-éàíàí ïàëòàð ýåéìèø àðòèñòëÿð ÿëëÿðèíäÿ úöðáÿúöð ôèãóðëàð îéíàäûðäû. áèð àü ýöíÿ ÷ûõûá. ìÿí ßäèëÿíèí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð äîüìàëûã. òåç-òåç ãàëõûá åíÿí äîëó ñèíÿñè ìÿíÿ äîüìà ýÿëèðäè. Ãîúà äà þëñöí âÿ Ãîúàíûí äà ñöìöêëÿðè êèìèíñÿ éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ áåëÿúÿ àüàðñûí: ñîíðà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõäûì: öçöíöí áèð òÿðÿôè ýþðöíöðäö âÿ ßäèëÿ äèããÿòëÿ ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäû. àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèðëÿðäÿí ãîðõäóì âÿ áàéàãêû î ïÿðòëèéèìè éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì. äöêàíà ýåäÿíäÿ. ìÿí èñÿ ßäèëÿéÿ áàõûðäûì âÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè. î õóðìàéû. Éåíÿ äÿ ßäèëÿéÿ áàõäûì. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. 394 . Ùÿìèí àíëàðäà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áåëÿúÿ ýèçëè áàõûøëàðû. Àü Äÿâÿ áó ýèçëè áàõûøëàðûí. ýèçëè öíñèééÿòèí óúóíäàí òóòóá éàâàø-éàâàø ýÿëÿúÿê âÿ ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàã. ýåò-ýåäÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðè. éà àðâàäëàð áèçÿ éûüûøàíäà ñþùáÿòëÿðèíäÿí áèëèðäèì êè. éÿíè ßäèëÿíèí àòàñûíà ÿðÿ ýåäèá. äàùà äîüðóñó. Õàíûì õàëàíûí íÿ âàõòñà Àáóçÿð àäûíäà áèð ãàðäàøû îëóá âÿ ùÿìèí Àáóçÿð ßäèëÿíèí àíàñû Ôàòìà õàëàéà àøèã îëóá. àðâàäëàðäàí åøèòäèêëÿðèìè èíäè þçöì áàøà äöøìÿéÿ áàøëàéûðäûì. î ãàëûí. Õàíûì õàëàíûí íÿ ö÷öí áó ýþçÿë ãûçû. ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. Ìÿí ùÿìèøÿ ùàìûäàí — óøàãëàðäàí äà. ßäèëÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ÿí ýþçÿë ãûçûäûð âÿ ùÿéàòûìûí ùÿìèí ñèðê ýöíö éåääèíúè ñûðàäàí ö÷öíúö ñûðàäà îòóðìóø ßäèëÿéÿ áàõà-áàõà àíàìäàí. àíàìäàí äà. ùÿòòà þç àðàëàðûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «Ñà÷ëû ãûçûí ìÿùÿëëÿñè» äåéèðäèëÿð.

. ìÿí þëö. êå÷ÿí êå÷äè äÿ. Àüûë äåéèðñÿí. ýþðÿðñèç.».. Õàíûì äþéöë î. ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Àëëàùà àíä îëñóí.». ùÿòòà Õàíûì õàëà þçö îëìàéàíäà äà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿéÿí àðâàäëàð ùÿðäÿíáèð ãàïûéà òÿðÿô áàõûðäûëàð êè. Ãîéàð áÿéÿì êè. íÿ äÿ õöñóñÿí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿìèðäè.. õÿñòÿëÿíèá éîðüàíäþøÿéÿ äöøìöøäö. Õàíûì õàëàäàí öðÿéèéóìøàã àäàì éîõäó!. Õàíûìäà úÿëëàä öðÿéè âàð!. Àëëàù Ãîúàíûí úàíûíû ñàëàìàò åëÿñèí. Ëåéëè-Ìÿúíóíäóðëàð!. Õàíûìûí îüëàíëàðûíà êèì ýÿëñÿ.. Ùÿéà äåéèðñÿí.».. íÿ ýþðìöñÿí áóíäà êè... ßäèëÿ êè÷èéè èäè. àé Ìÿúíóí. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. åëÿ Ãîúà êèìè øÿêèë áèð îüëàíûéäû. àüÿç.. Àüÿç. Òàíûìûðñûç ñèç îíó. íîëàð. Îëàí îëäó. àíúàã Ôàòìà ãàðàýöíöí ýþçö ßáöëôÿòè ñå÷äè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ëÿéÿíÿ ñó äîëäóðà-äîëäóðà äåéèðäè: «— Äåäèëÿð êè.. ßáöëôÿò éàçûã äà íåéíÿñèí? Ýåúÿýöíäöç ïàïàã òèêèá î ãàðàýöí ãûçëàðû äîëàíäûðûð äÿ. áèðäÿí Õàíûì õàëà è÷ÿðè ýèðÿð. âàé ùàëûíà!. áóíäà!. à÷ûã-àøêàð àü åëÿäè âÿ áó äÿôÿ äÿ àíàì Ñÿôóðÿ õàëàíûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåäè: «— Àüÿç.. íÿ Ñÿôóðÿ õàëà. áó ÷àüàúàí î ßäèëÿ ýþçÿëëèéèíäÿ. Õàíûìäà äÿâÿ êèíè âàð?. ãûç õåéëàüû ýþðìÿìèøÿì!. àììà áèðèíèí ÿðè àäàì áû÷àãëàìûøäû âÿ ùÿáñõàíàäà éàòûðäû. âàëëàù. ßáöëôÿò ÿìèéÿ Ìÿúíóí êèìè íåúÿ áàõìàã îëàð? Õàíûì õàëàíûí þçö àðâàäëàðûí éàíûíäà îëàíäà. Ôàòìà õàëà èëÿ ßáöëôÿò ÿìèíèí ßäèëÿäÿí áàøãà äþðä ãûçû âàð èäè. ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí ÿëèíÿ áàõûðäûëàð. ìÿí Ñÿôóðÿ.. Àáóçÿð áîéëó-áóõóíëóéäó. áó Ëåéëè ãàï-ãàðà êèôèðèí áèðèäè.... ýöçÿðàíû éàõøû äåéèëäè âÿ áó ãûçëàðûí ùàìûñû áèð äÿñòÿ óøàãëàðû èëÿ áÿðàáÿð.. àüÿç? Ìÿúíóí äåäè êè. 395 .. ÷öíêè áó ãàðàýöí áàøû êöëëö Ôàòìà ßáöëôÿòÿ áàõäû Ìÿúíóíóí ýþçöéíÿí. Àáóçÿðè ñå÷ìÿäè äÿ. áèëìèðñèç áÿéÿì êè. éà îüëó ýåäèá Ôàòìàíûí ãûçûíû ýÿëèí ýÿòèðÿ åâÿ?. ñèç Ëåéëèéÿ ìÿíèì ýþçöìíÿí áàõûí!. íÿ Ôèðóçÿ õàëà.ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ÿðÿ ýåäèá..» Ìèñ ïàð÷ëà ëÿéÿíäÿí èñòè ñó ýþòöðöá þç áàøûíà òþêÿ-òþêÿ áÿäÿíèíèí ñàáóíóíó éóéàí Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: «— Àüÿç. äþðäö äÿ ÿðäÿ èäè... àøèã îëìóñàí áóíà? Ìÿúíóí áèëèðñöç íÿ úàâàá âåðäè. Õàíûìûí î äîõòóð îüëóéíàí äà êè. îíó ýþðöì éàíìàñûí. ÿëáÿòòÿ..».. Õàíûì äàé íÿ èñòÿéèð áó áè÷àðÿ óøàãäàí? Áàõ. àé áàøûíà äþíÿê ñÿíèí. Î çàìàí ìÿí êþê âÿ ñà÷û òàìàì òþêöëìöø ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèá ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè. î áèðè èêè ãûçûí äà äîëàíûøàúàüû. ñèç äèðè.. áóíäà. êþëýÿñèäè!. î áèðèñèíèí ÿðè íå÷ÿ èë èäè êè.

íÿ äÿ Ñîíà ìÿùÿëëÿíèí èøëÿðèíÿ ãàðûøìàçäû. Äöçäöð. òîðïàüû ñàíû éàøàñûí. Ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. éÿíè Ãîúàíûí éàíûíäàäû. àììà ùÿìèí ýöí îòàãäà èäè). ßäèëÿ ýþçëÿðèíè ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàí÷àñûíà çèëëÿìèøäè. «— Àüçûí äàäà ýÿëñèí. áèðäÿí Õàíûì õàëà ýÿëÿð âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèç äÿ áåëÿúÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ éàøàéûðäû. ýþðöðäöì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì êè. Éàçûã Ôàòìà õàëà ùÿìèøÿ ýþçäÿ-ãóëàãäà îëóðäó. ùå÷ êèìëÿ ÿëàãÿëÿðè éîõ èäè. íÿ Ôàòìà õàëàéà. ãîðõà-ãîðõà ùàìàìà ýåäèðäè êè.. åëÿ áèë ëàï õàëèñ ßíçÿëè áàëûüûäû!» âÿ î áàëûãëàð î ãÿäÿð àíàìûí õîøóíà ýÿëìèøäè êè. àðâàäëàðëà áèð éåðÿ éûüûøà áèëìèðäè êè. Ãîúà ÷îõ îõøàéûð îíà. àüëàéûðäûëàð. ùÿìèøÿ. ùÿìèøÿ øöøÿáÿíääÿ îòóðóðäó.. Õàíûì õàëàíûí áó àäàìëàðû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð. áèðèíè ìÿíÿ âåðèá Õàíûì õàëàýèëÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí ýþçöíöí éàøû ÿëëÿðèíäÿ îëóðäó (àíàì êèìè) âÿ áÿä áèð õÿáÿð åøèäÿíäÿ î ñààò êþâðÿëèðäèëÿð.. äàéûñûäû. íàêàì Àáóçÿðäè. ÷öíêè ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿ èêè ýèëÿ éàø ýþðìöøäöì. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿìèøäèì. àììà ùÿìèí ýöí àòàì Ðîñòîâäàí äóçëó áàëûãëàð ýÿòèðìèøäè âÿ ùÿìèí áàëûãëàð àíàìûí ÷îõ õîøóíà ýÿëìèøäè. Ãîúàäû: «— Ãîúàäû?» âÿ Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá éàíàüû èëÿ àõàí î èêè ýèëÿ ýþç éàøûíû äà îíäà ýþðäöì: « — Éîõ. þçö äÿ íÿ Ýöëàüà. ùÿìèøÿ áèð éåðäÿ îëóðäó396 . Àáóçÿðèí øÿêëèíè äÿ îòàüûí äèâàðëàðûíäàí àñûëìûø ýþðäöì. áàøûâà äþíöì ñÿíèí. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. àììà îíóí øÿêëèíè ýþðäöéöì î ýöí ùÿìèøÿëèê éàääàøûìäà ãàëìûøäû. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøèíèí éàíûíäà ãîë-ãîëà ýåäèðäèëÿð. Õàíûì õàëà íÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. àé Àüàêÿðèì. áèðäÿí Õàíûì õàëà îðäà îëàð. Ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àðâàäëàðûí ùàìûñûíûí àüëàìàüûíû ýþðìöøäöì. àììà áóíà äàùà ùàìû þéðÿøìèøäè.». Ãîúà èëÿ ßäèëÿ áèð-áèðèíè èñòÿéèðëÿð âÿ áó ñþùáÿò ìÿíèì âÿ éîëäàøëàðûìûí äà ìàðàãëà ãóëàã àñäûüûìûç âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ýèçëè ñèðëÿðèíäÿí áèðè êèìè áèð-áèðèìèçÿ äàíûøäûüûìûç ÿùâàëàò èäè.Àáóçÿð ÷îõäàí âÿðÿì îëóá þëìöøäö âÿ ìÿí îíóí òÿêúÿ øÿêëèíè ýþðìöøäöì.. ñààòñàç Ýöëàüà èëÿ àðâàäû Ñîíà äà (ìÿíèì àíàìûí àäàøû) áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ ìÿùÿëëÿäÿ úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà. íÿ äÿ ãûçëàðûíà ñàëàì âåðèðäè âÿ ùàìû áèëèðäè êè. êèøèëÿðèí éàíûíäà. áó øÿêëè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. âÿðÿìëÿäè þëäö. àíúàã øöøÿáÿíäÿ ýÿëäèéèìÿ ýþðÿ (Õàíûì õàëà äåìÿê îëàð êè. àíúàã øöøÿáÿíääÿ îëóðäóì. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. ìÿí äÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿí êå÷èá îòàãëàðûíà ýèðäèì. ìÿí äÿ.

ùÿìèí ìÿêòóáäàí áÿäÿíèìÿ áèð íÿâàçèø.. ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäûì. íþøöí êè. áöòöí çåùíèìëÿ èñòÿìèðäèì êè. éîõñà êÿäÿðëÿíèðÿì âÿ áó çàìàí Ãîúà éåíÿ äÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äîñòóã äà áèç! Äèëèìèç áèð. — äåäè. äàùà äîüðóñó. Îíëàðû äà àòàëàðû.. — Èíäè ôàñèëÿ îëàúàã. áó áþéöê. áó ÿùâàëàòäà. ìÿíÿ âåðäè âÿ ùÿìèí ïû÷ûëòû èëÿ: — Âåðÿðñÿí îíà. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì.. àììà ùÿðäÿí àõøàìëàð Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà âÿ áó áàðÿäÿ ñþç äöøÿíäÿ Áàëàêÿðèì áàøãà øåé äåéèðäè: «— Áó Ðîìî èëÿ Úöëåòèí ÿùâàëàòûäû. Ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó ÿëèìäÿ òóòìóøäóì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Äöçäöð. èíúèêëèéè éóéóá àïàðûð âÿ ìÿí éåíÿ äÿ. àììà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿëÿðè áàøãà ÿùâàëàò èäè (áóðàäà áèð ýèçëèíëèê âàð èäè. áèëìèðäèì êè. ÷îõ áþéöê ñÿùâ åëÿìèøäèëÿð.. àììà þçöìäÿí àñûëû îëìàäàí òÿçÿäÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì.». àììà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. Õàíûì õàëàíûí êèíè. àíàëàðû äà ïåøèìàí îëäó ÿìÿëëÿðèíäÿí. ùÿìèí ñèðê ýöíö ìÿí ïÿðò îëìóøäóì. àíàëàðû ãîéìàäû êè. ùÿìèí íÿâàçèø. áèð-áèðèíÿ ãèñìÿò îëñóí. éÿíè ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí áó úöð ýèçëèí-ýèçëèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿêëÿðè èëÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè ÿùâàëàòëàð àðàñûíäà áèð éàõûíëûã âàð. Ñîíðà àòàëàðû äà. áèð397 .ëàð. áèð-áèðëÿðèíäÿí àéðûëìûðäûëàð. î íèýàðàí÷ûëûãäàí áàøãà äà ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãÿðèáÿ ùèññëÿð ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè. éÿíè êè. ñîíðàêû ïåøèìàí÷ûëûã ôàéäà âåðìÿç. áèð ìöëàéèìëèê éàéûëûð. ñèðêèí òàâàíûíäàí àñûëìûø úöðáÿúöð èøûãëàðûí àëòûíäà ïàðûëäàéàí î ãàëûí õóðìàéû ùþðöêëÿðèíÿ áàõûðäûì. Ãîúà èëÿ éàíàøû îòóðäóüóìà ýþðÿ âÿ ùÿòòà ßäèëÿíèí äÿ áóðàäà îëäóüóíà ýþðÿ. àììà ñîíðàäàí àòûëàí äàø òîïóüà äÿéÿð. ñèððèìèç áèð. áó èøûãëû çàëäà. áó ãÿäÿð àäàìëàðëà áèð éåðäÿ îëäóüóìà ýþðÿ. èêèñè äÿ þëäö. ìÿíè äÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí ìöíàñèáÿòëÿðèíÿ áàüëàìûøäû. ßäèëÿíèí äÿ ÿââÿëúÿäÿí Ãîúà èëÿ ñþçëÿøèá áóðà ýÿëäèéèíÿ ýþðÿ ñåâèíìÿéÿ áàøëàéûðäûì: ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóá åëÿ áèë êè. ùÿðäÿí ëàï éàâàøúàäàí ãîëóìó éàíûìäà îòóðìóø Ãîúàíûí ãîëóíà òîõóíäóðóðäóì âÿ áöòöí öðÿéèìëÿ. Ìÿíèì öðÿéèìäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð íèýàðàí÷ûëûã âàð èäè. ìÿí ñåâèíèðÿì. ÿäàâÿòè âàð èäè!) âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. îíëàð þëñöí. ùÿìèí ìöëàéèìëèê áàéàãêû ïÿðòëèéè. Ãîúà ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí ö÷êöíú áöêäöéö áèð êàüûç ÷ûõàðòäû. àììà ìÿí ùÿìèí ùèññëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åòäèì.

áèðäÿí ôàñèëÿ ãóðòàðàíà êèìè ßäèëÿíè òàïà áèëìÿðÿì âÿ áó ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ßäèëÿ èëÿ Ãîúà áó ãÿäÿð úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ýþðöøÿ áèëìÿçäèëÿð. àììà ùå÷ âàõò ìÿíè ÷àüûðìàìûøäû. ãöðóð áóíóí éàíûíäà áèð ùå÷ èäè. Ãîúà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû: — Íÿ îëóá? Ìÿí òÿëÿñèê: — Ùå÷ íÿ. ýöúëÿ þçöíö ñàõëàäû êè. ùÿòòà ýþðäöì êè. áèçÿ òÿðÿô áàõìàñûí âÿ ìÿíèì ßäèëÿéÿ éàçûüûì ýÿëäè. ßëáÿòòÿ.. áèç ö÷öìöç äÿ åéíè ñèððèí è÷èíäÿ èäèê âÿ ìÿí þçöìö Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè ÿùâàëàòëàðûí ãÿùðÿìàíëàðûíäàí áèðè êèìè ùèññ åäèðäèì. áèëÿí îëñàéäû. áèëèðäè êè. Ìÿí áó òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðûí àðàñûíäà áèðäÿí-áèðÿ áåëÿúÿ þç àäûìû åøèäÿíäÿ. ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáóí è÷èíäÿ íÿ éàçûëäûüûíû áèëìèðäèì. — ßëÿêáÿð!. ßäèëÿíèí ìÿíè àäûìëà ÷àüûðìàñû. ÷öíêè ßäèëÿ Ãîúàíûí íèøàíëûñû äåéèëäè âÿ òàíûéàí îëñàéäû. ÿëáÿòòÿ.. ßëÿêáÿð!. àììà ìÿí ùèññ åòäèì êè. ýþçÿë ìÿêòóáäó âÿ áó ýþçÿë ìÿêòóáó ìöòëÿã ßäèëÿéÿ ÷àòäûðìàã ëàçûìäûð. äàéàíûá äàíûøà áèëìÿçäèëÿð. àììà áèëèðäèì êè. ìÿíèì àäûìû áèëìÿñè öðÿéèìÿ åëÿ áèð ôÿðÿù ýÿòèðäè êè. ñèðêèí èøûüû ýþçëÿðèìè òóòìóø î éàø òîð è÷èíäÿ äàùà àðòûã ïàðûëäàäû.. ýþçëÿðèì äîëóð.. 398 . ßäèëÿ ìÿíè òàíûéûðäû. ñîíðà ðÿôèãÿñè èëÿ áèð éåðäÿ áóôåòèí éàíûíäà äàéàíìûø ßäèëÿíè ýþðäöì. áó. ìÿíèìëÿ äàíûøìàìûøäû âÿ äîüðóñó. Ãîúà ñîðóøäó: — Âåðèðñÿí ìÿêòóáó? Ìÿí: — Ùÿ. — äåäèì âÿ àéàüà ãàëõûá ßäèëÿýèëèí àðäûíúà çàëäàí ÷ûõäûì. — äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. íÿ äåéÿðäè? Ôîéå àäàìëà äîëó èäè âÿ ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáëà áèðëèêäÿ áó éàä àäàìëàðûí àðàñûíäà äîëàøûá ßäèëÿíè àõòàðûðäûì âÿ éàâàø-éàâàø äàùà äà àðòàí áèð íèýàðàí÷ûëûãëà ôèêèðëÿøèðäèì êè. Ôàñèëÿ áàøëàäû âÿ ßäèëÿ éàíûíäàêû ãûç èëÿ áèðëèêäÿ àéàüà ãàëõûá çàëäàí ÷ûõäû.ëÿøäèðìèøäè. áàéàãêû ôÿðÿù ùèññè. ìÿùÿëëÿ óøàüûéàì. ßëáÿòòÿ. ßäèëÿ áèçÿ òÿðÿô áàõìàäû.. — ßëÿêáÿð!. ÿââÿëúÿ òÿÿúúöá è÷èíäÿ äîíóá ãàëäûì. åëÿ áèë êè.

ßëÿêáÿð? ßäèëÿíèí ñÿñè åëÿ éóìøàã. ñÿñèì òèòðÿìÿñèí âÿ äåäèì: — Éàõøûéàì. Ãîúàéëà. ßäèëÿéëÿ ìÿí áàúûëûüûã. Àðàéà ñöêóò ÷þêäö. áó ìÿêòóá Ãîúàäàíäûð. õöñóñÿí. ìÿùðÿìëèê âàð èäè êè. ìÿíäÿí èðÿëèäÿ éàøëû áèð ãàäûí äà íàð àëûðäû âÿ áàðìàãëàðû èëÿ íàðûí áÿðêëèéèíè-áîøëóüóíó éîõëàéàéîõëàéà áèð-áèð ñå÷èá òÿðÿçèéÿ éûüûðäû. íÿ äåñèí. úàâàí îüëàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿêè î èôàäÿéÿ ýþðÿ äÿ ßäèëÿéëÿ. åëÿ ìöëàéèì èäè êè. ñîíðà ßäèëÿ ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. Ìÿí áèëìèðäèì êè. àììà ùÿéÿúàíûì êå÷èá ýåòìèðäè. éîõñà ýþçëÿñèí? ßäèëÿíèí éàíûíäàêû ãûç ìÿíÿ áàõûá ýöëöìñÿéèðäè âÿ áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. àüçûì åëÿúÿ ãóïãóðó èäè.. Òàìàðàéëà áàúûëûüûã áèç. áèëìÿäèì êè.. áÿçÿí. VIII Áèð äÿôÿ áàçàðäàí íàð àëûðäûì. îíëàðûí àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿ âÿ ìÿíèì ùÿìèí ìöíàñèáÿòèí è÷èíäÿ îëìàüûìëà þéöíöðäöì. ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáà áàõûðäû. ßäèëÿ äÿ òåç äåäè: — Ùÿ. éîõñà éîõ? Äåéèì êè. ôîéåäÿ ýÿçèøÿí àäàìëàð ùÿðäÿí ìàðàãëà. áó ñÿñ äÿ ÿñëèíäÿ ßäèëÿíèí. Ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû þçöíÿ.Ìÿí îíëàðà éàõûíëàøäûì — áèëìèðÿì íèéÿ. áèð-áèðèìèçäÿí ñèððèìèç éîõäó. ùÿòòà ùåéðÿòëÿ ßäèëÿíèí î õóðìàéû. áó ñÿñäÿ åëÿ áèð íÿâàçèø. àììà öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. éîõñà éîõ? ßäèëÿ éàâàø-éàâàø ãûçàðûðäû âÿ éÿãèí î óçàã éàç àõøàìû ñèðêäÿ áóôåòèí éàíûíäà ßäèëÿ äÿ áèëìèðäè êè.. î ö÷êöíú ìÿêòóáó áó ãûçûí éàíûíäà ßäèëÿéÿ âåðèì. Áöòöí ýöúöìö òîïëàäûì êè. Éàíûìûçäàí þòÿí.. äèëèì ãóðóäó. î ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöéöíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí. áÿñ éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? 399 . íÿ åäèì? Íÿ äåéèì? Àììà ßäèëÿ äÿ. öðÿéèì åëÿúÿ äþéöíöðäö. Èðè «àåðîäðîì» ïàïàüûíû ýþçëÿðèíèí öñòöíÿúÿí ñàëëàìûø íàðñàòàí îüëàí åòèðàç åäèðäè: — Áåëÿ îëìàç àõû.. éàíûíäàêû ãûç äà ìÿíÿ éîõ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿðäÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó þçö àëñûí. éÿíè ìÿíèì ãàðøûìäà äàéàíìûø áó ãûçûí. ñèððèìèç éîõäó áèð-áèðèìèçäÿí.. áó äîüóð÷ó àäàìûí éîõ.. î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí ýÿëÿí áèð ñÿñäèð. àé áàúû!.

îíóí î ìÿòáÿõëè ÿëëÿðèíè ÿëëÿðèìèí àðàñûíà àëìàéûì. ìÿí äåìÿäèì êè. Î éàøëû ãàäûíëà î óçóí-óçóí èëëÿð áóíäàí ÿââÿë úÿìè áèð äÿôÿ ñèðêäÿ âÿ áèð äÿôÿ äÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ýþðäöéöì Òàìàðà àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè. Íàðñàòàí îüëàí èñÿ åëÿ äåäèéèíè äåéèðäè: — Ìÿí äåìÿäèì êè. áàúû. — Þçöí äåäèí êè. íåúÿ îëäó î òÿáÿññöì. ñîðóøìàéûì êè. ìÿíè òàíûìàäû. — Éîõñà ñå÷ìÿçäèì. — Ãîé áèð àç ôÿðëè íàð îëñóí. ñèðêäÿ. èñòÿéèðÿì êè. Éàøëû ãàäûí ÷þíöá áàõäû âÿ ÿëáÿòòÿ. î óçàã éàç àõøàìû.. — äåéèðäè. — Àõû. áóôåòèí éàíûíäà ñèçèíëÿ öçáÿöç äàéàíìûø î áàëàúà ßëÿêáÿðè õàòûðëàéûðñûíûçìû? Íàðñàòàí îüëàí åëÿ ùåé äåéèíèðäè: — Áåëÿ îëìàç. àììà ìÿí ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö áàçàðäà îíó ýþðÿí êèìè òàíûäûì. âàëëàù. — äåéèðäè. — äåäè.. — äåäèì. íàðûí ïóëóíó âåðäè âÿ ÷ûõûá ýåòäè.... Ùÿðÿíèí áèð äÿðäè-ñÿðè âàð äÿ. éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? — Ìÿí àëàðàì. — Äîüðóäàí õÿñòÿì âàð. — Îíäà ö÷ ìàíàò âåðÿúÿêñÿí! — Íèéÿ? Þçöí äåäèí êè. áó êþê ãàäûíûí ãûðûø äöøìöø ñèôÿòèíÿ. áÿñ.. Î êþê. — Áàøà äöøöðÿì. êèëîñó èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð. áèð-áèð íàð ñå÷ÿí áàðìàãëàðûíäàêû ñÿùÿð-àõøàì ìÿòáÿõäÿ êå÷ÿí ýöíëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí íàçèê áû÷àã èçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ îíó òàíûäûì. àé ãàðäàø. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð. òöíä ýþé øëéàïàñûíûí àëòûíäàí ÷ûõìûø àü ñà÷ëàðûíà. î ýöëöø. èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð!. åëÿ áèë êè.. ñîðóøìàéûì êè. Ñîíðà àëäûüû ùÿìèí áèð êèëî íàðû ÷îõ èëëÿðèí áàçàðëûüûíû åëÿìèø ìåøèí çÿíáèëèíÿ éûüäû. àé áàúû... ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû. Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. éàõøû íàð îëñóí. íèìäàø ïàëòîñóíà ñûüûøìàéàí áó êþê ãàäûíà.. Ñàçàãëû áèð ãûø ýöíö èäè âÿ ìÿí ÿéíèíäÿêè òöíä ýþé. àììà ñóëó ýþçëÿðèíäÿ áèð ìèííÿòäàðëûã âàð èäè: — Ìÿñÿëÿ ïóëäà äåéèë. — Éåðäÿ ãàëàíûíû ìÿíÿ ñàòàðñàí. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð?. — Îíäà êèëîñóíó ö÷ ìàíàòäàí ýþòöð!.. áåëÿ îëìàç! Ñÿí ñå÷äèí ãóðòàðäûí áó íàðû!. ðÿíýèíè èòèðìèø ñóëó ýþçëÿðèíÿ. — äåäèì. áàúû. 400 .Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. î éàøëû ãàäûí áàçàðäà áèð-áèð íàð ñå÷èðäè âÿ ìÿí ýöúëÿ þçöìö ñàõëàéûðäûì êè..

Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ñîíðà ßäèëÿ ìÿêòóáó ìÿíÿ óçàòäû: — Áóíó äà âåð ÎÍÀ. íÿ ýþçÿë îëàðäû. áó êîíôåòëÿðè ýþòöðöì. éîõñà éîõ? Àììà ñîíðàëàð ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåò áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ùÿìèí êîíôåòëÿð éîõ. ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóá ìÿíèì ÿëèìäÿ èäè. ßäèëÿ áó ìÿêòóáó ìÿíÿ éàçìûø îëàéäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèð ìÿíè äèêñèíäèðäè. öçöìäÿ ýÿçñèí. î ãûïãûðìûçû ëàëÿëÿð éîõ. IX Ùÿìèí éàç àõøàìû ñèðêäÿ. ìåùðèáàíëûãëà áÿðàáÿð. ñÿíèí ö÷öíäö áóíëàð. áÿëêÿ óòàíûðäûì? 4-26 401 . ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ñîíðà ßäèëÿ ðåäèêöëöíäÿí áàøãà áèð ö÷êöíú ìÿêòóá ÷ûõàðòäû.. î ìåùðèáàí ÿëè ýÿëèðäè âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåòÿ áàõûðäûì. ßäèëÿ éóìøàã ñÿñè èëÿ: — Ýþòöð. ìÿêòóáó ðåäèêöëÿ ãîéäó âÿ Òàìàðà äà åëÿ äèããÿòëÿ î ðåäèêöëÿ áàõäû êè. áó ùèññ. ßëÿêáÿð.. ìÿí ýåòìÿëèéäèì. ùÿìèí ìÿêòóáó Ãîúàéà âåðìÿëè èäèì. ñîíðà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøäèéèì ö÷öí þç öðÿéèìäÿ Ãîúàäàí õÿúàëÿò ÷ÿêäèì.. àììà ÷åâðèëèá ÷ûõûá ýåäÿ áèëìèðäèì. Ùå÷ îëìàñà ñÿíèí öðÿéèí øàä îëñóí.. þçö èëÿ áèð êþâðÿêëèê ýÿòèðèðäè. åëÿ áèë. ìÿí î èêè øîêîëàä êîíôåòè ýþòöðäöì. î øàõ-øàõ êàüûçëàðûí öñòöíäÿ ãûïãûðìûçû ëàëÿ øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèøäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè.. Ìÿí áó òÿçÿ ìÿêòóáó äà ßäèëÿäÿí àëäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè.Î éàøëû. èêè äÿíÿ øîêîëàä êîíôåò ÷ûõàðòäû âÿ ÿââÿëúÿ î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ìÿíÿ âåðäè: — Àëà. î ýþçÿë. åëÿ áèë Ãîúàíûí ìÿêòóáóíó åëÿ ðåäèêöëäÿí îõóìàã èñòÿéèðäè. íÿñÿ áèð ùÿçèíëèê äÿ âàð èäè. ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäûì. áóôåòèí éàíûíäà äàéàíûá ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ óçàòäûì âÿ ßäèëÿ úÿëä ùÿìèí ìÿêòóáó àëûá íàçèê ðåäèêöëöíö à÷äû. Áó ñþçëÿðäÿí ñîíðà. ßëÿêáÿð. î ÿëäÿ ùÿìèí ýþçÿëëèêëÿ. ùÿìèí êîíôåòëÿð áöêöëìöø î øàõ-øàõ êàüûçëàð. ßëÿêáÿð. êþê ãàäûíûí — Òàìàðàíûí ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î àíè ìèííÿòäàðëûã ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö ìÿíèì öðÿéèìè äàùà àðòûã ñûõäû.. áó àðçó ùÿìèøÿ äÿ. î êîíôåòëÿð øàõ-øàõ êàüûçà áöêöëìöøäö. ßëÿêáÿð. — äåäè.. î ìåùðèáàí ÿë ìÿíèì ñà÷ëàðûìû ñûüàëëàñûí. — Ãîé àüçûí øèðèí îëñóí.

Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. îðàäàêû «ïî÷òà» ñþçöíöí ÿâÿçèíäÿ ìÿíèì àäûì îëàéäû. òÿÿññöðàòëàðûí ÷îõëóüóíäàí èäè? Áèëìèðÿì. Ñîíðà Ãîúà ùÿìèí äàìà-äàìà ìÿêòÿáëè äÿôòÿðèíèí î áèðè öçöíö ÷åâèðäè êè. Áèë êè. ßäèëÿ èëÿ Øþâêÿò áàøãà-áàøãà àäàìëàðäûð. ßäèëÿíèí ìÿêòóá éàçäûüû î äàìàäàìà äÿôòÿð êàüûçûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäà òóòóá îõóéóðäó âÿ ìÿí äÿ áöòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá êàüûçûí î áèðè öçöíö. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. ñÿðáÿñò îõóéóðäóì. î äþðä ìèñðàäà éàçûëàíëàð ìÿíÿ äÿ íÿñÿ ýþçÿë ñþçëÿð äåéèð. áó ýèçëè ìÿùÿááÿòäÿí ìÿíèì äÿ íÿñÿ áèð ÿìàíÿòèì âàð èäè. ãàëûí. ìÿí ÷îõ èñòÿéÿðäèì êè. àììà ùÿð ùàëäà î äþðä ìèñðàäà ìÿíèì àäûì îëìàñà äà. ùÿìèí «íÿñÿ» ßäèëÿäÿ äÿ îëñóí. ßëáÿòòÿ. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû ùèññÿñèíè îõóìàüà áàøëàäûì âÿ éàëíûç äþðä ìèñðàëûã áèð áÿíäè ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ îõóìàüà ìàúàë òàïäûì âÿ î äþðä ìèñðàëûã áÿíä ùÿìèøÿëèê ìÿíèì éàäûìäà ãàëäû: Ìÿêòóá. î óçóí. áóòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá áó äÿôÿ ßäèëÿíèí ìÿêòóáóíóí ÿââÿëèíè ùþúúÿëÿìÿéÿ áàøëàäûì: 402 . ìÿí áàøûìû àøàüû äèêìèøäèì. ñîíðà Øþâêÿò éàäûìà äöøäö. ìÿí áàøà äöøöðäöì êè. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ÷öíêè áó ìÿêòóáó ßäèëÿ ïî÷òàéà ÿìàíÿò åëÿìÿìèøäè. Ãîúà äà ßäèëÿ êèìè ìÿêòóáó òåç ìÿíäÿí àëäû. áó «íÿñÿ»íèí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. éÿíè àðõàñûíû. àììà èíäè ùèññ åäèðäèì êè.Áÿëêÿ ùÿéÿúàíäàí èäè. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèí óúëàðûíû ýþðöðäöì. Ãîúà þç éåðèíäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿí ýåäèá ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóáó Ãîúàéà óçàòäûì. ßëáÿòòÿ. Îíäà 1941-úè èëèí éàçû èäè âÿ ìÿí ùÿëÿ éàëíûç ïàéûçäà áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäÿúÿêäèì. éàëíûç ßäèëÿíèí àéàãëàðûíû âÿ áèð äÿ êè. àììà ùàìû Øþâêÿòäÿí ïèñ ñþçëÿð äàíûøûðäû âÿ ìÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíûá áàøûìû àøàüû äèêäèéèì î äÿãèãÿëÿðäÿ èñòÿìèðäèì êè. ìÿí äÿ áó éàçûøìàíûí èøòèðàê÷ûñû èäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíÿ ÿìàíÿò åëÿìèøäè. àììà ìÿí þçöì ùÿðôëÿðè ÷îõäàí þéðÿíìèøäèì. åëÿ î äÿãèãÿ äÿ à÷ûá îõóìàüà áàøëàäû. Ãîúà. ìÿêòóáóí àðäûíû îõóñóí âÿ ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû ãàáàüà ÿéèá. àììà úèáèíÿ ãîéìàäû. ßäèëÿäÿ äÿ Øþâêÿòäÿ îëàí íÿñÿ âàð. ñÿíè àä åéëÿðÿì.

. ÷öíêè Ãîúà åùòèéàòëà ìÿêòóáó ãàòëàéûá ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéäó âÿ áèç ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûã... î ýþçÿë «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíäÿí...... ìåéäàí÷àäàí ýÿëÿí î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. òàìàì áèð éöíýöëëöê è÷èíäÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäûì.. àð. ýþéäÿ ãà. — Ýåäèðñèíèç? — Ùÿ.. 403 . Áóíäàí ñîíðàñûíû îõóìàüà ìàúàë òàïìàäûì. î úöìëÿëÿðäÿí ñîíðà ìÿíèì öðÿéèìèí î èøûãëû ñèðê ñåâèíúè éåíÿ äÿ ãàéûäûá ýÿëìèøäè... Ãûðìûçûáóðóí Êöðÿíÿ äåäè: — Ñàüëûãëà ãàëûí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè... áó ñþçöí àëòûíäàí ñÿëèãÿ èëÿ ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòäÿí ñîíðà.. Ìÿí äàùà ýåäèðÿì. ýóøÿñèíäÿ áÿñëÿäèéèì. áèðèíèí éåêÿ âÿ ãûðìûçû áóðíó âàð èäè. Ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì.. áöòöí äöíéà ñèðêäèð! Ùàðà ýåòñÿíèç. òÿãäèì åäèðÿì..... éåíÿ äÿ òàìàøàíûí è÷èíäÿ îëàúàãñûç! Ãîúà ïû÷ûëäàäû: — Äöç äåéèð. Ìåéäàí÷àäà èêè òÿëõÿê áèð-áèðè èëÿ áÿðêäÿí ñþùáÿò åäèðäè. Ãîúà äà ýöëÿýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû.. áþéöê âÿ äàìà-äàìà ïåíúÿéè âàð èäè. ßëâèäà! — Ùÿëÿëèê.. Ôàñèëÿ ãóðòàðìûøäû. ãàíàä ÷àëàí àçàä... òÿã. ñàëàìûìû ñÿíÿ òÿã. ãûçûëýöë ÿòèðëè. ÿââÿëêèíäÿí äÿ ýöúëö. õîøáÿõò èäèì. öðÿéèìèí.. úîøüóí ýÿëìèøäè âÿ ìÿí òàìàì ãàéüûñûç. àðòûã áèð õîøáÿõòëèê... ãóøëàðäàí äà. î àò èéèíÿ ãûçûëýöë ÿòðè äÿ ãàðûøûá.... Áó àð... àðçóëàéûðàì..Ñåâèìëè ìÿêòóá Ñÿíÿ. ÿçèç äîñò!.... ßäèëÿ äÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû.. àð.. ÿçèçèì. ãà.. ÿëáÿòòÿ.. þçö äÿ òàìàì êöðÿí èäè... ìÿí þçöìäÿ áèð ãóø àçàäëûüû ùèññ åäèðäèì. Ýþðöøÿíÿäÿê! — Áèç äàùà êþðöøìÿéÿúÿéèê! — Íèéÿ? — Íåúÿ íèéÿ? Ìÿí ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì! — Ñèðêäÿí ùå÷ ùàðà ýåäÿ áèëìÿéÿúÿêñèíèç! — Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíöí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ áöòöí ñèðêè ñåâèíú ðÿíýèíÿ áöðöìöøäö âÿ ìÿí. ÿí. ìåéäàí÷àäà òàìàøàíûí èêèíúè ùèññÿñè áàøëàìûøäû âÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí ìÿêòóáëàøìàñûíäàí ñîíðà. àðçóäàí ñîíðà.. àð. î áèðèíèí øàëâàðû äèçèíÿúÿí èäè. äÿðèí ýó.

÷öíêè î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. î àò èéèíÿ ãûçûëýöëöí ÿòðè ãàðûøìûøäû..... Êöðÿí ñîðóøäó: — Áèð äåéèí ýþðÿê. î ãûðìûçûäà áèð øÿôôàôëûã âàð èäè âÿ ìÿí åëÿ áèë êè.. àõû. ßäèëÿ äÿ ýöëöðäö âÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè.. Ñèçèí èõòèðàíûí ãóðóëóøó íåúÿäèð? 404 . ßäèëÿ ùÿìèøÿ. áèçÿ áàõûá ýþç âóðóðäó âÿ áèç äÿ ýöëöðäöê. ñèç íÿ êÿøô åòìèñèç? Ãûðìûçûáóðóí éåíÿ äÿ áèçÿ ýþç âóðóá äåäè: — Ïàõûëëûã åëÿéèð å-å-å!. Ãûðìûçûáóðóí ÿëëÿðèíè àç ãàëà äèðñÿêëÿðèíÿúÿí øàëâàð úèáëÿðèíèí è÷èíÿ ñàëûá ôîðñëó-ôîðñëó ìåéäàí÷àäà ýÿçèðäè.. Áÿñäè äàùà! Èíäè ãîé áàøãàëàðû òÿëõÿêëèê åëÿñèí.àììà ìÿíèì ö÷öí ôÿðãè éîõ èäè. åëÿ-áåëÿ. àììà ÿñëèíäÿ Ãûðìûçûáóðóíëà Êöðÿíèí ñþùáÿòëÿðèíäÿí ùå÷ áèð øåé áàøà äöøìÿäèì...Ìÿí äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàíûí ïû÷ûëäàäûüû ñþçëÿðè òÿñäèã åòäèì. ÷öíêè î. .... ìÿí ýöëöì! Àðòûã ìÿí èõòèðà÷ûéàì! Åëÿ áèð êÿøô åëÿìèøÿì êè. Ãûðìûçûáóðóí äåäè: — Íÿ îëàð? Àììà ìÿí äàùà ñèçèí äåäèéèíèç î ñèðêäÿ òÿëõÿêëèê åëÿéèá úàìààòû ýöëäöðìÿéÿúÿéÿì. ìåéäàí÷àéà äà.ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. Áàøû éàõøû èøëÿéèð! — Íÿ äåéèðñèç? — Ùå÷.. Ìÿí çÿíýëè ñààòäàí äà éàõøû áèð øåé êÿøô åòìèøÿì! Èøëÿìÿéèíÿ ñþç îëà áèëìÿç! — ×îõ ãÿðèáÿäèð. áåëÿúÿ ýöëñöí. Ãîúà äà ýöëöðäö.. áàõ. ÷öíêè ìÿí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. ßäèëÿéÿ äÿ. Êöðÿí äåäè: – Äåìÿëè. ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöêëÿðèíÿ äÿ î øÿôôàô ãûðìûçûíûí àðõàñûíäàí áàõûðäûì.. éàëàí äåéèðñèç! Ùå÷ íÿ êÿøô åòìÿìèñèç! — Åòìèøÿì! — Íÿ? — Äöíéàíûí ÿí áþéöê êÿøôëÿðèíäÿí áèðèíè! Ñèçúÿ çÿíýëè ñààòñûç ùÿéàò ìöìêöíäöð? Êöðÿí áèð àç ôèêèðëÿøÿíäÿí ñîíðà äåäè: — Éîõ! — Êöðÿí îëàíäà íÿ îëàð?. ãàçàíúûìûí ñàéû-ùåñàáû îëìàéàúàã! — Èõòèðà÷ûñûíûç? Íÿ êÿøô åòìèñèíèç? — Ùå÷. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàí ýåòìèðäè. .. ßäèëÿíèí õóðìàéû.

— ßëàäûð. öçöãîéëó éàòûðàì. éÿíè êè. ßäèëÿíèí éàíàãëàðûíäàêû î àëìàúûãëàð éàëíûç ìÿíèìëëÿ Ãîúà ö÷öí ÿìÿëÿ ýÿëèð. õÿòëÿð ÷ÿêèá øàìû îí éåðÿ áþëìöøÿì. Áóíà ýþðÿ äÿ. ãàëûð äöç àëòû ùèññÿ. äåéÿñèíèèç «ÿëàäûð!» ×öíêè èñòÿìèðñèíèç ìÿí ñèðêäÿí ýåäèì! — Éîõ. î ÷ÿòèí èøäèð. íåúÿäè? — Ïèñ äåéèë. Òàìàðà äà ýöëöðäö. — Ùÿ? — Ùÿ!.. ãîé áó ñèçè íàðàùàò åëÿìÿñèí! Áóíóí äà ÿëàúûíû òàïìûøàì. Øàì àüçûíûçäà éàíûð. òÿêúÿ ßäèëÿ ýöëìÿäè âÿ ìÿí óçàãäàí-óçàüà ýþðäöì êè. Ãîúà äà ýöëöðäö. áó øàì äöç îí ñààòà éàíûá ãóðòàðûð. — Ìÿíèì èõòèðàì áåëÿäèð: áèð äÿíÿ øàì ýþòöðöðñöíöç. Øàìäàí äþðä ùèññÿ êÿñèá ýþòöðöðñöíóç. àììà ùàìû ýöëìÿêäÿí óüóíóá ýåòäè. — Íÿ îëñóí? — Íåúÿ íÿ îëñóí? Øàìû áÿñ?.. — Éàðàìûð? Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàéëà ðàçûëàøäûì... ýþðöðñöíöç. þëìÿê äÿ. ÿëà! Äèëèíèç ýÿëìèð êè. — Åéáè éîõ.. ñèç èñÿ éàòûðñûíûç. ìèñàë ö÷öí. î ñààò äà éóõóäàí äóðóðñóíóç! Ùÿ. Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèá Êöðÿíèí ãóëàüûíà íÿñÿ ïû÷ûëäàäû... ñîíðà éàíäûðûá ãîéóðñóíóç àüçûíûçà. ìèñàë ö÷öí.. ÿêñèíÿ. 405 . Ñÿùÿð ñààò àëòû îëàí êèìè. — Ìÿí ùåñàáëàìûøàì êè. îíñóç äà äöíéàäà ùÿð øåé àäè îëóá: àíàäàí îëìàã äà. — Åù.. ñèçèí èõòèðàíûç ùàìû ö÷öí éàðàìûð. ìÿñÿëÿ áóðàñûíäàäûð êè.— Èëê áàõûøäà ÷îõ àäèäèð.. ßäèëÿ ýöëöðäö âÿ ßäèëÿ ýöëÿíäÿ éàíàãëàðûíäà àëìàúûãëàð ÿìÿëÿ ýÿëèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. Áàõ. — Ãûðìûçûáóðóí úèáèíäÿí áèð äÿíÿ àü øàì ÷ûõàðòäû. Ãîúàäàí ñîðóøäóì: — Úàìààò íÿéÿ ýöëöð? Ãîúà ýöëÿ-ýöëÿ äåäè: — Ñÿí áåëÿ øåéëÿðÿ ôèêèð âåðìÿ. áó úöð. Ñÿùÿð.. ßäèëÿ ãûçàðäû. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ åøèòìÿäè. ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðìàã? — Ùÿ.... — Áÿñ. ìÿí àðõàñû öñòÿ éàòìûðàì. ñààò àëòûäà äóðìàëûñûíûç. äîäàãëàðûíûçäà èñòè ùèññ åäèðñèíèç. Ýåúÿ ñààò îí èêèäÿ ýèðèðñèíèç éåðèíèçÿ..

ßäèëÿ áåëÿ éàõøû ãûç èäè. Êöðÿí äÿ äàùà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» äà. ßäèëÿ Øþâêÿò êèìè äåéèëäè. àììà î áàéàãêû íèýàðàí÷ûëûã äà íÿäÿíñÿ òàìàì êå÷èá ýåòìèðäè. àììà áèð àçäàí î íèýàðàí÷ûëûã äà êå÷èá ýåòäè. ÿýÿð ßäèëÿ åëÿúÿ ãûçàðäûñà. Øþâêÿò êèìè äåéèë âÿ áèð ùàëäà êè. åëÿ áèë. Òàìàðà äà àéàüà ãàëõûá úàìààòëà áèðëèêäÿ éàâàø-éàâàø ÷ûõûøà äîüðó ýåäèðäè.éàõøû. áóíó áàøà äöøöðäöì êè. àììà ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøûíäà äà. èíäè Õàíûì õàëà äà áóðàäà îëàéäû âÿ ßäèëÿíèí ýöëìÿìÿéèíè. ãàøîâëàíìûø òöêëÿðè ïàðûëäàéàí î ñàüëàì àòëàðûí ìåéäàí÷àäà áåëÿúÿ äþâðÿ âóðóá ÷àïìàñû ùÿð øåéè ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõàðòäû. ýþðÿñÿí. î çàìàí î áàëàúà ßëÿêáÿð éåääèèëëèê ùÿéàòûíäà èëê äÿôÿ èíäèíèí úÿìè áèð àíäàí ñîíðà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíè ùèññ åäèðäè. ÷öíêè î àüàú êÿïÿéèíèí èéè äÿ. õàòèðÿëÿðèí ùÿìèøÿ êå÷ìèøäÿ ãàëäûüûíû âÿ î êå÷ìèøèí èñÿ ÿáÿäèëèéèíè ñþâã-òÿáèè äóéóðäó. — äåäèì. — Éàõøûäûð!. Òàìàøà ãóðòàðìûøäû.. ìÿí éåíÿ äÿ òÿïÿäÿí äûðíàüàúàí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. èíäè Àü Äÿâÿ äÿ ãà÷ûá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà ýÿëÿúÿê. íåúÿäèð? — ñîðóøäó. Ãûðìûçûáóðóí äà. ßäèëÿ äÿ. àììà ìÿí ùå÷ íÿéè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. Ìÿí áöòöí áóíëàðû ôèêèðëÿøèðäèì. ÿýÿð ßäèëÿ ýöëìÿäèñÿ. ôèêèð âåðìÿéÿúÿéÿì. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòò äÿ õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè âÿ éÿãèí êè. ìÿí äÿ ßäèëÿýèëäÿí áèð àç àðõàäà Ãîúàíûí ÿëèíäÿí òóòóá ÷ûõûøà òÿðÿô àääûìëàéûðäûì âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð àç ãÿìýèíëèê âàð èäè. öðÿéèìäÿ áèð ñåâèíú.. áàøà äöøÿéäè. äåìÿëè. úÿìè áèðúÿ àíëûã Ãîúàéà áàõäû. éÿãèí áåëÿ èäè. àò èéè äÿ. àòëàðëà áèð éåðäÿ ìåéäàí÷àäà äþâðÿ âóðàúàã. êèì èñÿ ìÿíÿ äÿ áåëÿ áàõàúàãìû? 406 . áèð øàäëûã âàð èäè. éåíÿ äÿ î ãûçûëýöëöí ÿòðèíè ùèññ åäèðäèì. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Áèç úàìààòëà áèðëèêäÿ ôîéåéÿ ÷ûõäûã âÿ áó çàìàí ßäèëÿ èìêàí òàïûá áàøûíû áèð áàëàúà àðõàéà ÷åâèðäè âÿ áèð àíëûã. ôèêèðëÿøäèì êè. — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. áåëÿúÿ ãûçàðìàüûíû ýþðÿéäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ÷öíêè î ãûçûëýöëöí ÿòðè äÿ. ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíäà èñÿ áó äÿôÿ àòëàð ÷àïûðäû âÿ òÿëèì÷è ùÿð äÿôÿ óçóí ãàì÷ûñûíû øàããûëòû èëÿ éåðÿ âóðàíäà ìÿí ñÿêñÿíèðäèì. ùà÷àíñà. îíäà Õàíûì õàëà äà ýÿðÿê áóíó áèëÿéäè. äåìÿëè. ãûçûëýöëöí ÿòðè âàðäû âÿ ìÿí þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. î øÿôôàô ãûðìûçû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. áèð ùàëäà êè. ñîíðà äà ýÿëèá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà éàòàúàã. Òàìàøà ãóðòàðàíäà Ãîúà: — Ùÿ.

àììà Õàíûì õàëà Òàìàðàéà ùå÷ ìÿùÿë äÿ ãîéìàäû. àüÿç. óçóí ùþðöêëö ãûçà áàõûðäû âÿ ìÿí ãàðàíëûãäà ýþðìÿñÿì äÿ. àììà Ãîúà àíàñûíà áàõà-áàõà áèð-èêè àääûì àòàíäàí ñîíðà àéàã ñàõëàäû. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà áèçäÿí îí-îí áåø àääûì èðÿëèäÿ èäèëÿð âÿ ñèðêèí äÿ áèíàñûíäàí áèðèíúè îíëàð ÷ûõäû. ÿëáÿòòÿ. ñîíðà áèç êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã âÿ ìÿí î ñààò áàøà äöøäöì êè. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûëàð. áèçèì ñèðêÿ ýåòìÿéèìèçäÿí. 407 . ßäèëÿíè î ãûðüûäàí ãîðóìàã èñòÿéèðäè. ñÿí!. àíàñû ýÿçÿí àüàúëàðû áàëàñû áóäàã-áóäàã ýÿçÿð äÿ!. ôÿðÿùëè èäè. — Èíäè äÿ óøàüû òîâëàéûá ñèðêÿ ýÿòèðèðñÿí? Åëÿ áèëèðñÿí õÿáÿð òóòìàéàúàüàì ìÿí? Íÿ èôðèòÿñÿí. Ãîúà ãîéìàéàúàã êè. ýàù äà. ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåòäè âÿ ìÿí áèð áàëàúà ñàêèò îëäóì êè. áó íàðàùàòëûüûí íàìÿëóìëóüó èøûãëû èäè. àììà áó íàðàùàòëûãäà áèð ÿçèçëèê. íÿ åëÿñèí. Ãîúà ßäèëÿíè ìöäàôèÿ åäÿúÿê. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûëàð âÿ ìÿí èòè àääûìëàðëà êö÷ÿäÿêè àäàìëàðûí àðàñûíäàí êå÷èá ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåäÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ äöç ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. Ãîúàíûí êè÷èê ãàðäàøëàðû Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà èäèëÿð. ÿââÿëúÿ íàçèê äîäàãëàðûíû äàùà äà êèï áàüëàäû. ßäèëÿíèí äÿ ñèðêäÿ îëìàüûíäàí Õàíûì õàëà íåúÿ õÿáÿð òóòìóøäó. Î çàìàí ìÿíè ùåéðÿò âÿ òöêëÿðèìè ãàáàðäàí áèð äÿùøÿò áöðöäö âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðÿì êè.Âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ î óçàã ýÿëÿúÿéèí íàðàùàòëûüû éàðàíäû.. ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû Ãîúàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿí êå÷äè. ßäèëÿ àç ãàëûð äÿëè îëñóí âÿ ßäèëÿ áèëìèð êè. ßëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí ñèôÿòè àëûøûá éàíûð. äàùà èðÿëè ýåòìÿäè. äàùà äîüðóñó. Ùÿ äÿ. êèìèñè ìàðàãëà ýàù Õàíûì õàëàéà. èòè àääûìëàðëà ãûðüû êèìè ýÿëÿí Õàíûì õàëà ßäèëÿíèí áàøûíà îéóí à÷ñûí. Òàìàðà ßäèëÿíèí ÿëèíäÿí òóòäó. Ãîúà äà î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû ýþðäö âÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè. áèð äîüìàëûã âàð èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. åëÿ áèë êè. áàøà äöøäöì íÿñÿ ïèñ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. ùèññ åäèðäèì êè. êèìèñè òÿÿúúöáëÿ. ñîíðà: — Àé ãûç! — äåäè. Ãîúà ìÿíèì ÿëèìè áóðàõûá èðÿëè.. Èíäèúÿ ñèðêäÿí ÷ûõàí àäàìëàð êö÷ÿäÿ àéàã ñàõëàéûðäû. ùèññ åäèðäèì êè. íÿñÿ îëóá. Õàíûì õàëà ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. ìÿí äÿ Ãîúàíûí ÿëèíè ñûõäûì âÿ Ãîúà ìÿíÿ áàõûá éåíÿ äÿ äåäè: — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. Ãîúàíûí ÿëè ìÿíèì ÿëèìè íåúÿ ñûõäû.

Ãîúà èñòÿéèðäè ìÿíÿ áàõñûí. àììà áóíóí äàùà ìÿíàñû éîõ èäè. íåúÿ îëäó? — ñîðóøäó. ìÿí äàùà Ãîúàíû ÷îõ èñòÿìèðäèì. ßäèëÿ åëÿ áèë áèðäÿí þçöíÿ ýÿëäè âÿ äÿëè êèìè ãà÷à-ãà÷à áèçäÿí óçàãëàøäû. Àüàðÿùèì èëÿ éàíàøû àääûìëàéûðäûì.. Ãîúà ìÿíÿ áàõìàã èñòÿìèð. ñÿññèç-ñÿìèðñèç Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äàéàíìûø Úÿáðàéûëà. Ãîúàäàí èíúèìèøäèì. ãóòàáûíû éåäèéèì Õàíûì õàëà äåéèë. ñîíðà éàâàø-éàâàø ãàðäàøëàðûíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Òàìàðà äà: — ßäèëÿ!. Àüàêÿðèìÿ áàõäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.Õàíûì õàëà: — Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí.. Õàíûì õàëà áèçèì àðõàìûçúà ýÿëèðäè. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè êèìñÿñèç âÿ éàä áèð êö÷ÿäÿ Ãîúà èëÿ.. Àíàì îíëóã íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõûð408 . ýÿë äöø ãàáàüûìà! Ãîúà. ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí àðõàìûçúà ýÿëÿí Õàíûì õàëàíûí õîôó èäè. ßäèëÿ!. î êèìñÿñèç âÿ éàä êö÷ÿäÿ ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí î äåéèëäè êè. — Õîøóíà ýÿëäè? Ìÿí úàâàá âåðìÿäèì. ìÿí ÿñëèíäÿ. áèðòÿùÿð ýåäèá åâèìèçè òàïàúàãäûì. àüÿç?! — äåäè. ìÿí Õàíûì õàëàäàí ãîðõóðäóì.. ýåäèá èéíÿñèíè ñàïëàäûüûì. Ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ìÿí Ãîúàíûí éàíûíäà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. Õàíûì õàëàéà áàõäû. Äàëàíûìûçäàí êå÷èá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿíäÿ ìÿí ùå÷ êèìëÿ ñàüîëëàøìàäûì âÿ áèðáàø åâèìèçÿ ýåòäèì. — äåéÿ ÷ûüûðà-÷ûüûðà ðÿôèãÿñèíèí àðäûíúà ãà÷äû. àðõàìûçúà àääûìëàéàí àäàì ùÿð ýöí ùÿéÿòèìèçäÿ ýþðäöéöì. òÿê ýÿëèá ìÿùÿëëÿìèçè òàïà áèëìÿçäèì — ÿëáÿòòÿ. Ãîúàíûí éàíûíäàí àðàëàíûá Àüàðÿùèìèí éàíûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäûì âÿ Ãîúà äà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ìÿíÿ áàõäû. Úÿáðàéûë èëÿ. ñèðêäÿ î ýþçÿë àòëàðû ãàì÷ûëàéàí òÿëèì÷èäèð. òÿêúÿ ãà÷ûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèì âÿ î éàç ýåúÿñè. Òÿêúÿ áóíó åëÿäèì êè. ìÿí èñÿ îíà òÿðÿô áàõìàäûì. ìÿíè ýþçëÿéèðäè âÿ ìÿíèì ÿâÿçèìÿ ÿââÿëúÿäÿí ñåâèíÿ-ñåâèíÿ: — Ùÿ. Àíàì éàòìàìûøäû (àòàì èñÿ íþâáÿòè ñÿôÿðäÿ èäè). ëàï ÿñëèíäÿ Õàíûì õàëàäàí ÷îõ. Õàíûì õàëà áó äÿôÿ Ãîúàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðäû: — Ýÿë. èñòÿéèðäè áàõìàñûí. Àíàì ñîðóøäó: — Íîëóá ñÿíÿ? Ìÿí éåíÿ äÿ úàâàá âåðìÿäèì.

èíäè ìÿíèì ãûçûì óíèâåðñèòåòèí äþðäöíúö êóðñóíäà îõóéóð âÿ ßäèëÿ éÿãèí êè. Î ýöíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò Ãîúàíû ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì. î ìåùðèáàí ÿëëÿðè äÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíèí àðäûíúà ýåäèðäè. Ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿäÿ ÿëèìèçÿ êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñû êå÷ÿíäÿ íàçèê ðåçèíëÿð êÿñèá ãóøâóðàí äöçÿëäèðäèê. ñîíðà éåíÿ òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè. Õàíûì õàëàéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. î ìåùðèáàí ÿëëÿð î ãûïãûðìûçû äÿíèçèí è÷èíäÿ ýþçäÿí èòèðäè. . ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèðäè.. ÿêñèíÿ. àììà éàòà áèëìèðäèì. õûðäà âÿ èòè ãÿìáÿð ãÿëïÿëÿðè èëÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ î éàç ýåúÿñè î âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð öñòöñòÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éûüûëûðäû âÿ î ñÿð÷ÿëÿðèí êþêñöíäÿí àõàí ãûïãûðìûçû ãàí ýåò-ýåäÿ äàëüàâàðû õÿòëÿðÿ ÷åâðèëèðäè. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè éåðèìÿ ýèðèá óçàíìûøäûì. ùÿðäÿí äÿ ìÿíÿ ýþç âóðóá áÿðêäÿí ýöëöðäö. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíè éóéóá àïàðûðäû. ãûïãûðìûçû äÿíèç îëóðäó. î ýþçÿë. Õàíûì õàëàíû ñàõëàìàã èñòÿéèðäèì. áèðäÿí äÿ úÿëä ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè... î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ùÿìèøÿ éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì. àò èéèíè ùèññ åäèðäèì. 409 . Ãîúà äà åëÿ áèë êè. .àììà Õàíûì õàëàéà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäèì âÿ Õàíûì õàëà äà áàøûíû ùÿìèøÿêè êèìè äèê òóòóá èòè âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà óçàãëàøûá ýåäèðäè. ÷öíêè áèçèì êö÷ÿìèçèí î áàøûíäàí Õàíûì õàëà ýÿëèðäè. Ñîíðà áèëìèðÿì éàâàø-éàâàø éóõóéà ýåäèá — éóõó ýþðöðäöì. éà ìÿíè ãàðà áàñûðäû. ìÿíäÿí êÿíàð ýÿçèðäè. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úàíáàçëàð ùîïïàíûá-äöøöðäö âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ âóðóëóá éåðÿ äöøìöø ãóø ýþðöðäöì âÿ î ãóøóí êþêñöíäÿí ãûïãûðìûçû ãàí àõûðäû. Õàíûì õàëà ýÿëèá äöç ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåäèðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. î êîíôåòëÿð áöòöí þìðöì áîéó ßäèëÿäÿí ìÿíÿ éàäèýàð ãàëàúàã. ñîíðà áó äàëüàâàðû õÿòëÿð åëÿ áèë êè. éóõóì ýÿëìèðäè âÿ áèðäÿí ßäèëÿíèí âåðäèéè î øîêîëàä êîíôåòëÿð éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì êè. î ãóðóìóø ãûçûëýöë ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûð. ñîíðà ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòè ýþðöðäöì... ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ ñÿðò ýþçëÿðèíÿ áàõàíäà ãîðõìóðäóì. Øþâêÿò ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû..äû âÿ ìÿí äàùà þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäûì. éàøäà ìÿíèì ãûçûìäàí ö÷-äþðä éàø êè÷èê èäè.. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. Êöðÿí ýÿëèðäè âÿ áèðäÿí-áèðÿ äÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ãóïãóðó ãóðóéóá ãàõàúà äþíìöø ãûçûëýöë ýÿëèðäè. éîõ îëóðäó. ßäèëÿíèí î ýþçÿë..

àììà î éàç ýåúÿñè þçöìÿ âåðäèéèì áèð ñþçÿ ÿìÿë åäèðäèì: õåéëè ìöääÿò ñÿð÷ÿ âóðìàäûì.ñîíðà éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ Ãîúà èëÿ äàíûøìàüà áàøëàäûã. éà äà åâëÿðèíäÿí ÷ûõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ áÿëêÿ äÿ áöòöí äöíéàäàí êöñìöøäö. ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð ìåùðèáàíëûã îõóéóðäóì. X Áöòöí áóíëàðû éàçìàã ëàçûìäûð. àéàã öñòÿ äàéàíäûì. Ìÿí áèð ìöääÿò åëÿ-åëÿúÿ áàøû àøàüû. Ìÿí ßäèëÿíèí ñÿñèíäÿ î íÿâàçèøëÿ. àéàüà ãàëõûá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíäûì âÿ íÿäÿíñÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. áèç äàùà ùå÷ âàõò Ãîúà èëÿ ÿââÿëêè êèìè éàõûí îëìàäûã.. ßäèëÿ ÿëèíè ãàëäûðûá ìÿíèì ñà÷ûìû ñûüàëëàäû.. àììà áèð ýöí Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó øàèð Èáðàùèì éåíÿ äÿ åâëÿðèíäÿ êèíî ýþñòÿðèðäè (øàèð Èáðàùèìèí äèàôèëì ýþñòÿðÿí àïàðàòû âàð èäè âÿ ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíûí ùÿðÿñèíäÿí áèð àááàñû àëûá åâëÿðèíäÿ äèâàðäà øÿêèëëè ôèëì ýþñòÿðèðäè). ýèçëè äîñòëóã ìÿíèì öðÿéèìèí ùå÷ êèìÿ äåìÿäèéèì áèð ñèððè èäè âÿ î ñèðäÿ ùÿìèøÿ áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. àììà ñîíðà ìöùàðèáÿíèí àúëûüû ýÿëäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ ñÿð÷ÿ âóðìàüà áàøëàäûì. ßäèëÿ âÿ áèçèì àðàìûçäàêû áó ñþçñöç. î éóìøàãëûãëà áÿðàáÿð. áèð êÿäÿð äÿ ùèññ åòäèì âÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ìÿíèì áèð àááàñûì éîõ èäè âÿ ìÿí ïóë éåðèíÿ øàèð Èáðàùèìÿ ùÿìèí êîíôåòëÿðè âåðäèì.. ñÿêèäÿ îòóðóá òàõòà øóìàãÿäÿðëÿðèìèí óúóíó éîíóá èòèëÿéèðäèì âÿ áó çàìàí ìÿíèì éàíûìäàí þòÿí ßäèëÿ àéàã ñàõëàäû. Ñîíðàëàð áóíà ýþðÿ þçöì þçöìäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêèðäèì. áó íÿ èäè âÿ äåéÿñÿí. Ùÿðäÿí ßäèëÿíè ìÿùÿëëÿäÿ ýþðöðäöì — éà åâëÿðèíÿ ýåäèðäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà.— ñîðóøäó.. Î êè. íÿâàçèø äîëó ñÿñè èëÿ: — Íåúÿñÿí.. î éóìøàã. ùå÷ þçöì äÿ áèëìèðäèì êè. àììà ìÿíäÿí êöñìÿìèøäè. ßëÿêáÿð?. ãàëäû ñèðêÿ. áèð äÿôÿ ìÿí êö÷ÿìèçäÿêè òàõòà åëåêòðèê äèðÿéèíèí äèáèíäÿ. ñîíðà ÷ûõûá ýåòäè. XÛ 410 . Î êîíôåòëÿðè ìÿí áèð ìöääÿò éàäèýàð ñàõëàäûì. Ãîúà èëÿ ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ñèðêÿ ýåòìÿäèê. àììà ìÿíèì öðÿéèìäÿ î éàç ýåúÿñèíäÿí íÿñÿ ãàëìûøäû. ýþçëÿðèìè ßäèëÿíèí óçóí ùþðöêëÿðèíèí óúóíà äèêäèì.

. ïàõëàâà. éàëàíäàí ýöëöìñÿìèðÿìñÿ. ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëäûüû ö÷öí. ÷öíêè àõûð âàõòëàð òåç-òåç âåðäèéè áó ñóàëà « — ùå÷ íÿ» — äåéÿ úàâàá âåðèðäèì. áàøãà àçóãÿñèíè ýþòöðöá òåç-òåç áèçèì åâÿ éûüûøàðäû âÿ àíàìëà áèð éåðäÿ áàéðàì ö÷öí øÿêÿðáóðà.» äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. — äåäèì. àòàì ÷îõ çàìàí ñÿ411 . ùÿð øåé éàõøûäûð. ùÿð äÿôÿ áèð øåé áÿùàíÿ åëÿéèá ìÿíèì èø îòàüûìà ýèðèðäè. Ñóàëûíû áèð äÿ òÿêðàð åòäè: — Äåéèðÿì êè. — äåäèì.. Éåíÿ çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ þçö ýöëöìñÿäè. àõøàì äà ùÿðÿ þç ïàéûíû ýþòöðöá ýåäÿðäè. äåìÿëè. ßñìÿð è÷ÿðè ýèðäè. áó äÿôÿ «áèëìèðÿì.». áó ýöëöìñÿìÿéèìäÿí äàùà àðòûã íàðàùàò îëóðäó. Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë àðâàäëàð îíà ýþðÿ ùàìûäàí ÷îõ áèçèì åâÿ éûüûøûá áèøèð-äöøöð åëÿéÿðäèëÿð êè.. ßââÿëúÿ òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. îíäà íåúÿ? XII Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë. çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Íÿ îëóá ñÿíÿ? — Áèëìèðÿì. àõûð âàõòëàð ßñìÿðèí ñèôÿòèíäÿ áåëÿ áèð àðõàéûí÷ûëûã ýþðìÿìèøäèì: ìÿíèì «áèëìèðÿì»èìè. úèääèëèéèìè òàìàì ÿìèí-àìàíëûã êèìè éîçäó — ùÿðýàù ìÿí ùå÷ íÿ ýèçëÿòìèðÿìñÿ. áöòöí ýöíö ñþùáÿò åäÿ-åäÿ ìöøòÿðÿê õÿìèðëÿðèíè éîüóðàðäûëàð.. ßñìÿð èñÿ ìÿíèì áó «ùå÷ íÿ»ìäÿí.Áó ýöí ýåúÿ èø îòàüûìäà îòóðóá ñèãàðåò ÷ÿêèðäèì. ãóòàá áèøèðìÿêäÿí þòðö áèçèì åâÿ ýÿëÿðäèëÿð. õöñóñÿí.. ýþçëÿðèìäÿ íÿñÿ àõòàðûðäû. øîðãîüàëû áèøèðÿðäè.. íÿ îëóá ñÿíÿ? — Ìÿí äÿ äåéèðÿì êè.. êöíäÿ êÿñÿðäèëÿð âÿ ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëàðäû.. áèëìèðÿì. Áÿëêÿ ìÿí äîüðóäàí äà ýöëöìñÿìÿê ùàëûíäà äåéèëÿì âÿ äîüðóäàí äà «áèëìèðÿì. Íîâðóç áàéðàìû ãàáàüû ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ùÿðÿ þç óíóíó.. ñèãàðåò òöñòöñöíöí àðõàñûíäàí ßñìÿðÿ áàõäûì âÿ ýöëöìñÿìÿäèì. éà äà åëÿ-áåëÿ àäè ýöíëÿðäÿ äöøáÿðÿ. ÿò òàõòàñûíäà ìöøòÿðÿê ÿòëÿðèíè (àõøàì ïóë éûüûá ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûãëàðû ÿòè) äÿùðÿ èëÿ äþéÿðäèëÿð. áó ãóòàá äÿñòýàùûíäà èøòèðàê åëÿìÿéÿí àèëÿëÿðèí ùÿðÿñèíÿ (î úöìëÿäÿí äÿ ßìèíÿ õàëàéà) ö÷-äþðä ãóòàá ïàé ýþíäÿðÿðäèëÿð.. éàüûíû. ýöëöìñÿéèðäèì. íèýàðàí÷ûëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ ìÿíèì ñèôÿòèìäÿ.

Ìóõòàðûí éåðèíÿ êèì îëñà. Þçö äÿ ïóëñóç å. ÿëáÿòòÿ. þçö äÿ î úöð õÿñòÿ. Âàëëàù. àììà Ìóõòàð àòìûð îíó. Õàíûì õàëàéà áàõìàñûíëàð. àüÿç!. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð å. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ëàë-äèíìÿç èøëÿðèíè ýþðöðäöëÿð. îðà äà éàõ÷û éåðäè!. ÷ÿêèì áàøûìà. ÷àëûøûðäûëàð êè. àðàéà áàøãà áèð ñþç àòûðäû: — Âàëëàù. Íèñÿ õàëàéà.. Ùÿìèøÿ èøèí éöíýöëöíäÿí éàïûøàí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà òàâàäà ãûçàðìûø ãóòàáëàðû öñò-öñòÿ áîøãàáà éûüà-éûüà äåéèðäè: — Ìÿíÿ ëàçûìäû å. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà?. Ìîñêâàäà èíäè åâëÿðè åëÿ òèêèðëÿð êè.. ìÿí ëàï ìàò ãàëûðàì!. Ôèðóçÿ õàëàéà. âàëëàù. äàé ïèëëÿêÿíëÿðè ïèéàäà ãàëõìûðñàí. Ñÿôóðÿ õàëà îõëîâ èëÿ êöíäÿíè éàéà-éàéà äåéèðäè: — Åù. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà. Íèñÿ õàëà ãóòàá ö÷öí éàéûëìûø õÿìèðëÿðè íÿëáÿêè áîéó ýèðäÿýèðäÿ êÿñÿ-êÿñÿ äåéèðäè: — Åù.. àüÿç. äàé íÿ äåéèì?. êÿíäëÿðèíäÿí åëÿ øåéëÿð äàíûøûð êè. åâäÿ êèøè õåéëàüû éîõ èäè. Åéíóëëà äåéèð êè. ùÿð øåé àñûëûäû îíäàí êè..ôÿðäÿ îëóðäó.. ùàðäà ñÿíöí÷öí éàõ÷û êå÷èð. ñÿíè ãàëäûðûð éóõàðû.. 412 .. åëÿéèðäèëÿð. íþøöí éîõäó? Ùàôèç äåéèð êè. Õàíûì õàëà õÿìèðäÿí òÿçÿ êöíäÿëÿð êÿñÿ-êÿñÿ àíàìûí ñþçöíö àüçûíäà éàðûì÷ûã ãîéóðäó: — Àéûá äþéöë ñèçÿ? Íþø íàøöêöðëöê åëÿéèðñèç? Íþø øàäëûüûâóçà øûëëàã àòûðñóç? Íþø äåéèíèðñöç.. Íþéöò ïèëÿòÿñèíèí éàíûíäà îòóðóá ÷óãóí òàâàäàêû ãóòàáëàðû áèð-áèð î öç-áó öçÿ ÷åâèðÿ-÷åâèðÿ ãûçàðäàí àíàì äåéèðäè: — Åù. åëÿ éåðëÿð âàð äöíéàäà êè. áèð ïàð÷ ýþòöðöá è÷èðñÿí. áèð ñþç äåìèðäè. àíàìà áàõûðäû âÿ àíàìýèë äÿ î ñààò ñóñóðäó.. àõûðäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. âàð. Àüàêÿðèì Ðóñåòèí øÿùÿðëÿðèíäÿí. Êöáðà ãûñûðäû.. Ìóõòàð éàõ÷û àäàìäû. îðàëàðäà åëÿ äàüëàð âàð êè... îüóëóøàã ñàùèáè îëàð.. àäàìûí áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè éóéóá àïàðûð. Äåéèð êè. ýåäèá þçöíÿ áàøãà áèð àðâàä àëàð. ùå÷ êèìäÿí ÷ÿêèíìÿäÿí ýåíèíÿ-áîëóíà íÿ ãÿäÿð ñþùáÿò åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð.. Ìèíèðñÿí ìàøûíà. î áèð ïàð÷ ñó. êèì íÿ äåéèð-äåñèí!. áÿëêÿ ìÿí äÿ áèð ýöí ýþðöì! Ôèðóçÿ õàëà äöøáÿðÿëÿðè áöêÿ-áöêÿ äåéèðäè: — Âàð åëÿ éåðëÿð. àüÿç? Áóðà íþø áÿëÿí÷èíÿ ïèñ îëóá ñèçèí÷öí? Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ áèðáèð Ñÿôóðà õàëàéà. Ùàðäà éàõ÷û êå÷èð ñÿíöí÷öí.

áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèð àðâàä Õàíûì õàëàéà úàâàá ãàéòàðà. àüÿç? Áóíäàí ñîíðà äàùà àðâàäëàðûí äàíûøìàã ùÿâÿñè òàìàì ãà÷ûðäû âÿ èøëÿðèíè òåç-òåç ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûëàð êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí äåäèéè ùÿìèí Ìóõòàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ îëóðäó. àíàì ãûøãûðûðäû: « — Òþêìÿ. ýþçöâö à÷ûá áèðèíúè ýÿðÿê àéà áàõàñàí.» Õàíûì õàëà ãàðà ýþçëÿðèíè Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà çèëëÿéèðäè âÿ ñîðóøóðäó. áîéíóíäà óøàã âàð. ùÿìèí ìàøûí äà ãàéòàðûá Ìóõòàðû èøäÿí åâÿ ýÿòèðèðäè. ñÿí ýåò àüëóâà äóà éàçäûð!. — âàëëàù.. ùàìàìäà äà. ùå÷ êèìëÿ äèíèá-äàíûøìûðäû. éîõ. ÿéÿð êè. éàñûíäà èøòèðàê åëÿìèðäè.. ýÿðÿê î ñààò ýþçöâó éóìàñàí. úàìààò áåëÿ äåéèð äÿ.. ùþêóìÿò îíà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ åâ âåðìèøäè âÿ ùÿð ñÿùÿð èøÿ ýåäÿíäÿ Ìóõòàðûí àðäûíúà ãàðà «åìàäèí» ìàøûí ýÿëèðäè. íþø áó úöð ñþçëÿð äàíûøûá óøàüû ãîðõóäóðñàí?» «—Ìÿí íåéíèéèì. õàòàéà äöøÿðèê!. « — Áÿëêÿ ãûøäû. ñÿí äÿ ýÿðÿê âóðàñàí áàøûâû äèâàðà?» Àíàì ñÿñèíè êÿñèá äàùà áèð ñþç äåìèðäè. òåç äÿ ãóðòàðûá ýåòñèíëÿð. Ñîíà..» Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá øöøÿáÿíääÿí àíàìûí öñòöíÿ àúûãëàíûðäû: «— Àüÿç. áÿëêÿ ýöí ùå÷ áèð ùÿôòÿ ÷ûõìàéàúàã. ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòäàí òÿçÿ ñó ýþòöðìÿê÷öí ÷àéíèêèí äèáèíäÿêè ãàéíàð ñóéó éåðÿ òþêÿíäÿ. þçö áèëÿð. ùàìàìäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà Ôèðóçÿ õàëàíûí áþéöéöá øèøìèø ãàðíûíà áàõà-áàõà äåéèðäè: «— Åëÿ êè. éàíäûðàð. ìèñàë ö÷öí.. Éåêÿ àðâàäñàí. ìÿùÿëëÿíèí òîéóíäà. ýÿðÿê ýþçëÿéÿñÿí àé ÷ûõñûí. — äåéèðäè.. Ìèñàë ö÷öí. áàøà äöøäöí êè. òþêìÿ èñòè ñóéó éåðÿ! Òþêöëÿð úèíèí öñòöíÿ. áèçÿ íÿ? Ñèçöí Ìóõòàðûí ãóëàãëàðûíäà íÿ èøèâöç âàð.Àììà Õàíûì õàëà áó äÿôÿ äÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðûðäû: — Éàõ÷ûäû. ãûç èñòÿéèðñÿí. îíäà íåúÿ îëñóí áÿñ? Ýþçöíö à÷ìàñûí?» Ìÿøÿäèõàíûì õàëà: « — Ùÿðè. ÿéÿð îüëàí èñòÿéèðñÿí. àììà ÿñëèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿëè äåéèëäè.» «—Úàìààò áÿëêÿ áàøûíû äèâàðà âóðàúàã. áó úöð àâàì ñþçëÿð äàíûøûá. àé Õàíûì õàëà.» — äåéèðäè. Õàíûì õàëà: «—Àüÿç. íþø úàìààòûí áàøûíû äîëäóðóðñàí?!» Éàõóä. ÷öíêè ìÿí ùå÷ âàõò ýþðìÿìèøäèì êè. òÿêúÿ 413 . ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ àü îëà áèëìèðäèëÿð âÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äà ãåéáÿò åëÿéÿ áèëìèðäèëÿð — áèçèì åâäÿ äÿ áåëÿ èäè. Ìóõòàð ìÿùÿëëÿíèí áàøãà êèøèëÿðè êèìè ùå÷ âàõò áàçàð ýöíö ñÿêèäÿ îòóðóá íÿðä îéíàìûðäû. éà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷ìèðäè. àììà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö îíóí ãàáàüûíäà äöç äóðóðäó. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ âÿçèôÿäÿ èøëÿìÿéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ïèñäè. îíäà ýÿðÿê áèðèíúè ýöíÿ áàõàñàí. êö÷ÿäÿ äÿ.

ãàáàãëàð àíàì ìÿíè þçö èëÿ àðâàä ùàìàìûíà àïàðàíäà ÷îõ çàìàí Øþâêÿò äÿ îðàäà îëàðäû âÿ Øþâêÿòèí àü âÿ äîëó áÿäÿíè. Áèð äÿôÿ ùàìàìäà Øþâêÿò äèããÿòëÿ ìÿíèì ñà÷ëàðûìà áàõäû. ñÿíèí ùå÷ äöíéàäàí õÿáÿðöí éîõäó êè!. áàøûíäà äà ìåøèí øàïêà îëóðäó. ùÿìèøÿ êåôè êþê îëóðäó âÿ åëÿ áèë êè. Ìóõòàð ùÿìèí ïåíúÿéèí àëòûíäàí áåëèíÿ òàïàíúà áàüëàéûá. ÷öíêè ùèññ åëÿéèðäèì êè. àäÿòÿí. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí ÷ÿêèíìÿê èäè. éÿãèí öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ èñòÿìèðäè êè. áóðàäà íÿñÿ õîøàýÿëìÿéÿí áèð øåé âàð. Ìÿí íÿäÿí õÿáÿðèì îëìàäûüûíû àéäûíëàøäûðìàã èñòÿìÿäèì. 414 . àììà áèð ýöí áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Øþâêÿòèí î ñàüëàì. Áèð éåðÿ éûüûøìûø àðâàäëàðäàí áàøãà ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì. àììà ùÿðäÿí äÿ úàâàíëàðûí éàíûíäà îëóðäó) ÷àòäûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ áó ñþçÿ ÷îõ òÿÿúúöá åòäèì: — Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ íèéÿ? Úÿôÿðãóëó äà ìÿíèì òÿÿúúöáöìÿ òÿÿúúöá åòäè: — Íåúÿ éÿíè íèéÿ? — Ñòÿêàíà òþêöá è÷ñèí äÿ. ãûøäà âÿ éàçäà Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèøÿ óçóí âÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê îëóðäó âÿ äåéèðäèëÿð êè... Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. ýóéà. éà äà «åìàäèí»äÿí ÷ûõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. Áóíó ìÿùÿëëÿíèí úàâàí îüëàíëàðû äàíûøìûøäû. úàâàíëàðäàí èñÿ êè÷èê îëäóüó êèìè. î äîëó âÿ òàðûì áÿäÿíè äÿ ùÿìèøÿ ýöëöðäö.. Øþâêÿòëÿ áàüëû î õîøàýÿëìÿéÿí íÿéÿñÿ ãóëàã àññûí âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. ùàìàð äÿðèñè. Úÿôÿðãóëó. Ïàéûçäà. òöíä-ãÿùâÿéè ãàëèôå øàëâàðû áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ìÿøùóð èäè. Ìóõòàð ýåúÿëÿð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. Øþâêÿò ùÿìèøÿ ýöëöðäö. éîüóí áóäëàðûíäà ùàìàìäàêû áàøãà àðâàäëàðûí áÿäÿíèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã áèð äÿíÿ äÿ ãûðûø éîõ èäè.åëÿ áàøûíû òÿðïÿäèá ñàëàì âåðèðäè âÿ «åìàäèí»ÿ ìèíèðäè. Àëÿ.. ñåâèíèðäè. éàéäà èñÿ áîüàçû àõûðàúàí äöéìÿëÿíÿí òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýäÿ êþéíÿê ýåéèðäè âÿ Ìóõòàðûí ãàðà õðîì óçóíáîüàç ÷ÿêìÿëÿðè. áèçèìëÿ îòóðóá-äóðóðäó.. î ãàðà «åìàäèí»äÿí. Áèð äÿ êè. Ìóõòàðûí åâèíÿ òåëåôîí ÷ÿêìèøäèëÿð (áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìèí åâèíäÿ òåëåôîí éîõ èäè) âÿ ÿñëèíäÿ Ìóõòàðäàí ÷ÿêèíìÿê î òåëåôîíäàí. î áàëàúà ßëÿêáÿð èñÿ. àììà áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí àü. ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. ñîíðà óøàãëàð åøèòìèøäè âÿ ìÿíÿ äÿ áó õÿáÿðè Úÿôÿðãóëó (éàøäà áèçäÿí áþéöê.. Úÿôÿðãóëó ÿëèíè éåëëÿäè: — Àé-ùàé!. ùÿòòà óøàãëàð äà Ìóõòàð áàðÿäÿ äàíûøìàüû õîøëàìàçäû.

íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. áó êè àäàìû ýþçöéëÿ éåéèð. Øþâêÿòèí åâè áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àðàëûäà. àììà ùàìàìäà Øþâêÿòèí äåäèéè î ñþçëÿð àíàìûí öðÿéèíúÿ îëäó: — Àëëàù àüçóíäàí åøèòñèí! — äåäè. ñîíðà Øþâêÿò áÿðêäÿí ùàìàìäàêû àðâàäëàðà äåäè: — Àüÿç. ÿñëèíäÿ. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. àíàì áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåñèí. î èðè àëà ýþçëÿðèíèí ùÿìèí èøûëòûñûíäà äà î àü âÿ äîëó áÿäÿíèíäÿêè êèìè. áàøûìû èêè ÿëè àðàñûíà àëûá þçöíÿ òÿðÿô éàõûíëàøäûðäû âÿ Øþâêÿòèí ùàìàð. áþéöéÿíäÿ õîøáÿõò îëàúàã! — Øþâêÿò áàøûìû áóðàõäû. ñàðû ÿùÿíýëè áèíàíûí ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ ýþç âóðäó. ñîíðà äà øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. ìÿí ýåòìèðäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. Øþâêÿòÿ ëÿ÷ÿð äåñèíëÿð. Øþâêÿò òÿê éàøàéûðäû. äèê äþøöíöí èðè âÿ éàø ýèëÿñè ìÿíèì öçöìÿ òîõóíäó. áöòöí ñèôÿòèì àëûøûá-éàíûðäû âÿ áèëìèðäèì êè. Àììà áèð äÿôÿ äÿ ìÿí ùàìàìäà ùÿìèøÿêè êèìè Øþâêÿòÿ áàõàíäà Øþâêÿò äÿ éàø ãàðà ñà÷ëàðûíû ñèôÿòèíäÿí êÿíàðà ÷ÿêèá èøûìèøûì èøûëäàéàí èðè àëà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû. ñîíðà ãûð÷û Ìèðçÿýèë êþ÷äöëÿð êÿíäÿ — Ìÿðäÿêàíà. àììà áóíóíëà áèðëèêäÿ Øþâêÿòèí åëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèíäÿ äÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìÿ èäè. ìÿí Øþâêÿòäÿí èíúèìÿäèì. áóíó íþø ýÿòèðèðñÿí áóðà? Ìÿí åëÿ ïÿðò îëäóì êè.ñîíðà ìÿíÿ òÿðÿô ÿéèëäè. àíàì íÿ ãÿäÿð åäèðäèñÿ äÿ (— Àëëàù âóðóá îíó! — äåéèðäè àíàì. áóíóí áàøûíäà ö÷ äÿíÿ àü òöê âàð. áó 415 . Ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà áèðëèêäÿ àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì âÿ îíäàí ñîíðà àíàì âåäðÿäÿ ñó ãûçäûðûá ìÿíè ìÿòáÿõèìèçäÿ ÷èìèçäèðìÿéÿ áàøëàäû. Øþâêÿòè ñþéñöíëÿð. Áÿõòÿâÿð. Ùÿìèí ùàäèñÿäÿí ñîíðà áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì. èíäè Øþâêÿò éàøàéàí î èêèîòàãëû åâäÿ ãàáàãëàð ãûð÷û Ìèðçÿýèë éàøàéûðäû. äèê äþøëÿð ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿí éóõàðû ãàëõäû. å!. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà èäè âÿ áó áèðìÿðòÿáÿëè. ëàï ÿñëèíäÿ. ÷öíêè Øþâêÿò äÿ Ìóõòàð êèìè. àòàñû èëÿ àíàñû ÷îõäàí þëìöøäö âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì îíëàðû ýþðìÿìèøäè. Àíàì äåéèðäè êè. áåëèíè äöçÿëòäè âÿ î ùàìàð. ùèðñëÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äåéèíèðäè: — Ëÿ÷ÿðèí áèðèíèí ñþçöíäÿí þòðö ùàìàìà íþø ýåòìèðñÿí?). Àíàìûí äà ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè Øþâêÿòäÿí õîøó ýÿëìèðäè. î òàðûì ÷ÿêèëìèø ùàìàð äÿðèñèíäÿêè êèìè.. íÿ åäèì. àé Ñîíà.

þçöìöçö î éåðÿ ãîéìóðäóã. ãîüàëäàí.» « — ßçèçàüà.» âÿ ßçèçàüà ÿìè äÿ áÿðêäÿí ýöëäö) âÿ Øþâêÿò éàçäà. ùàðàì äöçäö êè. áàçàð ýöíëÿðè ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû ýöíÿáàõàí òóìóíó. éàìàí èøëÿéèðñÿí à. áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê. êîíôåòäÿí. øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ çàðàôàò åëÿéèðäè.. áàëû øöøÿäÿí éàëàéûðàì. ÷ûðòëàéûðäû. áîéíóí ÿéðèäöð! Äåäè êè.åâè äÿ ôèëàí ãÿäÿð ãèéìÿòÿ ñàòäûëàð Øþâêÿòÿ âÿ Øþâêÿòèí äÿ áó ãÿäÿð ïóëó ùàðàäàí èäè? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áó áàðÿäÿ ìÿíèì éàíûìäà àðâàäëàð àðàñûíäà ñþç äöøÿíäÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðäûëàð. ÿëáÿòòÿ. éà. àììà ùÿìèøÿêè êèìè. ÷öíêè ãîð416 . Áàëàêÿðèìèí äåäèéè î ñþçëÿð Øþâêÿòèí õåéðèíÿ äåéèë âÿ ìÿí áó èøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì. ýÿëèá-ýåäÿíëÿ ñàëàìëàøûðäû.» Áèç. î ùàìàì ÿùâàëàòûíäàí ñîíðà. ßçèçàüà ÿìè äÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ äàéàíûá òàìàøà åëÿéèðäè âÿ áó çàìàí îíëàðûí àðàñûíäà î âàõò ìÿíèì áàøà äöøìÿäèéèì áåëÿ áèð ñþùáÿò îëäó: « — Ìåéðàíãóëó. Øþâêÿò øèðíèééàò ôàáðèêèíäÿ èøëÿéèðäè âÿ áþéöê-áþéöê àëàáÿçÿê ýöëëö óçóí õàëàòûíûí úèáè ùÿìèøÿ êîíôåòëÿ äîëó îëóðäó. äåéÿñÿí õåéèð èø âàð?!. Äåéèëÿíÿ ýþðÿ.. Áàøãà øåéÿ ýöúöì ÷àòìàç!. àììà ìÿí ãà÷ûá ýåäèðäèì. Øþâêÿò ôàáðèêäÿí ýÿòèðäèéè ïå÷åíéåäÿí.» — äåéèðäè. ýóéà ùÿð øåéè áàøà äöøöðöê âÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøóðäóã êè. ýþòöð. ýÿë. ùÿðäÿí ìÿíè ýþðÿíäÿ ýöëöá ýþç âóðóðäó âÿ úèáèíäÿí êîíôåò ÷ûõàðûá ìÿíÿ óçàäûðäû: «—Àëà. þçöíäÿí áþéöê ãàðäàøû âàð èäè. àììà áóðàñûíû áàøà äöøöðäöê êè. éà äà êè. íèéÿ Øþâêÿò åëÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöð? Áàëàêÿðèì äåéèðäè: « — Äÿâÿéÿ äåäèëÿð êè. Øþâêÿò Ìåéðàíãóëó ÿìèäÿí õàùèø åòìèøäè âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà òàõòàäàí ñêàìéà äöçÿëòìèøäè (ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð: Ìåéðàíãóëó ÿìè ñêàìéà äöçÿëäèðäè. ñîíðà äà î êèøè íÿäÿí þòðöñÿ Øþâêÿòè ãîâìóøäó. áÿñ. ÷öíêè ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. Øþâêÿò Õàíûì õàëàäàí íèéÿ áåëÿ ãîðõóðäó? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áèç áó áàðÿäÿ Áàëàêÿðèìäÿí áèð ñþç ñîðóøàíäà äåéèðäè: «— Áèëìèðñèç êè.. ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ àõøàìëàð èøäÿí ñîíðà. Õàíûì õàëà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. àììà Øþâêÿòè äàíûøäûðìûðäû. éàõ÷û êîíôåòòè.. èëàí âóðàí àëà ÷àòûäàí ãîðõàð?. Áÿçÿí Øþâêÿò úÿëä éåðèíäÿí ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè âÿ áó î äåìÿê èäè êè. ïèðîæíàëàðäàí ùÿìèøÿ Áàëàêÿðèìÿ ïàé âåðèð âÿ Áàëàêÿðèì äÿ ÷îõ âàõò åëÿ áó ïàéëàðûí ùåñàáûíà ãàðíûíû äîéóçäóðóð. ìÿíèì èíäè åëÿ âàõòûìäû êè. áîéíóì äà äöç îëñóí?» Áèç áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê (ùÿð ùàëäà ìÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì!). éà. ÷öíêè Øþâêÿò ùà÷àíñà àðâàäëû áèð êèøèéÿ ãîøóëóá ãà÷ìûøäû. éàéäà.

. àðâàäëàð ãûçàðûðëàð? Ìÿíè ùåéðÿò áöðöäö. óòàíìàãëàðûíà òÿÿúúöá åäèðäèì âÿ áèð äÿôÿ àíàìäàí ñîðóøäóì: — Ìÿí äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäûì. éàëàíäûð áó. ùÿòòà ùàðàäàñà öðÿéèìäÿ Øþâêÿòëÿ áàüëû áèð ñÿêñÿêÿ äÿ âàð èäè. ýöíöí ãûçìàð ÷àüûíäà êè.. äöçÿëòñèí. àììà ùÿì äÿ ãûçàðûðäû. Áóðäà íÿ âàð êè. ìÿí ùàìûéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. Àíàì ñîðóøäó: — Ùÿ.. Øþâêÿò äåéèðäè: — Àëëàù ùàããû. Øþâêÿòèí î ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ. Àììà ãîðõóðàì î úèéÿðè éàíìûø àðâàäûíäàí!. èñòÿéèðäèì ùàìûíû èíàíäûðûì êè. àììà ÿëáÿòòÿ. 4-27 417 . ìÿíèì äÿ ñààòûì ëàï õàðàá îëóá. íÿ îëñóí? Ìÿí äåäèì: — Ìÿí äÿ îíó ñîðóøóðàì äÿ.. ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêèðäè. ñààòûì õàðàá îëóá. î ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà äåéèá-ýöëìÿéèíÿ ãóëàã àñûðäû. ìÿíèì ñþçëÿðèìèí ùå÷ áèð ÿùÿìèééÿòè îëìàéàúàãäû. öçöìÿ áàõà-áàõà ùàìàìäàêû êèìè øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿð âÿ ìÿí äÿ áèëìÿðÿì êè. Ìóõòàð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. Øþâêÿòèí éàíûíäà äàéàíûðäû. þçëÿðèíè ñàõëàéà áèëìÿéèá õûñûí-õûñûí ýöëöðäö.. éà éàü äàëûíúà ýåäÿíäÿ.. Øþâêÿò äÿ ýöëÿ-ýöëÿ àðäûìúà äåéèðäè: «—Áó ùÿëÿ êîíôåòèí äàäûíû áèëìèð!.õóðäóì êè. êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì îëìóðäó (òÿêúÿ Øþâêÿò ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû).. àììà ìÿí áàéàã äåäèéèì êèìè èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí ãûç-ýÿëèíèí Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí áåëÿúÿ ãûçàðìàãëàðûíà. Äöçäöð. êîíôåòè ýþòöðÿíäÿ Øþâêÿò ÿëèìäÿí òóòóá ñàõëàéàð. åøèòäèì êè. éà äà ÿëëÿðèíÿ íþéöò ãàáû àëûá íþéöò äàëûíúà ýåäÿíäÿ ôöðñÿò äöøñÿéäè.» Ìÿùÿëëÿíèí úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿðèíèí Øþâêÿòÿ ýèçëè áèð ùÿâÿñè âàð èäè âÿ éàé âàõòû. Øþâêÿò äåéèð êè. îíóí ùàããûíäà ïèñ äàíûøñûíëàð âÿ Úÿôÿðãóëó äåéÿíäÿ êè. Øþâêÿò áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö âÿ Øþâêÿòèí áàøûíà éûüûøìûø ãûç-ýÿëèí äÿ. ÷öíêè àíàì ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí àíàì äà ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. áåëÿ øåé îëà áèëìÿç. Èñòÿéèðÿì àïàðûì âåðèì Ýöëàüàéà.. äöçäöð. âåðìÿê èñòÿéèðÿì Ýöëàüà äöçÿëòñèí. ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõóðäóì. ùå÷ êèì ìÿíÿ èíàíìàéàúàãäû. úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿð äöêàíà ÷àé äàëûíúà. íÿ åëÿéèì? — ãà÷ûá ýåäèðäèì.

÷öíêè éîëäàøëàðûìûí àðàñûíäà éàøúà ÿí êè÷èéè ìÿí èäèì. áöòöí ïÿíúÿðÿëÿð éàòìûøäû.. ÿíçÿëè îéíàäûüûì («Êå÷è ýèðäè áîñòàíà!. ãàïûìûçû äþéÿúëÿéÿí î éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. àòûëûá-äöøäöéöì áó äàëàíû ÿñëèíäÿ ùå÷ òàíûìàìûøàì. ÷èéíèìÿ ñàëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì êè. íàâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà. áèð ùèññÿñè èäè. ùÿéÿòèìèç äÿ éàòûá. Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí àðàñûíäà íÿñÿ ýèçëè áèð èø âàð.. î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû âÿ áó çàìàí ìÿí òàìàì ýþçëÿíèëìÿç 418 . ñîíðà ìÿí ãà÷à-ãà÷à êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì âÿ êö÷ÿìèçè äÿ åëÿúÿ òÿíùà ýþðäöì. àíàìûí øàëûíû áàøûìà. ÷öíêè áèð äÿôÿ þçöì îíëàðûí ýèçëèíúÿ áèð éåðäÿ îëìàãëàðûíû ýþðìöøäöì. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ôóòáîë îéíàäûüûì. ñÿôÿðäÿ èäè) åùìàëëûúà àéàüà ãàëõäûì.»). øóìàãÿäÿðëÿð äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû âÿ ìÿí àíàìûí øàëûíûí àëòûíäà áîéíóìó ãûñûá ãà÷à-ãà÷à ùÿéÿò ãàïûìûçäàí äàëàíûìûçà ÷ûõäûì âÿ äàëàíûìûçû äà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì êèìè. òàìàì òÿíùà ýþðäöì. éàüûø è÷èíè èñëàäûðäû âÿ áèð äÿôÿ ýåúÿ éàüûø éàüìûøäû. àíàì éóõóäàí îéàíìàñûí äåéÿ (àòàì ùÿìèøÿêè êèìè.. äÿìèð øóìàãÿäÿðëÿðèìèí ùàìûñû ñóéóí àëòûíäà ãàëûá ñîíðà ïàñëàíìûøäû). Âÿêèë äåäè: íÿ èøèìÿ!. Úÿáðàéûë ùÿéÿòèìèçèí àøàüû áàøûíäà ãóøõàíàíûí éàíûíäà ìÿíèì ö÷öí äÿ òàõòàäàí áàëàúà áèð ãóòó äöçÿëòìèøäè âÿ ìÿí øóìàãÿäÿðëÿðèìè. Äàø àòäûì. î éàüûø øûðûëòûñûíûí ñåùðè ìÿíè åëÿ òóòäó êè. äàìûìûçà. éóõóäàäûð. ùÿéÿòèìèçèí î òÿíùàëûüûíûí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. òÿêúÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðëÿð éàüûøûí àëòûíäà ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû. áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàíûí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèíèí àëòûíäà äàéàíûá âÿ áÿðê-áÿðê àíàìûí øàëûíà áöðöíöá ùÿéÿòèìèçèí áó òÿíùàëûüûíà òàìàøà åëÿäèì. áèð äÿ êè. éÿíè áèëèðäèì êè. ùÿãèãÿòäèð. ñîíðà ùÿìèí éàüûø ñÿñèíèí è÷èíäÿ ùÿéÿòäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðèí âàõòñûç ãóðóëòóñóíó åøèòäèì âÿ éàäûìà äöøäö êè. ùÿéÿòèìèçÿ òþêöëÿí. øóìàãÿäÿðëÿðèì äÿ èíäè î ãóòóíóí è÷èíäÿ éàüûøûí àëòûíäàäûð (ãóòóíóí òàõòàëàðû áèð-áèðèíäÿí àðàëû îëäóãó ö÷öí. Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþç éàëàí äåéèë. Áèð ýöí ýåúÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì âÿ áèð ìöääÿò åâèìèçèí äàìûíà. ýåúÿéàðûñû. òåç øóìàãÿäÿðëÿðè ýþòöðöá åâÿ ýÿòèðèì. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíà òþêöëÿí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà ìÿí þìðöìäÿ ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿíùà ýþðìÿìèøäèì. Àïàðäûëàð ùÿêèìÿ! Ùÿêèì âåðäè âÿêèëÿ!. ãû÷û ñûíäû!. åëÿúÿ éàüûø è÷èíäÿ ýþðäöì: áöòöí èøûãëàð ñþíìöøäö. î éàüûø è÷èíäÿ áèçèì äàëàíûìûç äà Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðûí áèð ïàð÷àñû. ÷èëÿäè ÷èëÿäèéèì. þçöì èñÿ öðÿéèìäÿ áèëèðäèì êè. ÷èëÿäèëÿðèìè î ãóòóéà éûüûðäûì..

áèð ùàäèñÿíèí øàùèäè îëäóì: Øþâêÿò éàøàéàí åâèí êö÷ÿ ãàïûñû à÷ûëäû âÿ áèð êèøè ãàðàëòûñû îðàäàí ÷ûõûá úÿëä êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåòäè,
ö÷ìÿðòÿáÿíèí ãàïûñûíûí ãàáàüûíäà ýþçäÿí èòäè.
Äöçäöð, ãàðàíëûã èäè, äöçäöð, î êèøèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö, àììà ìÿí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàüûø àëòûíäàêû ïàðûëòûñûíäàí îíó î ñààò
òàíûäûì: Ìóõòàð èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ, ùÿðýàù î ìåøèí ïåíúÿêäÿ
îëìàñàéäû, î áàëàúà ßëÿêáÿð î ãàðàëòûíû ñþâã-òÿáèè òàíûéàúàãäû.
Áàéûðûí ñîéóüóíäàí ñîíðà öøöì-öøöì öøöéÿ-öøöéÿ éåðèìÿ
ýèðèá éîðüàíû áàøûìà ÷ÿêäèì, àíàìûí éàø îëìóø øàëûíäàí ñîíðà,
éîðüàí áöòöí áÿäÿíèìè åâèí èñòèñè èëÿ èñèíäèðäè âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì
êè, ýþðÿñÿí áó ýåúÿ âàõòû Øþâêÿòëÿ Ìóõòàð Øþâêÿòèí åâèíäÿ íÿ
åëÿéèðäèëÿð? ×îõ ôèêèðëÿøäèìñÿ äÿ áó ñóàëà ÿìÿëëè-áàøëû áèð úàâàá
òàïà áèëìÿäèì, àììà áóðàñû ìÿíèì ö÷öí áèð êÿøô èäè êè, áèçèì
ìÿùÿëëÿìèçèí äÿ þç ýåúÿ ñèðëÿðè âàð èìèø... Ñîíðà áèð ìöääÿò éåíÿ
äÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ, âàõòñûç îéàíìûø î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà,
íîâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà ãóëàã àñäûì âÿ áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè, Øþâêÿò áåëÿ áèð ýåúÿäÿ òÿê îëìàã èñòÿìÿéèá âÿ áóíà ýþðÿ
äÿ îòóðóá Ìóõòàðëà äÿðäëÿøèáëÿð, àììà íèéÿ Ìóõòàðëà? Ìóõòàðûí
áàëàúà ãóëàãëàðû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùÿìèí
éàüûøëû ýåúÿäÿ, éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèí è÷èíäÿ þç òÿñÿââöðöìäÿ Ìóõòàðû î ýåúÿéÿ äÿ, Øþâêÿòÿ äÿ ùå÷ úöðÿ éàðàøäûðà
áèëìèðäèì; áèð äÿ àõû, Ìóõòàðûí àðâàäû Êóáðà õàëà åâäÿ òÿê ãàëìûøäû... Éåíÿ áèð ìöääÿò éàüûøûí ñÿñèíÿ, ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì âÿ äîüðóñó, î éàüûøëû ýåúÿäÿ èñòÿäèì êè, ìÿí äÿ
äóðóá êèìèíëÿñÿ ñþùáÿò åëÿéèì, ùÿòòà èñòÿäèì àíàìû éóõóäàí îéàäûì, àììà îéàòìàäûì, ÷öíêè áöòöí ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè ÷àðùîâóçóí ãûðàüûíäà ïàëòàð éóìóøäó âÿ éîðóëìóøäó.
Ìÿí î éàüûøëû ýåúÿäÿ ýþðäöéöìö ùå÷ êèìÿ äåìÿäèì, ùå÷ Úÿôÿðãóëó äà áèð øåé áèëìÿäè, ÷öíêè ìÿí Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí áó ýåúÿ
âàõòû íÿ åëÿäèêëÿðèíè àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìÿñÿì äÿ, áóðàñûíû éàõøû
áèëèðäèì êè, áó ÿùâàëàòû êèìÿñÿ äàíûøñàì, î ñààò ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëàúàã âÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè Øþâêÿòè þëäöðìÿñÿëÿð äÿ (åâäÿ ãàðäàøû, éà àòàñû éîõ èäè êè, Øþâêÿòè þëäöðñöí), ùÿð ùàëäà ìÿùÿëëÿäÿí
ãîâàúàãëàð, àììà Øþâêÿò òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà ìÿíÿ áàõûá ýþç
âóðñà äà, øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëñÿ äÿ, ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõñàì
äà, èñòÿìèðäèì êè, îíó ìÿùÿëëÿäÿí ãîâñóíëàð; áèð äÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè, Êöáðà õàëàíûí ùàëû ëàï ïèñ îëñóí.
Áÿçÿí Ìóõòàð ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà,
419

Êöáðà õàëà î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿêè øöøÿáÿíäëè åéâàíëàðûíûí ïÿíúÿðÿñèíäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá áèçè ÷àüûðûðäû:
— Ýÿëèí, àé óøàãëàð, ýÿëèí!... Ãàëõûí éóõàðû!..
Áèç ùàìûìûç — ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû äàø ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè
ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûðäûã, àéàããàáûëàðûìûçû ÷ûõàðûá îòàüà ýèðèðäèê âÿ
îòàüûí îðòàñûíäàêû ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäóã. Áèçèì åâëÿðèìèçäÿ ùå÷ âàõò ïåðàøêè áèøèðìÿçäèëÿð âÿ áèç åëÿ áèëèðäèê êè, (ùÿð
ùàëäà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøèðäèì) ïåðàøêèíè, àíúàã ùþêóìÿò áèøèðòäèðèð
âÿ îíó àíúàã êö÷ÿëÿðäÿ, ìÿêòÿá áóôåòëÿðèíäÿ ñàòûðëàð, àììà ñîíðà áèëäèê êè, Êöáðà õàëà äà ÷îõ äàäëû ÿò, êàðòîô âÿ íîõóä ïåðàøêèñè
áèøèðèð. Êöáðà õàëà ùÿôòÿäÿ-îí ýöíäÿ áèð äÿôÿ áèçèì ö÷öí ïåðàøêè
áèøèðèðäè âÿ áèç öñòöíÿ ãîòàçëû ñöôðÿ ñàëûíìûø î ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê.
Àíàìýèë äåéèðäè:
— Éàçûã Êöáðàíûí óøàã ñàðûäàí öðÿéè íèñýèëëèäè... — âÿ àíàìýèë
áèçèì ýåäèá Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î ïåðàøêèëÿðè éåìÿéèìèçÿ ïèñ
áàõìûðäû.
Êöáðà õàëà ùÿìèøÿ òÿíýíÿôÿñ îëóðäó, ìÿòáÿõäÿí îòàüà ýåäèá
è÷è èñòè ïåðàøêè äîëó áîøãàáû ãàáàüûìûçà ãîéóðäó âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ
ìÿí Êöáðà õàëàíûí áåëÿúÿ òÿíýíÿôÿñ îëìàüûíà, ýöúëÿ éåðèìÿéèíÿ,
íÿôÿñ àëàíäà õûðûëäàìàüûíà áàõà-áàõà òÿÿúúöá åäèðäèì, ÷öíêè áèð
äÿôÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëà àíàìýèëÿ äåéÿíäÿ åøèòìèøäèì êè, ãóëàüû
êè÷èê îëàí êèøèíèí àðâàäû ýþçÿë îëàð. Ìóõòàðûí ãóëàãëàðû ÷îõ êè÷èê
èäè, àììà Êöáðà õàëà ýþçÿë äåéèëäè... Äöçäöð, Êöáðà õàëà ýþçÿë
äåéèëäè, àììà Øþâêÿò ýþçÿë èäè âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ éåíÿ äÿ
Øþâêÿòèí àü, ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà
ýÿëèðäè.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè, þçö äÿ ýöúëÿ íÿôÿñ àëà-àëà ñòóëäà áèçèì
éàíûìûçäà îòóðóðäó (î ñòóëëàðûí ñþéêÿíÿúÿéè äÿ Ìóõòàðûí ïåíúÿéè
êèìè, ãàðà ìåøèíäÿí èäè), äèíúÿëÿ-äèíúÿëÿ áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû: —
Éåéèí!.. — äåéèðäè. — Áó äÿôÿ ÿòëè ïåðàøêè àç îëäó... Ìóõòàðà òàïøûðìûøàì ñèçèí÷öí éàõøû ÿò àëñûí, ýÿëÿí ùÿôòÿ, Àëëàù ãîéñà, ÿò ïåðàøêèñèíè ÷îõ åëÿéÿúÿéÿì... Òÿêè ñàëàìàòëûã îëñóí! Éåéèí!..
Êöáðà õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè, ÷öíêè
ìÿí áåëÿ ùåñàá åäèðäèì êè, Ìóõòàð þçö ùàìûéà òàïøûðûã âåðÿí
àäàìäûð âÿ îíóí þçöíÿ ùå÷ áèð òàïøûðûã âåðìÿê îëìàç; áèð äÿ áóðàñû ìÿíÿ òÿÿúúöáëö ýÿëèðäè êè, ñÿí äåìÿ, Ìóõòàð þçö äÿ áèëèð êè,
ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Êöáðà õàëà áèçèì÷öí
420

ïåðàøêè áèøèðèð âÿ Ìóõòàð áóíäàí þòðö àðâàäûíà àúûãëàíìûð; íÿäÿíñÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áèçèì ýÿëèá áóðàäà áåëÿúÿ ïåðàøêè éåìÿéèìèç Ìóõòàðäàí ýèçëèí áèð èø îëìàëûäûð âÿ Ìóõòàð áó èøäÿí õÿáÿð
òóòàíäà Êöáðà õàëàéà àúûãëàíìàëûäûð.
Êöáðà õàëàýèëèí åâèíäÿ ÿí ìàðàãëû øåé, ÿëáÿòòÿ, òåëåôîí èäè âÿ
ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, åëÿ áèð éåð îëñóí êè, ìÿí áó ãàðà òåëåôîíóí
äÿñòÿéèíè ýþòöðöá î éåðÿ çÿíý åëÿéèì, àììà åëÿ áèð éåð éîõ èäè.
Áèðäÿí áèç ïåðàøêè éåäèéèìèç éåðäÿ àëòûíà êðóæåâàëû àü þðòöê
ñàëûíìûø î ãàðà òåëåôîí àïàðàòû áÿðêäÿí çÿíý ÷àëûðäû (áÿçÿí áèç êö÷ÿäÿ îéíàéàíäà äà áó çÿíýèí ñÿñèíè åøèäèðäèê) âÿ áèç ùàìûìûç
äèêñèíèá äóðóõóðäóã. Êöáðà õàëà òÿíýíÿôÿñ ýÿëèá àïàðàòûí äÿñòÿéèíè ýþòöðöðäö:
— Àëî... — äåéèðäè, ñîíðà ýöëöìñÿéèðäè: — Éàõøûéàì, àé Ìóõòàð. Âàëëàù, éàõøûéàì, ùÿêèì-çàä ëàçûì äåéèë, íàðàùàò îëìà. Íÿ áèøèðèì ñÿíÿ? Âàëëàù, äåäèì êè, éàõøûéàì... Íàðàùàò îëìà... — Ñîíðà Êöáðà õàëà äÿñòÿéè ÷îõ åùìàëúà àïàðàòûí öñòöíÿ ãîéóðäó, åëÿ
áèë, Êöáðà õàëà ãîðõóðäó êè, áèðäÿí Ìóõòàðûí ñÿñè çÿäÿëÿíÿð âÿ
ìÿí ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè, Êöáðà õàëà Ìóõòàðëà àíàì
ìÿíèìëÿ äàíûøàí êèìè äàíûøûð.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè âÿ áèç äÿ àüçûìûç éàíà-éàíà î èñòè ïåðàøêèëÿðè ëÿççÿòëÿ éåéèðäèê, ñîíðà áîøãàáû áîøàëäûá äóðóá ýåòìÿê èñòÿéÿíäÿ Êöáðà õàëà ö÷-äþðä äÿíÿ ïåðàøêè áöêöëìöø ãÿçåò áàüëàìàñûíû áèçÿ âåðèðäè: — Áóíó äà àïàðûí âåðèí Áàëàêÿðèìÿ...
Êöáðà õàëà ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿí àøàüû äöøìÿçäè, ùÿð ùàëäà,
ìÿí ùå÷ âàõò Êöáðà õàëàíû áèð éåðÿ ýåäÿí, éà äà åëÿ-áåëÿ êö÷ÿäÿ
äàéàíûá àðâàäëàðëà ñþùáÿò åäÿí ýþðìÿìèøäèì, ùÿòòà, ùàìàìà äà
ýåòìèðäè (Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè, Êöáðà õàëàíû Ìóõòàð þçö åâäÿ ÷èìèçäèðèð), ÷öíêè õÿñòÿ èäè, ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá-ãàëõà áèëìèðäè, àììà
Êöáðà õàëà áèëèðäè êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí Áàëàêÿðèìè âàð.
Ùÿðäÿí áèç îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê, Êöáðà õàëà èñÿ òåç-òåç õûðûëòûéëà íÿôÿñ àëà-àëà, ùÿääÿí àðòûã áþéöê äþøëÿðè òåç-òåç åíèá ãàëõà-ãàëõà éåíÿ ìÿòáÿõÿ ýåäèðäè, ñóñÿïÿíè ñó èëÿ äîëäóðóá, ýÿëèá
êö÷ÿ åéâàíûíà ÷ûõûðäû âÿ äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Åéâàíäà
÷îõëó ñàõñû äèá÷ÿêëÿð âàð èäè âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ úöðáÿúöð ýöëëÿð áèòìèøäè âÿ áèð äÿôÿ Êöáðà õàëà î ýöëëÿðè ñóëàéà-ñóëàéà äåäè:
— Ìÿí þëÿíäÿí ñîíðà áó ýöëëÿð ìÿíèì ö÷öí äàðûõàúàã...
Äöçäöð, Êöáðà õàëà áèçè äàäëû ïåðàøêèëÿðÿ ãîíàã åäèðäè, àììà
421

ùå÷ áèðèìèçèí àäûíû éàõøû áèëìèðäè, äÿéèøèê ñàëûðäû âÿ áèð ýöí ìÿíäÿí ñîðóøäó:
— Ñÿíèí àäûí íÿäèð?
— ßëÿêáÿð, — äåäèì.
— Ñÿí Õàíûìûí îüëóñàí?
— Éîõ, — äåäèì, ñîíðà ôèêèðëÿøäèì êè, áèðäÿí Êöáðà õàëà åëÿ áèëÿð êè, ìÿí áóðàäà îíóí áèøèðäèéè ïåðàøêèíè éåäèéèìÿ ýþðÿ Õàíûì
õàëàíûí àäûíû ÷ÿêìÿêäÿí ãîðõóðàì, îíà ýþðÿ äÿ: — Îüëó äåéèëÿì Õàíûì õàëàíûí, àíúàã áèð ùÿéÿòäÿ îëóðóã — äåäèì.
Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè, áèð äÿôÿ ãûøäà Õàíûì õàëà êö÷ÿíèí
îðòàñûíäà Ìóõòàðû áèàáûð åëÿäè, àáðûíû ÿòÿéèíÿ áöêäö âÿ öìóìèééÿòëÿ, Ìóõòàðû éàõøûúà éåðèíäÿ îòóðòäó.
Î ãûø åëÿ áèë ïàéûç èäè, òåç-òåç Áàêûéà øûäûðüû éàãûøëàð éàüûðäû
âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ, ýöíîðòà âàõòû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè, Ìóõòàð, Õàíûì õàëàíûí îüëó ßáäöëÿëèíè òóòäóðóá. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìÿÿòòÿë ãàëäû,
÷öíêè Ìóõòàð ýÿëìÿ äÿ îëñà, ùÿð ùàëäà, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ þç ìÿùÿëëÿñèíèí úàâàíûíû òóòäóðìàã, ÿëáÿòòÿ, êèøèéÿ éàðàøàí
èø äåéèëäè, ßáäöëÿëè ëàï àäàì þëäöðñÿéäè äÿ, Ìóõòàð ýÿðÿê áåëÿ èø
òóòìàéàéäû, àììà áèð àçäàí ìÿëóì îëäó êè, ßáäöëÿëè ùå÷ êèìè þëäöðìÿéèá, ùå÷ êèìè áû÷àãëàìàéûá, äþéìÿéèá âÿ Ìóõòàð äà ßáäöëÿëèíè îíà ýþðÿ òóòäóðóá êè, ñÿùÿð ãàðà «åìàäèí»äÿ èøÿ ýåäÿíäÿ
ßáäöëÿëè «ïîëóòîðêà» èëÿ ñöðöá îíó êå÷èá âÿ áöòöí ýåúÿíè éàüûø
éàüäûüûíà ýþðÿ êö÷ÿíèí ÷èðêàá ñóéó «ïîëóòîðêà»íûí òÿêÿðëÿðèíèí
àëòûíäàí ñû÷ðàéûá «åìàäèí»èí öñòöíÿ òþêöëöá.
Àüàùöñåéí ÿìè áàðìàüûíû ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿí ñàðàëìûø àü
áûüëàðûíà ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûá:
— Àëÿ, — äåäè, — áåëÿ äÿ èø îëàð? Ìàøûíûíû þòìÿéèí öñòöíäÿ äÿ
ìÿëÿíèí úàéûëûíû òóòäóðóá òöðìÿéÿ áàñàðëàð?
ßçèçàüà ÿìè äåäè:
— ßòàüà úÿääè, äöíéàíûí ëàï äàé àõûðûäû!..
Ùÿñÿíàüà ÿìè áàðìàüû èëÿ Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäëè åâéàíûíû
ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ äåäè:
— Àëÿ, áèçÿ ñàòàøûð î, áèçÿ! Àëÿ, áèç þëìöøöê áÿéÿì êè éà, áåëÿ èø ýþðöð áó îüðàø? Áèç íÿéèê áÿéÿì, àëÿ, êèøè-çàä äþéöëöê êè, áó
çàðàçà áåëÿ ðÿôòàð åëÿéèð áèçíÿí?
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí úàíûíà ãîðõó äöøìöøäö. Ùÿñÿíàüà
ÿìèíèí àðâàäû Ôàòìà õàëà äåéèðäè:
— Ìàüóë ðàùàòúà åâèìèçäÿ îòóðóá èøèìèçíÿí-ýöúöìöçíÿí
422

Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. áöòöí ýöíö ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá àðàáèð éàüàí éàüûøäàí èñëàíà-èñëàíà. ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð óøàã êîëîíèéàñûíà. Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. Õàíûì õàëàíûí áþéöê îüëó Úÿôÿð êö÷ÿäÿ òÿñàäöôÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ðàñò ýÿëèá. Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿéèá êè. Ìóõòàðûí åâèíäÿ òåç-òåç ïåðàøêè éåìÿéèìèç áèçèì éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû. ùÿð ùàëäà. Úÿôÿðãóëóíóí éàøû ùÿëÿ òöðìÿéÿ äöøìöðäö âÿ Úÿôÿðãóëóíó òóòóá òöðìÿéÿ áàñìàéàúàãäûëàð. — äåéèðäè — ýÿðÿê î áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿñÿí. äöøìÿíèìèç ùåñàá åäèðäèê. Ìÿí áèëìèðäèì êè.. éÿíè Úÿôÿðãóëó ùÿì Ìóõòàðû âóðóðäó. Úÿôÿðãóëó áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ ýÿòèðäè êè. ãàðà «åìàäèí»èí ýÿëìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê.. êèøèíèí äÿ åëÿ áàëàúà ãóëàãëàðû îëàð?.. Ìÿí òàíûéûðàì þç êèøèìè äÿ!. ùàíñû äàøû òþêÿê áàøûìûçà. Áó êþïÿê îüëó Ìóõòàð ìÿðÿêÿ ñàëàúàã ìÿëÿéÿ!. ýóéà àâòîáóñëà ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíû êÿñèá. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí âÿ ýóéà. ùÿòòà Úÿôÿðãóëó øàëâàðûíûí áàëàüûíûí àëòûíäàí úîðàáûíà áèð äÿìèð øóìàãÿäÿð ñîõìóøäó âÿ áó ôèêèðäÿ èäè êè. Úÿôÿðãóëóíóí íÿôÿñèíè äÿðìÿäÿí òåç-òåç ñþéëÿäèéè áó òÿçÿ õÿáÿð äîüðóäàí äà îëóá. ùÿì äÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíè òöðìÿäÿí ãóðòàðûðäû. Áàëàêÿðèì èñÿ áöòöí áó ñþùáÿòëÿðÿ ôèêèð âåðìèðäè: — Î øåé êè. âàõò òàïûá áó õÿáÿðè àíàìà ÷àòäûðäûì âÿ àíàì ÿëèíè äèçèíÿ âóðóá Ìóõòàðûí ãàðàñûíà: 423 . Þëäöðÿúÿêëÿð ýåúÿ î îüðàø îüëó îüðàø Ìóõòàðû.. áàëàëàðûìûçûí ýþçö òöðìÿëÿðèí ãàïûñûíäà ãàëàúàã!. Ìóõòàð. Êöáðà õàëà äà éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç èíäè ìÿùÿëëÿíèí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäèê. áóíó Úÿôÿðãóëó þçöíäÿí òîããóøäóðóá. ýèðñèí àðàéà âÿ ùÿìèí äÿìèð øóìàãÿäÿðè Ìóõòàðûí ãàðíûíà ñîõñóí. ñÿíè äÿ òóòäóðàðàì. ýþðìöðñöç î êþïÿé îüëóíóí ãóëàãëàðûíû? Àüÿç.. àõøàì íÿ îëàúàüû áàðÿäÿ òåç-òåç éàéûëàí ìöõòÿëèô øåéëÿðè ìöçàêèðÿ åäèðäèê. àüÿç?. êöëÿêäÿí öøöéÿ-öøöéÿ àõøàìûí äöøìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. éÿíè ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû. Ìóõòàðû þç ðÿãèáèìèç. àììà. Úÿôÿðè äÿ ùÿäÿëÿéèá êè. éîõñà éîõ. — âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà. ñÿíäÿí àñûëû äþéöë... Äÿðñ ùàçûðëàìàã.ìÿøüóë îëóðäóã!. ùÿòòà öðÿéèìäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. àõøàì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíèí Ìóõòàðëà äàâàñû äöøÿí êèìè. Áèç äÿ. ÷þðÿê éåìÿê óøàãëàðûí éàäûíäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç Ìóõòàðûí àãèáÿòè áàðÿäÿ. éàø ñÿêè ãûðàüûíäà îòóðóá õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ òöòÿê ÷àëûðäû.

. øèïéîí! — äåäè. àé Õàíûì õàëà. õþðÿêëÿðè ùàçûð äþéöë ùÿëÿ. Àüàùöñåéí ÿìè. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøè äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. úÿëä àéàüà ãàëõäû: — À-à-à-à. ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí êÿòèëäÿ îòóðóá ÷ÿíÿñèíè ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ ñþéêÿäè âÿ ýþçëÿðèíè êö÷ÿéÿ äèêäè êè. Áó íÿ ñþçäö. ýþðÿñÿí. Àíàì îòàüûìûçäàêû ïàëàçûí öñòöíäÿ îòóðóá ìÿíèì éîðüàíûìû òþêìöøäö. òöíä-ýþé òóìàíû. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí. áèð àç ÿëáîðúó íîõóä âåðýèíÿí. ÿëáîðúó íÿ äåìÿêäè. ßçèçàüà ÿìè.. ìÿùÿëëÿäÿ ìÿðÿêÿ ñàëìàéûí âÿ ýåéèíèá áó ùàâàäà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá êè. ùå÷ íÿ îëìàéûá. ßëÿêáÿð ýÿòèðÿðäè äÿ. éîõñà éîõ (ìÿí èíäè äÿ òåç-òåç ùÿìèí ùàäèñÿ áàðÿäÿ äöøöíöðÿì). àììà Õàíûì õàëà áåëÿúÿ ñàêèòäè âÿ îòóðóá åâäÿ õþðÿê áèøèðèð. Áó âàõò ìÿí ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — ùÿìèøÿêè êèìè. ßëèàááàñ êèøè Ùÿñÿíàüà ÿìèíè ÷àüûðûá éàíûíà êè. äîüðóäàí äà ùÿìèí ùàäèñÿ îëìóøäó. Õàíûì õàëà áèçÿ ýÿëäè: — Íîõóäóì ãóðòàðûá. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áèðè ñÿêèäÿ äàéàíäû. Ùÿìèí éàüûøëû-êöëÿêëè ãûø àõøàìû Ìóõòàðûí ùÿìèøÿ ãàðà «åìàäèí»äÿ èøäÿí ãàéûòäûüû âàõòà éàõûí Ùÿñÿíàüà ÿìè.. Óøàãëàð ýÿëÿúÿê áèð àçäàí. — äåäè. áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí ÿùâàëàòû èëÿ ìÿøüóë èäè.. Ìÿí ßëèàááàñ êèøèíèí àüàïïàã ñàããàëûíà. — Âàðûíäûñà.— Âàé ñÿíèí úèéÿðèí éàíñûí! Øèïéîí îüëó. àé Ñîíà. ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ áàõà-áàõà ôèêèðëÿøäèì êè. þçö Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿñèí êè. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. íàðûí àü íþãòÿëè òöíä-ýþé êîôòàñû äà ÿéíèíäÿ. íþø þçöí ÿçèééÿò ÷ÿêèá äöøöðäöí àøàüû?. Úÿôÿðãóëó áó äÿôÿ äÿ áåëÿ áèð õÿáÿð ýÿòèðäè êè. áèëìèðÿì. ãàðà «åìàäèí» íÿ âàõò ýÿëÿúÿê. ßëèàááàñ êèøè äÿ ùà÷àíñà óøàã îëóá? Áàëàêÿðèì åëÿ ùåé òöòÿê ÷àëûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí ùàíñû ùàâàíû 424 .. Àüàùöñåéí ÿìè þçö ýåäèá åâëÿðèíäÿí òàõòà êÿòèë ýÿòèðäè. àéûá äþéöë?. éàøû ñÿêñÿíè êå÷ìèøäè âÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ùàããûíäà áèð ãÿðèáÿ ùàäèñÿ äàíûøûðäûëàð.. úèääè ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà òàìàì áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ èäèì êè. ãàðà êÿëàüàéû áàøûíäà. áîéóíó óçàäûðäû (ùÿìèí ãûø áèðäÿí-áèðÿ éîðüàíûì ìÿíÿ áàëàúà ýÿëäè. Éóõàðûäàí ÷àüûðåéäèí. ßëèàááàñ êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè àðàñûíäà ÿí ãîúàñû èäè. åëÿ áèë êè. éàòàíäà àéàãëàðûì éîðüàíûí àëòûíäàí ÷ûõûðäû) âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ñàêèò ýþçëÿðèíÿ.

Áàëàêÿðèì äàùà áèçèì éàíûìûçà ýÿëìÿäè. Ãîúà. ÷öíêè î òöòÿéèí ÷àëüûñûíäà áöòöí ùàâàëàðäàí áèð àç âàð èäè âÿ ùÿìèí ãûø àõøàìû î òöòÿéèí íÿ ÷àëäûüûíû. àììà áó âàõò ÷îõ ýþçëÿíèëìÿç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ùàìû ñÿùÿðäÿí áÿðè ýþçëÿäèéè ãàðà «åìàäèí»ÿ éîõ.. ñîíðà àéàüà ãàëõûá ãîøà òóòóí àëòûíäàí êèøèëÿðèí éàíûíà ýåòäè. éàüûøäàí èñëàíûá òöíäëÿøìèø ñàðû ïåíúÿéèíèí ãîëó èëÿ òöòÿéèí àüçûíû ñèëäè. Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõûá èòè àääûìëàðëà Ìóõòàðýèëèí êö÷ÿ ãàïûñûíà òÿðÿô ýÿëèðäè. àðäûíúà äà Úÿôÿð. Àüàðÿùèìäÿí ö÷-äþðä àääûì èðÿëèäÿ. Ñàðû ùàìàìûí äèâàðûíà ñþéêÿíèá äàéàíäû. ßëèàááàñ êèøè áèð-èêè äÿôÿ þñêöðäö. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. — Éåðè äþéöë. ÿëáÿòòÿ.÷àëäûüûíû äåìÿê. Áàëàêÿðèì? Áàëàêÿðèì äåäè: — Éàõøûéàì. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíäà ùå÷ áèð ùÿéÿúàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. åëÿúÿ òÿêáÿòÿê öñòöíÿ éåðèäèéè ìàøûí äåéèëäè âÿ Õàíûì õàëàíûí úèääè ñèôÿòèíäÿ. — ×àëìà. Êö÷ÿíèí àøàüû áàøûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö. êö÷ÿäÿí íÿ õÿáÿð ýÿëÿúÿê. Úÿáðàéûëäàí. Úÿáðàéûë. Ãîúàäàí. — Îëäó. àðâàäëàð ùÿéà-àáûðûíäàí êå÷èá öðÿêëÿðèíäÿ éÿãèí êè. åëÿ áèë êè. ñîíðà ýþçëÿðèíè êö÷ÿäÿí ÷ÿêèá áèç òÿðÿôÿ áàõäû âÿ ÷àüûðäû: — Áàëàêÿðèì!. ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿíèí òÿí îðòàñû èëÿ äöç ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ ãàðà «åìàäèí» Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäûãúà ñöðöúö áÿðêäÿí ñèãíàë âåðìÿéÿ áàøëàäû. äàé-äàé. Àäèëäÿí. áàøûíû ÷þíäÿðèá áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõäû: Õàíûì õàëà ãàáàãäà. Áàëàêÿðèì. Êö÷ÿäÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí àðâàä éîõ èäè âÿ áó äÿì àðâàäëàð åâäÿ îòóðóá ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ ýþçëÿéèðäèëÿð êè. ãîéäó úèáèíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèýèëäÿí áèð àç àðàëû ÷ÿêèëäè. Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí àéûðûá ßëèàááàñ êèøèéÿ òÿðÿô áàõäû. 425 . Ìóõòàðû ÿí ïèñ êö÷ÿ ñþéöøëÿðè èëÿ ñþéöðäöëÿð. Õàíûì õàëà åëÿ áèë ùå÷ íÿ åøèòìèðäè. ìöìêöí äåéèëäè. äàé-äàé. — Áàø öñòÿ. Àäèë. Ãàðà «åìàäèí»èí ýþðöíìÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíäàí ÷ûõìàüû áèð îëäó âÿ áó íåúÿ îëäó? — Ùàìû áó èøÿ ìÿÿòòÿë ãàëäû. íÿ äåäèéèíè àíúàã Áàëàêÿðèìèí þçö áèëèðäè. Õàíûì õàëà Úÿôÿðäÿí.

×ûõ áàéûðà!. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû... Õàíûì õàëàäàí èêè-ö÷ àääûì àðàëûäà äàéàíìûøäûëàð âÿ áèð ñþç äåìÿäÿí Õàíûì õàëàíûí Ìóõòàðû ìàøûíäàí ÷ÿêìÿéèíÿ âÿ Ìóõòàðûí äà éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿìÿéèíÿ áàõûðäûëàð. ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìûø áèçÿ áàõäû. þçöìöçÿ ýÿëÿ áèëìèðäèê. ÷öíêè Õàíûì õàëà éåêÿ ÿëè èëÿ Ìóõòàðûí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàõàñûíäàí éàïûøûá ÷þëÿ ÷ÿêèðäè: — ×ûõ áàéûðà!. ßëèàááàñ êèøè òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿí àéàüà ãàëõìûøäû. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìèðäè.. áåëèíäÿêè ãîáóðäàí ÷ûõàðòäûüû òàïàí÷àíû ãàëäûðûá ýþéÿ áèð ýöëëÿ àòäû. åëÿ-áåëÿúÿ áàõûðäû. íÿ åëÿñèí. ìàøûíäàí ÷þëÿ àòûëäû.. ×ûõ!. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àäèëÿ. òÿëàøëà: — Àé àäàìëàð! Éîëäàøëàð!. ìÿí ýþðìöðäöì. Àäèë... Ãîúàéà... Àüàðÿùèì äÿ êö÷ÿíèí îðòàñûíäà.. Àé àðâàä. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòè î ãÿäÿð ýþçëÿíèëìÿç èäè êè. Áèç äÿ òóò àüàúûíûí àëòûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûã. ãîðõó-ùöðêö è÷èíäÿêè ýþçëÿðè èëÿ áàõà-áàõà áèëìÿäè êè. Ìóõòàðûí áàëàúà ãóëàãëàðû ãûïãûðìûçû ãûçàðûá). Ãîúà. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòèíèí ýþçëÿíèëìÿçëèéèíäÿí Ìóõòàðûí ýþçëÿðè áÿðÿëèá àç ãàëà ùÿäÿãÿñèíäÿí ÷ûõàúàãäû âÿ Ìóõòàð þçöíö èòèðìèøäè (àõøàì èäè... àììà î ýþéÿ àòûëàí ýöëëÿíèí ñÿñè ùå÷ êèìè ñÿêñÿíäèðìÿäè âÿ ñöðöúö äÿ ñÿêèäÿ äàéàíìûø êèøèëÿðÿ. Ñÿí äÿ êèøèñÿí? Òóôó! — Õàíûì õàëà ÿëè426 . ×ÿôÿð. Ãàðà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö þçöíÿ ýÿëÿí áèðèíúè àäàì îëäó. ñîíðà òàïàí÷à ãàëäûðàí ãîëó éàíûíà äöøäö. — äåäè. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûø î úàâàí îüëàíëàðà — Úÿôÿðÿ. àììà î äà áèð ñþç äåìèðäè. Úÿáðàéûëà. Õàíûì õàëà èñÿ ÿëèíè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí áóðàõìàã áèëìèðäè: — ×ûõ!.. ìàøûíäàí ÷ûõìûðäû âÿ þçöíö ìàøûíûí è÷èíäÿ ýåðè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí èðè ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿéèðäè: — Àé àðâàä. ×ûõ!.òÿêúÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíäÿ áèð ãÿçÿá èøûëòûñû âàð èäè. — ×ûõ áàéûðà!.. áèð-èêè äÿôÿ áÿðêäÿí. Ãàðà «åìàäèí» éàø ãÿìáÿðëèéèí öñòöíäÿ òöêöðïÿäÿí ñÿñ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùèðñèíäÿí à÷ûã-àøêàð ÷ÿíÿñè ÿñÿí Ìóõòàð ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷ûá ãûøãûðäû: — Àé àðâàä. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Úÿáðàéûë.

Ùÿñÿíàüà ÿìèéÿ. àíàíäàí ÿìäèéèí ñöä áóðíóíäàí ýÿëñèí! Éîõñà. àéàüûíäàêû õðîì óçóíáîüàçëàðûí... Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ èøèíäÿ âÿ ùàðàäà èøëÿìÿéè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìÿ ìÿëóì äåéèëäè âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø àõøàìûíûí ñÿùÿðè ñöáù òåçäÿí Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû âÿ î ñÿùÿð Õàíûì õàëà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ îüëóíóí ñöð427 . Úÿáðàéûë. èòè àääûìëàðëà êö÷ÿíèí îðòàñû èëÿ äàëàíûìûçà òÿðÿô ýåòäè. áóíà ÿë âóðñàç êèøè äþéöëñöç! Ìÿí þëìÿìèøÿì ùÿëÿ! — äåäè âÿ ýåðè ÷åâðèëèá ýÿëäèéè êèìè äÿ. àðâàä! — äåäè. úàìààòûí öðÿéè äÿ ñèíÿñèíäÿ äîíóá äàéàíìûøäû. åëÿ áèëèðñÿí éàëâàðàúûéàì ñÿíÿ ìÿí? Àé ñÿí þëÿñÿí! Ìóõòàð. Ìóõòàð: — Ýþðÿðñÿí! — äåäè.íè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí ÷ÿêäè âÿ ÿëèíè ÷ÿêìÿéè èëÿ äÿ Ìóõòàðûí öçöíÿ áèð ëîìáóëòó òöïöðìÿéè áèð îëäó. ñîíðà öçöíö ñÿêèäÿ äàéàíìûø ßëèàááàñ êèøèýèëÿ. äåéÿñÿí. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøìÿëè èäè. ýåäèá ñÿíöí áþéöêëÿðèí êè. Ìóõòàð éàëûí ÿëè èëÿ Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíè öçöíäÿí ñèëäè. àììà î ùàäèñÿëÿðèí ùàìûñû èíäè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. Õàíûì õàëà ñàü ÿëèíèí èêè óçóí áàðìàüûíû ãîøàëàéûá àç ãàëà Ìóõòàðûí ýþçëÿðèíÿ ñîõà-ñîõà áÿðêäÿí äåäè: — Ñÿí þëÿñÿí. . ùÿð øåé äîíìóøäó. ùÿð ùàëäà. ÿýÿð áó ýöí óøàüû áóðàõäûðìàñàí. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýåòäè. âóðìóðäó. ßçèçàüà ÿìèéÿ òóòäó: — ßéÿð ñèç äÿ áóíà áèð ñþç äåñÿç.. áó ãàðà «åìàäèí»èí. êö÷ÿéÿ éûüûøìûø áó àäàìëàðû âåúèíÿ àëìàñà äà. éàâàø-éàâàø þçöíÿ ýÿëäè. åëÿ áèë. Ãîúà. Úÿôÿð.. Àäèë.Áóíäàí ñîíðàêû ùàäèñÿëÿðè ìÿí ýþðìÿìèøäèì.. — Ýþðÿðñÿí! Õàíûì õàëà: — Ñÿí äÿ ýþðÿðñÿí! — äåäè. Êö÷ÿìèçäÿ åëÿ ñöêóò âàð èäè êè. ùå÷ îëìàñà. ÿéíèíäÿêè ìåøèí ïåíúÿéèí. îíëàðû òàïàúàüàì! Ýåäèá ýèðÿúÿéÿì îíëàðûí éàíûíà! Ñÿíöí áàøóíäà áèð òóðï ÿêÿúÿéÿì êè. åâèíäÿêè î ãàðà òåëåôîí àïàðàòûíûí éàðàòäûüû ùÿìèøÿêè èíàì éåíÿ äÿ Ìóõòàðà ãàéûòäû âÿ ìàøûíäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíäÿí éàø îëìóø ÿëèíè ìåøèí ïåíúÿéèíèí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ: — Þçöíö éûüûøäûð. ñöðöúöíöí éàíûíäà àéûá èäè âÿ áåëèíäÿêè òàïàí÷àíûí. åëÿ áèë. âàð å.. Õàíûì õàëà: — Àðâàä ñÿíñÿí! — äåäè. Àüàùöñåéí ÿìèéÿ.

ñîíðà äàðâàçàíûí éàíûíäàêû êþøêÿ éàõûíëàøäû. Àäèëëÿ áèð éåðäÿ êàáèíêàäà îòóðóá ýþçëÿäè.äöéö ìàøûíà ìèíäè. àñôàëòûí öñòöíäÿ áèðúÿ äàìúû éàø ëÿêÿéÿ ÷åâðèëèðäè. Àäèë áèð ìöääÿò ìàøûíû òÿðïÿòìÿäè âÿ Õàíûì õàëà àëòäàí éóõàðû òÿðñ-òÿðñ îüëóíà áàõäû: — Ñÿíÿ äåìèðÿì ýåò èøèâÿ?! Àäèë íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. «Ïîëóòîðêà» ýþçäÿí èòäè. — äåäè. ãàïûíû à÷ûá è÷ÿðèäÿ îòóðìóø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ: — Ñàëàì-ìÿëåéêöì. Ãûø ñÿùÿðè èäè. ãàðà «åìàäèí»èí àðäûíúà øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷äè. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû òÿçÿäÿí áàüëàäû âÿ þç êþøêöíÿ ãàéûòäû. Ìèëèñèîíåð: — ßëåéêöì-ñàëàì. ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìàøûíû èøÿ ñàëäû. Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. — äåäè âÿ òÿÿúúöáëÿ êþøêöí àüçûíäà äàéàíìûø áó àðâàäà áàõäû. Àäèë êàáèíêàíûí ãàïûñûíû à÷äû. Õàíûì õàëà ìàøûíäàí äöøäö âÿ: — Ñÿí ýåò èøÿ — äåäè. Àäèë äÿ ìàøûíû ãàðà «åìàäèí»äÿí õåéëè àðàëûäà ñàõëàäû. Äàðâàçàíûí éàíûíäà êè÷èê áèð êþøê âàð èäè âÿ ÿéíèíÿ ìèëèñèîíåð ïàëòàðû ýåéìèø ëîïà áûüëû áèð íÿôÿð êþøêäÿí ÷ûõûá ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûø ãàðà «åìàäèí» éåðèíäÿí òÿðïÿíèá Ìóõòàðû èøÿ àïàðàíäà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äà éåðèíäÿí òÿðïÿíäè. àììà àíàñûíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ñîéóã èäè âÿ î ñÿùÿð ñåéðÿê ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí èøûëäàéàí ýþçëÿðèíÿ áàõäû. Õàíûì õàëà ãàðà «åìàäèí»ÿ òÿðÿô áàõäû. ñîíðà î äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ Ìóõòàðûí ìèíäèéè ãàðà «åìàäèí» äàðâàçàäàí êå÷èá áèíàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Õàíûì õàëà äåäè: — Áþéöéöâöç ëàçûìäû ìÿíÿ! — Êèì ëàçûìäûð? 428 . Õàíûì õàëà: — Áóíóí ãàïûñûíû à÷ ýþðöì! — äåäè. àììà ãàð éåðÿ äöøÿí êèìè ñó îëóðäó. Ãàðà «åìàäèí» áèð áèíàíûí äàðâàçàñûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. äèããÿòëÿ áó áèíàéà áàõäû.

êþøêÿ ýèðèá ìèëèñèîíåðëÿ ñàëàìëàøûðäûëàð. úèáëÿðèíäÿí áàëàúà âÿñèãÿ ÷ûõàðûá ýþñòÿðèðäèëÿð âÿ êþøêöí àðõà ãàïûñûíäàí è÷ÿðè êå÷èá ýåäèðäèëÿð. — Èíäè äå ýþðöì ñÿíÿ êèì ëàçûìäûð? — Áó áèíàäàêûëàðûí ùàìûñûíûí áþéöéö! — Âàõ?! ×àüûðûá ñÿíè? — Éîõ. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áàøà äöøìÿäèí íÿ èñòÿéèðÿì? Áó áèíàíûí áþéöéöíö èñòÿéèðÿì! Ìèëèñèîíåð áó äÿôÿ àüçûíû à÷ìàüà ìàúàë òàïìàäû. áó áèíàíû ïÿíúÿðÿ-ïÿíúÿðÿ äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðäè. áèëäèí? — Áèëäèì. ÷öíêè êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðäö êè. ýåò. ãàðà «åìàäèí» ùÿéÿòÿ ýèðäè.. — Òàíûéûð ñÿíè? — Éîõ.. êþøêöíÿ òÿðÿô ýÿëäè. — Ñÿí òàíûéûðñàí îíó. éåíÿ äÿ ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíäà ìèë êèìè òàðûì äóðóá ñàü ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. — äåäè — Áóðäà ÿí êè÷èéè ìÿíÿì. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí ãàïûëàðûíû áàüëàäû.èëÿ: — Áþéöéöâöç! Î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð åðìÿíè èäè. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. éåíÿ áèð ãàðà «åìàäèí» ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. áàéàãêû éåðèíäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà: — Ýåò. ýöëäö âÿ åðìÿíè ëÿùúÿñè — Àõ÷è.. — Ùà. Áó àäàìëàðäàí áÿçèñè ýöëÿ-ýöëÿ ìèëèñèîíåðÿ íÿñÿ äåéèðäè. Ìèëèñèîíåðèí ÿëëè ñÿêêèç-àëòìûø éàøû îëàðäû. ÿëëÿðèíè ïèëÿòÿíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. àõ÷è? — Éîõ. òåç àéàüà ãàëõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö. — Áóðà ñÿíèí éåðèí äåéèë.. — äåäè. Âÿ êþøêöí ãàïûñûíû Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ áàüëàäû. àõ÷è. éàíûíäàêû òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ ýèðäÿ åëåêòðèê ïèëÿòÿñè éàíäûðìûøäû âÿ äåéÿñÿí. êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðöíÿí î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. Áó áèíàéà ïèéàäà àäàìëàð äà ýÿëèðäè. öøöéöðäö. ôóðàæêàñûíûí àëòûíäàí àüàðìûø ñà÷ëàðû ýþðöíöðäö. áóðäà ùàìû ìÿíèì÷öí áþéöêäö äÿ. ìèëèñèîíåð äÿ ýöëÿ-ýöëÿ 429 . èíäè áÿñ. ñîíðà êþøêÿ áàõäû.

Õàíûì õàëàíû éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. ñîíðà ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. Éåíÿ áèð ìàøûí ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùÿìèí ìàøûíäà äà ñöðöúöäÿí áàøãà Ìóõòàð êèìè áèð íÿôÿð îòóðìóøäó. åëÿ áèë. éåíÿ ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòäó. áÿçèñè äÿ åëÿ òÿêúÿ áàøûíû òÿðïÿäèá êå÷èðäè. ñÿòÿëúÿì îëàðñàí. áó áèíàíûí è÷èíäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíè áèð-áèð ýþçäÿí êå÷èðòäè. áàøûíû áóëàéûðäû. Áó áèíàéà äàùà ýÿëèá-ýåäÿí éîõ èäè. Õàíûì õàëà áàøûíà âÿ ïåíúÿéèí öñòöíäÿí ÷èéèíëÿðèíÿ ñàëäûüû ãàëûí éóí øàëûí è÷èíäÿ ñîéóã ùèññ åëÿìèðäè. éÿãèí êè. Ìèëèñèîíåð äÿ. ùå÷ ìèëèñèîíåðÿ ñàëàì äà âåðìèðäè. — Ñÿí ýåò úàìààòûí ãàïûñûíû à÷! — Áàõ! Íÿ ïèñ àðâàäñàí ñÿí?! — Þçöì áèëÿðÿì! Ýåò ñÿí éàõ÷û îë! Ìèëèñèîíåð áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè. åëÿ áèë êè. Ãàð åëÿ-åëÿúÿ ñåéðÿê éàüûðäû. áàøûíû äèê òóòóðäó. Î ñîéóã ãûø ñÿùÿðè Õàíûì õàëà áó áèíàíûí éåðëÿøäèéè êö÷ÿ èëÿ î áàø-áó áàø ýåäèá-ýÿëäè: ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêäÿí âÿ î äÿìèð äàðâàçàäàí áàøãà áó áèíàíûí ùå÷ áèð ýèðèøè éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ùåéêÿë êèìè äèíìÿç þòöá è÷ÿðè ýèðèðäè. 430 . Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð áàøûíû àøàüû ÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. åëÿëÿðè äÿ îëóðäó êè. àñôàëòûí öñòöíäÿ ýèðäÿ éàø ëÿêÿñè ãàëûðäû. î ñîéóã ãûø ýöíö áó áèíà äà Õàíûì õàëàíûí áàðìàãëàðû êèìè äîíìóøäó. àììà éàâàø-éàâàø àéàãëàðûíûí áàðìàãëàðû âÿ ÿëëÿðè äîíóðäó. ìàøûíû ùÿéÿòÿ áóðàõäû âÿ éåíèäÿí äàðâàçàíû áàüëàéûá êþøêöíÿ ãàéûäàíäà Õàíûì õàëàéà: — Àõ÷è. éåðÿ äöøÿí êèìè ñóéà äþíöðäö. áàëàúà äÿìèð ÷àéäàíû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéìóøäó. — äåäè. Õàíûì õàëà: — Ñÿíÿ äÿõëè éîõäó! — äåäè.úàâàá âåðèðäè. Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ êþøêäÿí ÷ûõûá ìàøûíûí ãàáàüûíäà ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. — éàçûüûí ýÿëñèí þçöíÿ. Ýåò èøèíëÿ ìÿøüóë îë. þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. ìàøûíûí è÷èíäÿ îòóðìóø àäàì áàøûíû òÿðïÿòäè. Åëÿ áèë êè. þçö äÿ ÷åøìÿéèíè òàõûá êþùíÿ «Îãîíéîê» æóðíàëû îõóéóðäó. ñîíðà î äà ãóðóéóá éîõ îëóðäó. èø áàøëàìûøäû.

. — Ìèëèñèîíåð åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿêè ÷àéäàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áàõäû êè. Ìèëèñèîíåð ñîðóøäó: — Äîüðóäàí èøèí âàð ñÿíèí? — Íåúÿ éÿíè äîüðóäàí? Îéóí îéíàéûðàì áóðàäà ñÿùÿðäÿí? 431 . ñîéóãäóð. Ìèëèñèîíåðèí êþøêöíöí ãàïûñû à÷ûëäû âÿ èêè íÿôÿð áó áèíàäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö âÿ êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåäèá ýþçäÿí èòäè. — Áÿñ. äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. è÷ÿðèäÿí ùå÷ áèð ñÿñ åøèäèëìèðäè. òöíä-ýþé ðÿíýëè äàøäàí éîíóëìóøäóëàð. áèð äÿ êè. éîõñà éîõ? Ñîíðà ÿëèíè ÿëèíÿ ñöðòäö. àéàüûíûí áàðìàãëàðû. ÿëëÿðè äîíóðäó. éîõñà éîõ. ñóëó ãàðäàí íÿì ÷ÿêèðäè.ïÿíúÿðÿëÿðèí ùàìûñûíà òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèøäè âÿ åëÿ áèë êè. ÿëè èëÿ ÷àéäàíû éîõëàäû. Àäèúÿ àäàìëàð èäè. à êèøè? — Àõ÷è. éÿãèí ÷àéäàíûí èñòèñèíè áèð ÿëèíäÿí î áèðè ÿëèíÿ âåðèðäè. î òöíä ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äÿ ïàð÷à äåéèëäè. Ìèëèñèîíåð þçöíÿ ÷àé äÿìëÿéèðäè. áèð àçäàí áèíàäàí áèð íÿôÿð äÿ ÷ûõäû. èïäÿí òîõóíìàìûøäû. ÷èéèíëÿðèíäÿ éóí øàëûí àüûðëûüûíû ùèññ åäèðäè. ãàïûíû äà áàüëà. ñîíðà Õàíûì õàëà éåíÿ ýÿëèá êþøêöí ãàïûñûíû à÷äû: — Ñÿí ìÿíè è÷ÿðè áóðàõìàéàúàãñàí. Ìèëèñèîíåð ýþçöíö æóðíàëäàí ÷ÿêäè. Õàíûì õàëà äàðâàçàéà éàõûíëàøäû. ñîíðà ÷åøìÿéèíè ýþçöíäÿí àëíûíà ãàëäûðûá ëàï äèããÿòëÿ áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. ñîíðà äåäè: — Ýèð è÷ÿðè. îíäà íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áóðàíûí áþéöéöéíÿí èøèì âàð! — Øèïéîí òóòìóñàí? — Íÿ? — Ùå÷ íÿ. Õàíûì õàëà êþøêÿ ýèðèá ãàïûíû áàüëàäû. þìðöíäÿ ùå÷ áèð ÿë îíëàðû à÷ìàìûøäû. ñÿí íÿ èíòåðåñíè àðâàäñàí?! — Áóðàõàúàãñàí ìÿíè è÷ÿðè. ùå÷ áèð éåë îíëàðû òÿðïÿòìÿìèøäè.. éîõñà éîõ? — Ïðîïóñêóí âàð? — Íÿ? — Êàüûçûí âàð. äåéèðÿì? Èúàçÿí? — Éîõ. Éóí øàë ýåò-ýåäÿ î ñåéðÿê. ãûçûá. àììà áèðäÿí êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû. éÿãèí áèëìÿê èñòÿéèðäè êè. Õàíûì õàëà öøöìöðäö. ñîíðà éåíÿ áàøûíû àøàüû ñàëûá æóðíàëû îõóìàã èñòÿäè. ãàéíàéûá.

Ìèëèñèîíåð ÿëèíè ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè òåëåôîí àïàðàòûíà óçàòäû: — Ãîé áèð äåæóðíóéà çÿíý åëÿéèì. Êöëÿê ýåò-ýåäÿ áÿðêèéèðäè âÿ ãàð òÿçÿäÿí éàüìàüà áàøëàìûøäû. — Ñÿíÿ áîðúó ãàëìàéûá! Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè âÿ ãàïûñûíû áàüëàäû. — Ìÿíÿ áóðàíûí áþéöéö ëàçûìäûð. àõ÷è? Íèéÿ ýåòìèðñÿí? — Ñÿíèí èøèí äåéèë! — Âàõ! Ñÿíèíëÿ áèð åâäÿ éàøàéàíëàð ýþð íÿ ÷ÿêèð!. õîø ýÿëäèí!. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ áó äÿôÿ öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê áèð ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû.. 432 . ýåò. èñòÿäèéèíÿ ÿðèçÿ èëÿ éàç. Áóðàäà äóðóá îíó ýþçëÿéèðñÿí? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. àé êèøè! Áàøà äöøìÿäèí ñÿí? — Àðà. êö÷ÿ èëÿ ñöðÿòëÿ þòöá-ýåòäè. — ñÿí íÿ íàèâíè àäàìñàí?. áèðäÿí ÿëèíäÿêè ñòÿêàíû éàðûì÷ûã ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó.. ýÿëèá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû: — Áóðàäà äóðìàãäàí íÿ ÷ûõàúàã. àììà ñîéóã êöëÿê áàøëàìûøäû..— Âàõ! Ëàï âàúèá èøäèð? — Ùÿ. ÷àüûðàðëàð ñÿíè. àõ÷è.. åâèíÿ. ñÿí ìÿíè äÿëè åëÿéÿúÿêñÿí? Íÿ äàâà ñàëûðñàí áóðàäà? Ùà. Ãàð êÿñìèøäè. Õåéëè ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Ìèëèñèîíåð: — Àõ÷è. Ìèëèñèîíåð ÷àé è÷èðäè. — äåäè. Ýåò åâÿ. áàáàìûí ñÿíèí áàáàíà áîðúó âàð? Ýåò. ñîíðà êþøêöíÿ ãàéûòìàäû. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû áàüëàäû. Áó áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿêè î òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð åëÿ-åëÿúÿ òÿðïÿíìÿç èäè âÿ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêöí î áàëàúà ïÿíúÿðÿñè áó áèíàäà éåýàíÿ ïÿðäÿñèç ïÿíúÿðÿ èäè. áó âàõò Õàíûì õàëà äà áèð çÿíý ñÿñè åøèòäè. — Ñÿí äÿ ãàë áó õîñìàíäà! — Õàíûì õàëà êþøêöí ãàïûñûíû àðäûíúà ÷ûðïûá éåíÿ äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû âÿ éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû.. Áàõàðëàð ÿðèçÿíÿ. — Î êèìäè åëÿ? — Äåæóðíóäó äÿ.

áó àðâàäûí ýåò-ýåäÿ øèääÿòëÿíÿí ÷îâüóí è÷èíäÿ áåëÿúÿ ñààòëàðëà î äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíûá äóðìàñû îíäàí ÷îõ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè íàðàùàò åäèðäè. éÿíè êè. Áöòöí ýöíîðòà áåëÿúÿ êå÷äè.. Ìèëèñèîíåð äåäè: — Ìÿçùÿá ùàããû. áó àäàìûí ÿéíèíäÿ ãàðà ïàëòî.Áàéàã ùÿéÿòäÿí ÷ûõìûø öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê ìàøûí ýåðè ãàéûòäû.. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíû à÷äû. ãàïûíû áàüëàäû. Àðà. ìàøûí è÷ÿðè ýèðäè. ôèêðèíè òîïëàéûá ùÿìèøÿêè êèìè. éåíÿ òåç-òåç êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. àììà àüçûíû à÷ûá áèð ñþç äåìÿäè. áó àäàì éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû áàüëàäû. Áó âàõò éåíÿ äÿ áèð íÿôÿð êþøêöí è÷ÿðè ãàïûñûíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. ùå÷ îëìàñà. ÿìÿëëè-áàøëû ÷àé äà è÷ÿ áèëìèðäè. Ìèëèñèîíåð äåéèíÿ-äåéèíÿ êþøêÿ ãàéûòäû. éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë.. ÷öíêè î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð Õàíûì õàëàéà áàõàáàõà éàâàøúà áàøûíû òÿðïÿòäè âÿ Õàíûì õàëà äà î ñààò áàøà äöøäö êè. êëéàíóñ!. Õàíûì õàëàéà òÿðÿô äþíäö: — Ýÿë áèð ñòÿêàí èñòè ÷àé è÷. «Îãîíéîê» æóðíàëûíûí êþùíÿ íþìðÿëÿðèíè îõóéà áèëìèðäè. Ìèëèñèîíåð: — Áàõ! — äåäè. áèð äÿíÿ äÿ âûãîâîð! Áó äÿôÿ Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè: — ×îõ áþéöê âÿçèôÿí âàð! Ùåéô!. àììà êþøêöí ãàïûñû àüçûíäà àéàã ñàõëàäû. áèð ñþç äåìÿäè. Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòöá êþøêÿ ñàðû ýåòäè.. ýåò. éåíÿ Õàíûì õàëà áóðàíûí èø÷èëÿðèíÿ éàõûíëàø4-28 433 . áàøûíäà ãàðàýöë äÿðèäÿí õÿç ïàïàã âàð èäè âÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí äèããÿòëÿ áó àäàìà áàõûá èòè àääûìëàðëà îíà éàõûíëàøäû. åâäÿí ýÿòèðäèéè êîëáàñà÷þðÿéè äÿ éåéÿ áèëìèðäè. éîõ. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. àììà åëÿ áèë êè. áó íÿòÿð àäàìäû?. ñÿíèí öñòöíäÿí ìÿíè èøäÿí ÷ûõàðäàúàãëàð. áèð ëîõìà ÷þðÿê éå äà!. Áóíäàí ñîíðà ùÿð äÿôÿ áèíàäàí áèð àäàì ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. àé òÿðñ ìóñóðìàí. áåëÿ äÿ àðâàä îëàð? Áóíóí äèëè çÿùðèìàðäûð. Ãàð áÿðêèéÿíäÿ âÿ êöëÿê äÿ ëàï øèääÿòëÿíìÿéÿ áàøëàéàíäà ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ Õàíûì õàëàäàí þòðö êþøêäÿí ÷ûõäû: — Àõ÷è. îòóðäó âÿ éÿãèí þçöíÿ ñþç âåðäè êè. áèð äÿ áó àðâàäà òÿðÿô áàõìàéàúàã. — Àðà. äîíäóí àõû! Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè.

ãàðà «åìàäèí»ëÿð ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ýåäèðäè âÿ Õàíûì õàëà äàùà áó áèíàäàí ÷ûõàí àäàìëàðà. Õàíûì õàëà äà áó àäàìëàðäàí ùå÷ áèðèíÿ éàõûíëàøìûðäû. Î áèíàíûí è÷èíäÿí ýåò-ýåäÿ äàùà ÷îõ àäàì ÷ûõûðäû. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ êþê áèð êèøè îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ýÿëèá ìàøûíûí àðõà ãàïûñûíû äàðòûøäûðàíäà áó àäàì òÿÿúúöá äîëó ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû. Àõøàì äöøöðäö âÿ èíäè äàùà êö÷ÿëÿðè áöðöìöø ãàð î àõøàì è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðûðäû. ñÿí èñòÿéÿí àäàì äåéèë áó. àíàñûíûí ñèôÿòèíè ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðäè. àììà ãàðûí î éöíýöë õûøûëòûñû ùå÷ ìÿòëÿáÿ äÿõëè îëìàäàí. è÷ÿðè ýþðöíñöí. Õàíûì õàëà ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. ñîíðà ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ãÿôèëäÿí àòàñûíûí. çÿíý ñÿñè ýÿëèðäè âÿ ìèëèñèîíåð úÿëä êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷ûðäû. Éóí øàëûí öñòöíÿ äöøìöø ãàð äîíóá ãàëàãëàíìûøäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿð äÿôÿ áàøûíû òÿðïÿäÿíäÿ øàëûí öñòöíÿ éûüûëìûø ãàð õûøûëäàéûðäû. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð êþøêäÿí ÷ûõûá î áàëàúà ïÿíúÿðÿíè òÿìèçëÿéèðäè êè. òÿêúÿ ýþçëÿéèðäè. ãàð øöøÿëÿðè òàìàì þðòìöøäö. Î áþéöê áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàâàø-éàâàø ãàðëà þðòöëöðäö âÿ òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äàùà ýþðöíìöðäö. éÿíè êè. ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. î ãàðàíëûã ãûø àõøàìûíûí ýþçö èäè. áó äÿôÿêè çÿíý ñÿñè õóñóñè ñÿñëÿíäè. éàõûíëàøìà. äöç äàéàíìûøäû âÿ ñàü ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ èäè. þçöíö äàùà àðòûã éûüûøäûðäû. òÿëÿñèê êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ éàëíûç Õàíûì õàëàíûí ùèññ åëÿäèéè áèð òÿðçäÿ áàøûíû òÿðïÿäèá òÿñäèã åòäè: ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè àäàì èäè. Õàíûì õàëàéà åëÿ ýÿëäè êè. ùÿðäÿí äÿ Àáóçÿðèí âÿðÿìäÿí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòè Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ìèëèñèîíåð þçöíö ñèì êèìè òàðûì ÷ÿêèá. êþøêöí èøûüû éàíìûøäû âÿ î áàëàúà ïÿíúÿðÿ åëÿ áèë êè. ùå÷ áèð ñÿáÿá îëìàäàí áèðäÿí-áèðÿ óøàãëûã èëëÿðèíè àðâàäûí éàäûíà ñàëäû. ìèëèñèîíåðÿ áàõûðäû. ãàð øöøÿíè òóòìàñûí. ìàøûíëàðà éîõ. î áèðè çÿíýëÿðÿ îõøàìàäû âÿ ìèëèñèîíåð äÿ åëÿ áèë êè. Ñöðöúö éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéÿí ìàøûíû áèð àíëûã ñàõëàäû âÿ àðõàäà îòóðìóø î êþê àäàì þçö ãàïûíû à÷äû: 434 . áóíäàí ñÿíÿ áèð êþìÿê îëìàç.ìàã èñòÿéÿíäÿ éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè.

ñîíðà áó àðâàäûí âÿ þç áÿõòèíèí ãàðàñûíà äåéèíÿ-äåéèíÿ ùå÷ ùàðà çÿíý åëÿìÿäè. ÷àéäàíûí ñóéóíó éîõëàäû êè. éîõñà éîõ.. — äåäè. ýåðè äþíäö âÿ àç ãàëà òîïóüàúàí ãàðà áàòà-áàòà î áèíàíûí éàíûíäàí óçàãëàøäû. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè âÿ äàéàíäûüû éåðäÿí äÿ òÿðïÿíìÿäè. ñîíðà òÿëÿñèê Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäû: — Ýåò áóðäàí. áèð ìöääÿò óçàãëàøûá ýåäÿí î ìàøûíûí àðäûíúà áàõäû. Áàêûéà øàõòà äöøäö. éàõøû îëìàç. Ìèëèñèîíåðè ñÿùÿð-ñÿùÿð ÷àüûðûá éàõøûúà äàíëàìûøäûëàð âÿ èíäè òåëåôîíëà íþâáÿò÷èéÿ õÿáÿð âåðìÿëè èäè êè. Î ãàðà ìàøûí óçàãëàøûá ýþçäÿí èòäè. ñîíðà úèáèíäÿí éåêÿ áèð äÿñìàë ÷ûõàðûá ÷åøìÿéèíèí øöøÿëÿðèíè ñèëìÿéÿ áàøëàäû âÿ áó äÿì êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí éåíÿ äÿ äÿìèð äàðâàçà èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø Õàíûì õàëàíû ýþðäö. Áöòöí ýåúÿíè ãàð éàüäû. áåëÿ îëàúàã.— Íÿäè? Íÿ îëóá? — Ñèçèíëÿ èøèì âàð! Êþê êèøè éåíÿ äÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû: — Áó êèìäèð áåëÿ? Ìèëèñèîíåð áÿäÿíèíè äàùà äà òàðûì ÷ÿêäè: — Áèëìèðÿì! Êþê êèøè ãûøãûðäû: — Áÿñ. áèëëàõ. ãîéäó åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ.. ñîíðà Õàíûì õàëàéà áàõäû. — Àðà. äîëóäó. àéàãëàðûíû ùèññ åëÿìèðäè. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿéÿ. ñÿí íÿ áèëèðñÿí? — Âèíîâàò! Ñîíðà êþê êèøè ñöðöúöéÿ ÿìð åòäè: — Ñöð! Ìàøûí éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ áöòöí áóíëàð î ãÿäÿð ñöðÿòëÿ îëäó êè. — Ñîíðà 435 . äóðóá êþøêäÿí áàéûðà ÷ûõäû. Ìèëèñèîíåð åëÿ-åëÿúÿ òàðûì äàéàíìûøäû. áóíäàí ãàí èéè ýÿëèð! Àðà. áèð øåé åëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. Ìèëèñèîíåðèí ãàíû ãàðà èäè. àììà ìèëèñèîíåð áèð ìöääÿò ùÿìèí àðâàäà áàõäû. Ùÿìèí ãûø ýöíöíöí ñÿùÿðè ìèëèñèîíåð þç ñîéóã êþøêöíäÿ îòóðóá ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. äöíÿí àõøàì ìàøûíûí ãàáàüûíû êÿñÿí àðâàä éåíÿ ýÿëèá. âàëëàõ. — Ýþðñÿëÿð ñÿíè. ìÿçùÿá ùàããû. åùòèéàòëà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. àììà ñîéóã äà ùèññ åëÿìèðäè. áóíóí õàòàñû ìÿíèì áàøûìäà ÷àòëàéàúàã. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè.

Õàíûì õàëà î ýöíö áèðèíúè äÿôÿ àüçûíû à÷ûá ñþç äåäè: — Áèðäÿí ýÿëäè?. ÿëáÿòòÿ. — äåäè. — Áó... àììà Ìóõòàð ùÿìèøÿêè êèìè. Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ýåúÿ äöøÿíÿ êèìè. èêè ýöí îðäà îëàúàã. — Ùà èíäè ìÿí áóðäà éûõûëûá þëÿ áèëÿðÿì. àõ÷è.. Áèð äÿôÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí ãàðà «åìàäèí»äÿ Ìóõòàðû ýþðäö. ìèëèñèîíåð äÿ éåðèíè áàøãàñûíà òÿùâèë âåðäè. áèíàäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû ÷ûõûá ýåòäè. Ö÷öíúö ýöí äÿ áåëÿ êå÷äè. àììà ýþçëÿäèéè ìàøûí éåíÿ äÿ íÿ ýÿëäè. áóðäà éîõäóð. ãàð òóòìóø î ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí èøûãëàð äà ñþíäö.ìèëèñèîíåð áèð àç éóìøàã ñÿñëÿ: — Ýåò åâÿ. àé òÿðñ àðâàä! Õàíûì õàëà: — ×îõ ñàü îë. ýÿëìÿéèá.. — Ýåò þçöí ÷þðÿéèíè éå. î äåéÿí ñþç èäè êè.. áèðäÿí ùÿð øåé îëà áèëÿð! — äåäè. Àðà. — Îíñóç äà ýÿëìÿéèá. ñÿíèí åâèí éîõäóð? — äåäè. Î ãàðëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëà ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè î áþéöê áèíàíûí äÿìèð äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êöíúöíäÿ äàéàíäû âÿ ùÿìèí ýöí ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ åëÿúÿ åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõà-áàõà Õàíûì õàëàíûí éàíûíà ýÿëäè: — Àé àðâàä. Áþéöê èúëàñ âàð.. Èêè ýöí áþéöê èúëàñ îëàúàã. íÿ äÿ ýåòäè.. àõ÷è. èøÿ ýÿëìÿéÿúÿê. íóø îëñóí. ÷þðÿéè úèáèíÿ ãîéäó âÿ êþøêöíÿ òÿðÿô ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà àðõàäàí äåäè: — Ñÿíäÿí ìÿí ÷îõ ðàçûéàì. Ìèëèñèîíåð: — Àðà. ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿ. íÿ äÿ ýåòäè. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðè î ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýöíö ùÿéàòäà äöíéàíûí ùÿð öçöíö ýþðìöø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè êþâðÿëòäè. ñÿí ìÿíèì ñþçöìÿ èíàíìûðñàí?.. íÿ îëñóí? — Ñîíðà áó èêè ýöíäÿ íå÷ÿíúè äÿôÿ áó àðâàäà äåéèëÿí ñþçëÿðèí ÿùÿìèééÿòñèçëèéèíÿ ÿìèí îëóá øèíåëèíèí úèáèíäÿí áèð ïàð÷à ÷þðÿê ÷ûõàðòäû: — Àëà. — Óøàãëàðûìûí úàíûíà àíä îëñóí êè. éå áóíó ùå÷ îëìàñà. — äåäè. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìèëèñèîíåð åéíè åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõûá þç ñîéóã êþøêöíÿ ãàéûòäû. éÿíè ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. Äîüðóñó. Àõøàì äöøäö... àììà Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè ìàøûí íÿ ýÿëäè. ùÿìèí áèíà áîøàëàíàúàí áóðäà äàéàíäû. þç èøèíäÿ îë. Ìèëèñèîíåð äàùà áèð ñþç äåìÿäè. î äà îðäà îëàúàã. Éàõ÷û àäàìñàí. úèääè îòóðóá äöç ãàáàüà áàõûðäû âÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êÿíàðûíäà 436 .

Õàíûì õàëàéà áàõäû. áèíà éåíÿ äÿ áîøàëìàüà áàøëàäû. Éåíÿ äÿ áöòöí ýöíö ãàð éàüäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿðäÿíáèð ãàëûí éóí øàëûíû ÷ûðïà-÷ûðïà àõøàìà ãÿäÿð ýþçëÿäè.äàéàíûá ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí çÿíäëÿ áàõàí Õàíûì õàëàíû ýþðìÿäè. áèð òàõòà ïàð÷àñû èäè. åëÿ áèë.. ýþçëÿäèéè ìàøûí ùÿéÿòäÿäèð. ãà÷à-ãà÷à äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. ãàð òóòìóø ïÿíúÿðÿëÿðäÿ òöíä-ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí âÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí èøûãëàð áèð-áèð ñþíäö âÿ íÿùàéÿò. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ úàìààòû êèìè. — Áó íÿäèð áåëÿ? Éåíÿ íÿ èñòÿéèðñÿí? — Ñÿíÿ ñþçöì âàð! — Íÿ ñþçöí? 437 .. åëÿ áèë úàíëû äåéèëäè. òàíûäû. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. õåéëè ñîíðà Õàíûì õàëà ïèéàäà ýÿëèðäè âÿ ìÿùÿëëÿäÿ Õàíûì õàëàäàí äà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäó. Ìèëèñèîíåð òÿëÿñèê àéàüà ãàëõäû. èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿäè. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ î ãàðà ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ýÿëèá äöç ìàøûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû.. Äþðäöíúö ýöí Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí áèíàíûí äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç äàéàíàíäà ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ áàøûíû éöíýöëúÿ òÿðïÿòäè. Õàíûì õàëà áàøà äöøäö êè. ùàìû áèëèðäè êè Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ùàðàñà ÷ûõûá ýåäèð. íÿôÿñ àëìûðäû. ÿëáÿòòÿ. Õàíûì õàëà î çÿíýè åøèòäè. — Ñîíðà ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. Ìÿùÿëëÿäÿ ãàðà «åìàäèí» éåíÿ äÿ ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíûðäû. — äåäè. ùèðñëÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. Õàíûì õàëà ýåòäèéè î éåðÿ ßáäöëÿëèíèí èøè ö÷öí ýåäèð. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá åâÿ ýåäèðäè âÿ ùå÷ êèì Ìóõòàðà ùå÷ íÿ äåìèðäè. î òåëåôîí àïàðàòûíäàí äà. ßáäöëÿëè èñÿ ýÿëèá ÷ûõìûðäû. Ùÿìèí êþê êèøè áèðèíúè ýöí îëäóüó êèìè.. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. Õàíûì õàëà î ãàðà «åìàäèí»äÿí äÿ. Ñöðöúö ìàøûíäàí äöøìÿê èñòÿäè. ÷îõ èñòÿéèðäè êè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí äÿ àðòûã îëñóí. àììà êþê êèøè: — Ëàçûì äåéèë. àììà ìÿùç ùàðà ýåòäèéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ìèëèñèîíåð þçöíö åëÿ òàðûì ÷ÿêèá ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ äàéàíìûøäû êè. òÿêúÿ áóðàñû ùàìû ö÷öí à÷ûã-àøêàð àéäûí èäè êè.

àé àðâàä. ùèðñäÿíìè. Êþê êèøè áÿäÿíèíÿ éàðàøìàéàí áèð úÿëäëèêëÿ ìàøûíäàí äöøäö âÿ ýÿëèá Õàíûì õàëàéëà öçáÿöç äàéàíäû.— Øèêàéÿòèì âàð! — Êèìäÿíäèð. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè ìàøûíûí êàïîòóíäàí ÷ÿêäè. ßáäöëÿëèíè áóðàõûáëàð. àç ãàëà äèçÿúÿí ãàðà áàòìûø àéàãëàðûíà áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Áöòöí ýöíö ìÿíè ýþçëÿéèðñÿí áóðàäà? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ñîíðà Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà òîíãàë ãàëàéûá Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. ÿëè ãóëàüûíûí äèáèíäÿ î úöð òàðûì äàéàíìûø ìèëèñèîíåðè áèð-èêè äÿôÿ éåðèíäÿ éûðüàëàòäû. ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì. ùÿéÿúàíäàíìû. ýÿëèá åâÿ âÿ ùÿìèí ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýåúÿñè Ùÿñÿíàüà ÿìèéëÿ. Àüàùöñåéí ÿìèéëÿ. ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè Áàëàêÿðèìèí õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ äàíûøäûüû î óçàã âÿ ñåùðëè ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñäûã âÿ åëÿ áèë êè.. ùå÷ êèì áèçè åâÿ ÷àüûðìàäû âÿ áèç äÿ äîéóíúà òîíãàëûí ãûðàüûíäà îòóðäóã. — Äåäèì êè.. ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. . Ùÿìèí ýåúÿ áèç äÿ êö÷ÿäÿ áÿñ äåéÿíÿ ãÿäÿð ãàðòîïó îéíàäûã. ãîøóíëàðûí áèð-áèðè èëÿ âóðóøóíäàí. ñîéóãäàíìû ýþìýþé ýþéÿðìèø ñèôÿòèíÿ áàõäû. Êþê êèøè ìèëèñèîíåðÿ: — Áóðàõ áóíó è÷ÿðè! — äåäè âÿ úÿëä àääûìëàðëà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà ãàéûòäû.. Áàëàêÿðèì ùÿìèí ýåúÿ àäàìëàðûí áèð-áèðè èëÿ ñàâàøûíäàí. Ìÿùÿëëÿéÿ õÿáÿð éàéûëäû êè.. óçóí ãàò-ãàò òóìàíûíà.Î ýåúÿ ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð. ßáäöëÿëè èëÿ ýþðöøöá õîøýÿëäèí åëÿäè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè áèð áàéðàì ýÿëìèøäè.. ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿíäèð! Àäàì äþéöëñÿí ñÿí áÿéÿì? Èíñàí äþéöëñÿí? Äöíéàíû åëÿ áó ìàøûíëà òóòóá ýåäÿúÿêñÿí? — Õàíûì õàëà èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿéèá äàéàíìûøäû âÿ éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. äöíéàíûí áþéöê-áþéöê äàâàëàðûí438 . áèð êöëÿê ÿñäè. Áèð äÿ ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿí! — Íÿ? — Êþê êèøè ùåéðÿòëÿ áàøûíû ãàáàüà óçàòäû.. øèêàéÿòèí? Áó íÿ áèàáûð÷ûëûãäûð áåëÿ? — Ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì!.. öñòöíÿ ìàøûí èøûüû äöøìöø àðâàäûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. — Íÿ äåäèí? Åëÿ áèë êè. ßçèçàüà ÿìèéëÿ áèð éåðäÿ ßëèàááàñ êèøè þçö Õàíûì õàëàýèëÿ ýÿëäè. ãàð äöøöá äîíìóø øàëûíà. ñîíðà øàëûíû ÷ûðïäû âÿ î êþê êèøèíèí àðäûíúà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà äàõèë îëäó.

ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð âÿ éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿòäèì êè. — äåäè.. Àü Äÿâÿíèí àäàì êèìè äèë à÷ûá äàíûøìàüûíäàí äåäè. þçö äÿ òàìàì ñþçñöç-ñþùáÿòñèç.äàí-äàëàøëàðûíäàí ñþéëÿäè. äöíéàíûí î ÿí áþéöê äàâàñû áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ êèøè ãîéìàéàúàã. äöíéàíûí ÿí áþéöê äàâàñû ïóñãóäà äàéàíûá áèçè ýþçëÿéèð âÿ ëàï àç âàõò êå÷ÿúÿê. î ñààò áàøà äöøäöì êè. éàâàø439 . ýöíîðòàéà éàõûí êö÷ÿíèí àøàüûñûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö âÿ ùàìû áóíà òÿÿúúöá åòäè. àììà áó âàõò Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû âÿ ùÿéÿòÿ áîéëàíäû. Ìóõòàð ÷îõ òÿëÿñèð âÿ áóðàñû äà ìÿíèì ö÷öí òàìàì àéäûí èäè êè. ÷öíêè Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è éàëíûç ñÿùÿðëÿð Ìóõòàð èøÿ ýåäÿíäÿ âÿ àõøàìëàð èøäÿí ãàéûäàíäà ýþðöíÿðäè. ñîíðà îíóí áàëàúà ãóëàãëàðûíà áàõäûì âÿ íÿäÿíñÿ. Àíàì ÿëèíÿ áåë àëûá ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíû ãàðäàí òÿìèçëÿéèðäè âÿ Ìóõòàð è÷ÿðè ýèðèá ñàëàì âåðäè. äàëàíà à÷ûëàí ãàïûëàðà áàõäû. Ìóõòàð äà Õàíûì õàëàíû ýþðäö. î âàõò ùå÷ áèðèìèçèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. àììà ýþðäöì êè. áèð äÿ êè. Ìóõòàð äà ìÿíèì àðäûìúà ýÿëäè. òàõòà ïèëëÿêÿíèí öñòöíäÿ äàéàíäû âÿ î çàìàí ìÿí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ áèð àäàìûí áàøãà áèð àäàìûí íÿçÿðëÿðè àëòûíäà. — Ýþñòÿð ýþðöì ùàðàäà îëóðëàð?. Ìóõòàð éåíÿ ìÿíÿ áàõäû: — Ùàðàäà îëóð î? Ìÿí áàøûìûí èøàðÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíè ýþñòÿðäèì âÿ Ìóõòàð úÿëä òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè ãàëõìàã èñòÿäè. Ìóõòàð ñîðóøäó: — Îíëàð äà áóðàäà îëóð? Ìÿí. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá äàëàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû. éÿíè êè. Áàëàêÿðèì. ñîíðà ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Ñÿí áóðäà îëóðñàí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. ãàáàüà äöøöá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäèì. Ìÿí ÿââÿëúÿ Õàíûì õàëàýèëèí ùàðàäà éàøàäûüûíû Ìóõòàðà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäèì. Ìóõòàð òÿëÿñèê: — Ýÿë.. êèøè òÿêúÿ áèç îëàúàüûã. àíàì òÿÿúúöáëÿ Ìóõòàðà áàõäû. ùÿ.. Ìóõòàðûí áåëÿúÿ òÿëÿñìÿéè Õàíûì õàëàíûí ýöúöíäÿíäèð. ßëáÿòòÿ. áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ìÿí äÿ ãà÷à-ãà÷à äàëàíûìûçûí ãàáàüûíà ýÿëäèì. ùÿ. Î ýþçÿë ãûø ýåúÿñèíèí ñÿùÿðè. áó äÿôÿ î ãàðà «åìàäèí» Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíìàäû. ÿëáÿòòÿ. ñàëàìûíû èñÿ àëìàäû. ìÿíèì Ìóõòàðà éàçûüûì ýÿëäè.

ßëÿêáÿð. éîõñà êè. òÿìèçëè440 . éå. ñîíðà ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñè ýÿëäè. ãàð áàñìûø øÿùÿðèí î àüëûüû. ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. áàëàúà ãóëàãëàðû äà ãûïãûðìûçû ãûçàðìûøäû âÿ î áàëàúà ãóëàãëàðûí ãûçàðòûñû äà. Õàíûì õàëà î ãûø ýöíö ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø Ìóõòàðû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí öñòöíäÿ ÷îõ ñàõëàìàäû: — Éàõøû. èøèì âàð ñÿííÿí. — Àììà ÷ûõ ýåò. Õàíûì õàëà áó ãóòàáû êèìèí÷öíñÿ õöñóñè áèøèðèð. ñîíðà ùÿìèí ñÿñ äÿ èòäè.. ßëÿêáÿð? Ìÿí: — ßíòèãÿäèð.éàâàø íåúÿ ãûïãûðìûçû ãûçàðäûüûíû ýþðäöì. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿ îòóðóá òÿêáàøûíà ãóòàá áèøèðèðäè âÿ òàâàäàêû èñòè ãóòàáëàðäàí áèðèíè ýþòöðóá öñòöíÿ ñóìàã ñÿïäè. áþéöê áèð ùÿâÿñëÿ Àäèëèí ìàøûíûíà ìèíäèì âÿ áèç øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷èá ýåäÿ-ýåäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. îä òóòóá éàíûðäû. ÿëáÿòòÿ. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íÿ èñòÿéèðñÿí? Ìóõòàð ìÿðä-ìÿðäàíÿ äåäè: — Ìÿíÿ ÿìð åëÿéèáëÿð êè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè áàüëàäû. Õàíûì õàëà áöêöá ùàçûðëàäûüû áþéöê áèð áàüëàìàíû îüëóíà âåðäè âÿ Àäèë ãîëòóüóíäàêû ùÿìèí áàüëàìà èëÿ ùÿéÿòÿ äöøöá ìÿíè ÷àüûðäû: — Ýåäÿê. ßëÿêáÿð. ùå÷ âàõò áåëÿ ñóàë âåðìÿçäè. Ìÿí àüçûì éàíà-éàíà î èñòè ãóòàáû ëÿççÿòëÿ éåäèì. ùÿéÿòèìèçÿ ùÿìèøÿêè ñàêèòëèê ÷þêäö âÿ î ñàêèòëèê è÷èíäÿ éàëíûç àíàìûí ÿëèíäÿêè áåëèí ñÿñè. ÿñëèíäÿ. Äîüðóäàí äà ýöíîðòà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû ýÿëèá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Àäèë ìàøûíäàí äöøöá åâëÿðèíÿ ãàëõäû. òÿìèçëÿäèéè ãàðûí õûøûëòûñû åøèäèëèðäè. Áèðäÿí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè àðàëàéûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Ãàëõ éóõàðû. ñÿíäÿí öçð èñòÿéèì. ßëÿêáÿð. — äåäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. ßëáÿòòÿ. — äåäè. áó äàëàíà äÿéìÿñèí! Ìóõòàð ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. òÿêúÿ î ãûø ñîéóüóíóí ãûçàðòûñû äåéèëäè.. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íåúÿ ãóòàá ÷ûõûá. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. áèð äÿ àéàüûí áó ùÿéÿòÿ. ùÿìèí ãûø ýöíö Ìóõòàðûí ñèôÿòè åëÿ áèë êè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àüëûüûäûð.

Áèðäÿí î ëîïàáûü ìèëèñèîíåð: — Àðà. ßëÿêáÿð. óøàãëàðû ö÷öí. âàð å. àïàð. — äåäèì. Ñèçÿ. áèð äÿ ìèçèí öñòöíäÿêè î ñÿëèãÿëè áàüëàìàéà áàõäû: — Ùà-à? Ìÿí: — Ùÿ. áöòöí ñèôÿòèíÿ áèð èøûã ýÿëäè. Ìÿí: — Ñàü îëóí. — Àðà. — Àðà. ãàïûíû à÷äûì. ìÿçùÿá ùàããû. Àäèë Õàíûì õàëàíûí âåðäèéè î áàüëàìàíû ìÿíèì éàíûìà ãîéìóøäó âÿ ìÿí ùÿìèí áàüëàìàíûí èñòèñèíäÿí. áó éàä êö÷ÿëÿðÿ êå÷èá âÿ áó éàä êö÷ÿëÿðè ìÿíèì÷öí äîüìàëàøäûðûá. áèð äÿ óøàãëàðóâóçà. ÷îõ ñàü îëñóí! Àðà. Ìèëèñèîíåð éåíÿ òÿÿúúöáëÿ áèð ìÿíÿ. — äåäèì. âåð îíà. áó ïàéû ùå÷ êèìäÿí ýþòöðìÿçäèì. Àäèë ìàøûíû áþéöê áèð áèíàäàí áèð àç àðàëûäà ñàõëàäû âÿ éåêÿ äÿìèð äàðâàçàíûí éàíûíäàêû áàëàúà áèð êþøêö ìÿíÿ ýþñòÿðèá äåäè: — Ýþòöð áó ãóòàáëàðû.. éîõñà î ùÿìèí àðâàääû? — ñîðóøäó âÿ åëÿ áèë êè. ìàòàüûíû. — Õàíûì õàëà ãóòàá áèøèðèá ñèçÿ ýþíäÿðèá. àïàðàã áó ïàéû âåðÿê. áó íÿäè áåëÿ? — ñîðóøäó. î áàøãà àðâàääû!. — Ïàéäû. — Ùàðà ýåäèðèê? — ñîðóøäóì. Äå êè.. Ìÿí ÿëèìäÿêè áàüëàìàíû îíóí ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí (Ãîúàíûí éàçû ìèçè êèìè áèð ìèç èäè) öñòöíÿ ãîéäóì. ÷öíêè áó ñóàëà áàøãà áèð úàâàá òàïìàäûì. — Î àðâàäà ìÿíäÿí ÷îõëó-÷îõëó 441 . — Àðà. è÷ÿðèäÿ ëîïà áûüëû áèð ìèëèñèîíåð îòóðìóøäó âÿ ÿëëÿðèíè éàíûíäàêû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòóá ãûçûíûðäû. ãóòàáäûð. áó íÿ çàùìàòäû áåëÿ? Êëéàíóñ. îðäà áèð ìèëèñèîíåð îòóðóá. — Àíàì òàïøûðûá êè. àììà î àðâàä êè. åëè. ïàéäû. Ìÿí áàüëàìàíû ýþòöðöá ìàøûíäàí äöøäöì âÿ êö÷ÿíèí ãàðûíà áàòà-áàòà ùÿìèí êþøêÿ ýåòäèì. — äåäèì. àíàì ýþíäÿðèá îíóí ö÷öí. ìàòàüûíû? — Õàíûì õàëàäû äÿ.éèäèð. òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. èéèíäÿí áàøà äöøäöì êè.. — ãûøãûðäû. — Õàíûì õàëà êèìäè. — äåéèá êþøêäÿí ÷ûõäûì âÿ î ìèëèñèîíåð äÿ àéàüà ãàëõûá ìÿíèì àðäûìúà êþøêäÿí ÷ûõäû.

— äåäè. àòàìëà áèðëèêäÿ âàãîíó òÿìèçëÿìÿê. èëäÿ áèð äÿôÿ-èêè äÿôÿ àòàìëà ñÿôÿðÿ ÷ûõûðäûì (î ñÿôÿðëÿð íèñáÿòÿí éàõûí ñÿôÿðëÿð îëóðäó: Ìàùà÷ãàëàéà. XIII Èëäÿ áèð äÿôÿ. èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëäè. ýóéà Ìóõòàð éàõøû èø÷èäèð. àììà àíàì úàâàí èäè. Àíàì éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ äåäè: — Éàçûã Êöáðà. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Ìóõòàðûí àðâàäû. âàãîíäà éîë ýåòìÿê. Ìóõòàðûí âÿçèôÿñèíè àøàüû ñàëûáëàð. áèçèì÷öí äàðûõñûí. ùÿì äÿ âàãîíäà àòàìà êþìÿê åëÿéèðäèì âÿ ìÿí î ñÿôÿðëÿðè äöíéàäà ùÿð øåéäÿí àðòûã õîøëàéûðäûì.. ìÿí ùå÷ î úöðÿñè êèøè ýþðìÿìèøÿì!. ãàòàð äàéàíàíäà àòàìëà áèðëèêäÿ òàíûíìàç-áèëèíìÿç î óçàã ñòàíñèéàëàðäà âàãîíäàí äöøìÿê. àüëàìàãäàí àíàìûí ýþçëÿðè ãûçàðûá. ùÿðýàù ìÿí äÿ. 442 . ùÿì ýÿçèðäèì. èêè äÿôÿ àòàì ìÿíè äÿ þçö èëÿ ñÿôÿðÿ ýþòöðöðäö. ÷öíêè èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýÿëìèøäè âÿ áó ìèíâàë èëÿ Ìóõòàð õåéëè ìöääÿò åâäÿí èøÿ. áÿõòÿâÿðëèê äåéèëÿí áèð øåé âàð èäèñÿ — î èäè. Âàõ!. î óçàã ñòàíñèéàëàðäà òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðû ýþðìÿê. Ùÿìèí ýöíöí àõøàìû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. î ãàðà «åìàäèí» ýþðöíìÿäè âÿ Ìóõòàðûí áåëÿúÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëìÿéè áèçèì ùàìûìûçà ãÿðèáÿ ýþðöíöðäö. àíàì åâäÿ òÿê ãàëñûí. ãîðõóëó áèð øåé éîõ èäè.. áóíà ýþðÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè. àììà ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Ìóõòàðû èøÿ àïàðìàã ö÷öí éåíÿ äÿ ãàðà áèð «åìàäèí» ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. àììà. åâÿ ýèðÿíäÿ ýþðäöê. Àðàç ÷àéûíäàí áó òÿðÿôäÿ àòàìûí ìÿíäÿí âÿ àíàìäàí áàøãà ùå÷ êèìè éîõ èäè. éàõóä Ìèíâîäà. äåìÿëè. ìÿçùÿá ùàããû. Àòàì úèääèëÿøäè âÿ: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí. ýþçÿë èäè âÿ îíó òÿê ãîéóá ýåòìÿê äöçýöí äåéèëäè âÿ öìóìèééÿòëÿ.. ùÿð éåðäÿí áèð àçóãÿ àëûá î ùÿñèð çÿíáèëè äîëäóðìàã ìÿíèì ö÷öí äöíéàäà õîøáÿõòëèê. Àòàì: — Íÿ îëóá? — ñîðóøäó âÿ ýöëöìñÿäè.ñàëàì äå! Èøè äöçÿëäè äÿ îíóí éàãèí?! Àðà. äöíÿí ðÿùìÿòÿ ýåòäè. áóíà ýþðÿ äÿ âÿçèôÿñèíè òÿçÿäÿí áþéöäöáëÿð. ùÿð ùàëäà. ÷öíêè. ëàï óçàüû Ðîñòîâà ýåäèá ãàéûäûðäûã) âÿ áèð äÿôÿ ñöáù òåçäÿí ùÿìèí ñÿôÿðëÿðäÿí áèðèíäÿí Áàêûéà ãàéûòäûã.. àíàì äà ñàü-ñàëàìàò ýþçöíöí ãàáàüûíäàéäûãñà.

ñîíðà ìöùàðèáÿ áàøëàäû âÿ áèç áèð äàùà Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î äàäëû. Êöáðà õàëà þëäö. áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿñèí. Ìóõòàð òÿê ãàëäû. éöç èë áóíäàí ñîíðà äà êèìñÿ îíëàðû ÷àëàúàã. ýóéà. î ñàõñû äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿð áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. ëûð. XIV Î áèðè îòàãäàí ðîéàëûí ñÿñè ýÿëèð: ãûçûì Áàõûí ïðåëöäëÿðèíè ÷à- Áàõûí ïðåëöäëÿðè ùÿìèøÿëèêäèð. õàðèúäÿ ñààòñàç åìàëàòõàíàëàðû ýþðÿíäÿ. XV Àõûð âàõòëàð Ýöëàüà òåç-òåç ìÿíèì éàäûìà äöøöð. ñààòñàç àëÿòëÿðè ýþðÿíäÿ Ýöëàüà î ñààò éàäûìà äöøöð. þçö äÿ áûüëàðû åëÿ èäè êè. Áó ÷îõ àúûäûð. Ùå÷ êèìëÿðèí ìàùíûñû ÿáÿäè ñóñóð. áèð äÿ êè. éà îëìàìûøäû. àììà Áàëàêÿðèì ùå÷ êèì èäè. ùÿð ùàëäà. åëÿ áèë ãàïãàðà íàçèê èïÿê ñàïëàðäàí äöçÿëòìèøäèí. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè.. íàçèê ãàðàáûüëû áèð îüëàí èäè. ùÿìèøÿ èíñàíëàðëà áèð éåðäÿ îëàúàã. äîüðóäàí äà áåëÿ îëìóøäó. áåëÿ áèð ñþùáÿò ýÿçèðäè. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàñûç èäè.. áó ýöí îíëàðû ìÿíèì ãûçûì ÷àëûð. Ýöëàüàíûí úöðáÿúöð êè÷èê àëÿòëÿðè éàõøû éàäûìäàäûð âÿ èíäè äÿ Áàêûäà. Ìóõòàð ýèçëèíúÿ Ìîëëà ßñÿäóëëàéà ïóë âåðèá Êöáðà õàëà ö÷öí éàñèí îõóòäóðóá âÿ þçöíö äÿ ãîðõóäóá êè. î ïðåëöäëÿðè éöç èë áóíäàí ÿââÿë äÿ ÷àëûáëàð. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàé÷ûí äàðûõûðäû âÿ ìÿíèì Êöáðà õàëàéà äà. Ìóõòàð êèìè áèð àäàìûí þç þëöñöíöí öñòöíÿ ìîëëà ÷àüûðìàüû àäè úàìààòà ïèñ òÿñèð åäÿð. Áàõ íÿùÿíý èäè. î ýöëëÿðÿ äÿ ÷îõ éàçûüûì ýÿëäè. Àììà Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû ùàâàëàðû áèð äÿ ùå÷ êèì åøèòìÿéÿúÿê. ãàðòàë äèìäèéè òÿêè èòèáóðóíëó. Ìóõòàð äèíÿ äöøìÿíäèð âÿ öìóìèééÿòëÿ.. áèëìèðÿì.Êöáðà õàëàýèëèí åéâàíûíäàêû ñàõñû äèá÷ÿêëÿð.. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. 443 . àììà. Äöçäöð. Ìóõòàð Êöáðà õàëàíû ìîëëàñûç äÿôí åëÿòäèðäè. áàøãà øÿùÿðëÿðäÿ. Ýöëàüà èíäèêè êèìè ýþçöìöí ãàáàüûíäàäûð: ùöíäöðáîéëó. î èñòè ïåðàøêèëÿðäÿí éåìÿäèê.

444 . ýåúÿ-ýöíäöç àðâàäû Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èäè. òåàòðà äà ýåäèðëÿð.. Áàëàêÿðèì òöòÿéè áàéàãäàí áÿðè Ýöëàüà èëÿ Ñîíà ö÷öí ÷àëûðìûø âÿ öìóìèééÿòëÿ. áó ãóøóí äà àäû Áóááó ãóøó èäè. àäû Áèëãåéèñ èäè. ìöùàðèáÿäÿí áèð íå÷ÿ èë ñîíðà ùàðäàñà. Âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðäóüóìóç ùÿìèí àõøàì ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. êèìäÿíñÿ ãóëàüûìà ÷àòäû êè. Ýöëàüà âàõò òàïûá þçö ýÿëÿðäè. àõøàì äà èøäÿí ñîíðà éåíÿ ýþðöøöá åâÿ áèð éåðäÿ ýÿëèðäèëÿð. Ñîíà èøëÿäèéè òèêèø ôàáðèêèíÿ ýåäèðäè. ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí áåëÿúÿ ãîë-ãîëà ýÿçìÿêëÿðèíè ãÿáóë åëÿìèøäè. Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð èëÿ Áèëãåéèñèí ñèðëÿðèíè áèð-áèðëÿðèíÿ ÷àòäûðûðäû. Ýöëàüà þç åìàëàòõàíàñûíà ýåäèðäè. Ñÿùÿð òåçäÿí åâäÿí áèð ÷ûõûðäûëàð. Áàëàêÿðèì êèìèíñÿ áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèð. Ýöëàüà úÿáùÿéÿ ýåòäè. ýóéà. ìÿí áàøà äöøäöì êè. Áó Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿðèí áèð àðâàäû âàð èäè. Áèð äÿôÿ Íîâðóç áàéðàìû ÿðÿôÿñè èäè. Ýöëàüà îíà ýþðÿ áåëÿ òÿëÿñèðäè. ýóéà. Ýöëàüà èëÿ Ñîíàéà ãÿäÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð ÿð-àðâàäû úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà áèð-áèðèíèí ãîëóíà ýèðèá éîë ýåòìÿìèøäè âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. Áó Áóááó ãóøó êè. Èíäè éàäûìà äöøöð êè. î äà åëÿ Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí þçöäö. ùÿòòà ìÿùÿëëÿäÿ äåéèðäèëÿð êè. ãàïûëàðûíû áàüëàéûá áöòöí àõøàìû åâëÿðèíäÿ îëóðäóëàð. ãàëäû Áóááó ãóøóíà. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Î êè. ñàü ýþçöíÿ ãàëûí øöøÿ òàõàðäû âÿ òåç äÿ ñààòû äöçÿëäèá òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåäÿðäè (ÿëáÿòòÿ. ÷îõ äà ñÿäàãÿòëè àðâàä èäè. áó ìóñèãè êèìÿñÿ ùÿñð îëóíóð.. åëÿ áèë áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ãàéäà-ãàíóíóíóí áó úàâàí ÿð-ÿðâàäà äÿõëè éîõ èäè. Ñîíà äà Áèëãåéèñäè. àììà áó õÿáÿðèí íÿ äÿðÿúÿäÿ äöç îëäóüóíó áèëìÿäèì.. ïóë ýþòöðìÿçäè). ùÿìèí Ñöëåéìàíäû. Áèð äÿ áèð äÿâÿãóøó âàð èäè. ãàéûäûá ýÿëèá Ýöëàüà. àõøàì ãîøà òóòóí àëòûíäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûøäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèð õåéëè ìöääÿò òöòÿê ÷àëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äåäè: — Ëàï ãÿäèì âàõòëàðäà áèð Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð âàð èäè äÿ. îíà ýþðÿ âàõòû àç îëóðäó êè. áèëèðñèç. ýóéà Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè äöç äåéèëìèø.. äåìèøÿì ñèçÿ. âàð èäè. ùÿëàê îëäó âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðèíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò êå÷äè.Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ êèìèí åâèíäÿ ñààòû õàðàá îëñàéäû. Áàëàêÿðèì ùÿð äÿôÿ ýþçëÿíèëìÿäÿí òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. áàõ. ãîë ñààòû èäèñÿ. Ñîíà ùàðàñà êþ÷öá ýåòäè âÿ ìÿí áèð äÿ Ñîíàíû ýþðìÿäèì. Ýöëàüà äà. éà äà òÿçÿäÿí åâäÿí ÷ûõûá ãîë-ãîëà êèíîéà ýåäèðäèëÿð. êè÷èê ÷àíòàñûíû à÷ûá àëÿòëÿðèíè ÷ûõàðäàðäû.

. ßìèíÿ õàëàéà äà éàçûüûì ýÿëèðäè. öçöíö ýþðìÿäèéèì î ðÿùìÿòëèê Ùÿìèääóëëà êèøèéÿ äÿ. àøàüûäàí éóõàðû Õàíûì õàëàíû ÷àüûðûðäû. ßëèàááàñ êèøèíèí îüëó îëóá. áèéàáûð åëÿ áèçè àëÿìäÿ!. ßëèàááàñ êèøè òÿê éàøàäûüû ö÷öí ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû îíà òåçòåç ïàé ýþíäÿðèðäèëÿð.. ïàéû ýåðè ãàéòàðäûüû ö÷öí. áó çàéû áÿëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. àììà ßëèàááàñ êèøè ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí. áèð áàøãàñû îëñàéäû. àðàéà ïÿðòëèê äöøÿðäè. Éàò! — äåéèðäè. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà éàøàéûðäû âÿ ùàìû áèëèðäè êè. Äåìèðÿì ñÿíÿ êè. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí ïàéûíû ãÿáóë åäèðäè âÿ áÿçÿí. åëÿ êè. ÷öíêè ìÿùÿëëÿíèí àãñàããàëû èäè). ßëèàááàñ êèøèíèí áó ñþçëÿðè ùÿìèøÿ ìÿíÿ òÿñèð åäèðäè. Àíàì ùèðñëÿíèðäè: — Óøàãñàí. ùÿòòà ãàïûáèð ãîíøóëàðû Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëàíûí äà õþðÿê áèøèðèá õöñóñè ñÿëèãÿ-ñÿùìàíëà ýþíäÿðäèéè ïàéû ýåðè ãàéòàðûðäû (ÿëáÿòòÿ.. àììà ßëèàááàñ êèøèäÿí èíúèìÿê îëìàçäû. ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõìûðäû. òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. áÿçÿí áèç äàëàøàíäà. ùÿòòà þçö ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà áèçèì ùÿéÿòÿ ýÿëèðäè. óøàã èøèíëÿ ìÿøüóë îë äÿ!.» «— Îëýèíÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ßëèàááàñ êèøèíèí õÿòðèíè ÿí ÷îõ èñòÿéÿí Õàíûì õàëàäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà õÿòðèíè ßëèàááàñ êèøè ÷îõ èñòÿéèð. ìÿíèì äÿ Èáàäóëëàäàí çÿùëÿì ýåäèðäè.. ñÿí äÿ ìÿíèì÷öí Ìÿììÿäáàüûð-çàäñàí áÿéÿì?!».. ßëèàááàñ êèøè éîõ. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áîéëàíûðäû.. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. îëýèíÿ Ìÿììÿäáàüûð. éà íÿ èñÿ ïèñ áèð èø ýþðÿíäÿ âÿ àíàëàðûìûçûí áèçÿ àúûüû òóòàíäà äåéèðäèëÿð: «—Âàëëàù. Éàõøû êè... âàõòûíäà êþ÷äö áó äöíéàäàí. XVI ßëèàááàñ êèøè ùÿðäÿí Èáàäóëëàäàí ñþç äöøÿíäÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìèäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. éàòýèíÿí?! ßëèàááàñ êèøè áèçèì äàëàíäàí áèð àç àøàüûäà..» «—ßäÿ. äåéèðäè: 445 .. ãîðõóðàì àõûðäà Ìÿììÿäáàüûð îëàñàí!.Ñîíà òåç-òåç ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèð âÿ ìÿí Ñîíà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì.. — Áèëèðÿì. Ùÿðäÿí àíàìäàí ñîðóøóðäóì: — Ìÿììÿäáàüûð êèì îëóá? Àíàì òÿëÿñèê: — Ùå÷ êèì..

éà áÿðê ýèëÿâàð ÿñÿíäÿ. áàëãàáàã ãóòàáû áèøèð ìÿíèì÷öí. áèðèýöíäÿ èìêàíóí îëñà. ÿðè ãÿññàá èäè. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñûíûí àäû Ùàúû Ãàñûì èìèø. éà Àäèëÿ. éà Úÿáðàéûëà. Õàíûì õàëàíû þçöíÿ ìÿùðÿì áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðêëÿ ñèôàðèøèíè âåðèð. ßëèàááàñ êèøèéÿ áàø ÷ÿêèðäèëÿð. ùÿð ùàëäà. éà õÿçðè ÿñÿíäÿ âÿ ßëèàááàñ êèøè þç åâèíäÿ òÿê îëàí Õàíûì õàëà — éà Úÿôÿðÿ. ýþðýèíÿí êèøè íåéíèéèð?. ßëèàááàñ êèøèíè êÿíäÿ.— Õàíûì. Âàõòèëÿ Ñàðû ùàìàì ßëèàááàñ êèøèíèí øÿõñè ÿìëàêû èìèø. Ñàáàùäà. éà Ãîúàéà. òÿê èäè.... Õàíûì õàëàéà âåðèëÿí ñèôàðèøëÿðÿ äÿ ïèñ áàõìûðäû. Íèñÿ õàëà Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè. óøàãëàðû äà íÿ èëëàù åëÿéèðäèëÿð. Äåéèðäèëÿð êè. àíúàã ßëèàááàñ êèøè ñàü ãàëìûøäû. Áÿçÿí ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ñÿùÿð-ñÿùÿð êöëÿê ãîïóðäó. áèð áàø ÷ÿê. þç éàíëàðûíà àïàðà áèëìèðäèëÿð (ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: «—Ìÿíè þëäöðìÿê èñòÿéèðñöç? Ìÿëÿñèç áèð ýöí äÿ éàøàéà áèëìÿðÿì ìÿí!. ÿðè äÿ.. áèð äÿ êè. ÷ÿëèêëÿ éåðèéèðäè. àç ãàëûðäû êö÷ÿìèçäÿêè î ãîøà òóò àüàúûíû äèáèíäÿí ÷ûõàðûá ýþòöðöá 446 . ãîúàëìûøäû. íÿâÿëÿðè âàð èäè âÿ Íèñÿ õàëà äà. Õàíûì õàëàíûí àòàñû. ñàü ãàëìûøäû. àììà áó áàðÿäÿ (âÿ öìóìèééÿòëÿ!) êèøèíèí õàñèééÿòè òöíä èäè.. ñèëèá-ñöïöðöðäöëÿð. àììà. éà ßáäöëÿëèéÿ. ßëèàááàñ êèøèíèí àðâàäû Ùÿëèìÿ õàëà þëìöøäö âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ßëèàááàñ êèøèéÿ ãóëëóã åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. Õàíûì õàëàíûí ýþíäÿðäèéè ïàéà äà. Ùÿðäÿí ýåúÿ éàüûø éàüàíäà. éàäûìà áàëãàáàã ãóòàáû äöøöá. éóéóá öòöëÿìÿê÷öí ïàë-ïàëòàðûíû ýþòöðöá ÷ûõûá ýåäèðäèëÿð. åëÿúÿ äÿ áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàìààòû ÷îõ âàõò Ñàðû ùàìàìà Ùàúû Ãàñûì ùàìàìû äåéèðäèëÿð. áèøèð-äöøöð åëÿéèðäèëÿð. ãîúàëàíäà ïåíñèéàéà ÷ûõìûøäû âÿ éåðèíè ãàïûáèð ãîíøóñó Àüàùöñåéí ÿìèéÿ âåðìèøäè. ßëèàááàñ êèøè Õàíûì õàëàéà ÷îõ ùþðìÿò åëÿéèð. ßëèàááàñ êèøè. Ñàðû ùàìàìû ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñû òèêäèðìèøäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàøëû àäàìëàðû. Ñÿòòàð Ìÿñóì âàõòèëÿ ÷îõ áÿðê äîñò îëóáëàð âÿ î äîñòëàðäàí èíäè.») âÿ ùÿôòÿäÿ áèð äÿôÿ. Áàêûäà ñîâåò ùàêèìèééÿòè ãóðóëàíäàí ñîíðà èñÿ óçóí ìöääÿò ùàìàìûí ìöäèðè èøëÿìèøäè. Áó î äåìÿê èäè êè. èêè äÿôÿ øÿùÿðÿòðàôû ãàòàðà — «åëåêòðè÷êàéà» ìèíèá ýÿëèðäèëÿð. éà äà Àüàðÿùèìÿ äåéèðäè: — Ýåò. éåêÿ óøàãëàðû. Õàíûì õàëàäàí ñàâàéû î áèðè àðâàäëàðûí ãóëëóãëàðû áîøà ÷ûõûðäû. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ ãûçû Íèñÿ õàëà äà àòàñûíûí òÿêúÿ Õàíûì õàëàéà ùþðìÿòèíè ãÿáóë åäèðäè.

. áèëèá êè. àé áèçèì ìÿëÿëè. ùàðàëûñàí? — Áèçèì ìÿëÿëè! ßëèàááàñ êèøè áó äÿôÿ à÷ûã-àøêàð ýöëöðäö: — Îíäà. Î áàëàúà ßëÿêáÿð ÷èéèíëÿðèíè ÷ÿêèá: — Áèëìèðÿì. èðàíëû îëàíäà íÿ îëàð. íåúÿñÿí? — äåéèðäèì. Äåéèá êè. ùÿ. — Áàëàì. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí ãûøãûðûðäû: — ßëÿêáÿð. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà.. áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. éÿíè êè.. ýþð êèøè íåéíèéèð. Ìÿí òÿçÿäÿí ñàëàì âåðèðäèì: — Ñàëàì. àé ßëÿêáÿð! Ýåò. Ìÿí. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì1 ÷àòûøìûð!. — Áÿñ. øåðëÿðè äèëèí447 .. Èðàíäà àäàìà ñàëàì-çàä âåðìèðëÿð?. Àüàðÿùèì èøäÿ îëàíäà. àúûãëàíûð. éîõñà çàðàôàò åäèð. — ñîðóøóðäó. ßëåéêöìÿ ñàëàì. éÿíè åâäÿ ùå÷ êèì îëìàéàíäà. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. ÷öíêè öìóìèééÿòëÿ. — Áèëèðñÿí äÿ. ßëèàááàñ êèøè ãàøëàðûíû ÷àòûðäû âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. ñîíðà ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: — Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. êöëÿê áàøûìäàí àïàðìàñûí äåéÿ.. Úÿáðàéûë. áàëàì? Ñÿí Èðàíëû äåéèëñÿí? — Éîõ. Áàøà äöøäöí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì...àïàðñûí âÿ î çàìàí Úÿôÿð. éàõøû êèøèäè!. ÿââÿëúÿ áèð Àëëàùûí ñàëàìûíû âåð. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. — Àé áàáàí ðÿùìÿòëèê! Àëëàù àòîâà äà úàí ñàüëûüû âåðñèí... áèð ÿëèìëÿ äÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá öçö êöëÿéÿ ýåäÿ-ýåäÿ (åëÿ êöëÿêëÿðäÿ ãà÷ìàã îëìóðäó) ýÿëèá ßëèàááàñ êèøèíèí ýåúÿýöíäöç ùÿìèøÿ úÿôòÿñèç îëàí ãàïûñûíû à÷ûðäûì âÿ åëÿ è÷ÿðè ýèðÿ-ýèðÿ äÿ: — Õàíûì õàëà ñîðóøóð êè. ùÿì äÿ çàðàôàòúûë àäàì èäè.— ßëèàááàñ êèøè éåíÿ ýöëöìñÿéèðäè. — äåéèðäè. ßáäöëÿëè.. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.. ñîíðà ñþçöíö äå äÿ. ÿñëèíäÿ áó ñþùáÿòëÿðäÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. Áèð øåé-çàä ëàçûì äþéöë îíà?.. áàøà äöøäöì âÿ ÿëáÿòòÿ. ßëèàááàñ êèøè ùÿì àúûãëû èäè. ßëÿêáÿð. íÿ äåéèð! Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. — Íèéÿ. Ãîúà èíñòèòóòäà îëàíäà. Àäèë.

îíäà. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. ßëÿêáÿð? Íåúÿäè êèøè? Ìÿí: 448 . ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì.äÿí äöøìöðäö. ßëèàááàñ êèøè ÷îõ âàõò ÿëèíäÿ êÿùðÿáà òÿñáåù îéíàäà-îéíàäà. áÿäáÿõò Áàëàêÿðèì áàøà ñàëìàéûá ñèçÿ êè. ìÿí Ìåùäèéÿì. ãîé îíäà ñÿíÿ áèð ñèðð à÷ûì. ßñð áèëèðñÿí íÿ äåìÿêäèð? Î áÿäáÿõò îüëó. èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ ìÿíèì áó ñþçëÿðèìè éàäóâà ñàëàðñàí. Àíàì ùÿð äÿôÿ áèçèì åâäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà. — Éàõøû. ÷öíêè îíñóç äà ßëèàááàñ êèøèíèí äàíûøûãëàðûíäàí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. éÿíè êè. ãàøû àüàðìûø. Éàõøû. îíäà. áèë êè. àììà þñêöðÿíäÿ àäè àäàìëàð êèìè þñêöðöðäö âÿ þñêöðÿ-þñêöðÿ äÿ äåéèðäè: — ßëÿêáÿð. ùÿìèøÿ ßëèàááàñ êèøè ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåò ïàð÷àñû èëÿ ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëèá òÿìèçëÿéÿíäÿ. Ìåùäè äþéöë.. — Áèëèðñÿí äÿ. î áèðèíè äÿ ãàëäûðûá ãîéóðäó êÿòèëèí öñòöíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèíè áåëÿúÿ éóìàã êèìè éûüûøûá êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðìóø ýþðÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àëëàùûí äà ýþðêÿìè éÿãèí ßëèàááàñ êèøèíèí ýþðêÿìè êèìèäèð. çàðàôàò åëÿéèð. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí äîñòó Ñÿòòàð Ìÿñóìóí àãèáÿòè àíàìûí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åäèðäè âÿ ìÿíèì àëÿìèìäÿ àíàìûí î ñþçëÿðèíÿ. éàõøû. áåëÿúÿ ñà÷û. — ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ýöëöðäö. ýÿëìèñÿí. ÿñð íÿäèð? ßñð. èíäè èéèðìèíúè ÿñðèí áèðèíúè éàðûñûäûð. áÿëêÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè àëÿìäÿí ýÿëèá. î áèðè ÿëèìëÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá áó äÿôÿ ãà÷à-ãà÷à (÷öíêè ãàéûäàíäà êöëÿê àðõàäàí ÿñèðäè) ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëèðäèì: Õàíûì õàëà ñîðóøóðäó: — Íîëäó. éÿíè êè.. îíäà Äÿúúÿë çöùóð åëÿäè. áöòöí áó àíëàøûëìàç ñþçëÿðè äîüðóäàí äåéèð. — ßëèàááàñ êèøè éåíÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. õàëãûíû ñåâÿí àäàì èäè.. èíäè êè. òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ ñàëûíìûø äþøÿêúÿäÿ îòóðóðäó. î ùÿðÿêÿòëÿðèíÿ áÿðàÿò ãàçàíäûðûðäû.. àüñàããàëëû. ßëÿêáÿð? Àëëàù ãîéñà. Áèð äÿ ýþðäöí êè. éàëàí äåéèð î êþïÿéîüëó Äÿúúÿë. áÿëêÿ ìÿíè äÿ éàäóâà ñàëäóí... éåíÿ äÿ áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. éà äà ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùàðàäàíñà áàøãà áèð àëÿìäÿí ýÿëèá. Ìåùäè Ñàùèá-ÿççàìàí ñîíðà çöùóð åëÿéÿúÿê1. îíäà ñÿí. éöç èë äåìÿêäèð. áó êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí àäè àäàìëàðäàí äåéèë. èíäèêè ìÿííÿí úàâàí îëàúàãñàí. Ñÿí èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ éàøàéàúàãñàí. äåäè êè. éîõñà êè. ßëÿêáÿð. àéàãëàðûíûí áèðè àëòûíäà îëóðäó.

éà Àäèëÿ. ýåúÿ áàøëàéûðäû âÿ éàüûø äà ýåòýåäÿ áÿðêèéèðäè. àíàì èñòÿìèðäè êè.. Î ïàéûç ýöíö ñÿùÿð òåçäÿí Ùÿëèìÿ õàëàíûí áàøû àüðûéûðäû âÿ àðâàä áöòöí ýöíö áèðòÿùÿð éîëà âåðìèøäè. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ îüëó èäè (áèð äÿ êè. øöøÿäÿí äèããÿòëÿ áàéûðà áàõûðäû. ... î ùàäèñÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà áàø âåðèá. éà íÿ èäèñÿ. éÿíè êè. — äåéèðäè.— Ãîé ñîéóãäÿéìÿñèíè ÷ÿêèá úàíûíäàí ÷ûõàðòñûí. éà Úÿáðàéûëà. ñóéóí øûðûëòûñû êöëÿéèí ñÿñèíÿ ãàðûøìûøäû âÿ êöëÿê ùÿð äÿôÿ éàüûøû ßëèàááàñ êèøèýèëèí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïàíäà êèøèíèí öðÿéèíäÿ åëÿ áèë íÿñÿ ñûíûðäû. Íèñÿ èäè. î âàõòëàðà êè. ßëèàááàñ êèøè. åëÿ áèë êè. ßëáÿòòÿ. àììà îíñóç äà ìÿí ùÿð øåéè áèëèðäèì. ìÿí î ùàäèñÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì âÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. áó ùàäèñÿ èéèðìèíúè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ. éà ßáäöëÿëèéÿ. Àõøàì Õàíûì õàëà éà Úÿôÿðÿ.. îüëó äà íàðàùàòäûð. . éà Àüàðÿùèìÿ. èíãèëàáûí èëê èëëÿðèíäÿ áàø âåðèá. ßëèàááàñ êèøè ìèçèí öñòöíäÿ éàíàí íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäö êè. êèøèíèí áåëèíÿ ñöðò áèð àç.. ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéè áèð íèýàðàí÷ûëûã áàø ãàëäûðûðäû.. ßëèàááàñ êèøè êèìè áèð àäàìûí Ìÿììÿäáàüûð êèìè áèð îüëóíäàí äàíûøñûí. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè.Áèð ïàéûç àõøàìû ãóðòàðûðäû. àììà öðÿéèíäÿêè î íèýàðàí÷ûëûã ãîéìóðäó. ÿí ÷îõ äà Ãîúàéà (÷öíêè Ãîúà ùÿêèìëèê îõóéóðäó) áèð ãûðûã êå÷è ïèéè âåðèðäè: — Ýåò.. ßëèàááàñ êèøè ñîéóíóá àü òóìàí-êþéíÿêäÿ éåðèíäÿ îòóðìóøäó. Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè) âÿ ßëèàááàñ êèøè î éåääèëèê ëàìïàíûí èøûüûíäà îüëóíóí òÿçÿòÿð áûüëàðûíà áàõäû âÿ ôèêèð ßëèàááàñ êèøèíè ÷ÿêèá ãÿäèìëÿðÿ àïàðäû.— Éàõøûäûð — äåéèðäèì.Íå÷ÿ ýöíäö êè. Ìÿììÿäáàüûð êöíúäÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá î éåääèëèê íþéöò ëàìïàñûíûí àëàãàðàíëûüûíäà ùàðàäàíñà ÿëèíÿ êå÷ìèø áèð ãÿçåò îõóéóðäó âÿ òåç-òåç ãàëõûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ éàõûíëàøûðäû. î ïàéûç ýåúÿñèíèí þìöðëöê ÿçàáûíû ÿââÿëäÿí ùèññ åòìèøäè. þçö 4-29 449 .. Ìÿììÿäáàüûðûí îí ñÿêêèç éàøû âàð èäè. õþðÿéè áèøèðìèøäè... — Àíúàã þñêöðöð. åâèí èøèíè ýþðìöøäö âÿ èíäè òàìàì ÿëäÿí äöøìöøäö. éàòìàã èñòÿìèðäè. ìöðýö äþéÿ-äåéÿ: — Íèéÿ éàòìóðñóç? — äåéèðäè. äÿñìàëëà áàøûíû ñàðûéûá éåðèíÿ ýèðìèøäè.

áàøûíà íÿ ÷àðÿ ãûëñûí. ñîíðàñû íÿ îëñóí? Éàçûã êèøèíè î ãÿäÿð ÿñÿáèëÿøäèðèðëÿð êè.. êèøè äèêñèíäè. àõûð âàõòëàð ùÿðäÿí ùèññ åäèðäè âÿ î éàüûøëû-êöëÿêëè ïàéûç ýåúÿñè åëÿ áèë áèðäÿí-áèðÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ÿëè ãûïãûðìûçû êþçÿ äÿéäè. àììà ßëèàááàñ êèøè áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåìÿäè. Áó çàìàí î éàüûø øûðûëòûñûíûí. èíäè äÿ àðâàä ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿ éàòñûí. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íèéÿ éàòìûðñàí? Ìÿììÿäáàüûð: — Ãÿçåòè îõóéóá ýåäèá éàòûðàì. áóíó òÿêúÿ ùÿìèí ýöí éîõ. áó ãûðõ áåø èëèí éöêö î ãÿäÿð àüûð îëìóøäó. ÿââÿëà. àììà Ùÿëèìÿéÿ éàçûüû ýÿëäè. — äåäè âÿ àéàüà ãàëõäû. Áàêûíûí áó äàüëûã êö÷ÿëÿðèíäÿí ôàéòîí ýåäÿðäè. ñþíäöð. áöëáöëäÿ çÿðÿðëè áèð øåé àõòàðìàãäàí ãàò-ãàò öñòöí èäè. — Ñþíäöð èøûüû.. ÷îõ îõóäóí. î âàõòäàí ãûðõ áåø èë éîõ. èêèíúèñè äÿ îíà ýþðÿ êè. î êöëÿê âûéûëòûñûíûí àðàñûíäàí ÿââÿëúÿ ìàøûí ñÿñè åøèäèëäè. îíà ýþðÿ êè. ýåúÿ âàõòû áó íÿ ìàøûíäû áåëÿ äàéàíäû ãàïûëàðûíûí àüçûíäà (àäÿòÿí. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã. ñîíðà î ìàøûíûí èøûüû ïÿíúÿðÿäÿí îòàüà äöøäö âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿÿúúöá åòäè êè. ìèí èë êå÷èá. äåäèéè ñþçëÿðèí òÿëÿôôöçöíäÿ äÿ íÿñÿ áèð ñöíèëèê âàð èäè. îòàã 450 . ñîíðà ãàëõûá áèð ïàïèðîñ éàíäûðûá ÷ÿêìÿê èñòÿäè. — äåäè. îõóìàéàíëàð äà î ãÿäÿð öñòöíÿ äöøöá èôøà åäèðëÿð êè. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ãÿçÿëëÿðèíè îõóìàéà-îõóìàéà î ãÿçÿëëÿðäÿêè ýöëäÿ. éàòàã. — Âÿ ßëèàááàñ êèøè áóðàñûíû äà äåìÿê èñòÿäè êè. êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. àäè èëëÿðèí ýöíöíÿ. äàùà äîüðóñó. àòàñûíà òÿðÿô áàõìàñûí. àõûðäà îëäóí Ñÿòòàð Ìÿñóì. ùÿð ùàëäà. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã î ãÿäÿð äÿ àñàí èø äåéèëäè. ìàøûíëàð áóðàëàðà ãàëõìàçäû)? Ìÿììÿäáàüûð àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû âÿ îüëóíóí àéàã öñòÿ áåëÿúÿ ãóðóéóá ãàëìàüûíû ßëèàááàñ êèøè à÷ûã-àøêàð ùèññ åòäè. ýåò éàò. ÷àëûøûð êè. öìóìèééÿòëÿ. åëÿ áèë. ÷öíêè î úàâàíëûã åëÿ áèð óçàãëûãäà ãàëìûøäû êè. ÷öíêè Ùÿëèìÿ éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöøäö. î ãÿäÿð êÿøìÿêåøëè îëìóøäó êè. — Ñþíäöð èøûüû. — äåäè. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè îíäàí ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. àäè èëëÿðèí õàòèðÿñèíÿ ñûüûøìûðäû. éàçäûüû ãÿçÿëëÿðè îõóéàíëàð äà. ßëèàááàñ êèøè: — Êîð åëÿéÿðñÿí ýþçëÿðèâè.áåëÿúÿ áèð úàâàí èäè. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. áè÷àðÿ Ìèðçÿ áèëìÿéèð êè. öðÿéèíäÿ: «Ëÿíÿò øåéòàíà!» — äåäè. áöòöí ýöíö áàøû àüðûéûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè èñòÿìÿäè êè. Ìÿììÿäáàüûðûí ñþçëÿðèíäÿ äÿ. Ìÿììÿäáàüûð: — Èíäè.

íÿ îëóá. Ùÿëèìÿ òåç ãàëõûá ýåéèíñèí. Ùÿëèìÿ õàëà ýþçöíö ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíäàí ÷ÿêÿ áèëìèðäè. — Áèð äÿãèãÿ ýþçëÿ. ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿ õàëàéà: — Úÿëä îë. àììà î àëàãàðàíëûã è÷èíäÿ ßëèàááàñ êèøè ýþðäö êè. Óçóí øèíåëëè. áó åëÿ-áåëÿ ãàïû äþéìÿê äåéèë. ßëèàááàñ êèøèýèëèí áàéûð ãàïûñûíûí çÿèô úÿôòÿñè äàâàì ýÿòèðìÿäè. îüëóíóí öðÿéè äþéöíöð. åëÿ áèë. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá.àëàãàðàíëûã èäè. — äåäè. ýåúÿ åâÿ øåéòàí ýÿëÿúÿê. óçóí øèíåëëè ñÿðò âÿ ãÿòè àääûìëàðëà ìèçÿ òÿðÿô éåðèéèá íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñèíè àõûðàúàí éóõàðû ãàëäûðäû. ÷öíêè îä êè. åëÿ áèë. ßëèàááàñ êèøè òÿëÿñèðäè êè. ÷öíêè áó äÿôÿ ãàïûíû åëÿ áÿðê äþéäöëÿð êè. áó î äåìÿê èäè êè. ãàïû à÷ûëìàëûéäû âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿçÿäÿí îòàüà êå÷ÿ-êå÷ÿ: — Áó ñààò. áóðàäà äàùà áàøãà ñþùáÿò îëà áèëìÿçäè. ýåúÿ ùèñ åëÿäè. áàøà äöøäö êè. î ìåøèí ãàðà ýþäÿêúÿëÿðèí ãîõóñó èäè. ×þë ãàïûñûíû áÿðêäÿí äþéäöëÿð âÿ ßëèàááàñ êèøè. ãûðûëäû âÿ ãàïûíûí ÷ûðïûëûá à÷ûëìàüû èëÿ ö÷ íÿôÿð êèøèíèí îòàüà ýèðìÿéè áèð îëäó. îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíûá òÿðïÿíìÿéÿí Ìÿì451 . éåðèíäÿí ãàëõäû. áó ùèñ èéèíè è÷ÿðè ýèðÿí î ö÷ íÿôÿð þçö èëÿ áèðëèêäÿ ýÿòèðìèøäè. Áó àäàìëàðäàí áèðèíèí ÿéíèíäÿ óçóí øèíåë âàð èäè. ïåíúÿéè ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ áàëàúà àðàëûüà êå÷èá áàéûð ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíäû: — Êèìäèð? — À÷! Ùþêóìÿò àäàìëàðûäûð! Áàéûðäàí ýÿëÿí áó ñÿñäÿ åëÿ áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèê âàð èäè êè. áó ùèñ èéè î óçóí øèíåëèí. ýåéèí! — äåéèðäè. Ìÿììÿäáàüûð àüàïïàã àüàðûá âÿ êèøè áóðàñûíû äà ùèññ åòäè êè. îòàã èøûãëàíäû. ÿëáÿòòÿ. î áèðè èêè íÿôÿð ãàðà ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèøäè âÿ ãàïû àãçûíäà éàüûøûí àëòûíäà äàéàíäûãëàðûíà ýþðÿ ö÷öíöí äÿ öñòöíäÿí ñó òþêöëöðäö. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. àììà áàéûðäàêû ñÿñ äàùà àðòûã áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèêëÿ äåäè: — Òåç à÷! Áó äÿãèãÿ à÷! Ñûíäûðàúàüûã ãàïûíû! ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿéÿ: — Äóð ýåéèí! Ýåéèí! — äåéèðäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà äà éîðüàí-äþøÿéèí îðòàñûíäà îòóðóá éóõóëó ýþçëÿðèíè äþéÿ-äþéÿ áàøà äöøìöðäö êè. àììà ëàìïà ùèñ âåðìÿéÿ áàøëàäû âÿ ùèñèí èéè î ñààò îòàüà äîëäó. áó éàä àäàìëàð àðâàäû áåëÿúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýþðìÿñèíëÿð. àììà Ùÿëèìÿ õàëà ýåéèíìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû.

— Äåìÿëè. — Íèéÿ áàüëàéûðàì? Áàüëàìûðàì... ãàëõûá ëàìïàíûí ïèëÿòÿñèíè àøàüû ÷ÿêñèí. — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçëÿðèíäÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðëÿð. — äåäè. àììà ùþêóìÿò àäàìëàðûíû éàüûøûí àëòûíäà ñàõëàéûðñàí?! Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè äåäè: — Áóíóí íÿôÿñè äöøìÿí íÿôÿñèäèð! Óçóí øèíåëëè: — Áåëÿëÿðèíè àç ýþðìÿìèøèê! — äåäè. — Ãûçûëëàðû ýÿòèð! ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Áÿñ. — Íÿéè ýÿòèðèì? — Ãûçûëëàðû! — Ùàíñû ãûçûëëàðû? — Êàñûáëàðû.. éîõñóëëàðû ñîéóá éûüäûüûí ãûçûëëàðû! ßëèàááàñ êèøè: — Ìÿí ùàìàì÷ûéàì. àììà î óçóí øèíåëëèéÿ.. àðâàä-óøàüûí ãàéüûñûíà ãàëûðñàí.. áó óçóí øèíåëëèíèí ÿìðèíè äöçýöí áàøà äöøìÿäè.. úàìààò éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð. ñîíðà ýÿëèá ßëèàááàñ êèøè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ äåäè: — Äåìÿëè. Ñÿí âåðìÿéÿíäÿ þçõîøóíà. íèéÿ à÷ìûðäûí? — Ýåúÿíèí éàðûñûäû. Óçóí øèíåëëè áàðìàüûíû óçàäûá àç ãàëäû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ ñîõñóí âÿ: — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçáàøûíà ýÿòèðèá ùþêóìÿòÿ âåðìÿç! — äåäè.ìÿäáàüûðà þòêÿì áèð íÿçÿð ñàëäû. Ìÿíèì ùþêóìÿòäÿí ýèçëè áèð èøèì éîõäó. ãûìûëäàíìûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòèíÿ áàõà452 . ãàïûíû ùþêóìÿòèí öçöíÿ áàüëàéûðñàí?!.. — Ñîéüóí÷ó äåéèëÿì! — Äåìÿëè ñîéìóðäóí êàñûáëàðû? — Þçöì þçöìö ñîéìàéàúàãäûì êè! Êàñûá åëÿ ìÿí þçöìöéäöì äÿ. Àúëûãäû. î ìåøèí ýþäÿêúÿëè èêè íÿôÿðÿ áàõà-áàõà éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. åëÿ áèëèðñÿí òàïà áèëìÿéÿúÿéèê? Àõòàðûí! Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø ùÿìèí èêè íÿôÿð îòàüû àõòàðìàüà áàøëàäû. áåëÿëÿðè èñÿ ãûçûëûí öñòöíäÿ îòóðóð.. Ìÿììÿäáàüûð îòàüûí îðòàñûíäà àéàã öñòÿ äàéàíìûøäû. Íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñè åëÿ ùåé ùèñ âåðèðäè âÿ éåðèíäÿ îòóðóá éîðüàíà áöðöíìöø Ùÿëèìÿ õàëà ùÿðäÿí þçöíäÿí àñûëû îëìàéàðàã èñòÿéèðäè êè. àðâàä-óøàã âàð åâäÿ.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðèí èêèñè äÿ ÿëèáîø ýÿëèá Óçóí øèíåëëèíèí éàíûíäà äàéàíäû âÿ Óçóí øèíåëëè íå÷ÿíúè äÿôÿ îòàüû äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèá Ùÿëèìÿ õàëàéà áàõäû: — Áóíóí éîðüàí-äþøÿéèíè àõòàðûí! — äåäè. âóðàð îíëàðû. äÿëèãàíëûäû. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. àììà ßëèàááàñ êèøè äàùà áóíà ôèêèð âåðìèðäè âÿ Ìÿììÿäáàüûð äà äàùà ÿââÿëêè òÿê êö÷ÿéÿ òÿðÿô áàõìûðäû. íîõóääàí áàøãà áèð øåé òàïìàäûãäà. Áó àäàì àñãûðäûãúà Óçóí øèíåëëè. äàùà àðòûã ÿñÿáèëÿøäè. äóðóøóíäà íÿñÿ áàøãà áèð øåé äÿ âàð âÿ ßëèàááàñ êèøè îíóí íÿ îëäóüóíó ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäè. ìÿòáÿõäÿ. áó ö÷ íÿôÿðèí áåëÿúÿ è÷ÿðè ñîõóëìàãëàðû.áàõà ôèêèðëÿøèðäè êè. åëÿ áèë êè. Îòàãäà. éà ñîüàíäàí. Ìÿììÿäáàüûð úàâàíäû. êèøè åùòèéàò åäèðäè êè. àììà î áàõûøëàðäà õîøà ýÿëìÿéÿí. îíà ýþðÿ áåëÿ àüàïïàã àüàðûá. ýþðöðäö êè. éà ãàçàíûí è÷èíäÿ ïàë-ïàëòàðäàí. äþøÿê àüûíäàí. Ìÿììÿäáàüûðûí ñèôÿòèíäÿ. áÿäáÿõò îëàð óøàã. Äöçäöð. î áàõûøëàðûí ìÿíàñûíû áàøà äöøÿ áèëìèðäè. áèðäÿí ÿëèíäÿí õàòà ÷ûõàð. éÿíè ßëèàááàñ êèøèíèí öñòöíÿ éîõ. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè ìÿòáÿõäÿ ÿëèíè àç ãàëà ãîëòóüàúàí óí êèñÿñèíÿ ñîõóá óíóí è÷èíäÿ ãûçûë àõòàðûðäû âÿ áó çàìàí áóðíóíà óí äîëäóüó ö÷öí òåç-òåç àñãûðìàüà áàøëàäû. î èêè íÿôÿð îðàíû éîõëàìàñûí âÿ áó àäàìëàð ùÿð äÿôÿ äîëàáûí ýþçöíäÿ. Óçóí øèíåëëè ýåò-ýåäÿ àðòàí àøêàð áèð àúûãëà òåç-òåç Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ëàìïàíûí ëöëÿéèíèí éóõàðû ùèññÿñè ùèñäÿí ãàðàëûðäû âÿ áóíà ýþðÿ îòàüûí äà äèâàðëàðûíûí éóõàðû òÿðÿôèíÿ. åâè áåëÿúÿ ÿëÿê-âÿëÿê åëÿìÿëÿðè îüëóíó ùèðñëÿíäèðèá. ñàðûìñàãäàí. Óçóí øèíåëëè îíóí öñòöíÿ. áó úöð äàéàíûá ãûìûëäàíìûð. àäàìûí ÿòèíè öðïÿøäèðÿí íÿñÿ ùèññ åäèðäè. áó àäàìëàðà ùöúóì åëÿéÿð. Ìÿììÿäáàüûðûí öñòöíÿ ãûøãûðûð. ñöôðÿäÿí. Ìÿììÿäáàüûð ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. ñþéÿð îíëàðû âÿ îíäàí ñîíðà äà áóíëàðûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã îëìàç. ßëèàááàñ êèøè Óçóí øèíåëëèíèí Ìÿììÿäáàüûðà àòäûüû î àúûãëû áàõûøëàðû ýþðöðäö âÿ î áàõûøëàðû ùå÷ úöð éîçà áèëìèðäè. êþëýÿ äöøöðäö. 453 . àììà áöòöí áó ôèêèðëÿðëÿ áÿðàáÿð. êöíú-áóúàã ãàëìàäû êè. ãÿçÿáëè ýþçëÿðè éåðèíäÿ îéíàìàüà áàøëàäû: — Ãûçûë ùàðàäàäû? — ãûøãûðäû âÿ ãÿðèáÿ èäè. åëÿ áèë. àðàêÿñìÿäÿ éåð ãàëìàäû. ßëèàááàñ êèøè áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè.

àðâàä! — äåäè. òÿëÿñèê äåäè: — Ýÿëèí. êöëÿê äÿ äàéàíäû. ýþçëÿðè ßëèàááàñ êèøèäÿéäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà î ñààò ùÿð øåéè áàøà äöøäö. áó éîðüàíäà äà ùå÷ íÿ éîõäó!. Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíöá îòóðäóüó éîðüàíû äàùà áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõäû. Ùÿëèìÿ õàëà äåäè: — Àé ãÿðäåø. àëäàäûáëàð ñèçè!. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè ýèçëÿòäè. ßëèàááàñ êèøèíèí áöòöí âàðëûüû áåëÿ áèð ðöñâàé÷ûëûüà äþçìÿäè. ãàðà÷û îëìàã éàõøûäûð! — äåäè. þëêÿíèí áó àú âàõòûíäà éåòèìéåñèðäÿí ãûçûë ýèçëÿòìÿêäÿíñÿ. áàøûâûçà äþíöì. áó éàä êèøèëÿðèí ãàáàüûíäà àðâàäûíû ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ àéàüûéàëûí. àéàãëàðû îòàüûí òàõòà äþøÿìÿñèíÿ 454 . îòóç èë áèð éàñòûüà áàø ãîéäóãëàðû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíäÿ ùÿð øåéè îõóäó. áàøûà÷ûã ýþðìÿêäÿíñÿ. — Íÿéÿ èíàíûðñûíûç. ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð — åëÿ áèë. öðÿéèíè áîøàëäàúàãäûð. Óçóí øèíåëëè ãûøãûðäû: — Ùàíû áÿñ. Àíúàã úèéÿðè éàíìûøëàð êèìäèñÿ. Óçóí øèíåëëè: — Áèç Àëëàùà-çàäà èíàíìûðûã. éåðèíäÿí áèð àääûì êÿíàðà ÷ÿêèëäè. Ùÿëèìÿ õàëà éîðüàíû áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõûá äþøÿéèí öñòöíäÿ îòóðìóøäó. âàëëàù... Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà áàõäû. îíà àíä è÷èì. þëìÿê éöç äÿôÿ àðòûã èäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áàøà äöøäö êè. ýÿëèí. åëÿ áèë. ñîíðà Ùÿëèìÿ õàëàíûí áöðöíäöéö éîðüàíà áàõäû.ßëèàááàñ êèøè: — Àçÿðáàéúàíëû äþéöëñÿí ñÿí? — äåäè. ãóðòàðäû. ßëèàááàñ êèøèíèí áåéíèíäÿ áèð ôèêèð î äÿì íÿáç êèìè âóðóðäó: Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Àììà áèðäÿí-áèðÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõäû. äþøÿéè ÿëëÿøäèðèá î áèðè òÿðÿôÿ èòÿëÿäè. ùå÷ îëìàñà. áöðöíäöéö éîðüàíëà áÿðàáÿð. äàùà ùÿð øåé áèòäè. áèð ýþçãûðïûìûíäà àéàüà ãàëõäû. éàøûíûí áó ÷àüûíäà èíäèúÿ áó Óçóí øèíåëëèíèí öñòöíÿ àòûëàúàãäû.. äàùà éàüûø äà êÿñäè. àõòàðóí.. ãûçûëëàð? Ñöêóò ÷þêäö. ýÿëèí àõòàðóí! Íîëàð? Ùÿðÿ þç èøèíè ýþðöð äÿ!. äåéèí. Ýÿëèí. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè éàñòûüû ÿëëÿøäèðèá áèð òÿðÿôÿ àòäû. Áó éîðüàíäà ãûçûë éîõäó. Óçóí øèíåëëè: — Ñÿíèí êèìè àçÿðáàéúàíëû îëóá. àé ãÿðäåø!. ýÿëèí.. ßëèàááàñ êèøèéÿ ìàúàë âåðìÿäè..

ùÿìèí ìÿúëèñÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð. áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. ñîíðà ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû âÿ îíóí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì åëÿ áèð íèôðÿò âàð èäè êè. Ìöúðöíöí è÷èíäÿ îâúóíà ñûüàí áèð Ãóðàí âàð èäè. __________ 1 Áÿçìè-Ñöëåéìàí — äèíÿ ýþðÿ Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð Éåð öçöíäÿêè áöòöí úàíëûëàðûí äèëèíè áèëèðäè âÿ èñòÿäèéè âàõò ãóøëàðû. éÿíè ßëèàááàñ êèøèéÿ éîõ. — ýöúëÿ àéàãëàðûíû äàðòà-äàðòà îòàüûí êöíúöíäÿ äèâàðà ñþéêÿíìèø òàõòà éàõûíëàøäû. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû çÿðáëÿ êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè òÿëÿñèê ìÿòáÿõäÿí ýÿòèðäèéè ìèñ êÿôêèðèí ãóëïó èëÿ äþøÿìÿäÿêè î ýèçëè áàëàúà ãàïûíûí êè÷èê ãûôûëûíû ñûíäûðäû âÿ ãàïûíû ãàëäûðûá à÷äû. òàõòûí àëòûíäà. Àéàã öñòÿ äàéàíìûø Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíäöéö î éîðüàíûí è÷èíäÿ öøöäö. ñîíðà Óçóí øèíåëëè ÿëèíäÿêè íþéöò ëàìïàñûíû èðÿëè òóòóá õÿëâÿòõàíàíû èøûãëàíäûðäû: è÷ÿðèäÿ öçöíÿ à÷ûã ãÿùâÿéè ðÿíýëè äÿðè ÷ÿêèëìèø äþðäêöíú. êÿôêèðèí ãóëïó îíóí äÿìèðèíÿ êå÷ìÿäè âÿ ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ùÿìèí ãûôûëû åëÿ ÿëè èëÿ äàðòûá ãîïàðòäû. Ìÿììÿäáàüûð î áàëàúà ãàïûíûí éàíûíäàí êÿíàðà ÷ÿêèëäè.éàïûøìûøäû. Íþéöò ëàìïàñûíûí ùèñè ëàìïàíûí øöøÿñèíè òàìàì ãàïãàðà åëÿìèøäè âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà äà ãàðàíëûã ÷þêìöøäö. åëÿ áèë. ùåéâàíëàðû þç ìÿúëèñèíÿ éûüûðäû. äöíéàíûí ÿí ìóðäàð áèð ìÿõëóãóíà áàõûð. Óçóí øèíåëëè äåäè: — Ñûíäûðûí! Óçóí øèíåëëè àç ãàëûðäû ßëèàááàñ êèøèíèí öçöíÿ òöïöðñöí. ÿéèëèá òàõòû éåðèíäÿí òÿðïÿòäè âÿ ýöúÿíÿ-ýöúÿíÿ êÿíàðà ÷ÿêäè. Óçóí øèíåëëè òàõòà äþøÿìÿäÿêè î áàëàúà ýèçëè ãàïûéà áàõäû. àììà ãûôûë ÷îõ êè÷èê âÿ çÿðèô îëäóüó ö÷öí. Äþøÿìÿíèí àëòûíäà áàëàúà áèð õÿëâÿòõàíà âàð èäè âÿ Óçóí øèíåëëè ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíû ìèçèí öñòöíäÿí ãàïûá ñöðÿòëÿ õÿëâÿòõàíàíûí éàíûíà ýÿëäè: ëàìïàíûí èøûüû áó ñöðÿòèí éåëèíäÿí òèòðÿäè. òàõòà äþøÿìÿäÿ àüçû êè÷èê ãûôûëëû áàëàúà áèð ãàïû âàð èäè. 455 . Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø êèøè ÿëèíäÿ òóòäóüó êÿôêèðèí ãóëïóíó áó úûããûëû ãûôûëà äà êå÷èðèá ãàíûðìàã èñòÿäè. îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíäàêû î ãàðàíëûã êþëýÿ äÿ òèòðÿäè. òèòðÿìÿéÿ áàøëàäû. èíñàíà. ßëèàááàñ êèøè ùå÷ íÿ äåìèðäè. óçóíñîâ áèð ìöúðö âàð èäè âÿ ùÿìèí ìöúðöíöí äÿ àüçû ëàï êè÷èúèê áèð ãûôûëëà áàüëàíìûøäû.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ìöúðöíö Óçóí øèíåëëèéÿ óçàòäû, àììà
Óçóí øèíåëëè ÿëèíèí ùÿðÿêÿòè èëÿ ìöúðöíö êÿíàð åëÿäè, ñöðÿòëÿ îòàüûí îðòàñûíà êå÷èá íþéöò ëàìïàñûíû ùèðñëÿ ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó âÿ
Ìÿììÿäáàüûðà òÿðñ áèð íÿçÿð ñàëäû.
Ìÿììÿäáàüûð äà áàøûíû ãàëäûðûá Óçóí øèíåëëèéÿ áàõäû.
ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè, Ìÿììÿäáàüûð ýþçö èëÿ éàëâàðûð,
èìäàä èñòÿéèð.
Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà éàõûíëàøìàã èñòÿäè, àììà èêè àääûì àòûá äàéàíäû, ÿëèíè ãàëäûðûá óçóí áàðìàüû èëÿ Ìÿììÿäáàüûðû
ùÿäÿëÿéÿ-ùÿäÿëÿéÿ:
— Ñÿíèí âåðäèéèí ñèãíàëëàðûí ùàìûñû áåëÿ çàé ÷ûõûð! — äåäè. —
Áèçè õàëãûí éàíûíäà áèéàáûð åëÿéèðñÿí? Éàøàäûüûí åâäÿí äÿ õÿáÿðèí éîõäóð! Ùàíû áÿñ, äåéèðäèí àòàì ãûçûë ýèçëÿäèá?
Ìÿììÿäáàüûð óäãóíà-óäãóíà õÿëâÿòõàíàéà òÿðÿô èøàðÿ åëÿäè:
— Åëÿ áèëèðäèì îðàäà ãûçûëäû...
Óçóí øèíåëëè èêðàù äîëó íÿçÿðëÿðëÿ Ìÿììÿäáàüûðà áàõûá:
— Àõìàã îüëó, àõìàã! — äåäè, ñîíðà ÷þíöá ñöðÿòëÿ ßëèàááàñ
êèøèýèëèí åâèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿäè, àììà áàéûð ãàïûñûíûí àüçûíäà
àéàã ñàõëàéûá ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû: — Áàüûøëà, âÿòÿíäàø! — äåäè.
— Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäèð!.. Âÿçèééÿò àüûðäûð... Íÿ èñÿ, áàüûøëà. —
Âÿ ÷ûõäû.
Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø î áèðè èêè íÿôÿð äÿ Óçóí øèíåëëèíèí àðäûíúà åâäÿí ÷ûõäû.
Ñîíðà êö÷ÿäÿêè ìàøûí èøÿ äöøäö, èøûüû êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè èøûãëàíäûðäû, ñîíðà ìàøûí äà, åëÿ áèë, î Óçóí øèíåëëè êèìè, ùèðñëÿ éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ ýåò-ýåäÿ ñÿñè óçàãëàøäû, åøèäèëìÿç îëäó.
Éàüûø øûðùàøûð éàüûðäû.
Áàéûð ãàïûñûíûí úÿôòÿñè âóðóëìàäûüû ö÷öí, úûðûëòûéëà à÷ûëûðäû,
ñîíðà êöëÿê ãàïûíû òÿçÿäÿí þç éåðèíÿ ÷ûðïûðäû.
Íþéöò ëàìïàñû ìèçèí öñòöíäÿ åëÿ-åëÿúÿ ùèñ âåðÿ-âåðÿ éàíûðäû
âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà ÷þêìöø î ãàðàíëûã äà éàâàø-éàâàø àðòûðäû.
Îòàüûí è÷èíäÿêè áó ö÷ íÿôÿð — ßëèàááàñ êèøè, Ùÿëèìÿ õàëà,
Ìÿììÿäáàüûð, åëÿ áèë, äàøà äþíìöøäöëÿð, òÿðïÿíìèðäèëÿð, ãûìûëäàíìûðäûëàð.

__________
1
Äèíÿ ýþðÿ Äÿúúÿë, Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí äöøìÿíè èäè âÿ î äöíéàíûí àõûðûíäà çöùóð åëÿéèá þçöíö Ìåùäè àäëàíäûðàúàã, àììà ñîíðà Ìåùäè Ñàùèáÿççàìàí ýÿëèá îíó þëäöðÿúÿê.

456

Áèðäÿí ßëèàááàñ êèøè èðÿëè éåðèéèá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè òàéáàòàé
à÷äû, êöëÿê éàüûøû êèøèíèí ñèôÿòèíÿ ÷ûðïäû, áàéûð ãàïûñû äà à÷ûã îëäóüó ö÷öí, îòàüûí è÷è éåë ÷ÿêäè, íþéöò ëàìëàñûíûí øöøÿñè éåðèíäÿí ãîïóá äþøÿìÿíèí öñòöíÿ äÿéäè âÿ ÷èëèê-÷èëèê îëäó.
ßëèàááàñ êèøè èêè ÿëèíè äÿ ïÿíúÿðÿäÿí ÷þëÿ óçàäûá ýþéÿ ãàëäûðäû, éàüûø áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ êèøèíèí ãîëëàðûíäàí ñöçöëäö, áöòöí áÿäÿíèíè éàø åëÿäè, áèð áóç ñîéóãëóüó êèøèíèí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö,
àììà ßëèàááàñ êèøè áó áóç ñîéóüóíó ùèññ åëÿìÿäè, ñó òþêöëÿí ÿëëÿðèíè ýþéÿ ñàðû óçàäà-óçàäà ùÿéÿúàíäàí áîüóëàí ñÿñè èëÿ:
— Éà Àëëàù! — äåäè. — Éà Àëëàù! ßéÿð âàðñàíñà, ÿéÿð ýþðöðñÿíñÿ, ÿéÿð åøèäèðñÿíñÿ, áóíó, — ßëèàááàñ êèøè ñóéó ñöçöëÿí ÿëèíèí áèðè èëÿ îòàãäà äàéàíìûø Ìÿììÿäáàüûðû ýþñòÿðäè, — áóíó úÿçàñûíà
éåòèð! Éåòèð úÿçàñûíà!.. ßéÿð éîõñàíñà äà, ùå÷ íÿ åøèòìèðñÿí, ùå÷
íÿ ýþðìöðñÿíñÿ äÿ, ãîé áó úÿçàñûíà éåòñèí!..
Áöðöíäöéö éîðüàí áàéàãäàí ñöðöøöá ÷èéèíëÿðèíäÿí éåðÿ äöøìöø âÿ èíäè òÿêúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ áàøû, ñèíÿñè à÷ûã, àéàüû éàëûí
Ùÿëèìÿ õàëà äÿëè êèìè:
— ßëèàááàñ! — ãûøãûðäû. — ßëèàááàñ!..
ßëèàááàñ êèøè àðâàäûíû åøèòìÿäè, Ýþéÿ ñàðû óçàíìûø éàø ÿëëÿðè
èëÿ î ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû éàðà-éàðà:
— Éåòñèí úÿçàñûíà! Éåòñèí!.. — äåäè...
...Î ùàäèñÿäÿí ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð áèð äÿ ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿ
ãàëìàäû, ãûñà þìðöíäÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíÿ
ýþðöíìÿäè, ùÿìèí éàüûøëû ïàéûç ýåúÿñè áàø ýþòöðöá åâäÿí ýåäÿí
îëäó, õÿáÿð ýÿëäè êè, íÿøÿõîðëàðà ãîøóëóá, ãóìàðáàçëàðà ãîøóëóá,
ïóë óäóçóð, âåðìèð, ãà÷ûð ýèçëÿíèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ, ìèí
äîããóç éöç èéèðìè ö÷öíúö èëèí áèð ãûø ñÿùÿðè ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû
î ãîøà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ Ìÿììÿäáàüûðûí ìåéèòèíè òàïäûëàð.
Ãîøóëäóüó äîñòëàðû, éîëäàøëàðû, ùÿìèí ãóìàðáàçëàð, íÿøÿõîðëàð ïóë óäóçóá ãà÷ìûø Ìÿììÿäáàüûðû ùàðàäàñà òàïûá áû÷àãëàìûøäûëàð âÿ Ìÿììÿäáàüûð ýöúëÿ þçöíö ìÿùÿëëÿéÿ éåòèðìèøäè, î ãîøà
òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
ßëáÿòòÿ, ùÿìèí ãûø ñÿùÿðè õÿáÿð î ñààò áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êö÷ÿéÿ ÷ûõìûøäû. Ìÿììÿäáàüûðûí
ìåéèòèíè äþâðÿéÿ àëìûøäûëàð.
Ìÿììÿäáàüûðûí úàâàí âÿ ñîëüóí ñèôÿòèíäÿ àüðûäàí, ÿçàáäàí
ÿëàìÿò éîõ èäè, ÿêñèíÿ, åëÿ áèë êè, ñèôÿòèíÿ áèð õîøáÿõòëèê êþëýÿñè
ãîíìóøäó.
Áèðäÿí ùàìû Ñàðû ùàìàìà òÿðÿô áàõäû.
457

äè.

ßëèàááàñ êèøè åâäÿí ÷ûõûá àñòà àääûìëàðëà úàìààòà òÿðÿô ýÿëèð-

Ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áèð-áèðëÿðèíäÿí àðàëàíûá éîë âåðäè âÿ ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá ãîøà
òóò àüàúûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû, àðõàñû öñòÿ éåðÿ ñÿðèëìèø îüëóíà
áàõäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí ïàëòîñóíóí, ïåíúÿéèíèí éàõàñû à÷ûã èäè âÿ
ãàí êþéíÿéèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðòìûøäû, áîéíóíäà, ÷ÿíÿñèíèí àëòûíäà ëàõòàëàíìûøäû, ÿëëÿðè, öçöíöí áèð òÿðÿôè ïàë÷ûüà áàòìûøäû.
ßëèàááàñ êèøè áèð ìöääÿò îüëóíóí ìåéèäèíÿ áàõäû âÿ òèòðÿéÿí
ÿëëÿðèíè áèðäÿí-áèðÿ ýþéÿ ãàëäûðäû:
— Èëàùè! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ!..
— Ñîíðà ýåðè ÷åâðèëèá åéíè àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá åâèíÿ ýåòäè âÿ ùÿìèí ãûø ýöíö áèð äÿ åâäÿí ÷ûõìàäû.
Ìÿùÿëëÿíèí àüñàããàëû Ñÿòòàð Ìÿñóì áèð ìöääÿò òÿðÿääöä åòäè, ñîíðà ßëèàááàñûí éàíûíà ýåòäè:
— Ãÿääàð îëìà... — äåäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ äîñòóíà íÿèíêè úàâàá âåðìÿäè, Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ùå÷ öçöíÿ äÿ áàõìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðû ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áàñäûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí äÿôí ìÿðàñèìèíäÿ èøòèðàê åëÿìÿäè, ùàðàäà áàñäûðûëäûüûíäàí äà õÿáÿðè îëìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí äÿôíèíäÿ ùàìû ñóñìóøäó âÿ è÷èí-è÷èí àüëàéàí, þçëÿðè äåéèá þçëÿðè åøèäÿí òÿêúÿ Ùÿëèìÿ õàëà èëÿ Ìàøòàüàäàí
ýÿëìèø Íèñÿ èäè.
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ýèçëèí-ýèçëèí Ùÿëèìÿ õàëàíûí äÿðäèíÿ àüëàéûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëó ö÷öí òÿçèéÿ ñàõëàìàäû âÿ ùå÷ êèìäÿí áàøñàüëûüû ãÿáóë åëÿìÿäè.
458

XVII

Ìÿí ùå÷ úöðÿ éàäûìà ñàëà áèëìèðÿì êè, ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ íÿ âàõò åøèòäèì? Êèìäÿí åøèòäèì? Áóíó åøèäÿíäÿ ìÿí íÿ åäèðäèì? Íÿ èëÿ ìÿøüóë èäèì? Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè,
áó õÿáÿðè áèðèíúè äÿôÿ àíàìäàí åøèòäèì, áÿçÿí éàäûìà äöøöð êè,
éîõ, äåéÿñÿí ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ Áàëàêÿðèìäÿí
åøèòäèì, éà äà, äåéÿñÿí, áèçèì äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê âÿ áó õÿáÿðè äÿ áèðèíúè Úÿôÿðãóëó ãà÷à-ãà÷à áèçÿ ýÿòèðäè. Áÿçÿí äÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ìöùàðèáÿíèí
áàøëàìàüûíû èëê äÿôÿ ìÿùÿëëÿäÿí åøèòäèì, éÿíè áó õÿáÿðè ìÿíÿ
áîìáîø êö÷ÿìèç ïû÷ûëäàäû, áîìáîø äàëàíûìûç ïû÷ûëäàäû, ýþçýþðÿñè éåòèìëÿøìèø î Ñàðû ùàìàì ïû÷ûëäàäû... àììà êö÷ÿìèç ìöùàðèáÿ
áàøëàíàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, äàëàíûìûç äà
ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, î Ñàðû
ùàìàì äà ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà éåòèì ãàëìûøäû. Áÿçÿí
ìÿí ýþçöìö éóìóðàì âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ, ñÿêèíèí
öñòöíäÿ òÿíùà òàõòà êÿòèë ýþðöðÿì, ýöí ÷ûõûá, î òàõòà êÿòèëèí êþëýÿñè ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøöá âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ éàâàøéàâàø, ýþçëÿ ýþðöíìÿäÿí ùÿðÿêÿò åëÿéÿí éàëíûç î òàõòà êÿòèëèí ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøìöø êþëýÿñèäèð: ýöí ÿéèëèð, êþëýÿ äÿ òàõòà êÿòèëèí
áàøûíà ôûðëàíûð, î äþðä íàçèê êÿòèë àéàüûíûí êþëýÿñè îðòàäà áèðäÿí
òàìàì ÿðèéèð, éîõ îëóð, ÷öíêè ýöíäöç êÿòèëèí öñòöíÿ äöøöð, ñîíðà
éåíÿ î êþëýÿ éàâàø-éàâàø ñÿêèíèí öñòöíäÿ óçàíûð, ñîíðà èñÿ àõøàì
äöøöð, ýöí ÷ÿêèëèð, êþëýÿ èòèð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î òàõòà êÿòèë ßëèàááàñ êèøèíèí êÿòèëèäèð, ùÿìèøÿ ýÿòèðèá Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà ñÿêèéÿ ãîéàðäûëàð, öñòöíÿ äÿ áàëàúà äþøÿêúÿ àòàðäûëàð. ßëèàááàñ êèøè äÿ
ýÿëèá î êÿòèëäÿ îòóðàðäû, ÷ÿíÿñèíè èêè ÿëè èëÿ äÿ òóòäóüó ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíèí äÿñòÿéèíÿ ñþéêÿéÿðäè âÿ ýÿëèá-ýåäÿíÿ áàõàðäû, ñàëàì àëàðäû, ñþç ñîðóøàðäû, êöñÿíëÿðè, èíúèéÿíëÿðè ÷àüûðûá áàðûøäûðàðäû, äàëàøàíëàðûí áàøûíà àüûë ãîéàðäû (òÿêúÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà, ÷öíêè ßëèàááàñ êèøè è÷êè è÷èá êåôëÿíìèø àäàìëà ñþùáÿò åëÿìÿçäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí áèð àç ñîíðà, åëÿ êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð éåòèìëèê ÷þêäö, åëÿ êè, Ñàðû ùàìàìûí ðÿíýè áèð ãÿìýèíëèê ðÿíýè êèìè,
åëÿ áèë, áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëäû, îíäà Íèñÿ õàëà ÿðè èëÿ âÿ
îüëàíëàðûíäàí äà áèðè èëÿ ýÿëèá áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ àòàñûíûí
öçöíÿ àü îëäó, àòàñûíûí ñþçöíÿ, ìöãàâèìÿòèíÿ, ìÿùÿëëÿäÿí àéûðìàã èñòÿìÿäèéèíÿ áàõìàäû âÿ ßëèàááàñ êèøèíè þçö èëÿ Ìàøòàüàéà
àïàðäû âÿ áèç äàùà ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíè ýþðìÿäèê, ßëèàááàñ êè459

Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäàêû åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áóíäàí ñîíðà ùÿìèøÿ éåêÿ âÿ ãàðà áèð ãûôûë àñûëäû âÿ ìÿíèì áöòöí äàõèëèìäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûëà áèð êèí-êöäóðÿò.øèíèí áèçèì äàëàíäàí àøàüûéà. Áàëàêÿðèì. Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ãàðà ýþçëÿðèíÿ íåúÿ äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêäö. þçö äÿ áóðàëàðäàí óçàãëàðà ýåäèðäè. èíäèúÿ Àü Äÿâÿíèí éîõ. Éàíûíäà äà éöç ãðàì úåéðàí ñöäö. àëÿ. ùÿìèøÿêè êèìè. Ñîíðà Áàëàêÿðèì î êÿäÿðëè ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áèð-áèð áèçÿ áàõäû âÿ áèç áó ýþçëÿðäÿ áèð àüðû ùèññ åòäèê âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëäè êè. î Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà îëóðäó âÿ èíäè äÿ îðàäà èäè. Áàëàêÿðèì ñþùáÿòèíè êÿñèá ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãàðà ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàéà çèëëÿäè âÿ áèçèì ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíäà. áó óøàãëàðà? Ñÿí äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí äàíûø åé. òàìàì à÷ûãàøêàð øÿêèëäÿ Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðèíè äÿðèí áèð êÿäÿð áöðöäö. áèð íèôðÿò âàð èäè. ùÿìèøÿêè êèìè. Áàëàêÿðèìëÿ áèðëèêäÿ Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà. î áàëàúà ßëÿêáÿð î âàõò áÿëêÿ äÿ ùå÷ «êÿäÿð» ñþçöíöí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäè. Èáàäóëëà äà áèçèì éàíûìûçäàäûð âÿ î äà äèããÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí äåäèêëÿðèíÿ ãóëàã àñûð.. áàøûíà éûüûøûá Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñàíäà. ùÿòòà èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ìöùàðèáÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûë ýÿëèá ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà äàéàíûð. Áèðäÿí Èáàäóëëà Áàëàêÿðèìèí ñþùáÿòèíè éàðûì÷ûã êÿñäè: — Àëÿ. ìöùàðèáÿ ãóðòàðàíäàí ÷îõ-÷îõ èëëÿð ñîíðà äà. ãóòàá áèøèðäèëÿð.. Áàëàêÿðèìèí þç ÿòèíè êÿñèá òàâàäà ãûçàðòäûëàð. áèð äÿ ýþðäöê êè. ñîíðà áèð äÿíÿ äÿ éöç!. Áàëàêÿðèì äàíûøûðäû âÿ äàíûøäûãúà äà. éàõøû áàøà äöøìÿäèéèìèç î ñåùðëè àëÿìäÿ èäèê. äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí! — Ñîíðà Èáàäóëëà àüçû ñóëàíà-ñóëàíà äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíû òÿñâèð åòäè: — Òàâàäà úûç-úûçíàí ãûçàðà î öç-áó öç.. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðè. XVIII Áèð äÿôÿ áèç áóíóí øàùèäè îëäóã êè.. Ùÿìèí àõøàì Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿäÿí äàíûøàíäà âÿ áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè. Áèç äÿ. áó íÿ íàüûëäû äàíûøûðñàí. î ãÿäèì âàõòëàðäà. Èáàäóëëàíûí àüçû ñóëàíà-ñóëàíà åëÿäèéè òÿñâèð Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ ïèñ òÿñèð åòäè. öñòöíÿ äÿ ñóìàã òþêöá àüçûí éàíà-éàíà éåéÿñÿí!. Áàëàêÿðèì áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë 460 . àììà áóðàñû òàìàì øÿêñèç èäè êè. ßëáÿòòÿ.

Ñÿôóðÿ õàëà áöòöí ãûçûë áÿð-áÿçÿéèíè ñàòìûøäû. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà. äîüðóäàí äà.. éàëâàðûðäû êè. éÿíè èúàçÿ âåðèáëÿð êè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áèçäÿ îíñóç äà ÿò áèøìèøè îëìóðäó. Çèáà õàëàíûí åâè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àøàüû áàøûíäà. ñîíðà ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ éàéûëäû êè. Áó ýþðöíìÿìèø ùàäèñÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ìàò ãîéìóøäó. . XIX Áèð ýöí — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿíèí èëê àéëàðû èäè — ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. ùåéâàíû ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðìèøäè âÿ ÿòäÿí éàðûì êèëî-éàðûì êèëî ãÿçåòÿ áöêöá ìÿùÿëëÿäÿêè áöòöí åâëÿðÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè... àíà-áàëà áèð éåðäÿ îëñóí. èíäèúÿ äåäèêëÿðèíè éàäûíûçäàí ÷ûõàðûí. Ìÿí þçöìÿ âåðäèéèì ùÿìèí ñþçö éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ áîçáàøû éåäèì. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ àïàðñûí. Ãàâðèë. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ î ïóëà îüëóíóí ìöùàðèáÿ éàðàñûíäàí áåëÿúÿ ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãîéóí àëìûøäû. Ùÿìèí ýöíäÿí òÿõìèíÿí ö÷ àé ñîíðà. áèð äÿ ùå÷ âàõò ÿò áèøìèøè éåìÿéÿúÿì. ßëèàááàñ êèøèíèí î ãàïûñû ãûôûëëû åâèíèí ãîíøóëóüóíäà éàøàéàí Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàýèë íÿçèð ãîéóí êÿñìèøäèëÿð. Áèçÿ äÿ ïàé ýÿëìèøäè âÿ àíàì ùÿìèí ïàéäàí áîçáàø áèøèðìèøäè. Ãàâðèë àäûíäà îüëó âàðûéìûø. Àìåðèêàäà éàøàéûðìûø âÿ ùÿìèí Ãàâðèë èíäè Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðìàãäàí þòðö áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèá. ãÿçåòäÿ-æóðíàëäà éàçûá Àìåðèêà úàìààòûíû àéûëäûðìûø êè.. Àìåðèêà úàìààòûíû ôàøèñòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ãàëäûðìûø. èíäè äÿ ñàü-ñàëàìàò åâëÿðèíäÿ èäè. íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà èäè âÿ ùÿìèí éåðäÿí êå÷èá ýåäÿíäÿ î íþéöò èéèíäÿí 461 . ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã ëàçûìäûð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Ãàâðèëÿ èúàçÿ âåðèáëÿð êè.. Áàêûäà ãîñïèòàëäà éàòìûøäû. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìÿ ñþç âåðäèì êè. Çèáà õàëàíûí îüëó Ãàâðèë ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè èìèø. î áàõûøëàðëà áèçÿ éàëâàðûðäû. Çèáà õàëàíûí.. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿéèí.êè. äîüðóäàí äà.Áèð ìöääÿòäÿí ñîíðà Åéíóëëà òÿçÿäÿí ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ ãàéûòìàäû. Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàíûí áþéöê îüëó Åéíóëëà ìöùàðèáÿäÿ éàðàëàíûá ýÿëìèøäè.

Àëëàù ñÿíè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. Äöçäöð. — äåéèðäè. ýþé òîðáàñûíû ùÿìèí òóìëà äîëäóðóá êö÷ÿ ãàïûñûíûí àüçûíäà. úöðáÿúöð ðÿíýëè êàüûç ïàð÷àëàðû èëÿ î ãÿäÿð éàïûøäûðûëìûøäû êè.. ÿñëèíäÿ. ùÿãèãÿò èìèø). öçëÿðèíÿ ýþç éåðè äåøèê ãàðà ïàð÷à áàüëàéûá áàíê éàðûðëàð âÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. Çèáà õàëàíûí ÿí áèðèíúè ìöøòÿðèñè Øþâêÿò èäè âÿ åâäÿ. Çèáà õàëàíû ýöíäÿ ýþðöðäöê. äöç ñþçÿ íÿ äåéÿñÿí?. äåìÿëè. ÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þëìöøäö âÿ î âàõòäàí äà òÿê éàøàéûðäû. ÿëëè ìÿðòÿáÿäÿí äÿ ùöíäöðäöð. áàëàúà âÿ óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèíèí öñòöíäÿ îòóðóá òóì ñàòûðäû: — Ïåéüÿìáÿð ùàããû.. ñîíðà áèøèðèá éåéèðëÿð (ñîíðàäàí ùÿìèí òûñáàüà éóìóðòàñûíûí «ïîðîøîê»ó Áàêûéà äà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áèç áèëäèê êè. òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðàðäû. äåéèðäèëÿð îðäà åëÿ áèíàëàð âàð êè. ùå÷ êèì öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ áó ñþçÿ èíàíìûðäû. àììà. Àìåðèêàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíû ãóðóäóá «ïîðîøîê» åëÿéèðëÿð. Çèáà õàëà àüûëëû äàíûøûð âÿ äåäè: — Âàëëàù. Çèáà õàëà éÿùóäè èäè. ýóéà. Çèáà õàëàíûí Ãàâðèë àäûíäà áèð îüëó âàð âÿ ùÿìèí Ãàâðèë Àìåðèêàäà éàøàéûð. ñÿí ìöñÿëìàíà äà.áàøãà ãîâðóëìóø ýöíÿáàõàí òóìóíóí èéè äÿ àäàìû âóðóðäó. Çèáà õàëà èñÿ ÷îõ àäè áèð àäàì èäè. 462 . áóíó ùàìû äåéèðäè. ñààòäà 130 êèëîìåòð ýåäèð âÿ äåéèðäèëÿð êè. Éàõøû åëÿ ùàìûé÷óí éàõøûäû. Áèð äÿôÿ ßëèàááàñ êèøè î ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí þòÿíäÿ Çèáà õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè åøèòäè âÿ ýöëÿýöëÿ àðâàäà ñàòàøìàã èñòÿäè: — Ñÿí ùàíñû ïåéüÿìáÿðè äåéèðñÿí. áó. ýóéà. ìÿíÿ äÿ. Çèáà õàëàíûí òóì ñàòäûüû î ñòÿêàí î ãÿäÿð ÷àòëàéûá ñûíìûøäû âÿ ÷àòëàã éåðëÿðè. éàõøû òóìäó!. ÷öíêè Çèáà õàëà éàé-ãûø ùÿìèøÿ òóì ãîâóðàðäû. ÿéÿð ïåéüÿìáÿðäèðñÿ. ßëèàááàñ êèøè áàøûíû áóëàäû.. éàõøû îëóá. éÿíè êè. ùà÷àíñà Ãóáàíûí éÿùóäè êÿíäèíäÿí êþ÷öá áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìèøäè. õà÷ïÿðÿñòÿ äÿ. äåéèðäèëÿð Àìåðèêàäà åëÿ ìàøûíëàð âàð êè. ßëáÿòòÿ. ÷öíêè Àìåðèêà ùàããûíäà úöðáÿúöð ìþúöçÿëÿð äàíûøûðäûëàð.. ÷öíêè Àìåðèêà ÷îõ óçàã áèð ìÿìëÿêÿò èäè. òîðáàíûí è÷èíäÿêè ãàëûí øöøÿ ñòÿêàíû äîëäóðóá òóì ñàòàðäû. îðàíûí úàâàíëàðû ÿëëÿðèíÿ àâòîìàò àëûá. àììà ùàìû äåéèðäè êè. àé Çèáà? Çèáà õàëà äåäè: — ßëèàááàñ ãàðäàø. ýóéà. ñûíûãëàð ãÿçåò ãûðûãëàðû èëÿ. ÿñëèíäÿ øöøÿ ùå÷ ýþðöíìöðäö âÿ ñòÿêàíûí è÷èíèí òóòóìó äà àçàëûá áèðúÿ îâóú îëìóøäó.

þçö äÿ áó àäàìûí Àìåðèêàäàí ýÿëìÿéè. åâäÿí ÷þëÿ ÷ûõìûðäû âÿ áèç åëÿ-åëÿúÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí î àü ÷èòïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. Éàçûã Çèáà î ìàøûíà íåúÿ ìèíÿúÿê ùÿð ýöí. ìöùàðèáÿ áàøëàäû. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. áöòöí óøàãëàð éûüûøûá ýåäèá äàéàíìûøäûã Çèáà õàëàíûí åâè èëÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ âÿ ýþçëÿðèìèçè äèêìèøäèê Çèáà õàëàíûí àü ÷èò ïÿðäÿ àñûëìûø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ. äàùà òóì òàïûëìàäû âÿ Çèáà õàëà äà äàùà î óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðóá: «— Ïåéüÿìáÿð ùàããû. õöñóñÿí. ÷îõ äåìÿéèí î Øþâêÿòäÿí. ìåùðèáàí.. Äàùà íå÷ÿ àé èäè ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû. éàðûàú.. éàõøû òóìäó!. àüÿç? Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. ñèëèíäèð ãîéóá. áàøûíà äà. Áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû Çèáà õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèðäèê. ùÿðÿñèíèí ö÷êöíú ÿñýÿð ìÿêòóáó äöíéàíûí áèð éåðèíäÿí ýÿëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ èíäè. ùå÷ êèìëÿ èøè éîõ èäè âÿ åëÿ êè. ÷öíêè õåéèðÿ-øÿðÿ éàðàéàí àðâàä èäè. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðñûí. Çèáà õàëà àú ãàëàð. þçö äÿ èéèðìè áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ. Ãàâðèë ýÿëèá êè. Àðâàäëàð äåéèðäè êè. ñòÿêàí-íÿëáÿêè ãóðóëàäû.. ýóéà. ïèëëÿêÿíëÿ ãàëõìûðëàð êè. þçö äÿ Àìåðèêàäàí ýÿëÿí áó àäàìûí áèçèì ùàìûìûçûí þéðÿøäèéèìèç. äèëèøèðèí èäè. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû êèìèí÷öíñÿ ñåâèíèðäè. ìàøûí ãàëäûðûð àäàìëàðû éóõàðû äÿ. îüóëëàð ìÿùÿëëÿìèçäÿí ýåäèðëÿð.. éàçûã Çèáà. éàðûòîõ äîëàíäû.» — äåéÿ òóì ñàòìàäû. ùàìàìäà ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿðäÿí çàðàôàòëà äåéèðäè: — Ñÿí Àëëàù. êèìèíñÿ ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëìÿéè. ÷öíêè ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîí463 . Ãàâðèë èñÿ.... Íèñÿ õàëà äåéèðäè: — À-à-à. Àìåðèêàäà Ãàâðèëèí îí îòàüû âàð. ýöíäÿ ýþðäöéöìöç Çèáà õàëàíûí äîüìàúà îüëó îëìàüû áèçÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè.. áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. ÿéíèíäÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ ïàëòàðëàð âàð. Áàøûíà áèð èø-çàä ýÿëÿð. ÿêñèíÿ. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Âàé. î ìÿðòÿáÿëÿðè íåúÿ ãàëõàúàã åëÿ? Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿðè òåç-òåç ýÿëìÿéÿ áàøëàéàí úàâàíëàðûí ãàðà ìÿúëèñëÿðèíäÿ ãàá-ãàúàã éóäó. ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè îëìàüû. áèðúÿ ãàðíû âàð èäè. äåéèðäèëÿð êè.äöêàíäà. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíäÿ îíà-áóíà êþìÿê åëÿìÿéÿ áàøëàäû.

Áó âàõò Õàíûì õàëà áàøäà îëìàãëà. Çèáà õàëà ö÷öí øàä õÿáÿð ýÿëèðäè (éÿíè îüëó Ãàâðèë ýÿëèá ÷ûõìûøäû). ýöíäÿ ýþðäöéöì âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áèð áèíàñû. — Ñîíðà äà Çèáà õàëà áèðäÿí-áèðÿ è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ àüëàìàüà áàøëàäû. àé ßëÿêáÿð!. àíàì âàð. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì þçöì ö÷öí àéäûí îëäó êè. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíè ñÿëàìÿò åëÿñèí!. ìÿùÿëëÿìèçèí ö÷-äþðä àðâàäû ýþçàéäûíëûüû âåðìÿê ö÷öí. ýþðÿðñöç. áàëàì. ùå÷ ùàðà ýåòìÿçäèì!. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëÿí Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèì î ãÿäÿð ýöúëö èäè êè.. ýåò àíîâó ýþòöð ýÿë. ùå÷ âàõò ùàããûíäà ôèêèðëÿøìÿäèéèì. Ýöíîðòà âàõòû àðâàäëàðûí áèçäÿ éûüûøûá îòóðäóüó çàìàí àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ äÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. Áàéàãäàí áÿðè åëÿ-åëÿ÷ÿ êö÷ÿäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àü ÷èòïÿðäÿëè êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. ïÿíúÿðÿñè êèìè àëûøäûüûì. àõû. âàëëàù. ùà÷àíñà Ãàâðèëè ýþðÿ áèëÿê. ìàüûë ùå÷ îëìàñà. ùàíñû áèð ãàïûñû. Ñèçè ãîéóá 464 . íþø èíäèéÿúÿí ýþðöíìöðäö? Íþø äåìèðäè êè. àäÿò åòäèéèì Çèáà õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðÿì âÿ Çèáà õàëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà ìÿí äÿ àíàì êèìè. Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Éàçûã Çèáà ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèá. ìÿí þëö. ìÿíèì äÿ. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Áó êè.. ìÿùÿëëÿìèçÿ áÿä õÿáÿð éîõ. áöòöí þìðö áîéó îüëóíóí éîõ.. îíóí÷óí äàðûõàúàüàì. ìÿíèì äÿ öçöìäÿí þïäö: — Íÿ éàõøû ýÿëäèí. ñèç äèðè. Ãàâðèë èñÿ ýþðöíìÿê áèëìèðäè âÿ áèç òàìàì öìèäèìèçè èòèðìèøäèê êè. Ãàâðèëè ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿíèì îíëàðû áåëÿúÿ áóðàäà ãîéìàüûì éàõøû äåéèëäè.ðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. þçöíö àðâàäëàðûí öñòöíÿ àòäû. óøàãëàðà áàõñûí!. Äöçäöð. Ãîé ýåòñèí îüëóéíàí.. ìÿí óøàãëàðäàí àéðûëûá àíàìûí éàíûíà ãà÷äûì âÿ àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá àðâàäëàðëà áèðëèêäÿ óøàãëàðûí à÷ûã âÿ ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû àëòûíäà Çèáà õàëàýèëÿ ýèðäèì.. Çèáà õàëà åëÿ áèë êè. áàéàãäàí áÿðè ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ ñÿêèäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àüïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõàí óøàãëàð ÷þëäÿ ãàëàúàãäû. þìðöíöí àõûðûíäà îüóë-óøàã ýþðñöí. ìÿí äàðûõàúàéàì Çèáà õàëàé÷öí. Õàíûì õàëàýèëèí éîëóíó ýþçëÿéèðìèø. Ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÿéèëèá òóì ñàòìàãäàí áåëè äîíãàðûá. ùÿ? Àüÿç. áèð-áèð ùàìûñûíûí öçöíäÿí þïäö. Àíàì äåéèðäè: — Ñèçè áèëìèðÿì. áóíó àðâàäû ýþíäÿðèá áóðà. Ãàâðèëÿ õîøýÿëäèí äåìÿê ö÷öí Çèáà õàëàýèëÿ ýÿëäè âÿ àíàì äà ùÿìèí àðâàäëàðûí àðàñûíäà èäè. áåëÿ éàõ÷û îüóë èäè. — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. äåéèá êè. âàëëàù.

. óçóí âÿ Ãàâðèëèí ýåéèìè äÿ àäè ýåéèì èäè: àéàãëàðûíäà Çèáà õàëàíûí åâ áàøìàãëàðû. ùÿð ùàëäà. àäè àü êþéíÿê. — äåéèðäè. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëìèø áó Ãàâðèë ýþçëÿäèêëÿðèìèí òàìàì ÿêñèíÿ îëàðàã àäè áèð àäàì èäè: ñà÷ëàðû òþêöëìöø. áÿñ ùà÷àí ýþðÿúÿéÿì? Íÿâÿëÿðèì äÿ äåéèð.» — äåéèðäè âÿ áóðàñû äà ìÿíè òàìàì ùåéðÿò è÷èíÿ ñàëìûøäû êè. äÿãèãÿäÿáèð «—Àëëàù ãîéñà!. ñàðûøûí. ýþçëÿðèíè äèããÿòëÿ Ãàâðèëÿ çèëëÿìèøäè.. íÿ åäèì. î õàðàáàäà ìÿí íÿ åäÿúÿéÿì?. èñòÿéèðäè áèëñèí êè. Àíàì äà.. èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. áàøûìà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüàì? Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. éîõñà éîõ? Ãàâðèë ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäó. Ãàâðèëèí óøàãëàðû þç åâëÿðèíäÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðäû âÿ áó ìÿíÿ ñîí äÿðÿúÿ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè êè.ùàðà ýåäÿðäèì? Êèìäè ìÿíè àäàì éåðèíÿ ãîéàí ñèçäÿí áàøãà? Àììà íÿâÿëÿðèì âàð äÿ î õàðàáàäà. Ñÿôóðÿ õàëà äà.. àììà. Ãàâðèë áàøûíû òÿðïÿäèá àíàñûíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäÿ-åäÿ: 4-30 465 . ÿëèíäÿêè áàëàúà äÿñìàëëà ýþçëÿðèíè. ñîíðà éåíÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðäó âÿ äîüðóñó. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì ìÿí. è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ. áèç è÷ÿðè ýèðÿíäÿ àéàüà ãàëõäû.» «—Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. Ìÿíè ìöòÿÿññèð åäÿí ÿí áþéöê àäèëèê äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè.» «—Àëëàù áèëÿí éàõøûäûð!. ìÿí Ãàâðèëè ýþðÿíäÿ áèð áàëàúà ìöòÿÿññèð îëäóì. Ãàâðèë äÿ áó àðâàäëàð êèìè êþâðÿëèðäè. ÿéíèíäÿ àäè øàëâàð. ìÿí ñèçè ãîéóá ùàðà ýåäÿúÿéÿì.. Àçÿðáàéúàí äèëèíè áèëìèðëÿð âÿ ùå÷ îëìàñà ðóñ äèëèíè äÿ áèëìèðëÿð. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà êþâðÿëèá àüëàéûðäû.. áèçèì áó áÿäáÿõò Çèáà õàëà áó àäàìûí éàíûíäà áèð õîø ýöí ýþðÿúÿê. ìÿíèì àíàì. àðûã... ÷öíêè åëÿ áèëèðäèì êè. àðâàäëàð þïöøöá-àüëàøäûüû áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû... éàø áóðíóíó ñèëÿ-ñèëÿ: — Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. åëÿ áèë. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã èñòÿéÿí Êîðîüëó êèìè áèð ãÿùðÿìàí ýþðÿúÿéÿì.. òÿêúÿ Õàíûì õàëà àüëàìûðäû. Ìÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàéûí. Çèáà õàëà àüëàäûãúà. Ñÿôóðÿ õàëà. ýþðìÿê èñòÿéèðÿì îíëàðû. Ãàâðèë àäè Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ äàíûøûðäû. Õàíûì õàëàíûí î ýþçëÿðè Ãàâðèëè Çèáà õàëàíûí î áàëàúà îòàüûíäà ñûíàãäàí êå÷èðèðäè. äîäàüûíû äèøëÿéèá äîëìóø ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿéèðäè. ùÿð êÿëìÿäÿí áèð äÿ: «—Àëëàù ãîéñà!.. áèçèì áó Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëäèêúÿ. áÿñ ìÿí îíëàðû íåúÿ áàøà äöøÿúÿéÿì? Àé àðâàäëàð. Áèç äÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäóã âÿ Çèáà õàëà ùÿðäÿíáèð ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà.» — äåéèá äîëóõñóíàí áó Ãàâðèëèí óøàãëàðû áèðáèðëÿðè èëÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð.

. Ãàâðèë: — Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!.— äåéèðäè. ñîíðà àâòîìàò ãÿëÿìèí àüçûíû áàüëàäû âÿ êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéäó âÿ ìÿí èíäè äÿ ýþçëÿðèìè î àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì âÿ áó âàõò ìÿí þç öçÿðèìäÿ Õàíûì õàëàíûí àíè áàõûøëàðûíû ùèññ åëÿ466 ... äöçäöð. ÷öíêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíèì äåéèëäè. — Ãîé ýåäèì áèð î íÿâÿëÿðè ýþðöì. Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!.» — äåìÿéè äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû.. ãÿëÿìëÿðÿ éàìàí àçàðûì âàð èäè (ùÿìèí èë.. áó áàéðàìäà áèð áàëàúà ùÿçèíëèê. — äåéèðäè. ñèç äÿ. — Ñîíðà éåíÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì. Ìÿí ùå÷ úöð ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î ìþúöçÿäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì. òÿê ãîéìàéûí ìÿíè îðàäà. àììà ùÿð ùàëäà äöíéàäà áåëÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð âàð èäè. î ùàäèñÿäÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ùàìûìûçûí éàäûðüàìàüà áàøëàäûüûìûç áèð áàéðàì ÿùâàë-ðóùèééÿñè âàð èäè. ùÿòòà ãöññÿ âàð èäè. ãóðáàí îëóì. Ãàâðèë: — Àëëàù ãîéñà!.. — Ùàìûíûçà ìÿêòóá éàçàúàüàì. ùå÷ âàõò ìÿíèì îëìàéàúàãäû.. Áó âàõò Ãàâðèë ÿéíèíäÿêè àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí áàëàúà òöòÿê êèìè áèð øåé ÷ûõàðòäû. — äåéèðäè. ìÿíèì ìöõòÿëèô ïåðîëàðà. ìÿí èñÿ ýþçëÿðèìè î àâòîìàò ãÿëÿìäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì: êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñóíà áàõûðäûì.. ìÿêòóá éàçûí. ôûðëàéûá àüçûíû à÷äû âÿ ìÿí áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ àâòîìàò ãÿëÿìè áåëÿ ýþðäöì. éÿíè ìöùàðèáÿ áàøëàéàí èëè ìÿí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäèðäèì). ïåéüÿìáÿð ùàããû.. åëÿ áèë ìÿíèì þçöìöí ùÿéàòûìäà íÿñÿ ðóù éöêñÿëäÿí áèð ùàäèñÿ áàø âåðìèøäè... Ãàâðèë ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñó èëÿ Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû (âÿ áèçèì Çèáà õàëàíûí äà áóíäàí ñîíðàêû öíâàíûíû) éàçûá àðâàäëàðà âåðäè.. Ãàâðèë äîüðóäàí äà Àìåðèêàäàí ýÿëèá. ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí ãÿëÿìèíÿ áàõûðäûì âÿ éàëíûç áó çàìàí ìÿí èíàíäûì êè..— Àëëàù ãîéñà!. äÿãèãÿäÿáèð «— Àëëàù ãîéñà!. åâäÿ îòóðóá íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèí óúóíà òàõäûüûì ïåðîíó ìöðÿêêÿáÿ áàòûðà-áàòûðà àü ìèëÿìèë äÿôòÿðëÿðäÿ éàçìàüà äà ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè âÿ Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. Ãàâðèë ùÿìèí àâòîìàò ãÿëÿìÿ ìèçèí öñòöíäÿêè ãÿçåòèí êÿíàðûíäà Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû éàçûðäû. î àâòîìàò ãÿëÿìÿ áàõà-áàõà Ãàâðèëèí àðâàä êèìè êþâðÿëèá äîëóõñóíìàüû äà.

î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð úîøüóíëóã. íèêáèíëèê ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè âÿ ìÿí äàùà þçöìö èíàíäûðìûøäûì êè. êè÷èúèê áèð éåíèëèêäÿí. òÿçÿúÿ ÷ûõìûø óëäóçëàðà äà òàìàì éåíè ýþçëÿ áàõäûì. ñåùðëè äöíéàëàðëà. ýÿëÿúÿêäÿ ìÿíèì äÿ ìöòëÿã áåëÿ àâòîìàò ãÿëÿìëÿðèì îëàúàã âÿ î àâòîìàò ãÿëÿìëÿðëÿ Ãàâðèë êèìè ñöðÿòëÿ. àðûã îðäëàðûíû äîëäóðóá íàçèê ÷ÿíÿñèíè îéíàäà-îéíàäà î ýþçÿë òöòÿéè ÷àëàí Áàëàêÿðèìÿ äÿ. Ìÿí ùÿð ýöí ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðóá êèòàáëàðûìû. î ãîøà òóò àüàúûíà äà âÿ î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû àðàñûíäàí ýþðöíÿí ýþéÿ äÿ. ãûçàðäûì âÿ ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí àü êþéíÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ÿêäèì. Ñàðû ùàìàìûí. àììà î éàçûëàð ãÿçåò êÿíàðûíäàêû öíâàí éàçûëàðû îëìàéàúàã. ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðèí äèâàðëàðûíà ùîïìóø ãöññÿäÿí äÿ äåéèðäè âÿ ìÿí úûããûðûüûìû ÷ÿêìÿäÿí Áàëàêÿðèìèí î ýþçÿë òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. áó áàõûøëàðû ýþðìÿäèì. î ùÿðàðÿòäÿ äÿ áèð íèñýèë âàð èäè. äàëàíûìûçûí. Çèáà õàëà íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäàêû åâèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàëàúà áèð ãûôûë âóðäó âÿ îüëó Ãàâðèë èëÿ Àìåðèêàéà ýåòäè âÿ ìöùàðèáÿíèí äÿðäè åëÿ áèë êè. ìÿí.. ìÿí áèðäÿí-áèðÿ þçöì þç ýþçöìäÿ áþéöäöì. äÿôòÿðëÿðèìè. ìÿíäÿêè î úîøüóíëóãäà. åëÿ áèë êè. Áó ôèêèð ìÿíèì áöòöí è÷èìè ùÿéÿúàíà ýÿòèðäè. ìöðÿêêÿáãàáûìû. éåíÿ äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ÿëèíÿ àëäû âÿ àõøàìëàð Áàëàêÿðèì ùå÷ êèìÿ áèð ñþç äåìÿäÿí ãîøà òóòóí àëòûíäà. âÿ áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. ìÿùç ùèññ åòäèì. ÿñëèíäÿ áó ôèêèð î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áþéöê áèð êÿøô èäè âÿ ùÿìèí êÿøô ìÿíèì öðÿéèìÿ éåíè ùèññëÿð ýÿòèðäè. íÿñÿ áàøãà éàçûëàð îëàúàã.. óúóíà ïåðî òàõûëìûø íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèìè àíàìûí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåòìÿéèì ìöíàñèáÿòèëÿ ìÿíèì467 .. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàâàø-éàâàø éåòèìëÿøäèéèíäÿí äÿ äåéèðäè. åëÿ áèë êè. ñÿëèãÿ èëÿ éàçûëàð éàçàúàüàì. Áèð íå÷ÿ ýöí ìÿí î àâòîìàò ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñèíèí è÷èíäÿ èäèì. î òöòÿê åëÿ áèë êè. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóá òöòÿéèíè ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. àììà åéíè çàìàíäà. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí ùÿðàðÿòè éåíÿ äÿ áàëàúà ßëÿêáÿðèí ñèíÿñèíè ãûçäûðìûøäû.. ÷îõ éöíýöë áèð ôàñèëÿäÿí ñîíðà.äèì. ùà÷àíñà áèð ýöí ýÿëÿúÿê âÿ ìÿí áó ýþçÿë òöòÿéèí ñþéëÿäèêëÿðèíè î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ïåðîñóíäàí ÷ûõàí ñþçëÿðëÿ éàçàúàüàì. äöíéàíûí ìþúöçÿëè èøëÿðèéëÿ áÿðàáÿð. ÷öíêè òàìàì ýþçëÿíèëìÿç èäè. íèêáèíëèêäÿ éåíÿ äÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì ùÿçèí áèð ãöññÿ âàð èäè âÿ î ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñè è÷èíäÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíèí «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óíó õàòûðëàìûøäû.

ùàìûñû ñÿêñÿêÿ è÷ííäÿ èäè. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíûí ñÿñèíäÿ íÿñÿ ùèññ åäèðäèì. ùèññ åäèðäèì êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà. àòîâó àïàðàíäàí ñîíðà áèç áàøûìûçà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüûã. Úÿáðàéûë èëÿ Àüàðÿùèì èñÿ ùÿëÿ åâäÿ èäè. Õàíûì õàëàíûí ñèôÿòè äÿ äÿéèøìÿìèøäè.. ãûç-ýÿëèíèí ýþçö ùÿìèøÿ éàøëû îëóðäó. áó ýöí-ñàáàù Ãîúàíû äà àïàðàúàãëàð.. íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè êèï þðòöëöðäö. Àäèë âÿ ßáäöëÿëè. ÿðëÿðè. — Áóðà ýÿë.. àíàì êèìè: «—Àé ßëÿêáÿð. àé ßëÿêáÿð?. îüóë.. àììà äåéèðäèëÿð êè. ãàðäàø éîëà ñàëìûø áàøãà àðâàäëàðû äà ýþçýþðÿñè äÿéèøìèøäèëÿð.. ßëÿêáÿð. ùàìû éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûðäû. ßëÿêáÿð. ãàëàíëàðû åâäÿ èäè. ßðëÿðè.. ìÿí è÷ÿðè ýèðÿí êèìè. Ãîúà êèìè ùÿêèì îëìàã èñòÿéÿíëÿð èíäè úÿáùÿäÿ ÷îõ ëàçûìäûðëàð (äîüðóäàí äà ÷îõ ÷ÿêìÿäè êè. ñÿíèí÷öí äöçÿëòìèøÿì. òîðáàíûí èïèíè ÷èéíèìäÿí àñûá ìÿêòÿáÿ ýåäèðäèì. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíû áèð äÿôÿ äÿ îëñóí àüëàéàí ýþðìÿìèøäèì (âÿ ýþðìÿäèì äÿ!). Ìÿùÿëëÿìèçäÿ îüóëëàðû. áèð àéûí. ìÿùÿëëÿìèçèí ÿð. Àòîí êèìè ôàüûð ýåäèá îðàäà íÿ åäÿúÿê?. Õàíûì õàëà ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû. èêè àéûí è÷èíäÿ ãîúàëìûøäûëàð. ñÿùÿð äóðóá äÿðñÿ ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Áóðà ýÿë. ßëÿêáÿð. ö÷öíö äÿ áèðäÿí àïàðìûøäûëàð. îüóëëàðû ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿí àðâàäëàð äà íèýàðàí÷ûëûã è÷èíäÿ éàøàéûðäû. Ãàâðèëèí î àâòîìàò ãÿëÿìèíè ýþðäöéöì âàõòäàí áÿðè êå÷ÿí áó ö÷-äþðä ýöíäÿ Õàíûì õàëà ìÿíèì ö÷öí áó úûããûëû òîðáàúûüû äöçÿëäèá. Ãîúà ùÿëÿ Òèáá Èíñòèòóòóíäà îõóéóðäó. ÿëèíäÿ òóòäóüó úûããûëû áèð òîðáàúûüû ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. Ôèðóçÿ õàëà äà. Ìÿí áàøà äöøäöì êè. Ñÿêèíÿ õàëà äà. Ìöðÿêêÿáãàáûìû è÷èíÿ ãîéóá ìÿêòÿ468 . Ìÿí Õàíûì õàëàýèëèí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè èëÿ øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. îüóëëàðûíû úÿáùÿéÿ éîëà ñàëà÷àãëàðû î ýöíö ýþçëÿéÿ-ýþçëÿéÿ éàøàéûðäû. Çèáà õàëà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá Àìåðèêàéà ýåäÿíäÿí èêè ýöí ñîíðà.. Îíäà ùÿëÿ Õàíûì õàëàíûí ö÷ îüëó úÿáùÿéÿ ýåòìèøäè: Úÿôÿð. áèð öìèäñèçëèêëÿ ÿðëÿðèíè. ãàðäàøëàðû ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø áöòöí àðâàäëàðûí. Ãîúàíû äà àïàðäûëàð).» —äåéèá àüëàéà-àüëàéà éàøàéûðäû.. àììà áóíóí ìÿùç íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì.÷öí òèêäèéè òîðáàéà éûüûðäûì. ×åðíèëèâöí ãàáûíû ãîéàðñàí áóíóí è÷èíÿ. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè ùÿìèøÿêè êèìè ñÿðòëèêäÿí õÿáÿð âåðèðäè. àììà úÿáùÿäÿí àäèúÿ áèð ñàëàìàòëûã ìÿêòóáó àëìàã ö÷öí íÿçèð äåéèðäè. àòàëàðû. áó ñÿñäÿ íÿñÿ äÿéèøèá.

àììà åéíè çàìàíäà.. ìöðÿêêÿáãàáûìû ÷èéíèìäÿêè òîðáàäàí ÷ûõàðûá î ìóíúóãëó ìÿõìÿð òîðáàúûüà ãîéäóì âÿ ìÿêòÿáÿ éîëëàíäûì. ìÿí þçöì-þçöìÿ — áèëìèðÿì íèéÿ? — éàçûã ýþðöíöðäöì âÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áó ùèññ. ìÿêòÿáÿ ýåäÿí éîë áîéó î ýþçÿë ìÿõìÿð òîðáàúûüà áàõàáàõà ñåâèíèðäèì. î áþéöê ãûôûëû äà ìöùàðèáÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿí àñìûøäû âÿ åëÿ áèë êè. Õàíûì õàëà äà ìÿíèì ö÷öí àíàì êèìè äîüìà âÿ ÿçèç áèð àäàìäûð. åëÿ áèë êè. ÿëáÿòòÿ. àììà ìÿí áèëèðäèì êè. î ïàñëû ãûôûëû äà. òÿêúÿ Çèáà õàëàíûí. ïàéûçûí éàüûøû. ìóíúóã íàõûøëàð î éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû î ãÿäÿð ýþçÿë.. ìöùàðèáÿíèí äåìÿê îëàð êè. ãûçëàðûí áÿçÿéèíÿ îõøàéûðäû. åëÿ áèë êè.. î ãûç áÿçÿéèíÿ îõøàéàí òîðáàúûüà áàõàí êèìñÿ þìðöíäÿ äåìÿçäè êè. ãûçëàðûí îéóíúàüûíà.áÿ àïàðäûüûì éàøûë ìÿõìÿðäÿí äöçÿëäèëìèø ùÿìèí òîðáàúûã èíäèêè êèìè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð: Õàíûì õàëà î òîðáàúûüûí öñòöíäÿ úöðáÿúöð õûðäà ìóíúóãëàðäàí íàõûøëàð òèêìèøäè âÿ î ðÿíýáÿðÿíý ìóíúóã ýöëëÿð.Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí ýþòöðöá ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéóðäó.. ãàëûí ãàøëàðû àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ òÿêúÿ åëÿ: «— ×îõ ñàü îë» — äåéèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè àøàüû äöøäöì. Çèáà õàëà èñÿ äàùà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ãàéûòìàäû âÿ íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà Çèáà õàëàíûí êö÷ÿ ãàïûñûíäàêû î áàëàúà ãûôûë ìöùàðèáÿíèí àõûðûíà éàõûí áèç åâèìèçè ñàòûá ìÿùÿëëÿäÿí äàéûìûí éàíûíà êþ÷äöéöìöç âàõòà êèìè.. Çèáà õàëàíûí þçö äÿ Àìåðèêàéà ýåòìÿìèøäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éàðàøûãëû åëÿìèøäè êè. ãûçûíûí éàíûíà êþ÷ìÿìèøäè. îíëàð äà ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöøäö. î áàëàúà. àììà êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõäûì. áó èíúÿ-ìèíúÿ òîðáàúûüû Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. òÿêúÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàí àñûëìàìûøäû. ìÿí î ìóíúóãëó éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû éûðòûëûá äàüûëàíàúàí. . àõûðûíà êèìè. åëÿ áèë êè. äàéûìûí ýÿëèá áèçè ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷öðÿí âàõòëàðà ãÿäÿð ìÿêòÿáÿ àïàðûá-ýÿòèðäèì.. àììà áóíà áàõìàéàðàã. ãûøûí ãàðû î áàëàúà ãûôûëû ïàñëàòäû âÿ ùÿìèí ïàñëû ãûôûë ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäà àñûëìûø î áþéöê ãûôûëëà áèðëèêäÿ. áóíó. ÿëáÿòòÿ. ßëèàááàñ êèøè äÿ Ìàøòàüàéà. åëÿ-åëÿúÿ ãàïûäàí àñûëû ãàëäû. äîüðóñó. Õàíûì õàëà ìöðÿêêÿáãàáû ö÷öí äöçÿëòäèéè î òîðáàúûüû ìÿíÿ áàüûøëàäûüû ùÿìèí ñÿùÿð ìÿí Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûá þïìÿê èñòÿäèì. áóíó Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. 469 . Ìÿí. ìÿíè ãÿùÿðëÿíäèðìèøäè. Õàíûì õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì. ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûìûçäà äàéàíäûì. î çÿðèô.

ïÿíúÿðÿëÿðÿ.Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. î êÿäÿðäÿí ãîïàðûá. ãàïûëàðà. 470 . Áàëàêÿðèì äÿ î ñåùðëè àëÿìèí ÿùâàëàòëàðûíû Ãàâðèëèí óøàãëàðû êèìè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà. èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ ìÿí îíó áàøà äöøöðÿì. êö÷ÿìèçèí ãÿìáÿð äþøÿìÿñèíÿ áèð íÿìèøëèê êèìè.. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäèð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ! — äåéèðäè âÿ áèçè ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí. þç óçàã ñåùðëè àëÿìèíÿ àïàðûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð ãîõó êèìè ùîïìóø î ãöññÿäÿí. ìöâÿããÿòè äÿ îëñà.. åëÿ áèë.

îðàäà áþéöìöøäö. ÷ûíãûë èäè âÿ îðàäà ÿêìÿê. ëåéñàíûí ãàáàüûíà áÿíä ÷ÿêìèøäè. ßëèíèí.XX Î èêè àèëÿ äàüëàðûí àðàñûíäàí äöøöá áó ýþçÿë. íàõûð òàìàì ñåéðÿêëÿéèðäè. ùÿð òÿðÿô äàø èäè. éàé áèëìÿìèøäè. àøàüû òÿðÿôäÿí óçàíûá ýåäÿí éàøûë ÷ÿìÿíëèê äÿ. íèçÿëÿðäÿí óçàã î äàüëàðäà êÿíä ñàëìûøäû âÿ ùÿìèí äþâðäÿí äÿ îðàäà ãàëìûøäû. éàõøû ÿìÿëëÿðèíäÿí. ÷ÿêäèéè çÿùìÿòèí. ãàéàíû ÷àïûá ùÿéÿò-áàúà äöçÿëòìèøäè. þìöðëÿðèíè î óçàã äàüëàðäà. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿìèøäè. ñàôëûãäàí. Äÿäÿ Ãîðãóä áîé áîéëàéàíäà. áåúÿðìÿê ìèíáèð ÿçàáëà. ãîéóí ñöðóñö. îðàäà åâëÿíìèøäè âÿ áöòöí þìðöíö îðàäà éåðèí ÷ûíãûëûíû òÿìèçëÿìèøäè. îíëàðûí àðâàäëàðûíûí. ÿçèééÿòèí ùÿìèøÿëèê êå÷ìèøäÿ ãàëìàñûíäàí. áóðàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí âÿ äöíéàíûí éàõøû èøëÿðèíäÿí. ïàéûçäà éàéäàí àðòûã ÿçèééÿò ÷ÿêìèøäè. î êÿíääÿ øàõòà îëìóðäó. îëàíäà äà èëëÿðëÿ áÿñëÿíìèø âÿ òÿçÿ-òÿçÿ áàðû ýþçëÿíèëÿí ìåéâÿ àüàúëàðûíû äîí âóðóá àïàðûðäû. äàøëàðûí. áåúÿðèëìèø íÿ âàðäûñà ùàìûñûíû éóéóá àïàðûðäû. éàüàíäà äà ëåéñàí îëóá ìèíáèð ÿçàáëà ÿêèëìèø. îíëàðûí óøàãëàðûíûí öçöíÿ ýöëöðäö. éàëíûç óçàã âÿ àúû áèð õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. îðàäà — äöøìÿí ãûëûíúûíäàí. îõëàðäàí. Ýöí òÿçÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè: áó ýåíèø éàìàúûí öñò òÿðÿôèíäÿêè ãàëûí ìåøÿëèê. ãàéàëàðûí àðàñûíäà êå÷èðìèøäè. þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà éåð ýþðìÿìèøäè. ñþç ñþéëÿéÿíäÿ — äöøìÿí ÿëèíäÿí ãà÷ûá î äàüëàðà ïÿíàù àïàðìûøäû. ãûø áèëìÿìèøäè. áó áÿðÿêÿòëè éàìàúäà ìÿñêÿí ñàëìûøäû âÿ áóðàäà àõàí ÷àéûí øûðûëòûñû. Î êÿíääÿ òîðïàã éîõ èäè. éàçäà ïàéûçäàí ÷îõ èøëÿìèøäè. äàøû. ÿçèééÿòëÿ áàøà ýÿëèðäè: î êÿíääÿ éàüûø éàüìûðäû. ßëè äÿ î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. àììà áöòöí áóíëàðûí ÿùÿìèééÿòè îëìàìûøäû. ãûâðûëà-ãûâðûëà àõàí øèðèí ñóëó î ÷àé äà. ßëè äÿ þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà áèð éåð ýþðìÿìèøäè âÿ ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí êèøèëÿðè êèìè. òÿìèçëèêäÿí äåéÿí éàøûëëûüû. Ìÿùÿììÿä î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. Óëó áàáàëàðû ùà÷àíñà — Íóù-Íÿáèíèí äþâðöíäÿ. àì471 . Îíëàð î óçàã âÿ éàë÷ûí äàüëàðäàí êþ÷öá ýÿëìèøäè. ÿçèééÿòèí éöçäÿ-áèð áÿùðÿñèíè éà ýþðìöøäö. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàã äà Ìÿùÿììÿäèí. ýöë-÷è÷ÿéè. éà äà ýþðìÿìèøäè. áóðàäàêû øóìëàíìûø òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðè î óçàã äàüëàðäàêû ÿçàáûí.

— Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! Áÿñäèð äàùà äàü êå÷èñè êèìè éàøàäûã! Áÿñäèð! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Áàáàëàðûìûç íàùàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëäû! Èýèä äöøìÿí ãûëûíúûíà ùÿäÿô îëìàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëìàãäàí àðòûãäûð! Ýåäÿê áó éåðäÿí! Àëëàùûí àëòûíäàêû éåð ýåíèøäèð! Ýåäÿê! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøäû. Ìÿùÿììÿä ýÿëèá Äÿäÿ Ñöëåéìàíëà öçáÿöç äàéàíäû: — Ìÿíè áàüûøëà. áèð ãàðíû òîõ áþéöéöðäö. ùàðàñà áèð áàøãà éåðÿ êþ÷ìÿê îëàð.ìà ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí úàìààòû êèìè áîëëóã ýþðìÿìèøäè. ãàéà ïàð÷àëàðû ãàëäû âÿ áó ñûéðûì äàøëàð î ëåéñàíäàí ñîíðàêû ýöíÿø àëòûíäà ïàðûëäàéûðäû. — äåäè. èíñàí öñéàí åòäè: Ìÿùÿììÿä ÿêèí éåðèíè áàñìûø äàø ïàð÷àëàðû àðàñûíäà äîëàøà-äîëàøà èðè âÿ ýöúëö áÿäÿíèíÿ äÿ ñûüûøìàéàí áèð åùòèðàñëà: — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! — ãûøãûðäû. Òÿíÿéÿ ëàéèã äåéèë. î ëåéñàíäàí. èøýÿíúÿ âåðèðäè. î éåðëÿð çÿùìÿòèí ãÿäðèíè áèëìèðäè. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëèíèí ùÿìèí êÿíääÿ êå÷èðäèêëÿðè î àõûðûíúû ýöí äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýþéäÿí ñó ñåë êèìè àõäû.. ùàðàäàñà äàøñûç-ãàéàñûç. òîðïàã ÿâÿçèíÿ òÿêúÿ ÷ûíãûëëàð ãàëäû. ñîíðà åëÿ áèë þçö þçö èëÿ äàíûøäû: — Áàáàëàðûí èøè ùàãã èøèäè. Ñîíðà ùàìû áöòöí áó éåðëÿðèí ÿí óëó ñàêèíè Ñöëåéìàí äÿäÿéÿ áàõäû. Î êÿíääÿ èíñàíûí àéàüûíûí àëòûíäàêû éåð äÿ íàãèñ èäè. íÿ ÿêèëìèøäèñÿ ùàìûñûíû éóéóá àïàðäû. êÿíäèí úàìààòû ìèí èë èäè ùå÷ àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. ìÿùðóìèééÿòèíäÿí äåéèðäè. ßëèíèí äÿ óøàãëàðû áèð ãàðíû àú.. 472 . åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëûäû. — Áàáàëàðûí ðóùó ìöãÿääÿñäè. ñàáàùûí. áàøûíûí öñòöíäÿêè ýþé äÿ íàãèñ èäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí áèð ìöääÿò ùå÷ íÿ äåìÿäè. ìèí èë èäè êè. òàëåëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. Äÿäÿ.. ëåéñàíñûç-øàõòàñûç éàøàìàã îëàð. ëåéñàí ýÿëäè. àììà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè. ùàìû ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. áèð èëäÿí ñîíðàíûí. Àäÿì îüëóíà çöëì åäèðäè.. Î êÿíääÿ èëê äÿôÿ èíñàí úàíà ýÿëäè. èçòèðàáûíäàí. Àëëàù î êÿíäè òàìàì éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. î êÿíäèí úàìààòû åëÿ áèëèðäè êè. ùàðàäàñà òîðïàã àõòàðìàã îëàð. î ñÿääÿí ñîíðà ÿêèí éåðèíäÿ çÿìè ÿâÿçèíÿ. éöç èëäÿí ñîíðàíûí ÿçàáûíäàí. î êÿíääÿ ãÿáèð ãàçàíäà äà ýÿðÿê ÿëèíÿ êöëöíý àëûá ãàéà êèìè éåðè ÷àïàéäûí âÿ î êÿíäèí úàìààòû áóíà þéðÿøìèøäè. ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ ãóëàã àñäû. — äåäè.

ñîíðà Äÿäÿ Ñöëåéìàíà áàõäû. Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí óçóí-óçóí èëëÿðäÿí áÿðè êè÷èëìèø. Äÿäÿ Ñöëåéìàí éåíÿ äÿ áèð ìöääÿò ñóñäó. 473 . Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíà ýÿëäè: — Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿéÿì! — äåäè. ñîíðà î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áèð âÿùé êèìè ýÿëÿí Äÿäÿ Ãîðãóä ñþçëÿðèíè ïû÷ûëäàäû: Îüóë! Ñÿí âàðàúàã éåðèí Äîëàìàú-äîëàìàú éåðëÿðè îëóð. Ìÿùÿììÿä: — Ìÿí ýåäèðÿì. — Áàüûøëàéûðñà... î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ ýöëöìñÿäè: — Ùÿçðÿò ßëè äÿ ùÿìèøÿ Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿð-ðÿñóëëöëëàùëà áèð éåðäÿ îëóá. ùÿðÿ þç åâèíÿ ÷ÿêèëäè âÿ áèð àçäàí î äàøëû-êÿñÿêëè ÿêèí éåðèíäÿ Ìÿùÿììÿä ãàëäû. Ùåé äåìÿäÿí áàø ýÿòèðÿí Îíóí úÿëëàäû îëóð. Äÿäÿ.. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ãàëäû. — äåäè.. ßëè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí óçóí þìðöíäÿ áèð äàùà áàøà äöøäö êè. Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. îëàúàüà ÷àðÿ éîõäóð..Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Ìÿí áàüûøëàäûì. — äåäè. îíóíëà ýåäÿ áèëÿð. íÿ éàçûëûáñà î äà îëàúàã âÿ äåäè: — Êèì èñòÿéèðñÿ. ñîíðà Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøìûø êÿíäèí úàìààòûíû áèð-áèð íÿçÿðäÿí êå÷èðòäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ñóñäó. Äÿäÿ. àëàúàëàíìûø ýþçëÿðèíäÿ àüàïïàã ñà÷ëàðûíà. ãîé Àëëàù äà áàüûøëàñûí. Êÿíäèí úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí öðêöá äàüûëìàüà áàøëàäû. áèð äÿ ßëè ãàëäû. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè âÿ Ìÿùÿììÿä éåíÿ äÿ: — Ìÿí ýåäèðÿì. Àëà èëàí ñþêÿìÿç.. Îíóí îðìàíû îëóð.. àüàïïàã ñàããàëûíà óéóøìàéàí áèð èøûã âàð èäè âÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàí î èøûãëû ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. — äåäè. — äåäè. ßëèéÿ áàõäû.. Îíóí ïàë÷ûüû îëóð. — Ìÿí äÿ áûêäûì äàùà! Ìÿí äÿ ýåäèðÿì! — äåäè. Àòëû áàòûá ÷ûõìàç.

àðâàäëàðûíû. ùÿéàòûí õîøáÿõòëèéèíäÿí äåéèðäè. óüðóí à÷ûã îëñóí!. — äåäè. Ìÿùÿììÿä äÿ. ãûçëàð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åòäèëÿð. òÿïÿëÿðäÿí êå÷äèëÿð. þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. êèìäÿíñÿ ÿáÿäè àéðûëàíäà îíó éåðÿ áàñäûðìûðäûëàð. îíëàðûí àðâàäëàðû. Ìÿùÿììÿäëÿ ßëèíèí àðäûíúà àòäû âÿ àüëàäûëàð. áåëÿ ýåíèøëèê ýþðöðäöëÿð. îâ îâëàäûëàð. ùàðàñà áàøãà éåðÿ éîëà ñàëûðäûëàð. áèðáèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäÿ äÿ.Ìÿùÿììÿä: — Áèçÿ õåéèð-äóà âåð. ßëè äÿ. äàüëàðäàí àøäûëàð. áóðàäà áèíà ñàëäûëàð. ýöíäöçëÿðèí ãîíàüûäûð. ýÿëèíëÿð ãà÷ûá åâäÿí ñó ýÿòèðäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Îüóë.. ìåéâÿ éåäèëÿð. îâóúëàðûíà äîëäóðäóãëàðû òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðèíè áåëÿúÿ ùèññ åäèðäèëÿð âÿ î òîðïàüûí íÿìè îíëàðûí îâóúëàðûíäàí êå÷èá áöòöí áÿäÿíëÿðèíÿ èíäèéÿäÿê ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèêëÿðè áèð ðàùàòëûã ýÿòèðèðäè. êÿíäèí ãàðøûñûíäàêû ñûëäûðûì ãàéàëàðà éûüûøûá àðäëàðûíúà áàõäû. åéíè ñþçëÿðè ßëèéÿ äÿ äåäè. î ãöññÿ è÷èíäÿ ùèññ åäèðäè êè. óøàãëàðû äà þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. àõûðûíúû òèêÿëÿðèíè éàðû áþëäöëÿð âÿ íÿùàéÿò. êÿòìÿíëÿðèíè. àììà îíëàð éîëà äöçÿëÿíäÿí ñîíðà. ÷öíêè Äÿäÿ Ñöëåéìàí öðÿéèíè áöðöìöø o ùÿçèíëèê. Ñîíðà êÿíä úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí äàõìàñûíà òÿðÿô àõûøäû. éîëëàðà ìåéäàí îõóäóëàð: ãàðøû éàòàí Ãàðà äàüûíû àøìàüà ýÿëìèøèê. óøàãëàðûíû àðàáàéà ìèíäèðäèëÿð. áèð-áèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. öðÿéèíè áöðöìöø ùÿçèíëèê. ýÿëèá áó ýåíèø éàìàúà ÷àòäûëàð. áèð éåðäÿ Ìÿùÿììÿäÿ. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿäèëÿð. áó äöíéàäà áàðìàãëà ñàéûëàúàã ýåúÿëÿðèí. ßëè äÿ êÿëëÿðèíè àðàáàëàðûíà ãîøäóëàð. þçëÿðè àðàáàëàðûí ãàáàüûíà äöøäöëÿð âÿ î ñûëäûðûì ãàéàëàðà. ßëèéÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè. Äÿäÿ. ãÿìýèíëèê è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø þç äàõìàñûíà ýåòäè. ñàáàùûí áîëëóüóíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ùÿìèí ýöí Ìÿùÿììÿä äÿ. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëè ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåòäèëÿð. õûøëàðûíû. éåð öçöíöí ýþçÿëëèéèíäÿí. òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí õåéëè éóõàðûäà îëàí î êÿíäÿ àõûðûíúû äÿôÿ íÿçÿð ñàëäûëàð. Áó êÿíäèí úàìààòû èíäèéÿ êèìè éàëíûç þëÿí àäàìëàðäàí ÿáÿäè àéðûëûðäûëàð âÿ èíäè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. áåëëÿðèíè. «— Éà óüóð!» — äåäèëÿð âÿ éîëà äöçÿëäèëÿð. àõûíòûëû ñóéóíó êå÷ìÿéÿ ýÿëìèøèê. àðâàäëàð. ßëè äÿ ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿäèëÿð. Ìÿùÿììÿä äÿ. — äåäè. éàòàüûíà óçàíäû. ñîíðà äà áèð éåðäÿ ßëèéÿ åâ òèêäè474 . êöëöíýëÿðèíè ýþòöðäöëÿð.

ãöðóðëà ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíÿ áàõäû. äèáèíèí òîðïàüû äà Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíäÿ îëìàëû èäè — áó úöð ðàçûëàøìûøäûëàð âÿ ÷ÿïÿðè äÿ áó úöð ãîéìóøäóëàð.ëÿð. î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ýþðäöéö. î ýöëëö-÷è÷ÿêëè äöçÿíëèéèí. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿíÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðèíúè äÿôÿ î ýþçëÿðäÿ áèð ùÿðèñëèê ñåçäè. åëÿ áèë êè. øàùèäè îëäóüó èëê ÷ÿïÿð èäè. Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áöðöìöø î òîðïàã èñòèñè. ýöíöí áó éåðëÿðÿ ýÿòèðäèéè î áÿõòÿâÿðëèê äÿ ñèëèíèá ýåòäè âÿ ÷îõ àúû áèð ïÿðèøàíëûã ùèññè Ìÿùÿììÿäè ñàðñûòäû. ùÿéÿò äöçÿëòäèëÿð âÿ ùÿðÿ þçö ö÷öí áþéöê áèð ñàùÿíè øóìëàìàüà áàøëàäû. àúàíäà ðóçèìèçè áþëäöê. î ùÿðàðÿò áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ éîõ îëóá ýåòäè. Ìÿùÿììÿä ãûéìûðäû êè. òîðïàüà ãóëëóã åòäè. áó ÷ÿïÿð Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñè èëÿ ßëèíèí ñàùÿñèíè áèð-áèðèíäÿí àéûðûðäû: áó ÷ÿïÿð î éàøûë äàüëàðûí. — Íèéÿ áåëÿ èø òóòäóí? Íèéÿ ÷ÿïÿðè ãàáàüà ÷ÿêäèí. Ìÿùÿììÿä òîðïàüûí èñòèñè èëÿ. ùÿðàðÿòè èëÿ áåëÿúÿ ãûçûíà-ãûçûíà ýåäèá ãîëëó-áóäàãëû áèð àðìóä àüàúûíûí éàíûíäà äàéàíäû âÿ òÿÿúúöáëÿ áó àðìóä àüàúûíà. Ìÿùÿììÿä. äóçóìóç áèð îëäó! — äåäè. áó àðìóä àüàúû äà. àììà èíäè ÷ÿïÿð èðÿëè ÷ÿêèëìèøäè âÿ àüàúûí äèáèíèí áöòöí òîðïàüû ßëèíèí ñàùÿñèíÿ êå÷ìèøäè. Ìÿí øóìëàìûøäûì áóðàíû. áó ÷ÿïÿðè òÿçÿ ñàëìûøäûëàð. áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. Ìÿùÿììÿä ÷àðûãëàðûíû ÷ûõàðûá ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçèðäè. ùå÷ âàõò ùå÷ áèð ïàëòàð. ýöí òÿçÿúÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè. éóìøàã òîðïàüûí íÿìèíäÿ áèð èñòèëèê. Ìÿùÿììÿä àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàêû òîðïàüà áàõäû âÿ ßëèíèí áó àü éàëàíûíäàí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. áó ùÿðàðÿòäÿ áèð àíà ÿëèíèí ìÿùðÿì èéè âàð èäè. Ìÿùÿììÿäèí éàëûí àéàãëàðû òîïóãäàí äà éóõàðûéà ãÿäÿð éóìøàã òîðïàüûí è÷èíÿ áàòûðäû âÿ î òöíä-ãÿùâÿéè. Ùÿìèí ýöí êè. áó àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàí êå÷ÿí ÷ÿïÿðÿ áàõäû. áó ùÿðàðÿò ãÿäÿð ãûçäûðìàìûøäû. áó èñòèëèêäÿ. òèòðÿê ñÿñèéëÿ: — Áèð-áèðèìèçÿ ãàðäàø äåäèê! Ñóñóçëàéàíäà ñóéóìóçó áþëäöê. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿ475 . øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüà áàõäû. Áó âàõò ßëè äÿ ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçìÿéÿ áàøëàäû âÿ ýÿëèá ùÿìèí àðìóä àüàúûíûí àëòûíäà Ìÿùÿììÿäëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ Ìÿùÿììÿä. ùå÷ áèð éîðüàí Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áó èñòèëèê. áó òîðïàüû ÷àðûãëà áàñòàëàñûí âÿ þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ñîíðà éåíÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû âÿ äåäè: — Áó éåð äÿ ìÿíèì èäè. ìÿíèì òîðïàüûìû ýþòöðäöí? ßëè ôÿõðëÿ.

. Âÿ åëÿ áèë êè. ãàðäàø. òÿçÿäÿí î ýöíëÿðÿ ãàéûòìàìàã ö÷öí áöòöí âàðëûüû èëÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðäè. Ñîíðà ßëè ÷ÿïÿðèí áó òÿðÿôèíÿ. — Ñîíðà ùÿð øåé ãóðòàðäû. äÿùøÿòëè áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ: — Ãàðäàø?! — äåäè.íÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéè âÿ òÿñÿââöðöíÿ ýÿòèðÿ áèëìÿäèéè áèð ÿéðèëèê ýþðäö. Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíÿ áàõäû âÿ Ìÿùÿììÿä. àé îüóë! Ãàðàýöëúÿ ýþçëÿðèì àéäûíû îüóë! Ýöúëö áåëèì ãöââÿòè îüóë! Ýþð àõûð íÿëÿð îëäó?. ßëèíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð àúëûã äóéäó. ïàð÷àëàíìûø àëíûíäàí àõàí ãàí ýþçëÿðèíèí öñòöíäÿí ñöçöëöá î òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýëè øóìëàíìûø òîðïàüà òþêöëäö. þçöíö ÿëÿ àëäû âÿ äåäè: — Ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí.. îíó éåíÿ äÿ ÷ÿêèá î òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí éóõàðûäà. î ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäèí øóìëàíìûø òîðïàüûíû éåìÿê èñòÿéèðäè âÿ Ìÿùÿììÿä áàøà äöøäö êè. ýþçëÿðèíè áó úÿñÿääÿí àéûðà áèëìÿäè. ãàðäàø. þìðö áîéó ÿçàáÿçèééÿò ÷ÿêìèø Ìÿùÿììÿäèí áöòöí áÿäÿíè ó÷óíäó.. î àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø 476 . ßëèíèí úàíñûç áÿäÿíè þìðö áîéó äöíéàíûí ÷îõ èøëÿðèíè ýþðìöø î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí äèáèíÿ ñÿðèëäè. òîðïàüûí î ýþçÿë òöíä-ãÿùâÿéèñè ãûïãûðìûçû ãûçàðûá ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ ñîíðà ßëè äàùà ùå÷ íÿ ýþðìÿäè. ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí!. ßëè ýöëöìñÿäè: — Éîõ. áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. Áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. õûøäàí ÷ûõàðûá ÷ÿïÿðèí äèáèíÿ àòäûüû äûðìûüû éåðäÿí ãàïäû âÿ âàð ýöúö èëÿ ßëèíèí áàøûíà âóðäó. î ñûëäûðûì ãàéàëàðûí àðàñûíäà éàøàäûüû áàðñûç-áÿùÿðñèç ùÿìèí ëåéñàíëû ýöíëÿðÿ ñàëìàã èñòÿäèëÿð âÿ Ìÿùÿììÿä äàðòûíäû.. Äÿäÿ Ñöëåéìàí Äÿäÿ Ãîðãóäóí áó ñþçëÿðèíè Ìÿùÿììÿä ö÷öí éîõ.. àììà çîð åëÿäè. Éàõøû éàäûíà ñàë. åëÿ áèë. åëÿ áèë. ßëè. Áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðè áöðöìöø î áÿõòÿâÿðëèê. ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ýåíèøëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí ïû÷ûëòûñû èëÿ Äÿäÿ Ãîðãóäóí ñþçëÿðèíè åøèòäè: Îüóë.. Ìÿùÿììÿä áèð ìöääÿò ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû. þìðö áîéó òîðïàãñûç îëìóø. áó äÿì ßëè áó òîðïàüà äà ñàùèá îëìàã èñòÿéèð. îüóë.

àüàïïàã èäè âÿ î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ ùÿð øåé þç ÿêñèíè òàïûðäû âÿ Ìÿùÿììÿä äÿ î äÿì î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ þç ÿêñèíè ýþðäö. ÷öíêè Ùÿãèãÿòè Äåéÿí äÿ. åëÿ áèë. Ìÿùÿììÿä ñÿùÿðäÿí áÿðè ÿëèíäÿ ñàõëàäûüû àüçûãàíëû î äûìðûüû éåðÿ àòäû âÿ áöòöí âàðëûüû èëÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíäÿí þç ñþçëÿðèíèí òÿñäèãèíè óìäó: — Áó òîðïàã ìÿíèì èäè. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ùå÷ âàõò ÿéíèíÿ ïàëòàð ýåéìÿçäè. àììà ùàìû îíó òàíûéûðäû. ýåðè ÷þíäö. àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû âÿ äåäè: — Ìÿí ñÿíÿì. ñîíðà áîéíóíó ãàëäûðäû. Ìÿùÿììÿä áó ïû÷ûëòûíû þç ãóëàãëàðû èëÿ éîõ. àðàìëà àääûìëàéààääûìëàéà èðÿëèëÿéèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ ïÿíúÿëÿðèíè éåðÿ áàñûá ãàëäûðäûãúà ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí àüàïïàã ÷è÷ÿêëÿð áàø ãàëäûðûðäû. ßëèíèí î ãàíëû ãóëàãëàðû èëÿ åøèäèðäè. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ Ùÿ477 . òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí öñòöíäÿ ëàõòàëàíìûø ãàí Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí àü ýþçëÿðèíÿ êè÷èê ãûðìûçû áèð ëÿêÿ ñàëìûøäû.ßëè ö÷öí ïû÷ûëäàéûðäû. áèð ìöääÿò òîðïàüà ãóëàã àñäû. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêäö. ñîíðà Ìÿùÿììÿä ùèññ åòäè êè. ñà÷ûíû ãûðõäûðìàçäû. ÿñëèíäÿ. òîðïàãäàí äà ñîðóøìàã ëàçûìäûð. êèìèí èäè? Ñþéëÿ ùÿãèãÿòè! Ùÿãèãÿò Äåéÿí Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí ÿêñèíè ýþðäö. Àü Äÿâÿ áàøûíû äèê òóòóá ùÿìèøÿêè êèìè. àðõàäàí Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ýÿëèð. Ìÿùÿììÿä þìðöíäÿ äÿâÿ ýþðìÿìèøäè âÿ åëÿ áàøà äöøäö êè. — Ìÿí íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Äàâà òîðïàã öñòöíäÿ èäè. ßëèíèí ãûïãûðìûçû ãàíà áóëàøìûø úÿñÿäèíèí ÿêñèíè ýþðäö. Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ îòóðìóøäó: Ùÿãèãÿòè Äåéÿíè ùå÷ êèì ýþðìÿìèøäè. ìÿí îéàì. îíóí äåéèëäè! — ãûøãûðäû. ñàããàëûíû. èíñàí èäè âÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí ôèêðèíÿ ýþðÿ èíñàí ýÿðÿê îëäóüó êèìè ýþðöíÿéäè. Ùÿãèãÿò. äûðíàãëàðûíû òóòìàçäû. áîéíóíó ãàáàüà óçàòäû âÿ áèð ãóëàüûíû òîðïàüà äèðÿäè. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. Àü Äÿâÿ åëÿúÿ àðàìëà àääûìëàéà-àääûìëàéà ýÿëèá Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. áàøûíû ÷åâèðèá èðè. — Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ÿëèíè óçàäûá ßëèíèí úÿñÿäèíè ýþñòÿðäè. — Ñþéëÿ. Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí äÿ ýþçëÿðè Àü Äÿâÿíèí ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí áàø ãàëäûðàí î ÷è÷ÿêëÿð êèìè. éåð öçöíäÿêè áöòöí äÿâÿëÿð Àü Äÿâÿ îëóð. ßëèíèí àëíûíäàí àõûá ñèôÿòèíäÿ. áàõäû.

. ìÿùÿëëÿìèçÿ ìöùàðèáÿäÿí áèðèíúè ãàðà õÿáÿð Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìè ùå÷ úöð þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àðâàäëàðûí. ßçèçàüà ÿìè (áèð àçäàí îíëàðûí äà ùàìûñû ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. Èáðàùèìèí àëòû áàúûñû î ãÿäÿð àüëàìûøäûëàð êè. Àü Äÿâÿíèí áàõûøëàðûíäà ùÿð øåéè îõóäó: — Òîðïàã äåéèð êè.. àíúàã èíèëäÿìÿéÿ ýöúëÿðè ãàëìûøäû. îíëàð ìÿíèìäèð! Áèðè àðòûã ýÿëèð ãîéíóìà... Î áèðè äÿ âàõòû ÷àòàíäà ýÿëèá ìÿíèì îëàúàã! Ñîíðà Àü Äÿâÿ àéàüà ãàëõäû âÿ ùÿìèøÿêè àðàì àääûìëàðûéëà óçàãëàøûá éàâàø-éàâàø ýþçäÿí èòäè.. Àüàùöñåéí ÿìè. öçëÿðèíè. ÷åøìÿéèíè äÿ ýþçöíäÿí àëûá êèòàáûí éàíûíà ãîéóðäó âÿ ñöêóò è÷èíäÿ ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ïû÷ûëäàéûðäû: — Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîúàâàí. XXI Ìÿùÿëëÿìèçèí áèðèíúè ãàðàýöíëöñö éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë îëäó. áèçèì äàëàíäàí äà Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ÷àäûð ãóðäó âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà î ÷àäûðûí è÷èíäÿ. .. àüëàéà-àüëàéà òÿêúÿ åëÿ áóíó äåéèðäè: — Øàèð îüëóì ìÿíèì!. — Òîðïàã äåéèð êè.. — Àëëàù áàèñèí úÿçàñûíû âåðñèí!.. ùÿðäÿí äÿ ãàëûí úèëäëè î éåêÿ âÿ ãàëûí êèòàáû áþéöê åùòèéàòëà áèð êÿíàðà ãîéóðäó.. — äåéèðäè.ãèãÿòè Äåéÿíèí àüàïïàã ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. Úÿðýÿ èëÿ óçàíìûø ëÿïèð éåðëÿðèíäÿ áèòÿí î àü ÷è÷ÿêëÿð ùà÷àíñà Àü Äÿâÿíèí áó éåðëÿðäÿí êå÷ìÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. — Ñîíðà áÿðêäÿí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. ìÿí îíëàðûí ùå÷ áèðèíèí äåéèëÿì. Øàèð îüëóì ìÿíèì!. ñèç èêèíèç äÿ éàëàí ñþéëÿéèðñèíèç! — äåäè. Àëëàù ñèçèí úàâàíëàðûíûçûí ùàìû478 .. ñèíÿëÿðèíè î ãÿäÿð úûðûã-úûðûã åëÿìèøäèëÿð êè.. óøàãëàðûí éàíûíäà àðûã âÿ óçóí áàðìàãëû ÿëëÿðèíè íàçèê áàëäûðëàðûíà âóðà-âóðà.). ×àäûðûí è÷èíäÿ îòóðàí êèøèëÿðèí ùàìûñû áèð áàëàúà éåðëÿðèíäÿí ãàëõûá áèð àüûçäàí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. — äåéèðäè. — äåéèðäè... Òîðïàã äåéèð êè. éóõàðû áàøäà îòóðóá Ãóðàí îõóéóðäó... Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû àõûøûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýÿëäè: Ùÿñÿíàüà ÿìè. Ìîëëà ßñÿäóëëà: — Àëëàù ñèçèí äÿ áöòöí þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!..

Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!. ùÿìèí îä ãàëàüû ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíäö.. Èáðàùèìèí äåéèëäè. éà èñòè ÷àé ÿëèìÿ òþêöëöá éàíäûðûðäû..ñûíû ùèôç åëÿéèá ýöëëÿäÿí ñàõëàñûí! Àëëàù ùå÷ áèð åâè êèøèñèç ãîéìàñûí. Ìîëëà ßñÿäóëëà äàíûøäûüû áó ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû ýþçëÿðè èëÿ ýþðöá. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä Èáðàùèìè îäà àòäûðäû. åëÿ áèë 479 . ×àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿð éåíÿ äÿ áèð àüûçäàí: — Èëëàùàìèí! — äåéèðäè. äöíéàäà ùÿð øåé éàäûìäàí ÷ûõàðäû âÿ áÿçÿí î âàõò þçöìÿ ýÿëèðäèì êè.. óøàãëàð éåòèì ãàëìàñûí!. àììà áóíóí ôÿðãè éîõ èäè!. ìÿí áó èêè ìèñðàíûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöì.. Àëëàù Ñòàëèíèí äÿ þìðöíö óçóí åëÿñèí!. îðäà îòóðàí êèøèëÿðÿ ÷àé ïàéëàéûðäûã. î ãÿäÿð òÿìèç èäè!. éà Úÿôÿðãóëó ãîëóìäàí òóòóá äàðòûðäû.. äîüðóäàí äà. Áó úÿùÿòäÿí Èáðàùèì ïåéüÿìáÿðÿ áÿíçÿéèøè âàð èäè. ìÿí þçöì þçöìÿ áþéöê áèð àäàì êèìè ýþðöíöðäöì. Âÿ î éåðäÿ êè. ÷àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿðèí áèð àüûçäàí äàíûøìàñû ìÿíè þç ýþçëÿðèìäÿ áþéöäöðäö. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàð ùÿðäÿí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðà îõøàéûðäû. äàéàíûá ãóëàã àñûðäûì âÿ áó ñþùáÿòëÿð ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åäèðäè êè. àììà îä Èáðàùèì Õÿëèëè ýþòöðìÿäè. Ìÿí Èáðàùèìèí áèçÿ áèð àááàñûéà êèíî ýþñòÿðìÿéèíè. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ñþçëÿð.) Èáðàùèìèí þëöìöíäÿí ñîíðà. Ìîëëà ßñÿäóëëà áåëÿ ÿùâàëàòëàð äàíûøàíäà ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìèðäèì. Ìîëëà ßñÿäóëëà äåéèðäè: — Ìåéðàíãóëóíóí îüëó Èáðàùèì ÷îõ éàõøû îüëàí èäè.. ãÿáèðè îä òóòóá éàíñûí âÿ äèëè àüçûíäà êþìöðÿ äþíñöí!. ïóëóìóç îëìàéàíäà áèçäÿí êîíôåò àëìàüûíû âÿ áó êèìè áöòöí áàøãà èøëÿðèíè éàäûìäàí ÷ûõàðìûøäûì. àììà ùÿìèí èêè ìèñðà (îíëàð áÿëêÿ. ãÿíèìè ÿçðàéûë îëñóí. àììà ÿñàñ ôÿðã îíäàí èáàðÿò èäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áîø ñòÿêàíëàðû éàüûøäûðûðäûã âÿ ãÿðèáÿ èäè.. Ìîëëà ßñÿäóëëà áó ÿùâàëàòëàðû óøàãëàðà äàíûøìûðäû... áþéöêëÿðÿ äàíûøûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùÿìèí ÿùâàëàòëàðûí íöôóçó áèð àç ÷îõ èäè. îä éàíûðäû. áöòöí áóíëàð ùàìûñû ùÿãèãÿòäèð.. àììà øàèð Èáðàùèìèí éàçäûüû î èêè ìèñðà ìÿíèì áàøûìäàí ÷ûõìûðäû: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí òåç-òåç î ÷àäûðûí è÷èíÿ ýèðèá-÷ûõûðäûã. ùÿð ùàëäà. Àëëàù Ùèòëåðèí äèâàíûíû åëÿñèí. Äöçäöð.

. áó åâèí ãàïûñû àüçûíäàí î åâèí ãàïûñû àüçûíà êþ÷äö âÿ áó ÷àäûð äà.. Ìÿí ôàðñëàðûí äåäèéè áó ñþçëÿðèí ìÿíàñûíû. ìÿíàëû-ìÿíàëû ýöëöìñÿäè: — Éàòàúàã. ìóñèãèñèíäÿ áèð ñàêèòëèê. ãàïûëàðûí àüçûíäà ãóðóëóá äöíéàíûí äÿðäëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðäè. ÿëáÿòòÿ. ÷öíêè î îä ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíÿúÿêäè âÿ î áàüûí ãûðìûçû. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ìÿíè éàíäûðìàã èñòÿéèð âÿ î îäóí èñòèñèíè ùèññ åòäèì. ìöùàðèáÿäÿ þëäöéöì ö÷öí þçöìöí þçöìÿ ùåéôèì ýÿëèðäè. äöíéàíûí ÿí äÿðäëè. åëÿ áèë êè. íàðûíúû. Áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Áÿñ. àììà ãîðõìàäûì. àììà øàèð Èáðàùèìèí ìèñðàëàðû èëÿ öðÿéèìäÿ áàø ãàëäûðìûø î äÿðäëè. þçöìëÿ ôÿõð åäèðäèì. íèñýèëëè áèð íÿüìÿñèéäè. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìÿíÿ ýþðÿ î ÷àäûðà éûüûøìûøäû âÿ î àðâàäëàð. î íèñýèëëè íÿüìÿ ùÿðäÿí ìÿíè êþâðÿëäèðäè. ñîíðà î ÷àäûð òåç-òåç ãóðóëìàüà áàøëàäû. ÷þíäö îëäó Àü Äÿâÿ. î çàìàí. î ñþçëÿðèí äåéèëèøèíäÿ. î Àü Äÿâÿ íèéÿ Ùèòëåðèí ãàïûñûíäà éàòìûð? Áàëàêÿðèì ÿââÿëúÿäÿí ùÿð øåéè áèëèðìèø êèìè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿð äÿ äÿðäèí. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè î ÷àäûðäà ìÿíèì éàñûìà éûüûøìûøäû. íàðûíúû. ùÿð íþãòÿ ìÿãàìè äàðÿä.. ßëÿêáÿð? Àòîíäàí ñîðóø. åëÿ áèë êè. ÿñëèíäÿ. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ÷è÷ÿêëè áàü ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýåòìèðäè âÿ î áàüäà áèòÿí ãûðìûçû. ýÿëèíëÿð äÿ ìÿíèì ö÷öí àüëàéûðäû. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðè îëàúàãäû. ýþçëÿðèìè äîëäóðóðäó âÿ ìÿí àüëàìàã èñòÿéèðäèì. ìÿí þçöì èäèì âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäàêû î ÷àäûð äà ìÿíèì ö÷öí ãóðóëìóøäó. ôàðñëàð äåéèá êè.êè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ èêèíúè äÿôÿ áó úöð ãàðà õÿáÿð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ ÷àäûð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ãóðóëäó. ðàùàòëûã 480 . áàøà äöøìöðäöì.. ßëÿêáÿð. ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí ùàìûñûíûí ñèôÿòè áèð-áèð ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýÿëèá êå÷èðäè âÿ ìÿí áèð òÿðÿôäÿí þçöì þçöì ö÷öí ãöññÿëÿíèðäèì. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìö øàèð Èáðàùèìèí éåðèíäÿ òÿñÿââöð åòäèì. Ôàðñëàð áèëèðñÿí íÿ äåéèá. áèëÿð. Ìîëëà ßñÿäóëëà ìÿíè Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿðÿ îõøàäûðäû. ãûçëàð. áèð äÿ êè. î áàëàúà ßëÿêáÿð þëöìöí äÿ íÿ îëäóüóíó éàõøû áàøà äöøìöðäö. áèð òÿðÿôäÿí äÿ ãöðóð ùèññè êå÷èðèðäèì. íèñýèëèí è÷èíäÿ èäè. ìöùàðèáÿäÿ þëÿí øàèð Èáðàùèì éîõ. ùÿð ñóõÿí úàéè. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ þëìöøäöì. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ âóðóøìóøäóì. éàòàúàã.

ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû áèð òÿðÿôäÿí úàâàí ýåòìèø ñàêèò. ÿðè. éà äà íÿñÿ áàøãà áèð ñÿáÿáÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø áåø-ö÷ êèøèñè Ýöëàüàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. àììà áó áàðÿäÿ ÷îõ äàíûøìûðäûëàð. ãÿíä. ÷ûüûð-áàüûð ñàëäû. î ãàðà õÿáÿð éàëàíäûð. Ñîíàíûí áàøûíà ùàâà ýÿëèá. àììà áèð àçäàí íþéöò äÿ ãóðòàðäû (íþéöò äÿ êèøèëÿð êèìè. âàõò êå÷äè âÿ áèçèì åâèìèçèí ëàìïàñûíà. ýþçëÿðè äîëà-äîëà äàíûøûðäûëàð. Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàùà áèð àâòîáóñ âÿ äþðä äÿíÿ äÿ «ïîëóòîðêà» éàí-éàíà äàéàíìûðäû. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûç éîõ.âàð èäè. éàñ éåðëÿðèíäÿ ñàìîâàð ãîéäó. ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. àòàñû. áÿäáÿõòëèê ýÿëèá áåø ãûçû îëàí ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèýèëèí åâèíÿ ýèðÿúÿê (ùÿð4-31 481 . àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà î äöêàí áàüëàíäû âÿ ãÿññàá Äàäàøáàëà äà ÷àé÷ûëûüà áàøëàäû. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ áîøàëûðäû: ÿââÿëúÿ Úÿôÿð. äóç. ÷öíêè òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèç éîõ. ßáäöëÿëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. íþéöò äöêàíû âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû ùÿìèøÿ ÿòè (íîõóä. ïèëÿòÿñèíÿ ùîïìóø íþéöò èéè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. ìöùàðèáÿéÿ ýåäèðäè). òèíèí óúóíäà éàí-éàíà ö÷ äöêàí âàð èäè: ÿò äöêàíû. áÿäáÿõòëèê. òåç äÿ áîøàëûá áàüëàíûðäû: ÿëèìèçÿ ãàá àëûá íþéöò äàëûíúà áèç ýåäÿðäèê. Ùàìûíûí Ñîíàéà éàçûüû ýÿëèðäè. àíàìýèë áöòöí ýåúÿíè î ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äóðóðäó âÿ ãàáàüûíäà áèð î ãÿäÿð íþâáÿ îëàí î äöêàí ñÿùÿð òåçäÿí à÷ûëûðäû. éîõ îëäó. ÿí ÷îõ ïóë ãàçàíàí äà åëÿ î èäè. àììà àäû ÿââÿëêè êèìè ãÿññàá Äàäàøáàëà èäè. äöéö. éàñ òóòìàäû. ýåäèá Ýöðúöñòàíäàí ãóðó ÷àé àëûá ýÿòèðäè. ùå÷ êèìäÿ èøè îëìàéàí ýþçÿë-ýþé÷ÿê Ýöëàüà ö÷öí àüëàéûðäû. ÷þðÿê äöêàíû. áèð äÿ êè. ÷öíêè Ñîíà Ýöëàüàíûí þëìÿéèíÿ èíàíìûðäû. ãûøãûðûá úàìààòû áàøà ñàëûðäû êè. éàü äà î äöêàíäà îëóðäó) î äöêàíäà ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëàðäû. Àäèë. ðàùàòëûã äà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. î ñàêèòëèê äÿ. Àüàðÿùèìëÿ ãàëäû. î ðàùàòëûüûí áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿõëè éîõ èäè. éà øèêÿñòëèéÿ ýþðÿ. äàíûøàíäà äà éàíà-éàíà. Êö÷ÿìèçèí ëàï àøàüû áàøûíäà. Ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû âÿ áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. Ùÿìèí ÷àäûð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áèðúÿ äÿôÿ ãóðóëìàäû: àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí ÿðè ñààòñàç Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ ìÿùÿëëÿìèçèí éà õÿñòÿëèéÿ ýþðÿ. ÷àé äÿìëÿäè âÿ ùå÷ âàõò áåêàð ãàëìàäû. äåéèðäèëÿð êè. áèð òÿðÿôäÿí äÿ éàçûã Ñîíàíûí áåëÿúÿ ùàëûíà àüëàéûðäû. ñîíðà äà Ãîúà ýåòäè âÿ Õàíûì õàëà òÿêúÿ Úÿáðàéûëëà. ãàðäàøû îëàí åâëÿðèí áàøûíûí öñòöíäÿ ôûðëàíûð âÿ ÿëáÿòòÿ. ãÿçà îüëó îëàí. àììà î ñàêèòëèéèí. àììà Ñîíà ãîéìàäû.

õóðìàéû ãîøà ùþðöêëÿðè äÿ èøûëòûñûíû èòèðìèøäè. àíàì ýåúÿäÿí ñÿùÿðÿ êèìè ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äàéàíäû. ìÿíèì ùÿéàòûìäà äàùà åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùàäèñÿ. ßäèëÿ êö÷ÿäÿ ýþçäÿí èòèðäè âÿ î õàòèðÿëÿð éåíÿ äÿ þçöíöí ÿë÷àòìàç. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûðëàð ãóðóëìàüà áàøëàäû.. åëÿ áèë êè. óøàãëàðëà îéíàìàüà áàøëàäûì. àòàì íþâáÿòè ñÿôÿðèíäÿí ãàéûòäûüû ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ àíàìà äåäè: — Äöíéà éàìàí åòèáàðñûç îëóá. ÿââÿëëÿð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà îéíàéàí î ñèðê ðÿíýëÿðè äÿ àðòûã ñÿêêèç-äîããóç éàøëû ßëÿêáÿð ö÷öí óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿðäÿí êö÷ÿäÿ ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ î ñèðê õàòèðÿëÿðè ùÿìèí óçàã êå÷ìèøäÿí áàø ãàëäûðûðäû. Ýåú-òåç ìÿí äÿ ýåäÿúÿéÿì úÿáùÿéÿ.. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. áåøè äÿ ãûç. åëÿ áèë êè.. î âàõò êè. ìÿíèì ùÿéàòûì. Î âàõò êè.. àììà áó äÿôÿ ùå÷ áèð òîé-áàéðàì îëìàäû. ãåéðè-àäèëèê òÿêúÿ îíäà èäè êè. ßëÿêáÿðèí êè÷èê òîéóíó ýþðöì. ùÿéÿúàí éîõ èäè êè. ìÿíè ýþðìÿñèí. åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùèññ. Îäå. Ìÿíèì öðÿéèìäÿêè î ñèðê ñåâèíúè äÿ. ùå÷ áèðè äÿ ýåòìÿéÿúÿê ìöùàðèáÿéÿ»). îðòàäàí ãàíðûëûá èêè ùèññÿéÿ ÿéèëìèø äÿìèð ÷óáóã êèìè áèðäÿí-áèðÿ èêè ùèññÿéÿ àéðûëäû: ìöùàðèáÿ áàøëàíàíà ãÿäÿðêè ùÿéàòûì âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûì. áåø óøàüû âàð. î âàõò êè. Áèç ùÿìèøÿ þçöìöçäÿí áþéöê îüëàíëàðûí áåëëÿðèíÿ ãûðìûçû ôè482 . Ôàòìà. ìÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ òàõäûì âÿ ñöííÿòäÿí èêè ýöí ñîíðà. ßäèëÿíèí î ãàëûí. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»ó ùÿìèí óçàãëûãäàí ÷ûõàðûá ýÿòèðÿ áèëñèí âÿ ãÿðèáÿ èäè. îíäà äàùà ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè áöòöí ùàäèñÿëÿð áèðäÿí-áèðÿ òàìàì óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëäû. àäèëÿøìèøäè. àììà î ùÿðàðÿòèí èñòèñè òåç äÿ ñþíöðäö. àòàì áèð ëÿçýè äÿëëÿê òàïûá ýÿòèðäè âÿ ùÿð øåé ÷îõ àäè êå÷äè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðìÿê èñòÿéèðäè. î óçóí. Áèð ìöääÿò ìÿí ßäèëÿíè êö÷ÿäÿ ýþðÿíäÿ óòàíäûüûìäàí ãà÷ûá ýèçëÿíèðäèì êè. áàúû.. Èñòÿéèðÿì. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ âÿ öìóìèééÿòëÿ. ãÿññàá Äàäàøáàëà áàëòàíû-êþòöéö áèð òÿðÿôÿ àòûá ÷àé÷ûëûãëà ìÿøüóë îëìàüà áàøëàäû. Ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ óøàãëàðûí ñöííÿò îëóíìàüû òîé-áàéðàìà ÷åâðèëÿðäè. ùå÷ îëìàñà. öíéåòìÿç óçàãëûüûíà ãàéûäûðäû.äÿí àðâàäëàð áèð éåðÿ éûüûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: « — Ãûçû îëìàüûí äà áó õîøáÿõòëèéè âàð!. áåëèìäÿ î ãûïãûðìûçû ôèòÿ èëÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá.

áåëèìäÿêè áó ãûðìûçû ôèòÿíèí ñåâèíúè ìÿíèì ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûìûí éåýàíÿ ñåâèíúè èäè. àììà áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ ãÿôëÿòÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç ýÿëäèì âÿ ìÿí áåëèìÿ áàüëàäûüûì î ôèòÿ êèìè ãûïãûðìûçû ãûçàðäûì. 483 . Øþâêÿòèí ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿñè áèð àäàìû éîõ èäè. áó äà. Áàëàêÿðèì äàùà Ðîìåî èëÿ Úöëéåòòàäàí äàíûøìûðäû. øàããàíàã äà ÷ÿêèá ýöëìöðäö. éåíÿ äÿ Øþâêÿòÿ íèôðÿò åòìèðäèì. àììà äàùà ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè òóì ÷ûðòëàìûðäû. ÷öíêè áþéöìöøäöì. àììà áèðúÿ Øþâêÿòè ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì âÿ þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã ÷àëûøûðäûì êè. àììà ìÿí î ãûïãûðìûçû ôèòÿíè áåëèìÿ áàüëàéûá êö÷ÿéÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà Øþâêÿò éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè ìÿíÿ ýþç âóðóðäó. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäàêû òàõòà ñêàìéàäà îòóðóðäó. äåìÿê îëàð êè. àììà îíó ýþðÿíäÿ ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèðäèì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõìûðäûì. éàääàí ÷ûõìûøäû. éàâàøäàí ñîðóøóðäó: — ×îõ àüðûòäû? — âÿ õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. ßäèëÿíèí î ãàðà ýþçëÿðè. ÷öíêè Çèáà õàëà êþ÷öá ýåòìèøäè Àìåðèêàéà âÿ öìóìèééÿòëÿ. ùàìûíûí ýþçö ãàáàüûíäà þçöìö ÷îõ ãöðóðëó òóòóðäóì. áóíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèð. Áó úöð ñþçëÿðèíÿ áàõìàéàðàã. ìÿí þçöì äÿ áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ áàüëàìûøäûì âÿ äîüðóñó. ßäèëÿ ìÿíè ãûðìûçû ôèòÿéëÿ ýþðñöí. ßäèëÿäÿí èñÿ óòàíûðäûì. ÷öíêè ßäèëÿäÿí óòàíûðäûì. Ìÿí êö÷ÿäÿ. ÷öíêè ìÿíèì áåëèìäÿ ãûðìûçû ôèòÿ âàð èäè. î àü ñèôÿòè. î ãàëûí âÿ óçóí. ìÿí äàùà Àü Äÿâÿíèí ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàüûíäàí ãîðõìóðäóì. àììà îíóí äà äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ áèð ãöññÿ âàð èäè. ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ ýèçëÿíèðäèì.òÿ äîëàéûá êö÷ÿäÿ îéíàìàëàðûíà ùÿñÿäëÿ áàõàðäûã. èñòÿìèðäèì êè. Øþâêÿò éåíÿ äÿ ùÿðäÿí åâèíèí ãàáàüûíäà. àììà ßäèëÿ åëÿ áèë ùå÷ áó ôèòÿíè ýþðìÿäè. Ãîúà äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿ ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿð äÿ. áèð êå÷ìèøëèê âàð èäè âÿ íÿäÿíñÿ. äÿðèí áèð ãöññÿ ýþðäöì. Øþâêÿò èëÿ ìÿíèì àðàìäà áèð îéóí èäè. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðè éåíÿ äÿ ìÿíèì ö÷öí äîüìà èäè. áèð äÿ êè. ßäèëÿíèí ùÿìèí äîüìàëûüû Ãîúà ö÷öí áåëÿúÿ áèð óçàãëûãäà. äàùà òóì äà òàïûëìûðäû âÿ Øþâêÿò ÿââÿëëÿðäÿêèëÿð êèìè. áåëÿúÿ áèð êå÷ìèøäÿ ãàëûá âÿ ßäèëÿ áóíó áèëèð. àììà áó äîüìàëûüûí þçöíäÿ äÿ áèð óçàãëûã. áöòöí áóíëàð ùàìûñû áåëÿ èäè. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿí ùÿìèí ýþçëÿðäÿ ùÿñðÿò ùèññ åòäèì. èíäè ìÿí þçöì äÿ áþéöìöøäöì. åëÿ áèë êè. ùÿðäÿí ýöëöìñÿéèðäè âÿ áàõìàéàðàã êè. òåç ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèì.

Ìóõòàðûí ñÿùÿð-ñÿùÿð àäè àäàìëàð êèìè. öøöäöðäö. äîëìóø ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèì. ìÿíèì öðÿéèì ýöëìöð ßëÿêáÿð.åëÿ áèë î ýþçëÿð ìÿíÿ áàõìûðäû. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû: Ìóõòàð þçöþçöé÷öí ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëÿ åë÷èëèéÿ ýåäèá âÿ ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëûá. áåëÿúÿ àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðèíè ñóâàðìàüû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè âÿ ìÿí áèð íå÷ÿ ýöí ôèêèðëÿøäèì êè. òÿêúÿ àõøàìëàð åâÿ ÿââÿëêèíÿ íèñáÿòÿí ýåú ãàéûäûðäû. åëÿ áèë êè. áÿçÿí ëàï ýåúÿíèí éàðûñû ýÿëèðäè âÿ ìÿí àúãàðûíà éåðèìäÿ óçàíûá éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì âàõòëàð ùÿðäÿí î ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñèíè åøèäèðäèì. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè êèìè éîë ÷ÿêèðäè. ßäèëÿíè Ìóõòàðà ÿðÿ âåðèðëÿð. ìÿí ÷îõ ïèñÿì. ùÿìèøÿëèê áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ åâëÿðèí ãàïûñû àüçûíäà òÿçèéÿ ÷àäûðëàðû ãóðóëäóüó áèð âàõòäà êèìèíñÿ åâëÿíìÿê èñòÿìÿñè. Ìÿí ùå÷ úöð þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì âÿ ýþçëÿðèì äîëäó. Ìóõòàð ÿéíèíäÿ àëò êþéíÿéè þç øöøÿáÿíäëÿðèíäÿêè î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðÿ ñó òþêöð âÿ äîüðóñó. ßëÿêáÿð? ßäèëÿ áó ñóàëû åëÿ âåðäè. Ñîíðà ßäèëÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçëÿðèíè äåäè: — Î ñèðêèí áèëåòëÿðèíè éàäèýàð ñàõëàìûøàì. Êöáðà õàëà þëÿíäÿí ñîíðà Ìóõòàð î øöøÿáÿíäëè åâëÿðèíäÿ òÿê éàøàéûðäû.. Ìóõòàðëà ßäèëÿíèí åâëÿíÿ áèëÿúÿéè þìðöíäÿ ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè. åë÷èëèéÿ ýåòìÿñè àäàìû ùåéðÿòÿ ýÿòèðèðäè. áöòöí äöíéàíûí òîéëàðû-äöéöíëÿðè äÿ ùÿìèøÿëèê áèð óçàãëûãäà. ßäèëÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí äîëäóüóíó ýþðäö âÿ åëÿ ùÿìèí àíäà ßäèëÿíèí äÿ î ãàðà âÿ ãöññÿëè ýþçëÿðè äîëäó. ìÿí éàçûüàì. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. åëÿ áèë.. ñîíðà ßäèëÿ èêèíúè äÿôÿ ìÿíäÿí ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí.. êèìñÿñèçÿì. éåíÿ äÿ ÿéíèíäÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. ÷îõ óçàãëàðû àõòàðûðäû. àéàãëàðûíäà õðîì óçóíáîüàçëàð âàð èäè âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà äà Ìóõòàðûí ùÿéàòû áåëÿúÿ äàâàì åäèðäè.. Áó õÿáÿðèí ýþçëÿíèëìÿçëèéè òÿêúÿ îíäà äåéèëäè êè. ÿñëèíäÿ áàøãà øåé äåéèðäè. Áóíäàí ñîíðà ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ßäèëÿíè ýþðìÿäèì. ìÿí äöíéàíûí ÿí áÿäáÿõò àäàìûéàì. áèð äÿ îíäà èäè êè. ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà. éåíÿ äÿ ñÿùÿð òåçäÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäèðäè âÿ ùÿìèí ãàðà «åìàäèí»ëÿ äÿ àõøàì èøäÿí ãàéûäûðäû. Áèð äÿôÿ ñÿùÿð òåçäÿí ìÿêòÿáÿ ýåäÿíäÿ ýþðäöì êè. 484 . äåéèðäè êè. ßëÿêáÿð.

áèð ýöëëÿéÿ ãèñìÿò îëäó úàâàí úàíû. åâúàííû êèøèäè. ñàü-ñàëàìàò ãàéûòñûí ôðîíòäàí. òÿðáèéÿëèäè. êèøè äþéöë áÿéÿì? Þçö äÿ èøè åëÿäè êè.. àììà Ìóõòàð ýþçóúó ìÿíÿ áàõäû (áÿëêÿ òàíûäû ìÿíè? Òàíûäû êè. Ãîúà. àäàìûí Àëëàùû âàð. âàëëàù. àüûëëû óøàãäû. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Èíäè Õàíûìû ñÿí ìÿíÿ òàíûäàúàãñàí?. Àëëàù åëÿñèí êè. Àíàì äåéèðäè: — ßçàçèë íèéÿ îëóð Õàíûì õàëà. áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè.. äöøäöéö ýöíö Àëëàù ùå÷ äöøìÿíÿ äÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí!. ñÿííÿí óçàã îëñóí. íîëàð. Îäå.. Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäè. Áèð àç éàøû ÷îõäó Ôàòìàíûí ãûçûíäàí. Êöáðà îíëàðûí äèëèíè áèëèðäè. Àëëàù áèð ýöí äÿ Ùèòëåð êþïÿéîüëóíà ãèñìÿò åëÿñèí î ýöëëÿíè!.Ìóõòàðà äà ñàëàì âåðìÿê ëàçûìäûð. èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Ìóõòàð îëàíäà íîëàð. àììà. Àëëàùûí î «ñàëàì»ûíû Ìóõòàðà âåðèì âÿ áèð äÿôÿ àõøàìäàí áèð àç êå÷ìèø Ìóõòàð èøäÿí ãàéûäûá ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøÿíäÿ ñàëàì âåðäèì. íÿ ãÿäÿð ýöë âàð. áèðèíúè äÿôÿ éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà. Î ýöëëÿðèí öðÿéè ñûõûëûð. ñîíðà äåäè: — «Äöíéàäà êè. áàëàì. Ñîíà éàçûüûí äà êè. áèð òÿðÿôäÿí äÿ Õàíûì êèìè ÿçàçèë!. áóíäàí ñîíðà ìÿí îíà éåíÿ äÿ ñàëàì âåðìÿäèì.. ñþç éîõ. Äöçäö å.. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Õàíûì õàëàäàí öçð èñòÿìÿéÿ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëàýèëèí åâèíè îíà ìÿí ýþñòÿðäèì âÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë ýöíäÿ Õàíûì õàëàíûí îíó ãîâìàüûíûí øàùèäè îëäóì?) âÿ ñàëàìûìû àëìàäû. òÿê òÿðáèéÿ èëÿ àðâàä ñàõëàìàã îëìàç. áàøûâà äþíöì ñÿíèí!. Ìóõòàð àéàüûíû áÿðê áàñûá éåðÿ. Ìóõòàð äà àäàìäûð. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà? Àäàì þëÿúÿê... êèøèíèí éàøû ÷îõ îëàð äÿ. àììà ýåäÿúÿêäè Õàíûìûí îüëóíà. î ýöëëÿðèí äÿ þç äèëè âàð. Õàíûìûí îüëàíëàðûíûí ùàìûñû òÿðáèéÿëè óøàãëàðäû. êèøè êèøèäè äÿ...») Ñÿôóðÿ õàëàíûí îüëó Åéíóëëà îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìÿìèøäè. èêèñè äÿ úàâàí. «ñàëàì» Àëëàùûíäûð âÿ ìÿí íÿùàéÿò. èíñàôÿí. Êöáðàéà ÷îõ éàõøû áàõûðäû Ìóõòàð. ôðîíòà ýåòìÿéÿúÿê!. (Áèð äÿôÿ Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. àé Ñÿôóðÿ áàúû?. ßäèëÿ ÷îõ õàíûì-õàòûíäû.. íîëàúàãäû. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí.. î éàçûã éåòèì Ýöëàüàíûí àõûðû íÿ îëäó? Òîéóã áàøû êÿñìÿéÿ öðÿéè ýÿëìèðäè... Àíàì äåéèðäè: 485 . «ñàëàì» îíñóç äà áèçèì äåéèë. àíúàã Ìóõòàð îíëàðíàí äàíûøà áèëìèð. áàëàì. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäû.

. äåéèð.. Àëëàù àòîâóí ïàïàã òèêÿí ÿëëÿðèíè ùÿìèøÿ áåëÿúÿ ñàëàìàò åëÿñèí.. ÷öíêè àíàì þçö îòàãëûéà ýåòìÿìèøäè. êèìñÿñèçëÿìèø. Àíàì áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. Êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. áóíó äà äåéèáëÿð êè. íþø ýåòìèð? ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. äåéèð. ãûçû îòàãëûéà éîõ. Ìóõòàðûí ïàïàüûíà? Ñÿíèí Ôàòìàäàí ÷îõ öðÿéèí éàíàúàã î ãûçà? Âàëëàù.— Êþíöë ñåâÿí ýþé÷ÿê îëàð äÿ. éà ùàëâà÷ûéà ýåäÿð. éà çóðíà÷ûéà!. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Íîëóá. àé Ñÿôóðÿ áàúû. àé Ñÿôóðÿ áàúû. îäó... ìÿêòóáäàíñà. ùÿìèí àíëàðäà àíàì íÿ ôèêèðëÿøèðäè: äöíéàíûí èøëÿðè íèéÿ áåëÿ íàèíñàôäûð. àììà àòàì ïàïàãëû êèøèëÿðäÿí áèðè èäè. — Áÿñäè. Ìÿí öðÿéèìäÿ àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ òàìàì øÿðèê ÷ûõûðäûì. èíäè íÿ îëàúàãäû? Éåòèì ãàëàúàãäû áöòöí óøàãëàðû. àüûëëû îë. ùàìûñûíûí óøàüû àúûíäàí þëÿð. ùå÷ íÿäÿí þòðö Ôÿòóëëà Ùàòÿì êèìèëÿðèíÿ àüûç à÷ìûðäû âÿ î àüûð ýöíëÿðäÿ äÿ áèçè äîëàíäûðûðäû.. áèçÿ áàõ. Ãûçû ãîéàðñàí þç õîøóíà. äåéèð. àüÿç. ùÿìèøÿ êàñûá îëìóøóã. îüëó êèìè ýåäèá þçö âóðóøñóí äÿ ôàøèñòëÿðëÿ.. áèð ãàðíû àú. ÿðè èòêèí äöøöð. ïàïàãëûéà âåðýèíÿí äÿ!. áèð ãàðíû òîõ éàøàìûøûã. ßäèëÿíè èñòÿìÿñè âÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòëÿ Ôàòìà õàëàäàí ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëìàñû áèçèì î éåòèìëÿìèø êö÷ÿìèçÿ... éîõñà êè.Ìóõòàðûí þçö ö÷öí åë÷è ýåòìÿñè.. àüÿç. Àíàì äåéèðäè: — Àëëàù áèëÿí éàõøûäû.. àòàìûí ùå÷ âàõò åâè îëìàìûøäû. ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåäèðäè. . Àíàì Ñÿôóðÿ õàëàäàí úàâàí èäè. äöç äÿ äåéèð äÿ... õàëãûí ÿðè êèìè. ýöë êèìè ñþç äåéèð Ôàòìà þç ãûçûíà! Äåéèð êè. óøàã ñþçö äàíûøìà!. — Åëÿ ùàçûð ÷ûõûøäàíñà. àíúàã ãÿçåòëÿð éåíÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèíè ÷àï åëÿéèð — Ôÿòóëëà Ùàòÿì úÿáùÿäÿêè ÿñýÿðëÿðÿ ìÿêòóá éàçûá! Ôÿòóëëà Ùàòÿì ôàøèñò êþïÿéóøàüûíûí ÿëåéùèíÿ ÷ûõûø åëÿéèá!. ýþçýþðÿñè ðÿíýèíè èòèðèá áîçàðìûø ìÿùÿëëÿìèçÿ íÿñÿ áèð úàíëûëûã ýÿòèðìèøäè. Ôàòìà þçö ÿýÿð ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ýåòìÿñÿéäè.. áàõ áàúûëàðûâà. àíàì öðÿéèíäÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ áó ñþùáÿòäÿ ìÿüëóá îëìàã èñòÿìèðäè: — Àõû.. äåéèð. àììà ýöíëÿðèí áèð 486 ... àé Àëëàù? Áó äöíéàíûí áåëÿúÿ äÿðäëÿðè-ñÿðëÿðè åëÿ áèçÿ ãàëûá? Éÿíè áó áîéäà ìöùàðèáÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðÿ òÿñèð åëÿéÿ áèëìèð? Úàìààòûí îüëó ãàéûòìûð. Õàíûìûí ãàðäàøû î ðÿùìÿòëèê Àáóçÿðÿ ýåòñÿéäè..

ùÿòòà òàìàì ÷ÿêèñèç áèð ëÿêÿñè èíäèéÿ ãÿäÿð ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãàëûá. ìÿíèì þçöìöí ùàíñû áèð ùèññÿì èñÿ þëìöøäö. êö÷ÿíèí ùàé-êöéöíö. áó þëöìëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åäèðäè. Äöçäöð. ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿíèí äàìûíäàí àòìûøäû. þëöì ÿáÿäè àéðûëûãäû. ãà÷ûá ýåäèá êö÷ÿìèçèí îðòàñûíäà. àììà ßäèëÿíèí þëöìöíäÿ. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí ãàïûëàðû àüçûíäà ãóðóëìóø ÷îõ ÷àäûðëàð ýþðìöøäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. ìÿí äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç êèìè. ìÿíèì òÿúðöáÿì âàð èäè.. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. åëÿ áèë êè. ÷ûüûð-áàüûðûíû. ãîéìàäû êè. î áèðè óøàãëàð êèìè. áàøûìû äàùà äà áÿðêäÿí àíàìûí ãàðíûíà ñûõäûì. äöçäöð. äÿðê åëÿìèøäèì. áöòöí ìÿùÿëëÿ Àëëàùà éàëâàðûðäû êè. ýöíëÿðèí áèð ïèñ ýöíö. àíàìûí ùû÷ãûðûãëàðûíû åøèäÿåøèäÿ ßäèëÿé÷öí ùþíêöðöá àüëàäûì. — Ãîðõìà. àììà îíñóç äà ìÿí þçöì. ãÿìáÿðèí öñòöíÿ äöøìöø ßäèëÿéÿ áàõìàã èñòÿìèðäèì. àììà ìÿí ùå÷ úöð ñàêèò îëà áèëìèðäèì âÿ àíàì äà ìÿíèì áèð ñþç äåìÿéèá áåëÿúÿ ùþíêöð-ùþíêöð àüëàìàüûìû ãîðõìàüûìëà éîçóðäó. Àíàì èñòè îâúó èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàðíûíà ñûõìûøäû âÿ áåëÿúÿ äÿ ìÿíè åâÿ àïàðäû: — Ãîðõìà. àììà òàìàì ÿçèëìèøäè âÿ îíó ìàøûíà ãîéóá õÿñòÿõàíàéà àïàðäûëàð. ìÿí äàùà óøàã äåéèëäèì. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î áþéöê 487 . ñààòñàç Ýöëàüàíû äà. ìÿí êö÷ÿíèí îðòàñûíà äöøìöø ßäèëÿíè ýþðöì. î áàëàúà ßëÿêáÿð ãîðõóäàí éîõ. Ìÿí. Äþðä ýöíäÿí ñîíðà ßäèëÿ þëäö. ìÿíÿ ñó è÷èðòäè. åëÿ áèë. ßäèëÿ ñàü èäè. áàøãà ãàðà õÿáÿðëèëÿðè äÿ éàõøû òàíûéûðäûì. ßäèëÿ ñàüàëñûí âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèì àüçûíû à÷ûá ßäèëÿíèí ãàðàñûíà áèð ñþç äåìèðäè. þëöðäö. Ñîíðà þçö äÿ àüëàéà-àüëàéà ùÿéÿòÿ ãà÷ûá áèð ïàð÷ ñÿðèí ñó ýÿòèðäè. ßäèëÿ ìÿíèì ö÷öí áèðèíúè äîüìà àäàì èäè êè.ïàéûç ýöíö. Áöòöí ìÿùÿëëÿ õÿñòÿõàíàäàí õÿáÿð ýþçëÿéèðäè. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû àíàìëà áèðëèêäÿ âàé-øèâÿí ñÿñèíÿ åâäÿí ãà÷ûá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã. ìöùàðèáÿäÿí ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëèðäè. öçöìö éóäó. — äåäè. áåëÿ áèð ïèñ èø òóòäóüó ö÷öí ßäèëÿíè ýöíàùëàíäûðìûðäû. Àíàì ÿëëÿðè èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàìàðëàéûá ãàðíûíà áàñäû. ìÿíèì þçöìöí íÿñÿ øÿõñè áèð ïàéûì âàð èäè. áóíó äàùà áàøà äöøìöøäöì.. áó þëöìëÿðèí äÿðäèíè ÷ÿêèðäèì. êÿäÿðäÿí àüëàéûðäû âÿ ìÿíèì öðÿéèìè ó÷óíäóðàí î êÿäÿðèí éöíýöë. ìÿí øàèð Èáðàùèìè äÿ.

ßäèëÿ éåíÿ äÿ ÿëèíè óçàäûá ìÿíèì áàøûìû ñûüàëëàéûð âÿ ìÿí ãÿùÿðëÿíèðäèì. àü áÿíèçèíè. ùå÷ ìÿí þçöì äÿ î ìÿêòóáó îõóìàìûøàì âÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ùÿìèøÿ äÿ áåëÿúÿ éîëäà îëàúàãäû. áèð äÿ ùå÷ âàõò Õàíûì õàëà èëÿ áàðûøà áèëìÿéÿúÿéÿì.. ñÿñèíè åøèòìÿê èñòÿìèðäèì. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î éàç àõøàìû ñèðêèí áóôåòèíäÿ òåç-òåç ãàëõûá-åíÿí äîëó ñèíÿñèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. ßäèëÿíèí þëöìöíäÿí ñîíðà Õàíûì õàëàäàí èíúèìèøäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áèë êè. ùå÷ âàõò ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéàúàãäû âÿ áó éîëóí áåëÿúÿ ÿáÿäèëèéè ìÿíèì ö÷öí áöòöí äöíéàíûí âÿôàñûçëûüû èäè. øàëáàí ãûðûãëàðûíûí (áóíëàðûí ÷îõóíó Áàëàêÿðèì îðàäàí-áóðàäàí òàïûá äàøûéûá ýÿòèðèðäè) àðàñûíäà áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëèá ßäèëÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. àììà î ãûçûëýöë ÿòðè äÿ î äÿì äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿí þçöì þçöìÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àõûðûíäàêû î äþðä ìèñðàíû ïû÷ûëäàéûðäûì: Ìÿêòóá. Õàíûì õàëàíû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðìÿê èñòÿìèðäèì. àüÿç?!» — ñþçëÿðè òÿçÿäÿí åøèòäèì âÿ äàùà äà àðòûã êþâðÿëäèì. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» þìðöíäÿ ýåäèá ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéûá. éà íþéöò ÿâÿçèíÿ îúàãäà éàíäûðûëìàã ö÷öí Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûëìûø òàõòà-òóõòàíûí.. 488 . àììà. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèíè. ÿëáÿòòÿ.. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ãûçûëýöë ÿòèðëè ñàëàì òÿãäèì åòìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøäèì. ùÿìèøÿ éîëäà îëóá. Âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíèì î áàëàúà öðÿéèì ñûíìûøäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè.. Õàíûì õàëàíûí ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë éàç ýåúÿñè ñèðêèí ãàáàüûíäà ïåéäà îëóá ãûøãûðàãûøãûðà äåäèéè — «Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. ùÿð ùàëäà. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí î äàëüàâàðè ãûðìûçû õÿòòè î âàõò. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î áèð ãàëàã òàõòà-òóõòàíûí àðàñûíäà ìÿíÿ éàëíûç âÿ éàëíûç äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. î êå÷ìèøäÿí ãàéûäûá ýÿëìèø ãûçûëýöë ÿòðèíè äÿ ùèññ åäèðäèì. ìÿí áèðäÿíáèðÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î óçàãëûãäàí. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ßäèëÿíèí î úöð ÿçàáëû þëöìöíäÿ Õàíûì õàëàíûí òÿãñèðè éîõ èäè.õàðòóòóí àëòûíäà. ìÿí. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. ñÿíè àä åéëÿðÿì. î äÿãèãÿëÿðäÿ Õàíûì õàëàíû õàòûðëàìàã èñòÿìèðäèì. î ãàëûí âÿ óçóí. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ìÿêòóá éàçìàéàúàãäû.

» ßëáÿòòÿ. ãóòóíó à÷ûá òÿëÿñìÿäÿí êëàðíåòè éûüûðäû âÿ öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð éàíüû èëÿ ìóüàìàò ÷àëûðäû âÿ ùÿìèí âàõòëàðäà ßëÿêáÿðèí êëàðíåòè ìÿùÿëëÿìèçèí ùÿëÿ êè. Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î óçàã âÿ êèìñÿñèç ñÿùðàëàð äöíéàñûíäàéàì âÿ î äöíéàäà ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ñÿùðà ãóìëàðûíäàí áàøãà.. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðèíèí ãöññÿñè âàð èäè. Èíäè èñÿ. éåíÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè.ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàäàí ÷ûõàðòäûëàð. áóíà ýþðÿ äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí úÿáùÿäÿí. àðâàäëàðû. ßäèëÿíèí þëöìöíö äàùà òÿñèðëè. ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà ýåäÿ-ýåäÿ êëàðíåòäÿ «Ñåýàù» ÷àëûðäû âÿ ßëÿêáÿðèí òèòðÿéÿí áàðìàãëàðû êëàðíåòèí äèëëÿðèíäÿ ýÿçäèêúÿ. ýþçëÿðè éîëäà èäè. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç äÿðä è÷èíäÿ èäè. úàìààò úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà ýåäèðäè âÿ áó ìÿðàñèìèí þçö äÿ. ßäèëÿ èíäè ÷èéèíëÿðäÿ ýåäÿí î ìàôÿíèí è÷èíäÿäèð. àììà áèç ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè àïàðàíäà î êö÷ÿëÿðèí äÿ ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíà úàìààò éûüûëìûøäû. äàùà þëÿí àäàìûí þçö îëìóð. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ íÿ éîõäóð. î úàìààòûí äà ýþçö äîëóðäó.. ýþçëÿðèíÿ äÿñìàë òóòóá ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà ñÿññèç àüëàéûðäû. íÿôÿñ àëìûð. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿ äÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíèí. î ìÿùÿëëÿëÿðèí äÿ êèøèëÿðè. õöñóñÿí úàâàí àäàìëàðûí. þéðÿíìèøäèê êè. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà òÿðÿô àääûìëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. êèøèëÿð äÿ. åâëÿðäÿ âàé-øèâÿí ãîïóðäó. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø êèøèëÿðèíèí äÿ ýþçöíö éàøàðäûðäû. ýþìýþé ýþéäÿí áàøãà.. î ìÿùÿëëÿëÿðäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè. ßëÿêáÿð. èïÿê þðòöêëÿ î úöð áàñäûðûáëàð. ãàïûëàðûíäà ãóðóëìóø ÷àäûðëàðà ýèðèðäè. éÿíè ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿíäÿ ÷àäûðëàð ãóðóëóðäó. áèð äÿ êè. Êëàðíåò÷àëàí ßëÿêáÿðèí áèð ýþçö øèêÿñò èäè. àììà î ñÿùðàäà äà. Ìÿðàñèì áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí êå÷èðäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãàëûí âÿ óçóí. òîéó ÷àëûíìàìûø àäàìëàðûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ. óçàã-óçàã åëëÿðèí ñîéóã òîðïàüûíäà ãàëûðäû. åëÿ áèë êè. ãûçëàðû äÿðä ÿëèíäÿí äÿéèøìèøäè. öñòöíö øàëëà. ìÿùÿëëÿìèçèí 489 . ùÿëÿ åâëÿíìÿìèø. úàâàíëàðû éîõ èäè. î ýþìýþé ýþéäÿ äÿ. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. öðÿéè éàíûðäû: «— Þçöíö þëäöðÿí Ñà÷ëû ãûçäû. Áèç åëÿ áèë êè. àììà ùå÷ êèì ãÿáèðèñòàíëûüà ýåòìèðäè. åëÿ áèë. ÷öíêè þëö þçö éîõ èäè. äàùà éàíüûëû åëÿìèøäè.. àììà î äÿðä èëÿ áÿðàáÿð. Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö. òÿçèéÿ òóòóëóðäó.

— äåéèðäè. ÿëèíè öçöíÿ àòûá ñèôÿòèíè úûðûðäû âÿ àüëàìàãäàí. åëÿ. âàé-øèâÿíäÿí áàòìûø ñÿñèéëÿ çàðûéûðäû: — Ìÿíè þëäöðÿéäèí!. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. þçö äÿ àðûãëàìûøäû.. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí òÿêúÿ î èðè äÿñìàëûí àëòûíäà ýèçëÿíìèø ýþçëÿðè àüëàìûð. Ìÿùÿëëÿìèçèí éàøëû àðâàäëàðû Ôàòìà õàëàíûí ãîëóíà ýèðìèøäèëÿð. ùÿðäÿí ýþçëÿðèìëÿ úàìààòûí àðàñûíäà Õàíûì õàëàíû àõòàðûá òàïûðäûì: íàçèê äîäàãëàðû åëÿúÿ êèï þð490 . ÷öíêè èðè äÿñìàëûíû ýþçëÿðèíÿ áàñìûøäû. áóíóí ùå÷ áèð ìÿíàñû éîõäóð. àììà ýåòìÿäèì. ãóçóëàðûíà éàçûüûì ýÿëÿðäè. ðÿíýè àüàïïàã. Õàíûì õàëàíûí ÿòðàôûíäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû. Ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ùàìû î ëàë ñöêóò è÷èíäÿ. î ïèñ ìàðàã î áàëàúà ßëÿêáÿðèí äÿ öðÿéèíÿ ñèðàéÿò åëÿìèøäè: Õàíûì õàëà íÿ åäÿúÿêäè? Áó äÿôí ìÿðàñèìè çàìàíû êö÷ÿäÿ ýþðöíÿúÿêäè. ãàðíû äà õåéëè ÿðèìèøäè. Ãÿññàá Äàäàøáàëà éåêÿãàðûí. ùÿòòà àüëàéàí àðâàäëàð äà ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð. éîõñà åâäÿ îòóðàúàãäû? Äöøìÿí ùåñàá åëÿäèéè àäàìëàðûí áó äÿðäëè ýöíöíäÿ îíëàðûí ýþçöíÿ ýþðöíÿúÿêäè? Õàíûì õàëà áèð òÿðÿôèíäÿ Úÿáðàéûë. êþê áèð êèøè èäè (äöçäöð. — Úàâàí úàíûíà íèéÿ ãûéäûí?! Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö. î áèð äÿñòÿ óøàã ßäèëÿíèí áàúûëàðûíûí óøàãëàðûäûð. Ìÿí Òàìàðàíû ýþðäöì. î áèðè òÿðÿôèíäÿ äÿ Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõäû âÿ ùÿìèøÿêè øàõ àääûìëàðû èëÿ ýÿëèá úàìààòà ãîøóëäó. áöòöí áÿäÿíè àüëàéûð. ÿëèíè áàøûíà àòûá ïûðïûçëàøìûø ñà÷ûíû éîëóðäó.àäàìëàðûíûí öðÿéèíäÿ ñþç èëÿ äèëÿ ýÿòèðìÿäèêëÿðè ïèñ áèð ìàðàã äà âàð èäè âÿ íÿ ýèçëÿäèì. àììà Ôàòìà õàëà èìêàí òàïàí êèìè. áåëÿ èäè?). àììà ùÿð ùàëäà éåíÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ÿí êþê àäàì èäè) âÿ ìÿí ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Äàäàøáàëàéà áàõàíäà éåð öçöíöí ãîéóíëàðûíà. àììà èíäè ãÿññàá Äàäàøáàëà ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà åëÿ öðÿêäÿí àüëàéûðäû êè. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí éàíûíäà ìÿíèì òàíûìàäûüûì áþéöêëö-êè÷èêëè áèð äÿñòÿ óøàã áÿðêäÿí ùþíêöðÿ-ùþíêöðÿ àüëàéûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äåäè êè. Þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. åëÿ áèë äöíéàíûí ÿí öðÿéèéóìøàã àäàìû èäè (áÿëêÿ. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíèí ìöøàéèÿòè èëÿ ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà àääûìëàäû. àääûìëàðû àüëàéûð. ýþçëÿðè ãûïãûðìûçû èäè âÿ ùÿìèí äÿì ìÿí ýåäèá Òàìàðàíûí ÿëèíäÿí òóòìàã èñòÿäèì. ÿéíèíäÿêè ïàëòàð àüëàéûð. äîüðóäàí äà. Òàìàðàíûí éàíûíäà àääûìëàìàã èñòÿäèì. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ÷öíêè áèëèðäèì êè. Òàìàðàíûí äà ñà÷ëàðû Ôàòìà õàëàíûí ñà÷ëàðû êèìè ïûðïûçàãëàøìûøäû.

áèð àç àðàëûäà Ìóõòàð äàéàíûá. Ìóõòàð ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. ñèíÿñèíè úûðàí Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðè ëàë-äèíìÿç áèð òÿðÿôäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà ñàòàøäû âÿ î äÿì Õàíûì õàëà äà Ôàòìà õàëàéà áàõäû âÿ Ôàòìà õàëà òàìàì áàòìûø ñÿñèéëÿ áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ ãûøãûðäû: — ×àüûðàúàã ñÿíèí îüëóíó éàíûíà!. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áóðàäàí ùå÷ ùàðà ýåòìÿê èñòÿìÿéÿí Ôàòìà õàëàíû ýöúëÿ ÷ÿêèá ãÿáèðèñòàíëûãäàí àïàðäû. ýàù î òÿçÿ ãÿáèðÿ. öç-ýþçöíö. ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè î áèð àíëûã ãûüûëúûìû äà îíäà ýþðäöì. î áèðè éàíûíäà Àüàðÿùèì. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿäè..òöëìöøäö âÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí åëÿúÿ èðÿëè áàõûðäû. ñîíðà äà ýþðäöì êè. àììà áèð àçäàí ãÿáèðèñòàíëûãäà áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø î íàçèê äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã ãà÷äûüûíû ýþðäöì. úÿìè áèðúÿ àíëûã ãà÷ìàüûíû äà. åëÿ áèë.. ×àüûðàúàã!. ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû ßäèëÿíèí òÿçÿ ãÿáèðèíèí öñòöíÿ äöøöá ãàëìûø. Áèðäÿí-áèðÿ ãÿáèðèñòàíëûüà ñöêóò ÷þêäö. ñîíðà ìÿí ýþðäöì êè. ãÿáèðèñòàíëûüà ÷þêìöø î ñöêóò ùå÷ âàõò ïîçóëìàéàúàã. íÿäÿíñÿ ãîðõäóì. î òÿçÿ ãÿáèðèí î áèðè òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá. ýþçëÿðèíè äÿ Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí éàéûíäûðìàäû âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã. Õàíûì õàëà äà áèð éàíûíäà Úÿáðàéûë. Ñîíðà Ìîëëà ßñÿäóëëà éàñèí îõóäó. ýàù äà Õàíûì õàëàéà áàõûðäûã. Èêè ãÿáèðãàçàí ÿëèíÿ áåë àëûá ßäèëÿíèí ãÿáèðèíè òîðïàãëà äîëäóðàíäà ñà÷ëàðûíû éîëàí. ýþçëÿðèíäÿ äÿ áèð ãûüûëúûì ýþðäöì. ãÿáèðèñòàíëûüà íÿ âàõò ýÿëìÿéèíäÿí õÿáÿðèì éîõ èäè âÿ èíäè îíó ãÿôëÿòÿí ãÿáèðèí éàíûíäà áåëÿúÿ äàéàíìûø ýþðÿíäÿ. 491 . ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ äÿðä ÿëèíäÿí àüëàéàí àääûìëàðû èëÿ ýåòäè. Ìÿí Ìóõòàðû úàìààòûí àðàñûíäà ýþðìÿìèøäèì. àììà î ãûüûëúûìûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìÿäèì. ýàù Ìóõòàðà. Áèç úûíãûðûìûçû äà ÷ûõàðìûðäûã. ùàìû. áèç óøàãëàð âÿ Áàëàêÿðèì ãàëäû. áöòöí úàìààò äàüûëäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà öñòöíÿ òÿçÿ òîðïàã ãàëàíìûø î ãÿáèð. åëÿúÿ äÿ äàéàíäû. ãÿáèðèí àøàüû òÿðÿôèíäÿ. íåúÿ äàéàíìûøäûñà. Õàíûì õàëà äà ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ î ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòó è÷èíäÿ éàëíûç ãÿáèðãàçàíëàðûí áåëëÿ éåðäÿí ýþòöðäöêëÿðè âÿ ãÿáèðÿ àòäûãëàðû òîðïàüûí ñÿñè åøèäèëèðäè. èñòÿð-èñòÿìÿç.

. àíàì äà íàðàùàò èäè. àììà ìÿí ñÿñèìè ÷ûõàðòìûðäûì. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ñþéëÿäèéè î ÷è÷ÿêëè áàüûí è÷èíäÿ èäè. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ñîíðà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè çÿèô ñÿñëÿíèðäè. ìÿíÿ áàõûðäû. éàòìûøàì. î äÿðäëè. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éåíÿ äÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. àììà áóíó ìÿí ùå÷ âÿúùëÿ èñòÿìÿñÿì äÿ. íèýàðàí èäè. ßëáÿòòÿ. ãÿáèðèñòàíëûüûí âÿ î òÿçÿ ãÿáèðèí ñàêèòëèéè Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíè ìöøàéèÿò åäèðäè.. îíóíëà áàðûøìûøäûì. Íÿìðóäó áåëÿúÿ Ìóõòàðà îõøàäûì. òåç-òåç éåðèíäÿí ãàëõûá ìÿíèì éàòàüûìûí éàíûíà ýÿëèðäè. Áàáèëèí ïàäøàùû 492 . Ìÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ ìÿí î ïàéûç ýöíö. Õàíûì õàëàíûí äåäèéèíè åëÿìÿç. ÿêñèíÿ. áó ùàâàíû. ýþçöìö à÷ìûðäûì âÿ éÿãèí àíàì äà åëÿ áàøà äöøäö êè.äè: Áèðäÿí Õàíûì õàëà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçÿ òÿðÿô áàõäû âÿ äå- — Áàëàêÿðèì. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðèí àðàñûíäà èäè. Íÿìðóä ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà áåëÿúÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ îëñóí. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ÷àëäû âÿ áèç äÿ áèð ìöääÿò î ÷àëüûéà ãóëàã àñà-àñà ùÿìèí òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíÿ éûüûëìûø áèð ãàëàã òîðïàüà áàõäûã. áèëèðäèê êè. áèç ùàìûìûç Áàëàêÿðèìèí õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäèê. Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè ãÿáèðèñòàíëûüûí ñàêèòëèéèíè ìöøàéèÿò åòìèðäè. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áó. àíúàã Áàëàêÿðèì áèëèðäè. ÷ûõàðò ÷àë î òöòÿéè. ùå÷ âàõò ñèôàðèøëÿ òöòÿê ÷àëìûð âÿ ãîðõäóã êè. àììà î òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíäÿêè î áèð ãàëàã òîðïàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î òÿçÿ ãÿáèð ýöíîðòà îëäóüó êèìè. ãÿáèðèñòàíëûãäà äåéèëäè. áèðäÿí èíäè äÿ Áàëàêÿðèì. î ãöññÿëè ãûðìûçû. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ Íÿìðóäó Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. íàðûíúû. áó òöòÿéèí þçöíäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè âÿ Áàëàêÿðèìèí íÿ ÷àëäûüû äà ìÿëóì äåéèëäè. ÷öíêè áó ýöí ýöíîðòà î òÿçÿ ãÿáèðÿ ýþçöíö äèêèá äàéàíìûø Ìóõòàð ñÿùÿð-ñÿùÿð àëò êþéíÿéèíäÿ øöøÿáÿíääÿêè ÷è÷ÿêëÿðè ñóëàéàí Ìóõòàð èäè. Ñîíðà Ìóõòàð ùå÷ íÿ äåìÿäÿí ýåðè ÷åâðèëäè âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí î ÷àëüûñû àëòûíäà àñòà àääûìëàðëà ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõûá ýåòäè. àììà Áàëàêÿðèì áó äÿôÿ ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëäû âÿ òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàäû. î ãÿáèðèñòàíëûãäà Õàíûì õàëàíû òàìàì áàüûøëàìûøäûì. Áàëàêÿðèìèí ùàâàñû èäè âÿ ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã. ìÿí Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì.

Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ!. òöòÿéèíè ÷ûõàðûá éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ùàâàëàðûíû ÷àëûðäû. — äåéèðäè. ýþçÿë øàùçàäÿ ãûçëàðûí. áöòöí áåéíèìäÿ î ÿùâàëàòëàðûí éàíûíäà îëà áèëìèðäèì.. êÿäÿðè ùÿìèøÿ ìÿíèì è÷èìäÿ îëóðäó. áèçèì êö÷ÿìèçèí. éà äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè õàðòóòóí àëòûíäà. ãÿôèë äÿ êÿñèá: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñûðäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèðäÿí òöòÿéè ãÿôèë ÷àëäûüû êèìè.. àììà î òöòÿê ÿââÿëëÿð ùå÷ âàõò áèçèìëÿ áåëÿúÿ ãÿìýèí äàíûøìàçäû âÿ ùÿòòà áèð äÿôÿ ýåúÿ ìÿíè åâÿ ÷àüûðìàã ö÷öí êö÷ÿéÿ ÷ûõìûø àíàì äàéàíûá áèð ìöääÿò Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû. î ãîøà òóò àãàúûíûí àëòûíäà. ãàéûäûá åâÿ ýåòäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. áöòöí öðÿéèìäÿ. éåíÿ äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. ãÿäèì-ãÿäèì çàìàíëàðäàêû úàäóýÿðëÿðèí. Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿêè î êþùíÿ ñàðû ïåíúÿéèí ðÿíýè. ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãÿìýèíëÿøèðäè: ÿââÿëêè ùàâàëàð èäè. åëÿ áèë äèâàðëàðà ÷ÿêèëìèø 8—10 493 . áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè. XXII Áàëàêÿðèì ùÿìèøÿ îëäóüó êèìè. àììà Áàëàêÿðèìèí äöçÿëòäèéè î ùàâàëàð ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóðäó. ñåùðáàçëàðûí.. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè áàøëàéàíäàí ñîíðà. åâäÿ äîéóíúà àüëàéûá öðÿéèíè áîøàëòäû. êþâðÿëäè. àüàïïàã äûðíàãëàðû ùÿìèøÿ äèáèíäÿí òóòóëìóø âÿ ýþìýþé äàìàðëàðû áèð-áèð àéäûí ýþðöíÿí àðûã ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëûðäû. øàùçàäÿ îüëàíëàðûí áàøëàðûíà ýÿëÿí äöíéàíûí ÿí ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûíäàí äåéèðäè. Àü Äÿâÿíèí äåäèêëÿðèíäÿí. åëÿäèêëÿðèíäÿí. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð. ùèéëÿýÿð âÿçèðëÿðèí. ÷öíêè ìÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñûðäûì. ÿñëèíäÿ. àììà. áèðúÿ àí äà ìÿíäÿí óçàãëàøìûðäû âÿ áÿçÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà ìÿí äàùà ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ãöññÿñè.Íÿìðóä ùÿð äÿôÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè. åéíè çàìàíäà. áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ðÿíýèäèð. Áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá êö÷ÿäÿ. ñîíðà ìÿíè ÷àüûðìàäû. ãÿääàð ïàäøàùëàðûí. áèçèì äàëàíûìûçûí.

ùå÷ âàõò þðòìÿäèéè áèð åùìàëëà ãàïûíû þðòäö âÿ ìÿí áóíà òàìàì 494 .»— äåéèðäè. àììà åéíè çàìàíäà. áàøûíû àøàüû ñàëäû. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñàðû áèð ðÿíýÿ áîéàíìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí î ñàðûñû Áàëàêÿðèìèí ïåíúÿéèíèí ñàðûñû èäè: ÷èðêëè. îòàüûíà ýèðäè. áèëìèðäè íÿ åëÿñèí. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí.. ùèññ åäèðäèì êè. áåëÿúÿ óäãóíìàñûíûí. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû. Áàëàêÿðèìèí öðÿéè íåúÿ øèääÿòëÿ âóðóð. ñþçëÿðè ÷àøáàø ñàëûðäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí áåëÿúÿ ÷àøìàñûíûí.ÿùÿíýèí àüëûüûíäàí. Øþâêÿò Áàëàêÿðèìèí î áàõûøëàðû àëòûíäà ãûçàðäû. — åéíè çàìàíäà. î áàõûøëàðäà áèðäÿí-áèðÿ ùÿäñèç áèð ñÿäàãÿò éàðàíìûøäû âÿ ìÿí ùå÷ âàõò òÿñÿââöð åòìÿçäèì êè. Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà: «—Àç àøûí äóçó äþéöëñÿí à. ñÿí!. ßââÿëëÿð — éÿíè î ýþçÿë ýöíëÿðäÿ êè. Ìÿí áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá íÿñÿ äàíûøàíäà. êèìèíñÿ áàõûøëàðû Øþâêÿòÿ áó úöð òÿñèð åäÿ áèëÿðìèø. áèçè äÿ. ùÿð øåéè. ñÿí äÿ àäàìñàí äÿ. êþê àðâàäëàð) êå÷ÿíäÿ Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò åëÿ áèë êè. áèðäÿí-áèðÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè èëÿ î éàä àðâàäëàðûí àðäûíúà áàõûðäû (ìÿùÿëëÿìèçèí ãûç-ýÿëèíè éàíûìûçäàí þòÿíäÿ Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò áàøûíû ãàëäûðìàçäû!). Øþâêÿòèí áåëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá àòìàúà àòìàñûíûí ñÿáÿáèíè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. Øþâêÿò äÿ áèð àç àðàëûäà þç ãàïûëàðûíûí àüçûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû èðè òóìëàðû ÷ûðòëàéàíäà âÿ áó âàõò áèçèì êö÷ÿìèçäÿí ùÿðäÿíáèð éàä (éÿíè êè.. èøëÿíìèø. èíäè èñÿ Øþâêÿò äàùà î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìöðäö âÿ áèð äÿôÿ áèç éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðàíäà âÿ Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ áöòöí äöíéàíû éàäûíäàí ÷ûõàðûá êö÷ÿìèçäÿí êå÷ÿí éàä âÿ êþê áèð àðâàäûí àðäûíúà áàõàíäà.. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìàéàí) ãûçëàð. ÷àøûðäû. Áàëàêÿðèì Øþâêÿòÿ áàõäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãöññÿ äîëó ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì áèð òÿøÿêêöð. åëÿ áèë êè. àé éàçûã.. áèð-èêè äÿôÿ óäãóíóðäó. ãöññÿ äîëó. àéàã öñòÿ äàéàíûá êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíìèø Øþâêÿò êÿäÿðëè áèð ñÿñëÿ äåäè: — Íåéëÿéÿñÿí. Áàëàêÿðèì þçöíö òàìàì èòèðèðäè. ýþéëöéöíäÿí. áèð ìèííÿòäàðëûã ýþðäöì — î áàõûøëàð èíäè äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. Øþâêÿòèí ñÿñèíäÿ áåëÿúÿ à÷ûã-àøêàð êÿäÿð ùèññ åäèðäèì.. Àü Äÿâÿíè äÿ éàäûíäàí ÷ûõàðûðäû âÿ ùÿìèí àíäà Øþâêÿò øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö. ÷ÿùðàéûëûüûíäàí àñûëû îëìàéàðàã. éàçûã. àðâàäëàð (õöñóñÿí.

ÿìèí èäèì êè, Øÿâêÿò äÿ þç îòàüûíäà ìÿíèì àíàì êèìè, äîéóíúà
àüëàäû, öðÿéèíè áîøàëòäû.
Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äöçöëöá äàéàíàí î àâòîáóñ äà, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà, åëÿ áèë êè, ÷îõ óçàã áèð êå÷ìèøäÿ
ãàëìûøäû; î àâòîáóñ äà éîõ îëäó, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà áèð-áèð àçàëäû, Úÿôÿðäÿí, Àäèëäÿí, ßáäöëÿëèäÿí ñîíðà, Ãîúàäàí ñîíðà, Úÿáðàéûë äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè, øàýèðäëèéè ãóðòàðûá ñöðöúöëöéÿ áàøëàìûø
Àüàðÿùèìèí òÿçÿ (éÿíè áèçèì ö÷öí, áèçèì êö÷ÿìèç ö÷öí, áèçèì
äàëàíûìûçûí àüçû ö÷öí òÿçÿ, ÿñëèíäÿ èñÿ êþùíÿëèá ÿëäÿí äöøìöø áèð
ìàøûí) «ïîëóòîðêà»ñû áèð ìöääÿò òÿê-òÿíùà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ î òÿê ìàøûíà áàõàíäà ùÿìèøÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè,
î ìàøûí äà Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Úÿáðàéûëûí ùà÷àíñà áóðàäà äàéàíìûø î ìàøûíëàðû ö÷öí äàðûõûð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, î òÿê
ìàøûí äà áèçèì êö÷ÿìèç êèìè, äàëàíûìûç êèìè, ùÿéÿòèìèç êèìè
ãöññÿ è÷èíäÿäèð.
Õàíûì õàëà ÿââÿëêèíäÿí äÿ àç äàíûøûðäû, äîäàãëàðû äåìÿê îëàð
êè, òÿðïÿíìèðäè, ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè çàáèòÿëè èäè, àììà
ìÿí Õàíûì õàëàíûí î êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõûðäûì, î
çàáèòÿëè ýþçëÿðèíÿ áàõûðäûì âÿ ùèññ åäèðäèì êè, Õàíûì õàëà áèð
ÿëàúñûçëûã è÷èíäÿ ÿçàá ÷ÿêèð; Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, Àüàðÿùèì äÿ
âàõòû ÷àòàí êèìè úÿáùÿéÿ ýåäÿúÿê, Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, ÷îõ êå÷ìÿéÿúÿê âÿ î òÿê ìàøûí äà äàùà áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíìàéàúàã...
Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè (òÿõìèíÿí ìÿíèì àòàìëà åéíè âàõòäà, ãûðõ ö÷öí àõûðëàðûíäà) âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ úÿìè ö÷
íÿôÿð ãàëäû: Õàíûì õàëà, àíàì âÿ áèð äÿ êè, ìÿí (áèð äÿ, áèçäÿí
áàøãà, Úÿáðàéûëûí î ýþéÿð÷èíëÿðè).
Àíàì ýåúÿäÿí àç ãàëà ñÿùÿðÿ êèìè íþâáÿéÿ äóðóá Àìåðèêàäàí ýÿëìèø òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ñàðûìòûë-ýþéöìòöë òîçóíó àëûá
ýÿòèðèðäè, î òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè áèð èêðàù ùèññè èëÿ (ìÿí åâäÿ îëìàéàíäà áèð ÿëè èëÿ áèøèðèðäè, î áèðè ÿëè èëÿ äÿ áóðíóíó òóòóðäó) èéðÿíÿ-èéðÿíÿ áèøèðèðäè âÿ ìÿíèì
ö÷öí íóø îëñóí äåéÿ, òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ýÿòèðèá ãàáàüûìà ãîéóðäó, ñîíðà òÿëÿñèê öçöíö ìÿíäÿí ýèçëÿäèðäè, àììà ìÿí áèëèðäèì êè,
áó ýöíÿ äöøäöéöì ö÷öí, éÿíè ìÿíèì î èéðÿíú òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí áèøìèø áèð øåéè éåìÿéÿ ìÿúáóð îëäóüóì ö÷öí, àíàìûí ýþçëÿðè äîëóá âÿ ìÿí àíàìûí õàòèðèíÿ (ùÿì äÿ àú îëäóüóì
495

ö÷öí!) òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí ñó èëÿ áèøèðèëìèø, éàüñûç ùîððà êèìè áèð øåéè éåéèðäèì.
Ìÿí àíàìûí éàíàüûíäàí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû ýþðìöðäöì, àììà î èêè äàìëà ýþç éàøû, î ãöññÿëè, êÿäÿðëè, êþìÿêñèç èêè
äàìëà ýþç éàøû, ãÿðèáÿäèð, î ãöññÿñèíÿ, êÿäÿðèíÿ, êþìÿêñèçëèéèíÿ
áàõìàéàðàã, øÿôôàô îëäóüó ö÷öí, òÿìèç îëäóüó ö÷öí ùÿðäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î íàçèê ñþéöä àüàúûíûí ìÿùÿááÿòèíè (áÿëêÿ
äÿ ñåâèíúèíè!) ìÿíèì öðÿéèìÿ äîëäóðóðäó; ÿëáÿòòÿ, î ìÿùÿááÿòäÿ äÿ áèð ùÿçèíëèê âàð èäè, ãöññÿ, êÿäÿð äÿ âàð èäè, àììà ùÿð ùàëäà ìÿùÿááÿò èäè, èñòÿê èäè: î íàçèê ñþéöä ìöùàðèáÿíèí î àüûð ÷àüëàðûíäà äà äîéóíúà ñó è÷èðäè, ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí ñóéó ùå÷ âàõò êÿñèëìèðäè, áóìáóç Øîëëàð ñóéó èñòÿäèéè âàõò — ýåúÿ äÿ, ýöíäöç äÿ øûðùàøûð àõûðäû âÿ î ñóéóí ñÿðèíëèéè
èíäèéÿ êèìè ìÿíèì ÿëëÿðèìäÿ, öçöìäÿ ãàëûá, î ñóéóí øÿôôàôëûüû
(àíàìûí î èêè äàìëà ýþç éàøû êèìè øÿôôàôëûüû!) ùÿéÿòèìèçèí, äàëàíûìûçûí, êö÷ÿìèçèí î ãÿìýèí ýöíëÿðèíèí, î éåòèì ýöíëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ, éåýàíÿ êþíöë îõøàéàí, éåýàíÿ ôÿðÿù ýÿòèðÿí (ãîé ëàï êè÷è÷èê îëñóí...) áèð õàòèðÿñè èäè.
Úÿôÿð, Àäèë, ßáäöëÿëè, Ãîúà, Úÿáðàéûë âÿ àõûðäà äà Àüàðÿùèì
ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Õàíûì õàëà òÿê ãàëàíäàí ñîíðà, áÿçÿí ìÿí îíóí øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû
î êðàíòà áàõäûüûíû ýþðöðäöì âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí ùÿëÿ äÿ çàáèòÿëè î ýþçëÿðè èëÿ ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá î êðàíòûí àëòûíäà éóéóíàí Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè ýþðöðäöì âÿ ìÿíèì öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíöðäö, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè
êè, îíëàðûí éàø âÿ ÷ûëïàã êöðÿéèíè, ñèíÿñèíè èíäèúÿ ýöëëÿ äåøÿúÿê, î
ýöëëÿ éåðèíèí ãàíû áÿäÿíëÿðèíäÿí àõàí ñóéà ãàðûøàúàã, ñîíðà î ãûðìûçû ãàí àõûá áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíà, î áàëàúà ÷àðùîâóçà òþêöëÿúÿê; áåëÿ àíëàðäà ìÿí èñòÿéèðäèì êè, î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ éóõàðû ãà÷ûá Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûì, Õàíûì õàëàíûí áàøûíû þç ñèíÿìÿ ñûõûì (íåúÿ êè, ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿäÿí àòäûüû
ýöí àíàì ìÿíèì áàøûìû þç áÿäÿíèíÿ ñûõûá ñàõëàìûøäû), éàõóä þç
áàøûìû Õàíûì õàëàíûí ñèíÿñÿíÿ ñûõûì, áèëìèðÿì, àììà, ùÿð ùàëäà, Õàíûì õàëà ö÷öí íÿñÿ åëÿéèì.
Àíàì, ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø àòàìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ìÿíèì éåòèìëèéèìèí, àúëûüûìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, áèð äÿ êè, — ìÿí áóíó à÷ûãàøêàð ýþðöðäöì — Õàíûì õàëàíûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ùÿðäÿí Õàíûì
496

õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõûðäû, áàøûíû áóëàéûðäû, àù ÷ÿêèðäè,
ýþçëÿðè äîëóðäó. «Éàçûã àðâàä...» — äåéÿ, ïû÷ûëäàéûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ àíàìûí ïû÷ûëäàäûüû áó ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà éàðàøäûðà áèëìèðäèì, ÷öíêè ìÿíèì ôèêðèìúÿ ùàìû éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà áèçèì
êö÷ÿìèç, äàëàíûìûç, ùÿéÿòèìèç äÿ éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà øöøÿáÿíääÿ, ÿéíèíäÿêè àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðèíè ñóëàéàí Ìóõòàð äà éàçûã îëà áèëÿðäè, àììà Õàíûì õàëà ùå÷ úöð éàçûã îëà áèëìÿçäè; àììà ñîíðàëàð àíàì: «—Éàçûã àðâàä...» — äåéèá
ïû÷ûëäàéàíäà ìÿí ùÿìèí óéóøìàçëûüû äàùà ãàáàãêûëàð êèìè ùèññ
åòìèðäèì...
Õàíûì õàëà ùÿðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõûðäû âÿ áåëÿ àíëàðäà ìÿí î ñÿðò ãàðà ýþçëÿðäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã, ùÿòòà ñÿêñÿêÿ ýþðöðäöì, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿð äÿôÿ áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç
à÷ûëûá-þðòöëÿíäÿ, ùÿð äÿôÿ áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð ñÿñ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëà áèð ãàðà õÿáÿð ýþçëÿéèð âÿ ùÿìèøÿ äÿ ùàìûäàí ýèçëÿòìÿê
èñòÿäèéè î íèýàðàí÷ûëûã, î ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäè.
Áèð äÿôÿ Èáàäóëëà ìöùàðèáÿíèí î ãûòëûüû è÷èíäÿ äÿ ùàðàäàíñà
àðàã òàïûá è÷ìèøäè, éåíÿ äàëàíûìûçà ýÿëäè, éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëäû, Èáàäóëëà éåíÿ äÿ áöòöí äöíéàíû ñþéÿñþéÿ ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõäû âÿ àéàãëàðû àéàãëàðûíà äîëàøà-äîëàøà ýÿëèá áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà Õàíûì õàëàéëà
ðàñòëàøäû, éÿãèí î, êå÷ìèø ýöíëÿðè éàäûíà ñàëäû, Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè éàäûíà ñàëäû âÿ íèôðÿò äîëó
êåôëè ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõà-áàõà:
— Ùÿ, íÿ áèëìèñÿí ñÿí íåìåñëÿðè? — äåäè. — Î ÿúëàô íåìåñëÿð
ìÿí þëöì, ñÿí þëÿñÿí áèëìèðëÿð å!.. Áèð-áèð ÷àõàúàãëàð ýöëëÿíè î
éàõáàëà îüëàíëàðóâóí áàøûíà!..
Ìÿí åëÿúÿ àéàã öñòÿ äàéàíûá Èáàäóëëàéà áàõàí âÿ áèð ñþç äåìÿéÿí Õàíûì õàëàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ âÿ áöòöí áÿäÿíèìëÿ ÿñÿ-ÿñÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí, êþïÿéîüëó! — ãûøãûðäûì.
Èáàäóëëà:
— Êþïÿéîüëó ñÿíöí î ùÿìøÿðè àòîíäó! — äåäè. — Îíóí äà áîø
áàøûíà áèð äÿíÿ ýöëëÿ ÷àõàúàãëàð!..
Ìÿí éåíÿ äÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí! — ãûøãûðäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá
áÿðêäÿí àüëàäûì.
4-32

497

Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàäàí ãà÷ûðäûì,
ýþçëÿðèíÿ ýþðöíìÿê èñòÿìèðäèì, ñûõûëûðäûì, ÷öíêè ìÿí Õàíûì õàëàäàí óòàíûðäûì; ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ óòàíìûðäûì êè, þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá åëÿúÿ áÿðêäÿí àüëàäûì, ùÿì äÿ (âÿ ÿí ÿñàñ!) îíà
ýþðÿ êè, Õàíûì õàëà ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà åëÿúÿ êþìÿêñèç, òÿíùà èäè...
XXIII

Áèð äÿôÿ, áèð-èêè èë áóíäàí ÿââÿë, òåëåâèçèéà èëÿ ÷ûõûøûì âàð èäè,
îðà ýåòìÿëè èäèì, àììà ãàðàæû à÷ûá ìàøûíû ÷ûõàðìàüà ùÿâÿñèì éîõ
èäè, êö÷ÿéÿ äöøöá òàêñè òóòäóì.
×ûõûøûìû éàçìàüà âÿ öìóìèééÿòëÿ, áó ÷ûõûø áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ìàúàë òàïìàìûøäûì, âàõòûì îëìàìûøäû âÿ èíäè òàêñèäÿ ýåäÿ-ýåäÿ íÿ äåéÿúÿéèì áàðÿäÿ äöøöíöðäöì. Äåìÿéÿ äàùà ñþç
ãàëìàìûøäû, èíñàí íÿ ãÿäÿð ñþç èøëÿäÿ áèëÿð? éåíÿ äÿ þçöìöí
þçöìÿ àúûüûì òóòäó: áó ìöðÿêêÿá äöíéàíû íÿ ö÷öí þçöì ö÷öí
äàùà àðòûã ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäèì? íÿ èøèì âàð ìÿíèì áó ãÿäÿð ëàçûìñûç ýþðöøëÿðäÿ? áó ëàçûìñûç ÷ûõûøëàð íÿéèìÿ ýÿðÿêäèð ìÿíèì?
áàøãàñûíûí íÿéèíÿ ýÿðÿêäèð? íèéÿ áèð êöíúÿ ÷ÿêèëèá éàçûìû éàçìûðàì?
Áÿëêÿ, éàçà áèëìèðÿì, îíà ýþðÿ?
Òàêñèíè ñàõëàòìàã èñòÿäèì, äöøöá ïèéàäà, ðàùàò, àçàä ýÿçÿ-ýÿçÿ åâÿ ãàéûòìàã èñòÿäèì, ùÿð÷ÿíä áó èñòÿéèí àëòûíäàêû ãàòäà áàøà
äöøöðäöì êè, ùàâàéû èñòÿêäè, áó ýöí òàêñèíè ñàõëàòäûðñàì äà, ñàáàù
òàêñè éåíÿ äÿ éîëäà îëàúàã, ÷öíêè ìÿí ýÿðÿê íÿ âàõòñà èëê äÿôÿ
òàêñèéÿ ìèíìÿéÿéäèì...
Þçöìöí þçöìÿ ýöëìÿéèì òóòäó: òàêñèíèí íÿ ýöíàùû?
Áó âàõò òàêñè ñöðöúöñö ñîðóøäó:
— ßëÿêáÿð ìÿëëèì, íåúÿñèç?
— Éàõøûéàì, ÷îõ ñàü îëóí, — äåäèì âÿ ñöðöúöéÿ áàõäûì:
áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø, àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû, ÷àë áûüëû áèð
êèøè èäè âÿ ìÿí áó éàøëû àäàìû òàíûìûðäûì.
ßââÿëëÿð, î âàõòëàð êè, Áàêûíûí úàìààòû, õöñóñÿí, ðàéîíëàðäàí
ýÿëèá Áàêûäà àëè ìÿêòÿáëÿðäÿ îõóéàí òÿëÿáÿëÿð êö÷ÿäÿ, áàçàðäà,
áóëâàðäà ìÿíè ýþðÿíäÿ òÿçÿúÿ òàíûìàüà áàøëàéûðäû, úàâàí ãûçëàð
ìÿíè ùÿëÿ òÿçÿúÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ: «—Òàíûäûí êèìäèð?..» — ïû÷ûëäàéûðäû, îíäà áåëÿúÿ òàíûíìàüûì, ñå÷èëìÿéèì, äåéÿ
áèëìÿðÿì êè, ìÿíè õöñóñè ñåâèíäèðèðäè, àììà, ùÿð ùàëäà, ìÿíÿ õîø
498

. áèëìèðÿì.. ãûçûíäàí äåéèðäè. òÿçÿúÿ àíàäàí îëìóø íÿâÿñèíäÿí äåéèðäè. áèð äÿôÿ ýþðìÿäèì áó éàøûìà ãÿäÿð êè. Àü Äÿâÿíèí íàüûëëàðû éàäûíà ýÿëèðìè. ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø áó ñèôÿòÿ áàõäûì âÿ: — Âàëëàù.. Úÿôÿðãóëó þçö äàíûøûðäû. Úÿôÿðãóëó (?!) ýþçëÿðèíè éîëäàí ÷ÿêìÿéÿðÿê ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåäè: — Éàäóâóçà ýÿëèð äÿ. êèòàáëàð éàçàúàãñûç?.ýÿëèðäè.. î úÿëä. Î éàøëû òàêñè ñöðöúöñö äåäè: — Úÿôÿðãóëóéàì äÿ!. øÿâÿ êèìè ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàðû ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí Úÿôÿðãóëóäóð. éîëäàøëûã åëÿéÿí î áàëàúà ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ þçöìöí äÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áåëÿúÿ áèð éàäëûüûìû ùèññ åëÿäèì. áó äÿôÿêè òàêñè ñöðöúöñö èñÿ òÿçÿäÿí: — ßëÿêáÿð ìÿëëèì. Ìÿí ÿââÿëúÿ áàøà äöøìÿäèì êè. — éàääàø ãàëûá êè?. äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. îíäàí ÷îõ àäàìû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ñîíðà î òàêñè ñöðöúöñöíö áèðäÿí-áèðÿ òàíûäûì.. áó àäàì ãÿòèééÿí.. Ìàøàëëàù.. ìÿëÿíèí ñþçö äöç ÷ûõìàñûí!. ÷öíêè ìÿíèì î óçàã êå÷ìèøäÿêè Úÿôÿðãóëó äîñòóìëà áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíöí àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè âÿ ìÿí îíó òàíûéà áèëìÿçäèì. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð. Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäèðäèì âÿ þçöìöí þçöìÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ìÿëÿäÿ ùàìû äåéèðäè êè. ìÿíèìëÿ «ñèç»ëÿ äàíûøìà. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. òàíûäûì ñþçö áóðàäà ÿñëèíäÿ éåðèíäÿ äåéèë. òàíûìàäûüûì áó éàä àäàì ùÿìèøÿëèê óçóí-óçóí èëëÿðèí àðõàñûíäà ãàëìûø î áàëàúà. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. Îíà 499 . åëÿ áèë êè. Úÿôÿðãóëó. ùàíû î ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàð. ñàäÿúÿ îëàðàã. — äåäèì. ÷îõ ñþç ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. Áàëàêÿðèì íåúÿ îëäó? Øþâêÿòè ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ìÿí áàøà äöøäöì êè. áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ñèç áþéöê àäàì îëàúàãñûç. òàíûìàäûç ìÿíè? — ñîðóøäó. Àëëàùà àíä îëñóí. îüëóíäàí. áó àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëàðà. î ãîøà òóò àüàúûíû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. Éàõøû êè. ìÿíÿ íÿ îëìóøäó. èíäè ñèçèí ùþðìÿòèíèç Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí äÿ ÷îõäó! Ìÿí áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíÿ áàõûðäûì âÿ áó àäàìà ÷îõ ñþç äåìÿê èñòÿéèðäèì.. Ñîíðà ìÿí î ãàðà ãûâðûìñà÷ëû Úÿôÿðãóëó èëÿ êö÷ÿäÿ îéíàéàí. äàùà äîüðóñó. Úÿôÿðãóëó? Àììà ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäóì. Ìÿí ýöëöìñÿéèðäèì. ñîíðà èëëÿð êå÷äè âÿ áó äà àäè áèð èøÿ ÷åâðèëäè. áàøûìû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ. Ìÿí éåíÿ äÿ áó äàç áàøà. ìÿíÿ ìöÿëëèì äåìÿ..

Úÿôÿðãóëó ýöëäö: — Ìÿíèéíÿí áåëÿ ÷ÿòèí ñþçëÿðëÿ äàíûøìàéûí å. Ìÿí äÿ ýöëöìñÿéèá ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì: — Íÿ áèëèì. êðàíòûí àëòûíäàêû î áàëàúà ÷àðùîâóçóí éàíûíäà ÿêèëìèø î ñþéöä áþéöéöðäö. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö.. Ýÿëèá òåëåâèçèéà èäàðÿñèíèí ãàáàüûíà ÷àòàíäà äåäè: — Èáàäóëëà éàäóâóçà ýÿëèð. øÿêëè ãÿçåòäÿ. XXIV Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà. áåø èëäè. — Âÿ éåíÿ äÿ öðÿêäÿí ýöëäö. ìÿëÿ áàøãà øåéäè!. áèð äÿôÿ î Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíè íåúÿ âóðóá øöøÿñèíè ñûíäûðäóç?! — Úÿôÿðãóëó áàøûíû áóëàéà-áóëàéà áÿðêäÿí ýöëäö.... éàõ÷û ö÷ îòàüûì âàð ñàüëûüûâûçà. ïðéàìîé ñîðóøóðàì ñèçäÿí!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. èíäè ñåäìîé ìèêðàðàéîíäà îëóðàì. àíúàã... áó ýþðöøäÿí ùå÷ áèð óìàúàüû éîõ èäè.. î.. àé ßëÿêáÿð ìÿëëèì. þçö äÿ ùÿìèøÿ áþéöê âÿçèôÿëÿðäÿ. Ìÿí äÿ êþ÷äöì äÿ ìÿëÿäÿí. òåëåôîíó-çàäû.. èëëÿð áåëÿúÿ ñöðÿòëÿ êå÷èá-ýåäèá? Îíà ýþðÿìè êè.. äöíéà äÿéèøèð. ùÿð áèð àäàìûí þçöé÷öí áèð áÿðàÿòè âàð.. — Èíñàí ÷îõ ìöðÿêêÿá ìÿõëóãäóð äÿ. ùÿð äÿôÿ éàç ýÿëÿíäÿ òÿçÿ 500 . ùÿìèí î óçàã ýöíö — ìÿíèì Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíèí øöøÿñèíè ñûíäûðäûüûì î ýöíö éàäûíà ñàëûá ñîðóøäó: — Áó íåúÿ èøäè êè. Úÿôÿðãóëó ìÿíèìëÿ ýþðöøöíÿ öðÿêäÿí øàä èäè.. äàíûøûð. — Éàäóâóçà ýÿëèð. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ñîíðà ñèäã-öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð ìàðàãëà éÿãèí êè. — äåäèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Çàðàçàíûí áèðè èäè!. ùÿ?? Íåúÿ îëóð áó? Ðàáî÷è àäàìàì äà. âàëëàù. àíúàã î Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿéèøìèð. — Ýåúÿëÿð íåúÿ éàòûð å. ýöëöìñÿäèì: — Íÿ áèëèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Î éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìëàð ýÿëèá ýèðìèð îíóí éóõóñóíà? Ìÿí éåíÿ äÿ ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì. áàøûì ÷ûõìûð ìÿíèì áåëÿ ñþçëÿðäÿí!. ùÿ? Òåëåâèçîðó à÷ûðñàí. áåëÿúÿ áèð ñöðÿòëÿ äÿ ÿââÿë óçàãëàøûð. Úÿôÿðãóëó ÿââÿë èëÿ ñîí àðàñûíäàêû ìÿñàôÿäÿ äÿ þçöíö òàêñè ìàøûíûíûí ñöêàíû àðõàñûíäàêû êèìè ñÿðáÿñò âÿ ðàùàò ùèññ åäèðäè. ìÿíèì ñóñóá ãàëìàüûìû äà âåúèíÿ àëìûðäû. ùÿð øåéè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì.ýþðÿìè êè. ãÿçåòè à÷ûðñàí. ñîí èñÿ éàõûíëàøûð? Úÿôÿðãóëó äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö.

ìÿí «ñàòìàã» ñþçöíöí äÿ ìÿúàçè ìÿíàñûíû áèëèðäèì âÿ áèëèðäèì êè. áèëìèðÿì ãûðõ ö÷öíúö èëèí. ÷öíêè ùÿðÿìèç ÿëèìèçäÿ áèð ãóøâóðàí ýåúÿ-ýöíäöç ñÿð÷ÿ àõòàðûá âóðóðäóã âÿ î ñÿð÷ÿ ÿòè áèçèì ö÷öí òÿêúÿ äöíéàíûí ÿí äàäëû ÿòè äåéèëäè. îí äÿíÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ åëÿ ýöíëÿðäÿ àíàì äà ìÿíèìëÿ áèð éåðäÿ ñÿð÷ÿ ÿòè éåéèðäè. àììà ìÿíèì àëÿìèìäÿ øàèð àäè èíñàí äåéèëäè. ùÿðÿìèç ñÿêêèç äÿíÿ.. — äåäè. ùÿéÿòèìèç êèìè éåòèìëÿìèø öðÿéèìèçÿ áèð ôÿðÿù. äàëàíûìûç êèìè. ùÿìèí âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð áèçèì êö÷ÿìèç êèìè. òóìóðúóãëàð ãîëáóäàüûíû áöðöìöøäö âÿ áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿ ýÿëèá î ãîøà òóòà ãîíìóøäó. Ùÿìèí éàé ñÿùÿðè ìÿí. ùÿìèí êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåéèðäè. èíñàíäàí óúà èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Øàèðè ñàòìàã îëàð? Áàëàêÿðèì: — Îëàð. ãàðàëòûìûçû ýþðÿí êèìè öðêöá ó÷óøóðäóëàð. Ñÿð÷ÿëÿð äÿ àúëûã ÷ÿêèðäè âÿ ýþçýþðÿñè êè÷èëìèøäèëÿð. éà ãûðõ äþðäöíúö èëèí — äÿãèã éàäûìäà äåéèë — àïðåëè òÿçÿúÿ ýèðìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿêè î ãîøà òóò àüàúû äà îéàíìûøäû. ëàï áàëàúàëàøìûøäûëàð. éåìÿê ýÿòèðèðäèê. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ÷ûðòëàéûá ÷ûõìûø.. äóðóá íÿäÿí þòðöñÿ ìÿòáÿõÿ ýåäÿíäÿ. åéíè çàìàíäà. èíñàí èíñàíû ñàòà áèëÿð. ÷öíêè áèç êèøè êèìè åâÿ ÿò ýÿòèðèðäèê. àììà éàâàø-éàâàø ñÿð÷ÿëÿð ùÿì àçàëäû. ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë.ãîëëàðû. Úÿáðàéûëûí áàüûøëàäûüû êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñûíäàí êÿñèá äöçÿëòäèéèì ãóøâóðàíû ÿëèìäÿ òóòóá ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà äàéàíìûøäûì 501 . Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ñÿð÷ÿëÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíäàí ïèøèêëÿðäÿí äÿ àðòûã ãîðõóðäó. áóäàãëàðû éàðïàãëàéûðäû âÿ î ñþéöä àüàúû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿí äÿ áþéöéöðäöì. áàøûìûçû óúàëäàí áèð øåé èäè. Ìÿí áþéöéöðäöì âÿ áþéöäöêúÿ äÿ ÷îõ øåéè áàøà äöøöðäöì. ùÿì äÿ áèçè éàõøûúà òàíûìàüà áàøëàäû. XXV Áèð äÿôÿ éàçûí òÿçÿ ýÿëÿí âàõòëàðûéäû. ãöðóð ùèññè ýÿòèðèðäè. åëÿ ýöí îëóðäó êè. øàèð èíñàíäàí áþéöê èäè. âóðóá ýÿòèðäèéèì î ñÿð÷ÿëÿðäÿí àíàì ÷îõ éåñèí. éà ùÿéÿòÿ ÷ûõàíäà ìÿí þç ïàéûìäàí ýþòöðöá àíàìûí áîøãàáûíà ãîéóðäóì.

Ìÿí î ãûðìûçû ôèòÿíè äàùà ÷îõäàí à÷ûá ÷ûõàðòìûøäûì. áàøûìû éóõàðû ãàëäûðûá åëÿ-áåëÿúÿ òàìàøà åäèðäèì. àììà Øþâêÿòè áó úöð ãÿôëÿòÿí ýþðÿíäÿ éåíÿ þçöìö èòèðäèì âÿ ùèññ åòäèì êè. áèð àòìàúà àòìàìûøäàí ãûïãûðìûçû ãûçàðûðàì. Äèçëÿðèì ÿñèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí õ ÿ ú à ë ÿ ò ÷ÿêèðäèì. Øþâêÿò ùÿëÿ ìÿíÿ áèð ñþç äåìÿìèøäÿí.âÿ î áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿíèí ùàðàé-ùÿøèð ñàëà-ñàëà àúýþçëöêëÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåìÿêëÿðèíÿ áàõûðäûì. Øþâêÿò ìÿíèì úÿìè ö÷ àääûìëûüûìäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ Øþâêÿòèí ýþçëÿðèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé ýþðäöì êè. ñÿð÷ÿëÿð ìÿíèì ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìàüûìäàí öðêöá ó÷óøìóðäó âÿ ìÿí äÿ. àòìàúàëàðû èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. Øþâêÿò ãàëûí. ÷öíêè áåëÿúÿ ýþçýþðÿñè ãà÷ìàüûìû äàùà þçöìÿ ñûüûøäûðìûðäûì. éåíÿ äÿ ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. Ñÿð÷ÿëÿð àú èäè. Ñîíðà î éöíýöë òÿáÿññöì áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí ãàëûí. ëàï áàëàúàëàøäûðàúàãäû âÿ ìÿí.. èíäèúÿ Øþâêÿò íÿñÿ åëÿ áèð ñþç äåéÿúÿê êè. î êþðïÿ âÿ éÿãèí êè. ãÿðèáÿäèð. ÿòëè äîäàãëàðûíäàêû ùÿìèí éöíýöë òÿáÿññöìëÿ: — Éåíÿ ãà÷ìàã èñòÿéèðñÿí? — ñîðóøäó. Øþâêÿò åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíèá ñÿêèäÿ äàéàíìûøäû âÿ ìÿíÿ áàõûðäû. ëàï êè÷èëäÿúÿêäè. ÿòëè äî502 . Øþâêÿò ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ ìÿíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. — ßëÿêáÿð!. àììà áöòöí ýöúöìö éûüûá þçöìö ñàõëàäûì. Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì. ÿââÿëëÿð î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèëÿ. Øþâêÿòèí äåéÿúÿéè î ñþçëÿð ìÿíè äÿ î úèâèëäÿøÿí àú ñÿð÷ÿëÿð êèìè. àüàúëàð äàùà éàðïàãëàìàç. ñÿð÷ÿëÿð î òóìóðúóãëàðû éåéèá ãóðòàðàð. ýþç âóðìàëàðû. ãîðõóðäóì êè. ùÿìèøÿêè êèìè. Ìÿíèì î ãîøà òóò àüàúûíûí êþðïÿ òóìóðúóãëàðûíà éàçûüûì ýÿëèðäè. äàäëû òóìóðúóãëàðûí úàçèáÿñè ãîðõóéà öñòöí ýÿëìèøäè. Ìÿí î ñÿð÷ÿ úèâèëòèñè è÷èíäÿ áåëÿúÿ áèðäÿí-áèðÿ þç àäûìû åøèòìÿéèìÿ áèð áàëàúà äèêñèíäèì. ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ÿëèìäÿ ùàçûð òóòäóüóì ãóøâóðàíû ãàëäûðûá ñÿð÷ÿëÿðè âóðìàã èñòÿìèðäèì. áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàìàüû èëÿ. ùÿìèøÿêè øàëâàð äà ÿéíèìäÿ èäè. áèëìÿéÿúÿéÿì íÿ åëÿéèì. àììà ìÿíèì áàìáàëàúà îëìóø î ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ îíëàðû âóðìàã èñòÿìèðäèì.

äàãëàðûíäàí ÷ÿêèëäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, Øþâêÿòèí äÿ ýþçëÿðè éîë
÷ÿêäè âÿ ìÿí áóíà òÿÿúúöá åòäèì, ÷öíêè Øþâêÿòèí éàõûí áèð àäàìû éîõ èäè, íÿ ÿðè, íÿ ãàðäàøû, íÿ äÿ êè, îüëó ìöùàðèáÿäÿ èäè. Äöçäöð, Áàëàêÿðèìèí äÿ ùå÷ êèìè éîõ èäè, ùå÷ êèìè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè, Áàëàêÿðèìèí äÿ ýþçëÿðè ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêèðäè, àììà Áàëàêÿðèì áàøãà èäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí
äà ÿââÿë áåëÿúÿ éîë ÷ÿêÿðäè... Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèçèì
ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí, ãûçëàðûíûí ýþçëÿðè éîë ÷ÿêèðäè, ÷öíêè ÿçèçëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè, àììà, àõû, áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðû, ãûçëàðû áàøãà èäè, Øþâêÿò áàøãà... Ìÿí ùå÷ âàõò Øþâêÿòè
áåëÿúÿ úèääè, áåëÿúÿ ôèêèðëè ýþðìÿìèøäèì; ñîíðà äà Øþâêÿò, åëÿ áèë,
þçö þçö èëÿ äàíûøäû:
— Ìÿí íÿ åëÿéèì àõû, ìÿí áàøû áàòìûø, øàïàëàãëà öç ãûçàðäûðàì äÿ... Ýÿðÿê åëÿ áóðíóìó ñàëëàéûì, þç ýöíöìÿ àüëàéûì ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí?.. Îíäà éàõøû îëàðàì úàìààò ö÷öí ìÿí?..
Ñîíðà äà Øþâêÿò þçö þçö ùàããûíäà áèÿäÿá áèð ñþç äåéèá åâèíÿ
ýèðäè âÿ ãàïûíû áàüëàäû.
Ñÿð÷ÿëÿðèí úèâèëòèñè àëÿìè áàøûíà ýþòöðìöøäö.
Ìÿí ýþçëÿðèìè Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíäàí ÷ÿêèá áàøûìû ãàëäûðäûì âÿ éåíÿ äÿ î áèð äÿñòÿ àú ñÿð÷ÿéÿ áàõäûì.
Ñÿð÷ÿëÿð áàéàãêû à÷ýþçëöêëÿ, òÿëÿñÿ-òÿëÿñÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèðäè.
Ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì î êþðïÿ òóìóðúóãëàðà ÷îõ éàçûüûì
ýÿëèðäè, àììà ìÿíèì î êè÷èëìèø, î áàëàúàëàøìûø ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì Øþâêÿòÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.
Ìÿí éåíÿ äÿ Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàõäûì.
Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áó ãàïû áèð äÿ ùå÷ âàõò à÷ûëìàéàúàã, Øþâêÿò áèð äÿ ùå÷ âàõò áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðìàéàúàã, ùå÷ âàõò ýöëìÿéÿúÿê.
Áó ÷îõ ãöññÿëè áèð ùèññ èäè.
XXVI

Ùàíû î ãàðà ãûâðûì ñà÷ëàð, Úÿôÿðãóëó?..
Àõûð âàõòëàð òåç-òåç ôèêèðëÿøèðÿì êè, Úÿôÿðãóëó òàêñè ñöðöúöñö
îëìàéàéäû, ìÿíèì êèìè éàçûá-ïîçàí áèð àäàì îëàéäû, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí íåúÿ éàçàðäû? Î ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí î éå503

òèìëèéèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí äèâàðëàðûíà, ùÿòòà ñÿêèëÿðÿ, ãÿìáÿð
êö÷ÿéÿ ùîïìóø î êÿäÿðè íåúÿ òÿñâèð åäÿðäè?
Àììà áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð?
Ìÿíèì ö÷öí ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí õàòèðÿëÿðè èëÿ,
ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí ýþðöìëÿðè èëÿ, éàääàøû èëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàéûòìàã ìàðàãëûäûð, éàçû÷û Úÿôÿðãóëóíóí éîõ.
XXVII

Î òóò àüàúûíûí àüëàìàüû èíäèéÿ ãÿäÿð éàäûìäà ãàëûá âÿ èíäèíèí
þçöíäÿ äÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ãÿçåò úûðûëàíäà î úûðûëòû ùÿìèí
ãÿçåòèí àüëàìàüûäûð, éàõóä ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá ÷èëèê-÷èëèê ñûíàí
ýöçýöíöí ñÿñè äÿ ùÿìèí ýöçýöíöí àüëàìàüûäûð.
Î ãûø ýöíö ýöí åëÿ ÷ûõìûøäû êè, àäàìûí öçöíÿ åëÿ ýöëöðäö êè,
åëÿ áèë äöíéàäà ùå÷ áèð ìöùàðèáÿ éîõ èäè, ùå÷ áèð þëöì-èòèì éîõ
èäè, åëÿ áèë Õàíûì õàëàíûí àëòû îüëó, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí úàâàíëàðû, êèøèëÿðè, ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ äåéèëäè, ùÿìèøÿêè êèìè þç åâëÿðèíäÿéäè, åëÿ áèë, äöíéàäà ùå÷ êèì àú äåéèëäè âÿ ùå÷ êèì ãûøûí
ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöìöðäö. Äöíéàíûí àë÷àã èøëÿðèíèí þç
ãàíóíëàðû âàð âÿ áó ãàíóíëàðäàí äà áèðè îíäàí èáàðÿòäèð êè, ìöùàðèáÿ âàõòû, åëÿ áèë, ñîéóüóí äÿðÿúÿñè äÿéèøèð, ìèñàë ö÷öí, ìöùàðèáÿ âàõòû òåðìîìåòð ìÿíôè 2 ýþñòÿðèðñÿ, áó, äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 2ñè îëìóð, ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíèí ìÿíôè 2-ñè äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 20ñèíÿ áÿðàáÿð îëóð, öøöäöð, öøöäöð.
Ùÿìèí öøöì-öøöì öøöäöéöìöç ãûø ýöíö î òóò àüàúûíûí àüëàìàüûíû áèðèíúè Úÿôÿðãóëó åøèòìèøäè, áèçèì äàëàíûí äèáèíÿ ãà÷ìûøäû
âÿ ýþðìöøäö êè, Èáàäóëëà éåêÿ ìèøàðëà àüàúû êþòöéöíäÿí êÿñèð.
Áèç äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá Èáàäóëëàíûí î õàðòóò àüàúûíû
êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ Èáàäóëëà ùÿð äÿôÿ èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðû òóòóí ýþâäÿñèíÿ ÷ÿêÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, åøèòäèéèìèç î ñÿñ
ìèøàðûí ñÿñè äåéèë, òóò àüàúûíûí àüëàìàüûäûð âÿ ìÿí áöòöí äèããÿòèíè ÿëèíäÿ èøëÿòäèéè î èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðà âåðìèø Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áöòöí öðÿéèìëÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè, íÿ éàõøû
êè, ìÿí Èáàäóëëàíûí îüëó äåéèëÿì, íÿ éàõøû êè, Èáàäóëëà ìÿíèì
ãàðäàøûì äåéèë âÿ íÿ éàõøû êè, äöíéàäà Àü Äÿâÿ âàð âÿ î Àü Äÿâÿ, ÿëáÿòòÿ, ìöòëÿã áèð ýåúÿ ýÿëÿúÿê, Èáàäóëëàíûí éàøàäûüû åâèí ãàïûñûíäà éàòàúàã.
Ìÿí ëàï áàëàúà îëàíäà — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû âÿ
áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ, ÿëáÿòòÿ, ùå÷ êèìèí àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè, èêè-ö÷
504

èëäÿí ñîíðà áèçè ùàíñû ýöíëÿð ýþçëÿéèð — ùÿéÿòèìèçäÿ éà ßáäöëÿëè,
éà Ãîúà, éà Úÿáðàéûë ìÿíÿ úöðáÿúöð ôîêóñëàð ýþñòÿðèðäè âÿ ùÿìèí
ýþçÿë ôîêóñëàðäàí áèðè äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè, ñàü ÿë èëÿ ñîë ÿëèí
áàø áàðìàüûíû ãàïàéûá òóòóðäóëàð, ñîíðà ñàü ÿëè éóõàðû ãàëäûðûðäûëàð, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëóðäó: «—Ýþðöðñÿí, ßëÿêáÿð? — äåéèðäèëÿð.— Áàðìàã éîõäó!» Ìÿí ýöëöðäöì: «—Ýèçëÿòìèñÿí! — äåéèðäèì. — Áàõ! — äåéèðäèì âÿ ãàïàíìûø ñîë ÿëè à÷ûðäûì: Áóäå!» —
äåéèðäèì, éóìóá îâúóí è÷èíäÿ ýèçëÿòäèêëÿðè áàø áàðìàüû äàðòûá
ãàëäûðûðäûì âÿ éàõøû áèëäèéèì áó ôîêóñ ùÿìèøÿ ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè, äàùà äîüðóñó, ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè êè, áþéöêëÿðèí áèúëèéèíè áàøà äöøöðäöì, ìÿíè àëäàäà áèëìèðäèëÿð...
Ùÿìèí âàõòëàð áèð äÿôÿ Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû ñÿêèäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ: «—Ýÿë áóðà, — äåäè. — Ñÿíÿ ôîêóñ ýþñòÿðÿúÿéÿì». Äöçäöð, ìÿíèì Èáàäóëëàäàí õîøóì ýÿëìèðäè,
àììà ôîêóñëàðäàí õîøóì ýÿëèðäè âÿ ìÿí ýÿëèá Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè ñîë ÿëèíèí öñòöíäÿ éóììóøäó:
«—Áàõ, — äåäè, — èíäè áàðìàüûì éîõ îëàúàã». Ìÿí ýöëöá: «—Áèëèðÿì» — äåäèì. Èáàäóëëà: «— Íÿ áèëèðñÿí, àëÿ? — äåäè. — Ùå÷ íÿ áèëìèðñÿí ñÿí! Áàõ!» — Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè éóõàðû ãàëäûðäû âÿ ìÿí ýþçëÿäèéèì êèìè, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëäó. Ìÿí ýöëÿ-ýöëÿ: «—
Áóäå, îâúóíóí è÷èíäÿ ýèçëÿòìèñÿí áàðìàüóâó!» — äåäèì âÿ Èáàäóëëàíûí éóìóëìóø ñîë ÿëèíè àðõàéûí-àðõàéûí à÷ìàüà áàøëàäûì;
êèï þðòöëìöø áàðìàãëàðûíûí áèðèíè à÷äûì, èêèíúèñèíè à÷äûì, ö÷öíúöñöíö à÷äûì, ÷å÷ÿëÿ áàðìàüûíû äà à÷äûì âÿ ìÿí ýþðäöì êè, Èáàäóëëàíûí áàø áàðìàüû äîüðóäàí äà éîõ îëóá, ÿëèíèí î òÿðÿôèíÿ áàõäûì, áó òÿðÿôèíÿ áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áöðöäö, áàøûìûí òöêëÿðè
ãàáàðäû, ÷öíêè ìÿí îíäà áèëìèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíèí áàø
áàðìàüûíû ùà÷àíñà áàëòà êÿñèá. Èáàäóëëà áÿðêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäû,
ìÿí èñÿ äÿùøÿò è÷èíäÿ àüëàéà-àüëàéà åâèìèçÿ ãà÷äûì, õåéëè ìöääÿò ñàêèò îëà áèëìÿäèì âÿ î âàõòäàí äà öðÿéèìäÿ Èáàäóëëàéà áèð
íèôðÿò ÿìÿëÿ ýÿëäè; ìÿí áþéöéöðäöì, àììà î íèôðÿò ùèññè, î èéðÿíìÿê êå÷èá ýåòìÿê áèëìèðäè.
Èðèäèøëè, éåêÿ, åíëè ìèøàð òàìàì àüàúûí ýþâäÿñèíèí è÷èíÿ ýèðäè
âÿ ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí è÷èíäÿ îðà-áóðà ýåäèá-ýÿëèíúÿ, àüàúû êÿñäèêúÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿìèí êÿñèê éåðèíèí ùÿð
èêè òÿðÿôèíäÿí òþêöëÿí àü-ñàðûìòûë òàõòà êÿïÿéè î õàðòóò àüàúûíûí
ãàíûäû âÿ îíäà î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö ö÷öí õåéëè ìöääÿò éàäûíäàí
÷ûõìàéàí âÿ îíà ÷îõ ìÿíàëû ýþðöíÿí áåëÿ áèð êÿøô åòäè êè, ãàí ùÿìèøÿ ãûðìûçû ðÿíýäÿ îëìóð.
505

Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá î õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäÿí óøàãëàðà, éÿíè áèçÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ úèääúÿùäëÿ þç èøèíè ýþðöðäö, ùÿðäÿíáèð äàéàíûá áåëèíè äöçÿëäèðäè, áàø
áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðóðäó âÿ î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíäÿêè áàø áàðìàã éåðè àüðûñûí, éàðà îëñóí, Èáàäóëëàíû èíúèòñèí, ýþéíÿòñèí.
Áèç áèð-áèðèìèçèí éàíûíäà äàéàíûá õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ ùå÷ áèðèìèç ñÿñèìèçè ÷ûõàðòìûðäûã, ùå÷ áèðèìèç òÿðïÿíìèðäèê. Áèëìèðÿì áèçÿ íÿ îëìóøäó? Áèç íÿäÿí ãîðõóðäóã? Âÿ îíäà ìÿí áöòöí éåð öçöíäÿ áèð éèéÿñèçëèê ùèññ åòäèì, ìÿíè áèð àúû ùèññ áöðöäö âÿ ùÿìèí àúû ùèññ ìÿíÿ áàøà ñàëäû êè, äöíéàäà éèéÿñèçëèêäÿí ìöñèáÿò áèð øåé éîõäóð âÿ éÿãèí Èáàäóëëàíûí
õàðòóòó êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿíäÿ áèçè ãîðõóäàí äà î éèéÿñèçëèê
ùèññè èäè, ìÿùÿëëÿìèçèí, äàëàíûìûçûí, áó õàðòóò àüàúûíûí éèéÿñèçëèéè èäè.
Î õàðòóò àüàúû áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ö÷öí ÷îõ ÿçèç îëäó, ñåâèìëè îëäó, ìÿíèì ýþçÿëèì îëäó âÿ ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì
êè, î õàðòóò àüàúûíû, î ëàë-äèíìÿç àüàúû, ìöùàðèáÿíèí ñîéóüóíäàí
÷ûëïàã áóäàãëàðû öøöì-öøöì öøöéÿí î ÿçèçèì õàðòóò àüàúûíû áó ãÿäÿð èñòÿéèðÿì.
Òóò àüàúû àüëàéûðäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíäÿ ïèñ áèð ùÿðèñëèê âàð âÿ òóò àüàúûíûí áó àüëàéûøû äà,
áèçèì êö÷ÿìèçèí, äàëàíûìûçûí åëÿúÿ éåòèìëèéè, éèéÿñèçëèéè äÿ Èáàäóëëàéà ýöú âåðèð, ùÿâÿñ âåðèð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí
ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèê áöòöí þìðö áîéó ùÿìèøÿ ïóñãóäà äàéàíûá, íåúÿ êè, úàíàâàð ïóñãóäà äàéàíûð, — éåòèìëèê ýþçëÿéèá,
éèéÿñèçëèê ýþçëÿéèá, ýþçëÿéèá êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ,
Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòñèí âÿ îðàäà
þëñöí. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ, Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ þëÿúÿêëÿð
âÿ áèð äÿ ùå÷ çàìàí áó äàëàíà ýÿëìÿéÿúÿêëÿð âÿ ìÿíè ãÿùÿð áîüäó, ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Õàíûì õàëà ýÿëäè, Õàíûì õàëàíûí ãàëûí
ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ åëÿ áèë êè, Õàíûì
õàëàíûí î ýþçëÿðè èëÿ òÿçÿäÿí áèð-áèð Úÿôÿðè ýþðäöì, Àäèëè ýþðäöì,
ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû ýþðäöì, Àüàðÿùèìè ýþðäöì âÿ áöòöí âàðëûüûìëà ùèññ åòäèì êè, áó ñààò éåðäÿí èðè áèð ãÿìáÿð ýþòöðÿúÿéÿì, âàð ýöúöìëÿ âóðóá Èáàäóëëàíûí áàøûíû ïàðòëàäàúàüàì, ìÿíèì öðÿéèì áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû.
Úÿôÿðãóëó ìÿíèì éàíûìäà äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí ýþçëÿðèíè
506

Ãîúà äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áàøûíû àðõàéà ÷åâèðäè. Èáàäóëëàíûí ÿëèíäÿêè ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí àõûðûíà ÷ûõûðäû âÿ áó âàõò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. åíëè ìèøàð äàùà õàðòóò àüàúûíû êÿñìèð.. ùå÷ âàõò öçöíö ýþðìÿäèéèì ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè äÿ èíäè î õàðòóòëà áèð éåðäÿ àüëàéûð. áó çàðàçàíû þëäöðÿê ýåúÿ! Ìÿí Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ïèñ ùÿðèñëèéÿ áàõà-áàõà: — Ùÿ! — ïû÷ûëäàäûì (âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ùå÷ âàõò î úöð ãÿòèééÿòëè îëìàìûøäû!). íå÷ÿ ìöääÿòäèð Õàíûì õàëà î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ áèð éåðäÿ òÿêáÿòÿê éàøàéûð. ìèøàðà êå÷ìèø Èáàäóëëàíûí ãûïãûðìûçû ãàíûíûí è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðàí ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà Õàíûì õàëàýèëèí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíó áàøà äöøäöì. äîüðóäàí äà. î ùÿðèñëèê Úÿôÿðèí. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ ìÿíèì àòàì äà ìöùàðèáÿäÿ èäè. ßçèçàüà ÿìè äÿ. ùÿéàòûìûçûí áèðèíúè úèääè ñþùáÿòèäèð âÿ áèç. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ. Õàíûì õàëàíûí äÿëè îëàúàüûíà ñåâèíäè âÿ áó âàõò Úÿôÿðãóëó ìÿíèì ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Ýÿë. Èáàäóëëà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì öðÿéèìèí è÷èíÿ ýèðäè. àüëàéàí òÿêúÿ î õàðòóò äåéèë. Úÿáðàéûë äà. Ãîúàíûí éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ýþðäöéöì î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿíè äÿùøÿò áàñäû êè. ßáäöëÿëè äÿ. ìöùàðèáÿäÿ èäèëÿð âÿ îðàäà þëÿúÿêäèëÿð. Úÿáðàéûë. ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèê. Àüàðÿùèì èíäè áóðàäà îëñàéäû. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê èøûëäàäû. àâòîáóñ âÿ «ïîëóòîðêà»ëàð áèð-áèðèíèí àðäûíúà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äöçöëñÿéäè. ßáäöëÿëè. î èðèäèøëè éåêÿ. Èáàäóëëà î èðèäèøëè éåêÿ. ùÿì 507 . õûð÷ûëäàéà-õûð÷ûëäàéà Èáàäóëëàíûí þçöíöí ñöìöêëÿðèíè äîüðàéûð âÿ ìÿíèì òöêëÿðèì ãàáàðäû. áó õàðòóò àüàúû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ àüëàìàçäû. Àäèëèí. ùÿðáè äÿìèðéîë÷ó èäè. Úÿôÿð.. ßáäöëÿëèíèí.. Àäèë äÿ.. Ãîúà. åëÿ-áåëÿ ñþùáÿò äåéèë. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè éàëíûç áèð âàõò íÿçèð ÿêäèéè î õàðòóòóí àãèáÿòèíÿ àüëàìûð. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûø î ýþçÿë ýöíëÿðäÿêè êèìè. Úÿôÿðãóëó ñîéóã ãûø ýöíö ùèðñäÿí. Ùÿñÿíàüà ÿìè äÿ. Ãîúàíûí. ùÿéÿúàíäàí ãûçìûø èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõäû âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. Àäèë. àììà Úÿôÿð äÿ. áó. åíëè ìèøàðû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ òóòóí ýþâäÿñèíÿ éåðèäÿ áèëìÿçäè. ÿëáÿòòÿ. Àüàðÿùèì äÿ áóðàäà äåéèëäèëÿð. Àüàðÿùèìèí ìöùàðèáÿäÿ þëìÿéèíÿ. Úÿáðàéûëûí. áèç ùå÷ âàõò áó úöð úèääè äàíûøìàìûøûã.

ùÿð ùàëäà. èêèíúèñèíè ãûðäû.äÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèìèçÿ àüëàéûð. ÿëáÿòòÿ. Õàðòóò ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû èëÿ éåðÿ ñÿðèëìèøäè. ÿëáÿòòÿ.. èêè ÿëè èëÿ ñàïûíäàí òóòäóüó áàëòàíû áàøûíûí öñòöíÿ ãàëäûðûá ö÷öíúö áóäàüû ãûðìàã èñòÿéÿíäÿ. ÷öíêè î ñîéóã ãûø ýöíö. ìÿíèì î àüëàéàí õàðòóòóì ýþâäÿñèíäÿí àøûá ÷ûëïàã áóäàãëàðû èëÿ äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíû úûðà-úûðà éåðÿ ñÿðèëäè âÿ ìÿí áèð àç éöíýöëëÿøäèì. î õàðòóò äàùà àüëàìàéàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà. î õàðòóòó ÷îõ èñòÿéèðäè. ùÿòòà ñåâèíäèì êè. Äàëàíûìûçûí î úûçûëìûø äèâàðëàðû ìÿíÿ áàõûðäû âÿ äåéèðäè: «Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû!». ýþéÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éåðèìèçäÿí òÿðïÿíìèðäèê âÿ Èáàäóëëà ýþçëÿðèíè î ìàâè.. òåç-òåç ýþðäöéö508 . î òÿðòÿìèç ýþéäÿí ÷ÿêäè. õàðòóòóí ùÿìèí ñîíóíúó ýöíö ýþéöí öçöíäÿ ãÿðèáÿ áèð ìàâèëèê âàð èäè âÿ ýþéöí î ìàâèëèéè. áàëòàíû éåðÿ àòäû âÿ áèçÿ òÿðÿô ýÿëäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè. Èáàäóëëà òàóíëó èäè. àíàì äèçëÿðèíÿ äþéÿ-äþéÿ àüëàéàúàãäû. î òÿìèçëèéè Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèéè äÿ ùÿìèí òóòàüàúû êèìè þëäöðäö — Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿ éàëíûç þëö áèð ùÿðèñëèê ãàëìûøäû. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê éàâàø-éàâàø ñþíìÿéÿ áàøëàäû. åëÿ áèë. áåëèíè äöçÿëòäè. áèðäÿí ÿë ñàõëàäû. áèç èñÿ. áèð áóäàüû ãûðäû. óçóí âÿ èñòè ÷þðÿê áû÷àüûìûçû ýþòöðÿúÿêäèì âÿ ýåúÿ áèç ùÿìèí áû÷àãëà Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿíè. ùÿìèí õàðòóò àüàúû äà áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè. áó äÿôÿ òóòóí ÷ûëïàã áóäàãëàðûíû ãûðìàüà áàøëàäû. ÿëáÿòòÿ. áèç Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê. îüëóíóí î õàðòóòó áåëÿúÿ êÿñìÿéèíÿ äÿ éàíûðäû. òóòàúàãäûëàð. ýþçóúó áèçÿ áàõäû.. áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ñîíà éåòäè. Èáàäóëëà ñîíóíúó äÿôÿ áåëèíè äöçÿëäèá ñàü ÿëè èëÿ áàø áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðàíäà Úÿôÿðãóëó èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè áèð äÿ ñûõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ÿëèíèí î èñòèñèíèí òÿñèðèíäÿí àíàìû ôèêèðëÿøäèì. êîëîíèéàéà ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð.. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè Èáàäóëëàíû äà èñòÿéèðäè. àììà àíàìûí î ýþç éàøëàðû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòñÿ äÿ. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíè èøûëäàòäû âÿ Èáàäóëëà éåíÿ ÿëèíÿ áàëòà àëäû. úàâàíëàðû êèìè ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá. Èáàäóëëà î èðè âÿ èòèäèøëè ìèøàðû äà ÿëèíäÿí éåðÿ àòäû. Òóò àüàúû. ñîíðà éåðÿ ñÿðèëìèø î õàðòóò àüàúûíà áàõäû âÿ ùÿìèí ùÿðèñëèê éåíÿ äÿ äèðèëäè. Óøàãëàð Èáàäóëëàíûí áèçÿ òÿðÿô ýÿëäèéèíè ýþðÿíäÿ ãîðõóá äàëàí áîéó öçöàøàüû ãà÷ûøäû. äàùà ùÿð øåé ãóðòàðäû.

ùÿð ùàëäà. äöíéàéäû çà509 . Áèëìÿéÿúÿêñöç êè. êÿôÿíÿ áöêöá áàñäûðàúàãäûëàð. äàéàíäû. Ýîðóìà ñþéÿúÿêñèç ìÿíèì. Ìöùàðèáÿäÿ þëÿíëÿðè êÿôÿíÿ áöðöìöðäöëÿð. çàðàçà Èáàäóëëà äþéöëäö. Àíúàã áèëìÿéÿúÿêñöç êè. Èáàäóëëàéäû î çàðàçàíûí àäû. äåéÿúÿêñèç.. áóðàäà áàñäûðàúàãäûëàð. êåô åëÿéèðëÿð þçëÿðèé÷öí çàðàçàëàð! ×öíêè áó äöíéà çàðàçà äöíéàäû! Àäàìà ãàëàí áèð êÿôÿíäè. ôàøèñòëÿð îòóðóáëàð Âîðîíåæäÿ. Èáàäóëëà ýÿëèá áèçèìëÿ öçáÿöç äóðäó âÿ éóõàðûäàí àøàüû äöç áèçèì ýþçëÿðèìèçèí è÷èíÿ áàõäû âÿ èíäè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿ î ùÿðèñëèêäÿí ùå÷ áèð ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. Ñöìöêëÿðèì ÷öðöìöø îëàúàã îíäà ìÿíèì!. éà éîõ? Úÿôÿðãóëó äåäè: — Ñÿíÿ ãèñìÿò îëàúàã! ßëáÿòòÿ. Èáàäóëëà Úÿôÿðãóëóíóí íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäè (éà ìÿíÿ áåëÿ ýÿëäè?) âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèí êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ. Îíäà äà éàäóâóçà äöøÿúÿê ìÿíèì áó àüàúû êÿñìÿéèì.» Èáàäóëëà èñÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿúÿêäè. äàëàíûìûçûí úûçûëìûø î äèâàðëàðû ìÿíè ñàõëàäû. áó àüàúû êÿñäè êè. ãà÷ìàüà ãîéìàäû âÿ ìÿí éåðèìäÿ äàéàíäûì. Áèð äÿíÿ çàðàçà âàðûéäû. áàëàëàðûíû äîëàíäûðñûí. áóðàäà þëÿúÿêäè. Úÿôÿðãóëóíóí èñòè ÿëè ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äà óøàãëàðà ãîøóëóá ãà÷ìàäû.. îäóí åëÿéèá àïàðûá ñàòñûí. Ìÿí äÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì.ìöç àäàì äåéèëäè. îòóç èëäÿí ñîíðà áþéöê êèøè îëàúàãñóç. úàâàíëàðûíäàí ìöùàðèáÿäÿ þëÿí åâëÿðèí ãàáàüûíäà äàéàíûá ùÿðäÿí àù ÷ÿêèðäè: «—Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîâúàâàíëàð!. òóòóí î êÿñèê êþòöéö. àäàìà.. ãûðûëìûø ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû. àììà éåðÿ ñÿðèëìèø î éåòèì òóò àüàúû. ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþçöí ìÿíàñûíû áàøà äöøäöì. êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ äåäè: — Íÿ áàõóðñóç ìÿíÿ. äÿâÿ íàëáÿíäÿ áàõàí êèìè? Íÿ ãàëûð êè. ùÿ? Áèëèðÿì. î äà ìÿëóì äþéöë. ãîéìàéàúàãäûëàð êè. àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äåäè: — Åëÿ áèëèðñèç ìÿí ÿúëàôàì. Èáàëóëëàíû áèç þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí Èáàäóëëàäàí çÿùëÿñè ýåòñÿ äÿ. åëÿ-áåëÿúÿ áàñäûðûðäûëàð âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà äà êþùíÿ ÿë àüàúûíû òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí êå÷ÿíäÿ êèøèëÿðèíäÿí. áó òóò àüàúû äà ãàëàéäû? Îäå. ÷öíêè ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ èäè. Èáàäóëëà àíàñû þëìöø. ãèñìÿò îëàúàã. ýþçëÿðè òóòóëìóø éàçûã ßìèíÿ õàëàíûí îüëó äåéèëäè.. Èáàäóëëàíûí þëöñöíö áàøãà éåðäÿ áàñäûðñûíëàð.

î ãîëó-áóäàüû ãûðûëìûø î õàðòóòóí. . ùÿð ùàëäà.. áèç áèëèðäèê êè.ðàçà!.. Èáàäóëëàíûí áàëàëàðû âàð âÿ éÿãèí áóíó äà éàëàí äåéèðäè... áó îäóíóí ïóëó äà. è÷êèéÿ ýåäÿúÿêäè âÿ Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíèí áåëÿúÿ éàøàðìàüû äàëàíäà éåðÿ ñÿðèëìèø î ÷ûëïàã.î ñîéóã ãûø ýöíö áèç Úÿôÿðãó- ëó èëÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõûá Èáàäóëëàäàí àðàëàíäûã âÿ àñòà àääûìëàðëà êå÷èá äàëàíäàí ÷ûõäûã.. 510 . ßëáÿòòÿ. Èáàäóëëàíûí àüëàìà- üû áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøèðäèì. àììà. éÿãèí. äàùà ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðìÿéÿúÿéèê.. Îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿíèì îòóç äîããóç éàøûì îëàúàãäû âÿ ìÿí áóíó ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì. (éÿíè áöòöí áþéöêëÿð áåëÿ äåéèðäè) Èáàäóëëà ÿëèíÿ êå÷ÿí ïóëó è÷êèéÿ âåðèð. áèçèì äàëàíûí äèâàðëàðûíû úûðìàãëàéà-úûðìàãëàéà þëÿí î òóò àüàúûíûí éàçûãëûüûíû. áèç þìðöíäÿ áó- ðàñûíû äà åøèòìÿìèøäèê êè.. Ìÿíèì àòàìûí îòóç éåääè éàøû âàð èäè âÿ áåëÿ ÷ûõûðäû êè. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí äåäèéè î îòóç èë ñþçö ìÿíÿ áÿëêÿ äÿ ùÿð øåéäÿí àðòûã òÿñèð åòìèøäè. — Âÿ Èáàäóëëàíûí î ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿí áèð äàìëà éàø ñö- çöëöá ñèôÿòè èëÿ àõäû.Îòóç äîããóç éàøûì îí èë áóíäàí ÿââÿë òàìàì îëäó. éåòèìëèéèíè. éèéÿñèçëèéèíè àçàëòìûðäû. Î ýåúÿ ìÿí î éàçûã òóò àüàúû áàðÿäÿ äÿ. î îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿí àòàìäàí äà èêè éàø áþéöê îëàúàãäûì. àììà ÿí ÷îõ îòóç èë áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. áèç áóðàñûíû äà áàøà äöøöðäöê êè.

ùàìû Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíö. óøàãëàð äàëàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá éóìðóüóíó îéíàäàí âÿ íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðàí Èáàäóëëàéà áàõà-áàõà ãàëìûøäû âÿ áèëìèðäè êè. Ôàøèñò îüðàøëàðû ÷ûõàðòäûã Âîðîíåæäÿí!.. òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèçèí éîõ. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. áèð ÿëè èëÿ ïåíúÿéèíèí ùÿìèøÿ à÷ûã îëàí ÿòÿêëÿðèíäÿí (þìðöíäÿ ÿéíèíÿ ïàëòî ýåéìèðäè.. ãûø äåéèëäè. ùÿìèøÿ ïåíúÿêäÿ îëóðäó). ùÿòòà äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. Èáàäóëëàíûí ýöúöíÿ øöáùÿ åäèðäè. ùÿðàðÿòñèçëèéèíäÿí äåéèðäè. ïàéûçûí ýöíÿøè àëòûíäà éàíûá ãàðòûìûø íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿøèøÿ éåíÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðäû: — Óð-ð-ðà-ààà!.XXVIII Ñîíàíûí. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûçûí. éàçûí. Èáàäóëëà ýÿëèá äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà äàéàíäû. àììà èíäÿí ñîíðà äàùà ùå÷ áèð øöáùÿ éåðè ãàëìàìàëû èäè. åëÿ áèë êè. ãàïûëàðûí àüçûíà éûüûøàí áó äàëàí úàìààòû. áöòöí äöíéàíûí öøöìÿéèíäÿí. êöëÿê éàüûøû äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà ÷ûðïûðäû. ãà÷à-ãà÷à. íÿ åëÿñèí: Èáàäóëëà511 . î áèðè ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíûí äèìäèéèíäÿí òóòóá àéàãëàðû äàëàíûìûçäàêû ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ áàòà-áàòà. Ùÿìèí éàüûøëû-ñàçàãëû ãûø ýöíö Èáàäóëëà. ãûøãûðàãûøãûðà áèçèì äàëàíûìûçà ýèðäè: — Óðà-àà-à-ààà!.. óøàãëàðû ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíäû. Èáàäóëëàíûí ýöúöíö ýþðìÿëè èäè. XXIX Î ãûø ýöíö— 1943-úö èë éàíâàðûí àõûðëàðû èäè — åëÿ áèë êè. — Ýþðäöç?! Åëÿ áèë èíäèéÿ êèìè.. éàéûí. ãàïûëàðû. ïÿíúÿðÿëÿðè äÿ Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíÿ. òîï ëöëÿñèíäÿí ÷ûõìûøäû. Ôàøèñòëÿðè ãîâäóã Âîðîíåæäÿí! Óð-ð-ðà-ààà!. — Ýþðäöç?! Ýþðäöç íåúÿ ãîâäóã îüðàø ôàøèñòëÿðè Âîðîíåæäÿí?! Àðâàäëàð. Óð-ð-ðà-ààà!. éåíÿ äÿ êöëÿêëè-ñàçàãëû áèð ïàéûç ýöíö èäè... ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû âÿ Èáàäóëëà äà éóìðóüóíó äöéöíëÿéèá áèð-áèð áó úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà îéíàäà-îéíàäà: — Ýþðäöç!?— äåäè. ñààòñàç Ýöëàüàíûí àðâàäû Ñîíàíûí ãÿìëè áèð ýþçÿëëèéè âàð èäè. ìÿíèì àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí. Óð-ð-ðà-ààà!. ùàìû — ïÿíúÿðÿäÿí áàõàí. áöòöí äöíéàíûí íÿìëèéèíäÿí.

äÿëè îëìàìûøäû. äÿëèëèê äåéèëäè áó. äåéÿñÿí. ãîëóíóí ýöúöíÿ ýåäèá Âîðîíåæè ôàøèñòëÿðäÿí àçàä åëÿìèøäè. éîõ. Êöëÿê àç ãàëûðäû Èáàäóëëàíû ýþòöðöá àïàðñûí. Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè ýþçö èëÿ ýþðäö âÿ Ýöëàüà... ýöú ýÿëìèøäè. XXX Áÿëêÿ äîüðóäàí äà äÿëè îëìóøäó. ìöíàñèáÿò áàøãà èäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð ìàò ãàëìûøäûëàð. áàõ. áèð áàëàúà îüëàíëàðû äà âàð. ýþçö èëÿ ýþðäö. ãàðà áàñûðäû îíó? Àììà. àõû. î òÿðÿôäÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàýèë éàøàéûð. àäû äà. äîüðóäàí äà Èáàäóëëà þçö òÿêáàøûíà. äÿëè îëñàéäû. ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýÿëèá îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. áÿëêÿ äîüðóäàí äà úàìààò äöç äåéèðäè. àõû. áèçèì äàëàíûí úàìààòû Èáàäóëëàíûí ßìèíÿ õàëàíû ÷ûüûðòìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãàïûéà. î òÿðÿôäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë éàøàéûð. ùå÷ íÿ ýþðìÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ ùÿéÿòèí ùàñàðûíûí öñòöíäÿí Èáàäóëëàéà òÿðÿô áàõûðäû. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó Èáðàùèì èíèøèë ìöùàðèáÿäÿ þëäö. ãàïûëàðû áàüëàñûí. éà äà êè. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäè (ãàïûñûíäà äà áèð éåêÿ ãûôûë âàð. êö÷ÿéÿ áàõäû. åëÿ áèë. ßëÿêáÿðäèð). Î ãûø ýåúÿñè áöòöí ìÿùÿëëÿ éàòìûøäû âÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿäÿêè. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè èëÿ äàëàíûìûçûí úàìààòûíà ìåéäàí îõóéà-îõóéà ãûøãûðûðäû: — Ýþðäöç?! Ýþðäöç?! ßìèíÿ õàëà äà îòàüûíäàí ÷ûõûá ïèëëÿêÿíèí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ äåìÿê îëàð êè. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû ãàðûí àüûìòûëëûüû ýöúëÿ ñåçèëèðäè âÿ Ñîíà éåðèíäÿí ãàëõäû. íÿ åëÿñèí? Ùÿð ùàëäà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. îíäà ýÿðÿê áó åâëÿðè òàíûìàéàéäû. àììà 1943-úö èëèí î éàíâàð ýöíö Èáàäóëëàéà. êöëÿê îíó éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëìèðäè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí îüëó äà ìöùàðèáÿäÿ þëäö âÿ ÿýÿð Ñîíà äÿëè îëñàéäû. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. èíäè áóðäàí ýþðöíìöð). ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿ ñóëó âÿ äîíóã îëàí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì áèð ôÿõàðÿò. äöç ôèêèðëÿøèðäè. éà ïÿíúÿðÿëÿðäÿí ÷ÿêèëñèí.íû ÿëÿ ñàëñûí. éîõ. ýÿðÿê áó åâëÿðè äÿ òà512 . àüëûíû èòèðèðäè. éîõ. äÿëè èäè.. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí éàøàäûüû äàëàíäû (î äàëàíäà áèð «ïðàâàäíèê» äÿ éàøàéûð âÿ î «ïðàâàäíèê»èí äÿ àðâàäûíûí àäû Ñîíàäûð. î õÿôèô òèòðÿéèøè Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. ÿââÿëúÿ áåëÿ áàõìûðäû. ýÿðÿê áóíëàðûí ùàìûñûíû éàäûíäàí ÷ûõàðàéäû. áèð ãöðóð âàð èäè.. ïÿíúÿðÿéÿ òîïëàøìàìûøäû. åëÿ áèë.

àììà áàúàðìûð. ñþùáÿò åäÿ áèëìèðäè âÿ èøäÿ äÿ. Ôîòîãðàô ßëè ñóàë âÿ ìàðàã äîëó ýþçëÿðèíè. êèìëÿñÿ äàíûøñûí. àììà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ î øÿêëÿ áàõìàãäàí ãîðõäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. Äöç ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë Ýöëàüàíûí áó øÿêëèíè àëáîìäàí ýþòöðäö âî ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà ýåòäè. Ôîòîãðàô ßëè øÿêèëè Ñîíàäàí àëäû. áàõäû. Ñîíà ýþçëÿðäÿí îõóéóðäó áóíó. àõøàì èø ãóðòàðàí êèìè åâÿ ãàéûäûðäû âÿ èøäÿ äÿ. ÿââÿëêè êèìè äàíûøìàüû. äöíéàäà ùå÷ êèì Ñîíàéà èíàíìàçäû. íÿñÿ åøèòñèí.íûìàéàéäû. åâäÿ îëäóüó áöòöí ìöääÿòäÿ î øÿêèëëÿ öçáÿöç èäè. Ôîòîãðàô ßëè Ñîíàíû ýþðÿíäÿ òÿÿúúöáäÿí ýþçëÿðè áÿðÿëäè âÿ èíäè ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõàí Ñîíà áóíó äà éàõøû éàäûíà ýÿòèðèðäè. ùÿìèøÿêè ãàðà ïàëòàðûíû ýåéèá. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàðëà. Îòàüûí äèâàðûíäàí àñûëìûø î øÿêèëè ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë áþéöòäöðìöøäö âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. øÿêèëèí àðõàñûíäà 4-33 513 . ñþùáÿò åëÿìÿéè áàúàðìûð. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàð äèëëÿðè èëÿ áèð ñþç äåìÿñÿëÿð äÿ. Àäàìëàðûí íÿ òÿãñèðè âàð âÿ Ñîíà àäàìëàðû íåúÿ áàøà ñàëà áèëÿðäè êè. àíúàã ñàëàìëàøûðäû. ãàðà éàéëûüûíû áàüëàìûø âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðè ýÿëÿíäÿí ñîíðà. àììà ùÿìèí ãîðõóäà áèð öìèä äÿ ýèçëÿíìèøäè âÿ Ñîíà î àüëàñûüìàç öìèäè ùèññ åäèðäè. Ñîíàíûí áöòöí äàõèëèíäÿ. àììà íÿ èäè? — áèëìèðäè. ìöìêöí äåéèë. ýþçëÿðè èëÿ äåéèðäèëÿð. áàøãà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäè. þçö èñòÿéèð êè. ùå÷ êèìëÿ ùå÷ íÿ äàíûøìàéàí Ñîíàéà çèëëÿäè. î åâëÿðäÿ éàøàéàí àäàìëàðû äà òàíûìàéàéäû. ñîíðà Ýöëàüàíûí ñèíÿäÿí éóõàðû ÷ÿêäèðäèéè áó øÿêèëèí àðõàñûíà áàõäû. î øÿêëÿ áèð äÿ áàõìàã èñòÿäè. ÷öíêè þçöíäÿí àñûëû äåéèë. ùÿòòà ëàï ýöëñöí äÿ. ùàìû äÿëè áèëÿðäè îíó âÿ áÿëêÿ Ñîíà äîüðóäàí äà äÿëè îëóá? Ùÿð ýöí ñÿùÿð äóðóá èøÿ ýåäèðäè. ùèññ åäèðäè: áó åâäÿ íÿñÿ áàø âåðèð. þçöíäÿí àñûëû äåéèë áó. öðÿéèíäÿêèëÿðè î øÿêèëÿ äåéèðäè âÿ òÿõìèíÿí îí ýöí èäè êè. äàùà äîüðóñó. Ñîíà î øÿêèëè ôîòîãðàô ßëèéÿ âåðäè: — Áþéöò áó øÿêèëè. éàçûã Ñîíà äÿëè îëóá. ñþçëÿ äåéÿ áèëìèðäè âÿ äåñÿéäè äÿ. äåéèðäèëÿð êè. äÿãèã èôàäÿ åäÿ áèëìèðäè. Ýÿëèá øàìû éàíäûðìàã èñòÿäè. êèìÿñÿ íÿñÿ äåñèí. î øÿêèëëÿ äàíûøûðäû. áöòöí è÷èíäÿ áèð ãîðõó âàð èäè. äÿëè äåéèëäè âÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òÿáÿññöìö Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. éîõ.

î áîéäà) âÿ áèð äÿ êè. èíäè î áîéäà ôîòî êàüûçû òàïìàã ÷îõ ÷ÿòèí èäè. áåëÿäèð. áàõ. Ôîòîãðàô ßëè ùå÷ íÿ äåìÿäè. áöòöí áÿäÿíè èëÿ. Ñîíàíûí ñèôàðèøè àäè ñèôàðèø äåéèëäè.. áó åâÿ. î áîéäà. àììà Ýöëàüàíû òàíûéûðäû âÿ ýþðÿí êèìè äÿ òàíûäû. èêèñè äÿ ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû. Ìÿí ñÿíèí àäûíû äà áèëèðäèì. áåëÿúÿ áèð ãûø ýåúÿñè. ôîòîãðàô ßëè íÿ ôèêèðëÿøäè. èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. ùÿëÿ Ñîíà èëÿ åâëÿíìÿìèøäè âÿ áó î âàõòëàð èäè êè.ýþé ìöðÿêêÿáëÿ éàçûëìûøäû: «Ìÿíèì ýöëöì Ñîíà! Áàõàíäà õàòûðëàìà. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ åâëÿíÿúÿêäèëÿð âÿ Ñîíà. àäàì áîéäà øÿêëè íåéëÿéèð? Àíúàã ôîòîãðàô ßëèíèí Ýöëàüàéà ùþðìÿòè âàð èäè.... òèêèø ôàáðèêèíäÿ èøÿ ýèðìèøäè âÿ úÿìè ö÷-äþðä àé êå÷ÿúÿêäè. ùàíñû ýöí ýÿëÿúÿê ñÿíè ýþðÿúÿéÿì.. áöðêöäÿí íÿôÿñ àëìàã îëìóðäó. — Íÿ áîéäà áþéöäöì? — Ýöëàüà íÿ áîéäàäûð. Áàêû. ýöíëÿðèí áèð ýþçÿë ýöíöíäÿ Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøàúàãäû... Ýöëàüà áó øÿêëè ÷ÿêäèðÿíäÿ. Íÿ àäè ñþçëÿð èäè: ðàñòëàøìàã.. Ñîíàíûí âåðäèéè øÿêëè ýåðè ãàéòàðìàäû. 13 ìàé 1939-úó èë»... àüëû áàøûíäà îëàí àäàì. Áèð äÿôÿ.. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàéàúàãäûëàð. àììà ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíëÿðèí âÿ õöñóñÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíëàðûí ùàìûñû ö÷öí öðÿêäÿí éàíûðäû. Ñîíà ùÿìèí ýöíÿ ãÿäÿð þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ýöëàüàíû ýþðìÿìèøäè. ôîòîãðàô ßëè áþéöòäöéö øÿêëè þçö ýÿòèðèá Ñîíàéà âåðäè âÿ Ñîíà î øÿêëè îòàüûí äèâàðûíäàí àñäû. áó îòàüà ýÿëèí ýÿëÿúÿêäè.. Ôîòîãðàô ßëè ôèêèðëÿøäè êè. ñÿí ùàíñû ýöí ýÿëèá ÷ûõàúàãñàí. åëÿ äàíûøûð. áàõìàéàðàã êè. åâëÿíìÿê. áó éàçûã äîüðóäàí äÿëè îëóá.. èìêàíûíäà íÿ âàðäûñà åëÿìÿéÿ ùàçûð èäè âÿ áó äÿôÿ äÿ áàõìàéàðàã êè.. ýþðöøìÿê.. áàõ. àììà Ñîíà áàøà äöøäö êè. áåëÿúÿ áèð ãàðàíëûã è÷èíäÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí ãóúàüûíäà èäè âÿ òÿêúÿ ÿëëÿðè èëÿ. õàòûðëàéàíäà áàõ! Ýöëàüà.. äîüðóäàí äà. áó ÷àðïàéûäà. ãîëëàðû èëÿ éîõ. Èêè ýöíäÿí ñîíðà. áöòöí äàõèëè èëÿ Ýöëàüàíû ãóúàãëàìûøäû âÿ äåìèøäè: — Ìÿí î ýöíö ýþçëÿéèðäèì. öìóìèééÿòëÿ. áèëèðäè êè. Ñîíà ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí ÿëèíäÿí òóòìóøäó âÿ Ýöëàüàíûí ÿëè Ñîíàíûí äàõèëè514 . Ñîíà îíëàðûí èëê äÿôÿ ðàñòëàøäûãëàðû ýöíö ýþçëÿìèøäè. Áèð äÿôÿ éàé èäè. Ìÿí áèëèðäèì êè. Ñÿíè ñèôÿòäÿí äÿ òàíûéûðäûì. þçöíöí àü úèéÿðè õÿñòÿ îëäóüó ö÷öí ôîòîãðàô ßëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè. ýåúÿíèí ãàðàíëûüû èäè. Ñîíà Øóøà óøàã åâèíäÿ ìÿêòÿáè òÿçÿúÿ áèòèðèá Áàêûéà ýÿëìèøäè. åëÿ áèë Ýöëàüà èíäè äÿ ñàüäûð (íÿ áîéäàäûð. Ñîíà äöç äåéèð. Ýöëàüà Ñîíàéà èíàíûðäû.

î úöð ôèêèðëÿøìèøäè.. ÷îõ åøèòìèøäèëÿð. ùþðìÿò äîëó ýþçëÿðèéëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. ÷öíêè ÿââÿëúÿ àòàñû þëìöøäö. Áèð äÿôÿ Øþâêÿò ùàìàìäà ãûç-ýÿëèíëÿðëÿ áèð éåðäÿ ÷èìÿíäÿ äåìèøäè: — Åù. Ýöëàüà äîüðóäàí äà óøàãëûã ÷àüëàðûíäà î úöð åëÿìèøäè. áÿõòÿâÿð áàøûíà.. Ñîíàéà íÿ âàð êè. ãàðäàøëàðû. àììà Ñîíàíûí äåäèêëÿðè ùàìûñû ùÿãèãÿò èäè..íÿ áèð ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè. ñîéóã îëàíäà èñòèñè éàíûíäà. — Áóíëàðû ìÿí íÿ âàõò ñÿíÿ äàíûøìûøàì? Áöòöí áóíëàðû ùà÷àíñà Ñîíàéà äàíûøìàüû Ýöëàüàíûí éàäûíà ýÿëìèðäè. ýþç-ýþçÿ ýþðìÿìèøäèëÿð. åíëèêöðÿêëè. åâèíè ìÿùÿëëÿ ñàõëàìûøäû. Ãûçëàð áó äÿôÿ ìàðàã âÿ åéíè çàìàíäà. àíàñû äà. Ýöëàüàíûí óøàãëûã âàõòëàðûíäàí äàíûøûðäû. Ýþçëÿðèíäÿí ýþðöðÿì!. ùþðìÿòëè úàâàíëàðûíäàí èäè âÿ Ýöëàüà äà ìÿùÿëëÿíè ÷îõ èñòÿéèðäè. å. î úöð àüëàìûøäû. àé Õÿäèúÿ õàëà. ÷öíêè áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áèð ñÿáÿá éîõ èäè âÿ ùàìû òÿÿúúöáëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. Ìÿí ñÿíè ÷îõ èñòÿéèðÿì äÿ. áåëÿ ýöëöð?! Õÿäèúÿ õàëà ýöëöìñÿéèðäè âÿ äåéèðäè: — Áÿõòÿâÿðäè äÿ Ñîíà. øöìàë áèð îüëàí èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿùÿëëÿíèí ÿí ñàéûëàí. õîøáÿõòëèéè áåëÿúÿ öç-öçÿ. áó Ñîíàéà íÿ îëóá.. Ýöëàüà ùåéðÿò è÷èíäÿ Ñîíàéà ãóëàã àñûðäû. Ýöëàüà ùöíäöðáîéëó. õîøáÿõòëèê áàðÿäÿ ÷îõ îõóìóøäóëàð. éÿíè êè. Ýöëàüàíûí àòàñû äà ìÿùÿëëÿéäè. Ñîíà?. Îíäà ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèø ãûçëàð Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ÿìÿëëè-áàøëû áèð øåé áàøà äöøìÿìèøäèëÿð. êö÷ÿäÿ ðàñò ýÿëÿíäÿ ùÿñÿäëÿ Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõìûøäûëàð.. àììà áÿõòÿâÿðëèéè. ñîíðà Ýöëàüà îí ö÷-îí äþðä éàøëàðûíà ÷àòàíäà àíàñû þëìöøäö âÿ Ýöëàüàíû ìÿùÿëëÿ áþéöòìöøäö. òÿìèçëèê ýÿòèðèðäè âÿ Ñîíà ùÿìèí ãàðàíëûãäà ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿìèøäè. áàúûëàðû äà.. ñîíðà äà äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëàéà áàõûðäûëàð.. 515 . Ñîíà öðÿêäàí ýöëìöøäö: — À-à-à.. — Áèðäÿí ñÿí úàäóýÿð-çàä îëàðñàí à.. Îíà ýþðÿ äÿ ùÿð øåéè áèëèðÿì. èñòè îëàíäà ñÿðèíè éàíûíäà. Î âàõòëàð Ñîíà ùÿðäÿí èøäÿ äÿ áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëöðäö âÿ Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èøëÿéÿí ãûçëàð áóíà ìÿÿòòÿë ãàëûðäûëàð. îíà ýþðÿ áåëÿ ýöëöð. ÿðÿ ýåòìèø úàâàí ýÿëèíëÿð èñÿ Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. ÷öíêè áÿõòÿâÿðëèê áàðÿäÿ..

Úÿáðàéûë äà. Ãîúà äà. áöòöí áóíëàð éóõó äåéèëäè. ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ Ñîíàíû äà éàõøû òàíûìûøäû. ìÿùÿëëÿ Ñîíàíû ýþðÿíäÿí ñîíðà. Ãîúàäûð.. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. ßáäöëÿëèäèð. Áöòöí ýåúÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè. Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. ùå÷ êèì Ñîíàíûí ãàðàñûíà äàíûøìàäû. î äàëàíäà Ñîíàíûí àäàøû úàâàí áèð àðâàä äà éàøàéûð âÿ î àðâàäûí ßëÿêáÿð àäûíäà áàëàúà âÿ ÷îõáèëìèø áèð îüëó äà âàð. Àäèë äÿ. áàõ. áóíëàðûí ùå÷ áèðèíè éàäûíäà ñàõëàéà áèëìÿçäè. Ñîíàéà ôèêèð âåðÿíäÿí ñîíðà. ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû àéäûíëàøäûðìàüà áàøëàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. àü éóõó äåéèëäè. Ýöëàüàíûí þçöíö ýþðìöðäö. Ýöëàüàíûí òÿáÿññöìö èäè. äàìëàðäàêû. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. ìÿùÿëëÿ ùàðàäàñà áèð àç Ýöëàüàäàí èíúèäè äÿ.. þçö òÿêáàøûíà éàä áèð ãûç àëûá åâèíÿ ýÿòèðäè. ÷öíêè Ýöëàüà ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðûíû áÿéÿíìÿäè. Ñîíàíû ãÿáóë åòäè. äöçäöð. ÷öíêè ìÿùÿëëÿ òöêö òöêäÿí ñå÷èðäè. Àäèëäèð.Ñîíðà Ñîíà ýÿëäè âÿ Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. áó àü — o êö÷ÿäÿêè. Ùÿð òÿðÿôè áàñìûø î ãàðàíëûã è÷èíäÿ ãàðûí ýöúëÿ ñåçèëÿí àüûìòûë ïàðûëòûñû éåð öçöíöí ãàðàäàí áàøãà äà ðÿíýëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðÿí éåýàíÿ èøàðÿ èäè. Áÿëêÿ äîüðóäàí äà éóõóäóð? Àõûð âàõòëàð àü éóõóëàð ýþðöðäö. Úÿáðàéûëäûð. Àãàðÿùèì äÿ Ýöëàüàíûí äîñòëàðûäûð âÿ ùÿðýàù Ñîíà äÿëè îëìóøäóñà. éàõóä ýåäÿíäÿ ÿë-ÿëÿ òóòóðäó âÿ ÿí òÿÿúúöáëöñö áó îëäó êè. Ãàðàíëûã è÷èíäÿêè î ãàð àüûìòûëëûüû. Ýöëàüà èëÿ Ñîíà áó ìÿùÿëëÿäÿ áèðèíúè êèøè âÿ ãàäûí õåéëàüû èäè êè. 516 . ùå÷ êèì Ýöëàüàíû òÿíÿëÿìÿäè. àììà î àü éóõóëàð Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäèð. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíûäûð. Àüàðÿùèìäèð âÿ Úÿôÿð äÿ. Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíûí äà àäû Úÿôÿðäèð. Äöçäöð. åëÿ áèë êè. Ýöëàüàíûí áàõûøëàðû èäè. ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì áóíà ïèñ áàõìàäû. ßáäöëÿëè äÿ. Ýöëàüà ö÷öí äöíéàäà Ñîíàäàí áàøãà ùå÷ êèì âÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. éàâàø-éàâàø àðòìàüà áàøëàäû. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ãîë-ãîëà ýÿçèðäè. áöòöí áóíëàð áèð éóõóäóð. Î ãûø ýåúÿñè Ñîíà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû. Áÿëêÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè äÿ éóõóäà ýþðöðäö? Éîõ. ïÿíúÿðÿ ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüàðòûñû èäè.

øÿêèëÿ áàõàð âÿ éåíÿ äÿ î õÿôèô òÿáÿññöìö. áèðäÿí éàíûëìûø îëàð. Ýöëàüà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöí èäè êè. ñîíðà î ìÿêòóáó èêèíúè äÿôÿ îõóäó. èðè ìèñ ñàìîâàðûíû ýÿòèðèá ñó èëÿ äîëäóðìàã èñòÿéÿí ãÿññàá Äàäàøáàëàíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû. Ýöëàüà ö÷öí éàñ ñàõëàñûíëàð. áó áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ãàïûíûí àüçûíäà ÷àäûð ãóðñóíëàð. áàøà äöøÿð êè. Ýöëàüà þëÿ áèëìÿçäè. áèëèðäè êè. äÿðäèíè áþëöøäöðñöíëÿð. àììà éåíÿ äÿ ãîðõäó. àðâàäëàð. ÷öíêè î ãàðà õÿáÿð àü éàëàí èäè. ýÿëèá ÷àðïàéûäà îòóðäó.— äåäè. Ýöëàüà Ñîíàíû áóðàäà òÿê ãîéóá þçö ìöùàðèáÿäÿ þëÿ áèëìÿç. Áöòöí âàðëûüûíû òîïëàéûá äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. Îòàãäàêû î èêèíúè àäàì íÿôÿñè ëàï ýöúëÿ äóéóëóðäó. øÿêèë âåðìÿäè. íÿ ö÷öí äóðäóüó éåðäÿ ãàíûíà ãÿë517 . Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè âÿ Ñîíàíûí áóíà ùå÷ áèð øÿêê-øöáùÿñè éîõ èäè. Ìÿùÿëëÿ äÿ î ãàðà êàüûçäàí õÿáÿð òóòäó âÿ ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíûí éàñûíû ñàõëàìàã ö÷öí Ñîíàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. ñîíðà ö÷öíúö äÿôÿ îõóäó. èêèíúè áèð àäàì íÿôÿñè ùèññ åòäè. ÷öíêè áó äöíéàäà ùå÷ áèð ýöíàùû éîõ èäè. àüëàìàã ÿâÿçèíÿ. î òèòðÿéèø. àü éàëàíäûð áó. äîäàãëàðûí î õÿôèô òèòðÿéèøèíè ýþðÿð? éîõñà ãîðõóðäó êè. ñèíÿñèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè? Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. àëäàíûá? Ñîíà èêèÿëëè áàøûíû òóòäó âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ îòàãäà èêèíúè áèð íÿôÿñ äóéäó.Ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá øàì éàíäûðìàã èñòÿäè. øàìû éàíäûðìàäû. ùå÷ áèð ïèñ èø ýþðìÿìèøäè âÿ îíà íÿ ö÷öí ýöëëÿ äÿéìÿëèéäè. Ýöëàüà ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá âÿ Ñîíà äà ùÿìèí ìÿêòóáó éöçöíúö äÿôÿ. ÷àäûðûí òàõòàëàðûíû ãóðàøäûðàí àäàìëàðûí öñòöíÿ. ôîòîãðàô ßëè ýÿëèá Ýöëàüàíûí øÿêëèíè èñòÿäè êè. ÿëáÿòòÿ. ùå÷ îëìàñà áèð áàëàúà òÿñêèíëèê âåðñèíëÿð... — äåäè. èêè éöçöíúö äÿôÿ îõóéà-îõóéà áèëèðäè êè. Ö÷êöíú áèð ìÿêòóá èäè âÿ Ñîíà î ìÿêòóáó áèð äÿôÿ îõóäó.. íèéÿ öðÿéè åëÿúÿ äþéöíöðäö. áàøûíà éûüûøìûø ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû: — Éàëàíäû áó!. éàõàäàí àñìàã ö÷öí êè÷èëäèá ÷îõàëòñûí. ýþçöíÿ ýþðöíöá î òÿáÿññöì. î éàëàí÷û ãàðà õÿáÿð ýÿëìèøäè. ãîéìàäû êè. Ñîíà íèéÿ ãîõóðäó. — Éàëàíäû áó!. Ñîíà ãîéìàäû êè. äèâàðäàí àñûëìûø î ôîòîøÿêèëÿ éåíÿ áàõìàã èñòÿäè. Áó íÿôÿñ. àììà Ñîíà áóðàéà êþ÷öá ýÿëäèéè âàõòäàí áèðèíúè äÿôÿ ìÿùÿëëÿíèí öçöíÿ àü îëäó. ýÿëèíëÿð àüëàéà-àüëàéà Ñîíàíûí áàøûíà éûüûøäû êè. íÿäÿí ãîðõóðäó? Ãîðõóðäó êè. Éàëàíäû!. îðàäà à÷ûã-àøêàð éàçûëìûøäû êè. ãûçëàð. Ýöëàüà þëìÿìèøäè. î éàëàí÷û ìÿêòóá ýÿëìèøäè. ôîòîãðàô ßëèíè ãîâäó.

ýöëëÿ Ýöëàüàíû íåúÿ òóòà áèëÿðäè? Ñààò íå÷ÿ èäè ýþðÿñÿí? Èêè èäè? Ö÷ èäè? Äþðä èäè? Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ Ñîíà äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. åìàëàòõàíàäà äà èøèí âàõòû ãóðòàðûðäû. ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû àðàñûíäàí Ñîíàíûí äà öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö åøèäèð518 . Ýöëàüàíûí äà áèð-áèðëÿðèíÿ ýèçëè ùèññëÿðèíèí. ñèíÿñèíè ýöëëÿéÿ íèøàí òóòìóøäó. ùÿìèí åìàëàòõàíàéà ýåäèðäè. Ýöëàüà ýÿëÿíäÿí ñîíðà èøëÿìÿéÿ áàøëàéàúàãäû âÿ Ýöëàüà äà.òàí îëìàëû èäè? Ñîíà áóðàäà òÿê èäè. ÿñëèíäÿ. Ñîíà ãûéìûðäû êè. åâèí ñààòëàðûíû. ÷öíêè úÿáùÿäÿí ýÿëÿí î ö÷êöíú êàüûç àü éàëàí èäè (âÿ î àü éàëàí àü éóõóëàð ýÿòèðìèøäè). èêè òàõòà êÿòèë ýöúëÿ ñûüûøàí î áàëàúà. ñààò ñÿñëÿíñèí áó åâäÿ. ýèçëè ùÿéÿúàíëàðûíûí ãàïûñû èäè. àäàìëàð ýåäÿð-ýÿëÿð. åìàëàòõàíà äåéèëäè. ãûéìûðäû êè. àüàúëàðäà ãóøëàðûí éóâàñû îëàð. Ýöëàüàíûí áèðíÿôÿðëèê áàëàúà ñààòñàç åìàëàòõàíàñû È÷ÿðèøÿùÿðèí éàíûíäà Ãîøàãàëà ãàïûñû òÿðÿôäÿ áþéöê áèð áèíàíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Ñîíà èøäÿí ÷ûõûá òðàìâàéà ìèíèðäè. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí èøûüûíû ñþíäöðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí àäàìëàð ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿêè èïëÿðäÿí ñàëëàíìûø úöðáÿúöð ñààòëàðûí àðàñûíäàí è÷ÿðèíèí ãàðàíëûüûíäà îòóðìóø Ñîíàíû âÿ Ýöëàüàíû ýþðìöðäö. î äàðûñãàë îòàãäà éàíàøû îòóðóá äèâàðëàðäàí àñûëìûø. ýÿëÿúÿêäè. úöðáÿúöð ñààòëàð äöçöëìöø áó øöøÿíèí î òÿðÿôèíäÿêè áàëàúà äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñû ùÿìèí äÿì. Ýöëàüà îðàäà ýöëëÿ-áîðàí ñÿñè åøèòñèí. àììà Ñîíà áóðàäà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ÿëáÿòòÿ. Ýöëàüà äà î àäàìëàðû ýþðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí î àäàìëàðûí ùå÷ àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè. äóðäóüó éåðäÿ ÿëèíÿ òöôÿíý àëìûøäû. Äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ùàìûñû Ýöëàüà ýÿëÿíäÿ ãóðóëàúàãäû. Ñîíà èëÿ Ýöëàüàíûí ùèññëÿðèíèí. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí ãàïûñûíû áàüëàéûðäû. ñààò ñÿñè åøèòñèí. ÷îõ èñòÿäèéè áó ñààòëàðäàí áó ãÿäÿð óçàã äöøìöøäö. î éóâàíû ýþðìÿç. þçöíöí äÿ ãîëóíóí ñààòûíû äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíÿ éûüìûøäû âÿ î âàõòäàí áÿðè áó åâäÿ ñààò èøëÿìÿìèøäè. àììà Ñîíà äà. Ñîíà áóðàäà ãàëìûøäû. ùÿéÿúàíëàðûíûí éóâàñû èäè — íåúÿ êè. Áÿçÿí Ýöëàüà ýþçëÿðèíè î Ãîøàãàëà ãàïûñûíäàí ÷ÿêèðäè. àìúà î éóâàíûí è÷èíäÿêè ãóøëàð ùàìûíû ýþðÿð. ÷öíêè Ýöëàüà êè. àììà þçëÿðè è÷ÿðèäÿ ãàëûðäû. ìèçèí öñòöíÿ éûüûëìûø áþéöêëö-êè÷èêëè éöç ñààòûí òûããûëòûñûíà ãóëàã àñà-àñà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿí È÷ÿðèøÿùÿðèí Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäûëàð âÿ áó çàìàí î Ãîøàãàëà ãàïûñû ÿñëèíäÿ Ñîíàíûí äà. ñàü èäè âÿ Ýöëàüà îðàäà íåúÿ þëÿ áèëÿðäè.

ÿñëèíäÿ öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ. Áèð äÿôÿ èøäÿí ÷ûõàíäà éåíÿ äÿ òðàìâàéà ìèíèá Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí éàíûíà ýåòìÿê èñòÿäè. Ñîíà ùÿìèí ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìèðäè. áàõ. íÿ áàø âåðÿúÿê âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ãîðõóðäó. åëÿ áèë êè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. àììà àõûð êè. Ñîíà áóíó þçöíÿ ãûéìàäû âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. íåúÿ îëäó êè. ñÿùÿð òåçäÿí áèðëèêäÿ Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû ùÿìèí ìåéäàíà ýåòäèëÿð âÿ áèð ìöääÿò ìåéäàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá ãàïûñû ãûôûëëû î åìàëàòõàíàéà áàõäûëàð. ÷öíêè. áÿëêÿ ö÷ ìèí äîããóç éöç ñÿêñÿí äþðäöíúö ýöí îëàúàãäû. Ñîíà áóíó ùèññ åäèðäè âÿ Ñîíà áóðàñûíû äà áöòöí öðÿéè èëÿ. Ýöëàüàéà ùå÷ íÿ îëìàéàúàãäû. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí êå÷ìèøäè. î äÿðèíëèêäÿ êè.. áåëÿ îëàúàãäû. Ãûøäà Ýöëàüà î åìàëàòõàíàäà êè÷èê áèð ïðèìóñ éàíäûðûðäû âÿ î êè÷èê ïðèìóñóí èñòèñè ùÿìèí åìàëàòõàíàéà áÿñ åëÿéèðäè.. Ýöëàüàíû ìöùàðèáÿéÿ éîëà ñàëäûüû ýöí ùå÷ þçëÿðè äÿ áèëìÿäè. Ýöëàüà ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè — áóíó Ñîíà éàõøû áèëèðäè. Ýöëàüà ãàéûäàúàãäû. î àëÿì. î äÿðèíëèêäÿ áèëèðäè êè. àììà ýåòìÿäè. Ýöëàüà ýöëöìñÿäè. ÷öíêè áó. ÷öíêè Ýöëàüà óçàãëàðäà èäè âÿ Ýöëàüàñûç î åìàëàòõàíàéà. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. öçöíö Ñîíàíûí äþøëÿðèíèí àðàñûíäà ýèçëÿäèðäè âÿ Ñîíà ùèññ åäèðäè êè. áó îòàãäà íÿñÿ áàø âåðèðäè. àíúàã Ñîíàéà âÿ àíúàã Ýöëàüàéà ìÿõñóñ èäè. î åìàëàòõàíàéà áàõìàã èñòÿäè. ùÿíèðòèñè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû èëÿ áèðëèêäÿ Áàêûíûí îðòàñûíäàêû. ùÿëÿ åâëÿíìÿêëÿðèíäÿí ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. îðàäà. ñîíðà áÿëêÿ éåääè éöç àëòìûø ñÿêêèçèíúè ýöí îëàúàãäû. ìöâÿããÿòè áèð àéðûëûã èäè. äèíìÿç-ñþéëÿìÿç þç åâèíÿ ýÿëäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàíû òàìàì áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûðäû âÿ ùÿìèí àëÿìäÿ Ñîíà èëÿ Ýöëàüàäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè.äè. èðè äàøëàðûí ÷îïóðëàðû óçàã-óçàã êå÷ìèøëÿðäÿ ãàëìûø éöç èëëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà ìåéäàí îõóéóðäó. îðà þçö äÿ äàõèë îëìàüà ÷ÿêèíèðäè. áöòöí è÷è èëÿ ùèññ åäèðäè êè. úöðÿò åëÿìèðäè. à÷ûã ñèíÿñè èëÿ áó äöíéàýþðìöø. Ñîíà î åìàëàòõàíàíû ýþðìöðäö. Ñîíà äà ýöëöìñÿäè. àëîâóíóí ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýè âÿ òàìàì úàíëû áèð ìÿõëóã êèìè. 519 . î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõìàã äà äöç äåéèëäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè äîëóá. ñîíðà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè ïàëòàðûí éàõàñûíû à÷ûðäû. àììà îí ýöí èäè êè. íÿéèíñÿ ÿðÿôÿñèíäÿäèð. ïðèìóñóí èéè. ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí éóìøàã ñà÷ëàðûíû ãàðûøäûðà-ãàðûøäûðà Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäû. Ýöëàüà ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè. ñàáàù ö÷ éöç àëòìûø èêè ýöí îëàúàãäû.

Ýöëàüàíûí ôîòîñó èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. áó ôîòîøÿêèëëÿ äÿ ñþùáÿò åäèðäè âÿ ÷îõ âàõò äà áó äàíûøûã. áó äèâàðäàí àñûëìûøäû âÿ äöç ö÷ àé èäè êè.ãîðõóðäó êè. áèðäÿí áàõäû. Áèð íå÷ÿ ýöí èäè êè.. íÿñÿ ÿââÿëêè êèìè äåéèë. áèðäÿí þçöíÿ äÿ ìÿëóì îëàð êè. àõøàì èøäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà äà. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ãàïàëû èäè. éÿíè ãàðàíëûãäà Ýöëàüà ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ î ýþçëÿð øàìûí èøûüûíäàí äèêñèíäè. áàéàã ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðû õÿôèô áèð òèòðÿéèøëÿ òèòðÿäè. Éîõ. Ñîíà ùÿéÿúàí êå÷èðìèðäè. ÷öíêè Ýöëàüà ùÿìèøÿ Ñîíàíû ñþçñöç äÿ áàøà äöøöðäö. äîüðóäàí äà äÿëè îëóá. äóéóðäó. áàõûðäû âÿ áó äÿéèøèêëèéèí íÿ îëäóüóíó òàïà áèëìèðäè. Áàéàã ïàëòàðûíû ñîéóíóá éåðèíÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäà áèð òèòðÿéèø ñåçäè. Øàìûí èøûüû ôîòîøÿêèëèí öñòöíÿ äöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè î øàì èøûüûíäà èøûëäàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Ñîíà ÿëèíäÿ òèòðÿéÿí î øàìûí èøûüûíäà áèð ìöääÿò äèããÿòëÿ Ýöëàüàéà áàõäû. ôîòîëàðäà åëÿ øåé îëìóðäó. ÿââÿëëÿð éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. äîäàãëàðûíäà. éàëàí äåéèëäè. éóõóéà ýåäÿíÿ ãÿäÿð Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ äàíûøûðäû. àäèúÿ áèð-áèðëÿðèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ áàõìàã êèôàéÿò èäè âÿ Ýöëàüà áó ôîòîøÿêèëäÿ äÿ Ñîíàíû áàøà äöøöðäö. ñààò íå÷ÿäèð? Áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð èäè. Ýþðÿñÿí. áó ñþùáÿò ñþçñöç îëóðäó. Ñîíà ñÿùÿð èøÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿ. äÿëè îëàð. Ñîíàéà åëÿ ýÿëèðäè êè. áó ùÿãèãÿò èäè. ÷ÿíÿñèíäÿ îéíàéûðäû. Ñîíàíû ãàðà áàñìûðäû. àììà øàìûí çÿèô èøûüûíûí ùÿðÿêÿòèíäÿí áàøãà ôîòî520 . Ñîíà ãîðõìóðäó êè. äÿëè îëìàìûøäû Ñîíà. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. Ýöëàüà èíäè äÿ ùÿìèøÿêè êèìè áàõûðäû. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè ö÷ àé èäè êè. î òèòðÿéèøè ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. Ñîíà áóíó áÿäÿíèíèí ùÿð áèð ùöúåéðÿñè èëÿ ùèññ åäèðäè. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. áó. áèðäÿí-áèðÿ à÷ûëäû. Ñîíà ÷àðïàéûäàí àéàüà ãàëõäû. àììà Ñîíàíûí øàì òóòìóø ÿëè òèòðÿéèðäè âÿ Ñîíàíûí ÿëè òèòðÿäèêúÿ øàìûí çÿèô èøûüû ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí éàíàãëàðûíäà. äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì äÿ ùÿìèøÿêè êèìè èäè. àììà áàõûðäû. öìóìèééÿòëÿ.. ñààò íå÷ÿäèð? Ñîíà øàìû éàíäûðäû âÿ î øàìû ÿëèíÿ ýþòöðöá äèâàðûí ãàáàüûíà ýÿëäè. áó ôîòîøÿêèëäÿ íÿñÿ áèð äÿéèøèêëèê âàð.

áó. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 12-éÿ 7 äÿãèãÿ ãàëìûøäû.øÿêèëäÿ áèð òÿðïÿíèø ñåçìÿäè. áó ÷àðïàéûëàðû âàð èäè.26 ýþñòÿðèðäè. Ýöëàüàíûí àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû âàð èäè. øàìûí èñòèñèíäÿí ôîòîøÿêëèí êàüûçûíà äöøìöø íÿì äåéèëäè. ÿëèíäÿêè øàìû èðÿëè òóòóá ñèéèðòìÿíèí è÷èíè èøûãëàíäûðäû: ñààòëàðûí ö÷ö äÿ ÷ûããà÷ûã èøëÿéèðäè. àüëàñûüìàç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè: Ñîíà ñààò ñÿñè åøèòäè âÿ ñÿðò ùÿðÿêÿòëÿ äþíöá äîëàáà òÿðÿô áàõäû. Ýöëàüà áó 521 . ÷öíêè îëà áèëìÿçäè. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. þçöíöí ãîë ñààòûíû. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàëàðû âàð èäè âÿ î åìàëàòõàíàäà ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýëè áèð àëîâëà éàíàí î ïðèìóñóí äà ñÿñè àäè ïðèìóñ ñÿñè äåéèëäè. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. î âàõòëàðäàí áó òÿðÿôÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ùÿìèøÿ äóìäóðó îëìóøäó. áó. ÷öíêè Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð éåðäÿéäèëÿð. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 03. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè î øàì äàùà òèòðÿìèðäè. ñîíðà î áèðè ÿëèíè ôîòîøÿêëèí ùàìàðû èëÿ Ýöëàüàíûí àëíûíà ñöðòäö. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè øàìûí èøûüû éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ñèôÿòèíÿ äöøäö âÿ Ñîíà éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðûíû ýþðäö. ÷öíêè Ýöëàüà ÿçàá ÷ÿêèðäè. Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ èíäè Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ýþðäöéö î àüðûéà áàõäû âÿ áó çàìàí ýþçëÿíèëìÿç. ÷îõ éóìøàã áèð úàíëû ùÿíèðòèñè. Ñààò ñÿñè äîëàáäàí ýÿëèðäè. íÿôÿñè èäè. ñîíðà Ñîíà Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áó ýþçëÿðèí äÿðèíëèéèíäÿ áèð àüðû ùèññ åòäè âÿ î ãàðàíëûã ãûø ýåúÿñè ùÿìèí ùèññ Ñîíàíû ñàðñûòäû. òÿð äàìúûëàðû èäè. åâèí äèâàð ñààòûíû âÿ Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí áóíäàí ÿââÿë ãîéäóüó âÿ î âàõòäàí áÿðè äÿ ÿë âóðìàäûüû ñèéèðòìÿíè à÷äû. àììà èíäè ö÷ö äÿ áèðäÿí èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. î ýþçëÿðèí áàøãàëàðûíûí ñåçÿ áèëìÿäèéè (àììà Ñîíàíûí ýþðäöéö) ëàï äÿðèíëèêäÿ äÿ ùå÷ áèð àüðû îëìàìûøäû. Ñîíà äèâàðäàí àñûëìûø î áþéöê ôîòîøÿêëèí éàíûíà ãàéûòäû. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàìûøäûëàð. ÷öíêè áó îòàãëàðû âàð èäè.12 ýþñòÿðèðäè. Ýöíëÿðèí ùÿìèí ýþçÿë ýöíöíäÿ èäè. ÷öíêè Ãîøàãàëà ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áàëàúà. Äèâàð ñààòû 6. Äîëàáûí ñààòëàð èøëÿéÿí ñèéèðòìÿñè åëÿúÿ à÷ûã ãàëäû. ÷îõ ìöëàéèì. Ñîíà äîëàáà éàõûíëàøäû. ñîíðà åâëÿíìèøäèëÿð. éÿãèí êè. Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøìûøäûëàð. Éîõ. ñààòëàð ìöõòÿëèô âàõòëàðäà éàòìûøäûëàð.

Áöòöí êö÷ÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè âÿ ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿëÿðäÿêè. Ñîíà áóíó áàøà äöøìöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðû äà èíäè ÷ÿêäèéè áó ÿçàáûí àüðûñû èäè. — äåäè. àììà Ñîíà áó áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøìÿäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç áèð ãûø ýåúÿñè èäè âÿ î ñàêèòëèê. áèð áàëàúà öðÿê à÷ìàãäàí þòðö íÿñÿ ýöëìÿëè áèð ñþç äåäè. êöëÿê äÿ ÿñìèðäè. êöëÿéèí ñÿñè ýÿëèá îòàüà ÷àòìûðäû. Ýöëàüà äà èíäè áöòöí âàðëûüûéëà Ñîíàíûí éàíûíà ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè (âÿ Ýöëàüà áóíó áèëèðäè!). óøàã éóõóäàí îéàíàð. Ñîíà î ãàðàíëûã è÷èíäÿ áèð ìöääÿò Ýöëàüàíûí ôîòîøÿêëè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. Îí áåø-èéèðìè ýöí áóíäàí ãàáàã ôàáðèêäÿ áèð éåðäÿ èøëÿäèêëÿðè ãûçëàðäàí ùàíñûñà áó þëöìëö-èòèìëè ýöíëÿðäÿ ùå÷ îëìàñà. áèëèðäè êè. ÷öíêè Ñîíà äàùà éóõóëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Ùÿìèí ãûø ýåúÿñè. Øàìûí ñþíìöø ôèòèëèíèí éöíýöë èéè îòàüà éàéûëìûøäû âÿ áó éöíýöë ãîâ áèð áàëàúà Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàðøûñûíäàêû î äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñûíäà ýþéöìòöë-éàøûë àëîâëà éàíàí ïðèìóñóí ãîõóñóíà áÿíçÿéèðäè.. Ñîíàíûí öðÿéè äàùà àüðûìûðäû.. Øàìû äàùà éàíäûðìàäû. î ñààò ÷ûããà÷ûãûíûí ìöøàéèÿò åòäèéè ùÿìèí ñàêèò. — Öðÿéè àüðûéûð Ñîíàíûí. ëàï áàðìàãëàðûíûí óúóíäà ïÿíúÿðÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. Ëàï åùìàëëûúà. àüðû Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿ èäè âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè. Ñîíà Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ áèëèðäè êè. õÿéàëÿí Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû î áàëàúà.. ùàìû ýöëäö. íåúÿ ýöëñöí. Ñîíà ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèëÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. àüûìòûë ïàðûëòûñû äàùà àü éóõóëàðû Ñîíàíûí éàäûíà ñàëìûðäû.. Øàì þç-þçöíÿ ñþíäö. 522 . ùÿìèøÿêè êèìè. åâëÿðèí äàìûíäàêû ãàðûí çÿèô.øÿêèëäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè. òÿêúÿ Ñîíà ýöëìÿäè âÿ äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëà: — Äÿðäëèäè äÿ Ñîíà. çèðÿêäèð. î ñÿññèçëèê è÷èíäÿ äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû åøèäèëèðäè. ùÿð ùàëäà. Äàùà ãàð éàüìûðäû. Ýöëàüà ýöúëöäöð. åëÿ áèë óøàã éàòìûøäû âÿ Ñîíà äà ãîðõóðäó êè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç ãûø ýåúÿñè Ñîíà êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõûðäû âÿ î äÿì Ñîíàíûí ùå÷ áèð äÿðäè éîõ èäè. ñàêèò. ñÿñ îëàð. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàéà ýåòìÿäè. ãàðàíëûã îòàãäà ùÿìèí ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè.

. äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí äà ÷ûããûëòûñû êÿñèëäè. Ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø àðòàí áèð ñÿñ åøèäèëäè âÿ Ñîíà áàøà äöøäö êè. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðûíûí ýþçýþðÿñè øàùèäè îëìàã èñòÿìèðäè âÿ äàéàíûá ýþçëÿéèðäè. Êàüûç äàùà úûðûëìàäû. Ýöëàüà àçàä îëóðäó. Áèð àääûì. áèëèðäè êè. Ñîíà òàìàì ñàêèò èäè. äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöíöí äÿðäè. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðû äà ìöâÿããÿòèäèð. ïÿíúÿðÿëÿðèí ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüûìòûë èøûüû åëÿ áèë êè. åëÿ áèë êè. ÷ûëïàã ÷èéíèíäÿ ýÿçäè âÿ î ÿëèí èñòèñè. ùÿìèí ãûø ýåúÿñèíèí íÿáçè èäè. áó ñÿñ úûðûëàí êàüûçûí ñÿñèäè. äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöíöí ÿçàáû èðè-èðè. ãàðàíëûã è÷èíäÿ ýöìöøö áèð ïàðûëòûéëà êö÷ÿëÿðèí. îòàãäà âóðóðäó. Äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû. áöòöí äöíéàíûí òÿìèçëèéèíäÿí. Ñîíà ÷þíöá îòàüà áàõìûðäû.Ñîíà åëÿ-åëÿúÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû. Ýöëàüàíûí ýþçöíäÿêè î àüðûíû ýþðìÿê èñòÿìèðäè. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíè åùìàëëûúà Ñîíàíûí ÷èéíèíÿ ãîéäó. Ñîíà áèëèðäè êè. Ñîíà àðõàäàí àç ãàëà êöðÿêëÿðèíÿ òîõóíóá äþéöíÿí î öðÿéèí ñÿñèíè åøèòäè. î ÿëèí ùÿðàðÿòè Ñîíàíûí áöòöí è÷èíäÿí êå÷äè. áåëÿ äÿ îëàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíàíûí öðÿéè úîøäó. ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ ýþçëÿéèðäè. áó îòàã äà Ýöëàüàíû ýþçëÿéèð. ýèëÿ-ýèëÿ éàø îëóá ýþçëÿðèíäÿí àõäû... Ýöëàüà ãàéûäûðäû.. Ñîíà äèêñèíìÿäè. òàìàì àðõàéûí èäè. Îòàãäà àääûì ñÿñè ýÿëäè. Øàìû ñþíìöø ôèòèëèí ãîõóñó ÷ÿêèëèá ýåòìèøäè âÿ îòàüûí ùàâàñûíäà î ãîõóäàí ñîíðà áèð òÿìèçëèê âàð èäè âÿ Ñîíà áèëèðäè êè. òÿçÿëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î àüðû äà. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. øÿùÿðëÿðèí. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû. ÷öíêè áèð äàùà î øÿêèëÿ áàõìàã èñòÿìèðäè. î àüðû äà êå÷èá ýåäÿúÿê âÿ î ÿçàá äà éîõ îëàúàã. Êö÷ÿäÿêè. 523 . Èêèíúè àääûì.. Ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë êè. Ö÷öíúö àääûì. Ñîíàíûí ÷èéíèíäÿêè î ÿë êþéíÿéèíèí àëòûíà ýèðäè. àðòìàüà áàøëàìûøäû..

. Ýöëàüà ÷ûëïàã Ñîíàíû ãóúàüûíà àëäû. ùÿìèøÿëèê âàð èäè... Ñîíà ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã îòàãäàêû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà þçöíö Ýöëàüàíûí áàüðûíà áàñäû. — äåéèðäè... åëÿ áèë êè. — Àõûð êè. — Ìÿí þëìöøäöì. Ñîíðà Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá äîëàáà éàõûíëàøäû... — Ñÿíèí íÿôÿñèí ìÿíè äàðòûá î øÿêèëäÿí ÷ûõàðòäû. ÷öíêè Ýöëàüàíûí éåðèíÿ ñåâèíèðäè. ãàéûòäûí. — äåéèðäè. Ýöëàüàíûí öç-ýþçöíö. ýÿëäèí... ñèíÿñèíè þïÿ-þïÿ: — Àõûð êè. Éåíÿ ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. — äåäè. ñîíðà ÿëèíäÿ òóòäóüó äèâàð ñààòûíà áàõäû. äîäàãëàðûíû.. Ýöëàüà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û äåéèëäè î ìÿêòóá.. Ñîíà ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû âÿ Ýöëàüàéà áàõûðäû. — ïû÷ûëäàäû.. Ìÿíè ñÿí äèðèëòäèí. Ñîíà ýöëöìñÿéèðäè.. ùÿéÿúàíëàðëà äîëäóðäó.. Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõäû âÿ áàøà äöøäö êè. ìèçöñòö ñààòû ùÿìèøÿêè éåðèíÿ ãîéäó. ùÿòòà î áàëàúà. ãàáàðûá þçöíÿ éåð òàïìàéàí äþøëÿðèíè þïöðäö âÿ Ñîíà õîøáÿõòëèêäÿí áîüóëà-áîüóëà.. Ñîíàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè âÿ î ðàùàòëûãäà áèð ÿáÿäèëèê.Ñîíðà Ýöëàüà Ñîíàíû þçöíÿ òÿðÿô ÷åâèðäè. Ýöëàüà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè î ýåúÿ êþéíÿéèíè ÷ûõàðòäû âÿ Ñîíàíûí àüàïïàã ÷ûëïàã áÿäÿíè. òÿíýíÿôÿñ îëà-îëà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û áèð ìÿêòóá ýÿëìèøäè ìÿíÿ. 524 ... — Ýÿëèá ÷ûõäûí. Ãàéûòäûí àõûð.. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàäà áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ãîøà îòóðäóãëàðû î äÿãèãÿëÿðäÿ äÿ Ñîíà áåëÿúÿ õîøáÿõò äåéèëäè.— äåéèðäè. Ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëûðäû. Ìÿíè âóðìóøäóëàð. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíû äà ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó.. Ýöëàüà Ñîíàíûí ùÿëÿ äÿ éàõøû ãóðóìàìûø âÿ äóç òàìû âåðÿí ýþçëÿðèíè. ýÿëäèí. ñèéèðòìÿäÿêè ñààòëàðû ýþòöðäö. áîéíóíó. — ïû÷ûëäàäû.. ÷àðïàéûéà ýÿòèðäè.. Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ýþðìÿäèéè ìÿùÿëëÿäÿ î ãûø ñÿùÿðèíèí à÷ûëìàüûíà òàìàøà åäèðäè. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ñîíàíû áåëÿúÿ õîøáÿõò ýþðìÿéèá. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. î îòàüûí ãàðàíëûüûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ïÿð÷èìëÿíèá ñàõëàìûø âÿ éàëíûç èíäè àçàäëûüà ÷ûõìûø ùèññëÿðëÿ..

Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíäÿêè ñààòû äèâàðà âóðìàã èñòÿäè. Ôîòîãðàô ßëèíèí áþéöòäöéö î ôîòîøÿêèëäÿ êàüûçûí éàëíûç ãûðàãëàðû ãàëìûøäû.Ñîíà äà ÷àðïàéûäàí ãàëõûá Ýöëàüàíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ áèð-áèð î ñààòëàðà áàõäû. — Íèéÿ? — À-à-à. àììà åéíè çàìàíäà. äàùà äîüðóñó. àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá áó êö÷ÿ èëÿ øÿùÿðèí ìÿðêÿçèíÿ òÿðÿô ÷îõ ýåòìèøäèì. áó ùèññ ãàðøûëûãëûäûð.— Î áèðè åâèìèçäÿ âóðàðñàí. éÿíè áó áèíàëàð þç-þçëöéöíäÿ ìÿíÿ òàíûø èäè. éàëíûç àñôàëòäàí. Âàõòëàð ùÿìèí ìöõòÿëèôëèéè îëäóüó êèìè ñàõëàìûøäû. ìÿí áó áèíàëàðûí ùå÷ áèðèíè ùàíñû áèð õàòèðÿéëÿñÿ áàüëû õàòûðëàìûðäûì. äàøäàí èáàðÿò äåéèë âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè.. Äèâàð ñààòû 9. Îíñóç äà áóðàäàí êþ÷ÿúÿéèê. èíñàí525 . Èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû î òàêñè ñöðöúöñöíäÿí — Úÿôÿðãóëóäàí ÷îõ øåé ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. XXXI Ìÿí ÷àë áûüëû. Ñîíðà Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõäûëàð âÿ èêèñè äÿ áÿðêäÿí. Êèì èíàíàð êè. èêèñè äÿ î áàëàúà îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíìûøäû. áó êö÷ÿäÿí ÷îõ êå÷ìèøäèì. ìÿí áó áèíàëàðäà áèð éàäëûã ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿí øÿêèëäÿí ýÿëìèñÿí? — Ñîíà ôîòîøÿêëÿ áàõäû. èêèìÿðòÿáÿëè. ÷öíêè êö÷ÿëÿð éàëíûç áèíàëàðäàí. — äåäè. Áàêûíûí äàüëûã ùèññÿñèíÿ ãàëõàí âÿ áèð àçäàí ìÿíè íþéöò äöêàíûíûí — áèçèì íþéöò äöêàíûìûçûí òèíèíÿ.. öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäûëàð. Ýöëàüàíûí ïîðòðåòèíèí éåðè áîø èäè âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. àììà ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 3-ÿ 10 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàëàðà áàõûðäûì âÿ ùå÷ áèðèíè òàíûìûðäûì.. áèðìÿðòÿáÿëè. êö÷ÿëÿðèí äÿ éàääàøû âàð. öðÿêäÿí ýöëöðäö.15 ýþñòÿðèðäè. — Ùå÷ íÿ ñîðóøà áèëìÿäèì âÿ àéäûíëûã áèð éàç ýåúÿñè åâäÿí ÷ûõûá ïèéàäà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ òÿðÿô ýåòäèì. íÿ ö÷öí? íèéÿ? ñÿáÿáèíè áèëìèðÿì.. åëÿ áèë î øÿêèëè ãàé÷û èëÿ êÿñèá ýþòöðìöñÿí.29 ýþñòÿðèðäè. áèð-áèðèíÿ áàõûðäû âÿ áÿðêäÿí.. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 06. Ñîíà: — Íåéëÿéèðñÿí äèâàðà âóðóá?.. ìÿùÿëëÿìèçÿ àïàðûá ÷ûõàðàúàã êö÷ÿ áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà áó òàíûø åâëÿðÿ.

ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. ýåäèð. èêè éöç. ùÿð ùàëäà. êö÷ÿëÿðèí þìðö èíñàíëàðûí þìðöíäÿí ÷îõ-÷îõ àðòûã îëóð. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûð âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. éàâàø-éàâàø éàðïàãëàìàüà áàøëàìûø ìåéíÿëÿðëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø êö÷ÿ åéâàíëàðû ìÿíÿ áàõûð âÿ ìÿíè ìÿçÿììÿò åäèð. éà ôèë àäûíäà.. ýåðè ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì âÿ î äÿì ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãàðûøãà àäûíäà. àììà êö÷ÿëÿð ãàëûð. êå÷ìèø þç èøèíè ýþðöá. ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí ùèññëÿðè. î ÿðçàã äöêàíûìûçûí ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø áèðìÿðòÿáÿëè áèíàñûíû óçàãäàí ýþðäöì âÿ î ñààò äà òàíûäûì âÿ íÿ ãÿäÿð èñòÿñÿì äÿ êè. áó éàëíûç ãûðõ èëèí àéðûëûã ãöññÿñè äåéèë. ãÿùâÿéè. åéíè çàìàíäà. ýóéà. îëà áèëÿð. ùÿòòà ãûðõ-ÿëëè èëèí äÿ ùà÷àíñà ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëàúàüûíûí èíäèäÿí ùèññ îëóíàí ãöññÿñèäèð. áó êö÷ÿ èëÿ öçöéóõàðû. Áèçèì î íþéöò äöêàíûìûçûí. áÿëêÿ äÿ áåëÿäèð âÿ ìÿíèì ôèêèðëÿøäèêëÿðèì äÿ. úöðáÿúöð ðÿíýëÿðëÿ ðÿíýëÿíìèø — éàøûë. Ëàêèí ìÿí êè èíäè. áóíó éàçìàéûì. êå÷ìèø ùå÷ êèìè ãÿáóë åòìèð. ÷ÿùðàéû. íÿéèñÿ äÿ óíóäóð. äåìÿëè. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàêû î éåêÿ ãûôûë êèìè. éàçìàã èñòÿäèêëÿðèì äÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìûí ôèêðè. Áèç ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷ÿíäÿ îí-îí áèð éàøûì âàð èäè âÿ éÿãèí ãûðõ èë èäè êè.. áàõ. áèëìèðÿì. àììà. Çèáà õàëàíûí ãàïûñûíäàêû î ïàñëû ãûôûë êèìè.) âÿ ùÿðýàù... êö÷ÿëÿð éöç èë. ãàéûòìàçëûüûíûí ãöññÿñè äåéèë. éà èíñàí àäûíäà ìÿõëóã îëäóüó êèìè. ìÿí öðÿéèìèí äÿðèíëèéèíäÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìàì. ùèññ åòìÿê ãöññÿ ýÿòèðèð. î òàíûø âÿ åéíè çàìàíäà éàä áèíàëàð. éàääàí ÷ûõàðûð âÿ áóíó äóéìàã. êö÷ÿ àäûíäà äà áèð ìÿõëóã âàð. êö÷ÿ úàíëûäûðñà. ýÿëÿúÿéèíäèð. ÿë526 . ÷öíêè áöòöí áóíëàðûí íÿ ìÿíàñû âàð èäè? Ìÿí èíäè î ìÿùÿëëÿäÿ êèìè àõòàðûðäûì? «Êå÷ìèøÿ ñÿôÿð» — áó éàëíûç áèçèì þçöìöçöí êèòàáëàðäà éàðàòäûüûìûç áèð èôàäÿäèð. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí òèíèíäÿêè ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø î áàëàúà áèíàíû ýþðÿíäÿ äàéàíìàã èñòÿäèì. ãóðòàðûá âÿ îíóí ãàïûñûíäà ÿáÿäè áèð ãûôûë âàð. äàùà äîüðóñó.. îí èëèí. èñòÿéèäèð. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ äîüðó ýåòäèéèì áó àíëàðäà Çèáà õàëàíû äà.ëàð ýÿëèð. éàëíûç ùÿìèí ãûðõ èëèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüû-íûí. Ìÿí ñîíóíúó äÿôÿ áó êö÷ÿ èëÿ íÿ âàõò ýåòìèøÿì? — éàäûìà ýÿëìèð. ñàðû êö÷ÿ ãàïûëàðû. áó ãöññÿ. ßëèàááàñ êèøèíè äÿ õàòûðëàéûðàì... î êö÷ÿ ïÿíúÿðÿëÿðè. êö÷ÿíèí éàääàøû âàðñà. ýÿëÿúÿêäÿ ãàëìûø áåø èëèí. ÿñëèíäÿ. àéàüûì áó êö÷ÿéÿ äÿéìèðäè (áó äà ìÿíèì åòèáàðûì!. ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí íÿôÿñè èëÿ íÿôÿñ àëûð. ýþé. ßñìÿð äåéèð êè.

úÿìè èêèúÿ ìÿðòÿáÿñèíÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñûüûøàðäû. åëÿúÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. îíà ýþç âóðäóì âÿ áèðäÿí ãÿðèáÿ áèð ùàäèñÿ îëäó: î óøàã àüçûíû éåêÿ à÷ûá áÿðêäÿí àüëàéà-àüëàéà îòàüà ãà÷äû. î åâëÿð äÿ éîõ èäè âÿ ùÿìèí ñàùÿäÿ èíäè ÷îõìÿðòÿáÿëè áþéöê áèð éàøàéûø áèíàñû âàð èäè. åéâàíëàðûíà àäàìëàð ýèðèá-÷ûõûðäû.áÿòòÿ. éåðèìäÿ äÿ äîíóá ãàëìàäûì. Èíäè ýþéäÿ ùÿìèøÿêè (àäè!) àé èäè. î áþéöê áèíà þç ýöíäÿëèê ùÿéàòû èëÿ éàøàéûðäû âÿ ùÿìèí áèíàíûí ãàáàüûíäà ùöíäöð. àììà íÿ îëàð? Ìÿí êè. Áó áþéöê áèíà îí áèð ìÿðòÿáÿ èäè âÿ îíóí éÿãèí êè. ìÿíèì öðÿéèì äöøìÿäè.. áåø. èíäè î áþéöê. åëÿ áèë êè. áó êö÷ÿäÿ — áó éåíè êö÷ÿäÿ ãÿðèáëèê è÷èíäÿäèð. àììà î éåêÿ. Î áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíèí ìÿíÿ éàõûí åéâàíûíäà ö÷äþðä éàøëû áèð óøàã äàéàíìûøäû âÿ ñöðàùèíèí äÿìèð áàðìàãëûüû àðàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû. Áèð äÿôÿ ìÿí éóõóäà ãûïãûðìûçû áèð àé ýþðìöøäöì âÿ åëÿ éóõóäà èêÿí î ãûðìûçû àéà áàõà-áàõà áàøà äöøöðäöì êè. èøûãëû ãàïûëàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þçëÿðèíè ãÿòèééÿí éàä ùåñàá åëÿìèðäè. ìÿíèì áóíó áàøà äöøöá-äöøìÿìÿéèìèí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. Ùÿìèí áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàíûðäû. áàøûíû éóõàðû ãàëäûðûá áèíàíûí öñò åéâàíëàðûíà áàõäû âÿ éÿãèí êè. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. åëÿ áóíó äà ýþçëÿéèðäèì. Éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ î éöíýöë ìåù î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø êþðïÿ éàðïàãëàðûíû òÿðïÿòäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. îí áèð. èêè. î ãûðìûçû àé. ìÿí äÿ î óøàüà áàõäûì.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãîëëó-áóäàãëû áèð ñþéöä àüàúû âàð èäè. îí. àíàñû òÿëÿñèê åéâàíà ÷ûõäû.. ùå÷ ùàðàäà øöáùÿëè áèð øåé ýþðìÿéèá îòàüà êå÷äè. áàøà äöøöðäöì êè. 527 . ÿñëèíäÿ. áèð äÿ êè. êö÷ÿ áîéó î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. åëÿúÿ ãûðìûçû àëûøûá-éàíûðäû. éåääè.. àðàëûãäàêû î áèíàëàð. ùÿìèøÿêè (àäè!) óëäóçëàð èäè. î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúû äà. ìÿùÿëëÿìèçÿ áàõäûì âÿ éîõ. î éàðïàãëàð ìÿíè ñàëàìëàäû.. Ìÿùÿëëÿìèçèí àøàüû áàøûíäà òèíèí óúóíà ÷àòûá íþéöò äöêàíû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì. ìÿí êè. î øöøÿ ãàïûëàðûí èøûüûíäà. âàõòèëÿ ìÿíèì àòàì êèìè. áó ùèññäÿ áèð óøàãëûã âàð èäè. ÿêñèíÿ. áèçèì äàëàíûìûç äà éîõ èäè. î úöð éåêÿ. þç óøàãëûüûìà ãàéûòìàã èñòÿéèðäèì. Ìÿíèì ñþéöäöì ýöëäö. éóõó ýþðöðÿì. íåúÿ äåéÿðëÿð. Ñàðû ùàìàì äà éîõ èäè.. î úöð ãûðìûçû àé îëà áèëìÿç. Áèð. î áþéöê éàøàéûø áèíàñûíûí èøûãëàðû éàíûðäû âÿ ùÿìèí èøûãëû ïÿíúÿðÿëÿð. î ïÿíúÿðÿëÿðèí.

àììà òàìàì áàøãà èäè âÿ ìÿíèì ö÷öí áóðàñûíà äà øÿêê-øöáùÿ éîõ èäè êè. äèâàðëàðûíà. áèç ùàìûìûç áó áàðÿäÿ ÷îõ åøèòìèøèê. ßëáÿòòÿ. — Íåúÿñÿí. Ñÿôóðÿ õàëà? — Íåúÿ îëàúàüàì? Ýþðìöðñÿí? Ùàé-ùàéûì ýåäèá. — Ìÿíÿì äÿ!. ßäèëÿíèí éàøàäûüû î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíà ÿââÿëêè êèìè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè î ÿéðè-öéðö ãûðûø õÿò528 . Ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè ãûðûøëàðà áàõäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. áèëèðäèí êè. Ñÿôóðÿ õàëà. âàé-âàéûì ãàëûá. èíäè áó áèíàäà òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûðäû. èíäè áó áèíàíûí ùÿéàòû òàìàì áàøãà áèð ùÿéàòäûð. — Àõøàìûí õåéèð. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. éåðÿ. ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ.. ùÿëÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìóø îüëó Åéíóëëàäàí áèð õÿáÿð ýþçëÿéèð. àíàëàð ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöø îüóëëàðûíûí éîëóíó ùÿëÿ äÿ ýþçëÿéèðëÿð.. — äåäè. àììà áó äÿôÿ áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ìÿí áóíó ýþçëÿðèìëÿ ýþðäöì. ÿââÿëêè áèíà èäè. øöøÿáÿíäèíÿ. àñôàëòûí öñòöíÿ ñàëûíìûø áàëàúà áèð äþøÿêúÿäÿ ëàï ãîúàëûá ÿëäÿí äöøìöø áèð ãàðû îòóðìóøäó (ùÿðäÿí áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ýèðèø ãàïûñûíà áàõàí êèìè. ÷îõ îõóìóøóã êè. àììà åéíè çàìàíäà. þç éåðèíäÿ èäè (âÿ èíäè áó ìÿíÿ áèð ìþúöçÿ êèìè ýþðöíäö!). î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ìÿíèì ö÷öí äîüìàëûüûíûí þçöíäÿ èíäè áèð éàäëûã âàð èäè. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè î áþéöê áèíàäàí ýÿëÿí èøûã è÷èíäÿ ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿ ãÿôèë áèð ñÿêñÿêÿ ýþðäöì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Àáàòûí õåéèð. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë îëäóüó êèìè. äóéäóì. Áèíàíûí ãàáàüûíäà.. ùÿìèí ýåúÿ î ãàðû ìÿíèì ýþçöìÿ ýþðöíìöøäö. ÿëáÿòòÿ. ùÿëÿ óçàãäàí ýþðÿí êèìè òàíûäûüûì î ãàðûíû ñàëàìëàäûì (éîõñà î ñàëàìû þçöì þçöìÿ âåðäèì?). áó áèíà.) âÿ ìÿí àñòà àääûìëàðëà ýÿëèá î ãàðûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì.ýåíèøëèéèíäÿ. àììà Ìóõòàðýèëèí î øöøÿáÿíäèíäÿ äàùà Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðè éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. ÿââÿëêèíäÿí éàõøûäûìû? ïèñäèìè? áèëìèðÿì. Ìóõòàðûí éàøàäûüû. éàðàøûüûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ùÿòòà áèð ìèííÿò âàð èäè. Ñÿôóðÿ õàëà ùÿëÿ äÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäðèð. ÿââÿëêè áèíà äåéèëäè..

— Ùàíñû Ñîíàíûí? — Ïðàâàäíèê Àüàðÿùèìèí àðâàäû..... Õÿúèë åëÿéèð ìÿíè. éàëíûç ýþéäÿêè àé.. àììà áó òèòðÿéèø äöíéàíûí ÿí àäè òèòðÿéèøè èäè.— äåäè. óëäóçëàð ãàëàúàãäû âÿ áèçèì êö÷ÿìèç ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè éîõ. Àëëàù ìÿíè þëäöðñöí! Þëäöðìöð äÿ. — Âàëëàù. Áèð àçäàí î èøûãëàð òàìàì ñþíÿúÿêäè. Î àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿð äåéÿñÿí ôèêðÿ ýåòäè. ÷öíêè î ñþéöä ãûðõ èë èäè êè. Îíáèðìÿðòÿáÿëè áèíàíûí èøûãëàðû áèð-áèð ñþíöðäö. êå÷ìèøäÿí íÿñÿ ãîïàðûá ýÿòèðìÿê èñòÿäè. ùàé-ùàéûì ýåäèá ìÿíèì. ìÿíèì äåéèëäè âÿ ÿëáÿòòÿ. î ùÿéÿúàí èòèá ýåòìèøäè. — Ñîíàíûí îüëóéàì.. — Àëëàù Õàíûìà ðÿùìÿò åëÿñèí!.ëÿðè èëÿ áèçèì ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà ÷îõ éàõûí áèð îõøàðëûã âàð.. áèð àéàüûì ãÿáèðäÿ.. Àëëàùûí éàíûíäà íÿ ýöíàùûì âàð êè. ýþòöðöá àïàðìûð ìÿíè?! — Õàíûì õàëàýèëëÿ áèð ùÿéÿòäÿ îëóðäóã. — ßëÿêáÿðÿì... ñàáàùêû ñÿùÿðèíè ýþçëÿéÿúÿêäè. Áèð àéàüûì áóðäàäû. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. òàíûìàäûì. ñîíðà äåäè. áèëìèðÿì. ÷öíêè î ñÿêñÿêÿíè. — Ñàðû ùàìàìäàí éóõàðûäà. Àëëàù òåç ýÿòèðñèí î ýöíö. àéëàð êå÷ÿ4-34 529 .. ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø éàðïàãëàðû òèòðÿäè. ñàáàùêû ñÿùÿðèíèí àääûì ùÿñðÿòèíè ÷ÿêÿúÿêäè. î ùÿéÿúàíû óçóí ìöääÿò ýþçëÿðèíäÿ ñàõëàìàüà ùåéè éîõ èäè. Éåíÿ éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí ýþçëÿðèìè Ñÿôóðÿ õàëàäàí ÷ÿêèá î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúûíà áàõäûì.. î óøàãëàðûí ùàìûñûíûí ïîðòôåëëÿðèíäÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð îëàúàãäû âÿ î óøàãëàð ùå÷ âàõò áó êö÷ÿäÿ Àü Äÿâÿ ýþðìÿéÿúÿêäè... — Ùàíñû ßëÿêáÿð? — Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î ãÿôèë ñÿêñÿêÿ. Ñÿôóðÿ õàëàíûí äà òàìàì ãûðûøìûø ãîúà ñèôÿòè ìÿíèì î ñþéöäöì êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. î ñþéöä ìÿíè òàíûìûðäû. äàëàíäà îëóðäóã.. îíáèðìÿðòÿáÿëè áó áèíàíûí óøàãëàðû ùàé-êöéëÿ àøàüû äöøöá ìÿêòÿáëÿðÿ ýåäÿúÿêäè. Ñÿôóðÿ õàëà éåíÿ äÿ: — Éîõ. ñîíðà î ñÿùÿð à÷ûëàúàãäû. äåäèì ñÿíÿ äÿ.. âàé-âàéûì ãàëûá.

ýþéÿð÷èíëÿð èñòÿéÿíäÿ ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðäûëàð. òÿìèçëÿìÿéÿ äÿ áèð øåé îëìóðäó. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿð äàìûí áèð êöíúöíäÿ äàéàíûá áàøëàðûíû áÿäÿíëÿðèíÿ ãûñûðäûëàð. õÿñòÿëèêäÿí òþêöëÿí ëÿëÿêëÿðäÿí áàøãà. Àüàðÿùèì áèð ñöáù òåçäÿí. ìèíáèð îéóíäàí ÷ûõàí. éà òàïìàäûëàð. òÿçÿäÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè î ãóøõàíàéà ãàéûòäûëàð. íÿ äÿ òàãÿòëÿðè ãàëäû..úÿêäè. áåø ýöíäÿí-áèð ýåúÿ ãóøõàíàäà þëìöø 530 . äàùà ãóøõàíàíûí àüçû ùÿìèøÿ à÷ûã ãàëäû. áèð äÿ àõøàìà éàõûí äàìà ãàëõûá ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó âÿ ýþéÿð÷èíëÿð ýåäèá þçëÿðè þçëÿðèíÿ éåì òàïûðäûëàð (ùÿð ùàëäà íÿñÿ òàïûðäûëàð êè. èéèðìèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ!) áàëàúà áèð óøàã ýþðÿúÿêäè. áèð-èêè äÿôÿ ãàíàäëàðûíû ÷ûðïûá äàìäà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ àòûëûðäû. àììà ìÿíèì áó äÿðäÿ ÷àðÿ åëÿìÿéÿ ùå÷ áèð èìêàíûì éîõ èäè. ìÿíèì ÿëëÿðèì ùÿìèøÿ áîø îëóðäó.. Ìÿí äàìà ÷ûõûðäûì. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿäÿêè î áàëàúà äà áþéöéÿúÿêäè âÿ ùàíñû áèð áèíàíûíñà ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ (éà îíóíúó. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð äÿðä îëìóøäó. ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿ òàïìûðäûì âÿ òÿñêèíëèéèì äÿ áó îëóðäó êè. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ùå÷ íÿ éåìÿäèêëÿðè ö÷öí. äàùà äîüðóñó. äàùà ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðìàüà äà íÿ ùÿâÿñëÿðè. áèð øåé òàïäûëàð. àúëûãäàí. Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðè þç àãèáÿòëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ áó. áèçèì äàëàíûìûç äà. ñîíðà ýþéÿð÷èíëÿð þëìÿéÿ áàøëàäû âÿ ìÿí äþðä ýöíäÿí. éàøàéûðäûëàð). áèçèì êö÷ÿìèç äÿ òàìàì èìêàíñûç èäè. ëÿëÿêëÿðèíè òþêöðäö. Ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ áèð øåé éîõ èäè. áöçöøöðäö. î ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðòìàã èñòÿéèðäèì. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ó÷ìóðäó. ýþçëÿðèíè éóìóðäóëàð âÿ ùÿðäÿíáèð ãóðóëäàéûðäûëàð. åëÿ ùåé ýþçëÿðèíè éóìóá ìöðýöëÿéèðäè âÿ Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. ó÷óá ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäà ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿí ýþéÿð÷èíëÿðè ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Úÿáðàéûëûí áèð âàõò ýþéäÿ ìàéàëëàã âóðàí. Úÿáðàéûëûí óçóí ðåçèí øëàíãûíû ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòà êå÷èðèá òåçòåç ãóøõàíàíû éóéóá-òÿìèçëÿéèðäèì. áàøëàðûíû ÷ÿï òóòóá ìÿíèì ÿëëÿðèìÿ áàõûðäû. ãàéûäûá ùÿéÿòèìèçäÿêè ãóøõàíàéà ýèðèðäèëÿð. ëàï ÿëäÿí äöøäöëÿð. XXXII Úÿáðàéûë ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿ ùÿéÿòèìèçäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðäÿí ÷îõ íèýàðàí ýåòäè âÿ Úÿáðàéûëäàí ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿðÿ Àüàðÿùèì áàõäû. Úÿáðàéûë ýåäÿíäÿí ñîíðà ýöíö-ýöíäÿí çÿèôëÿéèðäè. ýöíäÿí-ýöíÿ ëàï àðûãëàäûëàð.

÷öíêè ýþçöìö à÷àíäàí åøèòìèøäèì êè. ñîíðà äà áàøëàðûíû êÿñèá ñàòñûí!. åëÿ áèë íÿéè èñÿ éîõëàéûðäû. î êèìñÿñèçëèêëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìàéàí î ãàìÿòÿ áàõìàéàðàã. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýöúëöäöð. 531 . ßëáÿòòÿ. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. Î áÿäùåéáÿò êèøè Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðèíè àëìàã èñòÿéèðäè.. åéíè çàìàíäà. äàëàíû-ìûç äà. àïàðûá òîéóã êèìè ñàõëàñûí. áàñûëìàçäûð.. — Êèìèí÷öí ñàõëàéûðñàí îíëàðû. — Àëìàã èñòÿéèð êè. î áÿäùåéáÿò êèøèäÿí ãîðõìàéàí. àììà Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçÿ ñûüûøìàéàí. þéöéÿ-þéöéÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðûá àòìàüûì áÿçÿí ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìû áèð èøýÿíúÿéÿ ÷åâèðèðäè: î ýþéÿð÷èíëÿðèí àõûðû íÿ ö÷öí áåëÿ îëìàëû èäè? âÿ äöíéàíûí áó èíñàôñûçëûüû àç ãàëûðäû î áàëàúà ßëÿêáÿðè àüëàòñûí. ñîíðà äà ãàïûäàí ÷ûõà-÷ûõà: — Îíñóç äà àúûíäàí þëöðëÿð. ýþéÿð÷èí éåìÿê ýöíàùäûð. äàëàíûìûçà. àé àüûëñûç çÿíÿí? Õàíûì õàëà ùÿéÿò ãàïûìûçû î áÿäùåéáÿò êèøèíèí àðäûíúà åëÿ ÷ûðïäû. î áÿäùåéáÿò êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâàí. éîüóí ïåéñÿðè âàð èäè âÿ îíóí áåëÿúÿ ãàìÿòè. Ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷îõ èñòÿéèðäèì. àðõàëûäûð. àììà î éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí èéðÿíèðäèì âÿ éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí áåëÿúÿ èéðÿíìÿéèì. ùÿääÿí àðòûã ùöíäöð âÿ ùÿòòà î úöð ùöíäöðëöéöíÿ ýþðÿ äÿ ÷îõ êþê èäè âÿ î áÿäùåéáÿò êèøèíèí áàøû öëýöúëÿ òÿìèç ãûðõûëìûøäû.î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷ûõàðûá àòûðäûì âÿ î þëö ýþéÿð÷èíëÿð äÿ éÿãèí êöðÿí ïèøèéèí ãèñìÿòè îëóðäó. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ÿââÿëúÿ äèããÿòëÿ ùÿéÿòèìèçèí î áàøûíà-áó áàøûíà áàõäû. ñàðû äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí òöïöðúÿê ñû÷ðàéûðäû. Áó äÿùøÿòëè ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áöòöí òöêëÿðèì öðïÿøäè âÿ î äÿì ìÿí áöòöí âàðëûüûìëà Õàíûì õàëàéëà ôÿõð åëÿäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. íÿéè èñÿ þéðÿíèðäè. àâòîáóñ äà. Õàíûì õàëà: — Êþïÿéîüëó! — äåäè. éîüóí ïåéñÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè áàñìûø î éåòèìëèêëÿ. — äåäè âÿ äàíûøäûãúà äà èðè. êö÷ÿìèç äÿ ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè.. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. î äþðä «ïîëóòîðêà» äà éåíÿ äàëáàäàë áèçèì äàëàíûí àüçûíà äöçöëöá. àðäûíúà ãàïûíû åëÿúÿ ÷ûðïàí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ÿââÿëêè Õàíûì õàëàäûð. Áèð ýöí ÷èéíèíäÿí éåêÿ òîðáà ñàëëàíìûø áèð êèøè ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. ìÿí î äÿùøÿòëè ñþçëÿðÿ òÿÿúúöá äÿ åòäèì. àç ãàëäû òÿìèç ãûðõûëìûø øèøìàí ïåéñÿðè ïàðòëàòñûí. ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ãàáàã îëäóüó êèìè.

. Àüàðÿùèì ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. Ñÿùÿð àíàìûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì: — Âàé.. Ãîúà.. ãóðóëäàéûðäû. Úÿáðàéûë. êþïÿéóøàüû!. ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà î ýþìýþéëöê è÷èíäÿ. Ùÿìèí ýåúÿ óçóí ìöääÿò ùÿéÿòèìèçäÿêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì. Âàé. áÿëêÿ äÿ áèðèíúè äÿôÿ öðÿéèìäÿêè î ðàùàòëûã è÷èíäÿ. ùÿðàðÿòëèäèð. Àäèë. ëÿêÿñèç ýþðäöì âÿ î ýþìýþé. þçöì î òîðáàíûí è÷èíäÿéÿì âÿ ìÿíèì íÿôÿñèì òûíúûõäû. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ýþðöíäöéö êèìè ãîðõóëó äåéèëìèø. Õàíûì õàëà îíó áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ ìÿí äÿ îíóí òîðáàñûíäà äåéèëäèì. ñûõ ëÿëÿêëÿðè ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðäó. îòàüûí áèð êöíúöíäÿ. àç ãàëäû áèð ùàâàñûçëûã è÷èíäÿ áîüóëóì. î ýþéÿð÷èíëÿð àúäûð. ñöçöí úèéÿðöâöç éàíñóí!. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè Õàíûì õàëà ãîéìàäû êè. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿéèì éîõäó. ìÿùÿëëÿìèçèí öñòöíäÿ äþâðÿ âóðóðäó. ÿââÿëëÿð àõøàì äöøÿí êèìè î àü ýþéÿð÷èíëÿð éàòûðäû. åëÿ áèë. éåðäÿí ñàëäûüû éîðüàí-äþøÿéèí è÷èíäÿ èäèì âÿ ùÿìèí ýåúÿ ìÿí î àú ýþéÿð÷èíëÿðèí. — äåäèì. ëÿêÿñèçëèê è÷èíäÿ éóõóéà ýåòäèì âÿ áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ òÿðòÿìèç ìàâè áèð éóõó ýþðäöì: î àü ýþéÿð÷èíëÿð äÿ òÿðòÿìèç ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð èäè. î àüëûã Àü Äÿâÿíèí àüëûüûäûð. î áàëàúàëàøìûø. î ýþéÿð÷èíëÿð äàùà ùå÷ âàõò ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõûá ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿ áèëìÿéÿúÿê. î ãóøõàíàíûí ãàïûñû åëÿúÿ à÷ûã ãàëàíäàí ñîíðà. ÿëëÿðèì. ýþé äÿ òÿðòÿìèç ìàâè èäè âÿ î ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð î ìàâè ýþéäÿ ó÷óðäó âÿ î ìàâèëèê è÷èíäÿ ùàðàäàñà àü áèð èøûã éàíûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. î òÿìèçëèê. àììà èøûüû ýÿëÿí Àü Äÿâÿíèí àüàïïàã éóíóíà òîõóíóð âÿ î éóí èïÿê êèìè éóìøàãäûð. ßáäöëÿëè. î òÿðòÿìèç. Ìÿí áèëèðäèì êè. ìÿí áèëèðäèì êè.. ýþéÿð÷èíëÿð áÿçÿí ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè éàòà áèëìèðäè. áöçöøìöø õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñà-àñà éåíÿ äÿ ýþéö ýþìýþé ýþðäöì. ýöíàùäûð. àììà éîõ.. 532 . ëÿêÿñèç ýþéäÿ éåíÿ äÿ Úÿáðàéûëûí ñàüëàì.. àíàìûí. áöòöí áÿäÿíèì ýþðìÿäèéèì. éóõóäà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèøÿêè êèìè. — äåäè. úÿëä. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. àììà ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. Õàíûì õàëà: — Äöíéàäà î ãÿäÿð ýöíàù èø òóòàí àäàì âàð êè. áöòöí âàðëûüûì ùÿìèí äÿì Õàíûì õàëàéà äÿðèí áèð òÿøÿêêöðëÿ äîëó èäè. Úÿôÿð.— Ýþéÿð÷èí éåìÿê àõû. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷èéíèíäÿí ñàëëàäûüû ùÿìèí òîðáàéà äîëäóðñóí. ìöëàéèìäèð.

î áîìáîø ãóøõàíàéà áàõäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàìàüà áàøëàäûì: ìÿíèì þçöìöí þçöìöçÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. Ìÿí ÷àðùîâóçóí êÿíàðûíäà îòóðäóì. ÷èéíèìäÿêè áó ÿë äöíÿí ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëÿí. ãàëõûá ýÿðíÿøèðäè.. ìÿùÿëëÿìèçäÿ ìÿíèì éàäûìà ýÿëÿí áèðèíúè îüóðëóã èäè. õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðè îüóðëàìûøäûëàð. î ãÿäÿð êþê èäè êè. áÿñ. áó ÿë Õàíûì õàëàíûí ÿëè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ÿëè òàìàì éöíýöëëÿøìèøäè.Àíàìûí ñÿñè ùÿéÿòäÿí ýÿëèðäè. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèç îëóá âÿ éåêÿ ÿëèí áåëÿúÿ éöíýöëëÿøìÿéè. ÿñíÿéèð533 . Ìÿí áàøà äöøäöì êè. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. — äåäè. î éàçûã. òàâàäà ãûçàðìûø òÿñÿââöð åäÿíäÿ äàùà äà áÿðêäÿí àüëàäû. Õàíûì õàëàíûí î éåêÿ ÿëè áåëÿúÿ éöíýöëëÿøèá. éåðèìäÿí ãàëõûá ùÿéÿòÿ ãà÷äûì. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì êè. Áó. î ýþéÿð÷èíëÿðè.. ìÿíèì èñÿ õÿáÿðèì îëìàìûøäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà áóíäàí õÿáÿðè îëìàìûøäû âÿ áèç î ýþéÿð÷èíëÿðè ùå÷ îëìàñà ãîðóéà áèëìÿìèøäèê êè. Áó âàõò êèìñÿ éåêÿ ÿëèíè ÷èéíèìÿ ãîéäó âÿ ìÿí äèêñèíäèì. ÷èéíèíäÿí áîø òîðáà ñàëëàíàí éîüóí ïåéñÿðëè î áÿäùåéáÿò êèøèíèí ÿëèäèð. ßëÿêáÿð. ùÿðäÿí äÿ ýþçöíö à÷ûðäû. áó ãÿäÿð éàòûð. íÿ âàõò éåìÿê éåéèð âÿ áåëÿúÿ êþêÿëèð? Ýöí ÿðçèíäÿ øàëáàíûí ñÿêèéÿ äöøìöø êþëýÿñè äÿéèøäèêúÿ êöðÿí ïèøèê äÿ òÿíáÿë-òÿíáÿë ãàëõûá éåðèíè äÿéèøèðäè. òÿçÿäÿí êþëýÿäÿ óçàíûðäû. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð î éàçûã ýþéÿð÷èíëÿðè ñóäà áèøìèø. Ýåúÿ ãóøõàíàäàêû ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñûíû îüóðëàéûá àïàðìûøäûëàð. ýöúëÿ éåðèéèðäè. Ìÿí ëàï áÿðêäÿí àüëàäûì. — Àüëàìà. Õàíûì õàëà: — Àüëàìà. XXXIII Áèçèì äàëàíûìûçäà êöðÿí áèð ïèøèê âàð èäè. ÷öíêè ýåúÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ýèðìèøäèëÿð. íÿ âàõò ñè÷àí òóòóð.. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèçëèéè ìÿíè äàùà äà êþâðÿëòäè. àììà ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿ äàéàíàí Õàíûì õàëà èäè. þç ãóøõàíàëàðûíäà þëñöíëÿð âÿ ÿëáÿòòÿ. éàé àéëàðûíäà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû åëåêòðèê øàëáàíûíûí êþëýÿñèíäÿ éàòûðäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì êè.. áó êöðÿí ïèøèê êè. äÿðèñèíÿ ñûüûøìûðäû.

àõûðäà ëàï áèð äÿðè. äàùà äîüðóñó. ãûçûëñûç ÷ûõûðäû. òàíûäûüûì. áÿçÿí äàëàíäà ìÿíèì äàëûìúà äöøöðäö. ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäû. òÿêúÿ áó êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿêäè. î êöðÿí ïèøèéèí ýóéà ìèí éàøû âàð âÿ ýóéà î êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿê.äè. éåíÿ êåôëèäèð. êöðÿí ïèøèê ùÿìèí ìåùðèáàíëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàéà áàõûðäû. — Àé éàçûã ïèøèê. éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð þëÿúÿêäè. èñòÿäèéèì àäàìëàðûí ùàìûñû þëÿúÿêäè. íÿñÿ áèð îâóú ýþòöðöðäö: ñóäà áèøìèø íîõóä.. ìèéîëäàéûðäû âÿ ìÿí àéàüûìû éåðÿ âóðóá îíó ãîâóðäóì. Ùÿðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëèðäè âÿ îíäà ùàìû áèëèðäè êè. Èáàäóëëà îíó èíäèúÿ ÷ûüûð-áàüûðëà àíàñûíäàí àëìûøäû. ÷öíêè úàìààò êöðÿí ïèøèéèí ùàéûíäà äåéèëäè. òÿçÿäÿí éàòûðäû âÿ Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Êöðÿí ïèøèéèí òÿíáÿëëèéèíäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò ãàëìàìûøäû. àé ïèøèê. ñè÷àíëàð àçàëäû âÿ î êöðÿí ïèøèê äÿ àðûãëàäû. î êöðÿí ïèøèê äÿ Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ïèøèê ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð ìåùðèáàíëûã ýþðäöì. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿ534 . þç ùàéûíäà èäè. Èáàäóëëà êöðÿí ïèøèéÿ ÿëè èëÿ íÿñÿ éåìÿëè áèð øåé âåðèðäè âÿ ìÿí óçàãäà äàéàíûá áàõäûüûì ö÷öí áóíóí íÿ îëäóüóíó ýþðìöðäöì. Àäàìëàð áèð-áèðèíèí äöøìÿíèäè. î êöðÿí ïèøèêëÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí àðàñû éîõ èäè. áèð ñöìöê ãàëäû. Èáàäóëëà ùÿìèøÿêè êèìè éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí éàíûíäàí ÿëèáîø ÷ûõûðäû... ÿââÿëëÿð õàðòóò áèòÿí éåðäÿ ýþðäöì. àììà ùÿð íÿ èäèñÿ. éà äà áèð áàøãà øåé âÿ áåëÿ ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ ìÿí Èáàäóëëàíû äàëàíûìûçûí äèáèíäÿ. åëÿ áèë. ÿëáÿòòÿ. Èáàäóëëà éåðÿ ÷þìÿëìèøäè.. — äåéèðäè. ÷öíêè Áàëàêÿðèìèí ñþçëÿðè ìÿíèì áåéíèìÿ áàòìûøäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äîüðóäàí äà. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá ÷ûõûá. éà ëîáéà. ÷öíêè îíà âåðìÿéÿ áèð øåéèì éîõ èäè.. àììà ùå÷ êèì áóíà ôèêèð âåðìÿäè. Èáàäóëëà ÿëè èëÿ êöðÿí ïèøèéè éåäèðäÿ-éåäèðäÿ: — Àëà. àììà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíûí áîüàçëàðûíäàí êÿñèá ßìèíÿ õàëàéà âåðäèéè ïàéëàðäàí ùå÷ îëìàñà. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà àäàìëàð ÷þðÿêñèç ãàëäû. Áó ãàðàíëûã äöíéàäà ìÿíèì òÿêúÿ äîñòóì ñÿíñÿí.. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿðèíäÿ èíñàô âàð. äàùà ùå÷ âàõò øàëáàí êþëýÿñèíäÿ óçàíìûðäû. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ìÿùÿëëÿíèí ùÿéÿòëÿðèíè ýÿçèðäè. áèð äÿ êè. Íÿ èø èäèñÿ. öðÿéèìäÿ î éàçûã êöðÿí ïèøèéÿ ãàðøû ýèçëè áèð êèí âàð èäè. éåíÿ àíàñûíäàí ãûçûë èñòÿéèð âÿ ÿëáÿòòÿ.

Àüàùöñåéí ÿìè äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. ÷öíêè äàëàíûìûçûí äèáèíäÿí àüëàìàã ñÿñè åøèòäèì âÿ éàâàø-éàâàø î òÿðÿôÿ ýåòäèì. êöðÿí ïèøèê þëöá. ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. áèð ïàð÷à î êöðÿí ïèøèéÿ âåðÿúÿê.. XXXIV Åëÿ êè. åëÿ êè. Ìÿí êöðÿí ïèøèéè éåäèçäèðÿí Èáàäóëëàéà áàõûðäûì âÿ þçöìö òàìàì èòèðìèøäèì.. äàëàíûí äèáèíÿ ýåòñÿéäèì äÿ. Ñÿôóðÿ õàëà åëÿ ùåé àüëàéûðäû. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè..ðèíäÿ äöçëöê âàð. Êöðÿí ïèøèê Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà áþéðö öñòÿ óçàíìûøäû. íèéÿ î êöðÿí ïèøèéè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ áèð áàøãà àäàì éîõ. Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèê àðàñûíäà áåëÿúÿ áèð ìåùðèáàíëûã ýþðìöøäöì. Ýþðöðñÿí.. Èáàäóëëà î õàðòóòóí êþòöéöíöí éàíûíäà éåðÿ ÷þìÿëèá àüëàéûðäû. ùàìû öç äþíäÿðèá ñÿíäÿí. Åéíóëëà éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ Åéíóëëàäàí ùå÷ áèð ñÿñ-ñîðàã ÷ûõìàäû. êöðÿí ïèøèêëÿ ñþùáÿò åäÿúÿê. Èáàäóëëà àüëàéà-àüëàéà äåéèðäè: — Íèéÿ äöíéàäà àäàìëàð àäàì îëäó? Íèéÿ ïèøèêëÿð àäàì îëìàäû?.. ÷öíêè áåëÿúÿ ýèçëèíäÿ äàéàíûá áàõûðäûì. îðàäà ùå÷ êèìè ýþðìÿéÿúÿêäèì!)... àììà þçöìö ñàõëàéûðäûì âÿ îðà ýåòìèðäèì (áÿëêÿ äÿ áöòöí áóíëàð ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè. ýèçëÿíÿ-ýèçëÿíÿ áàøãàñûíûí ñèððèíÿ áÿëÿä îëóðäóì âÿ ìÿí ýåðè äþíöá ùÿéÿòèìèçÿ ãàéûòäûì âÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèéè ïóñìàäûì.. î éàçûã Çèáà ßìåðèãàäà î òûñáàüà éóìóðòàñûíû íåúÿ éåéèð?. áèðúÿ äÿôÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì. áèðäÿí-áèðÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ þçöìö èòèðìÿìèøäèì êè. Àëà.. ìÿùç Èáàäóëëà éåäèçäèðèð? Íèéÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà ùå÷ êèìèí áó ïèøèéÿ áåëÿúÿ éàçûüû ýÿëìÿéèá? Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí þçöì þçöìÿ îüðó ïèøèê êèìè ýþðöíäöì. éîõ. 535 . àéàãëàðûíû óçàòìûøäû. Àëà.. Åéáè éîõ.. Éå. Ùÿð äÿôÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëÿíäÿ ìÿí áèëèðäèì êè. àììà áèð äÿôÿ íåúÿ îëäóñà... áèð àçäàí äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí éåðèíäÿ Èáàäóëëà àíàñûíäàí ãîïàðûá àëäûüû ãîíøó ïàéëàðûíäàí íÿñÿ áèð òèêÿ.

ìÿíè òåëåôîíà ÷àüûðìàéûí? — äåéÿ ùèðñëÿíäèì.. àììà éåíÿ äÿ ùàðàäàíñà ïûðòëàéûá ÷ûõûð. — Íÿ îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð? — äåäèì. Çèáà õàëà äà Àìåðèêàäà îíó åëÿúÿ éåéèðäè. — Áàëà äåìÿéèìäÿí èíúèìèðñÿí? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì ýöëäö âÿ ìÿí îíóí ýöëöìñÿéÿí áèú. áþéöê ùþðìÿò-èççÿò ñàùèáè îëóðñóíóç. Äþâðëÿð äÿéèøèð.. éóõàðûíûí äà. åëÿ òåëåôîíà òÿðÿô ýåäÿ-ýåäÿ ôèêèðëÿøäèì êè. — Äåìÿìèøäèì êè. àììà ìÿíèì ö÷öí åëÿ äöíÿíèí óøàãëàðûñûíûç. ìÿíÿ åòèáàð åòñÿéäè. èäàðÿíèí è÷èíÿ ýèðìÿéÿ öðÿê åëÿìÿçäèíèç... — Ñàëàì. Ùÿðýàù ìÿí Àëëàùà èíàíñàéäûì âÿ Àëëàù äà ìÿíÿ èíàíñàéäû. — äåäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì óçóí èëëÿðäèð êè. àé ßëÿêáÿð áàëà!. ùÿìèøÿ èø áàøûíäàäûð. òÿêáÿòÿê äàéàíûá. ìàøàëëàù. àüûëëû âÿ ñîéóã ýþçëÿðèíè ýþðäöì. éàõûí ñèðäàøû éîõäóð. ÿââÿëêè ùþðìÿò-èççÿòè áÿðïà îëóíóð. Äîüðóñó îíäà ìÿí Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ àíàìûí áó ñþùáÿòèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ òÿÿúúöá åòäèì. èøëÿéèðÿì. àììà ùÿìèøÿ öçäÿäèð. — Àõøàìûíûç õåéèð. áó ñþçëÿðè äåäèì. ÷öíêè áèç áóðàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó íåúÿ éåéèðèêñÿ.. þçöíÿ ÿí éàõûí äîñò. XXXV ßñìÿð èø îòàüûìûí ãàïûñûíû à÷ûá è÷ÿðè áîéëàíäû: — Ñÿíè òåëåôîíà ÷àüûðûðëàð. ßëèíèçäÿ òóòàðäûíûç éàçûëàðûíûçû. áèð éàõûí äîñòó. ìÿíèì úÿìè áèðúÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿéäè. î çàìàí Àëëàùäàí éåýàíÿ õàùèø åäÿðäèì: ìÿíè áèðúÿ ýöí Ôÿ536 . — Èëëÿð êå÷èð. àäàìëàð äÿéèøèð. éÿãèí îíà ýþðÿ êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äîüðóäàí äà ÷îõ ýöúëö àäàìäûð. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. þçö þçöíÿ ìÿíÿâè äàéàãäûð (áóíäàí áþéöê ýöú?!). áþéöéöðñöíöç.. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåíÿ äÿ ýöëäö. àøàüûíûí äà îíäàí çÿùëÿñè ýåäèð. — Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. áó «ùàìû» èëÿ öçáÿöç. áÿçÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áèð-èêè èë êþëýÿäÿ ãàëûð.Àíàì òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ãàðàñûíà âÿ Çèáà õàëàíûí ùàëûíà ÿëèíè áàëäûðûíà âóðóá éàíà-éàíà: — Äàé äåìÿ!. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì áÿéÿì Àëëàùûí áàúûñû îüëóäóð? Äöçäöð. àììà þçöì àéàüà ãàëõäûì. ÿí éàõûí ñèðäàøäûð. áÿçÿí ëàï âÿçèôÿäÿí äÿ ýþòöðöëöð. ÷öíêè ùàìû öðÿéèíäÿ îíà íèôðÿò åäèð.

ùÿéÿúàíëàðûíû ýþðöì âÿ îíó áàøà äöøöì. îíó áàøà äöøöì.. àììà î ÿñÿð î âàõò éàçûëàúàãäû êè.. ÷öíêè. ñîí èéèðìè áåø èëäÿ ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí öçäÿ îëàí áó úÿùÿòëÿðèíè éàõøû þéðÿíìèøäèì: ìöõòÿëèô ÿäÿáè ìÿúëèñëÿðäÿ ýþðöøöðäöê. — Ñÿíè íàðàùàò åòìÿäèì êè? — Õåéð. ùå÷ êèì þçöíö ÿúëàô ùåñàá åòìèð (áÿëêÿ. îíóí þç äàõèëèíäÿ. ùÿðýàù ìÿí àäûìû éàçû÷û ãîéìóøäóìñà âÿ áó. ùÿð ùàëäà. íåúÿ äåéÿðëÿð. áèëìèðäèì. àììà ìÿíèì áöòöí áó úÿùäëÿðèìäÿí ùå÷ áèð øåé ÷ûõìûðäû (ùÿòòà áèð äÿôÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí áöòöí êèòàáëàðûíû ãàáàüûìà éûüûá þçöìö ìÿúáóð åòäèì êè. ìÿí êèìèí îüëóéàì (áÿëêÿ äÿ àòàìû ÷îõäàí éàäûíäàí ÷ûõàðûá. 537 . ìÿí îíóí ôèêèðëÿðèíè îõóéóì. — ßñìÿð ãûçûìûçäàí óøàãëàðû õÿáÿð àëäûì.). ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìè ýþðäöéöì. þçöì ö÷öí àøêàð åòìÿëèéäèì. ìÿí áóíó áàúàðìàëûéäûì. àéäûí ìÿñÿëÿäèð.. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí î êèòàáëàðû äà òàìàì éàëàí èäè — ùÿð ùàëäà. îíëàðû îõóéóì âÿ îõóäóì äà. îíóí ýþçëÿðè èëÿ äöíéàéà áàõà áèëèì. Ìÿí áÿçÿí úöðáÿúöð ùàäèñÿëÿðëÿ áàüëû þçöìö Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éåðèíÿ ãîéóðäóì. Ìÿí áèëèðäèì. öðÿéèìëÿ ùèññ åäèðäèì êè. — ×îõ ñàü îëóí. áàøãà øåé ôèêèðëÿøèðÿì âÿ åäèðÿì? âÿ ñ. ëàéëàðûí àëòûíäàí ÷ûõàðà áèëèì (íåúÿ êè. èíäè ìÿòëÿáÿ êå÷ÿúÿêäè. àõû. ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè — âÿ î êèòàáëàð äà ìÿíÿ ìöÿëëèôè ùàããûíäà áèëäèêëÿðèìäÿí áàøãà áèð øåé äåìÿäè). ïèñ äåéèëëÿð. îíóí þçöíöí þçö èëÿ òÿêáÿòÿêëèéèíè ýþðÿ áèëèì. îíóí ùèññëÿðèíè. äåéèð éàõøûäûðëàð. íÿ îëàúàãäû. íÿ âàõòñà ìöòëÿã Ôÿòóëëà Ùàòÿì áàðÿäÿ íÿñÿ éàçàúàüàì — ðîìàí îëàúàãäû.). áèð ÿäÿáè ìöùèòäÿ éàøàéûðäûã (éàø ôÿðãèíÿ áàõìàéàðàã).. èñòÿéèðäèì êè. îíà ýþðÿ? áÿëêÿ áöòöí ÿúëàôëûãëàð ùÿìèí àäàìû áàøà äöøÿíÿ ãÿäÿðäèð?). áàøëàíüûú èäè. ìÿíÿ ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ ÿçàá âåðèðäè. èêèìèç äÿ éàçû-ïîçó èøè èëÿ ìÿøüóë èäèê. ùÿãèãÿò èäèñÿ. äöíéàäà. îíóí þç äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûì. ìÿíèì àíàì îíóí øÿêèëëÿðè ÷ûõìûø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëÿðäè. áöòöí çåùíèìëÿ. ìÿí éàðûì ñààò äà îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëà áèëìèðäèì âÿ áó... åøèòäèéèì áöòöí ãàòëàðûí. àðõåîëîãëàð éåðè ãàçûá ñàõñû áèð ãàá ÷ûõàðûðäûëàð!). éàëàí éîõ. þç «ìÿí»èíäÿ áÿðàÿòëÿðèíè òàïûì (íÿ ö÷öí áþùòàí àòìûøàì? íÿ ö÷öí ãàðàëàìûøàì? íÿ ö÷öí áèð øåé äåéèá. Áóíëàð ùàìûñû. áóéóðóí. äöíéàäà ÿúëàô àäàì éîõäóð. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíè òàïìàëûéäûì. öìóìèééÿòëÿ. ÿëáÿòòÿ. èêèìèç äÿ.òóëëà Ùàòÿìèí áåéíèíèí è÷èíÿ ñàë.

äèëèì-àüçûì ãóðóñóí. êèø-êèøëÿð îëñóí... äàéûí äà îëìàñà. î âàõòëàð êè. ìÿí ñÿíè ùÿìèøÿ áèçèì èñòåäàäëû éàçû÷ûëàðûìûçäàí áèðè ùåñàá åòìèøÿì âÿ ùÿìèøÿ ñÿíèí ýÿëÿúÿéèíÿ õöñóñè öìèäèì îëóá. äåéèð. ñÿí êèìñÿí.») õöñóñè úèää-úÿùäëÿ ùàçûðëàøà-ùàçûðëàøà äåäè êè. — o ýöëäö. ãîé ýþðñöíëÿð êè. ïþðòöðñöç.î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). åâëè èäèì âÿ ìÿíèì ùÿéàòûìûí ÿí ÷îõ õÿúàëÿò ÷ÿêäèéèì áèð ùàäèñÿñè äÿ áóíóíëà áàüëû èäè. — äåäèì. Åëÿ áèë äöíÿí èäè ñèçÿ àèëÿ ãóðìàüûìûç. — Ùÿ.. äàé áàøãà ùå÷ íÿ èñòÿìèðÿì Àëëàùäàí!. — ßëÿêáÿð. ýåäèá óòàíà-óòàíà. Àíúàã ùÿðäÿí òÿÿññöô åëÿéèðÿì êè. Àëëàù åëÿìÿìèø. åë÷èëÿð ùþðìÿòëè àäàìëàð îëìàëûäûðëàð. «Éîõ». åøèäèðñÿí ìÿíè. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. ýåúÿ àíàì áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá ÷àðïàéûíûí öñòöíäÿ îòóðäó: «—Éàòìûñàí. ìÿíèì äÿ áàøûìà áèð èø ýÿëñÿ. Ùÿìèí ýåúÿ ñþùáÿòèíäÿí ñîíðà ÷îõ èëëÿð êå÷äè. ãóøãàíàäëûäûð. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. «—ßëÿêáÿð. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. êèìëÿ ãîùóì îëóðëàð âÿ áèð ìöääÿò êå÷ÿíäÿí ñîíðà.. åïèê ÿñÿðëÿð 538 . ãûç òÿðÿô ýþðñöí êè. áèð-èêè íÿôÿðè äÿ éàíûíà ñàëûá ýåäèá ìÿíèì åë÷èëèéèìè åëÿäè. ßëÿêáÿð?». éåíÿ äåéèðÿì. ßëÿêáÿð. òÿê ãàëñàí ñÿí. äöç äåéèáëÿð.. ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. éàõøû ãóëàã àñ ìÿíÿ. Ìÿí èéèðìè èëäÿí àðòûã èäè êè. ÷îõ ýþòöð-ãîé åëÿéÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí àíàì äåäè: «— ßëÿêáÿð. ùå÷ âàõò. ìöùàðèáÿäÿí àòîíäàí ïèñ áèð õÿáÿð ýÿëñÿ. äèëèì ãóðóñóí..— Èëëÿð áåëÿäèð äÿ. — èëëÿð òåç ýÿëèá ýåäèð. áÿëêÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿñÿí åë÷è ýåäÿ? Ýåäÿð?» Àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ ãóðóéóá ãàëäûì. — ýöëäö. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. ùå÷ âàõò ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí áèð êþìÿê èñòÿìÿ!. èøäè-øàéÿä. Åéáè éîõ. áèëèðñÿí êè. åë÷è ýþíäÿðìÿê ëàçûì îëäó âÿ î çàìàí àíàì áöòöí þìðöíöí àðçóñó îëàí áó ùàäèñÿëÿðÿ («— Áèðúÿ ñÿíèí òîéóâó ýþðÿéäèì. — ãîðõìàñàç. èøäè øàéÿä. åâëÿíìÿê ìÿñÿëÿñè îðòàéà ÷ûõäû. ìÿíèì éàçûì-ïîçóì ÷àï îëóíìàüà áàøëàäû âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ ßñìÿðëÿ ðàñòëàøäûã.. áèð ãàðíû òîõ éàøàéûðäûã. ùÿëÿ úÿáùÿäÿí àòàìûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëìÿìèøäè âÿ äàéûì äà áèçè ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öðòìÿìèøäè. ñÿí áþéöê ìÿíÿâè-ÿõëàãè ïðîáëåìëÿð ãîéàí ðîìàíëàð ÿâÿçèíÿ. øÿð äåìÿñÿí.. öðÿéèìèçäÿêè î ãîðõó âÿ íèýàðàí÷ûëûãëà ìöùàðèáÿ èëëÿðèíè áèð ãàðíû àú. ßëÿêáÿð áàëà.— ýöëäö. ãûçàðà-ãûçàðà áó õàùèøè åëÿäèì âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áþéöê áèð ðóù éöêñÿêëèéè èëÿ áó èøÿ ðàçû îëäó («—Äöçäöð. ùÿëÿ î óçàã èëëÿðäÿ.». àììà ÿí õÿúàëÿòëèñè èñÿ áóäóð êè. õåéèð ýÿëìÿç. ßëÿêáÿð. áèðúÿ íÿâÿ ýÿçäèðÿéäèì ãóúàüûìäà.

ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí çàêóñî÷íóëàðäà èäè.. ýöëìÿê ùèññÿñè äàùà ãóðòàðìûøäû. ãÿçÿëëÿðèíäÿ.. éàõóä èäàðÿäÿêè áþéöê ìèçèí àðõàñûíäà ùèññ åäèðäè. — Àíúàã ßëÿêáÿð. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè... áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. Éàçûã è÷êè äöøêöíöíöí áèðè èäè. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì? (Áÿëêÿ ìÿíäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãàðøû óøàãëûã ÷àüëàðûíäàí ýÿëÿí áèð ãÿðÿç÷èëèê. Áàõûá ýþðöðÿì êè. íÿ äÿ áîçóíà. ùàðàäàí òàïûá ÷ûõàðûðñûç íàôòàëèí èéè âåðÿí áó Ñÿôòÿð Ìÿñóìëàðû? — Ñÿòòàð Ìÿñóì. èíäè úèääè ñþùáÿò ýåäèðäè âÿ ìÿí áó ñþùáÿòèí ìÿíàñûíû áàøà äöøöðäöì. þçöíö ÿëëè èëäÿí áÿðè àäÿò åòäèéè õèòàáÿò êöðñöñöíäÿ. Âàõòûíà ùàéûôûí ýÿëìèð? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éàâàøéàâàø åëÿ áèë êè. åé ýöë. áó ýöí íÿøðèééàòäàí î êþùíÿ-ïàñìàíäà áèð øàèð âàð èäè. Çàëûì îüëó î Ñÿôòÿð Ìÿñóì.. Ñÿôòÿð Ìÿñóìóí êèòàáûíû ýÿòèðìèøÿì. éÿíè î ãÿäÿð ÿùÿìèééÿòñèçäèð êè. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí... àäàìëàðûí àäûíû áèëÿðÿêäÿí òÿùðèô åäèðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. áó ñþçëÿðè äåìÿçäèì. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. — Íÿ îëóá. ùå÷ âàõò äà «çàêóñî÷íó»äà îëìàìûøäû) âÿ åëÿ áèë êè.... íÿ àüûíà áàõûðäûëàð.. ìöãÿääèìÿíè äÿ ñÿí éàçìûñàí.. âàõòûíû õûðäà øåéëÿðÿ ñÿðô åëÿéèðñÿí. ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. êèòàáûí òÿðòèá÷èñè ñÿíñÿí. — Àõû. («Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. ìèñàë ö÷öí. ãàíëû-ãàäàëû èëëÿð èäè äÿ. áó ñþçëÿð àüçûìäàí íå÷ÿ ÷ûõäû (Ôÿòóëëà Ùàòÿì þìðöíäÿ èéèðìè áåø ãðàì êîíéàêäàí àðòûã áèð øåé è÷ìÿçäè âÿ éÿãèí êè. ýóéà êè. — Ùÿ. Þçöí áàøà äöøöðñÿí äÿ. Äîüðóñó. ãîøìàëàðûíäà òÿá âàð.»). áó. ãÿðÿçëè áèð êèí-êöäóðÿò âàð?) — Áàõ. çàëûì îüëó!. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. Äöçäöð. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. Ñÿòòàð Ìÿñóì. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí àëòûíäàí ìèñðà-ìèñðà ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí îíñóç äà ãàðàøûí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà äàùà äà ãàðàëäû âÿ ùÿìèí 539 . éàääàí ÷ûõûð. íÿéäè îíóí àäû? Ùÿ. — Ñèç îíóíëà áèð éåðäÿ çàêóñî÷íóäà îëìóñóç? Ñöêóò ÷þêäö. — äåäèì. ùèññÿ äÿ ãàïûëìàã îëìàç äÿ. áó äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí áèð úÿùÿòè èäè..ÿâÿçèíÿ. þçöíöí äÿ òàëåéè ôàúèÿëè îëäó. Ìèðçÿ éàçûá êè. ÿéÿð ìÿí ñÿíèí éàðàäûúûëûã òàëåéèíÿ áèýàíÿ îëñàéäûì. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäóð. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. Ìÿí î áÿäáÿõòè òàíûéûðäûì.

Äåéèá. Þçöíöç äåäèíèç êè. î êèòàá Ñÿòòàð Ìÿñóìóí çàêóñî÷íû ñÿðýöçÿøòëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèð êè.. óçàãáàøû ýöëöí áöëáöëäÿí øèêàéÿòèäèð äÿ! — Áÿñ. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí è÷êè äöøêöíö îëìàüûíû ñèçäÿí áàøãà áèð àäàìäàí åøèòìÿìèøÿì. ýÿðÿê äöíéàíûí ÿí ïàê âÿ òÿìèç ìÿõëóãó îëñóí! Ùÿðýàù Àëëàù ìÿíèì î éåýàíÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿ. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. Ùå÷ îëìàñà. Ñÿòòàð (áó äÿôÿ Ñÿòòàð ñþçöíö õöñóñè âóðüó èëÿ äåäèì).äåéÿñÿí.. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.. àõû.... ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàñûí!.. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì (...... Áàøà äöøäöí? Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. áèëèá êè. ìÿí åëÿ áó äÿãèãÿ ýåäèá ìîëëà îëìàüà. êîð-êîð. ßëÿêáÿð? (ßëåéêöìÿ ñàëàì. Íÿøðèééàòëàðäà.äÿì î ãàðàëòû èëÿ èëàíûí éåðèíäÿ ãûâðûëûá áàøûíû äèê ãàëäûðìàñû.. íÿ äåéèð!. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê òÿìèç îëñóí. éàõóä äà ýåäèá ñèíàãîãäà èøëÿìÿéÿ ùàçûðàì.èëàí òàìàì éàé êèìè éûüûëûá.). áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì ÷àòûøìûð!. èíäè èçàùàò âåðèðÿì. ßëÿêáÿð... éà éîõ? — ßëÿêáÿð.. ÿëèíÿ ãÿëÿì àëûá îõóúó èëÿ ñþùáÿò åäèð. ãÿçåò-æóðíàë ðåäàêñèéàëàðûíäà êè÷èê áèð èøèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè íàìèíÿ (ìèñàë ö÷öí: êèòàáëàðûíûí ùÿúìè áèð ÷àï 540 . áèð äÿôÿ îíóí øåðëÿðèíè éûüûá ÷àï åëÿòäèðìÿê ëàçûì èäè. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.. áöòöí þìðöíö éàçûá. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê êàìèë îëñóí.. Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. ýþð-ýþð. éàõóä êåøèø îëìàüà. õàëãûí àðàñûíäà ïîïóëéàðäûð. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà. îðàäàêû åéùàìëàð? — Ùàíñû åéùàìëàð? — Ñÿíèí ìöãÿääèìÿíäÿêè åéùàìëàð! (. ùà÷à äèëèíè ÷ûõàðûá áàõìàñû åéíè øåé èäè.) Ñÿòòàð (î äà áó àäû ìÿíèì êèìè õöñóñè âóðüó èëÿ äåìÿéÿ áàøëàäû) Ìÿñóìóí òàëåéè èëÿ áàüëû ñÿíèí éàçäûüûí î åéùàìëû àáçàñëàð. áèðáàøà ìÿíèì öíâàíûìàäûð!. ãîðõäóì.. éÿãèí ãîðõäóì êè. øåðëÿðè äèëèíäÿí äöøìöðäö. ìöÿëëèìëèê åäèá.. òÿáëè øàèð îëóá.). XVIII ÿñð ôðàíñûç ìààðèô÷èëÿðè áèëèðñÿí íÿ äåéèá? Î èíñàí êè. îíëàð àõû. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè.. ùå÷ áèð èääèàñû äà îëìàéûá. — Áóíó îíà ýþðÿ ñîðóøóðàì êè. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. éÿíè Ñÿôòÿð éîõ. õàëãû ñåâÿí àäàì èäè. áÿéÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí î áàëàúà êèòàáû èíñàíëàðûí öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàìàüûíà ìàíå îëóð? Éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìóí øèêàéÿòè. Áèëèðñÿí äÿ. — Ìÿíèì ñþçöì êèôàéÿò äåéèë..

àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. — Úàìààò îáûâàòåëäèð. ñîíðà òàìàì à÷ûã-àøêàð áèð ùÿäÿ-ãîðõó ùèññ îëóíàí î ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ: — Íÿ äåäèí? — ñîðóøäó. ìöùàðèáÿ âàõòû 541 . — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. — Áàõ. íÿ âàõòà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ åéùàìëàðëà äàíûøìàëûéûã âÿ ùÿðýàù ìÿí. ìÿí èñÿ î èëëÿðäÿ éàøàìûøàì. éàõóä èêè îòàüû ö÷ îòàüà äÿéèøäèðìÿêäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì îíëàðà êþìÿê åëÿñèí. î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). ÿââÿë-àõûð áèð äÿôÿ ìÿí þç ùÿãèãÿòèìè Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿ áèëÿðÿì. î èëëÿðèí ÿäÿáè ïðîñåñèíäÿ èøòèðàê åòìèøÿì. Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðëÿ). — ýöëäö. îíäà íÿ èñòÿéèðÿì? íèéÿ éàçûðàì? âÿ íåúÿ éàçàúàüàì? — ßëÿêáÿð áàëà. — Ñÿí ùÿëÿ óøàãñàí. àììà ùÿðýàù ùÿãèãÿò ëàï íèñáèäèðñÿ äÿ. («Äöçäöð. ïþðòöðñöç. î çèääèééÿòëè äþâðöí áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòèíè öðÿéèìäÿ ÷ÿêìèøÿì. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. — ýöëäö. Ñÿí î èëëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí þéðÿíìèñÿí. éàøû ÿëëèíè êå÷ÿí. éàäûíûçà ýÿëèð. — Ùÿãèãÿò ÷îõ íèñáè ìÿôùóìäóð. Î ìöðÿêêÿá äþâðöí. ñóñóì. Åéáè éîõ.âÿðÿãè àðòñûí. äàíûøìàéûì. ñà÷û-ñàããàëû àüàðìûø áèð àäàì (éàçû÷û!) þìðöìöí àõûðûíà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ áåëÿúÿ åéùàìëà äàíûøàúàüàìñà (âÿ öìóìèééÿòëÿ. òåëåôîí ïèñ èøëÿéèð. Èíäè äÿ éÿãèí Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ìÿíèì ÷àïà ùàçûðëàäûüûì î áàëàúà êèòàáû èëÿ áàüëû ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãóëàüûíà ïû÷ûëäàìûøäûëàð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ.. — Ùÿãèãÿò íåúÿäèðñÿ.. ùå÷ êèìèí (î úöìëÿäÿí äÿ ìÿíèì) àüëûíà ýÿëìÿéÿí áèð òÿäáèð ôèêèðëÿøèá òàïàúàãäû. Ìÿí òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëûá ÿçàáëàð ÷ÿêÿíäÿ ñÿí ùàðàäàéäûí? — Î áþéöê ñòîëëàðûí àðõàñûíäà ÿçàáëàð ÷ÿêèðäèç? Ôÿòóëëà Ùàòÿì ñóñäó.— ýöëäö. þçöìö ÿëÿ àëûì. áó äàùà ÿñë Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. éàõóä ìÿãàëÿëÿðè æóðíàëäà ö÷ íþìðÿ ÿââÿë ÷àï îëóíñóí. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. éàðàäûúûëûã åçàìèééÿòèíÿ ýþíäÿðñèí âÿ ñ. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. ßñìÿð ÿëèíè äîäàãëàðûíà âóðà-âóðà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿéèðäè êè. íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäèì.. ÿëáÿòòÿ. åëÿ äÿ éîçñóíëàð. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. ßëÿêáÿð!. éîõñà éîõ? Äîüðóäàí äà.) Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãóëëóã ýþñòÿðìÿê èñòÿéÿí î ãÿäÿð éàçûã àäàìëàð âàð èäè êè. ñÿíèí î àáçàñëàðûíû íåúÿ éîçàúàãëàð? — ñîðóøäó. áèð äÿôÿ. — ãîðõìàñàç.

áèðíÿôÿñÿ áàøûíà ÷ÿêÿñÿí! — Áèëèðÿì. î âàõò êè. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. ßñìÿð äàùà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿìèðäè. ôÿðÿùñèç. ùÿéÿòèìèç êèìñÿñèçëÿøÿíäÿí ñîíðà. äÿðäèíè-ñÿðèíè äàíûøà-äàíûøà öðÿéèíäÿêè î àüðûíûí ýþéíÿéè èëÿ úàìààòûí äà ýþçöíöí éàøûíû àõûòìàçäû.. Éîõñà êè. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí Èáàäóëëà áèçèì äàëàíäà êèøèëèê åäèðäè. äèíèá äàíûøìûð.. — Ìóõòàð êèìäèð? — Ñÿòòàð Ìÿñóìëà áèð êö÷ÿäÿ éàøàéûðäû.. ÿëè èëÿ àüçûíû ñûõûá éåðèíäÿ äîíóá ãàëìûøäû (éàäûìà ýÿëèð. äàëàíûìûçûí ãàáàüû òàìàì «ïîëóòîðêà»ñûç âÿ î àâòîáóññóç ãàëàíäàí ñîíðà. XXXVI Êö÷ÿìèç. Áèð íå÷ÿ àí ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë òåëåôîí.. áöòöí ñèôÿòè éåíÿ äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ òåëåôîíóí äÿñòÿéèíäÿí åøèäèëÿí î ôûñûëòû èëÿ.. äàëàíûìûç éåòèìëÿøÿíäÿí.. êèíëÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè.. öðÿéèíèí àüðûñûíû à÷ûá úàìààòûí ýþçöíöí ãàáàüûíà òþêìÿçäè. — äåäè. î ñþçëÿð íÿ ö÷öí ìÿíÿ î úöð òÿñèð åòäè? Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ìÿí ùÿìèí ùàäèñÿíè ùà÷àíñà ßñìÿðÿ äàíûøìûøäûì). áÿçÿí äÿ þçö þçöíÿ äåéèðäè: «—Ùå÷ îëìàñà áèð àç àüëàéà. ìÿí î ôûñûëòûíûí. î õûøûëòû èëÿ áó ñèôÿò àðàñûíäà áèð îõøàðëûã. Àíàì ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ùàããûíäà áàøãà àðâàäëàðà. õàðàá îëìóøäó. õûøûëòûíûí øÿêëèíè ýþðöðäöì. ãûøãûðà. î àëòû îüóëóí íè542 . — äåäèì. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿñòÿéè àñäû. Õàíûì õàëà þìðöíäÿ ùå÷ âàõò (ùÿòòà î éåêÿ ÿëè î úöð éöíýöëëÿøÿíäÿí ñîíðà äà!) ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè. õûøûëòû åøèäèëèðäè âÿ åëÿ áèë êè. áèð àç öðÿéèíè áîøàëäà. äîüðóäàí äà. — Ìÿí ñÿíèí ö÷öí áèð ñòÿêàí ñó äåéèëÿì êè.Ìóõòàðýèëÿ ãîíàã ýÿëìèøäèíèç? Îíäà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíè ìÿí âóðóá ñûíäûðìûøäûì!. ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèí ùÿäÿëè-ãîðõóëó ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ ñþçëÿðè áèð-áèð äÿãèã òÿëÿôôöç åäÿ-åäÿ: — ßëÿêáÿð. ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí èíäè ùèðñäÿí äàùà äà ãàðàëìûø ñèôÿòè. úöðáÿúöð ôûñûëòû. Ùÿòòà ìÿíèì àðâàäûì äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ãîðõóðäó. ñåâèíúñèç áöðêöëö áèð éàé àõøàìû Õàíûì õàëàíûí àíàìà äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. éàõûíëûã âàð èäè. ßñìÿð éàëíûç èíäè ÿëèíè àüçûíäàí ÷ÿêèá: — Ñÿí íåéëÿäèí?! — äåäè.

ìÿí áóðäà éàøàéûðàì. ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. Úÿáðàéûëñûç. àììà Õàíûì õàëà áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐÈ þçöíÿ ðÿâà áèëìèðäè.. ÷öíêè ìÿí úÿáùÿäÿêè àòàì êèìè þëöìÿ ýåòìèðäèì. þçöíöí þçöíÿ éàçûüû ýÿëìèøäè. êèìÿñèçëèéèíäÿ äÿ áèð ÐÀÙÀÒËÛà ýþðäöì. î õàðòóòóí ýþçÿë ÷àüëàðûíäà óøàãëàðëà êþìÿêëÿøÿ-êþìÿêëÿøÿ áóðà ýÿòèðäèéèìèç âÿ èêè ýöí äàëáàäàë éàüûø éàüäûüû ö÷öí ùÿëÿ äÿ íÿì îëàí «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóì. êÿäÿð áöðöéöðäö. Ùÿìèí ôÿðÿùñèç. — äåäè. — óøàãëàð êè. ìÿíèì öðÿéèìè ãöññÿ.. Àäàì öðÿéè äþçÿð áóíà áÿéÿì?». Õàíûì õàëàíûí òÿê ãàëìàüû. ÿçèðäè. — Úÿôÿðñèç. — äåäè. àíàì Õàíûì õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. Î íÿì «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóüóì ùÿìèí áöðêöëö éàé 543 . — äåäè. ðàùàòëûã âåðìèðäè. ìÿí èñÿ áóðàäà ÐÀÙÀÒ éàøàéûðäûì. ùÿéÿòèìèçèí î éåòèìëèéèíäÿ. — áó ðàùàò ýöíëÿðè êè. îðäàäû.. þçö þçöíÿ íèôðÿò åäèðäè. î äÿì ìÿí ùÿòòà êö÷ÿìèçèí.. úàâàíëàðû ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. ùàìûäàí (áÿëêÿ åëÿ þçöíäÿí äÿ!) ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè ùÿìèí íèýàðàí÷ûëûãëà ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõìàüû àíàìû ÿìÿëëè-áàøëû éàíäûðûá-éàõûðäû.. àììà ÿñëèíäÿ î ãöññÿíèí. áöðêöëö éàé àõøàìû èñÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíè áèð íå÷ÿ àí àíàìûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ äèêäè. ñîíðà íàçèê äîäàãëàðûíû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ: — Ñîíà. þçö þçöíäÿí óòàíìûøäû. ÷öíêè ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. ñåâèíúñèç. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ þç åâëÿðèíÿ ãàëõäû. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè. î þëöì-äèðèìèí è÷èíäÿäè. óøàãëàð êè. Èáàäóëëàíûí êÿñäèéè î õàðòóò êþòöéöíöí éàíûíà ýåòäèì. Àäèëñèç. àììà î äÿì áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö þçöíäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêìèøäè. îéóí à÷äû áàøûìûçà!. áèð ñÿñ åøèäÿí êèìè. Ãîúàñûç. áóíëàðû þçöìÿ ýöíàù áèëèðÿì. àíàì îíó áàøà äöøìÿäè. ìÿí ùå÷ âàõò áó úöð ùèññ éàøàìàìûøäûì. éÿùÿðè ãàííàí äîëñóí îüðàøûí. î êÿäÿðèí þçöíäÿ äÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè..ýàðàí÷ûëûüûíû äà ñàëûá öðÿéèíÿ.. äàëàíûìûçûí. — Àëëàùûí êþìÿêëèéèéíÿí ùàìûñû ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðûá ýÿëÿúÿêëÿð!. Êþïÿéîüëóíóí òàõòû òàáóò îëñóí. Õàíûì õàëàíûí î íèýàðàí÷ûëûüû. Àüàðÿùèìñèç. ìÿíèì þçöìöí þçöìäÿí çÿùëÿì ýåäèðäè. àíàì Õàíûì õàëàíû áàøà äöøìÿäè âÿ Õàíûì õàëà þçö äÿ áèëäè êè. ßáäöëÿëèñèç. áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐ Õàíûì õàëàíû ñûõûðäû. Ñîíà. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë. Ìÿí äàëàíûìûçûí äèáèíÿ. Àíàì: — Ñÿí þçöâö öçìÿýèíÿí. Ùèòëåðèí þëöá-þëÿíëÿðèíèí ýîðóíà èòèí ïîõó!. — äåäè. Õàíûì õàëà áèð ìöääÿò äÿ àíàìà áàõäû.

äåéèðäè êè. Áèðäÿí-áèðÿ ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìÿäèì. Àòàì ñÿôÿðëÿðÿ ýåäÿíäÿ. äàùà ýåúÿëÿð áóðàäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá î òöòÿéÿ ãóëàã àñìûðäûã. äèäèëìèøäè êè âÿ àíàì äà î úûðûëìûø. åëÿ áèë êè. íèýàðàí÷ûëûã äà éîõ. Èáàäóëëàíûí êå÷ÿí èë èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðëà êÿñäèéè î ýþçÿë õàðòóòóí éîõëóüóíà äàùà ùàìûìûç þéðÿøìèøäèê. öñòöíÿ éóìóðòà âóðóðäó âÿ ìÿí äÿ î ýþáÿëÿê ÷ûüûðòìàñûíû ÷îõ õîøëàéûðäûì. Àíàì î ýþáÿëÿêëÿðè øèò éàüäà ñîüàíëà ãîâóðóðäó. ãÿôèëäÿí àéûëäûì. éåòèìëèéèíèí ýþñòÿðèúèñè èäè. áàëà÷à àðàêÿñìÿìèçäÿ àòûëûá ãàëìûø î ùÿñèð çÿíáèëÿ áàõäû. éÿíè ùÿìèí ìàéêà ùà÷àíñà éàøûë îëìóøäó. äàùà äîüðóñó. ùÿòòà õàðòóòó êÿñÿí âÿ áó êÿäÿðëè éàäèýàðû ãîéóá ýåäÿí î èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðû äà éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ î àüàú ýþáÿëÿéèíèí èðèëè-õûðäàëû ùàìûñûíû éûüûá éàøûë ìàéêàìûí ÿòÿéèíÿ äîëäóðäóì. àù 544 . äèäèëìèø éåðëÿðè î ãÿäÿð ýþçëÿìèøäè êè. ùÿìèøÿ îéóíëàðûìûçûí ìÿñêÿíè îëàí áó áàëàúà éåð — äàëàíûìûçûí äèáè. éàøûëëûüûíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. êèìñÿñèçëèê éîõ. Ìÿíèì éàøûë áèð ìàéêàì âàð èäè. ñîíðà êöðÿí ïèøèê äÿ þëäö âÿ áó éåðëÿðÿ ùå÷ áèð èíñ-úèíñ àéàüû äÿéìÿäè. èíäè áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éèéÿñèçëèéèíèí. áöòöí ôèêèðëÿðèì áàøûìäàí ó÷óá ýåòäè. àòàìûí ñÿôÿðëÿðèíè õàòûðëàäû. Ìÿí íÿì «êóáèê»èí öñòöíäÿ îòóðóá ÷îõ êÿäÿðëè áèð éàäèýàð êèìè.àõøàìû Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î ãàðà ýþçëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí î ãàðà ýþçëÿðäÿ äàùà ÿââÿëêè çàáèòÿíè ùèññ åòìÿäèì. î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø î áþéöê êþòöéÿ áàõûðäûì âÿ áèðäÿí åëÿ áèë êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Äàéûì òÿõìèíÿí áèð èë ÿââÿë ùàðàäàíñà áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüû òàïûá áèçÿ ýÿòèðìèøäè âÿ î áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüûíû àíàì äîüðóäàí äà. ñîíðà î ãÿäÿð úûðûëìûøäû. ýþáÿëÿêëÿðèí è÷èíäÿ ÿí ñàëàìàòû áó ýþáÿëÿêäèð. ýþðöíöð. ùÿðäÿí ìÿí ùÿìèí çÿíáèëäÿí êþòöê ýþáÿëÿéè äÿ ÷ûõàðûðäûì: àòàì Ðóñèéàíûí ñòàíñèéàëàðûíäàí àëûá ýÿòèðèðäè. ùÿìèí ÐÀÙÀÒËÛà éåéèá. î êþòöéöí äàëàíûí äèâàðûíà éàõûí áèð êöíúöíäÿ áèòìèø áèð äÿñòÿ êþòöê ýþáÿëÿéè ýþðäöì. éîõ åëÿéèá. áàõ. âàãîí ãîõóëó î áÿðÿêÿòëè ùÿñèð çÿíáèëè åâèìèçÿ äîëó ýÿòèðÿíäÿ. ìàéêàëûüûíäàí áèð øåé ãàëìàìûøäû. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíà ãóëàã àñìûðäûã âÿ î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø ùÿìèí èðè êþòöéöí ÿòðàôûíû áó áèð èëèí ÿðçèíäÿ îò áàñìûøäû. òÿêúÿ êöðÿí ïèøèê ýÿëèá áóðàëàðäà äîëàøûðäû. àììà ùÿìèí áöðêöëö éàé àõøàìû àíàì äà. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î çàáèòÿíè àúëûã éîõ. ýþçöíöí èøûüû êèìè ãîðóéóá ñàõëàéûðäû.

éåíÿ ýöëöìñÿäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ î ýöëöìñÿìÿäÿ øöøÿ êèìè áèð øåé ýþðäöì. áÿëêÿ äÿ ýþçëÿéèðäèì êè. àììà ýöëöìñÿäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ýþç éàøëàðû èíäè ùÿì äÿ ßäèëÿäÿí þòðö àõûðäû... ñîíðà î øÿêëÿ îõøàéàí Ãîúàíû éàäûìà ñàëäûì. áèð äÿôÿ áèçÿ ßíçÿëè áàëûüû ýÿòèðìèøäöí?. Äåíÿ êè. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì... þçöí éûüìûñàí ýþáÿëÿéè.. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç áèð éåòèìëèê. Äåíÿ êè. íÿ åäèì. ßëÿêáÿð. éåíÿ áîøãàáäàêû ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. þçöìöç äîéóíúà éåìèøèê. éÿíè êè. ýþçëÿðè äîëäó.. ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëàíûí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ íÿñÿ øöøÿ êèìè áèð øåé âàð. — Õàíûì õàëàíûí áèðèíúè âÿ àõûðûíúû äÿôÿ ýþðäöéöì ýþç éàøëàðûíû. Ìÿí øöøÿáÿíäèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûì âÿ áèëìèðäèì êè. áèð ñþç äåìÿäè. Íÿäÿíñÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëà äåäè: — Éàäûâà ýÿëèð. ñîíðà îòàãäà äèâàðäàí àñûëìûø Àáóçÿðèí øÿêëèíè éàäûìà ñàëäûì (Àáóçÿðèí î øÿêëè äÿ øöøÿíèí àðõàñûíäà èäè). Õàíûì õàëà áó ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû èñòè-èñòè ìÿíèì éàíûìäà éåñèí.÷ÿêäè. ìÿíÿ áàõäû. èñòè áîøãàáû ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóì âÿ àíàìûí äåäèéè ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà äåäèì. äóðäóüóì éåðäÿ — áåëÿúÿ ýþáÿëÿê òàïäûüûì ö÷öí ìÿíèì éåðèìÿ ñåâèíÿúÿê? áèëìèðÿì. Õàíûì õàëà òàõòäàí äöøöá ìèçèí éàíûíà ýÿëäè. ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóüóì î èñòè ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. åéíè çàìàíäà ÷îõ éàõûí ùàâàíû åøèäÿ-åøèäÿ ßäèëÿíè éàäûìà ñàëäûì âÿ î âàõò Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøû èíäè ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ òÿêúÿ Àáóçÿðäÿí þòðö àõìûðäû. Õàíûì õàëà ìÿíè òÿðèôëÿéÿúÿê... éàäûìà ýÿëèð âÿ äîüðóäàí äà. — «Àëëàù áàèñèí åâèíè éûõñûí!» — äåäè âÿ ùÿìèí ýöíÿáàõàí éàüûíäàí áèð àç òàâàéà òþêöá ýþáÿëÿéè ãûçàðòäû.. Áàëàêÿðèì òöòÿê ÷àëäû âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíäÿ ÷àëûíàí î óçàã. î. ñîíðà äà áèðäÿí-áèðÿ åëÿ áèë êè. òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè éóõàðû ãàëõäûì. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñûíûá ÷èëèê-÷èëèê îëà áèëÿð.. èñòÿéèðäèì êè.. Õàíûì õàëà àéàãëàðûíû àëòûíà éûüûá òàõòäà îòóðìóøäó. Ìÿí î ýþçÿë ãîõóñó áöòöí ÿòðàôà éàéûëìûø î èñòè áîøãàáû àíàìäàí àëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàäûìà ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû äà õàòûðëàäûì. áèð êèìñÿñèçëèê ñÿôÿðèíÿ ÷ûõûá âÿ Õà545 .. ñîíðà òÿí éàðûéà áþëöá èêè áîøãàáà ÷ÿêäè âÿ áîøãàáûí áèðèíè ìÿíÿ óçàäûá î áöðêöëö éàé àõøàìû äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñþçëÿðèíè äåäè: — Àïàð àðâàäà.

. Õàíûì õàëà: — Ùÿ? — ñîðóøäó.. àëòûñû äà..íûì õàëàíûí ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿêè î èêè äàìëà ýþç éàøû ìÿùÿëëÿìèçèí àðäûíúà àòûëìûø ñóéóí äàìëàëàðûäûð. Ìÿí òàíûéûðàì îíëàðû.. ßáäöëÿëèíèí. ßëÿêáÿð. ßáäöëÿëè.. ßëÿêáÿð. î òÿñÿââöðëÿð ìÿíèì áàøûìû àüðûäûðäû. — Ñîíðà: — Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìàýèíÿ. áåéíèìè éîðóðäó âÿ áó çàìàí Õàíûì õàëà î áèð áîøãàá ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõà-áàõà áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. Ãîúàíûí. — äåäèì. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíè äÿùøÿòëè áèð ãîðõó áöðöäö êè. Úÿáðàéûëûí.. Õàíûì õàëàíûí ìÿíèì ÷ûõûá ýåòìÿéèìäÿí ùÿëÿ äÿ õÿáÿðè éîõäóð. ßëÿêáÿð. ìÿíÿ áàõàí ýþçëÿðè ùàðàñà ÷îõ óçàãëàðà äèêèëèá âÿ áó ñþçëÿðè äÿ Õàíûì õàëà ìÿíÿ äåìèðäè. Àüàðÿùèìèí ãàéûäûá ýÿëÿúÿéèíäÿí äàíûøûð.. ýÿëÿúÿêëÿð àëòûñû äà. Àäèë äÿ ýÿçäèðÿúÿê. Àüàðÿùèì äÿ. — Ñîíðà äåäè: — Ùÿ. Õàíûì õàëà áèð äÿ: — Ùÿ. ñîíðà Õàíûì õàëà äà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû äöøäö.. àììà ìÿíèì áöòöí òöêëÿðèì áèç-áèç îëìóøäó. î ýþðöìëÿð. àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá åâèìèçÿ ýåòäèì âÿ áèð ìöääÿò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëà ìÿíÿ áàõà-áàõà áó ñþçëÿðè äåéèðäè. ÿëèíäÿ áàëàúà áèð áàüëàìà 546 .. îíëàðû. äöçäö.... ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëà ìÿíè ýþðìöð. ùÿëÿ äÿ ìÿíÿ ìöðàúèÿò åëÿéÿ-åëÿéÿ Úÿôÿðèí. Ìÿí. êÿíäÿ. Ìÿí ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. äöçäö. ñÿíè ùÿëÿ ìàøûíëà ÷îõ ýÿçäèðÿúÿêëÿð îíëàð.. ÷öíêè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà úöðáÿúöð ýþðöìëÿð ýÿëèðäè âÿ ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áó ýþðöìëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì.. Àäèëèí. áèðäÿí Õàíûì õàëà äÿëè îëàð.. ßëÿêáÿð. ïèñ ýþðöð âÿ ùå÷ êèìèí áóíäàí õÿáÿðè éîõäóð.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áÿëêÿ áóíó ýþíäÿðÿê ßëèàááàñ êèøèéÿ? Ìÿí: — ßëèàááàñ êèøè ÷îõäàí êþ÷öá ýåäèá êè. ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàã. àëòûñû äà ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. áèð ìöääÿò äÿ êå÷äè. Ãîúà äà ñèçíÿí áèð éåðäÿ ýÿçÿð. îíëàðûí ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàüûíäàí äåéèð. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð..... áÿëêÿ äÿ áó øöøÿáÿíääÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäà äàéàíìûø þçöíÿ äåéèðäè: — Ñûõìà öðÿéèíè. Ìÿí òàíûéûðàì àõû. ßëÿêáÿð. ùå÷ íÿ îëìàéàúàã îíëàðà. — äåäè. Úÿôÿð äÿ ýÿçäèðÿúÿê ñÿíè ìàøûíäà. — ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — äåäè. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. óçàãëàðäàêû î àäàìëàðà äåéèðäè. ßëÿêáÿð. Úÿáðàéûë äà. Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìà. Xàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè êèìè çÿèôëÿéèá.

àúëûã îíëàðû éåíÿ ùàãëàäû. ÷àëäû. ñîíðà äà åëÿ áèë. ùÿì äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ÷àëäû. àúëûã îíëàðû éåíÿ þëäöðìÿéÿ áàøëàäû. àòëàðûí ùàìûñûíû êÿñèá éåìèøäèëÿð âÿ î àú Øÿùÿðÿ äàùà ùå÷ áèð êàðâàí ýÿëìèðäè. áóðàäàí ýåúÿýöíäöç êàðâàí êå÷ÿðäè. ïàé ýþíäÿðäèéèìèç ùÿìèí ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûäû. ÷öíêè úàìààò êàðâàíûí äÿâÿëÿðèíè î ñààò êÿñèá éåéèðäè.. áàøû à÷ûã áó êàðâàí éîëóíà äöøäö. áèð âàõò äîëó âÿ åùòèðàñëû áÿäÿíèíè òàðûìëàìûø àü äÿðèñè èíäè ñöìöêëÿðèíäÿí ñàëëàíàí î àðâàäûí äà ÿðè þç áîüàçûíäàí êÿñèá áàëàëàðûíà âåðäè âÿ þçö àúûíäàí ùÿëàê îëäó. àììà êàðâàí éîëó åëÿ ùåé óçàíûá ýåäèðäè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. Õàíûì õàëà î ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû ßìèíÿ õàëàéà ïàé àïàðûð. àéàüû éàëûí. åâ-åøèéèíÿ. î áèðè áàëàñû ãóúàüûíäà àúëûãäàí ãà÷ûðäû. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ãóðòàðìàã áèëìèðäè.âàð èäè — ìÿí áàøà äöøäöì êè.Ýåúÿ ìÿí éåðèìäÿ ýþçëÿðèìè éóìóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû î óçàã âÿ åéíè çàìàíäà äà ÷îõ éàõûí ùàâàíû éåíÿ äÿ åøèòäèì âÿ î òöòÿê ÷àëäû. ãàëàí àúûíäàí ãûðûëäû âÿ èðè ýþçëÿðè ÷óõóðà äöøöá àúûíäàí èøûì-èøûì èøûëäàéàí.. áîç áèð äöçÿíëèêäÿí êå÷èá-ýåäèðäè âÿ 547 . ãàðíûíäàêû áàëàñûíûí îëñóí. áèð ìÿíçèëÿ ýÿòèðèá ÷àòäûðìûðäû âÿ äöíÿí ñÿùÿð àõûðûíúû ÷þðÿê ãûðûüûíû ãóúàüûíäàêû áàëàñûíà âåðäè. Êàðâàí éîëó áîìáîø.. . Øÿùÿðÿ àúëûã äöøäö. úÿìè áèð áàëàñû ãóúàüûíäà.. XXXVII Î àðâàä ö÷ ýöí-ö÷ ýåúÿ èäè êè. î àú Øÿùÿðäÿí ÷ûõäû. áèð áàëàñû äà ãàðíûíäà ãàëäû âÿ ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë áöòöí ÿìëàêûíà. àììà èíäè òàìàì áîìáîø èäè. Áàëàêÿðèì ùÿì ÷àëûðäû. ãà÷àí áàøûíû ýþòöðöá ãà÷äû. ùÿéÿò-áàúàñûíà äÿéèøäèéè áèð ïàð÷à àðïà ÷þðÿéèíè ãîéíóíäà ýèçëÿòäè.. ÷öíêè î àú Øÿùÿðäÿ äÿâÿëÿðèí. ëàï àç êå÷äè êè. ñîíðà î ýþðöíìÿìèø àúëûã áèð-áèðèíèí àðäûíúà î àðâàäûí ö÷ îüëóíó äà àïàðäû.. ëàï êè÷èê áèð ãûðûã äà þçö éåäè êè. áèð áàëàñû ãàðíûíäà. — ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûí àøàüû áàøûíà òÿðÿô ýåòäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. éàøû ùÿëÿ òàìàì îëìàìûø áàëàñûíû ãóúàüûíà àëäû. Áó êàðâàí éîëó âàõòûéëà éîë÷ó èëÿ äîëó îëàðäû.

Áÿëàëû áàøûì. àììà ùå÷ íÿ åäÿ áèëìèðäè. áàøûì ñÿíè. áàøûíû òÿðïÿäèðäè âÿ àðâàä. óøàã îëàí-ãàëàí ýöúö èëÿ ñöäö òàìàì ãóðóìóø î äþøëÿðè ñöìöðöðäö.. ßçèçèì.. î éåðäÿ èíñàíëàð îëàúàãäû âÿ î éåðäÿ áèð òèêÿ ÷þðÿê îëàúàãäû. Î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëà äà àúëûã è÷èíäÿ èäè.. ñÿí þëìÿ. äàøà äþíìöøäö âÿ áèð äÿ êè. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. î àðâàäûí äþøëÿðèíèí ãàïãàðà ýèëÿñèíäÿ äóç áàñûëìûø éàðà éåðè êèìè ýþéíÿéÿí. Òþêöì ãàí. Ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãûçäûðûðäû. ÿëèíè ãàðíûíà åùòèéàòëà ñöðòöðäö êè. 548 . ñÿíè?. éàøûì ñÿíè. Ñÿí äåéÿí ýöíÿ äöøäöì. áÿòíèíäÿêè î óøàüû ñàêèò åëÿìÿê èñòÿéèðäè. Êþëýÿäÿí ýöíÿ äöøäöì. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø î óøàüûí ÷ÿêäèéè ÿçàáû áöòöí öðÿéè èëÿ äóéóðäó. áó êàðâàí éîëó ÿââÿë-àõûð ùàðàñà áèð éåðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðòìàëû èäè. úûçäàüûíû ÷ûõàðàí áèð àüðû âàð èäè: ùÿìèí óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó... ÿââÿëëÿð ùå÷ îëìàñà áèð àç ãàí ýÿëèðäè áó äþøëÿðäÿí.. ãàðíûíäàêû áàëàñû äà ùÿìèí ýöíÿø ùÿðàðÿòèíè ùèññ åòìèðäè.. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø óøàüû. ñöìöêëÿðè ÷ûõìûø áàðìàãëàðû ãàðíûíûí íàçèëèá ñàëëàíìûø äÿðèñèíäÿí î óøàüû ÿçìÿñèí. ùÿìèí àúëûã è÷èíäÿ î àðâàä è÷è áîø êèñÿ êèìè ñàëëàíìûø äþøëÿðèíè ãóúàüûíäàêû áàëàñûíûí àüçûíà âåðèðäè. áÿòíèíäÿêè áó ùÿðÿêÿòëÿðèí ùàìûñûíû ùèññ åäèðäè.ùÿìèí äöçÿíëèêäÿ î ýþðöíìÿìèø ãóðàãëûãäàí ñîíðà. ÿëëÿðèíè. òÿïèê àòûðäû. Åâèí éûõûëñûí. ÿëëÿðèíè èñÿ ùèññ åòìèðäè. ýöíÿ äöøäöì. ìÿí éàçûüàì. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. Ãóúàüûíäàêûíà áàõäû: ìÿí þëñÿì ñÿíÿ ãóðáàí. àììà î àðâàä äà. ÿëëÿðè åëÿ áèë êè. ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí áó êàðâàí éîëóíà áàõûðäû. ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóéóá ñàðàëìûø ãàíãàëäàí áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè.. áàøûìà ãÿçà ýÿëäè?. ÿëáÿòòÿ. óçàíàí. Àðâàä áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéèðäè. î àðâàäûí ãóúàüûíäàêû óøàã äà. Ùàðà ýþòöðöì ãà÷ûì. ôÿëÿê.. éàðà åëÿéèðäè. áöòöí è÷èíè. áöòöí âàðëûüûíû éåéÿí áèð àúëûãäàí áàøãà. Öìèä. ÿëèíè ãàðíûíà ñöðòöðäö.. åëÿ ùåé óçàíàí.. À áàøûì... íÿ ýöíàù åëÿäèì êè. äþøëÿðèíèí ýèëÿëÿðè ýþéíÿäÿ-ýþéíÿäÿ àüðûéûðäû. èíäè äàùà ùå÷ ãàí äà éîõ èäè. ãóúàüûíäàêû î êþðïÿíèí áÿëÿéè àëòûíäà ãóðóìóøäó. àíúàã áó êàðâàí éîëóíà èäè..

íåúÿ äàüëàðñàí?. Ñèíÿìäÿ éåð ãàëìàäû. Àë ãàíà áîéàí. ãàðàòèêàíûí êþêöíö éåðÿ àòäû.. áèð àçû ãàðíûíà ýåòñèí. óçàãäàêû î éàøûë äàüëàð ýþðöíìÿç îëäó âÿ î àðâàä áàøà äöøäö êè. áèð Àëëàù ãàðüûìûøà íÿ åäÿ áèëÿðäè? Ãàáàãäà. áàøà äöøäö êè. àììà ãîðõäó êè. íÿ ãÿäÿð åëÿäèñÿ äÿ áèð øåé ÷ûõìàäû. áÿòíèíäÿêè î óøàüûí îëñóí. ñîíðà óøàüû éåðäÿí ãàëäûðà áèëìÿç. Áó éàí çöëìÿòõàíàäûð. Ìÿíè ýþðúÿê àüëàðñàí. òÿçÿäÿí íåúÿ éîëà äöçÿëäè. þçö äÿ áèëìÿäè êè. àììà äèøëÿðè î êþòöéö ÿçÿ áèëìÿäè.Àðâàä éîëóí êÿíàðûíäà áèð ãàðàòèêàí êîëó ýþðäö. ßçèçèì îéàí. àììà àéàãëàðû þçö þçöíÿ äàéàíäû.. Àììà áèð àçäàí î òÿðòÿìèç ýþé äÿ òóòóëìàüà áàøëàäû. Íåúÿäèð î éàí. äàüëàð. åëÿ áèë.. î éàøûë äàüëàðû òóø òóòóá ýåòäè. áèð àç öìèäèíè àðòûðäû. î äàüëàðäà î òÿðÿôëÿðäÿêè ýþçÿë äöíéàíûí úöðáÿúöð ìåéâÿëÿðè âàð èäè. î àðâàä ãóðóìóø ÿëëÿðè êèìè.. äàüëàð?... àüçûíà àïàðûá ÷åéíÿìÿéÿ áàøëàäû êè. î 549 .. éîëóí êÿíàðûíäà áèð àüàú ýþðäö. áÿäÿíè þçö þçöíÿ ÿéèëèá óøàüû åùìàëëûúà òîðïàüûí öñòöíÿ ãîéäó. áó. î àðâàäà áèð àç ýöú âåðäè. äþøëÿðèíèí àüðûñûíû äà óíóòäó. ×îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí î éàøûë äàüëàð. óçàãäàí òàíûäû êè.. Äàüëàð. ýÿëèá î êîëóí éàíûíäà äàéàíìàã èñòÿäè..... àììà ãîðõäó êè. ýåòäè. óøàüû éåðäÿí íåúÿ ýþòöðäö. ãàðíûíäàêûíû äà Àëëàù ãàðüûéûá âÿ áèðäÿí-áèðÿ éöç òÿáèá äÿ ýÿëñÿéäè.. ÿëëÿðè þçö þçöíÿ ãàðàòèêàíûí äèáèíè åøäè. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéóá ãàðàòèêàí êîëóíóí êþêöíö åøèá ÷ûõàðòìàã èñòÿäè.. îíó äà. ýöíöí èøûüûíäàí áàøãà ýþéäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè âÿ áó âàõò ÷îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí éàøûë äàüëàð ýþðöíäö. äàüëàð. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð èäè. áèð àçûíû äà àüçûíäàí ÷ûõàðûá òîðïàüûí öñòöíäÿ ãîéäóüó î óøàüà âåðñèí. ãàðàòèêàíûí êþêöíö ÷ûõàðòäû. Ñÿí ùàðàìû äàüëàðñàí?. ñîíðà éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìÿñèí. òîïà-òîïà áóëóäëàð ýÿëäè. ãàðàòèêàí êþêöíöí çÿããÿòî àúûñûíû ùèññ åòìÿäè. åøäè. äàùà àõûðäû. íåúÿ àéàüà ãàëõäû. ãóúàüûíäàêûíû äà. Ýþéöí öçö òÿðòÿìèç èäè.

áèð äÿ î àðâàä èäè. äàùà ÿë àòìàäû. ãàðíûíäàêû áàëàñû èäè. àõûðûíúû äÿôÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàäû âÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðàí î çöëìÿòäÿí ÷ûõäû. áèð î óçàíäûãúà óçàíàí éîë èäè. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõûðäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà áàõûðäû. Àëëàùûí îíëàðà éàçûüû ýÿëìèøäè. éåíÿ òàãÿòñèç àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéÿ-ñöðöòëÿéÿ î çåéòóí àüàúûíûí éàíûíà ýÿëèá ÷àòäû. êöðÿéèíè î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿäè âÿ òàìàì ÿìèí îëäó êè. áó ÷þë-áèéàáàíäà áàøãà áèðèñèíè éîõ. Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýÿòèðèá îíëàðûí öñòöíÿ ÷ûõàðòìûøäû. ÿáÿäè áèð çöëìÿòäèð. éåíÿ öðÿéèíäÿ öìèä éàðàíäû. áèð äÿíÿ äÿ ãîïóá äöøìöø çåéòóí òàïìàäû. åëÿ áèë êè. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. àéàã àòìàäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíäàí ñàâàéû äà áèð àüëàìàã ñÿñè åøèòäè.àüàú çåéòóí àüàúûäûð. éåðÿ îòóðäó.. áèð î òóòóëìóø ýþé èäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà äèçè öñòÿ éåðÿ ÷þêöá î àðâàäëà öçáÿöç îòóðìóøäó. àììà äàùà óøàüû ãàëäûðà áèëìÿäè. î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëàñûíû ñàêèòëÿøäèðäè. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýþðÿí êèìè òàíûäû. î àðâàäà áàõûðäû. Î àðâàäûí çèíýèëäÿéÿ-çèíýèëäÿéÿ àüëàìàüû âÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíû åøèòäèêúÿ. áó. äàùà ùå÷ âàõò áóðàäàí ãàëõà áèëìÿéÿúÿê. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéäó. äàùà ùå÷ âàõò î óøàüû ãóúàüûíà àëà áèëìÿéÿúÿê âÿ òàìàì òàãÿòñèç èíèëäÿéÿ-èíèëäÿéÿ àüëàìàüà áàøëàäû âÿ î àðâàäûí åëÿúÿ çèíýèëäÿìÿéè èëÿ. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà. 550 . îíëàðûí àõûðûíúû ýöúëÿðè èëÿ àüëàìàãëàðûíà áàõûðäû âÿ þçö äÿ ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäàêû áó ìöñèáÿòÿ è÷èí-è÷èí àüëàéûðäû. î àðâàä óøàüûíû éåðäÿí ãàëäûðûá éåíÿ éîëà äöøìÿê èñòÿäè. Àü Äÿâÿ éîëóí êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû âÿ ñöêóò è÷èíäÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ î àðâàäà. ùÿð òÿðÿôÿ áèð çöëìÿò ÷þêöðäö âÿ î àðâàä ùèññ åäèðäè êè. Öðÿéèéóìøàã àäàìà âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíà áàõûðäû. Áöòöí äöíéàäà ùå÷ êèì éîõ èäè.. î çöëìÿò îíó äà þçö èëÿ àïàðìàüà áàøëàäû âÿ áó çàìàí î àðâàä þç àüëàìàüûíäàí. äåìÿëè. î àðâàäûí ãàðíûíà. ýþçëÿðèíè à÷äû. ùÿìèí çöëìÿò éàâàø-éàâàø îíëàðû àïàðûð. åëÿ áèë. òîðïàüûí öñòöíäÿ ãàëìûø î óøàüà äà ýöú ýÿëäè âÿ î óøàã äà áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäû. àüàúûí öñòöíäÿ äÿ áèð äÿíÿ çåéòóí éîõ èäè. Àëëàùûí öçö îíëàðäàí ùÿëÿ òàìàì äþíìÿìèøäè. î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíè àõòàðäû. áÿäÿíèíè äèê ñàõëàéà áèëñèí äåéÿ. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã èäè âÿ î àðâàä èò êèìè çèíýèëäÿäèêúÿ.

áàúû. åëÿ áèë. àéàüà ãàëõäû. — äåäè. îòóðóì ñÿíèí áó ùàëûíà àüëàéûì. — Íÿ ãÿäÿð èñòÿéèðñÿí. — äåäè. — äåäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëèíäÿ òóòäóüó î êè÷èê áàüëàìàéà áàõäû âÿ: — Áó.. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêöá àøàüû ÷þìÿëäè. î àðâàäûí ùàëûíà. áàúû. îíó ñÿíÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. — Ùå÷ îëìàñà. òîðïàüûí öñòöíäÿ àúûíäàí àüëàéàí î óøàüû ýþðäö. Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðäö âÿ î àðâàä Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿ åëÿ ñþçëÿð îõóäó 551 . Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿêè î áàüëàìàéà áàõûðäû. — Ñîíðà ÿëèíè ãàðíûíûí öñòöíÿ ãîéäó. áèðòÿùÿð þçöíÿ ýÿëäè. Öðÿéèéóìøàã àäàìûí òÿìèç àëà ýþçëÿðè âàð èäè âÿ ùÿìèí òÿìèç àëà ýþçëÿðè èëÿ î àðâàäà áàõäû. Öðÿéèéóìøàã àäàì äà î êàðâàí éîëóíóí éîë÷óñó èäè âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà àüëàéàí î àðâàäû ýþðÿíäÿ Àü Äÿâÿíè ñàõëàäû... ìÿíèì àçóãÿìäè. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. Öðÿéèéóìøàã àäàì äÿâÿäÿí äöøöá î àðâàäà éàõûíëàøäû. éîëóíà äöçÿëìÿê èñòÿäè âÿ áó çàìàí î àðâàä äÿùøÿòëÿ ïû÷ûëäàäû: — Ùàðà. Àëëàù áèëèð. — Áèð ïàð÷à ÷þðÿê âåð áèçÿ. êèðèìÿê áèëìèðäè. — Ìÿí äÿ ìÿíçèë áàøûíà ÷àòàúàüàì-÷àòìàéàúàüàì. — Ìÿí ñÿíèí ùàëûíà ÷îõ àúûéûðàì. ìÿíèì àçóãÿìäè.. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõäû âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. — äåäè. ùèññ åëÿäè êè... ãàðäàø? Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëè èëÿ àüëàìàãäàí ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëÿ-ñèëÿ: — Éîëóì óçàãäûð. Öðÿéèéóìøàã àäàì èñÿ.. — Àììà áó. Î àðâàä Àü Äÿâÿéÿ áàõäû.. äèçè öñòÿ éåðÿ äöøäö. àíàñû áó ñààò îíà íÿñÿ âåðÿúÿê. ñöìöêäÿí âÿ äÿðèäÿí èáàðÿò òèòðÿéÿí áàðìàüû èëÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüû ýþñòÿðäè âÿ: — Îíäàí äà ÿë ÷ÿêäèì. Öðÿéèéóìøàã àäàì àõûð êè..Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿ êè÷èê áèð áàüëàìà âàð èäè âÿ î àðâàä î ñààò ùèññ åòäè êè. î êè÷èê áàüëàìàíûí è÷èíäÿêè ÷þðÿêäèð. áóíó ñàõëàìàãäàí þòðö ìÿíÿ áèð äèøäÿì ÷þðÿê âåð. äèçëÿðè öñòÿ îòóðóá ùû÷ãûðàùû÷ãûðà àüëàéûðäû. ñÿñèíè êÿñäè. î óøàüûí ùàëûíà è÷èí-è÷èí àüëàäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã äà. — äåäè âÿ éåíÿ äÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà àüëàäû. — äåäè. ùå÷ íÿ äåìÿäè.

î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ñÿí þçöíö þëöìäÿí ãóðòàðìàã ö÷öí èñòÿéèðñÿí. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí ñþéëÿäèêëÿðè òàìàì éöíýöë âÿ òàìàì øÿôôàô. ÷àðïàéûìûçäàí.. òÿê àíàì ÷ÿêìèð. áöòöí è÷èíè. àòàì þç òÿáèÿòèíÿ âÿ òàëåéèíÿ ýþðÿ áÿëêÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. î ãîøà òóòóí éàðïàãëàðûíûí ñàðàëûá òþêöëäöéö áèð âàõòäà äàëáàäàë ö÷ äÿíÿ ãàðà 552 .êè. ùÿìèí êàðâàí éîëóíóí öñòöíÿ. éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ àñòàäàí åëÿúÿ è÷èí-è÷èí àüëàéà-àüëàéà Àü Äÿâÿíè ìèíäè. ñàíäûüûìûçäàí. ñÿí þçöí þçöíö ãàðíûíäàêû î òèôèëëÿ àëäàòìà. ìèçèìèçäÿí. äàùà ÿçèç îëóá. XXXVIII Àòàì ö÷-äþðä àé èäè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí ñþçëÿð àúëûãäàí äà. î ãîúà çåéòóí äà òÿê-òÿíùà ãàëäû. àòàìûí õèôôÿòèíè òÿê ìÿí ÷ÿêìèðÿì. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åëÿ áèë. Î àðâàä ýþçëÿðèíè Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿí ýèçëÿòäè. áèð ïàéûç àõøàìû. Î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí.. ýþçäÿí èòäè. Ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. òàõòà êÿòèëëÿðèìèçäÿí òóòìóø î ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿúÿí. Àü Äÿâÿ éàâàø-éàâàø àääûìëàéà-àääûìëàéà óçàãëàøäû. ùÿìèí «íÿñÿ» î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ïû÷ûëäàéûðäû: ìÿí ñèçèí èøèíèçÿ ãàðûøìûðàì. ýþçÿýþðöíìÿç áèð äóìàí êèìè. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðè î àðâàäà äåéèðäè: éîõ. íÿñÿ ãàëìûøäû âÿ åëÿ áèë.. åâèìèçèí ùÿð áèð êöíúö-áóúàüû àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èíäè áèçèì äàëàíûìûç. àòàìûí þç äöíéàñû âàð èäè.. î êàðâàí éîëóíà äöøäö. èíñàíëàð. àòàì áóðàäà áèçèìëÿ îëìàäûüû âàõòäà. éÿíè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäèéè áó àéëàð ÿðçèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äàùà éàõûí îëóá. Î êàðâàí éîëó äà. áèçèì åâèìèçäÿêè ðÿôëÿðÿ äöçöëìöø î ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí òóòìóø. ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíÿ ÷þêìöøäö âÿ õåéëè ìöääÿò áó éåðëÿðäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìÿäè. Ñîíðà òàìàì ñàêèòëèê ÷þêäö. î ãàïûìûçàúàí ùÿð áèð ÿøéà. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð âÿ èíäè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áöòöí âàðëûüûíû äèäèá äàüûòäû. áèçèì êö÷ÿìèçÿ éàä áèð àäàì èäè. àúëûüûí î ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí... Öðÿéèéóìøàã àäàì éåíÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó ÿçàá-ÿçèééÿòèíäÿí äÿ áåòÿð îëäó. þçöí ö÷öí èñòÿéèðñÿí. ñÿí î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ãàðíûíäàêû î òèôèë ö÷öí éîõ.

ìÿíèì ÿëèìè òóòóá ýöúëÿ éàø áèð ãóðáàüàéà òîõóíäóðäóëàð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. ìÿí î âàõò «åêçîòèêà» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. Î ýöëöìñÿéÿí àäàì öçöéóõàðû. àììà ùÿìèí ñþç ìÿíÿ íÿñÿ ïèñ áèð ñþç êèìè ýþðöíäö âÿ áó ýöíöí þçöíÿ êèìè ìÿíèì öðÿéèìäÿ î ñþçÿ — î ýöíàùñûç «åêçîòèêà» ñþçöíÿ ãÿðÿçëè áèð ìöíàñèáÿò âàð.«åìàäèí» ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí. Ýþðöðñÿí íåúÿ ùûðûëäàéûð?. àíàìûí îíóí øÿêèëëÿðè ÷àï îëóíìóø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè î íþéöò ïèëÿ553 . ìÿí î ñþçöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. áóðàëàð ëàï åêçîòèêàäûð êè. ýöëöìñÿéÿíäÿ. ýÿëèí è÷ÿðè!. åëÿ áèë. òÿñÿââöð åëÿìÿçäèì êè. àììà î âàõòäàí äà ùÿìèí ñþç áöòöí äÿãèãëèéè èëÿ ùÿêê îëóíóá ìÿíèì áåéíèìäÿ ãàëäû. Ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà î àäàìû î ñààò òàíûäûì: ÿëáÿòòÿ. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí ùå÷ âàõò î úöð éàëàíäàí ýöëìÿéèíè ýþðìÿìèøäèì. ö÷öíúö ìàøûíäàí äà áèð íÿôÿð äöøäö âÿ Ìóõòàð: — Õîø ýÿëìèñèíèç! — äåäè. åëÿ áèë êè. ìÿí î ýöëöøöí ñöíèëèéèíè. Ìóõòàð áåëÿúÿ ãîíàãïÿðâÿð îëà áèëÿð. þçö èäè. — Áóéóðóí. Ìÿí þìðöìäÿ Ìóõòàðû áó úöð öçöýöëÿð ýþðìÿìèøäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ.. áîç êîñòéóì ýåéèá äöéöíö èðè ãàëñòóê òàõìûø âÿ èíäè ýöëöìñÿéÿí áó àäàìû ÷îõ ýþðìöøÿì.. éàëàí÷ûëûüûíû î ñààò ùèññ åòäèì. ùàìûéà. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëëÿðèíè ÷îõ ýþðìöøäöì. Áèðèíúè «åìàäèí»è áèç òàíûéûðäûã.. Î àäàì Ìóõòàðýèëèí ýèðèø ãàïûñûíäàí è÷ÿðè ýèðÿíäÿ Úÿôÿðãóëó ïû÷ûëäàäû: — Òàíûäóí? Ñÿòòàð Ìÿñóìó ñàòàí áóäó äÿ!. î àäàìûí ýöëöøö ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åòäè. î ãàðà «åìàäèí»ëÿðäÿí ãîðõà-ãîðõà Ñàðû ùàìàìûí ãàïûñûíà ãûñûëûá ýþçëÿðèìèçè ìÿùÿëëÿìèçèí áó ýþçëÿíèëìÿç ãîíàãëàðûíà çèëëÿäèê. ö÷öíúö «åìàäèí»èí ãàáàüûíà ýÿëäè: èêèíúè ìàøûíäàí óçóí ãàðà ñà÷ëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àðõàéà äàðàíìûø áèð íÿôÿð ÷ûõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÿäÿáèééàòäàí éåíè äÿðñ êèòàáûìûçäà øÿêëè âàð èäè.. áöòöí äöíéàéà ðèøõÿíä åäèð) Ìóõòàðà äåäè: — Ìóõòàð éîëäàø. Ìóõòàðûí èäè âÿ Ìóõòàð òÿëÿñèê î ìàøûíäàí äöøöá èêèíúè. Áèð äÿ êè. öçöàøàüû ìàðàãëà áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõäû âÿ äàùà äà àðòûã ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ (îíóí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð ðèøõÿíä äÿ âàð èäè âÿ ùÿìèí õöñóñèééÿò áó ýöíÿ êèìè äàâàì åäèð. ßëáÿòòÿ. — ýöëäö. àììà îíóí êèì îëäóüóíó ùå÷ úöð òàïà áèëìÿäèì.. åëÿ áèë. éàäûìà ýÿëèð.

ýèçëè áèð ðèøõÿíäëÿ ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõûá ìÿíèì ìÿíàñûíû áèëìÿäèéèì ñþçëÿð äåéèðäè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ôèêèðëè îëóðäó. ÿäàâÿòëÿ äîëäóðäó. Úÿôÿð êèìè. Õàíûì õàëàýèëäÿ éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðè Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ñöìöêëÿðèäèð âÿ ùå÷ êèì áóíó áèëìèð. Àäèë êèìè. ãÿùÿð ìÿíè áîüäó âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßáäöëÿëè êèìè.. î áÿðÿêÿòëè âàãîí èéèíè òàìàì èòèðìèøäè. éÿãèí íÿñÿ éåéèðäèëÿð. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ãÿðèá÷èëèê è÷èíäÿ èäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ èäè. Ìóõòàðûí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàðäàí áöòöí êö÷ÿìèçèí èíòèãàìûíû àëìûøäûì âÿ êö÷ÿìèç äÿ ìÿíèì áó èíòèãàìûìëà. ìàøûíëàðûí ö÷öíöí äÿ ñöðöúöñö âàð èäè âÿ î ñöðöúöëÿðèí ö÷ö äÿ ãîúà êèøèëÿð èäè. Ñÿòòàð Ìÿñóì Ñàáèðè ÷îõ èñòÿéèðäè. ýöëöðäö. áèçèì áöòöí åâèìèç àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèðäè. Úÿáðàéûë. Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèçèì êö÷ÿìèçÿ ãàðà «åìàäèí»ëÿ ýÿëèðäè. ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. àììà èíäè áèçèì òÿçÿ äÿðñëèéèìèçäÿ Ñàáèðèí øÿêëèíäÿí áèð àç ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ýÿëèðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèøÿ ýöëöìñÿéèðäè. áèð êîìà ãÿùÿð è÷ÿðèäÿí ìÿíèì áîüàçûìà äèðÿíäè (áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.òÿñèíè òÿìèçëÿìÿéè âÿ ùÿìèí øÿêèëëÿðèí îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëìÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. àììà ìÿíèì àòàì áÿëêÿ äÿ ùå÷ âàõò åâèìèçÿ ãàéûòìàéàúàãäû.) âÿ äöíéàíûí áåëÿ áèð ÿäàëÿòñèçëèéè ìÿíèì öðÿéèìè î âàõòà ãÿäÿð ùå÷ çàìàí äóéìàäûüûì äÿùøÿòëè áèð àúûãëà. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí þçö ãîúà äåéèëäè. åëÿ áèë. Ìóõòàðûí ñöðöúöñö: — Òû ÷òî äåëàéåø. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ìóõòàðýèëäÿí ÷ûõûá ãàðà ìàøûíûíäà þç åâëÿðèíÿ ýåäÿúÿê. àììà ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ èäè.. 554 . ìÿíèì àòäûüûì î äàø. àììà î áèð àíëûã ñÿêñÿíòèäÿ áèð ãöðóð äà ùèññ åòäèì. Øöøÿáÿíäèí áþéöê øöøÿëÿðèíäÿí áèðè úèíýèëòèéëÿ ñûíûá êö÷ÿéÿ òþêöëäö. ÷öíêè úàâàí ñöðöúöëÿðèí ùàìûñû ìöùàðèáÿäÿ èäè. ìÿíèì þçöìëÿ ãöðóðëàíûðäû. Êöáðà õàëàíûí î øöøÿáÿíääÿêè ýöëëÿðè äÿ áåëÿúÿ áèð ãÿùÿð è÷èíäÿäèð. éåðäÿí èðè áèð äàø ïàð÷àñûíû íåúÿ ýþòöðäöì. òóòäóðìóøäó. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè Ìóõòàðûí åâèíäÿ ãîíàã èäè. Àüàðÿùèì êèìè. åëÿ áèë. áèçèì áàëàúà àðàêÿñìÿäÿêè ùÿñèð çÿíáèë áîìáîø èäè. áèçèì áöòöí êö÷ÿìèçè ñÿêñÿíäèðäè. ìÿíèì àòàìëà áèð éàøäà èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí öçöíÿ äóðìóøäó. Ãàðà «åìàäèí»ëÿðèí ö÷ö äÿ Ìóõòàðûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûøäû. íÿñÿ è÷èðäèëÿð. ìÿí íÿäÿí þòðöñÿ Ìóõòàðûí î øöøÿáÿíäèíäÿí. êèíëÿ. íåãîäéàé?! — ãûøãûðûá ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. î èðè äàø ïàð÷àñûíû Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíÿ íåúÿ ÷ûðïäûì.

Éàõøû éàäûìäàäûð. áöòöí Áàêû úàìààòû øÿùÿðäÿí ÷ûõûá ùàðàäàñà áóç êèìè ñóéóí àëòûíà äöøöá âÿ áó áîø êö÷ÿëÿð. àììà áåëÿ áèð ôèêðÿ äöøìÿéèì — áèëìèðÿì íèéÿ? — ìÿíè þçöìÿ. êöëÿê ÿñèðäè âÿ ìÿí êö÷ÿäÿêè êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ ôèêèð âåðìÿäÿí àääûìëàéûðäûì. Åâÿ áèð äÿ ýåúÿ ãàéûòäûì. úèáëÿðèìäÿ áó ãóøëàðà âåðÿ áèëÿúÿéèì ùå÷ íÿ éîõäóð. êöëÿê ÿñäè âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ åâäÿ ìÿíèì öðÿéèì äàðûõäû. éàüûøà áàõìàéàðàã. XXXIX Ýÿðÿê êè. Äöçäöð. àììà î øöøÿáÿíääÿêè î ýöëëÿð. éàøûìà éàðàøìàéàí ýöúñöç áèð àäàì êèìè ýþñòÿðäè. ùÿðäÿíáèð àòûðäû..àììà ìÿí âÿ àðäûìúà äà Úÿôÿðãóëó áèð ýþç ãûðïûìûíäà ãà÷ûá êö÷ÿìèçèí éóõàðû áàøûíäàêû òèíäÿí áóðóëäóã âÿ ãà÷à-ãà÷à äà ìÿùÿëëÿìèçäÿí óçàãëàøäûã. ìÿñÿëÿ îíäà äåéèëäè êè. ïëàøûìû ýåéèá øëéàïàìû áàøûìà áàñäûì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá äÿíèçêÿíàðû áóëâàðà òÿðÿô ýåòäèì. Áèð äÿñòÿ àú ãàüàéû äà ó÷óá äÿíèç êÿíàðûíà ýÿëìèøäè âÿ î êöëÿéÿ. éàø äèâàðëàðà. êö÷ÿëÿðäÿ ñÿêèíèí äèáè èëÿ êþïöêëÿíÿ-êþïöêëÿíÿ àõàí ñóéà. éàø áèíàëàð äà áåëÿúÿ àäàìñûç ãàëûá. àììà ùÿð òÿðÿô ñó è÷èíäÿ èäè. àëûá ýÿòèðäèéèì õûðäà áàëûãëàð îíñóç äà áþéöê âÿ àú ãóøëàðûí ùàìûñûíû äîéóçäóðìàéà555 . éàüûø ëàï àçàëìûøäû. Äÿíèçêÿíàðû áóëâàðäà à÷ûãëûã îëäóüó ö÷öí êöëÿê äàùà äà áÿðê ÿñèðäè âÿ áóëâàðäà äà. Ìóõòàðýèëèí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàð ãîðõìóøäó âÿ èíäè éÿãèí ãàíëàðû ãàðà èäè. àéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà áèð íå÷ÿ ýöí äàëáàäàë áÿðê éàüûø éàüäû. Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èíäè éÿãèí øöøÿñè ñûíûá òþêöëìöø î à÷ûã ïÿíúÿðÿäÿí ìÿíèì àðäûìúà ýöëöìñÿéèðäè. öçöìÿ. äàìëàðà éàç ýÿëÿëè òÿçÿúÿ îéàíûá áèðäÿí-áèðÿ äÿ áåëÿ áèð ïàéûç ñîéóüóíà äöøìöø àüàúëàðà áàõäûãúà. ùÿòòà òÿëÿñèê áóëâàðäàí ÷ûõûá äöêàíà ýåòìÿê èñòÿäèì.. àììà Áàêûíûí êö÷ÿëÿðè áîìáîø èäè âÿ áèíàëàðûí íàâàë÷àëàðûíäàí òþêöëÿí. áó ãóøëàð ö÷öí êèëêÿ àëûá ýÿòèðìÿê èñòÿäèì. ùå÷ êèì éîõ èäè. ÿëáÿòòÿ. èíèøèë èäè. áàçàð ýöíö èäè. ßëáÿòòÿ. åíèá äàëüàéà äèìäèê âóðóðäó âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿí ÷îõ òÿÿññöô åòäèì êè. ñàùèë áîìáîø èäè âÿ éàüûøäàí èøûëäàéàí àñôàëò ñàùèë äÿíèç áîéó óçàíûðäû. ÿëëÿðèìÿ àääà-áóääà éàüûø äàìúûëàðû äöøäöêúÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äÿíèçèí öñòö èëÿ ó÷óðäó.

ìÿíèì áó ùèññèìÿ áÿíäèéìèø êèìè. Òàõòà ëþâùÿ éàø îëäóüó ö÷öí î ö÷ íÿôÿðèí úàí-äèëäÿí ùÿìèí ëþâùÿéÿ ÷ûðïäûãëàðû äîìèíî äàøëàðûíûí ñÿñè ÷îõ êöò ÷ûõûðäû âÿ î ñÿñèí î úöð êöò ÷ûõìàüûíäà äà íÿñÿ áèð ïàéûç ÿùâàëè-ðóùèééÿñè.. áèð ðîìàíòèêà âàð èäè âÿ êÿíàðäàí ýþðöíÿí. Áó ãûðõ èëäÿ Ìóõòàð àç äÿéèøìèøäè. ìÿñÿëÿ îíäà èäè êè. îðòàäàêû àäàì äèçèíèí öñòöíÿ áèð ïàð÷à òàõòà ëþâùÿ ãîéìóøäó âÿ ö÷ö äÿ áÿäÿíëÿðè èëÿ ùÿìèí òàõòà ëþâùÿíè êöëÿêäÿí ãîðóéà-ãîðóéà äîìèíî îéíàéûðäûëàð. ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè î Ìóõòàð èëÿ èíäè áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ áóëâàðäà îòóðóá èêè áàøãà ãîúà êèøè èëÿ î ñàðû ñÿñëè äîìèíî äàøëàðûíû ÷ûðïà-÷ûðïà äîìèíî îéíàéàí áó Ìóõòàð àðàñûíäà ÷îõ ýþðöìëö. Áóëâàðäàêû êþùíÿ éàé êèíîòåàòðûíûí éàíûíäàí êå÷ÿíäÿ. ùÿð äÿôÿ éåíèúÿ éàðïàãëàìûø âÿ áó ãÿôèë ìàé ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöéÿí àüàúëàðûí éàíûíäàêû ÷ÿíäÿí êöëÿê éàðïàãëàðûí ñóéóíó ìÿíèì öçöìÿ ÷ûðïûðäû. áó ôÿðã áÿë556 . Äÿíèç äàëüàëû èäè âÿ î äàëüàëàðûí öçö åëÿ àüàïïàã êþïöêëÿíìèøäè êè. äîüðóñó. Ìÿí áèð ìöääÿò äàéàíûá åëÿúÿ êÿíàðäàí Ìóõòàðà áàõäûì. î ñààò òàíûäûì. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö áîø áóëâàðäà òÿê-òÿíùà äîëàøäûüûì î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÿëáÿòòÿ. ñÿñ åøèòäèì. èíäè äàùà óçàãäà ãàëìûø î ãàüàéû ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ áèð ñÿñ éîõäóð âÿ îëìàéûá. Ìÿí ñàùèëäÿí éóõàðû ãàëõäûì âÿ áóëâàðûí àüàúëûã ùèññÿñè èëÿ àääûìëàìàüà áàøëàäûì. ùèññ îëóíàñû áèð ôÿðã äÿ âàð èäè. î äîìèíî äàøëàðûíûí êöò ñÿñè ìöòëÿã õÿçÿë ðÿíýèíäÿ îëìàëûéäû. Î éàøëû êèøèëÿðäÿí áèðèíè ìÿí ãûðõ èë ýþðìÿñÿì äÿ. Î ö÷ íÿôÿðäÿí áèðè. äöíéàäà áó êöëÿéèí âÿ áó äÿíèçèí ñÿñèíäÿí áàøãà. áó èñòÿê òàìàì ñàäÿëþâù áèð óøàã èñòÿéè èäè.. î òÿìèç àüëûã ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíöíöí áîçëóüó èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. î éàøëû êèøè Ìóõòàð èäè. Áóëâàð áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà êÿíàðäàí þçöì þçöìÿ áàõäûì: áåëÿúÿ êöëÿêëè-éàüûøëû áèð ýöíäÿ éàçû÷ûíûí áóëâàðäà ýÿçìÿéèíäÿ. áèð ïàéûç ñàðûëûüû âàð èäè. áó éàëíûç éàø ôÿðãè äåéèëäè. åëÿ áèë êè. êöò áèð ñÿñ èäè âÿ ìÿí äàéàíûá ñÿñ ýÿëÿí òÿðÿôÿ áàõäûì: éàøëû ö÷ êèøè êèíîòåàòðûí ãàðøûñûíäàêû áîìáîø ìåéäàíäàí áèð ñêàìéà ýþòöðöá äèâàðûí äèáèíÿ ÷ÿêìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðìóøäóëàð. ìÿíèì ýöëìÿéèì òóòäó. ùÿðýàù ñÿñèí ðÿíýè îëñàéäû. êÿíàðäàí áàõûëàí î ðîìàíòèêàéà. áèð äÿ êè. àììà åéíè çàìàíäà. áó.úàãäû.

äèâàðëàðû éàø. ÿëáÿòòÿ. äàùà àðòûã òÿíùà åëÿìèøäè. àíúàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà õÿçÿëÿ ÷åâðèëèðäè. áó ÿòðàôà íÿñÿ ÷îõ äîüìà áèð ãîõó éàéûëäû. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìóõòàðà áàõûðäûì âÿ Ìóõòàðûí äà ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ äàðûõûá áóðà ýÿëìÿéè. åëÿ áèë êè. òÿíùàëûüû èëÿ èøè éîõ èäè. óçàãäàíóçàüà áèçè áèð-áèðèìèçÿ éàõûíëàøäûðäû. 557 . Ùÿìèí ýöëëÿð. òàïûøûá ùÿìèøÿêè éåðëÿðèíÿ ýÿëìèøäèëÿð. áó êèìñÿñèç âÿ òÿíùà êèíîòåàòðûí äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá äîìèíî îéíàéûðäûëàð. Ìÿí áèð êÿíàðäà äàéàíûá î ö÷ íÿôÿðÿ áàõûðäûì. àéàãëàðûíäà ùÿìèí õðîì óçóíáîüàç éîõ èäè âÿ Ìóõòàð èíäè äöíéàíûí ÿí àäè áÿíäÿñè êèìè ýåéèíìèøäè. áàøûíäà ùÿìèí ìåøèí êåïêà. äöíéàäàêû áöòöí èíñàíëàð áèð-áèðè èëÿ ãîùóìäóð. î ñÿñ. Î äîìèíî äàøëàðûíûí ÷ûõàðòäûüû êöò ñÿñèí ïàéûç ñàðûñûíû. ñîíðà ìÿí áàøà äöøäöì êè. Éàé êèíîòåàòðûíûí ìþâñöìö ùÿëÿ à÷ûëìàìûøäû. áó. Î ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøèíèí èñÿ äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëäûãëàðû êèíîòåàòðûí ùÿìèí êèìñÿñèçëèéè. àììà î ö÷ íÿôÿð ãîúà êèøè áóíóí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. Ìÿí. äîìèíî äàøëàðûíûí î êöò ñÿñèíè åøèäèðäèì. áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ î ö÷ íÿôÿðèí êèíîòåàòðûí äèâàðû äèáèíäÿ îòóðóá äîìèíî îéíàìàüû ùÿìèí êèíîòåàòðû äàùà àðòûã êèìñÿñèç. èíäè Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèí ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. Ìÿí óøàã îëàíäà Áàëàêÿðèì áèçÿ äåéèðäè êè.êÿ äÿ îíäà èäè êè. äîìèíîíóí äàøëàðûíû áÿäÿíëÿðè èëÿ êöëÿêäÿí ãîðóäóãëàðû òàõòà ëþâùÿíèí öñòöíÿ âóðà-âóðà äîìèíî îéíàéûðäûëàð (âÿ î äîìèíî äàøëàðûíûí äà ñÿñèíäÿ áèð ïàéûç ìÿéóñëóüó âàð èäè). ñîíðà ìÿí Êöáðà õàëàíûí øöøÿáÿíääÿ ñàõëàäûüû î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðè õàòûðëàäûì. î ãîõó ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàí ýÿëäè. áèëåò êàññàñûíûí áàëàúà ïÿíúÿðÿñè äÿìèð òîðëó èäè âÿ ãÿðèáÿ èäè. î èñòè ïåðàøêèëÿðèí ãîõóñóäóð. ÷öíêè éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð Àäÿì èëÿ Ùÿââàíûí òþðÿìÿëÿðèäèð âÿ Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè þçöíöí áþéöê áèð êÿøôè êèìè äåéèðäè âÿ î çàìàí Áàëàêÿðèìèí î ñþçëÿðè ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí áþéöê (âÿ íÿ ö÷öíñÿ ÷îõ ñèðëè!) ùÿãèãÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè òÿñèð åòìèøäè. Áó ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøè äÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ îòóðìàãäàí äàðûõìûøäû. áó áîø áóëâàðäà. àíúàã ìÿí ýþðöðäöì. ÷îõäàí ñîëóá-ñîâóëóá éîõ îëìóøäó. ãàïûñû áàüëû. åëÿ áèë.

êþéíÿéèíèí éàø éåðëÿðè áÿäÿíèíÿ éàïûøìûøäû. Çèáà õàëàíû ýþðäöì... åëÿ áèë.» — äåäè âÿ áèç ùÿìèí éåðèí àëòûíäàêû åâäÿí äÿ àøàüû äöøìÿéÿ áàøëàäûã âÿ Ìóõòàð î ïèëëÿêÿíëÿðè åíäèêúÿ âåäðÿäÿêè ñó äàëüàëàíûá àéàã àëòûíà òþêöëöðäö. Ìóõòàðëà ãîùóìóã. òÿðëÿéÿ-òÿðëÿéÿ ñöðÿòëÿ õåéëè àøàüû åíäèì. Çèðçÿìèíèí òîðïàã äþøÿìÿñèíÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿð äöçöëìöøäö âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ ýöëëÿð áèòìèøäè. Ìóõòàðûí àü êþéíÿéèíèí ãîëó äèðñÿéÿúÿí éàø îëìóøäó. äîüðóäàí äà. àììà î ïèëëÿêÿíëÿð éóõàðû ãàëõìûðäû.. ñîíðà ëàï õÿôèô.. ÿëèíäÿ äÿ è÷è ñó èëÿ äîëó áþéöê áèð âåäðÿ âàð èäè. àé ÷ûõìûøäû. Ñîíðà áèð åâÿ ýèðäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. àü òóìàíûíûí áàëàãëàðû äà âåäðÿíèí ñóéóíäàí éàø îëìóøäó âÿ òóìàíûíûí. ýþé áàøäàí-áàøà óëäóçëà äîëìóøäó. áóëóä äåéèëÿí. Ìóõòàð ÿëèíè äèðñÿéÿúÿí âåäðÿéÿ ñàëäû — ñóéóí è÷èíäÿí áèð äÿñòÿ à÷àð ÷ûõàðûá çèðçÿìèíèí î äàðûñãàë òàõòà ãàïûñûíäàêû éåêÿ ãûôûëû à÷äû (î éåêÿ ãûôûë ìÿíÿ ÷îõ òàíûø ýÿëäè. Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿêè î òóìàí-êþéíÿéèí àüëûüûíäà áèð êÿôÿí ðÿíýè âàð èäè. àììà ñîíðà ýþðäöì êè. ùÿòòà î àí ìÿí äèêñèíäèì äÿ. ãàáàüûìûçäàêû òàáóò ãàïàüûäûð. Ìóõòàð àü òóìàí-êþéíÿêäÿ èäè. áëîê ïèëëÿêÿíëÿðè èäè. éåðèí àëòûíà åíèðäè.Ìÿí ýöëöìñÿäèì. êöëÿê äåéèëÿí áèð øåé îëìàéûá âÿ àéëû-óëäóçëó ýåúÿ ìÿí äÿ ãÿðèáÿ áèð éóõó ýþðäöì: Àäè áèíàëàðäàêû êèìè. Ìÿí ùÿìèí ïèëëÿêÿíëÿðè áóðóëà-áóðóëà.) âÿ áèç è÷ÿðè ýèðäèê. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíöí ýåúÿñè ýþéäÿ ãÿðèáÿ áèð òÿìèçëèê âàð èäè. áóðà Ìóõòàðûí åâèäèð. éàüûøäàí ñîíðàêû êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðäè. Ìóõòàð äåäè: «—Áóäå îíëàð!. Ùàìûñûíû ñàõëàìûøàì!». àììà î ýöëëÿð êàüûçäàí èäè. çèðçÿìèíèí äàð òàõòà ãàïûñûäûð âÿ áèç î ãàïûíûí ãàðøûñûíäà äàéàíäûã. Ìÿí ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì. åëÿ áèë êè. àç ãàëà òàìàì øÿôôàô úèçýèëÿðëÿ ßëèàááàñ êèøèíè ýþðäöì. Ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòäó: — «Ýÿë. Î ýöëëÿð Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èäè. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò éåð öçöíäÿ éàüûø äåéèëÿí. åëÿ áèë. ÷öíêè ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. 558 . ýÿë áóðà!.

Õàíûì õàëà äÿëè îëñóí. ìÿíèì áöòöí úàíûìû áèð õîô áöðöìöøäö. ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ ýåäèá äàëàíûìûçà áóðóëäó. 559 . èñòÿéèðäèì ýþðöì êè. úàíëû ýöë îëäó. äîüðóäàí äà. ìÿí äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ öðÿéèì äþéöíÿ-äþéöíÿ ÷îõ êÿäÿðëè áèð ñåâèíúëÿ ñåâèíäèì êè. ãîøà òóòóí àëòûíäà. àììà Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ áèð ùåéðÿò éîõ èäè.. Úÿôÿðãóëó ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. áèçèì êö÷ÿìèçäÿ èíäè ùå÷ êèì éîõäóð.. ñÿêèäÿ îòóðìóøäóã. Úÿôÿðãóëó Õàíûì õàëàäàí.— ßäèëÿéÿ äåíÿ ÷ûõûá öçöìÿ òöïöðñöí ìÿíèì.. èíäèúÿ éóõóäàí îéàíàúàüàì âÿ ìÿí. éîõñà éîõ? XL Áèð äÿôÿ — ùÿìèí 44-úö èëèí èñòè âÿ ãóðàãëûã ïàéûç ýöíëÿðèíäÿí áèðè èäè. òÿçÿäÿí éàòìàã èñòÿéèðäèì. Ôàòìà õàëàýèë äÿ éÿãèí Õàíûì õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿäè. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áèçèì äàëàíûìûçà òÿðÿô áàõäû. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. — Ñÿíèí. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. î êàüûç ýöëëÿð Ìóõòàðûí âåðäèéè îâóú-îâóú ñóäàí ñîíðà úàíëàíäû. òÿçÿäÿí ýþçëÿðèìè éóìóá áèð ìöääÿò éåðèìäÿ î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâðèëäèì. þçöì þç öðÿéèìèí äþéöíòöñöíö åøèäèðäèì. Áàëàêÿðèìäÿí âÿ Úÿôÿðãóëóäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. ìÿí ãîðõóðäóì. Áàëàêÿðèì äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí äà áåòÿð ãîðõóðäóì. áàøûíû ãàëäûðûá ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëèí ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ áèðäÿí ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí àðâàäû Ôàòìà õàëàíû ñÿñëÿäè âÿ äöíéàäà ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè äÿùøÿòëè ñþçëÿð äåäè: — Ôàòìà! Ôàòìà! — äåäè Õàíûì õàëà. Êö÷ÿäÿ ìÿíäÿí. áèðäÿí ö÷ìÿðòÿáÿíèí éàíûíäà àéàã ñàõëàäû. Ñîíðà ìÿí ùèññ åòäèì êè. éóõóäàí îéàíäûì. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí ãîðõóá. ýåúÿíèí éàðûñû èäè. ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòû äà Úÿôÿðãóëó êèìè ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõñûí. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè ùå÷ êèì åøèòìÿäè. Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå÷èðäè. íÿ éàõøû êè. íÿ éàõøû êè. ñîíðà: — Äöíéà! — äåäè. ùàããû âàð!.Ìóõòàð ÿéèëèá âåäðÿäÿêè ñóäàí îâóú-îâóú ýþòöðöðäö âÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè î êàüûç ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Õàíûì õàëà äàùà ùå÷ íÿ äåìÿäè.

ùÿòòà áóðàñû äà ìÿíèì éàäûìäà èäè êè.» Êöðÿí ïèøèê þëÿíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò. íàäöðöñò? Ýåíÿ ýÿëäöí? Àëëàù ùà÷àí ìÿíè ýþòöðöá àïàðàúàã êè.. «óçàã Áàêûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí áèðèíäÿ éàøàéàðäû.Âÿ þìðöíäÿ ñþéöø ñþéìÿéÿí Áàëàêÿðèì ùÿìèí èñòè ïàéûç ýöíö äöíéàíû ÷îõ ïèñ ñþéöøëÿ ñþéäö.» ÕLII Ìöùàðèáÿ ãóðòàðìàã áèëìèðäè. íÿòèúÿëÿðè èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ î ýþçÿë òóì òîðáàñûíäàí. ßáäöëÿëè äÿ. Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè. Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ Èáàäóëëà. ùå÷ êèìèí òàíûìàäûüû âÿ ùå÷ êèìèí òÿñÿââöð äÿ åòìÿäèéè áèð ìÿùÿëëÿíèí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. Áÿëêÿ Çèáà õàëà ÷îõäàí þëöá? Áèëìèðÿì. ùå÷ îëìàñà. Áàøãà íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Áèð äÿ êè. Úÿáðàéûë äà. àé íàäöðöñò îüëó. ÕLI Ìÿí Àìåðèêàéà ö÷ èë áóíäàí ÿââÿë ýåòìèøäèì âÿ ùÿðýàù áèð äÿôÿ äÿ ìÿíèì éîëóì Àìåðèêàéà äöøñÿ. Çèáà õàëà ñàüäûð.. î áèð ùÿôòÿ-îí ýöí ÿðçèíäÿ ùÿðäÿíáèð Èáàäóëëà éàäûìà äöøäö âÿ åëÿ áèë êè. Ãîúà äà. ìÿí þçöì þçöìäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéèì áèð íèýàðàíëûã êå÷èðèðäèì: Èáàäóëëàéà íÿ îëóá ýþðÿñÿí? Àììà î áèð ùÿô560 . ìöòëÿã Çèáà õàëàíû àõòàðûá òàïàúàüàì.. áåëè áöêöëöá. ñÿíöí ÿëöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì. Úÿôÿð äÿ.. îíó íåúÿ òàïìàã îëàð? « — Êèìäè Çèáà õàëà?» « — Ãàâðèëèí àíàñû. ôàìèëèíè äÿ áèëìèðÿì. ùÿòòà ìÿí Çèáà õàëàíû ýþðöðÿì äÿ: ëàï ãîúàëûá.. ìÿí Çèáà õàëàíûí... àé íàõÿëÿô?. ýþçëÿðè ñóëàíûá âÿ î ñóëàíìûø ýþçëÿð ýåúÿ-ýöíäöç óçàã áèð ìÿùÿëëÿíèí. ùÿð ýöí ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèðäè âÿ äåìÿê îëàð êè... Àõû. ùÿð ýöí äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëûðäû: «— Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí.» Âÿññàëàì. òÿõìèíÿí áèð ùÿôòÿ-îí ýöí Èáàäóëëàíû ýþðìÿäèì. äåìÿê îëàð êè. Àäèë äÿ. î ýþçÿë òóì ñòÿêàíûíäàí õÿáÿðëÿðè éîõäóð. Àììà ìÿíäÿ áåëÿ áèð ùèññ âàð êè.

áèçèì äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíäÿêè î éàçûãëûã. êþïÿéîüëó. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. áó òÿêëèê-òÿíùàëûã ÿáÿäèäèð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áèð ýöí ìÿí ùÿéÿòèìèçèí äàëàí ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðìóøäóì. ãûðûøìûø íàçèê áîüàçûíà. êþïÿéîüëó. Áèðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ áó ÷ûüûðòû äà äàùà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ àíàìûí þç-þçöíÿ äàíûøìàüà áàøëàäûüû ýöíëÿð èäè. áèçèì äàëàíûìûçû äèêñèíäèðìèðäè. êèìñÿñèçëèéèíäÿêè.». äàùà äîüðóñó. êèìñÿñèçëèéèíÿ ãàïûëäû. ñîíðà î ÷ûüûðòûíû äà. áöòöí úàíñûç âöúóäóíà áèð éàðàøûã âåðìèøäè. áèð ãàðà äàø äà äàëóíúà!.òÿäÿí-îí ýöíäÿí ñîíðà. öðÿê ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿøíÿñèç âóðàúàã. ÿëäÿ åòäèéè ãÿëÿáÿäÿí èøûëäàéûðäû âÿ ýþçëÿðèíèí î èøûëòûñû Èáàäóëëàíûí ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø àðûã ñèôÿòèíÿ. úàíûì ãóðòàðäû ñÿííÿí!. åëÿ áèë. ÷öíêè ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿí åâëÿðäÿ ãîïàí âàé-øèâÿíèí éàíûíäà ãîúà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàùà òÿñèð åòìèðäè. î öðÿêäÿ äÿ åëÿúÿ ñåâèíúñèç. äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ ìÿí äÿ þçöìö áöòöí äöíéàäà òàìàì òÿê-òÿíùà ùèññ åëÿéèðäèì. ùÿéÿò ãàïûëàðû ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ áèð ìöääÿò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè.. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. àòàì íå÷ÿ àé èäè êè. ãûçëàðû. ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàüà áàøëàäû. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. åëÿ áèë. àääûìëàðûíäà ùå÷ âàõò îëìàéàí áèð 4-36 561 . ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíûá ßìèíÿ õàëàíûí åâèíÿ òÿðÿô áàõìûðäû. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè ñåâèíúäÿí. âóðóðäó.. Èáàäóëëà äàëàíà ÷ûõäû âÿ ìÿí äàëàíûìûçûí î ñàêèòëèéè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí éàçûãëûã. ýåò. ßìèíÿ õàëàíûí î ÷ûüûðòûñû äà áèçèì äàëàíäàêû ùÿìèí ñàêèòëèéèí. éåòèìëèê êèìè áèð øåé èäè. êèìñÿñèçëèéèí äàâàìû èäè. ñîíðà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû áèðäÿí-áèðÿ äÿ êÿñäè âÿ ßìèíÿ õàëà äàùà ãûøãûðìàäû. Áó âàõò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû çÿðáëÿ à÷ûëäû. êèìñÿñèç äàëàíûìûçà áàõûðäûì. éèéÿñèçëèéèíäÿêè î éåòèìëèê äÿ äàèìèäèð. éåðèøè äÿ äÿéèøìèøäè.. ñåâèíúñèç. åëÿ áèë êè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. ÷ûõ ýåò äàé. Ýåò. Èáàäóëëà éåíÿ àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äàëàíûìûçà ýÿëìÿéÿ áàøëàäû. ÷öíêè ùÿðÿíèí þç äÿðäè þçöíÿ áÿñ èäè. äàëàíûìûçûí íÿáçè èäè. äàùà ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøûá. ÿêñèíÿ. Ìÿí þìðöìäÿ Èáàäóëëàíû áåëÿ ýþðìÿìèøäèì. ìÿíèì öðÿéèìèí î òûïïûëòûñû äà.. òÿçÿäÿí ãûøãûðìàüûíû ýþçëÿäè. ñèíÿìäÿ òàìàì òÿøíÿñèç áèð öðÿê âóðóðäó âÿ î öðÿéèí ùÿìèí òÿøíÿñèç òûïïûëòûñûíû à÷ûã-àéäûí åøèäèðäèì. ùÿéÿòèìèçèí î áèýàíÿëèéè è÷èíäÿ ßìèíÿ õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòäèì: «—Ýåò. ïÿíúÿðÿëÿðè. ßìèíÿ õàëàíû äà éàäûíäàí ÷ûõàðäû âÿ ùÿìèí éàçûã áèýàíÿëèéèíÿ.

. òÿáèè áèð øåé îëìóøäó. öìóìèééÿòëÿ. Ñÿíè ýþðöì òðàìâàé àëòûíäà ãàëàñàí. òàïàðñóç ìÿíè Âîðîíåæäÿ!. ÿââÿëúÿ ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿäè. Ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðûüûíû àéäûí åøèäèðäèì: «—Ýåò. ñÿíè ýþðöì ãàí ãóñàñàí!. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê îëìàçäû. ßéíèíÿ ãàðà ïàëòàð ýåéèá áàøûíà ãàðà éàéëûã áàüëàìûø âÿ àüëàìàãäàí ýþçëÿðè ãûçàðìûø. Áèçèì äàëàíûìûçäà êèìñÿ ðóñúà ãûøãûðà-ãûøãûðà íÿñÿ äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. Àììà áèð äÿôÿ ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàí áèð ÿùâàëàò áàø âåðäè. ìàõîðêàäàí ñàðàëìûø èðè âÿ ñåéðÿê äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí ÿòðàôà òöïöðúÿê ñû÷ðàéà-ñû÷ðàéà: — Ùÿ. òÿõìèíÿí ÿëëè éàøëàðûíäà áèð àðâàä ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà äàéàíûá ðóñúà äåéèðäè: 562 . äöíéàíûí ÿí ãàëèá àäàìû èäè. äàëàíûìûçûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí áîéëàíäû. Î àü ÿñýè ïàð÷àñûíûí è÷èíäÿ Íèêîëàéûí ñàããàëëû øÿêèëëÿðè îëàí áèð îâóú ãûçûë ñèêêÿ âàð èäè. ùÿéÿúàíäàí äèëè-äîäàüû ÿñÿ-ÿñÿ. êþïÿéîüëó. ùÿìèí áàëàúà ÿñýè áàüëàìàñûíû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà à÷äû. àììà úàìààò äàëàíûìûçäàí ýÿëÿí î ñÿñèí ãûøãûðûá àüëàìàãäàí áàøãà íÿñÿ áèð ãåéðè-àäèëèéèíè î ñààò ùèññ åòäè. ßëáÿòòÿ. ßìèíÿ õàëàíûí þçö äÿ áàøäàí-áàøà î ÷èðêàáûí è÷èíäÿäèð. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äàéàíäû. ãûøãûðûá àüëàìàã äà î ìöùàðèáÿ èëëÿðèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î êÿäÿðè êèìè. ñàõëàäóüóí î ãÿùáÿéíÿí áèð éåðäÿ!. ÿëèíè ïåíúÿéèíèí úèáèíÿ ñàëûá àü ÿñýèéÿ áöðöíìöø íÿñÿ ÷ûõàðòäû..» Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñèíÿñèíè èðÿëè âåðìèøäè. åëÿúÿ øÿñòëÿ âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà ýåòäè. ýþç ãàïàãëàðû øèøìèø. ùå÷ íÿéÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò. äàùà äîüðóñó.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. Àé òàïäóç à!. áèçèì î ãÿìýèí äàëàíûìûçà íÿñÿ ÷èðêàá áèð ñó òþêöëäö.. ýÿëèá ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö. — Àõûðû âåðäè ãûçûëëàðûìû!. ÷öíêè î äÿì Èáàäóëëà äåéÿñÿí. — Ýåòäèì ìÿí äàé!. ãûøãûðûá àüëàìàãëà äàùà áèçèì äàëàíûìûçû. Èáàäóëëà ýåòäè. Àõòàðóí. Ýþðäöç!?.. ýþðäöç?! — äåäè. êþïÿéîüëó. Èáàäóëëàíû ìÿí áèð äàùà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèì.ñÿððàñòëûã âàð èäè. ýåðè äþíöá ùÿìèí øÿñòëè àääûìëàðëà äöç ìÿíèì ãàáàüûìà ýÿëäè.

àììà ìÿíèì ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàüà ùÿâÿñèì éîõ èäè. ãàðà ïàëòàðûíûí.. î ñàêèòëèê áèëèð êè...— Ãäå Èáàäóëëà? Îí âåä êàê ìàëåíêèé ðåáéîíîê. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà àüàú îëìóø áèçèì áó ñþéöä àüàúûìûçûí ñàðàëûá òþêöëÿí éàðïàãëàðûíà áàõäûãúà.. Ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î äÿì ìÿí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ðóñúà äàíûøàí áó ãàäûí Èáàäóëëàíûí ùÿìèí åðìÿíè àðâàäûäûð âÿ áèçèì äàëàíûí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìàò ãàëäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ðóñúà äàíûøûá åëÿúÿ öðÿêäÿí àüëàìàüû Èáàäóëëà èëÿ âÿ Èáàäóëëàíûí åðìÿíè àðâàäû áàðÿäÿêè òÿñÿââöðëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó.. ïðîïàäéîò!. ÕLIII Éàé êå÷èá ýåòäè. ïàéûç ýÿëäè âÿ ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçÿ àõøàì òÿçÿúÿ äöøìöøäö. áÿëÿêäÿêè ÷àüàëàð. åëÿ-åëÿúÿ î òÿíùà ùÿéÿòèìèçäÿ îòóðìóøäóì. — Âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàéûðäû. ïóñãóäà äóðóá. î ñàêèòëèê êèìèíñÿ ýþðöíìÿç ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ áèð àüàú îëìóø î ñþéöäÿ áàõûðäûì.. ÷öíêè Èáàäóëëàäàí îí áåø éàø áþéöê îëàí áó àðâàäûí ìÿêòÿá ìöÿëëèìëÿðèíÿ îõøàéàí úèääè ýþðêÿìè. áó áàëàúà ñþéöäöí. — Ãäå îí? ×òî âû ñ íèì ñäåëàëè? Âåä ïðîïàäéîò îí áåç ìåíéà. êö÷ÿäÿêè î ãîøà òóòóí. áó ñààò ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿ òÿêÿì. î áþéöê âÿ éàøëû ãîúà òóòóí éàðïàãëàðû êèìè ãóðóéóá òþêöëìÿñè ìÿíèì öðÿéèìè äàùà äà ñûõûðäû. òÿçÿ-òÿçÿ éåðèìÿéÿ áàøëàéàí óøàãëàð þëöð. ìÿùÿëëÿìèçèí óøàãëàðû éÿãèí êè. ùÿéÿòèìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèê Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. éàéëûüûíûí ñÿëèãÿñè. êàê âû åòîãî íå ïîíèìàéåòå? Ãäå íàéòè åãî. àììà èíäè áèëÿê éîüóíëóüóíäà îëñà äà. — äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. åëÿ áèë. Àíàì ÷þðÿê íþâáÿñèíÿ ýåòìèøäè. ìÿ563 .. ìÿí åâèìèçèí ùÿéÿòÿ à÷ûëàí ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ éàðàøûãëû áèð àüàú îëìóø î ñþéöäöí ñàðàëìûø éàðïàãëàðûíà áàõà-áàõà ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î ñàêèòëèê éåíÿ äÿ ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. éåðÿ ñàëëàíìûø áóäàãëàðûíûí éàâàø-éàâàø òàìàì ñàðàëàí éàðïàãëàðûíà áàõûðäûì âÿ î ñþéöäöí éàðïàãëàðûíûí äà áåëÿúÿ ñàðàëìàñû. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûøìûøäû. ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ. ïîäñêàæèòå. Áèð ýþç ãûðïûìûíäà áöòöí äàëàíà áåëÿ áèð ïû÷ûëòû éàéûëäû êè. ìÿíèì ùå÷ êèìèì éîõäóð. úàâàí âÿ ýöúëö îüëàíëàðûíûí þëìÿéèíÿ þéðÿøìèøäèì. ñþùáÿòëÿðèíÿ äÿ ãóëàã àñìàã èñòÿìèðäèì. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí. î ñàêèòëèê. éÿíè îíëàðûí ìöùàðèáÿäÿí ýÿëÿí ãàðà õÿáÿðëÿðèíÿ àäÿò åòìèøäèì.

î äÿì ìÿí àíàìûí ýÿòèðÿúÿéè î ÷þðÿêäÿí äÿ ÿë ÷ÿêìÿéÿ ùàçûð èäèì. ìÿí òÿêÿì. ìÿí ùÿéÿòèìèçèí. òàëâàðëû. éàäóâà ýÿëèð áó øÿêèë? 564 . Ñîíðà ìÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — øöøÿáÿíääÿ äàéàíûá øöøÿ àðõàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. òÿêè àíàì èíäèúÿ ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿéäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿéÿéäèì. ìÿíè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá àüëàéàð. î øöøÿ àäè ïÿíúÿðÿ øöøÿñè äåéèëäè. — äåäè. áóç ùàìàðëûüûíäà øÿôôàô ñÿää èñÿ åëÿ-åëÿúÿ ãàëûðäû) âÿ ìÿíè ÷àüûðäû (ñÿñè î øÿôôàô áóç ñÿääèíèí àðõàñûíäàí ýÿëäè âÿ î ñÿñäÿ äÿ áèð áóç íÿôÿññèçëèéè. — Áàõ. ßëÿêáÿð. Àü Äÿâÿíèí ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõàí î ñàêèòëèêäÿ áèð ÿäàâÿò. ãàëûí áóç áÿðêëèéè âàð èäè. — Ñÿíÿ éàäèýàð âåðÿúÿéÿì. àììà Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû (î áóç ñîéóãëóüóíäà. áöòöí éåð àðàñûíäà. òÿêáÿòÿê ãàëìàã èñòÿìèðäèì. Ìÿí ãàïûìûçûí àüçûíäà àéàüà ãàëõûá áàøûìû àøàüû ñàëäûì âÿ ýÿëèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè áèð-áèð ãàëõìàüà áàøëàäûì. ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõäóð. áèð êèí âàð. ßëÿêáÿð. ýþé àðàñûíäà øÿôôàô áèð ñÿää èäè âÿ î ñÿääÿ áèð áóç ñîéóãëóüó. áèðäÿí Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá. àéàüûìû ùÿð äÿôÿ ïèëëÿêÿíÿ ãîéàíäà éàéäà âÿ ñîíðà äà ãóðàãëûã êå÷ÿí íå÷ÿ ìöääÿò ÿðçèíäÿ ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóìóø òàõòàëàð úûðûëäàéûðäû âÿ ùÿìèí ïàéûç àõøàìû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí úûðûëòûñû äà Õàíûì õàëà èëÿ éåð öçöíöí àðàñûíäàêû î áóç ñîéóãëóüóíäàêû ãàëûí øÿôôàô ñÿääÿí äåéèðäè. — Ñîíðà îòàüà êå÷äè âÿ áèð àçäàí ÿëèíäÿ òóòäóüó áèð øÿêèëëÿ ýåðè ãàéûòäû. Õàíûì õàëà èëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèç àðàñûíäà. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ýèðäèì. ãîðõóðäóì êè. öìóìèééÿòëÿ. ÷öíêè Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. éÿíè áàøà äöøÿð êè. ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìàã. ÿêñèíÿ. ýöëöìñÿäè: — Îòóð.íÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷àðùîâóçëó ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíäÿí ãîðõäóì. ßëÿêáÿð. ùå÷ êèìèí îíóí àüëàìàüûíäàí õÿáÿðè îëìàéàúàã âÿ àüëàéàð. þçöìö î éåðÿ ãîéäóì êè. áèçèì î áàëàúà. ýóéà Õàíûì õàëàíûí ìÿíè ÷àüûðìàüûíû áàøà äöøìöðÿì. àììà áàøûìû ãàëäûðìàäûì. ñîíðà Õàíûì õàëà ÿëè èëÿ ìÿíè ÷àüûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ èëê äÿôÿ Õàíûì õàëàäàí öðêäöì. — Áóðà ýÿë... ùÿéàòñûçëûüû âàð èäè). Õàíûì õàëà èëÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð éàçûãëûã ýþðöì. àììà Õàíûì õàëà àüëàìàäû. áóç ùàìàðëûüû. ùÿòòà ãîðõóðäóì êè. î ýþçÿë ùÿéÿòèìèçèí. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõäûã.

àò ÷àïàíûí. éàõøû áàøà äöøöðäöì êè. àõûð êè. ìÿíèì ö÷öí íÿñÿ áèð øåé åëÿìÿê èñòÿéèð. àõûðûíúûäà ö÷ íÿôÿð ýþçÿë áèð áóëàüûí áàøûíäà îòóðóá êàáàá áèøèðèðäè âÿ áöòöí áó ôîíëàðûí ùàìûñûíäà øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèø ùÿìèí àäàìëàðûí — òÿééàðÿ ñöðÿíëÿðèí. áèð àç êÿíàðà ÷ÿêèëèá çÿíäëÿ áàõûðäû. øÿêëèìèçè òÿééàðÿ ñöðÿí éåðäÿ ÷ÿêäèðäèê. «Áÿäáÿõò ìèëéîí÷ó. «×àïàéåâ». ÷öíêè Õàíûì õàëà øö565 . ó÷óðäó. áèçèì ùÿéÿòäÿí. ùÿì äÿ ãöññÿëè áèð õàòèðÿñèíÿ ÷åâðèëìèøäè âÿ èíäè Õàíûì õàëàíûí ÿëè ÷àòàí áó øÿêèë èäè. êèòàá îõóéàíëàðûí. ìÿí äÿ àðõàäà îòóðìóøäóì. Õàíûì õàëàíûí î øöøÿáÿíäèíäÿí ãóòàá èéè ýÿëìèðäè âÿ î ãóòàá èéè êå÷ìèøèí ùÿì ñåâèíúè. àç ãàëà äèâàð áîéäà äþðä ôîíó âàð èäè: áèðèíäÿ èêè íÿôÿð òÿééàðÿ ñöðöðäö âÿ î òÿééàðÿ àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ýåäèðäè. ôîòîãðàô ßëèíèí ÷àìàäàí êèìè äþðäêöíú âÿ ãàðà àïàðàòûíà áàõûðäû. êàáàá áèøèðÿíëÿðèí áàøëàðûíûí éåðè áîø èäè. ãàáàãäà Ãîúà îòóðìóøäó. éàõóä Ðçàãóëó Ôðÿíýèìààá». áàøûíà ãàðàýöë ïàïàã ãîéóá àò ÷àïûðäû. áèð áàëàúà ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèð. î áèðèíäÿ ãÿùðÿìàí úöññÿëè áèð íÿôÿð ÿéíèíÿ «÷åðêåçêà» ýåéèá.» âÿ ôîòîøÿêëè ÷ÿêèðäè. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäàêû ùÿìèí òÿééàðÿäÿ ó÷óðäóì.. Ãîúà èëÿ ìÿí èêèíÿôÿðëèê ôîí éàëíûç áèð äÿíÿ îëäóüó ö÷öí. ùÿìèí áàøëàðûí äöçýöí éåðèíè òàïûðäû: «—Òÿðïÿíìÿ! —Òÿðïÿíìÿ!. øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿíëÿð ùÿìèí ôîíëàðäàí áèðèíè ñå÷èðäè âÿ áàøûíû ùÿìèí áîø éåðäÿí ÷þëÿ ÷ûõàðûðäû. áåëèíäÿí õÿíúÿð àñûá. ùå÷ îëìàñà. áó øÿêèë ìÿíèì éàõøû éàäûìäà èäè âÿ áóíäàí áèðè äÿ áèçèì åâèìèçäÿ âàð èäè âÿ ìÿí î øÿêëè ÷îõ èñòÿéèðäèì.ßëáÿòòÿ.. Ôîòîãðàô ßëèíèí òàõòà êàðäîí öçÿðèíäÿ éàüëû áîéà èëÿ ÷ÿêèëìèø. àëíûíäàí òóòóá î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâèðèðäè. Î ïàéûç àõøàìû ùÿéÿòèìèçèí î ñàêèòëèéè è÷èíäÿ ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìóøäóì âÿ ÿëáÿòòÿ. Ôîòîãðàô ßëè ÿââÿëúÿ ýÿëèá î áîø éåðëÿðäÿí ÷ûõìûø áàøëàðû ÷ÿíÿñèíäÿí. Õàíûì õàëà ìÿíè.» — äåéèðäè âÿ úÿëä àïàðàòûíûí àðõàñûíà êå÷èá áó äÿôÿ äÿ þç áàøûíû ãàðà øàëûí è÷èíÿ ñîõóðäó: «—Òÿðïÿíìÿ!. ö÷öíúöäÿ äþðä íÿôÿð àüàúëàðûí àðàñûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá êèòàá îõóéóðäó âÿ ùÿìèí êèòàáëàðûí öñòöíäÿ äÿ àäëàðû éàçûëìûøäû: «Ëéóáîâ è êîâàðñòâî» (ðóñ äèëèíäÿ) «Òàìèëëà». ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë Ãîúà ìÿíè ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà àïàðìûøäû âÿ áèç áèðëèêäÿ øÿêëèìèçè ÷ÿêäèðìèøäèê. ùÿìèí øÿêèë èëÿ î áàëàúà ßëÿêáÿðè ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèðäè. î àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ òÿééàðÿíè Ãîúà ñöðöðäö. Òÿðïÿíìÿ!. àììà íå÷ÿ èëëÿð èäè êè. ñîíðà éåíÿ äÿ ýÿëèá øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿí ùÿìèí àäàìëàðûí áàøûíû î éàíà-áó éàíà ÿéèðäè..

î. ìÿí î òÿééàðÿéÿ ìèíìÿê èñòÿìèðäèì. Ãîúàíûí øöøÿáÿíäèí àøàüû êöíúöíäÿêè éàçû ìàñàñûíà äà áàõìàã èñòÿìèðäèì. Àíúàã éàõ÷û ñàõëà éà. åëÿäèð. ùÿìèí øÿêèë ìÿíèì ö÷öí äàùà ÿââÿëêè êèìè ìàðàãëû äåéèë. Õàíûì õàëà åëÿ ýöëöìñÿñèí. áèð ñþç äåéÿ áèëìèðäèì. ßëÿêáÿð.. áó øÿêèëäÿêè î àüàïïàã áóëóäëàðûí à÷ûã-àøêàð éàëàí÷ûëûüûíû ýþðäöì. Õàíûì õàëà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î óøàüûí ýþçëÿðèíäÿêè ùÿìèí ãîðõóíó ýþðìöøäö.. î áàëàúà ßëÿêáÿð åâëÿðèíèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áîéíóíó áöêÿíäÿ. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ùàìû éàòàíäàí ñîíðà. Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí èðè ãàðà ýþçëÿðè éåíÿ çàáèòÿ èëÿ áàõñûí. áó ôîòîøÿêèëäÿí ìÿíäÿ äÿ âàð. àììà åëÿ ùåé ó÷óðäóì âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäöì êè. äàùà äîüðóñó. ÷öíêè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Õàíûì õàëàíûí î íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè. Áó øÿêëè ñÿíÿ éàäèýàð âåðèðÿì. áó øÿêëè. Õàíûì õàëàéà äåìÿäèì êè. î ãàðàõÿáÿðëè ÷àüûíäà áó éàëàí÷û òÿééàðÿíèí àüàïïàã éàëàí÷û áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷ìàüû ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åëÿäè. áó øÿêëè úûðìàã ëàçûìäûð.. ÿëáÿòòÿ. ýþðöðñÿí. î çàìàí. ßëÿêáÿð. áóëóäëàðûí î àüëûüû åëÿ àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüëûüûäûð. ó÷ìàã èñòÿìèðäèì. ùÿéÿòäÿêè î ñàêèòëèêäÿí ãîðõàíäà. àéûãëûã èëÿ éóõó àðàñûíäà åëÿ ùåé àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷óðäóì. áóíäàí àðòûüûíà èñÿ ýöúöì ÷àòìûðäû. ìÿí áó øÿêèëäÿ òÿééàðÿíèí. î ýþçëÿðèí ùÿìèí ñÿðòëèéè ùÿìèøÿ ùèññ îëóíñóí.. Ãîúàíûí äÿðñ þéðÿíäèéè î àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè éåíÿ äÿ î ìèçèí öñòöíäÿäèð âÿ ìÿí î àäàì ñöìöêëÿðèíè ýþðìÿê èñòÿìèðäèì — áèð àçäàí ýåúÿ äöøÿúÿêäè. ôÿðÿùñèçëèéèíè ýþðìöøäö.. ùÿòòà ôèêèðëÿøäèì êè. Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè. ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè.. éÿíè î ýåúÿ âàõòû. Õàíûì õàëà èñÿ ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåéèðäè: — Áàõ. éÿíè êè. Ìÿí. êèï þðòöëìöø îëñóí. äöçäöð. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí ýöëöìñÿìÿéè ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè. ìÿí ýþçöìö î øÿêèëäÿí ÷ÿêèá Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. î àðäû-àðàñû êÿñèëìÿéÿí ó÷óø áîéó ìÿíè 566 . Ìÿí. éàõ÷û øÿêèëäè ÷îõ.øÿáÿíääÿí áàõàíäà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î áàëàúà ßëÿêáÿðèí êèìñÿñèçëèéèíè. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. òÿêúÿ åëÿ áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðóá ôîòîøÿêëÿ áàõäûì âÿ áó çàìàí áèðäÿí-áèðÿ áàøà äöøäöì êè. Õàíûì õàëà áó áîø øöøÿáÿíääÿ ùÿìèí àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí. ìÿùÿëëÿìèç éàòàúàãäû âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î éåòèìëèê ÷àüûíäà.

î òÿáÿññöì. íåúÿ êè.. ßçðàéûë ãÿíèìèíè âåðñèí áàèñèí. áèç äÿ ùÿìèí áàõûøûí. àììà ùÿìèí ýöí äàéûì áèçÿ áèð ïàð÷à ýèëàáè òàïûá ýÿòèðìèøäè (äàéûìûí äà áèð ýþçö øèêÿñò èäè. íåúÿ êè.. — äåäè. — Ñîíðà àíàì ìÿíÿ äåäè: — ßëÿêáÿð. éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè.. — Éóéàúàüàì..— Àëëàù áàèñè úÿçàñûíà éåòèðñèí. — äåäè. ñîíðà éåíÿ ùÿìèøÿêè êèìè «àù» ÷ÿêäè. Ìÿíèì ìÿêòÿáÿ ýåéäèéèì øàëâàð òàìàì ÷èðêèí è÷èíäÿ èäè âÿ ñàáóí òàïûëìàäûüû ö÷öí. àç ãàëûá äàé áó Ùèòëåð îüðàøûí àõûðûíà!. î àüàïïàã áóëóäëàðû äà Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì ìöøàéèÿò åäèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àíàì øàëâàðûìû éóäó. Äàíûøûá-àüëàéûá ùå÷ îëìàñà öðÿéèíè äÿ áîøàëòìûð. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí áåëÿúÿ ýÿëèá áèçÿ áàø ÷ÿêèðäè) âÿ àíàì áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. ùàìàìäà ÷èììÿéÿ ñÿðô åëÿìÿñèí. Ìÿí äöíÿíêè êèìè áàøûìû àøàüû ñàëûá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì.. éàâàøúà øöøÿáÿíääÿí ÷ûõäûì âÿ ùÿéÿòäÿ àíàìà äåäèì êè.). Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá ÷èéíèíè äèâàðà ñþéêÿìèøäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìóá éàòìûøäû. àíàì î øàëâàðû éóéà áèëìèðäè êè. ÿñëèíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí éàðàíìûøäû. — Éàçûã àðâàä. âåðèð!. ùÿéÿòäÿêè çèâÿäÿí àñäû.. ñÿùÿðÿúÿí ãóðóñóí âÿ ìÿí îíó òÿìèç ýåéèá ìÿêòÿáÿ ýåäèì. áåëèíè äöçÿëäèá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ þçþçöíÿ: — Áó àðâàä íþø ýþðöêìöð áó ýöí?.äÿ. Ùèòëåðèí àõûðûíà äàùà àç ãàëûá âÿ î çàìàíëàð àíàì òåç-òåç äåéèðäè: — Àëëàù Ñòàëèíèí êþëýÿñèíè áèçèì áàøûìûçûí öñòöíäÿí ÿñêèê åëÿìÿñèí. ùÿìèí áàõûøäàí äîüàí î òÿáÿññöìöí è÷èíäÿ ó÷óðäóã. î òÿééàðÿíè äÿ. Õàíûì õàëà éàòûá. áàøûíû áóëàäû... ýåò ýþð àðâàä íåéíèéèð?. øàëâàð î èñòè ïàéûç ýöíÿøèíèí àëòûíäà òåç ãóðóäó âÿ àíàì ýöíîðòà ùÿéÿòÿ ÷ûõûá øàë567 . áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè ñàëûð è÷èíÿ. Õàíûì õàëà îéàíìàñûí äåéÿ. — äåäè. Àíàì ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà ýèëàáèíè êþïöêëÿíäèðèá ìÿíèì øàëâàðûìû éóéóðäó âÿ áèðäÿí ÿëèíè ñàõëàäû.. éåòèðèð (ùàìû áèëèðäè êè. Î ýåúÿíèí ñÿùÿðè ìÿí ìÿêòÿáäÿí ãàéûäàíäà àíàì: — Øàëâàðûâû ÷ûõàð âåð.. éåíÿ äÿ àù ÷ÿêäè âÿ éåíÿ äÿ: — Éàçûã àðâàä.— äåäè. î áèð òèêÿ ýèëàáè ïàð÷àñûíû áàøãà áèð øåéëÿ äÿéèøìÿñèí. Ìÿí îüðóí-îüðóí øöøÿáÿíäèí êöíúöíäÿêè éàçû ìèçèíÿ áàõäûì: éîõ. ìÿíèì øàëâàðûìû éóñóí. éà áàøãà ïàë-ïàëòàðà. Àíàì éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû.

óçàãäàí ýÿëèðäè. ñîíðà áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Îíäà òÿãñèð éîõäó. Ìÿí àíàìûí öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíèì öðÿéèì äÿ áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. äàëàíûìûçäàêû î ñöêóò àüëàìàãäàí ÷îõ áåòÿð èäè. áàéàãêû êèìè. Àíàì ÿëèíäÿ òóòäóüó øàëâàðû ìÿíÿ âåðäè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿð ýÿëÿíäÿ.. — äåäè. Õàíûì õàëà. Õàíûì õàëà éàòûá.âàðûìû çèâÿäÿí ýþòöðÿíäÿ éåíÿ äÿ Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû: — Àà-à-à.. Î ýåúÿ Áàëàêÿðèì äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà.. äàëàíûìûçäà ùå÷ êèì àüëàìûðäû. Õàíûì õàëà þëöá!. — Àü Äÿâÿ éàòìûøäû ãàïûñûíäà.. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò ñóñäó.. àíàì øöøÿáÿíäÿ ýèðäè. Î àõøàì áöòöí ìÿùÿëëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. àììà î àõøàì áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ.. Ìÿí þç ñÿñèìäÿí áàøãà ùå÷ íÿ åøèòìèðäèì âÿ þç ñÿñèì äÿ ìÿíÿ áàøãàñûíûí ñÿñè êèìè. ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. àðâàäëàð àüëàéûá öç-ýþçëÿðèíè úûðàðäû. ýåò ýþð íåéíèéèð àðâàä ñÿùÿðäÿí î åâäÿ. Ñÿùÿðè ýöí Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ. àüëàéà-àüëàéà ãûøãûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ìÿí ùå÷ íÿ ýþðìöðäöì. áèðäÿí àíàì áÿðêäÿí ÷ûüûðäû âÿ àíàìûí ÷ûüûðòûñûíû åøèäÿí êèìè. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. éåíÿ äÿ î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. Áèðäÿí-áèðÿ àíàìûí áöòöí ñèôÿòèíè áèð íèýàðàí÷ûëûã áöðöäö: — Áó ãÿäÿð äÿ éàòìàã îëàð? — äåäè âÿ àíàìûí ñèôÿòèíè áöðöìöø î íèýàðàí÷ûëûã ìÿíèì äÿ öðÿéèìÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã ýÿòèðäè âÿ ìÿí äÿ àíàì êèìè áàøûìû ãàëäûðûá Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäûì. àüëàéûðäûì âÿ àüëàéà-àüëàéà äà ãûøãûðûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. éóõó è÷èíäÿ èäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ åùìàëëûúà ùÿéÿòÿ äöøäöì. ÿëëÿðèíè ýöíîðòà ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí äþøëöéöíöí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ ìÿíÿ áàõäû. î àõøàì êö÷ÿìèç äÿ åëÿúÿ äÿðèí áèð ñöêóò è÷èíäÿ èäè âÿ êö÷ÿìèçèí î ñöêóòóíäà äà ãàïãàðà áèð ìàòÿì àüûðëûüû âàð èäè. áó àðâàä íþø ýþðöêìöð? — äåäè. ùàìû ñóñìóøäó. ñîíðà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ òÿðÿô ãàëõäû. àíàìà äåäèì êè. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìèðäè âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè. ÷îõ óçóí áèð àí êå÷äè. ùÿéÿòëÿðäÿí âàé-øèâÿí ãîïàðäû. àäàì þëÿíäÿ åâëÿðäÿí... — ßëÿêáÿð. 568 .. ìÿí ÿëèìäÿêè øàëâàðû éåðÿ òóëëàéûá äàëàíà ãà÷äûì. àé ßëëÿêáÿð! Áàëàì. äàëàíûìûçäà èäè.

ìèñìàð òàïûá. — äåéèá Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíäàí äûíûøûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí äà569 . áèð äÿ ùå÷ âàõò ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõà áèëìÿéÿúÿéÿì. ãàïûëàðû. áèð ìöääÿò àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. äàëàíûìûç. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. òÿê îòóðóá òöòÿê ÷àëàúàã âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí î ïàéûç ýöíö Áàëàêÿðèìèí î òöòÿéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. ïèëëÿêÿíëÿðè. àðâàäëàðäàí âÿ óøàãëàðäàí èáàðÿò áþéöê áèð èçäèùàì — áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç Õàíûì õàëàíû ãÿáèðèñòàíëûüà àïàðäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíà áàõà-áàõà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí. ñó äàøûéûðäû. ìÿùÿëëÿìèçèí èíäè áîìáîø. Õàíûì õàëàíû áàñäûðàíäàí ñîíðà úàìààò äàüûëûøàíäà.. àíàì äà àðâàäëàðëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿ. î ãîøà òóò àüàúû äà ëàë ñöêóò è÷èíäÿ àüëàéûð. î åâëÿðèí ïÿíúÿðÿëÿðè. ùÿéÿòèìèç. Ôàòìà õàëà äà ãÿáèðèñòàíëûãäà èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. èíäè ßäèëÿ äÿ ùàðàäàíñà áàõûð âÿ ßäèëÿ äÿ î áîø ìÿùÿëëÿìèç êèìè. äàüûëàí éåðëÿðè þçö áèëäèéè êèìè éàìàéûðäû. îäóí éàðûðäû. ÷öíêè ìÿí áèëèðäèì êè. ñîíðà: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. äèâàðëàðû. êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø î ãÿìáÿð äàøëàð äà. äöçÿëäèðäè (ùÿð ùàëäà. äàø òàïûá ñþêöëÿí. ëàë ñöêóò è÷èíäÿ Õàíûì õàëàíûí þëìÿéèíÿ àüëàéûð. Áàëàêÿðèì ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëàúàã. î òöòÿéèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñìàñàì. ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ òàìàì áîø ãàëìûø êö÷ÿìèç. àõøàìëàð èñÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. éà äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá òöòÿéèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûðäû âÿ þç ùàâàëàðûíû ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. àíàì äàùà Áàëàêÿðèìÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» äåìèðäè). ìÿí ÿìèí èäèì êè. òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ùÿìèí ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñûíû ÷àëäû. áèð äÿ ùå÷ âàõò áàøûìû ãàëäûðûá ùÿéÿòèìèçäÿêè øöøÿáÿíäÿ áàõà áèëìÿéÿúÿéÿì âÿ úàìààò äàüûëàíäàí ñîíðà Áàëàêÿðèì äîüðóäàí äà ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëäû. ñîíðà ýÿëèá Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí éåðëÿ öçáÿöç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà éåðäÿ îòóðäó.äåìÿê îëàð êè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ÕLIV Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ ýöíäöçëÿð ìÿùÿëëÿíèí êèøèñèç åâëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéèðäè. àäàìñûç îëàí áöòöí åâëÿðè. ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì.

äîüðóëóã âåðìèøäè. ùåéðÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè. áèð ãÿìýèíëèê âàð èäè. ýåúÿ Øþâêÿò þçö ýåäèá Áàëàêÿðèìè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè ãóøõàíà êèìè éåðäÿí ÷ûõàðûá. ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí î ýþçÿë òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìûðäû. ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà. éåäèçäèðèá-è÷èçäèðèá âÿ þìðöíäÿ ùå÷ âàõò àðâàä ýþðìÿìèø Áàëàêÿðèì äÿ ùÿìèí ýåúÿ ìèííÿòäàðëûã. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí äàíûøûðäû. î ýþçÿë òöòÿéè äÿ äàùà. Áàëàêÿðèìè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðäûëàð âÿ óøàãëàðûí àðàñûíäà áåëÿ áèð øàéèÿ ýÿçèðäè êè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äàùà ýÿëèá î ãîøà òóòóí àëòûíäà. ìÿí äàùà áþéöìöøäöì. äàùà ùå÷ íÿ èëÿ òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí ÷àëûðäû. åëÿ áèë êè. áèçèì î ÿçèç. î ýþçÿëèìèç òöòÿéèí çÿèô ñÿñè åøèäèëÿíäÿ áèç ýÿëèá Øþâêÿòèí êèï þðòöëìöø. àììà áèð ýöí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ åëÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè êè. ùÿð ýöí ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ êèìèíñÿ þëöì õÿáÿðèíè ýþçëÿéèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áàøãà õÿáÿðëÿðÿ. äöçäöð. äåìÿê îëàð êè. ÿñàñ îíà ýþðÿ êè. ýóéà Àü Äÿâÿ ãîéìóð Áàëàêÿðèìè äàâàéà àïàðñûíëàð. áöòöí ýöíö åâäÿ. éÿíè Øþâêÿòèí åâèíäÿ îëóðäó. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøìûðäû. åëÿ áèë êè. åòèáàð äîëó ýþçëÿðè èëÿ Øþâêÿòÿ áàõà-áàõà ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá âÿ Øþâêÿò äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíû äþøëÿðèíÿ ñûõûá îíà ãîøóëóá. ùàìû ìàò ãàëäû: Øþâêÿò Áàëàêÿðèìÿ ÿðÿ ýåòäè âÿ Áàëàêÿðèìè ýÿòèðèá þç åâèíäÿ ñàõëàìàüà áàøëàäû. ìÿí î ÿùâàëàòëàðà ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã èíàíûðäûì. ñó ãûçäûðûá Áàëàêÿðèìè óøàã êèìè ÷èìèçäèðèá. Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà. þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. äàùà àðòûã áèð ñåùð âàð èäè. ùÿðäÿí î ÿçèçèìèç. ñÿäàãÿò. î ÿùâàëàòëàð ìÿíÿ ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã òÿñèð åäèðäè âÿ î òöòÿéèí ùàâàëàðûíäà äà. ìÿùÿëëÿìèç þç ùÿéàòûíûí ùÿð ñààòûíû. àììà óøàãëàðûí àðàñûíäà éàéûëìûø î øàéèÿ. áèð ùÿãèãèëèê. Áàëàêÿðèì êèìèëÿðèíè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðëàð.íûøäûüû ùÿìèí ÿùâàëàòëàðäà äà ÿéíèíäÿêè ïåíúÿéèí ðÿíýè êèìè. Äåéèðäèëÿð êè. Áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè. Áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ Áàëàêÿðèìëÿ öç-öçÿ ýÿëäèì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ 570 . î ÿùâàëàòëàðû äàùà. äàðòà-äàðòà åâèíÿ ýÿòèðèá. ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà (ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí þçö äÿ!) áèð ÷ÿêè. ìÿí äàùà ùÿð øåéè áàøà äöøöðäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðìóðäó. áþéöêäÿí êè÷èéÿ êèìè. ùÿð ñààò. ñÿêèäÿ îòóðóðäóã âÿ áèçèì î êå÷ìèø òöòÿéèìèçèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûã. áàøãà ùàäèñÿëÿðÿ áèýàíÿ èäè. ìÿùÿëëÿìèç ùÿð øåé ýþðìöøäö. ÿëáÿòòÿ. áèç äàùà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûðäûã. ùÿð ýöíöíö úÿáùÿäÿí ýÿëÿ áèëÿúÿê þëöì õÿáÿðèíèí õîôó èëÿ éàøàéûðäû.

Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè... ìÿíè äÿ ýþòöðöá þç éàíûíà àïàðäû. Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» îëñóí. Ãîúàíûí. î Ñàðû ùàìàìäàí.. àíàìû äà. Áàëàêÿðèìèí áèðäÿí-áèðÿ êö÷ÿìèçäÿí áåëÿúÿ ÷ÿêèëìÿñè èëÿ êö÷ÿìèçèí. Áèç ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷äöê. êèìñÿñèçëèéè äàùà äà àðòûá. î ýþçÿë ñàðû ïåíúÿéè ýåéÿúÿê.. Àììà î ñåâèíúëÿ áÿðàáÿð. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã (áÿëêÿ ýèçëè áèð öìèä èäè?) äà éàðàíäû êè. ùÿòòà ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàí î äÿðäëè àðâàäëàð äà î ãàðàõÿáÿðëè ýöíëÿðäÿ öðÿêëÿðèíèí ùÿìèí äÿðèí íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí äÿ éåðèíÿ. ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí óòàíûðäû. Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ îõøàéàí áàøãà áèð àäàìäûð: î ñàðû ïåíúÿê Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿ äåéèëäè. î ãîøà òóò àüàúûíäàí óòàíûðäû. ãàïûëàðûíäàí. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð íþâ âÿôàñûçëûãäûð.. î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà ãàéûäàúàã. ÕLV 1944-úö èëèí äåêàáðûíäà úÿáùÿäÿí àòàìûí þëöì õÿáÿðè ýÿëäè âÿ äàéûì áèçèì åâèìèçè ñàòäû. ÿêñèíÿ... Áàëàêÿðèìèí êö÷ÿìèçäÿí ÷ÿêèëìÿñè.. áèçèì Ñàðû ùàìàìûìûçûí ùÿéÿòèíÿ. êö÷ÿìèçäÿêè î áèðìÿðòÿáÿëè. ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéÿ ýþðÿ êö÷ÿìèçäÿí. òÿðòÿìèç ñàõëàäûüû Áàëàêÿðèìëÿ áèð éåðäÿ éàòûá. Îíëàðûí àëòûñû äà ìöùàðèáÿäÿí ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëìèøäè. áèð éåðäÿ äóðàí Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäèì âÿ ÿñëèíäÿ. ùÿéÿòëÿðèí — áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éåòèìëèéè. ìÿí ùàðàäàñà. Ìÿí Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ èñòÿäèì êè.áèëäèì êè. àíàì éåíÿ äÿ îíà áåëÿ äåñèí âÿ ýöëöìñÿñèí (ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè ýöëöìñÿñèí). ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèçèì êö÷ÿìèçÿ. ßáäöëÿëèíèí. èêèìÿðòÿáÿëè áèíàëàðûí äèâàðëàðûíäàí. Úÿôÿðèí. ýåúÿëÿð îòóðóá ýþçëÿðè éóõóäàí ãàïàíàíàúàí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñàí. Úÿáðàéûëûí. åëÿ áèë êè. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç. äàëàíûìûçûí. XLVI Îíëàð àëòû íÿôÿð èäè. öðÿéèìèí äÿðèí áèð íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí éåðèíÿ äÿ. Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäè. ÿâÿçèíÿ ýþé ðÿíýëè òÿçÿ ïåíúÿê ýåéìèøäè âÿ Áàëàêÿðèì îüðóí-îüðóí î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõà-áàõà ýåäèðäè. Àäèëèí. Àüàðÿùèìèí î 571 . ÿñëèíäÿ. ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Áàëàêÿðèì ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéè ÷ûõàðûá òóëëàéàúàã. íÿ äÿ Áàëàêÿðèìè áèçèì ÿëèìèçäÿí àëìûø Øþâêÿòäÿí èíúèéèðäèì. àììà ìÿí íÿ Áàëàêÿðèìäÿí. äàùà òÿê éàøàìàéàí. áó àäàì Áàëàêÿðèì äåéèë.

ùÿìèí ýåúÿéàðûñû î éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. ìÿíèì ýöíäÿëèê ùÿéàòûìà áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè âÿ áó ùèññäÿ áèð òÿìèçëèê. áó ýåúÿ — áó éàüûøëû ñåíòéàáð ýåúÿñè ìÿíèì áó èø îòàüûìà äà áèð ùÿðàðÿò. Ìÿí êöðÿéèìè ñþéêÿíÿúÿéÿ ñþéêÿéèá àéàãëàðûìû ïàðêåòèí öñòö èëÿ óçàäûá åâèìäÿêè èø îòàüûìäà. îíëàðûí àëòûñû äà áèð éåðäÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. íàâàë÷àëàðäàí òþêöëÿí. î àü âÿðÿãëÿðè äÿ. Úÿáðàéûëû. ìÿí î àëòû íÿôÿðëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç èäèì. Àüàðÿùèìè éåääè-ñÿêêèç ýöí áóíäàí ÿââÿë î áîç. áó éàüûø äà áåëÿúÿ éàüñûí. ìÿíèì î éàçû ìàêèíàìû äà ùÿìèí ìÿëùÿìäÿí êå÷èðìèøäè. Ãîúàíû. ñÿäàãÿò.) î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. äàùà äîüðóñó. îíëàðà áàõûðäûì. î òÿìèçëèê. ìþùêÿìëèê. îíëàðûí áàõûøëàðûíû îõóéóðäóì âÿ î áàõûøëàð. êèøèëèê. áó ùèññ ìÿíèì áàøãà ùèññëÿðèìè òÿìèçëÿéèð. áèð íèêáèíëèê ýÿòèðèðäè. åéâàíûí êàôåë äþøÿìÿñèíè äþéÿúëÿéÿí. î ùèññëÿð. éóìøàã êöðñöäÿ îòóðìóøäóì âÿ êö÷ÿ åéâàíûíà à÷ûëàí ïÿíúÿðÿëÿðè. ÿí ÷îõ ñåâäèéèì ôÿñèë áó ïàéûç ôÿñëèéìèø âÿ äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñÿñè äÿ ìÿíèì ö÷öí áó éàüûøûí ñÿñèéìèø âÿ î ñåâèìëè éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñà572 . ñÿí äåìÿ. åéíè çàìàíäà î áàõûøëàðäàêû åùòèðàì. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí ùèññëÿðè. î øóõ äóðóø íå÷ÿ ýöí èäè êè. áåëÿúÿ éàüûøëû êå÷èðäè âÿ íå÷ÿ ýöí èäè êè. äöøöíúÿëÿðè. øûðûëòû èëÿ êö÷ÿäÿí àõàí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëìèðäè (âÿ ÿëáÿòòÿ. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí òÿìèçëèéè ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î äöøöíúÿëÿð. îòóðìàã èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿéèðäèì êè.. éàëíûç ìÿíèì èø îòàüûìà éîõ. ßáäöëÿëèíè. î ÷èñêèíëè ýöíäÿ ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø ýþðäöì âÿ áöòöí áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ (åëÿ ùåé éàüûø éàüàí ùÿìèí ïàéûç ýöíëÿðè ÿðçèíäÿ. ìÿí þçöì èñòÿìèðäèì êè. åëÿ áèë. áèð øÿôôàôëûã âàð èäè. åëÿ áèë êè. åëÿ áåëÿúÿ.áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ äèê äàéàíûá ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ìÿðìÿð áàøäàøûíà áàõàí úèääè ñèôÿòëÿðè éåíÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î áàõûøëàðäàêû ýöú. ìÿí îíëàðû òÿñÿââöðöìÿ áèð-áèð ýÿòèðìèðäèì. íÿñÿ ìÿëùÿì êèìè áèð øåé èäè âÿ î ìÿëùÿìëÿ ìÿíèì éàçû ìèçèìè ñèëìèøäè. Ìÿí ãàëõûá éàòàã îòàüûíà ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. äàùà äîüðóñó. Ìÿí Úÿôÿðè. î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëñèí!). Àäèëè. ìÿíèì äöøöíúÿëÿðèìÿ. áÿëêÿ äÿ ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ.. èñòÿêëÿðèìÿ äÿ áèð òÿìèçëèê ýÿòèðèð. ñîéóíóá éåðèìÿ ýèðèá éàòìàã èñòÿìèðäèì. Ñåíòéàáð íå÷ÿ ýöí èäè êè.

. Úÿáðàéûë.áèëìèðÿì. ÿë-öçöìö éóéàðäûì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû î àëòû íÿôÿðëÿ.. íåúÿ äåéÿðëÿð. éîõ.. ÷öíêè ìÿíèì öðÿéèì ùèññ åëÿéèðäè: øûðùàøûð éàüûøëû áó ñåíòéàáð ýåúÿñè ùÿìèí ìöðýö ìÿíÿ íÿ èñÿ äåéÿúÿê. áèëèðäèì êè. . éîõ. Àüàðÿùèì þçö äåéèëäè.àììà îíëàðà ÷îõ îõøàéûðäûëàð. éà ÷àé è÷ÿðäèì.. ìöðýöëÿìÿê èñòÿéèðäèì. ... 573 . Úÿáðàéûëà..î êàðâàí éàëíûç Àü Äÿâÿäÿí èáàðÿò èäè. Êàðâàí úàâàá âåðäè (ñàðáàíëàð éîõ... Ãîúà. î ñàðáàíëàð áèð-áèð Úÿôÿðÿ.. áåø. ùÿðÿ þç äÿâÿñèíèí ãàáàüûíà äöøöá ýåäèðäè âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè..). áèëìèðÿì âÿ ìÿí î êàðâàíäàí ñîðóøäóì (áÿëêÿ äÿ î ñóàëû âåðÿí ìÿí äåéèëäèì.... àëòû. áó ñàðáàíëàð Úÿôÿð þçö äåéèëäè. î õóðúóíëàðäàí ýöúëÿ ùèññ îëóíàí âàãîí èéè ýÿëèðäè. áÿëêÿ äÿ ùå÷ àäàì äåéèëäè. ìÿùç áöòöí êàðâàí úàâàá âåðäè). ìÿí èñòÿñÿéäèì ìöðýöëÿìÿçäèì. ßáäöëÿëèéÿ. àììà ìÿí äÿ ùàðàäàñà î êàðâàíûí éàíûíäà èäèì. ÿëáÿòòÿ. ùÿð äÿâÿíèí äÿ þç ñàðáàíû âàð èäè.ö÷. .. êèìñÿ áèð áàøãà àäàì èäè. ìÿí (éàõóä óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó... àììà î ýþçÿë õóðúóíëàð. Ãîúàéà. éîõñà ìÿíè ãàðà áàñûðäû? àììà ùÿð ùàëäà ìÿí áöòöí áóíëàðû ýþðöðäöì. î éóìøàã êöðñöäÿ ìöðýö ìÿíè ìàãíèò êèìè þçöíÿ ÷ÿêèðäè âÿ ìÿí äÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðìèðäèì. Àüàðÿùèìÿ îõøàéûð... . áþéöê ùÿñèð çÿíáèëÿ îõøàéûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè.. àéûã áàøëà öç-öçÿ äóðàðäûì (áöòöí áó éåääè-ñÿêêèç ýöíäÿ îëäóüó êèìè).. ßáäöëÿëè. Àü Äÿâÿëÿð éîõ. éàõóä çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð) áó ñóàëû íèéÿ âåðäèì. ìÿí þçöìö ýþðìöðäöì.....íÿ èñÿ ýþñòÿðÿúÿê..Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèðèê!..... î êàðâàí Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèð.. áèëìèðÿì..àñà ìÿí ìöðýöëÿìÿéÿ áàøëàäûì. î êàðâàíäà àëòû äÿâÿ âàð èäè... .. áÿëêÿ äÿ î êàðâàíû þòöðöðäöì. î ýþçÿë õóðúóíëàð éóíäàí òîõóíìóøäó. àéàüà ãàëõàðäûì. åéíè çàìàíäà..áèð.. Àäèëÿ.. ÿêñèíÿ.. Àäèë þçö äåéèëäè. áóíó ìÿí áèëèðäèì. àììà áó ýåúÿ éàðûñû. î äÿâÿëÿðèí áåëèíäÿ èðè õóðúóíëàð âàð èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. . . ýöíöí àëòûíäà éàìéàøûë äöçÿíëèê áîéó óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó èäè.ùàðà?. éàõóä óçàãëàðäàí áàõàí çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð èäè?. áöòöí áóíëàð éóõó èäè. ìÿí êè ëàï ÿââÿëäÿí áèëèðäèì î êàðâàíûí ùàðà ýåòäèéèíè. ....

............... ìÿí áóíó áèëèðäèì.........äöçäöð... 349 574 ... àììà ìÿí èíäè î áþéöê ÷îõìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ éàøàéàí âÿ àüëàéà-àüëàéà êö÷ÿ åéâàíûíäàí îòàüà ãà÷àí î óøàüûí éåðèíÿ ñåâèíèðäèì..î óøàã ñåâèíèðäè..... ìÿí êàðâàíûí î úàâàáûíà ñåâèíäèì........éîõ..... ......................................... Êå÷ìèø....... 1984.... î Àü Äÿâÿ êàðâàíûíû Ýÿëÿúÿéÿ éîëà ñàëûðäû... 143 Àü äÿâÿ ....... ÷öíêè ÿñëèíäÿ........................................... ......... àììà áóíà áàõìàéàðàã.......................... 5 Ãàòèë ................. éîëà ñàëàí èñÿ ãàëûí ãàøëàðûí àëòûíäàí áàõàí èðè âÿ ãàðà ýþçëÿð èäè........... î óøàã ýöëöðäö âÿ ùÿìèí êàðâàíû éîëà ñàëûðäû.... ñåâèíÿí ìÿí äåéèëäèì...........éîõ................ ñåâèíÿí ìÿí èäèì.......... 79 ÐÎÌÀÍËÀÐ Ìàùìóä âÿ Ìÿðéÿì ............. ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ ÏÉÅÑËßÐ Òàóí éàøàéûð ................... Øöâÿëàí—Áàêû...î óøàã Ýÿëÿúÿêäÿ äàéàíìûøäû âÿ Ýÿëÿúÿêäÿí ýþðöíÿí î êàðâàíû ãàðøûëàéûðäû........ . äàùà äîüðóñó..... ..

òàéìñ ãàðíèòóðó. ×àïà èìçàëàíìûø 28. ÁßÄÈÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Úåéùóí Òàüûéåâ. ÒÅÕÍÈÊÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Èëùàì Íèôòÿëèéåâ. ÊÎÐÐÅÊÒÎÐËÀÐ Ðÿôèãÿ Ãÿíáÿðãûçû. ÎÏÅÐÀÒÎÐÓ Àéýöí ßìèðëè. 37. Àçÿð Éóíóñîâ. ôîðìàòû 60õ90 1/16. Àíàð Àáäóëëàéåâ.2005.: 4989555.09.0 ÷. 4937255. ( Òåë. ÐßÑÑÀÌÛ Èëãàð Òîôèãîüëó. ñàéû 1000. ñèôàðèø 01/04. ×ÀÏÀ ÌßÑÓË Ñÿððàô Ìöðñÿëîâ.ÅË×ÈÍ (ßÔßÍÄÈÉÅ ÅË×ÈÍ ÈËÉÀÑ îüëó) ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ (10 úèëääÿ) 4-úö úèëä ÍßØÐÈÉÉÀÒ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Àêèô Äÿíçèçàäÿ. îôñåò êàüûçû ¹1. Ýöëàðÿ Ãÿäèðëè. Ôÿðèäÿ ßëÿñýÿðëè.â. Êèòàá * «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» íÿøðèééàòûíäà íÿøðÿ ùàçûðëàíìûø âÿ îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð. 4902757 575 .

576 .

4-37 577 .

578 .

579 .

580 .

581 .

582 .

583 .

584 .

585 .

586 .

587 .

588 .

589 .

590 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful