ÀÜ ÄßÂß

«×ÈÍÀÐ-×ÀÏ»
ÁÀÊÛ — 2003

349

Àç.2
Å46

Ðåäàêòîðó
Äèë ñóç

Íàøèðè
Ãîøãàð Èñìàéûëîüëó

Åë÷èí.

Å46 ÀÜ ÄßÂß. Áàêû, «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» ìöÿññèñÿñèíèí íÿøðèééàòû, 2003,
— 242 ñÿù.

E 4702060200
122

350

© «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» , 2003

I

«Ñÿí ìÿíèì ùÿéàòûì èäèí.»
Èêè èëäÿí àðòûã èäè êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà éàëíûç áó
ñþçëÿð éàçûëìûø àäñûç, øÿêèëñèç ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäàí þòöðäöì âÿ
ùÿð äÿôÿ äÿ áó àäè ñþçëÿð, áó àäè úöìëÿ ìÿíè ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû,
öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã âÿ åéíè çàìàíäà äà áèð äîüìàëûã ÿìÿëÿ ýÿòèðèðäè, òàíûìàäûüûì, áèëìÿäèéèì âÿ èëëÿðèí êöëÿéèíèí, ãàðûíûí,
éàüûøûíûí, èñòèñèíèí àëòûíäà ãàðàëûá-áîçàðûá êþùíÿëìèø, ÷îïóð-÷îïóð
îëìóø áó ãÿáèð äàøû ùÿð äÿôÿ äÿðèí áèð êÿäÿðäÿí õÿáÿð âåðèðäè, âÿôàñûçëûãäàí, ýÿëäè-ýåäÿðëèêäÿí äåéèðäè, íÿ âàõòñà êèìèíñÿ õîøáÿõòëèéèíäÿí âÿ õîøáÿõòëèéèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüûíäàí, î
êå÷ìèøèí ÿë÷àòìàçëûüûíäàí, öíéåòìÿçëèéèíäÿí ñþéëÿéèðäè.
Ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíàñûç ñþç îëìóð, ÿí àäè
áèð ñþç, ÿí èáòèäàè áèð ôèêèð äÿ ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ìÿíàëàíûð,
äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçö, ôèêðè îëóð, éÿãèí îíà ýþðÿ êè, ãÿáèðèñòàíëûüûí þçö äöíéàíûí ÿí ìÿíàëû éåðèäèð.
Ãÿáèðèñòàí êèìëèéèíäÿí, íÿ÷èëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, èíñàíû
ôèëîñîô åäèð âÿ ñÿíèí î àíëàðäàêû ôèêèðëÿðèí áèð àçäàí, éÿíè ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõàíäàí ñîíðà, àäè, ùÿòòà áÿñèò ýþðöíöð, àììà ùÿìèí ôèêèðëÿð ãÿáèðèñòàíëûãäà åëÿ áèë êè, äöíéàíûí ÿí ìöäðèê ôèêèðëÿðèäèð.
Áèð àç àøàüûäà éåíÿ äÿ àäñûç, øÿêèëñèç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøû âÿ
öñòöíäÿ äàøéîíàíûí ÿéðè-öéðö õÿòòèéëÿ áåëÿ áèð éàçû: «Øàèðëÿð îëäó
êè, áèð ìèñðà äà éàçìàäû».
Ñîíðà áàøãà áèð ãÿáèð äàøû: «ßëâèäà».
Ñîíðà: «Ùÿëÿ ñàüàì, àüëàðàì, þëëÿì, òîðïàüûì àüëàð».
Ñîíðà: «Îüëó þëÿí àíàëàð, âàé!».
Èêè èëäÿí àðòûãäûð êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí åâÿ ãàéûäàíäà áó
éàçûëàðû îõóéóðàì âÿ áöòöí ýöíö, áöòöí ýåúÿíè î éàçûëàðûí ÿùâàëû
ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëóð, ñîíðà ñÿùÿð à÷ûëûð âÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõûð, î
éàçûëàð äà óíóäóëóð...
Ãÿáèðèñòàíëûüûí ýöúëÿ ñåçèëÿí õöñóñè áèð ãîõóñó îëóð, áÿëêÿ äÿ
áó, áèð-áèðèíÿ ãàðûøìûø òÿçÿ âÿ êþùíÿ ýöë, ÷öðöìöø éàðïàã, éåíèúÿ
ãàçûëìûø òîðïàã èéèäèð? Áèëìèðÿì, àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î ãÿáèðèñòàíëûã ãîõóñó àäàìûí ïàëòàðûíà ùîïóð, áèð ìöääÿò ÷ÿêèëèá ýåò351

ìèð; ùÿð ùàëäà ìÿí ñîí èêè èëäÿ ùÿìèøÿ ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà ßñìÿð — ìÿíèì àðâàäûì — ìÿíàëû-ìÿíàëû öçöìÿ áàõûð, áèð ñþç
äåìèð, àììà ìÿí áàøà äöøöðÿì êè, ßñìÿð ìÿíèì ùàðàäàí ýÿëäèéèìè áèëèð.
Áîç âÿ ÷èñêèíëè áèð ñåíòéàáð ýöíö èäè, éàüûø ãÿáèð äàøëàðûíû èñëàòìûøäû âÿ áöòöí ãÿáèðèñòàíëûãäà ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð òÿìèçëèê,
ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð ãöññÿ âÿ áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè.
Ìÿí ùÿìèí áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíö îíëàðû ýþðÿí êèìè
òàíûäûì.
Äàùà äîüðóñó, ìÿí ÿââÿëúÿ îíëàðû ýþðäöì, öðÿéèì áèðäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû âÿ éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìÿí îíëàðû òàíûäûì âÿ
áöòöí áó ìöääÿò úÿìè áèðúÿ àí ÷ÿêäè.
Ãûðõ èëäÿí ñîíðà ìÿí áèðèíúè äÿôÿ èäè êè, îíëàðû ýþðöðäöì, àììà àëòûñûíû äà áèð-áèð òàíûäûì; ñà÷ëàðû àüàðìûø âÿ òþêöëìöø, öçëÿðèíÿ ãûðûø äöøìöø áó éàøëû àäàìëàð ÎÍËÀÐ èäè: Úÿôÿð èäè, Àäèë èäè,
ßáäöëÿëè èäè, Ãîúà èäè, Úÿáðàéûë èäè, Àüàðÿùèì èäè.
Àëòûñû äà î ãàðà ìÿðìÿð äàøëû ãÿáèðèí äþâðÿñèíäÿ äàéàíìûøäû,
ùå÷ áèðè ùå÷ íÿ äåìèðäè, àëòûñû äà ýþçöíö î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà äèêìèøäè, àëòûñû äà øóõ äàéàíìûøäû âÿ Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Ãîúàíûí, Úÿáðàéûëûí, Àüàðÿùèìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû
èëÿ öçáÿöç áåëÿúÿ äèê äàéàíìàñû, àëòûñûíûí äà øóõ ãàìÿòè, àëòûñûíûí
äà òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð äàøà áàõìàñû ùÿìèí
áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ î ãÿáèðèñòàí ùÿçèíëèéèíÿ åëÿ áèë
êè, áèðäÿí-áèðÿ áèð ýöìðàùëûã, áèð èíàì ýÿòèðäè âÿ î àíëàðäà ìÿíÿ
åëÿ ýÿëäè êè, áó àëòû êèøèíèí òàìàì ëàë ñöêóò è÷èíäÿ áåëÿúÿ øóõ äóðóøó, î ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøûíà áåëÿúÿ ñÿäàãÿòè âÿ åùòèðàìû î äÿì
éàüûøûí ãÿáèðèñòàíëûãäà èñëàòäûüû áöòöí ãÿáèð äàøëàðûíäà — òÿçÿñèíäÿ äÿ, êþùíÿñèíäÿ äÿ, çÿíýèíèíäÿ äÿ, êàñûáûíäà äà äÿëè áèð öìèä
éàðàòäû.
Ìÿí èêè èëäÿí àðòûã áèð ìöääÿò èäè êè, ùÿôòÿäÿ, èêè ùÿôòÿäÿ áèð
äÿôÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó úûüûðû èëÿ þç ãÿáðèìÿ ýåäèðäèì (Áåëÿ äåìÿê îëàðìû? Íÿ ö÷öí îëìóð? ßýÿð áèç «ìÿíèì îüëóì», «ìÿíèì
àíàì» äåéèðèêñÿ, íÿ ö÷öí «ìÿíèì ãÿáðèì» äåéÿ áèëìÿðèê? Áó î
äåìÿê äåéèë êè, ìöòëÿã ñÿí þçöí î ãÿáðèí è÷èíäÿ îëìàëûñàí...) âÿ
áó úûüûðëà äà ýåðè ãàéûäûðäûì âÿ èíäè, éàëíûç èíäè, þç úûüûðûìäà àéàã
ñàõëàéûá î àëòû íÿôÿð øóõ äàéàíìûø éàøëû êèøèëÿðÿ áàõäûüûì àíäà
ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, ÿñëèíäÿ ìÿí ùÿìèøÿ áó éåðäÿí þòÿíäÿ î ãàðà
ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí íÿçÿðëÿðèíè þç öçÿðèìäÿ ùèññ åòìèøÿì...
352

ñà÷û îðòàäàí ñåéðÿëìèø. ùÿìèí êèøè ìÿíÿì. áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí ñÿñèíè åøèòäèì âÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíè òàíûäûì. îíëàðûí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè úèääèëèêäÿ âÿ åùòèðàìäà áó ãÿáèðèñòàíëûã ãöññÿñèíè äàüûäàí.. — Òàíûéûðñûíûçìû. — äåìÿê èñòÿäèì. — Ìÿí äÿ ßëÿêáÿðÿì! — ãûøãûðìàã èñòÿäèì.. ýþçëÿðè åéíÿêëè î êèøèíè êÿíàðäàí ýþðäöì âÿ î äÿì ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. ßáäöëÿëèéÿ. Àäèëÿ. Àäèëÿ. ýèúýàùûíûí òöêëÿðè àüàðìûø. Úÿáðàéûë. ãîúàëìûø ßáäöëÿëèéÿ. Ãîúàëìûø Úÿôÿð. ãîúàëìûø Àäèëÿ. ßáäöëÿëèíèí. áó öìèäñèç ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòóíó ïîçàí. éàäûíûçà äöøäöìö. àììà éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. Àüàðÿùèìÿ áàõûðäûì. Ãîúàíûí... äàùà äîüðóñó. Úÿáðàéûëà. Ãîúàéà. ãîúàëìûø ßáäöëÿëè. þçöì þçöìÿ äÿ óçàãäàí áàõäûì. Ìÿí ãîúàëìûø Úÿôÿðÿ. ùÿìèí ÷èñêèíëè 4-23 353 . ùÿìèí ßëÿêáÿð äÿ ìÿíÿì!. ìÿí èíäè ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû îëàí î ãÿáèðèí éàíûíäà éåíÿ äÿ ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë Áàëàêÿðèìëÿ öçáÿöç îòóðäóì.Ìÿí þç úûüûðûìäà äàéàíûá Úÿôÿðÿ. . ãÿáèðëÿðèí àðàñû èëÿ ýåäÿí úûüûðäà (ìÿíèì úûüûðûìäà!) åëÿ-áåëÿúÿ äàéàíûá áèð-áèð îíëàðà áàõäûì: Úÿôÿðÿ. Ãîúàéà.. Úÿáðàéûëà. Úÿáðàéûëà. ãîúàëìûø Àäèë. ãîúàëìûø Ãîúà. êþêÿëìÿéÿ áàøëàìûø. Áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí ñàðû ïåíúÿéèíèí ðÿíýè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éàéûëäû.. Ãîúàéà. åëÿ áèë.» äåìÿê èñòÿäèì. Àüàðÿùèì òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû.. ßáäöëÿëèéÿ.. Àäèëèí. î ñàðû ðÿíý äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýÿëäèéè êèìè.. Àüàðÿùèìèí öñòöíÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì: — «Ìÿí ñèçè òàíûäûì!.. ãÿáèðëÿðèí àðàñûíäàí êå÷ÿí úûüûðäà äàéàíìûø âÿ éàøû ÿëëèíè êå÷ìèø.. Àüàðÿùèìÿ.. Àü Äÿâÿíèí íÿçÿðëÿðèíäÿí äàíûøàðäû. áàõ. Îíëàðûí äóðóøóíäà. Îíäà î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû éîõ èäè. î áàëàúà ßëÿêáÿðè äåéèðÿì. áèðäÿí-áèðÿ äÿ éîõ îëäó âÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàêû ùÿìèí ðÿíýñèçëèê è÷èíäÿ.Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí.. ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíèí èíäèñè åëÿ áèë ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ ÿðèäè. Úÿáðàéûëûí. Áàëàêÿðèì ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéè ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñû ÷àëûíäû. Àüàðÿùèìÿ áàõà-áàõà ìÿíèì ö÷öí ñÿñëÿíÿí î òöòÿê ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ áó äÿì ìÿí. ñîíðà ìÿí Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà éåääè-ñÿêêèç éàøëû ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿð êèìè Úÿôÿðèí. áóëàøûã áèð áîçëóã è÷èíäÿ áó éåðèí êå÷ìèøè úàíëàíäû. èòäè.

åøèäèðñèíèçìè!.. Ìÿí Õàíûì õàëàíû äà ñåâèðäèì. ýþðìÿäèéèì áèð íàð àüàúû ýþðäöì âÿ î íàð àüàúûíûí öñòöíäÿ ö÷äþðä äÿíÿ ãûïãûðìûçû íàð âàð èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êÿäÿðè èëÿ ùå÷ úöðÿ óéóøìàéàí. Õàíûì õàëà. ãÿáèðèñòàíëûãäàêû òÿê-òöê ñþéöä àüàúûíûí. Î âàõò àòàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ óçàã âÿ äóìàíëû áèð ýÿëÿúÿêäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åøèäèðñèíèçìè. ßáäöëÿëè. î íàðëàðûí ùÿìèí ãûðìûçûñû ñþéöäëÿðèí. òÿíòÿíÿñèíäÿí ãîðõìàéûá ãûøãûðìàã èñòÿäèì êè. ñèçè ñåâèðÿì. II Áèð äÿôÿ àòàì ùÿéÿòäÿêè òàëâàðûí àëòûíäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ éåíÿ äÿ óçàãëàðà áàõäû. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðÿí íÿ èñÿ âàð èäè âÿ î «íÿ èñÿ» áèð éóìðóã ãÿùÿð êèìè ìÿíèì áîüàçûìà ïÿð÷èì îëäó... Áàõ. Ùå÷ áèëìÿéÿúÿêñÿí êè. áèð ìöääÿò äàíûøìàäû.... ñÿíäÿí áèð àç éóõàðûäà. Àäèë. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðûíà äà áèð èøûã âåðäè. «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèìèí àðâàäû. áåëÿ áèð òÿìèç ìåùèí ùÿñðÿòèíäÿ èäèì. àììà î ãÿùÿðäÿ ãÿáèðèñòàí ìÿéóñëóüó èëÿ. ãîúàëìûñàí. ùå÷ âàõò ýåäèá î óçàã ýÿëÿúÿéÿ ÷àòìàéàúàüàì.. àììà î òÿìèç ìåù ìÿíèì è÷èìäÿí ÿñèá êå÷äè. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðû òÿðïÿíìèðäè. Ãîúà.. Àüàðÿùèì... áèð äóðüóíëóã è÷èíäÿ ãàëìûøäû. ýþðÿúÿêñÿí êè. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà èíäèéÿäÿê ôèêèð âåðìÿäèéèì.. Ñîíðà ìÿí î àëòû íÿôÿðèí äàéàíäûüû òÿðÿôäÿ.. III Ýåúÿíèí ñÿññèçëèéè è÷èíäÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿêè ÿëéàçìàëàðûíà.ñåíòéàáð ýöíö éàüûøûí àëòûíäà èñëàíìûø ãÿáèðëÿðÿ áèð èñòèëèê. åëÿ áèë. î äà Ñîíàíûí ãÿáðèäèð.. áó úûüûðûí ëàï éóõàðû áàøûíäàêû î àü ãÿáèð äàøûíû ýþðöðñÿíìè. ìÿí áó ñþçöí ýóðóëòóñóíäàí. òÿìèç áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí óçóí ìöääÿò èäè êè. ñåâèíìÿéÿ áÿíçÿð áèð øåé âàð èäè.. äàùà äîüðóñó. éàçûëàðû éàðûì÷ûã ãàëìûø âÿðÿãëÿðÿ áàõäûì âÿ éóõóñóç ýåúÿ354 . Úÿáðàéûë. Ìÿí éåíÿ äÿ ãûøãûðìàã èñòÿäèì.. Úÿôÿð. èëëÿð íåúÿ êå÷äè. ñîíðà ìÿíÿ äåäè: — Áèð âàõò ýÿëÿúÿê. ñÿíèí ùÿéÿò ãîíøóí Ñîíàíûí. ìÿí ñèçè ÷îõ èñòÿéèðÿì. ìÿíèì àíàì Ñîíàíûí. øàäëàíìàüà.

îíà åâèìèçèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà: — «Õîø ýÿëìèñÿí. êè÷èê àðàêÿñìÿíè.). Èíäèéÿúÿí éàçìàäûüûì íÿéè èñÿ éàçìàëûéäûì âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. êèìñÿ ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòàúàãäû.. ÷öíêè èíäèéÿúÿí éàçäûüûì. éàçìàüà ÷àëûøàúàãäûì. ñîíðà áèðëèêäÿ îòàüà ýèðìÿëÿðè âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõìàüû ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìäà ýþðäöéöì. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø î âÿðÿãëÿð êèìè.. ÿñýè èëÿ ìÿòáÿõèìèçèí ùÿéÿò ïÿíúÿðÿñèíèí (åâèìèçèí éåýàíÿ ïÿíúÿðÿñè355 . àéûðä åëÿìÿäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ éûüäûì âÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì. íÿ éàçàúàãäûì (ùÿð ùàëäà. åëÿ áèë. áó — íÿ èäè. åøèòäèéèì ýþðöøëÿðèí ÿí ýþçÿëè èäè. îõóäóüóì. Éàçû ìèçèìèí öñòö áîìáîø èäè. I Èëê éàäûìà ýÿëÿí áèð áàçàð ýöíöäö âÿ î óçàã áàçàð ýöíö èíäè ìÿíèì öçöìÿ ýöëöð. áöòöí áóíëàð àü âÿðÿãëÿðÿ áîøàëìàëû èäè.. òÿëÿñèê ùÿìèí ÿëéàçìàëàðû. Ìÿí êå÷èá éàçû ìèçèìèí àðõàñûíäà îòóðäóì.. ìÿòáÿõè ñöïöðöá áèð äÿ òÿìèçëÿäè.. Ùÿð äÿôÿ àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòìàüû ÿðÿôÿñèíäÿ àíàìûí îíó ãàðøûëàìàã ö÷öí ùàçûðëûã ýþðìÿñè.ëÿðè ñÿùÿðÿ êèìè îòóðóá éàçäûüûì î ÿëéàçìàëàð.. ñîüàí òÿìèçëÿäè. ùàìûñû áàéàãêû î ÿëéàçìàëàðû. àõøàì ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûüû áèð ïàð÷à ÿòè äîüðàäû âÿ áèçèì êè÷èê ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí — «êåðîñèíêà»íûí öñòöíäÿ àòàìûí ÷îõ õîøëàäûüû âÿ ùÿð äÿôÿ ñóéóíà ÷þðÿê äîüðàéûá èøòàùëà éåäèéè áîçáàø àñäû... êèìñÿ ìÿíè ãîéìàéàúàãäû.. àé Àüàêÿðèì!.. î âÿðÿãëÿð ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. áöòöí çåùíèì äîëìóøäó âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. Ìÿí íÿñÿ áàøãà áèð øåé éàçìàëûéäûì. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø ùÿìèí âÿðÿãëÿðè îõóìàäàí.» — äåìÿñè. Î àëòû íÿôÿðè ùÿìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç ýþðäöéöì î ýöíäÿí áÿðè ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. ÷àï åëÿòäèðäèéèì íÿ âàðäûñà. ìèçèí öñòöíäÿêè áó áîøëóüà áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áàñäû.. ñîíðà îíñóç äà òÿìèç îëàí îòàüûìûçû. Åëÿ áèë. Ìÿíèì ãàðøûìäàêû áó àü âÿðÿãëÿðÿ. Ùÿìèí áàçàð ýöíö äÿ àíàì ñÿùÿð òåçäÿí äóðóá íîõóä èñëàòäû.

Ñÿííÿí ÷îõ ýÿçÿí éîõäó êè. þçöí áèëèðñÿí áóíó äÿ. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí? Îäå. àíàìýèëèí àòà-áàáà éóðäó îëàí åâèìèçÿ ýÿëìèøäè. ùÿòòà áèð øåéÿ ñåâèíÿíäÿ âÿ ñåâèíúëÿ àäàìà áàõàíäà áåëÿ. áöòöí äöíéàäà ãÿðèá èäè. ùÿðäÿí àòàì ôèêðÿ ýåäÿíäÿ àíàì þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. áîçáàøäà ýþçöí îëñóí». àøàüûñûíà éîðüàí-äþøÿê. ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ùÿìèøÿ áèð ãöññÿ îëóðäó. ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè.. ïàëòàð äîëàáûíûí. þçö þçöíö áþéöòìöøäö âÿ ÿí ìÿøùóð àäàìëàðäàí áèðè îëìóøäó. —«Áó ñÿôÿðëÿð îëìàñà. Àòàì àíàìëà åâëÿíÿíäÿí ñîíðà. áèçè äÿ áÿäáÿõò åëÿéèðñÿí. éóõàðûñûíà êàñà. áÿëêÿ äÿ ìÿí àòàìûí ãÿðèáëèéèíè ñîíðàëàð — àòàì ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíäàí ñîíðà áàøà äöøìöøÿì. àòàì òÿêúÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éîõ. äàðàüû. ñîíðà áàáàì íåôò ãóéóñóíäà áîüóëóá þëìöøäö âÿ àòàì éåòèìëèêëÿ þçö þçöíö áþéöòìöøäö. ìÿùðÿáàíû áîü÷àéà ãîéäó âÿ — «ßëÿêáÿð. äàùà äîüðóñó. äöíéàäû äÿ. ìÿíèì öðÿéèì ïàðòäàéàð. êèñÿíè. äöíéàäà. îíóí ýþçëÿðèíäÿêè î äàèìè ãöññÿíè äÿ ñîíðàëàð þç òÿñÿââöðöìäÿ äÿðê åòìèøÿì. þçö äÿ êèòàá éàçàíäû. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ óøàã âàõòû àòàì êèìè òÿê ãàëìûøäû. — äåéèá ùàìàìà ýåòäè. ÷öíêè àòàì áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ãÿðèá èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ.. áåø äÿíÿ öñòö äþøÿê÷ÿëè òàõòà êÿòèëèí òîçóíó àëäû âÿ ùÿð òÿðÿô òÿðòÿìèç îëàíäàí ñîíðà. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì àòàìà «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèì äåéèðäèëÿð âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí àòàì ùÿìèøÿ ñÿôÿðëÿðäÿ îëóðäó. òÿðòÿìèç éóéóá öòöëÿäèéè àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíû ÷ûõàðûá áîü÷àéà éûüäû. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ñàêèíè îëìóøäó.. î íþøöí áÿñ öðÿéèíè öçìöð. àòàìûí ýöëöøöíäÿ äÿ. ãÿíäãàáû éûüûëìûø ðÿôëÿðèí. ö÷ ýöí356 . àììà ùÿð ùàëäà ìÿíèì î èëê óøàãëûã õàòèðÿëÿðèìäÿ àòàì ùå÷ âàõò òàìàì ãàéüûñûç ýöëìöð. Áèëìèðÿì. ñàíäûüûí. ýèçëè áèð ñûõûíòû îëóð. áàáà!» — äåéèðäè. ñàáóíó. àé ãóðáàí îëóì ñÿíÿ.íèí). àòàì ùÿëÿ óøàã âàõòû þç àòàñû èëÿ. òàìàì ãàéüûñûç ñåâèíìèð.. íþø õèôôÿò éåéèð ñÿíè. ÿñëèíäÿ. âàëëàù. ùàðà áàõûðñàí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèäèð. íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ éàâàø-éàâàø ãàéíàðà äöøìöø áîçáàøûí êÿôèíè éûüàíäàí âÿ ïèëÿòÿíèí îäóíó áèð àç àçàëäàíäàí ñîíðà ñàíäûüû à÷äû. àòàìûí ÿâÿçèíÿ àòàìäàí äà ÷îõ äÿðä ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ äåéèðäè: — Àé Àüàêÿðèì. åëÿ àäàìûí öçöíÿ ùûðûëäàéûð. áþéöéöá Áàêûäà ãàëìûøäû âÿ þìöðëöê ãÿðèá îëìóøäó. ñåâèíúèíäÿ äÿ ùÿìèøÿ áèð ãàðàíëûã. íèéÿ öçöðñÿí þçöâö. éÿíè ìÿíèì áàáàìëà áèðëèêäÿ Àðàçûí î òàéûíäàí — Òÿáðèç òÿðÿôëÿðäÿí ýÿëèá Áàêûíûí íåôò ìÿäÿíëÿðèíäÿ èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. ùàíñû øÿêëèíÿ áàõûðñàí. àé áàøûâà äþíöì. ñòÿêàí-íÿëáÿêè.

Àüàêÿðèì. Õàíûì õàëàíûí àòàñû èëÿ äîñò èìèø. àòàì áóíà øàä îëàðäû. Àòàì òÿëÿñèê àíàìûí ñþçöíö êÿñèðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èñÿ áöòöí óøàãëûãëàðûíû áèð éåðäÿ êå÷èðäèêëÿðè. — Áóíó áöòöí ìÿëÿ äàíûøûð äÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè áèð-áèð ñàòûð. Ñÿòòàð Ìÿñóì òóòóëàíäà ßëèàááàñ êèøè îíóí÷óí ÷îõ ÷à357 . ãîøìàëàð éàçàðìûø. áèð äÿ êè.. åâèìèçèí ÷þë ãàïûñûíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Êèðè. àììà áèð äÿôÿ àòàì ñÿôÿðäÿí ôèêèðëè ãàéûòäû. àòàì äàùà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ùå÷ íÿ óììóð. Ñÿòòàð Ìÿñóì áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ëàï éóõàðû áàøûíäà îëóðìóø. — áóíà òàìàì ÿìèí èäèì. àòàì áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿñÿ äÿ. ìÿí ùèññ åòäèì êè. Áÿçÿí àòàìûí ôèêèðëè âàõòëàðûíäà àíàì äåéèðäè: — Ñÿí þçöâö öçöðñÿí. éÿíè áó ìÿíàäà êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ýåäèðìèø âÿ ùÿìèí áèðýÿ ñÿôÿð çàìàíû íÿ îëìóøäóñà. ìÿí îíó éàäûìà ýÿòèðÿ áèëìèðäèì. áóíà ýþðÿ äÿ ùþðìÿò ãàçàíûð!. àíúàã øÿêèëëÿðäÿí òàíûäûüû Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëóð. îëà áèëÿð. þçöíÿ àä ãàçàíûð!. áèð ïàð÷à ÷þðÿéè èêè éåðÿ áþëäöêëÿðè àòàìû ãÿáóë åëÿìèð. ÷öíêè î òóòóëóá ýåäÿíäÿ ö÷äþðä éàøûì âàð èäè. ñåâèíÿðäè. àíúàã îäå. þçö äÿ ßëèàááàñ êèøè èëÿ. ñîíðà ìÿëóì îëäó êè. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëè ÷àï îëóíóðäó âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ àòàì ùàíñû õàùèøäÿí þòðöñÿ íå÷ÿ âàõòäàí áÿðè ýþðìÿäèéè óøàãëûã äîñòó Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåäèð. — Áó íÿ ñþçëÿðäè äàíûøûðñàí? Áèçè õàòàéà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí? Àíàì: — Õàòàéà íþø ñàëûðàì. ùàìûñûíû áèð-áèð ýöäàçà âåðèð.. ìöÿëëèì èìèø. àììà ìÿí ùÿìèøÿ ùèññ åäèðäèì êè. — áèðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëñàéäû âÿ áöòöí àëÿìäÿ ìÿøùóð àäàì îëàí Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèðäÿí-áèðÿ áèçèì åâèìèçÿ ýèðñÿéäè. âàõòû îëìóð âÿ áóíäàí ñîíðà àíàìûí áöòöí äöíéàäà ÿí áèðèíúè äöøìÿíè þìðöíäÿ öçöíö ýþðìÿäèéè.. Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí íÿñÿ óìóð. Àòàì äàùà ùå÷ âàõò Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåòìÿäè âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ùå÷ âàõò àòàìû èòèðèá-àõòàðìàäû. — äåéèðäè. áåø ýöíäÿí-áèð. Áÿéÿì áèçèì éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìó î ýöäàçà âåðìÿéèá? Äàé áóíó äöíéàäà áèëìÿéÿí àäàì éîõäó êè. íÿ ãÿäÿð àëèì àäàìëàð âàð. àðà-ñûðà ãÿçÿëëÿð. áÿëêÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí àòàìäàí õîøó ýÿëìèðìèø. áàøûâà äþíöì.äÿí-áèð. áÿëêÿ äÿ îíëàð ÿñëèíäÿ éàõûí äîñò äåéèëìèøëÿð. Àüàêÿðèì. åâèìèçèí áåëÿ áèð ãîíàüûéëà ôÿõð åäÿðäè. Áèëìèðÿì.— äåéèðäè.. Àüàêÿðèì. àòàìûí èøëÿäèéè âàãîíäà áàøãà ùþðìÿòëè ñÿðíèøèíëÿðëÿ áÿðàáÿð. àé ãûç. Ôÿòóëëà Ùàòÿì íÿ ãÿäÿð éàõøû øàèðëÿð âàð.

«áþéöê àäàì» îëìàüûíû ùàðäàñà áèð áàëàúà ãûñãàíûðäû).ëûøûá. àéàããàáû êèìè ñàòûð âÿ îíà ýþðÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ äöíéàíûí ÿí ãîðõóíú àäàìû èäè. áó. àòàì äà éåêÿ êèøè îëìàüûíà áàõìàéàðàã. ÿñëèíäÿ.... îíóí áàðÿñèíäÿ àíàì àòàìëà àúûãëû äàíûøûðäû.. àììà áó ñþùáÿò òÿñàäöôäÿí-òÿñàäöôÿ äöøÿðäè. Ìÿí ÿââÿëúÿ áåëÿ ñþùáÿòëÿðÿ ãóëàã àñàíäà åëÿ áèëèðäèì êè.. éàíàéàíà äàíûøûðäû. ßëèàááàñ êèøè î âàõò äåéèá: «—Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. ÷öíêè áèð äÿ ýþðöðäöí êè.. åëÿ ìÿíèì êèìè. àòàì õÿéàëà äàëàíäà. ìÿí îíäàí ãîðõóðäóì âÿ ìÿí äÿ àòàì êèìè èñòÿìèðäèì êè. Àüàêÿðèì!. àíàìûí áèð óøàüûäûð. Àëëàù åëÿìÿñèí!. áèçèì åâäÿ îíóí ñþùáÿòè ýåòñèí. õèôôÿò ÷ÿêÿíäÿ àíàì. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. äöíéàäà éåýàíÿ áèð ñÿáÿá èäè êè. àììà áèð øåé ÷ûõìàéûá. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí... — áóíäàí éÿãèí àíàìûí þçöíöí äÿ õÿáÿðè éîõ èäè — àíàì àòàìëà áèð éåðäÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ áþéöìöø Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ìÿøùóðëóüóíó. îðà-áóðà ÷îõ ýåäèá. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. ùå÷ íÿäÿí ãîðõìàéûá.. áàúû (àòàì ùÿðäÿí àíàìà «áàúû» äåéÿðäè âÿ àòàìûí àíàìà «áàúû» äåìÿñè ìÿíèì ÷îõ õîøóìà ýÿëèðäè). áàøãà âàõòëàð èñÿ àíàì ìÿíèìëÿ íåúÿ äàíûøûðäûñà. Àòàì éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ìöëàéèìëèéè èëÿ: — Ñÿíèí áþéöêëÿðëÿ íÿ èøèí âàð. áÿçÿí àòàì åâäÿ îëìàéàíäà äà ìÿí àíàìûí Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ íåúÿ íèôðÿò åëÿäèéèíè äóéóðäóì. ýóéà êè.» Àòàì äåéèðäè: — Èíäè ìÿí äÿ ýåäèì áàøëàéûì àäàì ñàòìàüà? Áó äÿôÿ àíàì ãîðõóðäó: — À-à-à. îíà öðÿê-äèðÿê âåðìÿê ö÷öí áó ñþùáÿòè ñàëûðäû (áèð äÿ îíà ýþðÿ êè. — Áèçèì íÿéèìèçÿ ýÿðÿêäè?. ßñòÿüôöðóëëàù äå. Áþéöêëÿðèí èøèíÿ ãàðûøìà. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäó. àíàì Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåòèí åëÿ ùÿìèí øÿêèë ùèññÿñè èëÿ ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíè òÿìèçëÿéèð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ýöëÿ-ýöëÿ ÷ÿêèëìèø øÿêèëè íþéöò ïèëÿ358 . áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. — äåéèðäè. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ.. éàõóä äöêàíäà ïåíúÿê êèìè. àòàìëà äà åëÿ äàíûøûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí ìèñðà-ìèñðà àëòûíäàí ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. äàùà äîüðóñó. Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåýàíÿ àäàì âÿ öìóìèééÿòëÿ. åé ýöë. éÿíè áàçàðäà áèð êèëî ÿíúèð êèìè. àúûãëû éîõ. Äöçäöð. Ìèðçÿ éàçûá êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè ùÿãèãè ìÿíàäà. çàëûì îüëó!. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà.

ßçèçàüà ÿìè èëÿ. ßëÿêáÿð. áîçáàø áèøäè?. òÿðòÿìèç àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû éûüûëìûøäû. ãàðà àéàããàáûëàðûíû êðåì èëÿ ñèëèá òÿðòÿìèç ïàðûëäàäûðäû âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. áàøñàüëûüû âåðèðäè. éà Àäèëÿ. îðà ýåäèðäè. ñÿôÿðäÿ îëäóüó ìöääÿòäÿ ìÿùÿëëÿäÿ éàñû îëàí âàðäûñà. Ùÿìèí áàçàð ýöíö àíàì ùàìàìäàí ãàéûòäû âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèøÿ ùàìàìäàí ñîíðà îëäóüó êèìè. ìèñàë ö÷öí. ñÿêèäÿ ãîéóëìóø öñòöäþøÿêúÿëè òàõòà êÿòèëëÿðäÿ îòóðóá (î òàõòà êÿòèëëÿðè áèç óøàãëàð åâëÿðèìèçäÿí ýÿòèðèðäèê. èêèíúè ýöí àíàìûí öòöëÿéèá ùàçûðëàäûüû òöíä ýþé «øèâéîò» êîñòéóìóíó ýåéèðäè. Àòàìäà åëÿ õàñèééÿòëÿð âàð èäè êè. Ùÿñÿíàüà ÿìè èëÿ. ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè èëÿ ùàë-ÿùâàë òóòóðäó. éàíàãëàðû ãûïãûðìûçû èäè. íÿëáÿêè-ñòÿêàíû. ùÿðäÿí ôàðñ ñþçëÿðè èøëÿòìÿéèíÿ äÿ ùå÷ êèì ýöëìöðäö.. àòàì áèðèíúè íþâáÿäÿ Ñàðû ùàìàìà ýåäèðäè âÿ áèð ýöí ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè åâäÿ èñòèðàùÿò åäèðäè. íÿ éîõ? Àòàì äåéèðäè: — Íÿ îëàúàã. áèç äÿ êö÷ÿéÿ äàøûéûðäûã. àììà àòàìûí áó úöð úÿùÿòëÿðè. ëàü åëÿìèðäè. àòàìûí áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êèìè éîõ. ýåäèá òÿáðèê åëÿéèðäè.). äàäàø? Èíñàí åëÿ ùÿð éåðäÿ èíñàíäû äÿ. ãÿðèáÿ èäè. ñîíðà äà áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àøàüûäà. îíó ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùþðìÿòäÿí ñàëìûðäû. ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðû îíó êèøè ùåñàá åëÿìÿçäè. ßëèàááàñ êèøè èëÿ ñþùáÿò åäèðäè. ùÿòòà. éà Úÿáðàéûëà..òèñèíèí äÿìèðèíÿ ñöðòöëÿ-ñöðòöëÿ. íÿäÿíñÿ. íþéöòäÿí íÿì ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëöðäö. àòàëàðûìûç ñþùáÿòëÿðèíè åëÿéèá ãóðòàðûá.. ýþçàéäûíëûüû âåðèðäè. àéàüà ãàëõàíäàí ñîíðà äà àïàðûðäûã) ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ (÷àéû äà åâäÿ àíàëàðûìûç äÿìëÿéèðäè. óøàüû îëàí âàðäûñà. éà äà Àüàðÿùèìÿ êÿñäèðèðäèì (Ãîúà ùÿìèøÿ êèòàá-äÿôòÿðëÿ ìÿøüóë îëäóüó ö÷öí îíà ìöðàúèÿò åòìèðäèì. áàøãà ëÿùúÿ èëÿ äàíûøìàüûíà. ìÿíèì àëÿìèìäÿ ãîëòóüóíäà êèòàá-äÿôòÿð ýÿçäèðìÿêëÿ ùÿéÿòäÿ òîéóã áàøû êÿñìÿê áèðáèðèíÿ óéóøìóðäó. ãÿíääàíû öñòöíÿ êè÷èê àü ñöôðÿ ñàëûíìûø âÿ îðòàéà ãîéóëìóø êÿòèëÿ äöçöðäöê) Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ. Ðóñåòäÿ íÿ âàð. àëûøûáéàíûðäû. éà ßáäöëÿëèéÿ. — Íîëäó. àòàì òîéóã êÿñÿ áèëìèðäè. Ãàòàð àòàìû Ðóñèéàíûí óçàã øÿùÿðëÿðèíÿ àïàðûðäû âÿ î óçàã ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà. îíóí éåðèíÿ áàøãà áèðèñè îëñàéäû. òîéó îëàí âàðäûñà. ÷àéäàíû. ùÿðäÿí ñòàíñèéàëàðäà óúóç ãèéìÿòÿ àëûá ýÿòèðäèéè òîéóãëàðû ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíà — Úÿôÿðÿ. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøóðäó: — Àüàêÿðèì. Àíàì òÿëÿñèê ãàçàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áîçáàøà áàõäû: 359 .

àéàããàáûëàðûíû ÷ûõàðûá îòàüà êå÷äè.. — Ñîíðà ìÿíè þïäö.. áîëëóãëà íÿôÿñ àëàí ùå÷ áèð åâäÿ.). — äåäè. çèéàñû âàð èäè. Ìÿëóì îëäó êè. ñÿíèí ïàéûíû ÷ÿêèì.. åëÿ ùÿìèí áàçàð ýöíöíöí àõøàìû òÿçÿäÿí áèðùÿôòÿëèê ñÿôÿðÿ ÷ûõàúàã... éàõóä äà àíàì àòàìû þïìÿìèøäè. àììà ìÿí áóíó ýþðìÿñÿì äÿ áèëèðäèì êè. ýÿë ñÿí îòóð. — äåäè. ìÿíè ýþðìÿéèíÿ ñåâèíÿ-ñåâèíÿ (âÿ ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î ãöññÿ èëÿ. àüçûíàúàí äîëó ùå÷ áèð çÿíáèëäÿ î ãîõóíó ùèññ åòìÿìèøÿì... Àíàì: 360 . àììà ëÿíýèìÿäè.. — äåäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè äÿ ÿëàâÿ åëÿäè: — Íÿ óçóí ÷ÿêäè áó ñÿôÿðöí? ßëäÿí ñàëìàäû ñÿíè? Àòàì åâÿ ýÿëìÿéèíÿ. àíàì öðÿéè äþéöíÿ-äþéöíÿ àòàìûí éîëóíó ýþçëÿéèð. Àòàì ýÿëÿíäÿ àíàì ùÿìèøÿêè ùÿéÿúàíëà îíó ãàïûíûí àüçûíäà ãàðøûëàäû: — Õîø ýÿëäèí!. ùàéûô êè. åëÿúÿ äþéöíöð. àíàì: — Ùÿìèøÿ òÿìèçëèêäÿ. ñîíðà áàøûíà ñàðûäûüû ãûðìûçû ÷èò éàéëûüû à÷äû âÿ óçóí õóðìàéû ñà÷ëàðûíû èðèäèøëè äàðàãëà äàðàéà-äàðàéà ãóðóëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè.. ìÿí áîøàëòìàüà áàøëàäûì âÿ î ùÿñèð çÿíáèëèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñó èíäèéÿ êèìè ìÿíèì áóðíóìäàí ýåòìÿéèá (ìÿí áÿçÿí ãûçûìà áàõûðàì âÿ ôèêèðëÿøèðÿì êè. ìÿíèì ãûçûì î ùÿñèð çÿíáèëèí ùÿìèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñóíó ùå÷ çàìàí äóéìàéûá. — äåäè. éå. — Áèëìèðñÿí..): — Õîø ýöíöíöç îëñóí!. ìÿí îëìàéàíäà îíëàð áèð-áèðèíè þïöðëÿð âÿ îíëàðûí áó ýèçëè ñèðëÿðèíäÿ áèð áàéðàì ÿùâàëû âàð èäè. àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíäà äà. àòàìûí íþâáÿñèíè äÿéèøèáëÿð. Àòàìûí áèçèì î áàëàúà àðàêÿñìÿéÿ ãîéäóüó äîëó ùÿñèð çÿíáèëè ùÿìèøÿêè êèìè. îíñóç äà ùÿìèøÿ òÿðòÿìèç îëàí åâèìèçè òÿçÿäÿí ñèëèá-ñöïöðöá òÿìèçëÿìÿñèíäÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíûí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð èøûüû. ßëÿêáÿð.. ìÿíèì ïàéûìû ÷ÿêèá ãàáàüûìà ãîéäó. àòàì ùàìàìà ýåòäè. áàúû. òåç ãàéûòäû..— Ýÿë. Þìðöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíèì éàíûìäà éà àòàì àíàìû. àíàìûí àòàìûí ýÿëèøè ÿðÿôÿñèíäÿ ùàìàìà ýåòìÿñèíäÿ äÿ î. — Î ýöí îëñóí ßëÿêáÿðèí òîé ùàìàìûíà ýåäÿê!. ñÿôÿðäÿ ìÿí äÿðéàäà áàëûã êèìèéÿì. àíàìûí äà öðÿéè áàõ. — äåäè.. Àòàì: — ×îõ ñàü îë. ÷öíêè ìÿí äöíéàíûí ùå÷ áèð áþéöê ðåñòîðàíûíäà. Øþâêÿò ìÿíÿ ñþç àòàíäà ìÿíèì öðÿéèì íåúÿ äþéöíöðäöñÿ. áóðàñûíû äà ùèññ åäèðäèì êè. áèøèá äàé. àíàìû ýþðìÿéèíÿ.

Àüàðÿùèì (òÿêúÿ Ãîúà ùÿìèøÿ äÿðñ îõóéóðäó âÿ áåëÿ èøëÿðëÿ ìÿøüóë îëìóðäó) áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéÿ-åëÿéÿ äöçÿëòìèøäèëÿð. Úÿáðàéûë äà. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíèí úàíûâû ñàü åëÿñèí! Ñÿí êè.. Àüàêÿðèì!. Àüàðÿùèì äÿ. àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòäûüû áó ýþçÿë âàõòëàðäà ìÿí äÿ ñåâèíèðäèì êè. äóç.. ùÿòòà Ãîúàíûí þçö äÿ ìÿíèì àíàì åâäÿ îëìàéàíäà. öìóìèééÿòëÿ. — äåäè âÿ ìÿí òåç ìÿòáÿõÿ ãà÷ûá ÷àéíèéè ýþòöðäöì âÿ ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. èðè òèêÿëÿðëÿ êàñàéà äîüðàäû âÿ àíàìûí àòà-áàáàñûíäàí ãàëìûø ýöìöø ãàøûüû ÿëèíÿ àëûá áóüëàíàí áîçáàøû èøòàùàéëà éåìÿéÿ áàøëàäû. éàéûí úûðùàúûð âàõòëàðûíäà äà ùÿéÿòèìèç áóç êèìè Øîëëàð ñóéóíóí ñÿðèíëèéè è÷èíäÿ ýöëöðäö. Àòàì: — Áèñìèëëàù! — äåéèá ÷þðÿê ýþòöðäö. — àäàì åëÿ ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ñÿíèí éàíûíäà îòóðóá òàìàøîâà áàõìàã èñòÿéèð. Àëëàù ñÿíèí áàøûíäàí áèð òöê ÿñêèê åëÿìÿñèí. — äåäè.. ùÿìèøÿ öçöí ýöëñöí. éàõóä ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíäàí áèðèíèí åâèíäÿ îòóðóá ñþù361 . — Àëëàù ñÿíè áèçÿ ÷îõ ýþðìÿñèí. ßáäöëÿëè. àììà àòàì îòóðóá ÷þðÿê éåéÿíäÿ àíàì äà ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäó. Úÿôÿð äÿ.. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿéèá áó åâè áåëÿí÷èíÿ äîëàíäûðûðñàí.. ýþé-ýþéÿðòè ýÿòèðäè âÿ þçö äÿ àòàìëà öçáÿöç îòóðóá àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Àòàì äà ùÿìèøÿêè ñþçëÿðèíè òÿêðàð åëÿäè: — Ïèñ ýöíöìöç áåëÿ îëñóí!. èìêàí äöøÿíäÿ ìÿíÿ áèð èø áóéóðóðäó. èñòèîò ýÿòèðäè. Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà êðàíò âàð èäè. àòàìûí ëÿççÿòëÿ õþðÿê éåìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäè âÿ èíäè äÿ àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ ùÿìèøÿêè êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. êðàíòûí àëòûíäà áàëàúà ÷àðùîâóçó äà Úÿôÿð. Àäèë. ñèðêÿ-áàäûìúàí ýÿòèðäè. íÿ èñÿ åëÿéèðÿì. éÿíè àíàì áàçàðà ýåäÿíäÿ. áÿçÿí. åâèìèçäÿêè áó êè÷èê áàéðàìäà ìÿíèì äÿ íÿ èñÿ áèð ïàéûì âàð âÿ àíàì äà áóíó ùèññ åäèðäè. Úÿáðàéûë. éÿíè áàéðàì ýöíëÿðèíäÿ. áó ñó êÿìÿðèíè äÿ îíëàð ùÿéÿòèìèçÿ ÷ÿêèá ýÿòèðìèøäè âÿ áèç äàùà ñóäàí þòðö Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ýåòìèðäèê. Àäèë äÿ.— Èëëàùàìèí! — äåäè âÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà. êþíëöí øàä îëñóí!. àé Àüàêÿðèì. ñÿí åëÿ éàõ÷û éåéèðñÿí êè. Àíàì ùå÷ âàõò àòàìûí éàíûíäà ÷þðÿê éåìÿçäè. ßáäöëÿëè äÿ. áîçáàøû ÷ÿêèá ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóø àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó. Ñîíðà àíàì: — ßëÿêáÿð. ÷àéíèéè äîëäóð. Àíàì éåíÿ äÿ: — Èëëàùàìèí! — äåäè. éàõóä äàéûì áèçÿ ýÿëÿíäÿ ñöôðÿéÿ ãîéäóüó êàñàëàðäàí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö.

Úÿáðàéûë äà.áÿò åëÿéÿíäÿ ùÿéÿòÿ äöøöðäöëÿð. ïàëòàð ñÿðÿíäÿ øöøÿáÿíääÿí áàõñûí. Õàíûì õàëàíûí ßáäöëÿëèäÿí ñîíðàêû îüëó èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éåýàíÿ àäàì èäè êè. ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá ÿëëÿðè èëÿ ñèíÿëÿðèíè. éà ßáäöëÿëè. éà Ãîúà. àììà Úÿôÿð äÿ. éà Úÿáðàéûë. éà Àüàðÿùèì ùÿéÿòÿ ýèðÿíäÿ-÷ûõàíäà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçèì ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿ. ÿëèôáàíû þç-þçöìÿ 362 . ùÿòòà ïàéûç ýöíëÿðèíäÿ (áÿçÿí èñÿ ëàï ãûø ýöíöíäÿ!) ÿí ÷îõ ñåâäèéèì âÿ ñåâèíäèéèì áèð èø èäè. ßáäöëÿëè. Åëÿ êè. äàìûíà ãûð áàñûëìûø. ìÿíèì áöòöí áÿäÿíèìÿ ñîéóã éîõ. éà Àäèë. ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõñûí. ãÿðèáÿ èäè. ÷öðáÿúöð àëÿòëÿð éûüûðäû. Àäèë äÿ. ßáäöëÿëè äÿ. Àüàðÿùèì äÿ ùÿìèøÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìÿíÿ äåéèðäèëÿð êè. áèð äÿ êè. ñÿí Ãîúàéà ÷ÿêìèñÿí. ìÿòáÿõëè âÿ áàëàúà àðàêÿñìÿëè åâèìèç. ßáäöëÿëè äÿ. Àäèë äÿ. î ìÿùÿëëÿäÿ éàøàäûüûìûç áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ ìÿí áèð äÿôÿ äÿ ýþðìÿäèì êè. ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà ÿéèëèá ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà éóéóíóðäóëàð âÿ áèð êÿíàðäà äàéàíûá îíëàðûí áåëÿúÿ ÿë-ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà éóéóíìàüûíà òàìàøà åëÿìÿê ìÿíèì ùÿìèí éàé-éàç. îõóìóø àäàì îëàúàãñàí. ßëÿêáÿð. êèòàáà. éóõàðûäà èêèîòàãëû âÿ øöøÿáÿíäëè åâëÿðè. áîéóíëàðûíû. Úÿôÿð äÿ. àíàìà «Ñîíà áàúû» äåéèðäèëÿð âÿ àòàìäàí áàøãà ùå÷ êèì àíàìà áåëÿúÿ ìåùðèáàí. Ãîúà. Àäèë. áèðîòàãëû. Î çèðçÿìè ìÿíèì ÷îõ ñåâäèéèì áèð éåð èäè âÿ èñòÿäèéèì âàõò îðà ýèðèá-÷ûõûðäûì. Àüàêÿðèì äÿ. ñàü òÿðÿôäÿ áèçèì áèðìÿðòÿáÿëè. þç øöøÿáÿíäëÿðèíÿ ãàëõûðäûëàð. Õàíûì õàëàýèëèí áèçèìëÿ öçáÿöç èêèìÿðòÿáÿëè. àíàì ãàéûäûá ýÿëèðäè. ñÿí øîôåð îëìàéàúàãñàí. øèíëÿð. Úÿáðàéûë äà. èñòÿäèéèì àëÿòè ýþòöðöá îéíàéûðäûì (ÿëáÿòòÿ. ÷öíêè àíàì úàâàí ýÿëèí èäè âÿ àíàìûí ãàáàüûíäà îíëàðûí áåëÿúÿ éóéóíìàüû äöç îëìàçäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. áÿçÿí ñóéó ãÿôëÿòÿí ìÿíèì öñòöìÿ ÷èëÿéèðäèëÿð âÿ î çàìàí öç-ýþçöìÿ äöøÿí î ñó ÷èñêèíè. áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû ìÿíÿ ùÿñÿä àïàðûðäûëàð). áåëÿúÿ ìÿùðÿì ìöðàúèÿò åëÿìèðäè. éà Úÿôÿð. èíñòèòóòäà îõóéóðäó: ìÿíÿ èñÿ îíà ýþðÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. Ãîúà äà òÿëÿñèê êþéíÿêëÿðèíè ýåéèá. äÿôòÿðÿ ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè. Úÿáðàéûë. î ñÿðèí ñó ÷èñêèíè. Õàíûì õàëàýèëèí áèíàñûíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñè çèðçÿìè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ñöðöúö îüëàíëàðû Úÿôÿð. éàõóä àíàì ùÿéÿòäÿ ãàá-ãàúàã éóéàíäà. Áèçèì àñôàëò äþøÿíìèø î êè÷èê. î òÿìèç ùÿéÿòèìèçèí ãàïûñû äàëàíà à÷ûëûðäû âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí î ùÿéÿòäÿ èêè àèëÿ éàøàéûðäû. ñöðöúöëöê êóðñëàðûíäà îõóìàüà ùàçûðëàøàí Àüàðÿùèì ùÿìèí çèðçÿìèéÿ úöðáÿúöð ìàøûí ùèññÿëÿðè. ÷öíêè ìÿí äÿ ñöðöúö îëìàã èñòÿéèðäèì. ñÿí áèçÿ ÷ÿêìÿìèñÿí. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè.

Ùÿéÿòèìèçèí àñôàëòûíû äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû ñàëìûøäû. íåúÿ áþéöéöá. åëÿ áèë êè. Äàëàíà à÷ûëàí ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà èñÿ ìåéíÿ ÿêìèøäèëÿð. úàâàíëàðû. ùÿòòà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿ äÿ ìÿøùóð îëàí áó ãóøõàíàíû Úÿáðàéûë äöçÿëòìèøäè âÿ îðàäà ñÿùÿð-àõøàì òÿìèç ëÿëÿêëÿðè ïàð-ïàð ïàðûëäàéàí î àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿð áöòöí äöíéàíûí ñàùèáè êèìè ãóðóëäàéûðäû. ßáäöëÿëè èëÿ. ñààòëà áþéöðöðñÿí. áÿçÿí àíàì ùÿéÿòè ñóëàéûðäû. Òÿáðèçè ýþðìöøÿì. ùÿòòà áÿçÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðè äÿ áàøëàðûíû ãàëäûðûá î òÿðòÿìèç ýþé öçöíäÿêè àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿðÿ áàõûðäû (ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðû èñÿ ïÿíúÿðÿ àðõàñûíäà ýèçëÿíèá ýþéäÿ ó÷àí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ õÿëâÿòè áàõûðäûëàð. ñîíðà èñÿ åëÿ áèðíÿôÿñÿ îõóéóðäóì. õèéàáàíëàðûíäàí äàíûøûðäû. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõìàã ùÿâÿñèíäÿí. åëÿ êè. íÿ ãÿäÿð áþéöéöá. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë Òÿáðèçèí î ýþçÿë õèéàáàíëàðûíäà ýÿçèðäèì. áèð ñÿí ýöíëÿ. åëÿ êè. ÿëèìÿ êå÷ÿí êèòàáû ùÿëÿ ìÿêòÿáÿ ýåòìÿçäÿí ãàáàã. î àüàïïàã ñàüëàì ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó àðòûðäû. Ãîúàéëà. éîõ.þéðÿíìèøäèì. Òÿáðèç ùÿéÿòëÿðèíèí ýþçÿëëèéèíäÿí ñþç à÷ûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ Òÿáðèçäÿ îëìàñàì äà. åëÿ áèëèðäèì êè. áèçèì åâèí äàìûíà äà ãûðû îíëàð áàñìûøäû. áèð äÿ áó ñþéöä. Àäèëëÿ. àòàì äà ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà î òàëâàðûí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷èðäè. òàëâàð äöçÿëòìèøäèëÿð. øþâãöíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áþéöêëÿð ìàò ãàëûðäû. Òÿáðèçèí áàü-áàüàòûíäàí äàíûøûðäû. ìÿíèì î ÿçèç. ùÿìèí ìåéíÿëÿð áþéöéöá òàëâàðû òàìàì òóòìóøäó âÿ éàéäà î òàëâàðäàí ñàëõûì-ñàëõûì öçöìëÿð ñàëëàíûðäû. îòóðóá íÿôÿñèìè äÿðìÿäÿí áþéöêëÿðèí ìÿíèì ö÷öí ùÿìèøÿ ìàðàãëû îëàí ñþùáÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûðäûì. ùÿðäÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí þçöéëÿ ñþùáÿò åäèðäè. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí éàíûíäà èñÿ áèð ñþéöä ÷óáóüó ÿêìèøäèëÿð âÿ Ãîúà ìÿíÿ äåéèðäè êè. ÿââÿëúÿ ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ. Úÿáðàéûëëà. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ. Úÿôÿðëÿ. îíäà Úÿáðàéûë ýþéÿð÷èíëÿðè áèçèì äàìûìûçà ãàëäûðûðäû. áÿçÿí äÿ åëÿ ùàäèñÿëÿð óéäóðóá äàíûøûðäûì êè. Ãîúàíûí áó ñþçö ìÿíèì éàäûìäà ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ äèããÿòëÿ î êþðïÿ ñþéöäÿ áàõûðäûì êè. Áèð äÿ êè. àüàïïàã íþãòÿ îëàíàúàí ó÷óá ýåäèðäèëÿð âÿ î çàìàí ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû. ùÿìèøÿ äÿ þçöìäÿí êè÷èêëÿðëÿ éîõ. î èñòÿêëè ýþéÿð÷èíëÿðèì ýþìýþé ýþéöí öçöíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿíÿúÿí. Òÿáðèç åâëÿðèíäÿí. þçöìäÿí áþéöêëÿðëÿ îòóðóá-äóðóðäóì. Àüàðÿùèìëÿ. à÷ûã-àøêàð î ýþéÿð÷èí363 . ßëÿêáÿð. áèçèì ùÿéÿòèí ëàï àøàüû áàøûíäà Úÿáðàéûëûí ãóøõàíàñû èäè. ñîíðà áèçèì äàìûìûçäàí þç äàìëàðûíà ãàëäûðûðäû âÿ î ýþçÿë ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó. ýþéöí öçö äÿ òÿðòÿìèç îëóðäó.

— Ýåòìÿéèìÿ ùÿëÿ äþðä ñààò ãàëûá. áþéöéöðäö. áåëÿ ýþçÿë ùàâàäà íÿ ÿúÿá ÷þëäÿ-áàéûðäà îéíàìûðñàí? Àíàìûí ùàìàìäàí ñîíðà ãûçàðìûø éàíàãëàðû àòàìûí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà áèð àç äà ãûçàðäû âÿ áåëÿ âàõòëàðäà ùÿìèøÿ ÷îõ èñòÿäèéèì áàéðàì éóìóðòàëàðûíûí ãûðìûçûñû ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. Àíàì éåíÿ äÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà èøëÿòäèéè àðìóäó ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö âÿ õîðóçïèïèéè áèð ÷àé ñöçäö. — äåäèì. à÷ûã-àøêàð Úÿáðàéûëûí þçöíÿ áàõìàã êèìè áèð øåé èäè) âÿ î çàìàí ìÿíèì ñèíÿì åëÿ áèë êè. ùàìû äåéèðäè êè. àòàìà îõøàéûì. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñû ìÿíè òàíûéûðäû. Àòàì: — Ñÿíè ýþðìÿìèø ùàðà ýåäèðÿì? — äåäè. ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéäóì. ëÿççÿòëÿ áîçáàø éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Àòàì äåäè: — ßëÿêáÿð. åëÿ áèë êè. ýþçýþðÿñè ãàáàðûðäû.ëÿðÿ áàõìàã. ìÿí àíàìà îõøàéûðàì. Ìÿí: — Ýåäèðÿì îéíàìàüà. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿð áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ýþéÿð÷èíëÿðè èäè. àòàìûí áàõûøëàðûíäà éåíÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíäàí ýÿëÿí áèð èøûã âàð èäè âÿ àíàì àòàìûí î áàéðàì èøûüû èëÿ èøûëäàéàí áàõûøëàðû àëòûíäà ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêäè. î ýþéÿð÷èíëÿðè éåäèðèðäèì. Àíàì äà. ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ. 364 . ìÿí äÿ þçöìö Íîâðóç è÷èíäÿ ýþðöðäöì. èñòÿäèéèì âàõò òóìàðëàéûðäûì. Ùÿìèí áàçàð ýöíö î êè÷èê. ÷öíêè ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ ìÿùðÿì àäàì èäèì. ñîíðà àüçûíàúàí äîëäóðóá åâÿ àïàðäûì. îòàüà êå÷äèì âÿ àíàìûí éàíûíäà îòóðóá ìÿí äÿ àòàìûí èøòàùàéëà. äàéûì äà. î òÿìèç. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìûðäûì. àíàìäàí ÷îõ àòàìà îõøàñàì ùÿðäÿí àòàìà àù ÷ÿêäèðÿí î ãÿðèá÷èëèéè áèð àç àçàëòìûø îëàðàì. — Àììà ìÿíè ýþðìÿìèø ýåòìÿ. ñÿëèãÿ èëÿ õûðäà-õûðäà äîüðàíìûø êÿëëÿãÿíä äîëó ãÿíääàíëà áèð éåðäÿ ýÿòèðèá àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó âÿ àòàì ìèííÿòäàðëûã äîëó ýþçëÿðëÿ àíàìà áàõäû. àòàì ãÿðèá îëñóí âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà òàìàøà åëÿäèéèì î àíëàðäà ÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. î òàëâàðëû ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ éàëíûç áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ìÿõñóñ îëàí î ñàêèòëèê è÷èíäÿ (ùÿìèí ñàêèòëèéè ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó ìöøàéèÿò åäèðäè) úèää-úÿùäëÿ ÷àéíèéè éàõàëàäûì. äàëàíûìûçà.

ßìèíÿ õàëàíûí î íàçèê. . àììà åéíè çàìàíäà ýåò-ýåäÿ äÿ ÿçèçëÿøÿí. 365 . ñÿðèí äàëàíûìûçäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì. î äèíúëèéè âÿ ðàùàòëûüû äèêñèíäèðèá àéûëòäû. ïéåñèìëÿ éåíèäÿí ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíö ìÿíÿ ìÿëóì îëàúàã êè.. éàéäà äà ùÿìèøÿ êþëýÿëèê îëóðäó.Ìÿí äàëàíà ÷ûõäûì.... ÷öíêè ýöíöí áèðèíúè éàðûñû áèð òÿðÿôèí äèâàðû. îíà ýþðÿ êè. Ýöíîðòà îëäóüó ö÷öí êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. ÷öíêè ùÿðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áåëÿúÿ ñàêèòëèéè. î êèìñÿñèçëèéèí þçöíäÿ. îíà ýþðÿ éîõ èäè êè.. ýåò-ýåäÿ àðòàí. . éàé èäè. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá äöøöá àíàñûíûí öñòöíÿ. íÿ äÿ öí éåòèðäè — î äóéüóëàð ìÿíèì ðîìàíûìëà. òÿêúÿ äàëàíûìûçäàí àøàüûäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí êþëýÿëèéèíäÿ Øþâêÿò îòóðóá ñöáù òåçäÿí Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà òèíèí óúóíäàêû ìàüàçàéà. Áàëàêÿðèì äÿ éîõ èäè. òÿáèÿòèíäÿ èñòè áèð íÿôÿñ âàð èäè. ùÿìèí ñÿññèçëèéè ïîçäó. êèìñÿñèçëèéè. î ñàêèòëèéÿ ãóëàã àñûðäûì. éîõñà ìÿí? Ìÿí áöòöí áóíëàðû éàçàúàüàììû. îðà íÿ ÿë ÷àòûðäû. ùÿìèí èñòè íÿôÿñè äàüûòäû. éàé ýöíîðòàñûíûí þëýöíëöéö éîõ. Áó âàõò ùÿìèí ýþçÿë ñàêèòëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. íÿäÿíñÿ òÿê ãàëìàã èñòÿéèðäèì. íþéöò äöêàíûíà ýèðèá-÷ûõàí àäàìëàðà áàõûðäû.. î ñàêèòëèéèí. éà ïîâåñòèìëÿ.. Áèçèì äàëàíûìûç éàçäà äà. èíäè åâëÿðèíÿ ÷ÿêèëìèø î àäàìëàðûí ùèññëÿðè. îíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèðäèì. îíà ýþðÿ èíäèéÿúÿí éàçäûãëàðûì ìÿíÿ åëÿúÿ ìÿíàñûç ýþðöíöðäö êè. ÿñëèíäÿ. àììà ÷îõáèëìèø ßëÿêáÿð. êèìñÿñèçëèéèíÿ áàõìàã èñòÿéèðäèì. àììà ìÿí ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàã èñòÿìèðäèì. èñòè èäè. ýöíöí èêèíúè éàðûñû èñÿ î áèðè òÿðÿôèí äèâàðû êþëýÿ ñàëûðäû âÿ ìÿí ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì î êþëýÿëè. áàõ. àäàìëàðëà íÿôÿñ àëûðäû. óøàãëàð äà éÿãèí èíäè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéûðäûëàð. éàçà áèëÿúÿéÿììè? Áÿëêÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ãàéûòìàéàúàã î ùèññëÿð. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûðäû. ßìèíÿ õàëà äà éåíÿ ÷ûüûð-áàüûð ãîïàðûá îüëóíó ãîâóð. êö÷ÿìèçèí áó ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. úûð ñÿñè áèð ÿêñ-ñÿäà êèìè äàëüà-äàëüà áèçèì äàëàíûìûçà éàéûëäû. äîüìàëàøàí î óçàãëûãäà ãàëìûø — åëÿ áèð óçàãëûã êè. î ùèññëÿð.Ùÿìèí áàçàð ýöíö ìÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíûá î êèìñÿñèç êö÷ÿéÿ áàõûðäûì.. àììà ùÿìèí êèìñÿñèçëèêäÿ âÿ ñàêèòëèêäÿ ùå÷ áèð ñîéóã éîõ èäè. î áàëàúà. ãàéíàéàí ùÿð ùÿéàòûí äèíúÿëìÿñè.Áöòöí áóíëàðû êèì õàòûðëàéûð? Ùÿëÿ éåääè éàøû òàìàì îëìàìûø î ýöëìÿëè. î äóéüóëàð áåëÿúÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿê? Áèëìèðÿì. ðàùàòëàíìàñû âàð èäè.

. àé íàäöðöñò îüëó. Àëëàù ùå÷ êèìÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí. óòàíûð.. — äåéèðäè. Àëëàù òåç åëÿñèí.» ßìèíÿ õàëà áöòöí áó ñþçëÿðè ÷ûüûðà-÷ûüûðà Èáàäóëëàéà äåéèðäè âÿ î áàçàð ýöíö îëäóüó êèìè. òàìàì òóòóëìóø ßìèíÿ õàëàéëà äàâà ñàëûðäû... Òàïà äà áèëìèðÿì. 366 ... áèçèì äàëàíûìûç. àììà ìÿí îíñóç äà ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû âÿ öìóìèééÿòëÿ. ùå÷ íÿ éîõóìäó!. ßäÿ. Èáàäóëëà ßìèíÿ õàëàíûí éåýàíÿ îüëó èäè (íåúÿ êè. ýÿëäèí éåíÿ. — Éåíÿ ãûçûë èñòÿéèðäè? — Ùÿðè.. áÿçÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà.. ìÿíèì äÿ ãàíûì ãàðàëûðäû. ïÿðò îëóð âÿ ìÿí þçöì äÿ ïÿðò îëóðäóì.ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. òÿêúÿ ñÿñè ýÿëèðäè. ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí ùàìû êèìè ßìèíÿ õàëàíûí íÿ äåäèéèíè áèëèðäèì: — «ßäÿ.. ãûçûë èñòÿéèðäè. ìÿí àòàìëà àíàìûí éåýàíÿ îüëó èäèì âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí áàøãà äàùà óøàãëàðû îëìàéàúàãäû). òåç ìÿíè àïàðñûí êè. ùÿðäÿí ßìèíÿ õàëàíûí áåëÿúÿ ÷ûüûðòûñû åøèäèëÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éåíÿ ýÿëäèí ìÿíèì úàíûì÷öí?. þëäöðìÿê èñòÿéèðñÿí ìÿíè?... íÿ äåäèéè åøèäèëìèðäè. Ýèçëÿäèá ãûçûëëàðû. áèð åðìÿíè àðâàäû àëûá áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. Âåðìèð. Áàêûíûí ùàðàñûíäàñà àðâàäûíûí åâèíäÿ éàøàéûðäû. áöòöí ìÿùÿëëÿìèç õÿúàëÿò ÷ÿêèð.. î äàëàíûí êè÷èê áèð ùèññÿñè. íàäöðöñò? Àé íàõÿëÿô. íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí?. áèçèì êö÷ÿìèç. ýþçëÿðè äåìÿê îëàð êè. Àììà Èáàäóëëà ùÿìèí êåôëè âàõòëàðûíäà ßìèíÿ õàëàéëà äàâà åëÿéèá åâäÿí ùÿìèøÿêè êèìè ÿëèáîø ÷ûõàíäàí ñîíðà. áàáà? Êå÷ÿë äÿðìàí áèëñÿ åëÿ þç áàøûíà ÷ÿêÿð äÿ. êè÷èê áèð ïàð÷àñû èäèì. Àòàì áàøûíû áóëàéûðäû: — Î éàçûã ßìèíÿ àðâàääà ãûçûë íÿ ýÿçèð. ýèçëÿäèá ìÿíäÿí. Òåç àïàðñûí Àëëàù ìÿíè!. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îòóðóá êöðÿéèíè éîüóí åëåêòðèê øàëáàíûíà äèðÿéèðäè âÿ áèç óøàãëàðà äåéèðäè: — Ýèçëÿäèá. ñÿíèí öçöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì!. — Íàíêîð þâëàääû äÿ.. Éîõóìäó.. Àòàì áèð ÿòÿé ãûçûë ãîéóá ýåäèá ìÿíèì÷öí.. ùÿìèøÿ êåôëè îëóðäó âÿ ëàï áÿðê êåôëè îëàíäà äà àíàñûíûí éàíûíà ýÿëèðäè.. ßäÿ. ÷öíêè ìÿí þçöì äÿ î êö÷ÿíèí. Àòàì ñÿôÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà ùÿéÿòèìèçäÿêè òàëâàðäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ùÿðäÿí ñîðóøóðäó: — Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá î éàçûã àðâàäû èíúèäèðäè? Àíàì: — Ùÿðè.

Èáàäóëëà ýÿëÿí êèìè åâäÿí ÷ûõûá... òÿëÿáÿëÿð èñÿ Èáàäóëëàäàí éàìàí ãîðõóðäó. ùÿðÿ þç ùþðìÿòèíè ýþçëÿéèðäè. î òÿëÿñèê àääûìëàð áèçèì êö÷ÿìèçè òÿïèêëÿäè. 367 . èøäèéèð. êå÷ìèøèí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíäàí äàíûøûðäû. áó çàéû áåëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. ö÷ îòàüû âàð èäè. áèð äÿôÿ äÿ äåäè: — Áèð äÿ ýþðöðñÿí ÿíòèãÿ áèð ÷ÿêìÿäè. ÿíòèãÿ äÿ äÿðèäÿí òèêèáëÿð. èøäèéèð.... âàõòûíäà ýåòäè áó äöíéàäàí. èøäèéèð.. Éîõñà êè. íÿ äÿ Àü Äÿâÿäÿí. òàïà áèëìèðÿì. ßëèàááàñ êèøè èñÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. Éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû åøèäèëäè âÿ î áàçàð ýöíö Èáàäóëëà äåéÿñÿí ëàï ÷îõ è÷ìèøäè. ßìèíÿ õàëà áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿ. áó. î. Áèç ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäèê êè. Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà ñÿêèäÿ îòóðóá ñóñóðäó. àüçûíûí ñþçöíö áèëìèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùå÷ êèì Èáàäóëëàéà ãîøóëìàã èñòÿìèðäè. Áàõ.. Èáàäóëëà äà î àéàããàáûíûí ùÿìÿí î éàìàã éåðèäè. éàøëûñû Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíûá ÷ÿðÿíëÿäèéè ñþçëÿðÿ ãóëàã àñìûðäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. ×ÿêìÿ èøäèéèð. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ áèð ñèððè-õóäà èäè êè. èíäè äÿ î ðàéîíëó òÿëÿáÿëÿð ùÿéÿúàíëà áèð-áèðè èëÿ äàíûøà-äàíûøà òÿëÿñèê àääûìëàðëà ìÿíèì éàíûìäàí þòöá ýåòäèëÿð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àíúàã éåíÿ äÿ î ïàðòäàéàí éåðèí éàìàüû ïàðòäàéûð. Ãîíøóëàð éàâàø-éàâàø ãàïûëàðäàí... áþéöêëÿðèí îíäàí çÿùëÿñè ýåäèðäè âÿ ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð úàâàíû. áÿçèñè ÷ûõûá ùÿéÿòëÿðèíèí äàëàí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíäû âÿ ßìèíÿ õàëàíûí äàëàí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõäû. Èáàäóëëàíû àäàì ùåñàá åòìèðäè. Éàõ÷û êè. ÷öíêè ßìèíÿ õàëà ùÿìèøÿêèíäÿí áÿðê ãûøãûðûðäû. Èáàäóëëà íÿ ö÷öí ìÿùç î óçàã âÿ òàíûíìàç øÿùÿðèí àäûíû ÷ÿêèð âÿ íÿ ö÷öí ìÿùç îðà ýåòìÿê èñòÿéèð? Èáàäóëëà áöòöí áó ñþçëÿðè îíà ýþðÿ áèçÿ äåéèðäè êè.ùÿð éåðè àõòàðûðàì. ×ûõûá ýåäÿðäèì þçöì÷öí Âîðîíåæÿ!. îðà éàìàã òèêèðëÿð. áèð äÿ ýåúÿíèí éàðûñû ãàéûäûðäûëàð. Áàëàêÿðèì ùÿðäÿí íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. òÿëÿáÿëÿðèí î òÿëÿñèê àääûì ñÿñëÿðè äÿ ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì êö÷ÿìèçèí öðÿéèíäÿí îëìàäû.. âÿ öìóìèééÿòëÿ. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áîéëàíäû. Àíúàã áèð äÿíÿ éåðè ïàðòëàéûð. áèð-áèð ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíÿ áàõûðäû âÿ áèðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿ èëÿ áàüëû úèääè áèð ñþç äåéèðäè. ãàëäûüûì õàðàáàäà ìÿíèì íÿ èòèì àçûá?. àììà òÿê éàøàéûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ îòàãëàðûí èêèñèíè ðàéîíëàðäàí Áàêûéà ýÿëèá òåõíèêóìäà îõóéàí òÿëÿáÿëÿðÿ êèðàéÿéÿ âåðèðäè. ãà÷ûá ýåäèðäèëÿð... àõûðûíúû ùÿéÿòäÿ îëóðäó. äþéäö. áèçèì ìÿëÿ î úöð áèð àéàããàáûäû. åëÿ èøäèéèð. Èáàäóëëà ñþéöøúöë àäàì èäè.

. ßëáÿòòÿ.ßìèíÿ õàëà áó äÿôÿ ëàï áÿðêäÿí ãûøãûðäû. ßìèíÿ õàëàíûí ñÿñè ýåäèá Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ÷àòìàçäû. ìÿí íàìàç ãûëìûðàì áÿéÿì. ìÿùÿëëÿìèç éåíÿ äÿ î áàéàãêû êèìñÿñèçëèê è÷èíäÿ ðàùàò-ðàùàò íÿôÿñ àëñûí.» Äàëàíûìûçûí ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçû àäàìëà äîëìóøäó. àé íàõÿëÿô îüëó. áèç î ñààò õÿáÿð òóòóðäóã âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí áó èøÿ ìÿÿòòÿëÿì — áèç íÿäÿí áèëèðäèê? Íåúÿ õÿáÿð òóòóðäóã? — Àëëàù áèëèð. Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí? Ìÿí àúûíäàí ýöíîðòà äóðóðàì. ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áàøûíäà íÿ ùàäèñÿ îëñàéäû. àòàì óçàã ñÿôÿðäÿí ãàéûäûá ýÿëìèøäè. áåëÿ áèð áàéðàì è÷èíäÿ àíàìëà àòàì ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðòûñûíû åøèòñèí. ãûçëàðëà.. Âåð ÷ûõûì ýåäèì.. ãûçûë âàð ìÿíäÿ. äàùà äîüðóñó. àììà ãÿðèáÿ èäè. Óøàãëàð äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýÿëìèøäè âÿ Èáàäóëëàäàí åùòèéàò åëÿñÿëÿð äÿ. — Ìÿíèìäè î ãûçûëëàð! Àòàì ìÿíèì÷öí ãîéóá ýåäèá î ãûçûëëàðû!. âåð ýåäèì!. àðàüû è÷èá.. òÿëÿñèê ìÿíè ýåðè ñÿñëÿéÿðäè.. ãà÷à-ãà÷à ýÿëèá òþâøöéÿ-òþâøöéÿ éàíûìäà äàéàíìûøäûëàð. àõøàì éåíÿ ÷ûõûá ýåäÿúÿêäè. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíìàüà ãîéìàçäû. ãàïû àüçûíà éûüûøûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áàõàí àðâàäëàðëà. ßìèíÿ õàëà èëÿ Èáàäóëëàíûí î èñòè áàçàð ýöíöíäÿêè äàâà-äàëàøû äîüðóäàí äà ùÿìèøÿêèíäÿí äàùà éàìàí èäè âÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿðè àéäûí åøèäèðäèì. áèçèì åâèìèçäÿ êè÷èê áèð áàéðàì âàð èäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. àòîâóí êè áó ãÿäÿð ãûçûëû âàð èäè. îíäà íþø äöøöá øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ôàéòîí ñöðöðäö?. ÿëáÿòòÿ. ñîíðà äà Èáàäóëëàíûí ñÿñè ýÿëäè âÿ ìÿí äàëàí áîéó ýåäèá ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì âÿ ÿëáÿòòÿ. ìöñÿëìàí äþéöëÿì áÿéÿì êè. àé ùàðàìçàäÿ íàäöðöñò. åëÿ ùÿìèí ñþçëÿð èäè: « — Áèð ãàðà äàø äöøÿéäè ñÿíèí áàøóâà îüóë îëàí éåðäÿ!. äèíúÿëñèí. àììà àíàì èíäè åâäÿ èäè. ÷þëÿ ÷ûõìàìûøäû.. íàõÿëÿô?! ßëèâè íþø ùÿð éåðÿ âóðóðñàí. óøàãëàðëà äîëìóøäó.» Èáàäóëëà ãûøãûðà-ãûøãûðà: « — Âåð ìÿíèì ãûçûëëàðûìû! — äåéèðäè. Âîðîíåæÿ ýåäÿúÿéÿì.» ßìèíÿ õàëà ÷ûüûðûðäû! — «ßäÿ.. õàðàáîíäà äîíóç ÿòèíè éåéèá ýÿëèá ìóðäàðëàéûðñàí áóðàëàðû?! Àé íàõÿëÿô?! ×ûõ ýåò áóðäàí äÿ!. ìÿíè ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç ýþðöá öðÿêëÿíìèøäèëÿð. äàé áèð äÿ êþëýÿìè ýþðìÿçñèç ìÿíèì. àé íàòÿìèç. ÷öíêè Èáàäóëëà êèìè àõìàüûí áèðèíèí ãàëäûðäûüû ñÿñ-êöéÿ ãóëàã àñìàã êèøèëÿðÿ éàðàøìàçäû. 368 . èíäè àíàì äà ùÿéÿò ãàïûìûçäàí áîéëàíûá áàõñàéäû. éåíÿ äÿ î áàéàãêû ñÿññèçëèê îëñóí. êèøèëÿð èñÿ. ìÿí èñòÿéèðäèì êè..

Ãîúàéà. Àüàðÿùèì äàëàíà ÷ûõäû âÿ Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô ýÿëäè. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðèíÿ. áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ òÿëÿáÿëÿð ãàëûðäû. ïÿðòäÿ. àììà ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ àüçûíû éóìäó. ãûçëàðûí öñòöíÿ åëÿ áèë êè. — Âÿ Èáàäóëëà ùèðñëÿ è÷ÿðèäÿí ÷ûõûá òàõòà ïèëëÿêÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿêè èêèíÿôÿðëèê áàëàúà ìåéäàí÷àñûíäà äàéàíäû. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Àäèëÿ. Úÿáðàéûë. ßáäöëÿëèéÿ. åëÿ áèë åâäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà áèð äÿ ÷ûüûðäû: — Àëÿ Èáàäóëëà! Áó äÿôÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿí Èáàäóëëàíûí ùþâñÿëÿñèç ñÿñè ýÿëäè: — Íÿ âàð. àüÿç. Ãîúà äà. àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. ñîíðà äà áèð-áèð Úÿôÿðÿ. àëà ýþçëÿðèíè áÿðÿëäèá Õàíûì õàëàéà. Õàíûì õàëà äåäè: 4-24 369 . íÿ Èáàäóëëà. áèçèì êö÷ÿìèçÿ ÷þêÿúÿê. îüëàíëàðû äà Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëäè. èðè ÿëè èëÿ ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿò ãàïûñûíû èòÿëÿéèá à÷äû âÿ è÷ÿðè ýèðäè. ùå÷ ìÿíè äÿ ýþðìÿäè.ßìèíÿ õàëà ùÿð äÿôÿ áÿðêäÿí ÷ûüûðäûãúà. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ßáäöëÿëè äÿ. Úÿáðàéûë äà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Úÿôÿð äÿ. ùàìû áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõäû. Àäèë äÿ. Äàëàíûìûçûí áöòöí ãàïûëàðû áîéó éûüûøìûø àðâàäëàðûí. Àäèë. ßáäöëÿëè. àòàìëà àíàì áàéðàì èøûüû èëÿ äîëó î áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ ÷îõ áàõñûíëàð âÿ åëÿ áó âàõò ßìèíÿ õàëàýèëèí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõàí àäàìëàðûí ùàìûñûíûí áàøû ýåðè äþíäö. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëäû âÿ Õàíûì õàëà äàëàíà ÷ûõäû. ãàïû à÷ûã ãàëäû. Èáàäóëëà äàùà ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàéàúàã âÿ áåø äÿãèãÿäÿí ñîíðà î ýþçÿë ñàêèòëèê éåíÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. áèðäÿí-áèðÿ ñîéóã ñó ñÿïäèí. Úÿáðàéûëà.. ìÿíèì öðÿéèì àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ãîïóá äöøñöí. Ãîúà. ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð âÿ ñöêóò è÷èíäÿ äàéàíûá ýþçëÿðèíè Õàíûì õàëàéà. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà Úÿôÿð. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. ãûðûø äöøìöø íàçèê äÿðèëè àü âÿ ñÿðò ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà áàøà äöøäöì êè. Íÿ âàð?. ñîíðà úîä ñÿñè èëÿ ÷ûüûðäû: — Èáàäóëëà! ßìèíÿ õàëàýèëèí åâèíäÿí äàùà ñÿñ ýÿëìèðäè. Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö âÿ äèê ãàáàüà áàõàí î çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ. èêèíúèäÿ þçö éàøàéûðäû âÿ Õàíûì õàëà áàøûíû ãàëäûðûá çÿíäëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ áàõäû. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. åëÿ áèë êè. áó ãûøãûð-áàüûðû áèçèì åâäÿ åøèòñèíëÿð. Èáàäóëëà ñàëìûñàí îðäà?!. ßìèíÿ õàëàíûí éàøàäûüû áèíà èêèìÿðòÿáÿëè èäè. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà äöçöëöá ýÿëÿí îüëàíëàðûíà çèëëÿäèëÿð.

ßáäöëÿëèéÿ. áó ñààò Õàíûì õàëà èðè ñöìöêëö àüûð ÿëè èëÿ Èáàäóëëàíûí ãóëàüûíûí äèáèíÿ áèð äÿíÿ éàüëû ñèëëÿ ÷ÿêÿúÿê âÿ éÿãèí êè. Àäèëÿ. Úÿáðàéûëëà. ãàïûëàðûí ãàáàüûíäà äàéàíìûø àäàìëàðûí áàõûøëàðû àëòûíäà äàëàíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. äþíöá äàëàíûí àäàìëàðûíà. Ãîúàéà. áàõàðñóç!. åëÿ áèë êè. àììà Õàíûì õàëà Úÿôÿðÿ áàõäû âÿ Úÿôÿð àéàã ñàõëàäû. èéèíè ùèññ åëÿéÿíäÿ àç ãàëà ôèçèêè áèð àüðû äóéóðäóì. àëà ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. Ãîúàéëà. Òþêÿðÿì öñòöâöçÿ êåðóõàëàðûìû. Èáàäóëëà äàëàíûí àõûðûíà ÷àòûá êö÷ÿéÿ áóðóëìàçäàí ÿââÿë àéàã ñàõëàäû. êö÷ÿéÿ áóðóëóá ýþçäÿí èòäè âÿ Õàíûì õàëà åëÿúÿ äèê-äèê ãàáàüûíà áàõà-áàõà. îíäà áèëÿðñöç!. àììà ýþçëÿðèíè ýöúëÿ Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ãîïàðûá. Èáàäóëëà éàíûìäàí þòÿíäÿ ìÿíè àðàã èéè âóðäó âÿ àòàìëà àíàì ùÿðäÿí åâäÿ îòóðóá ñþùáÿò åëÿéÿíäÿ àðàüû î ãÿäÿð ïèñëÿìèøäèëÿð êè. áèð-áèð Úÿôÿðÿ.— Äöø àøàüû! Èáàäóëëà àíúàã Õàíûì õàëàéà áàõûðäû âÿ åëÿúÿ áàõà-áàõà äà áèð-èêè ñàíèéÿ ùÿìèí òàõòà ìåéäàí÷àäà äàéàíäû. Õàíûì õàëàýèëÿ áàõäû âÿ áîüóã ñÿñëÿ ãûøãûðäû: — Ìÿíè àäàìñûç ýþðìöñöç?! Ãàç êèìè áèð-áèðèâèçèí äàëûíà äöçöëöá öñòöìÿ ýÿëèðñöç?! Åéáè éîõ. àììà áó äÿôÿ Èáàäóëëàäàí ýÿëÿí î ïèñ àðàã èéèíÿ ôèêèð âåðìÿäèì. îüëàíëàðû äà àðäûíúà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. Èáàäóëëà èñÿ åëÿ áèëäè êè. àüçûíû éóìäó âÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ìÿíèì éàíûìäàí þòäö. áàøûíäàí ó÷ìàñûí äåéÿ ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíû òóòóá éåðèíäÿí ýþòöðöëäö. Àüàðÿùèìÿ áàõäû.. Úÿôÿð ýÿëèð. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè åíèá ùÿéÿòÿ äöøäö. ÷öíêè ìÿí ùÿìèí äÿì ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàéà. Àäèëëÿ. áèð àí Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ. ßáäöëÿëèéëÿ. éåíÿ äÿ àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. ñîíðà äåäè: — Ðÿää îë. àììà Õàíûì õàëà ÿë ãàëäûðìàäû. Úÿôÿð Èáàäóëëàéà òÿðÿô ãà÷ìàã èñòÿäè. Úÿáðàéûëà. Àüàðÿùèìëÿ ôÿõð åäèðäèì. 370 . ìÿí àðàã ýþðÿíäÿ. Õàíûì õàëà ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàíû ÷ÿêèá ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áóðàäàí! Èáàäóëëà áîéíóíó äöçÿëòäè. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëÿí Úÿôÿðëÿ. äàëàíà ÷ûõìûø àðâàäëàð. ìÿíèì áöòöí öðÿéèì áèð ãöðóð ùèññè èëÿ äîëìóøäó.. ùå÷ íÿ äåìÿäè. ýþçýþðÿñè áöðöøöá áàëàúàëàøìûø Èáàäóëëà þçö äÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè. à÷ûã ÷èéèíëÿðèíè ãàëäûðûá íàçèê âÿ ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðòìûø áîéíóíó ãûñäû. äàùà äîüðóñó.

áèçèì ùÿìèøÿ êþëýÿëè îëàí ñÿðèí äàëàíûìûçà éåíÿ äÿ ñàêèòëèê ÷þêäö.».ãûçëàð äà äàüûëûøûá ùÿéÿòëÿðÿ ýèðäè. äàëàíà à÷ûëàí áÿçè ïÿíúÿðÿëÿðèí àðõàñûíäà äàéàíìûø êèøèëÿðèí êþëýÿëÿðè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. ýþçëÿðè. êöðÿéèíè õàðòóòóí éîüóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá àðûã îâóðäëàðûíû äîëäóðäó âÿ òöòÿéè ÷àëìàüà áàøëàäû. àììà Õàíûì õàëà Èáàäóëëàíû ÷àüûðäûüû âàõòäàí ßìèíÿ õàëà ýÿëèá äàéàíìûøäû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà. áó òöòÿê ñÿñè äÿ áèçèì äàëàíûìûçà.. ýþðìÿäè âÿ ßìèíÿ õàëàíû áèçèì äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû äîëàíäûðìàüà áàøëàäû (î êèðàéÿíèøèí òÿëÿáÿëÿðèí âåðäèêëÿðè ïóë íåúÿ îëóðäó? Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ ÿñëèíäÿ ùå÷ êèì áóíóíëà ìàðàãëàíìûðäû äà). Ñîíðà ßìèíÿ õàëà äà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëäè. Äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòà ÿââÿëëÿð «Èáàäóëëàíûí àüàúû» äåéèðäèëÿð. áîéëàíà-áîéëàíà ýàù ùÿéÿòÿ. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûø áèç óøàãëàðäàí âÿ áèð äÿ êè. Èáàäóëëà àíàäàí îëàíäà î õàðòóòó íÿçèð êèìè äàëàíûìûçäà ÿêèð. õöñóñÿí äÿ òåç-òåç Õàíûì õàëà áèøèðäèêëÿðè õþðÿêäÿí áèð áîøãàá ÷ÿêèá ìÿíÿ âåðèðäèëÿð. àüàúûí àëòûíäà îòóðóá éàé-ãûø ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðòäû. ýþðìöðäö. íþø ãàðûøûðñûç õàëãûí èøèíÿ?. áèç äÿ êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòìÿê èñòÿäèê. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéàã. Èáàäóëëà áþéöéöá ôÿðñèç ÷ûõäû. íÿéèâèçÿ ãàëûá. ýàù äà äàëàí òÿðÿôÿ áàõûðäû âÿ éåíèäÿí äàëàíûìûçà ÷þêìöø î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåéèíìÿéèíè àéäûíúà åøèòäèì « — Îüëóìäó. äåìÿê îëàð êè. Ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà þëäö. ñèçÿ íÿ äÿõëè âàð. ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè. þçöìÿì. àïàðûðäûì ßìèíÿ õàëàéà. êö÷ÿìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèéèí äàâàìûäû âÿ Áàëàêÿðèìèí êöðÿéèíè ñþéêÿäèéè î ãîëëó-áóäàãëû õàðòóò àüàúû äà ùÿìèí òöòÿéèí ñÿñè àëòûíäà äöíéàíûí èøëÿðèíè ôèêèðëÿøèð. þçöìöç áèëÿðèê. Áàëàêÿðèìäÿí áàøãà äàëàíäà éåíÿ äÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. àíàì. Áàëàêÿðèì òöòÿéè ÷àëäûãúà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßìèíÿ õàëà ãîúàëäû. äåìÿê îëàð êè. ÷öíêè ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà èëÿ ßìèíÿ õàëàíûí óøàãëàðû îëìóðìóø âÿ ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà íÿçèð äåéèð. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû à÷ûã èäè âÿ ìÿí áàéàãäàí áÿðè èêèíúè ìÿðòÿáÿíèí ïÿíúÿðÿñè ãàáàüûíäà äàéàíûá áàõàí ßìèíÿ õàëàíû ýþðöðäöì: äöçäö. ùÿéÿòëÿðèí ãàïûëàðû áàüëàíäû. ßìèíÿ õàëà äà éåðäÿí ñàëûíìûø éàøûë ìÿõìÿð äþøÿêúÿíèí öñòöíäÿ îòóðóá ñàü ÿëèíèí áàø áàðìàüû èëÿ ÿëèíäÿêè òÿñáåùèí ãàðà íàðûí äàøëàðûíû îéíàäà-îéíàäà: «— Àëëàù ãÿáóë åëÿñèí!» — 371 . àììà Áàëàêÿðèì áèçÿ áàõìàäàí äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíà òÿðÿô ýåòäè.

ýöíäöçëÿð èñÿ ùÿìèøÿ ÷þëäÿ-áàéûðäà îëóðäó. Õàíûì õàëà áó ñþçëÿðè ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ çÿùìëè ýþçëÿðèíÿ. äåéèðäè: — Î Èáàäóëëà áÿäáÿõò îüëó. 372 .. ôèêðÿ ýåòìÿêäÿí þòðö Áàëàêÿðèìèí ÿí ÷îõ õîøëàäûüû èêèíúè éåð èäè (áèðèíúè éåð èñÿ êö÷ÿìèçèí ñÿêèñèíäÿ. ýóéà êè. ìÿëóì îëóðäó êè.äåéèðäè. àõøàìëàð èñÿ ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû éûüûøûðäû Áàëàêÿðèìèí áàøûíà âÿ Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû. éàéäà ãûð äàøûéûá äàìëàðûí äàìàí éåðëÿðèíè éàìàìàüà êþìÿê åäèðäè (âÿ ùÿìèí åâëÿðäÿ áèøÿí õþðÿêëÿðäÿí éåéèðäè). äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ïåéüÿìáÿðëÿðäÿí. ùàðàäàíñà ÿçàáÿçèééÿòëÿ äàøûéûá ýÿòèðäèéè äàøëàð. áèðäÿí-áèðÿ ÷àëìàüà áàøëàäûüû êèìè... Øþâêÿòèí åâèíèí éàíûíäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí àëòû èäè). âÿçèðëÿðäÿí. Ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ìÿíè ÷àüûðûá ßìèíÿ õàëàéà ïàé ýþíäÿðìÿê èñòÿéÿíäÿ. ÿëèíäÿêè áîøãàáà õþðÿê ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûðäû. Áàëàêÿðèì ýåúÿëÿð Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. ïàäøàùëàðäàí. áèðäÿí ìÿí äÿ áþéöéÿíäÿ Èáàäóëëà êèìè îëàðàì. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. óøàã âàõòû åëÿ éàõ÷û îüëàí èäè êè. ùå÷ íÿéÿ éàðàìûð âÿ ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèë — Áàëàêÿðèì ùÿìèí äàøëàðû òÿçÿäÿí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ ýåðè ãàéòàðûðäû. áèðäÿí-áèðÿ äÿ ÷àëìàüûíû êÿñèðäè. ñÿééàùëàðäàí äàíûøûðäû. îíà ýþíäÿðèëÿí ùÿìèí ïàé äà íÿçèð êèìè áèð øåéäè. Èáàäóëëà ôÿðñèç ÷ûõäûüû ö÷öí î õàðòóòó äàùà Èáàäóëëàíûí àäû èëÿ ÷àüûðìûðäûëàð âÿ î õàðòóòóí àëòû îòóðóá òöòÿê ÷àëìàãäàí þòðö. ãûøäà ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà îäóí éàðìàãäà êþìÿê åäèðäè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. ÷öíêè ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì èñòè áîøãàáû ßìèíÿ õàëàéà àïàðà-àïàðà ôèêèðëÿøèðäèì êè. ÷îõ ôèêèðëè îëàíäà. ìèñàë ö÷öí. àäÿòÿí êèï þðòöëö îëàí íàçèê äîäàãëàðûíà.. àììà î ìöëàéèì ñþçëÿð ìÿíè ãîðõóäóðäó. åíëè ÷ÿíÿñèíÿ óéóøìàéàí áèð ìöëàéèìëèêëÿ äåéèðäè. ãóøõàíà êèìè áàëàúà áèð éåðäÿ éàòûðäû. öðÿéè ëàï äîëó îëàíäà ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. Àü Äÿâÿ áàðÿäÿ úöðáÿúöð ÿùâàëàòëàð äàíûøìàãäàí. èìàìëàðäàí äàíûøûðäû. ÷îõ çàìàí äà Áàëàêÿðèìèí ÷ÿêäèéè çÿùìÿò ùàâàéû îëóðäó.

ùÿìèøÿ áåëÿúÿ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûá. áó ùàâàëàðû. àíàñû êèì èäè — ùå÷ íÿ áèëìèðÿì.». ìÿí Áàëàêÿðèìèí áó ñþçëÿðèíäÿí áèð øåé áàøà äöøìöðäöì.. î ñþçëÿð î óçàã óëäóçëàðûí þçöíäÿí äÿ. áèçèì éàíûìûçäà îòóðìàüûíà áàõìàéàðàã. ýóéà èí373 . — äåéèðäè. Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè.» âÿ áèç áàøà äöøöðäöê êè. Áàëàêÿðèì åëÿ ùÿìèøÿ áó úöð îëóá... Áàëàêÿðèìèí ùå÷ âàõò àòàñû. õöñóñÿí. áó õàðòóòóí àëòûíäà îòóðóá áàøûíû ýþéÿ ãàëäûðûðäû.. ñèôàðèøëÿ íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. î óëäóçëàðà áàõñûí. ÷öíêè ÿñëèíäÿ áåëÿ ùàâàëàð ùå÷ éåðëè-äèáëè éîõ èäè. ýóéà ãàáàãëàð Áàëàêÿðèìèí àòàñû ìèëéîí÷ó îëóá. Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè åëÿ àùÿíýëÿ.Ñîíðà î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàéûðäû.. ßëáÿòòÿ. áèðäÿí þç-þçöíÿ — «Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò óøàã îëìàéûá. àììà î ñþçëÿð ìÿíèì éàäûìäà ãàëûðäû âÿ åéíè çàìàíäà.. åëÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû äåéèðäè êè. àììà Áàëàêÿðèìèí íÿ ö÷öí ìÿùç Ñÿòòàð Ìÿñóìó éàäûíà ñàëìàüûíûí ñÿáÿáèíè áèëìèðäèê. ÷öíêè î çàìàíëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áÿçÿí äÿ. àíàñû îëìàéûá. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì ÿí éàõûí äîñòóì Úÿôÿðãóëó èäè âÿ äöçäö.. åëÿ áèë. áåëÿúÿ òöòÿê ÷àëûá. Áÿçÿí Áàëàêÿðèì ôèêèðëè îëàíäà òàìàì ñóñóðäó âÿ áèç áèëèðäèê êè. íÿ äÿ áèð ÿùâàëàò äàíûøûðäû. ñþùáÿò âàõòèëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìûø øàèð Ñÿòòàð Ìÿñóìäàí ýåäèð. éàõóä äà áóðàäà. åëÿ åéùàìëàðëà.. Áàëàêÿðèìèí íå÷ÿ éàøû âàð èäè? Áÿëêÿ ãûðõ èäè? Áÿëêÿ ÿëëè èäè? — Áèëìèðÿì. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ñóñóðäó âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ùèññ åäèðäèì êè. ùÿìèí ñþçëÿðäÿí ñîíðà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè Ñàðû ùàìàì äà ìÿíÿ ñèðëè áèð àëÿì êèìè ýþðöíöðäö. — Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. óëäóçëàðà äèêèðäè. õàùèøëÿ. àíúàã Áàëàêÿðèì ÷àëûðäû âÿ áèçäÿí áàøãà äöíéàäà ùå÷ êèì î ùàâàëàðà ãóëàã àñìàéàúàãäû. ùÿìèí àíëàðäà Áàëàêÿðèì áèçäÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàäûð: ñîíðà éåíÿ áèçèì éàíûìûçà ãàéûäûðäû âÿ ãÿðèáÿ ñþçëÿð äåéèðäèð: «— Ùÿð áèð àäàì ýÿðÿê ùÿðäÿíáèð ýþéëÿ òÿêáÿòÿê äàéàíñûí. ýóéà Ðàìàíàäà ôîíòàí âóðàí íåôò ãóéóëàðû âàð èìèø. áàøãàëàðû äà íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. î àéûí þçöíäÿí äÿ íÿñÿ äåéèðäè âÿ «íÿñÿ» ñèðð èëÿ äîëó èäè. Îíäà áèëÿð êè.. áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì îëóá. Îíäà áèëÿð êè. àíúàã þçö áèëèðäè. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. þçö íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. Áàëàêÿðèìèí ÷àëäûüû ùàâàëàðû. î àéà áàõñûí. öìóìèééÿòëÿ. Áàõ. Ìèðçÿ Ñÿòòàð. ýþçëÿðèíè àéà.. ñóñóðäó. Áàëàêÿðèìèí àòàñû. áåëÿ âàõòëàðäà Áàëàêÿðèìäÿí ùå÷ íÿ õàùèø åëÿìÿê ëàçûì äåéèë. ýþéÿ áàõñûí ýÿðÿê. ÷öíêè Áàëàêÿðèì. àéëû-óëäóçëó ýåúÿëÿðäÿ Áàëàêÿðèì î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿê îëóá.

áàüëû ãàïû-ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. î ãîøà òóò àüàúûíà. Ìóñà ñàüàëñà. äàëàíûìûç áèð ìöääÿò äèíúÿëèá. àíàìûí Áàëàêÿðèìèí ÷îõ âàõò ùÿäÿð éöê äàøûìàüûíà. äàëàíûìûçäàí ÿë-àéàã ÷ÿêèëÿí âàõòëàð. àðàêÿñìÿëè áèð áèíà òèêäèðÿúÿê (áèçèì åâèìèç êèìè).» âÿ ìÿíèì áöòöí è÷èì àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿðÿ åòèðàç åäèðäè. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòà äàíûøûð. áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ùÿðäÿí áèçèì åâäÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñþç äöøÿíäÿ àíàì ýöëöìñÿéèá äåéèðäè: «— Éàçûã Áàëàêÿðèì øåéòàí ôÿùëÿñèäè äÿ. ìÿòáÿõëè. þç ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèì ö÷öí àéðûúà áèðîòàãëû. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèë éàøàéàí âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ÿí ùöíäöð âÿ ÿí éàðàøûãëû áèíàñû îëàí î ö÷ìÿðòÿáÿ äÿ âàõòèëÿ Áàëàêÿðèìýèëèí èìèø. áöòöí òÿêëèôëÿðäÿí èìòèíà åäèðäè (ßçèçàüà ÿìè äÿ íÿçèðèíè ìÿúáóð îëäó äÿéèøäè. àììà àõøàìëàð áèçÿ ùÿìèí äöíéàíûí ÿí ýþçÿë âÿ ÿí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøûðäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà ñîíðàëàð ìÿí áàøà äöøäöì êè. àììà Áàëàêÿðèì Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î ãóøõàíà êèìè éàòàã éåðèíè ùå÷ íÿéÿ äÿéèøìèðäè. éÿíè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àíàì Áàëàêÿðèìè. Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû áèçÿ éîõ. àììà ìÿí áöòöí áóíëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäèì (âÿ öìóìèééÿòëÿ..äè èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ Ìóõòàðýèë éàøàéàí. áöòöí áóíëàð áîø ñþùáÿòëÿðäèð). Ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè éàøàìàã ö÷öí ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèìÿ éåð âåðèðäèëÿð. ñîíðà òÿçÿäÿí àääûì ùÿñðÿòè ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûüû âàõòëàð Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿìèçÿ. øåéòàíûí àäàìû ùåñàá åäèð. èêè äÿíÿ éåêÿ ãî÷ àëûá ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðäè âÿ î èêè ãî÷óí ÿòèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà ïàéëàäû).. ýóéà Áàëàêÿðèì óøàã âàõòû áþéöê-áþéöê àëèì ìöÿëëèìëÿðäÿí äÿðñ àëìûøäû. ùÿãèãÿòÿí. êö÷ÿìèçäÿí.þçöíÿ äàíûøûðäû. ÷öíêè ìÿí ÿââÿëëÿð àíàìûí áó ñþçëÿðèíè îëäóüó êèìè áàøà äöøöðäöì. ùÿòòà áèð äÿôÿ ßçèçàüà ÿìèíèí îüëó Ìóñà àüûð õÿñòÿëÿíÿíäÿ ßçèçàüà ÿìè íÿçèð åëÿìèøäè êè. åëÿ áèë êè. êö÷ÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí äàìûíäà äàéàíûá àøàüûäà ãàëìûø äöíéàéà áàõûðäû. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äÿ äÿñòÿ-äÿñòÿ ó÷óá ýÿëèá î ãîøà òóò àüàúûíà ãîíàí ñÿð÷ÿëÿð êèìè áèð øåé èäè. ùÿäÿð çÿùìÿòèíÿ ùàéûôû ýÿëèðäè. êö÷ÿìèç. ÷öíêè Áàëàêÿðèì ìÿíèì ö÷öí åëÿ-áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì èäè âÿ áó ýöí äÿ åëÿ-åëÿúÿ Áàëàêÿðèì êèìè äÿ ãàëûá. àíàìûí áó ñþçëÿðèíäÿ ÿñëèíäÿ áèð ìÿùÿááÿò âàð. þç. éà äà êè. õöñóñÿí ýåúÿëÿð. êÿíàðëàðû áèðãàò äàøëà ùþðöëìöø àñôàëò ñÿêèëÿðÿ. Ùÿìèí èñòè áàçàð ýöíö Áàëàêÿðèì êöðÿéèíè õàðòóòóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá áèð õåéëè òöòÿê ÷àëäû âÿ õàðòóò äà áèçèìëÿ áèðëèêäÿ äèã374 . ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí äèâàðëàðûíà.

Áàëàêÿðèì ãÿäèìëÿðäÿ áàø âåðìèø ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàäû. àììà î Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ áèç áèëèðäèê êè. î ÿùâàëàòëàðû ùà÷àíñà ìÿí þçöì éàçìûøàì. íÿ îëóá? — Àü Äÿâÿ ýåäèð êö÷ÿìèçäÿí. Áèð äÿôÿ ýåúÿíèí éàðûñû éóõóäàí îéàíûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿìèçèí ãàáàüûíà ãà÷äûì.ãÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû.. î òöòÿéèí ñÿñè Èáàäóëëàíûí äàâà-äàëàøûíäàí ñîíðà áèçèì äàëàíûí. Àíàì éåðèíäÿí äèê àòûëäû: — Íÿ âàð. äöíéàäà àüàïïàã áèð Àü Äÿâÿ âàð.. î ÿùâàëàòëàð ùà÷àíñà ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê âÿ ìÿí éóõóëó âàõòëàðûìäà òÿÿúúöá åäèðÿì êè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì òàìàì ÿìèí èäè êè. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. àõûð âàõòëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè.. åéíè çàìàíäà î òöòÿê ñÿñè áèçèì åâèìèçäÿêè î êè÷èê áàéðàìà ëàï çÿðèô.. î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðèí öñòöíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ëÿïèðëÿðè àüàðûð âÿ óçàãäàí. Áàëàêÿðèìèí ñþéëÿäèéè î ÿùâàëàòëàðû áÿçÿí éàõøû áàøà äöøìÿñÿê äÿ. ãàðàíëûã êö÷ÿ áîìáîø. êö÷ÿíèí ñàêèòëèéèíÿ áèð òÿìèçëèê. êèìñÿñèç èäè.. — äåäèì âÿ ïÿíúÿðÿìèçèí øöøÿñèíäÿí ÷þëÿ áàõäûì. ãÿìýèíëèê ýÿòèðèðäè âÿ àõøàì äöøÿíäÿí ñîíðà. õöñóñÿí. .Áÿçÿí. îíëàðû ìÿí þçöì þç ýþçëÿðèìëÿ ýþðìöøÿì. ïàêëûã ýÿòèðèðäè. Àòàì: 375 . Áèç ùå÷ âàõò Áàëàêÿðèìÿ ñóàëëàð âåðèá äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðû þçöìöç÷öí àéäûíëàøäûðìûðäûã. ëàï óçàãäàí äà Àü Äÿâÿíèí áîéíóíäàêû çûíãûðîâóí ñÿñè ýÿëèð. äàíûøäûãëàðûíûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê âÿ áèç þçöìöç äÿ áóíà èíàíûðäûã êè. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. î ãÿðèáÿ ñþçëÿðèí ùàìûñû áèçÿ ìÿëóìäóð. åøèòäèéèìèç î ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê. øÿôôàô áèð èïÿê êèìè ùèññ åòäèéèì ãöññÿ. ìÿíèì àòàì î âàãîí ãîõóëó ùÿñèð çÿíáèëèíè ÿëèíÿ àëûá éåíÿ äÿ ñÿôÿðÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. íåúÿ ýþðöðÿì?. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. î ÿùâàëàòëàðû Áàëàêÿðèì äàøûøìàéûá.  Áàëàêÿðèì ÿí ÷îõ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû âÿ áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá äàíûøäûãëàðûíà ãóëàã àñà-àñà áÿçÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöê.. ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê ÿùâàëàòëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàðàäàí áèëèðÿì.

. ùèññëÿðèíè áèð òÿÿññöô áöðö376 . Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àäàìëàðû áèð-áèð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. àòàì Áàëàêÿðèì ùàããûíäà ïèñ ôèêèðäÿ îëñóí. åëÿ áèë áó Ìóüàí ñÿùðàñûíûí éåêíÿñÿãëèéèíè äÿéèøäèðìÿê èñòÿéèðäè. öðÿéèì äþéöíöá àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ÷ûõñûí. Àü Äÿâÿíèí ýÿçäèéè éåðëÿðäÿí äåéèðäè âÿ áÿçÿí äÿ ñþéëÿäèéè úöðáÿúöð ñþçëÿðè þçö áèçÿ èçàù åäèðäè: — Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ñÿùðà èëÿ ýåäèðäè. ìÿí ãîðõóðäóì.. Àü Äÿâÿ àääûìëàðûíû áèð-áèð èðÿëè àòàðàã. íÿ äåìÿêäè. — äåäè. ãàðà ýþçëÿðèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø î äàí éåðèíÿ çèëëÿìèøäè âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè.. ôèêðèíè. î áèðè äöíéàéà àïàðìàã èñòÿéèð. áó ñÿùðàíûí äà.. áó Ìóüàí ñÿùðàñûíû éåêíÿñÿãëèêäÿí ãóðòàðìàã åùòèðàñûíûí þçöíäÿ äÿ áèð éåêíÿñÿãëèê âàð èäè. ùÿìèøÿêè êèìè. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ îòóðìóø Éîë÷ó ùÿð äÿôÿ äÿâÿ àääûì àòäûãúà éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà èðè.. Àü Äÿâÿ îíëàðäàí ùàíñûíûíñà ãàïûñûíäà éàòñûí.. ãóìíàí ñàâàéû áèð øåé ýþðìöðñÿí. àììà ñÿùÿðèí áåëÿúÿ éàâàø-éàâàø à÷ûëìàñûíûí. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Àü Äÿâÿ êèìèíñÿ ãàïûñûíäà éàòìàã ö÷öí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëèá. ýåúÿ ýÿëèá î àäàìûí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòûð.. — Éóõó ýþðöá. òÿêúÿ áó ýåúÿíèí âÿ èíäèúÿ à÷ûëàí áó ñÿùÿðèí äåéèë. Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿêè àäàìëàðäàí ñþùáÿò à÷ûðäû. Ñÿùðà áèëèðñèç äÿ.. — äåäè. Ìÿí òÿçÿäÿí éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà äà õåéëè ìöääÿò Àü Äÿâÿíèí áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. ìÿí ãîðõóðäóì. àììà ñÿñèìè ÷ûõàðìûðäûì. . éÿíè êè. Àíàì: — Èøèí éîõäó. þëÿíëÿðè Àü Äÿâÿ àïàðûð âÿ Àü Äÿâÿ êèìè êè.— Áàëàêÿðèì áóíëàðûí áàøûíû õàðàá åëÿéÿúÿê. Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíèíè. ùàðà áàõûðñàí. òÿëÿñìÿäÿí ìÿíçèëÿ äîüðó ýåäèðäè âÿ Àü Äÿâÿíèí áó àääûìëàðûíûí äÿéèøìÿç àùÿíýè äÿ ÿñëèíäÿ î ñÿùðà éåêíÿñÿãëèéèíèí ìöøàéèÿò÷èñè èäè âÿ òÿêúÿ ñÿùðàíûí äåéèë.. ùÿð òÿðÿô ãóì..Ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðè ñÿùðà ñûðàñûíà áèð ãûðìûçûìòûëëûã âåðìèøäè âÿ ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëäûãúà. î ãûïãûðìûçû äàí éåðèíèí äÿ èíäèêè éåêíÿñÿãëèéè ìèí èë áóíäàí ÿââÿë äÿ áåëÿ îëìóøäó âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. áó äÿâÿ àääûìëàðûíûí äà. áöòöí äöíéàíûí âÿ éöç ìèí èëëÿðèí éåêíÿñÿãëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè.

Éîë÷óíó äàéàãñûç åëÿäè.. ÷öíêè Äÿäÿ Ãîðãóäóí ùàðàäà äÿôí îëóíìàüûíûí — áóðàäà. Éîë÷ó. äàùà äîüðóñó. àììà áó ìþúöçÿäÿí ùå÷ êèì áàø à÷ìûð âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä êèìè áèð åë àüñàããàëû äà. Äöíéà àäèäè. áÿëêÿ áåø àéäàí ñîíðà. ùèññëÿðè áèð ìþúöçÿ ùÿñðÿòèíäÿ èäè. ÷öíêè ñÿùðà áîéó óçàíàí î ëÿïèðëÿðèí äöç õÿòòè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõàúàãäû. àììà åëÿ áóíà ýþðÿ Òóð äàüûíäà Àëëàùà ÷îõ éàëâàðäû: — Þçöíö ìÿíÿ ýþñòÿð!. áó òîðïàüûí àëòûíäà èäè. áÿëêÿ äÿ èêè èëäÿí ñîíðà — èòèá ýåäÿúÿêäè. ñîíðà Éîë÷ó éåíÿ äÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðèíÿ áàõäû âÿ áó äÿôÿ î äàí éåðèíèí ãûðìûçûñû äöíéàäà òþêöëÿí ãàíëàðäàí õÿáÿð âåðäè. áó äöíéàíûí öçö åéíè èäè. áåëÿúÿ éåêíÿñÿãäè. éîõñà äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà? — ôÿðãè éîõ èäè. ÿéðèëèá-áóðóëìàéàúàãäû. ýÿëèìëè. ñÿùðàíûí ãóìëóüóíà áàõäû. ìþúöçÿñèç äöíéàäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí. ôèêðè. ÿñëèíäÿ Êÿëèìóëëàù Ìóñà ïåéüÿìáÿð äÿ ìþúöçÿ ýþðìÿê èñòÿéèðäè. íèéÿ áóíäàí õÿáÿðè îëìàéûá âÿ íÿ ö÷öí þçöíö áó âàõòà ãÿäÿð òàíûìàéûá? Äöíÿí àõøàìà éàõûí éîëà ÷ûõùà÷ûõäà äàðâàçàëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ãîúà áèð ÿíúèð àüàúûíûí áóäàüûíà ãîíìóø ãàðà ãàðüà ýþðäö âÿ 377 .. êþ÷öá ýåäèá áó äöíéàäàí. Äÿäÿéÿ ðÿùìÿò îõóéà-îõóéà òîðïàüà. ÷öíêè î ëÿïèð õÿòòè äàùà ñàëûíìûøäû âÿ äàùà íåúÿ âàðäûñà åëÿúÿ äÿ ãàëàúàãäû. åëÿ áó àäèëèéèí þçö áèð ìþúöçÿäèð. ÿñëèíäÿ. ñÿùðà áîéó óçàíàí áó ëÿïèð õÿòòèíäÿ êöëÿê ãîïàí. ùàâàäàí àñûëû ãîéäó. àíúàã áóíó äåéèá êè. àììà Éîë÷ó éàõøû áèëèðäè êè. Àììà Àëëàùäàí àëäûüû úàâàá áó îëäó: — Ñÿí ìÿíè ùå÷ çàìàí ýþðìÿéÿúÿêñÿí!. ýåäèìëè äöíéà. áÿëêÿ þçö ùå÷ áóíó áèëìèðäè. òîðïàã åéíè èäè âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä äà ñàéñûç-ùåñàáñûç àäàìëàð êèìè. äÿéèøìÿéÿúÿêäè. Àü Äÿâÿ àääûì àòäûãúà èðè ëÿïèðëÿðè ãóìóí öñòöíäÿ ãàëûðäû âÿ Éîë÷ó àðõàéà ãàíðûëûá î ëÿïèðëÿðÿ áàõìàã èñòÿäè. ñîí óúó þëöìëö äöíéà.. î ãàñûðüà áàøëàéàíäà — áÿëêÿ ñàáàù. äöíéàäà ùå÷ âàõò ìþúöçÿ îëìàéûá âÿ ùå÷ âàõò äà ìþúöçÿ îëìàéàúàã. Éîë÷óéà íÿ îëìóøäó? Áó íÿ ôèêèðëÿð èäè? Áó íÿ ýþðöìëÿð èäè? Âÿ áèð ùàëäà êè. Òÿçÿúÿ à÷ûëàí î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíè.. ãàñûðüà áàøëàéàí ìöääÿòÿ ãÿäÿð áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè (ñîíó îëàí ÿáÿäèëèê!) âÿ ùà÷àíñà î êöëÿê ãîïàíäà. àììà ãàíðûëìàäû. Äÿäÿ Ãîðãóä áóíó äåéèá âÿ þçö äÿ íå÷ÿ éöçèëëèêëÿðäèð êè. áöòöí áåéíè áó úöð ôèêèðëÿðèí ÿñèðè èìèø. öðÿéèíè ó÷óíäóðäó.ìöøäö âÿ áó òÿÿññöô åëÿ áèë Éîë÷óíó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿí àëäû.

áàüäà éó. Øàìû ýÿç. äèããÿòëÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà ìÿëóì îëäó êè. Éîë÷ó ùèññ åäèðäè êè. íÿ íÿòèúÿëÿðèíÿ. äàùà äîüðóñó. Áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿð áó áèð èëèí è÷èíäÿ áàøëàäû. âÿ éàø òàìàì þòöðäö. éîëóíà äàâàì åäèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ àéàüûíû èðÿëè àòàíäà. äöøöá îíó òàíûìàéàí ãàðà úàìààòëà áèðëèêäÿ áèð êàñà ãàòûã éåéèðäè. èíäèéÿ ãÿäÿð þìðöíö — áó óçóí þìðöíö þçö ö÷öí éîõ. íÿ äîñòëàðûíà. Àü Äÿâÿ îëóðäó. ãîíøóëàðûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè.ùå÷ þçö äÿ áèëìÿäè. éà íÿ èäèñÿ. ÷îõäàí þëöá-èòìèø àíàñûíû. íÿ ãûçëàðûíà. Áó áèð èëäÿ éîëà òÿê ÷ûõûðäû. âÿññàëàì. Ñîí âàõòëàð Éîë÷ó óçàã éîëà òÿê ÷ûõìàüû õîøëàéûðäû. Àììà áåëÿ áèð èø Éîë÷óíóí àüëûíà ýÿëìÿäè. íåúÿ îëäó êè. ñîí âàõòëàð áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðè þìðöíöí ùå÷ êèìÿ — íÿ îüëàíëàðûíà. ýþéöí àëòû îëóðäó.. þçö îëóðäó. èêè àéäà áèð äÿôÿ Øÿùÿðÿ áàëàúà ñÿôÿð éåýàíÿ èìêàí èäè êè. àõøàìà éàõûí Àü Äÿâÿéÿ ìèíèá äàðâàçàñûíäàí ÷ûõûðäû. þçö èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí — éåðèí öçö îëóðäó. éà áèð ïèéàëÿ çÿôÿðàíëû øÿðáÿò è÷èðäè âÿ éåíÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí áåëèíÿ ãàëõûá. áàüäà äàðà. áèð éàõøû ùÿìäÿì ö÷öí. ôèêðèíäÿ î óçóíóçóí èëëÿðèí ãàòûíû áèð-áèð à÷ûá óøàãëûüûíû êå÷èðäèéè âÿ èíäè ÷îõäàí òÿëÿô îëìóø ùÿéÿòëÿðèíè. Áàüäàä àðà.. íÿ íÿâÿëÿðèíÿ. ãàðüà ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î êÿäÿð äÿ ùÿìèí ö÷ éöç èëèí êÿäÿðè èäè. Éîë÷óéà 378 . áèð ìöääÿò äàéàíûá î ãàðüàéà áàõäû. àòàñûíû. áàøãàëàðû ö÷öí éàøàéûá. äÿâÿíèí áåëèíäÿ éûðüàëàíäûãúà àëûø-âåðèø è÷èíäÿ êå÷ÿí óçóí-óçóí èëëÿð áîéó áèðèíúè äÿôÿ óøàãëûã ÷àüëàðûíû ýþçöíöí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. ÷öíêè áöòöí þìðöíö êå÷èðäèéè àëûøâåðèø è÷èíäÿ àéäà. éîëóí óúóíäàí òóòóðäó. ùÿðäÿíáèð éîë êÿíàðûíäà åùñàí ùåñàáûíà òèêèëìèø ðÿáàòëàðûí éàíûíäà Àü Äÿâÿíè ñàõëàéûá. ãàðà ãàðüàíûí ãàïãàðà ýþçëÿðè äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ýþçëÿðè èìèø âÿ Éîë÷ó åéíè çàìàíäà. íÿíÿñèíèí ÷àüûðäûüû áàéàòûëàð éàäûíà äöøöðäö: çöëôöíö áàüäà äàðà. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè äÿ ýþðäö âÿ ùÿìèí êÿäÿð Éîë÷óíó ñàðñûòäû. ùÿìèí ãàðà ýþçëÿðäÿ äÿ î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè ýþðÿðäè. Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèíè ìÿíçèëÿ ñàðû — óçàãëàðà äèêèá åéíè àùÿíýëè àääûìëàð èëÿ èðÿëèëÿéèðäè âÿ ùÿðýàù Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿí äöøöá ýþçëÿðèíÿ áàõñàéäû. Éîë÷óéà åëÿ ýÿëèðäè êè. íÿ äöøìÿíëÿðèíÿ — éàëíûç âÿ éàëíûç þçöíÿìÿõñóñ àíëàðû êèìè ýþçëÿéèð. ùå÷ ùàðà òÿëÿñìèðäè. Èïÿê-ãóìàø êàðâàíûíû þçöíäÿí ÿââÿë ýþíäÿðèðäè âÿ î êàðâàí ýåäèá øÿùÿðèí ýèðÿúÿéèíäÿ äöøÿðýÿ ñàëûá þç ñàùèáèíè — Éîë÷óíó ýþçëÿéèðäè. Äåéèðäèëÿð êè.

Éîë÷óíó þëäöðöá Àü Äÿâÿíè éåìÿê îëàðäû. ÷öíêè Éîë÷óíóí Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ùîïìóø î êÿäÿðäÿí õÿáÿðè éîõ èäè. ùÿð ùàëäà äöíéàäà äÿâÿ îëìàã èíñàí îëìàãäàí éàõøûäûð. àììà î âàõòäàí. íÿ óøàã 379 . áÿçÿí. þç þìðöíö éîõ. ãà÷àãëàð áèð äÿâÿ ÿòèíèí êàáàáûíà ýþðÿ. ÷öíêè î àü áóëóäëàð äà ùà÷àíñà éàüûø îëàúàãäû. Éîë÷ó áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. éÿíè òàìàì ýþçëÿíèëìÿäÿí. Éîë÷ó áöòöí ýåúÿíè éîë ýåòìèøäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. ßââÿëëÿð þçö èëÿ áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðèí áèðèíäÿ ýåúÿíèí éàðûñû Éîë÷ó þçö äÿ ýþçëÿìÿäÿí áèð ìèñðà ñþéëÿìèøäè: ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. éîõ îëàúàãäû âÿ ùà÷àíñà áó Àü Äÿâÿ äÿ òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. èñòè âàõòëàðäà ýåéäèéè éàøûë èïÿê ÿáàñûíû. ãà÷àãëàðû Éîë÷óíóí àü ÷àëìàñûíû. êèìëÿðñÿ òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûá. Éîë÷ó èðè ãàðà ýþçëÿðèíè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðäàí ÷ÿêèá éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà áåëèíäÿ îòóðäóüó Àü Äÿâÿéÿ áàõäû âÿ ôèêèðëÿøäè êè. éåíÿ äÿ èêèíúè íàìàç ö÷öí Øÿùÿðÿ ÷àòàúàãäû. éà äà éîëäà ðàñòûíà ÷ûõàí ãÿëÿíäÿðëÿðÿ1 âåðìÿê ö÷öí èêè-ö÷ ýöìöøäÿí áàøãà éàíûíäà ùå÷ íÿ îëìóð. Áó ìèñðà þçöíäÿíìè ýÿëäè? Éà ùà÷àíñà. éàüûá ãóðòàðàúàãäû. àììà Éîë÷óíóí ãûëûíú îéíàäàí ùÿáÿø ãóëàìëàðû äà áöòöí áó òÿðÿôëÿðäÿ ìÿøùóð èäè âÿ ãóëäóðëàð. Äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû ÿðèéèá éîõ îëóðäó âÿ ïàéûçãàáàüû òîïàòîïà áóëóäëàð àüàïïàã àüàðìàüà áàøëàéûðäû.. Éîë÷ó þçö èëÿ éîëà ùå÷ íÿ ýþòöðìöð. ßëáÿòòÿ. êèìäÿíñÿ åøèòìèøäè? Éà äà ùàðàäàñà îõóìóøäó? — áèëìèðäè.. ðÿáàòëàðäà õÿðúëèê ö÷öí. éåð öçöíöí áöòöí úàíëûëàðû òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. ýåúÿíèí éàðûñû äÿâÿ àääûìëàðûíûí éåêíÿñÿã àùÿíýè è÷èíäÿ ýÿëäèêäÿí ñîíðà. ÷öíêè áó Àü Äÿâÿíèí õÿáÿðè éîõäóð êè. íåúÿ êè..åëÿ ýÿëèðäè êè. ñîéóã âàõòëàðäà ýåéäèéè õÿç úöááÿñèíè âÿ ÿí ÿñàñû èñÿ Àü Äÿâÿñèíè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ãóëäóðëàð. ùÿòòà àëûø-âåðèøèí øûäûðüû âàõòûíäà áåëÿ. éÿíè Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. Áöòöí áó éîëëàðûí ãóëäóðëàðû. àììà ùå÷ áèð ñÿôÿðè áóýåúÿêè ñÿôÿð êèìè îëìàìûøäû: Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà íÿ óøàãëûüûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðìèøäè. àíè áèð øèìøÿê êèìè ôèêðèíäÿ ÷àõûá ýåäèðäè. î ìèñðà ùå÷ úöð Éîë÷óíóí éàäûíäàí ÷ûõìûðäû. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. ãà÷àãëàð áóðàñûíû äà éàõøû áèëèðäè êè. îíóí ÿâÿçèíÿ áàøãàëàðû.. ÿñëèíäÿ ýþéäÿêè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà îíóí. ñîíðàäàí ùÿìèí ùÿáÿø ãóëàìëàð èëÿ öçáÿöç ýÿëìÿê èñòÿìèðäèëÿð.

áöòöí áþéöê àëèìëÿðèí. áèç àäè áÿíäÿëÿð ö÷öí úÿííÿòäèð. éÿíè êè. àéàüûíûí èçè èíäèéÿ ãÿäÿð äÿ Ñÿðÿíäèáäÿ ãàëûð. ýþçÿëëèéèíè. áó ýåúÿíèí àëÿìè áöðöìöø ãàðàíëûüû. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î äÿðèí êÿäÿðèí ãàðàíëûüûäûð. Ñÿðÿíäèá áèçèì ö÷öí. äÿðè-ÿäèì îíà ýþðÿ î ãÿäÿð éóìøàã âÿ çÿðèôäèð êè. áöòöí þìöðëÿðè áîéó áó éîëëàðû ýåäÿí ñàðáàíëàð äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðûäûð. óëäóçëàðà. Éîë÷ó áó ùèññè þçöíäÿí åëÿìÿê èñòÿäè. î êÿäÿðèí èíäè àëÿìè áöðöìöø áó ãàðàíëûüû ãàðà áèð ðÿíý êèìè. áó ýåúÿ àäè ýåúÿ äåéèë. éîëóí êèìñÿñèçëèéè. ÿáàñûíû äà. èíúÿëèéèíè Ñö380 . ÿñëèíäÿ.âàõòû éàøàäûüû î ùÿéÿòè ýþðìöøäö. Äöçäöð. ýåúÿíèí ñàêèòëèéè. äöíéàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ýåíèøëèéè éåíÿ äÿ Éîë÷óíó ÿëÿ àëäû âÿ Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ àëûø-âåðèø òÿëÿñèêëèéèíäÿí. ñîíðà þçö þç ôèêðèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ ýöëöìñÿäè: áöòöí þìöðëÿðèíè éîëäà êå÷èðÿí ñàðáàíëàð éÿãèí ùÿð äÿôÿäÿ èñòÿéèðëÿð êè. àéà òàìàøà åòäè âÿ ôèêèðëÿøäè êè.) êÿøô åòäè êè. Ñÿðÿíäèáÿ1 ýÿëäè âÿ äåéèëÿíÿ ýþðÿ. ýåúÿíèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñäû. ÿùëè-ãÿëÿìëÿðèí éàçäûüûíà ýþðÿ âÿ Éîë÷óíóí þçöíöí éàõøû òàíûäûüû áèð ÷îõ òàúèðëÿðèí äåäèéèíÿ ýþðÿ. ÷öíêè éàëíûç Éÿìÿíäÿ î óëäóçó àéäûí ýþðìÿê ìöìêöíäöð âÿ Éÿìÿíäÿí ýÿëÿí ãóìàø. àü ÿáàñûíû ãàïãàðà ãàðàëäûð. Áó ùèññ Éîë÷óíó ñàðñûòäû âÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè.. éîë òåç ãóðòàðñûí.. éîëóí êèìñÿñèçëèéèíÿ. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Ñÿðÿíäèá áèð úÿííÿòìÿêàí éåðäè. åâ âÿ òèúàðÿò ãàéüûëàðûíäàí óçàãëàøûá àðõàéûí âÿ àçàä íÿôÿñ àëäû. äöíéàíûí ñàêèòëèéè âÿ ýåíèøëèéè èëÿ öçáÿöç îëàí ñàðáàíëàð äà õîøáÿõò äåéèëäè. íÿ äÿ íÿíÿñèíèí ñþéëÿäèéè î áàéàòûëàðû éàäûíà ñàëìûøäû. àììà ÿñë úÿííÿòèí éàíûíäà áèð úÿçà éåðèäèð. áèð éàïûøãàí êèìè. õîøáÿõòëèéèí ðÿìçè äåéèëÿíÿ ýþðÿ Ñöùåéë óëäóçóäóð âÿ Ñöùåéë óëäóçóíó áöòöí ïàðûëòûñû èëÿ ýþðìÿê ö÷öí ýÿðÿê Éÿìÿí þëêÿñèíÿ ýåäÿñÿí. êþéíÿéèíè äÿ êå÷èá áÿäÿíèíÿ éàïûøûð — Éîë÷ó î éàïûøãàíûí ÷èì÷ÿøäèðÿí íÿìëèéèíè áöòöí áÿäÿíè èëÿ ùèññ åòäè. àììà Àäÿìè úÿííÿòäÿí îðà ãîâóáëàð. òåç ÷àòñûíëàð åâëÿðèíÿ-åøèêëÿðèíÿ. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû âÿ Éîë÷ó ýþçëÿíèëìÿäÿí (íåúÿ êè.. Þìöðëÿðè áîéó éîë ýåäÿí. ýþçëÿíèëìÿäÿí î áèð ìèñðà ýÿëìèøäè. Äöíéàäà ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí ùÿð øåé äÿ áåëÿúÿäèð. Àäÿì àòàéà úÿçà âåðèáëÿð. Àäÿì þç Òàíðûñûíà àñè îëóá éîëäàí àçäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Àäÿìè úÿííÿòäÿí ãîâäóëàð. àéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ ýþçëÿðèíè éóìóá î óçàã óøàãëûã èëëÿðèíÿ ýåòìÿê èñòÿäè. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. åëÿ áèë. éÿíè êè.. ÷öíêè äöíéàäà ùÿð øåé íèñáèäèð. ýþéöí óëäóçëàðûíà áàõäû.

áàõ. òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà áó Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð èäè? Éîë÷ó éåíÿ äÿ áöòöí âàðëûüûíû. îíäà êè. Éîë÷ó éåíÿ äÿ òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. Éîë÷ó âÿ Éîë÷óíóí àëòûíäàêû Àü Äÿâÿ î êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí ëàï éàíûíäàí þòäöëÿð. Ñàìèðè ïàë÷ûãäàí áóçîâ äöçÿëäèá ùÿìèí áóçîâó äàíûøäûðäû.ùåéëäÿí àëûð.. ñîíðà àëòûíäàêû Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. áèð î ãÿäÿð äÿ òàëå âàð âÿ î ãÿäÿð òàëåéèí ùÿðÿñèíèí þç Éÿìÿíè âàð. Áèð àç àðàëûäàêû êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí öñòöíäÿ ñÿùðàíûí ãóìóíäàí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð êÿðòÿíêÿëÿ äàøäàí éîíóëìóø êèìè òÿðïÿíìÿç äàéàíûá Éîë÷óéà âÿ Àü Äÿâÿéÿ áàõûðäû âÿ åëÿ êè. ùÿìèí î Éÿìÿíäÿí Ñöùåéëÿ áàõìàã ìöìêöí äåéèë. áóíëàð ùàìûñû áåëÿäèð âÿ Ñöùåéëè ýþðìÿêäÿí þòðö Éÿìÿíÿ ýåòìÿê îëàð. áó éåðè äÿ áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. áèçèì ÿí óëó áàáàëàðûìûçûí ÿí óëó áàáàëàðû éàøàéûðäû.. Àü Äÿâÿ ùÿìèøÿêè åéíè àùÿíýëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà ëÿïèðëÿðèíè èðè ìþùöð êèìè ãóìóí öñòöíÿ éàïûøäûðûðäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè êè. ÿñëèíäÿ éåð öçöíäÿ íÿ ãÿäÿð ìÿõëóãàò âàðñà. îíäà êè. Äîüðóäàí äà. Î ãÿäèì äöíéàäà. áèð àç êÿíàðäà ñÿùðàíûí è÷è èëÿ éîëà ìöâàçè ýåòìÿéÿ áàøëàäû. æ ›Ø ›ø › ß›ı. êÿðòÿíêÿëÿ áèðúÿ ýþç ãûðïûìûíäà ãóéðóüó èëÿ ãóìó ãàçûá ãóìóí è÷èíäÿ éîõ îëäó. öíéåòìÿçäèð. ìèí èëëÿðèí åéíèëèéè èäè. ÷îõ óçàãäà äåéèë — ìÿí äÿ îëìàéàúàüàì âÿ ìÿíèìëÿ ìèí èëëÿð áóíäàí ÿââÿëêè î ïàë÷ûã áóçîâó àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? _________ 1 ˆ ›º › › Łł. àììà áèð ìÿñÿëÿ âàð êè. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. àììà ñÿùðàíûí ýåíèøëèéè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè òîõäàòìàäû âÿ Éîë÷ó äà. àììà èíäè î áóçîâ äà éîõäóð âÿ áèð âàõò ýÿëÿúÿê — âÿ î âàõò äà éÿãèí êè. çåùíèíè áöðöìöø ùÿìèí òÿÿññöô ùèññè èëÿ áó ãÿðàðà ýÿëäè êè. àëòûíäàêû áó äÿâÿíèí óëó íÿñëè äÿ ìèí èë áóíäàí ÿââÿë áåëÿúÿ åéíè àùÿíýëÿ àääûì àòûá éîë ýåäèðäè âÿ äÿâÿ àääûìëàðûíäàêû áó éåêíÿñÿãëèê äåéèëäè. Ýåúÿ áèðäÿí-áèðÿ éîë äà Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõäû âÿ Àü Äÿâÿíèí àüçûíû äþíäÿðèá éîëäàí ÷ûõäû. Ł›º › Ł 381 . ÷öíêè ùÿìèí î Éÿìÿí ÿë÷àòìàç. ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. Àü äÿâÿ äÿ î àüûð ñÿùÿðè áåëÿúÿ à÷äûëàð. Ìóñà ïåéüÿìáÿðèí âàõòëàðû èäè. ùÿìèí î Éÿìÿíÿ ýåäèá ÷ûõìàã. áó ýþéö áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö.

Àëëàù ïåéüÿìáÿðèí òàëåéèíè ÿââÿëúÿäÿí òÿéèí åòìèøäè âÿ Øåéõ Èáðàùèì ßëèìóõòàð Ãÿçâèíè — Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí — äåìèðìè êè. Àëëàùûí êè. Éîë÷ó åëÿ áèë êè... îí èëëÿ áÿðàáÿð ìÿíèì áöòöí þìðöìëÿ î ïàë÷ûã áóçîâóí éàøàäûüû î ãÿäèì äöíéàäàí êå÷èá ýÿëÿí ìèí èëëÿð àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Éàõóä ìÿíèì éàøàäûüûì áó éåòìèø. áÿëêÿ àäàìëàð áàøãà úöð ýåéèíÿúÿêëÿð. àõû.. Áó íÿ ñóàëëàð èäè? Íÿ ôèêèðëÿð èäè?. ìèí úöð áÿëàëàð ÷ÿêäèì. áåëÿ áèð áÿä ÿìÿë î àäàìëàðûí àüëûíà ýÿëèðäè.. áó ñÿêñÿí èë èëÿ ýÿëÿúÿéèí ìèí èëëÿðè àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Îíäà. ùàðàäàñà ýèçëÿíìÿê èñòÿäè. íÿ ö÷öí î ñààò ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûðäûëàð. àììà åëÿ ùÿìèí îí àéëà. éöç èëëÿðèí ñóñóçëóã éàíüûñû èëÿ ôèêèðëÿøäè êè. úÿìè èêè éöç èë áóíäàí ÿââÿë î 382 . âóð!. âóð!. äöíéàíûí ÿí áþéöê âÿ ÿí ìöäðèê êÿëàìû áóäóð: Àëëàù áèëÿí ìÿñëÿùÿòäèð. Ìÿùÿììÿäè òàíûéûðäû. Áó ñóàëëàð î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí íÿôÿñèíè òûíúûõäûðàí áèð éàé áöðêöñöíÿ ñàëûá ÷ûõàðòäû âÿ Éîë÷ó äà ùÿìèí ñàðûìòûë-áîç êÿðòÿíêÿëÿ êèìè. íåúÿ îëóðäó êè. ëàï ÿñëèíäÿ. Àëëàù íèéÿ ìÿñëÿùÿò áèëäè êè. áàéãóø ìÿíÿì. áàéãóø ìÿí. úÿìè áèðúÿ àíëûã àéàã ñàõëàäû. ñûçûëäàðàì éàé.Ìÿí îí àéäàí.. íÿ ö÷öí î àäàìëàð ÿëëÿðèíè ãàëäûðûá Ìÿùÿììÿäÿ äàø àòûðäû. äàùà äîüðóñó. ìÿíèìëÿ îíëàðûí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã îëìàéàúàã... ùàìû ãóøäàí ñàé ãóø ìÿí. Àü Äÿâÿ äÿ íå÷ÿ èëëÿðäÿí áÿðè áåëèíäÿ ýÿçäèðäèéè Éîë÷óíóí ñèíÿñèíèí êþçÿðòèñèíäÿí õÿáÿð òóòäó. äîäàüûíû ïàð÷àëàäû? Î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäÿ èíàíìûðäû. éà îí èëäÿí ñîíðà îëìàéàúàüàì. áèð âàõòëàð êè. àììà áó äà âàðìûø éîëóìäà. àììà Àëëàù êè. íèéÿ ÿëëÿðè ãóðóìóðäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. éàõóä äÿðéàëàðûí äèáèíäÿ éàøàéàúàãëàð. îíäà. ãûø ìÿí. î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. âóð áîéíóìó. áÿñ. àììà ÿñëèíäÿ.. áÿëêÿ àäàìëàð ýþéäÿ ãóø êèìè ó÷àúàãëàð. áåëÿ èäè. ñîíðà éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè àùÿíýäàðëûüû èëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà éîëóíà äàâàì åòäè. íÿ ö÷öí î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäè äàøà áàñûá äèøèíè ñûíäûðäû. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû âÿ áöòöí è÷èíäÿí ãàðøûñûàëûíìàç áèð èñòÿê áàø ãàëäûðäû: ÷ÿê ãûëûíúûíû. íÿ áÿëàëû ãóø îëäóì. áèð àíëûã.. Àëëàù... Áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ áó ãûçàðòû éåíÿ äÿ ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Éåíÿ î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. ùÿëÿ Ìÿùÿììÿä Ðÿñóëöëëàùà èíàíìàéàí àäàìëàð âàð èäè âÿ î àäàìëàðû äà Àëëàù õÿëã åòìèøäè. íÿäÿíñÿ ãîðóíìàã èñòÿäè âÿ åëÿ áèë êè. åë÷èñè èäè Ìÿùÿììÿä âÿ áèð ùàëäà êè.

Áó äÿì ÿââÿë-àõûðû ýþðöíìÿéÿí î êèìñÿñèç ñÿùðà è÷èíäÿ Éîë÷ó èëÿ Àü Äÿâÿ öçáÿöç èäèëÿð âÿ Àü Äÿâÿ èíäè äÿ áàéàãêû àääûìëàðûíûí àùÿíýè èëÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè Éîë÷óíóí ñèôÿòèíÿ äèêìèøäè. àììà áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðìàñûíû âÿ áèð äÿ êè.. éàòûð. î ãûðìûçû èëÿ î ãàðà áèð-áèðèíÿ ãà__________ 1 ŁÆ Ł-¸ ›Œ (Œ 383 › Łł Ø›º ). ãàðà ýþçëÿðèíèí ãàðà ðÿíýëè êÿäÿðèíè ýþðöðäö. Éîë÷óäà óçóí èëëÿðèí àëûø-âåðèø òÿúðöáÿñèíäÿí ýÿëÿí äÿãèã. íÿ Àü Äÿâÿíè... Áó áèð ìèñðà Éîë÷óíóí éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöø áåéíèíÿ êè÷èê áèð éöíýöëëöê ýÿòèðìÿéÿ áàøëàäû âÿ Éîë÷ó ìöðýöëÿäè. îíà ýåäèá ÷àòìàã ö÷öí áåëÿúÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ÷ÿêìÿëèñÿí. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. Éîë÷ó þçö áèëìèðäè êè. äîäàüûíû ïàðòëàòäû? Î éåíè à÷ûëàí ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷ó þçö þç ôèêèðëÿðèíäÿí äÿùøÿòÿ ýÿëäè.àäàìëàð äàøëà âóðóá ïåéüÿìáÿðèí äèøëÿðèíè ñûíäûðäû. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ áåëèíè äèêÿëäèá î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. àäèëäèð. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. áåéíèíè áöðöìöø áó ôèêèðëÿðèí óúóíäàí òóòóá óúóçëóüà ýåòìÿéÿ ãîéìàäû. åëÿ áèë êè. èíäèúÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá áèð àç äèíúÿëìÿëèäèð. î ãàðà ãàðüàíûí èðè.. ÿçàáëà. éÿãèí ùàãã î ãÿäÿð öëâèäèð. . ýþìýþé ýþéÿ áàõäû.. Éîë÷ó Àü Äÿâÿíè éåðÿ éàòûðäûá áåëèíäÿí äöøäö. éîõñà ùÿð øåé àëò-öñò îëà áèëÿð. î ãÿäÿð áþéöêäöð. ñÿùâñèç ùåñàáëàìà ôèòðè âàð èäè âÿ èíäè äÿ èòè çåùíè Éîë÷óíó ñèëêÿëÿéèá ÿëÿ àëäû. Éîë÷ó áàøà äöøäö êè. îíó äÿðê åòìÿê ö÷öí.. áåëÿúÿ ÿçèééÿòëÿ ÿëäÿ åäèëÿúÿê. ùå÷ îëìàñà áèð àç ìöðýöëÿìÿëèäèð. ôèêðèíäÿ äîëàøàí òÿêúÿ áó áèð ìèñðà èäè. ýþéöí î òÿìèçéëèéèíäÿí. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. éà îéàãäûð. Éîë÷ó áàøãà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäè. î ùàãã îëà áèëÿðìè? Àëëàù êè. Éîë÷ó èñÿ ýþçëÿðèíè éóììóøäó. ýþìýþéëöéöíäÿí áèð èìäàä èñòÿäè âÿ áó äÿôÿ ôèêèðëÿøäè êè. äàéàíìàã ëàçûìäûð. éöêñÿêäèð êè.. Àììà íÿ ö÷öí? Áèð øåé êè.... ãóìëóãäà áèðèêè àääûì àòûá äèçëÿðè öñòÿ éåðÿ ÷þìÿëäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìäó. íÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðöðäö. éîõñà ùÿð øåé äàüûëàð.

ðûøûðäû. Éîë÷ó äîäàãàëòû äóàñûíû ïû÷ûëäàéûá ñàëàâàò ÷åâèðäè âÿ àéàüà ãàëõäû. úèíñ Ãàðàáàü àòëàðûíû ìèíèá ãóëäóðëàðûí àðäûíúà ÷àïìàã èñòÿäèëÿð. ãàðà ýþçëÿðèíè éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ àëÿìè áöðöéÿí î ãàðàíëûã è÷èíäÿ éàíàí îúàüà çèëëÿäè. Éîë÷óíó éîëäà ñîéóáëàð. äàéàíäû. ãóëàìëàðû èêèíúè íàìàç âàõòûíäà ýþçëÿðèíè éîëà äèêèá Àü Äÿâÿíè ýþçëÿéèðäèëÿð. ñîíðà ýåðè ãàéûòäû. ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýþéöí áó òÿìèçëèéè èëÿ ñÿùðà ãóìëàðûíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ùàìàðëûüû ÷îõ óçàã öôöã õÿòòèíäÿ áèðëÿøèðäè. ÷öíêè Àü Äÿâÿíèí. Éîë÷ó áèð ìöääÿò äàéàíûá áó áîç-ñàðûìòûë úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû. Àü Äÿâÿíèí ëÿïèðëÿðè ñÿùðà èëÿ ýþéöí áèðëÿøäèéè î óçàã öôöã õÿòòèíÿ òÿðÿô ýåäèá ýþçäÿí èòèðäè. ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ áó äÿì äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêìöøäö. íÿñÿ áàøãà áèð äöíéàéà. éåíÿ äÿ ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðìóø íþêÿðëÿðè àéàüà ãàëõìàüà ãîéìàäû âÿ þçö äÿ ÷þìÿëèá îúàüûí êÿíàðûíäà ãóðó òîðïàüûí öñòöíäÿ îòóðäó. ùÿáÿø ãóëàìëàðû åëÿ áàøà äöøäö êè. Àü Äÿâÿíèí èçè ñÿùðàíûí ëàï äÿðèíèíÿ. àììà Éîë÷ó áó éåðëÿðè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ýþðäö êè. íÿñÿ áèð ãåéáÿ äîüðó ýåäèð. Àü Äÿâÿíè îüóðëàìàéûáëàð.. àììà Éîë÷ó ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îíëàðû ñàõëàäû âÿ: — Äÿâÿ èòäè. ýåäÿð-ýÿëìÿçÿ àïàðûð. ñÿùðàéà áàñûëìûø èðè ìþùöðëÿð êèìè ëÿïèðëÿðèíäÿí ñàâàéû ãóìëóãäà ùå÷ áèð èç éîõ èäè. áèð õåéëè î áîç-ñàðûìòûë ñÿùðàäà ýöíöí àëòûíäà áîç-ñàðûìòûë äà áèð úûüûð êèìè óçàíàí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. àììà àüàëàðûíû — Éîë÷óíó ïèéàäà ýþðäöëÿð. — äåéèá ÷þëäÿ ÷àòûëìûø îúàüûí êÿíàðûíà ýÿëäè. èðè. íþêÿðëÿðè. Àü Äÿâÿíè ÿëèíäÿí àëûáëàð. ñÿùðàíûí äÿðèíèíÿ éîõ. Îúàüûí èøûüû Éîë÷óíóí öçöíÿ äöøöðäö âÿ Éîë÷óíóí èðè.. Éîë÷ó àç ãàëà äèçÿúÿí íàðûí ãóìà áàòà-áàòà áèð ìöääÿò áó èçè òóòóá ýåòäè.. Éîë÷óíóí øàýèðäëÿðè. úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí áó ëÿïèðëÿð. Éîë÷ó ýþðäö êè. 384 . ñîíðà áó òöíä-áîçóìòóë ðÿíýÿ áèð ñÿùðà ñàðûñû ãàðûøäû âÿ ùÿð òÿðÿôè à÷ûã áèð áîçëóã áöðöäö. Éîë÷ó èêèíúè íàìàçû ñÿùðàäà ãûëäû. ÿòðàôà áàõäû âÿ éåðèíäÿ äîíóá ãàëäû: Àü Äÿâÿ éîõ èäè. þçö ãàëõûá ýåäèá. åëÿ áèë. òöíä-áîçóìòóë áèð ðÿíý îëóðäó. ÿñëèíäÿ. áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûð. ÿëëÿðèíè ãûëûíúà àòäûëàð. ñîíðà ñÿùðàäàí ÷ûõûá éîëó òàïäû âÿ ïèéàäà ýåäèá àõøàìöñòö Øÿùÿð ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíìûø êàðâàíûíûí äöøÿðýÿñèíÿ ÷àòäû. Éîë÷ó ýþçëÿðèíè à÷àíäà î àü áóëóäëàð àääà-áóääà ýþéöí öçöíÿ äàüûëìûøäû..

ìÿí áîéäà àäàìû ýþðìöðñÿí? «Òöëëàá» áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ñþéöø èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. Éîë÷ó Àü äÿâÿíèí èòìÿéèíèí äÿðäèíè ÷ÿêèð. Áèð äÿôÿ áèçèì äàëàíäà ôóòáîë îéíàéûðäûã âÿ ìÿí òîïó âóðàíäà òîï äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàí êå÷ÿí Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ãîëóíà äÿéäè âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà áÿðê ùèðñëÿíäè. ñÿðòëèéèíÿ. ýþðÿñÿí. èýèä êöðÿêÿíëÿðè âàð. Ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. ãûçûëû âàð. áèðúÿ äÿâÿäÿí þòðö — ãîé ëàï Àü Äÿâÿ îëñóí! — íèéÿ áåëÿúÿ ãÿì äÿðéàñûíà ãÿðã îëóá? Ùÿìèí ñöêóò è÷èíäÿ îòóðìóøäóëàð. Ùàìû åëÿ áèëäè êè. áóíóí êè. ßëáÿòòÿ. ãóëàìëàðû äà Éîë÷óéà áàõûðäûëàð âÿ öðÿêëÿðèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèëÿð êè. Àõøàì àòàìäàí ñîðóøäóì: 4-25 385 . ìÿíèì àëíûìà íÿ éàçûëûá âÿ ìÿí êèì îëàúàüàì? Íåúÿ éàøàéàúàüàì? Äîüðóäàíìû. î ãÿäÿð ñàéà ýÿëìÿéÿí ëÿë-úàâàùèðè âàð. ýþðÿñÿí. Ìîëëà ßñÿäóëëà äà áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿçäè!). àììà øàýèðäëÿðè äÿ.. åëÿ äÿ îëàúàã âÿ àíàì áó ñþçëÿðè äåéÿíäÿ ìÿí ôèêèðëÿøèðäèì êè. ùÿìèí àíëàðäà Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè: êàø ìÿí äÿ î äÿâÿ èëÿ áèð éåðäÿ èòÿéäèì. áèð ñþç ñîðóøìàüà úöðÿò åòìèðäè. ìÿí þçöì äÿ àòà îëàúàüàì? Ìÿíèì äÿ óøàãëàðûì îëàúàã? Âàõò êå÷ÿúÿê âÿ ìÿíèì äÿ ñà÷ëàðûì àüàðàúàã? Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. ãîëóíóí òîï äÿéÿí éåðèíè îâõàëàéà-îâõàëàéà öñòöìÿ ãûøãûðäû: — Àé òöëëàá! — äåäè. áó àäàìëàð Éîë÷óíóí ñÿðò õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäè. áó àäàìà êè.Ùå÷ êèì äàíûøìàüà. Ùå÷ êèì äàíûøìàüà úöðÿò åòìèðäè. Ùÿð òÿðÿô ýåúÿíèí çöëìÿòèíÿ ãÿðã îëìóøäó. èýèä îüóëëàðû. áó. áèÿäÿá áèð ñþç äåéèë.. êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. ÷öíêè áþéöêëÿð äÿ ùèðñëÿíÿíäÿ áèçèì éàíûìûçäà áó ñþçö àüûçëàðûíäàí ÷ûõàðûðäûëàð (âÿ ùÿðýàù áèÿäÿá ñþéöø îëñàéäû. — Ýþçöí éîõäó ñÿíöí.. VI Àíàì òåç-òåç äåéèðäè êè. àììà î äÿðèí êÿäÿðèí êþëýÿñè Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè. ìÿí áèëèðäèì êè. î äÿðèí êÿäÿð ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè êÿäÿðÿ áÿíçÿéèð. î ýåúÿ î îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðàí àäàìëàðäàí ùå÷ êèì áèëìÿäè êè. ùÿòòà áÿçÿí ãÿääàðëûüûíà áàõìàéàðàã. àììà áó ñþçöí ìÿíàñûíûí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. úàìààò Âÿëèééöííåìÿ1 àäûíû âåðèá. éöç äÿâÿ éöêö ìàë-äþâëÿòè âàð.. íþêÿðëÿðè äÿ.

áó ñþçëÿðÿ ñåâèíèì. éÿíè éàçàí àäàì èäè âÿ êèìèíñÿ ùà÷àíñà ìÿíè äÿ Ñÿòòàð Ìÿñóì òÿêè ñàòàúàüûíûí õîôó áèð éóìðóã êèìè ìÿíèì öðÿéèìè ñûõäû.. êèòàá éàçàúàãñàí!. ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. àíàì î «ïîëóòîðêà»íûí øöøÿëÿðèíèí êÿíàðûíà ãîòàçëû êðóæåâàëàð òîõóñóí. áþéöéÿíäÿ Úÿôÿð êèìè.. áèðäÿí-áèðÿ ìÿí Ñÿòòàð Ìÿñóìó õàòûðëàäûì. àììà Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ùà÷àíñà Ãîúà êèìè òÿëÿáÿ îëìàüûí ñåâèíúè ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ éàéûëäû âÿ ìÿí áèð äÿôÿ Ãîúàíûí ìÿíèì ãóðàøäûðûá äàíûøäûüûì ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà äåäèéè ñþçëÿðè éàäûìà ñàëäûì: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. «ïîëóòîðêà» ñöðöì âÿ î «ïîëóòîðêà» ýÿëèá áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíñûí. åéíè çàìàíäà. — Éåíÿ íÿ åëÿìèñÿí.. Áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû áþéöéÿíäÿ øîôåð îëìàã èñòÿéèðäè âÿ ÿëáÿòòÿ..». ÷öíêè Ñÿòòàð Ìÿñóì äà øàèð èäè. Î êèòàáëàð ëàï áó éàõûí âàõòëàðàúàí ìÿíèì åâèìäÿ êèòàá ðÿô386 . ßëÿêáÿð.. ìÿí ùå÷ áèëìÿäèì êè. éàðûñû éîõ èäè âÿ ìÿí åâÿ ýåäèá ùÿìèí éàðûì÷ûã êèòàáëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àíàìûí ñàíäûüûíà éûüäûì. áèçèì ìÿùÿëëÿ. — Î ãöðáÿò ùèññè ùÿìèøÿ àòàìëà áèð éåðäÿ îëäóüó ö÷öí. êèì ñþéöá ñÿíè? Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì âÿ ñÿùÿðè ýöí éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà ñîðóøäóì: — Ñÿí áèëèðñÿí «òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Áàëàêÿðèì ìÿíèì áþéöê òÿÿúúöáöìÿ âÿ ñåâèíúèìÿ ñÿáÿá îëàí ýþçÿë ñþçëÿð äåäè: — «Òöëëàá» ÿðÿá äèëèíäÿ «òÿëÿáÿ» äåìÿêäèð. ìÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. î ãÿäÿð ìþúöçÿëè ýþðöíäö êè. îíëàðû äà ëàï áàëàúà îëàíäà úûðìûøäûì.. ñÿùèôÿëÿðèíèí éàðûñû âàð èäè. èòìèø ñÿùèôÿëÿðèíè éåíèäÿí éàçàúàãäûì. Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ ùå÷ áèð õîôäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. ÷öíêè ìÿí áþéöéÿúÿêäèì. Úÿáðàéûë êèìè (ñîíðàëàð Àüàðÿùèì êèìè) øîôåð îëóì. èëëÿðäÿí áÿðè éàøàäûüû ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «ñèçèí ìÿùÿëëÿ» äåéèðäè (âÿ áó ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû.. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. àòàìûí äà ìÿùÿëëÿñè îëñóí).— «Òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Àòàì äåäè: — Ñèçèí ìÿùÿëëÿíèí ñþéöøöäö äÿ. ñîíðà éàçû÷û îëàúàãäûì âÿ î êèòàáëàðûí úûðûëìûø... åâèìèçäÿ ö÷-äþðä êèòàá âàð èäè. Î çàìàí Ãîúàíûí î ñþçëÿðè ìÿíèì ö÷öí î ãÿäÿð ãåéðè-àäè ñÿñëÿíäè. Àäèë êèìè. éà íÿ åëÿéèì? Ãîúàíûí î ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. ßáäöëÿëè êèìè. òÿëÿáÿ îëàúàãäûì.

ñîíðà ùÿìèí ïóëó ñîéóã âàõòëàð ÿéíèíäÿêè ñûðûãëûñûíûí. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ. ùÿìèøÿ öçöýöëÿð èäè. éà îðòàñûíà ãóðüóøóí áàüëàíìûø ÷èëÿäè àëàã âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ùÿìèøÿ áèçè äåéèíÿ-äåéèíÿ ãàðøûëàéûðäû: «— Éåíÿ ýÿëäöç? Áèëìèðÿì. ïåéüÿìáÿð ùàããû. áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê. þçö äöçÿëòäèéè áàëàúà òàõòà êÿòèëè äÿ ãàáàüûíà ãîéóðäó âÿ õîðóçëàð äà. ãûøûí éàüìóðñóç.).». ïàéûçäà. Ñþçÿ íÿ åùòèéàú âàð èäè âÿ ñþç íÿ åäÿ áèëÿðäè? VII Áèçèì ÿëèìèçÿ õûðäà ïóë êå÷ÿí êèìè. ÷èëÿäè äöçÿëòñèí. éàõóä ãûðìûçû õîðóç êîíôåòèíè àëûá ñöìöðòäÿéèðäèê.. Åëÿ áèë êèìñÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿúáóð åëÿéèðäè êè. éàõóä åâäÿ áèøìèø ñöìöðòýÿí ãûðìûçû õîðóç êîíôåòè àëàã. ëàï àëàéû øåéäè!. úûðûëìûø ñÿùèôÿëÿðèíè ìÿí éåíèäÿí éàçà áèëìÿìèøäèì. àììà î êèòàáëàðûí èòìèø.. áèç îíó àëäàäàúàãäûã. âàëëàù. ãà÷ûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýåäèðäèê êè. êöëÿêñèç ýöíëÿðèíäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè ùÿìèøÿ êö÷ÿ ãàïûëàðûíûí àüçûíäà îòóðóðäó. Ìåéðàíãóëó ÿìè äåéèíÿ-äåéèíÿ áèçäÿí àëäûüû äÿìèð ïóëà äèããÿòëÿ áàõûðäû (åëÿ áèë êè.. ùÿìèøÿ ñàòäûüû òóìó òÿðèôëÿéèðäè: «— ßíòèãÿ ñåìè÷êàäû. ÿëöâöçäÿí ñèçèí ùàðà ãà÷ûá ýèçëÿíèì?. øèíýèëÿëè ñàããûç àëàã. áèð áàíêà ñóéóí è÷èíÿ éûüäûüû î øèíýèëÿëÿð äÿ ñÿëèãÿ èëÿ ùÿìèí òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ äöçöëöðäö.ëÿðèíäÿí áèðèíäÿ èäè. óøàãëàð îíëàðû ëàçûìñûç ãÿçåò-æóðíàëëàðëà áèð éåðäÿ ìàêóëàòóðàéà âåðèá. èñòè âàõòëàð èñÿ ãÿùâÿéè ðÿíýëè êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéóðäó.. ùÿòòà áÿçÿí ïóëóìóç îëìàéàíäà äà úèáèìèçÿ éàðûì ñòÿêàí ìöôòÿ òþêöðäö). ÷èëÿäèëÿð. àììà áèç Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí áåëÿúÿ äåéèíýÿíëèéèíÿ þéðÿøìèøäèê âÿ øèíýèëÿëè ñàããûçû àëûá ÷åéíÿéèðäèê.» âÿ Çèáà õàëà. Áèð ýöí ùÿìèí êèòàáëàðû ðÿôäÿ ýþðìÿäèì âÿ ìÿëóì îëäó êè. Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ÷þë ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû (ùÿéÿòëÿðè éîõ èäè) âÿ éàçäà. Àëûí.. . Ìÿí óøàãëàðà ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ïóë ÿâÿçèíÿ áàøãà øåé âåðÿúÿêäèê. éà äà êè. éà äà êè. èñòÿäèéèìèçè âåðèð________ 1 ´ ›ºŁØ›Ø › › Æ ł›ª ›º › ß› 387 Œ › Œ ºŁ › . þçöìöç éàëàí÷û ïóë äöçÿëäÿúÿêäèê. áèçÿ ñàòñûí (áó áàðÿäÿ Çèáà õàëà éàõøû èäè. õîðóç áèøèðñèí. íóø îëñóí!. éàéäà.

Èáðàùèì éàõøû ýåéèíñèí âÿ Èáðàùèìèí îòóðóá ñþç ãîøìàãäàí ñàâàéû áàøãà áèð ãàéüûñû îëìàñûí. — ÿââÿëëÿð. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÷þë ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðóð êè. ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!») Øþâêÿò ö÷öí éàçûá (éà îüóðëàéûá). ñÿíöí áîüàçóíäàí éàïûøûá àïàðûá ìèëèñÿ âåðìÿñÿì. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö! Äöçäöð. Ìåéðàíãóëó ÿìè øèíýèëÿ-ñàããûç. îíäà ìÿí ùÿëÿ ëàï áàëàúà óøàã îëìóøàì — Ìåéðàíãóëó ÿìè àëòû ãûçäàí ñîíðà äöíéàéà ýÿëìèø Èáðàùèìèí øåðëÿðèíè éûüûá Ñÿòòàð Ìÿñóìà ýþñòÿðèá âÿ ýóéà Ñÿòòàð Ìÿñóì äà ùÿìèí øåðëÿðèí ÿââÿëèíè îõóéàíäà ñîíóíó ÿçáÿð äåéèðìèø. åøèòñÿì. õîðóç ö÷ øàùû. áó øåðè Èáðàùèì îüóðëàéûá. Ìåéðàíãóëó ÿìè îíà ýþðÿ òàõòà éîíóá øóìàãÿäÿð äöçÿëäèð. õîðóç êîíôåòè áèøèðèð. ýèçëèíúÿ èéíÿ-òóø èëÿ ìÿùÿëëÿ úàâàíëàðûíûí. Õàíûì õàëàäàí íÿ äåñÿí ÷ûõàð âÿ Õàíûì 388 . ÷èëÿäè áèð àááàñû. àììà ùÿð ùàëäà Èáðàùèì ïóë îüóðëàìûðäû. òàõòà øóìàãÿäÿð áåø øàùû. ÿýÿð áèð äÿ ýþðñÿì. ÷öíêè Èáðàùèìèí áó øåðëÿðèíèí ùàìûñû ãàáàãëàð éàøàìûø áàøãà-áàøãà øàèðëÿðèí èìèø. ñÿí þëÿñÿí. àòîâóí ãÿáèðèíÿ àíä îëñóí.äè: øèíýèëÿ èêè øàùû. ýóéà ßíóøèðÿâàí ïàäøàù Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ýåäÿíäÿ ÷þëäÿ ÷èìÿí Ôÿõðÿíäÿ õàíûìû ýþðìöøäö âÿ áó øåðè äÿ îíäà äåìèøäè. èíäè Èáðàùèì äÿ éàëàíäàí äåéèð êè. Èáðàùèì øàèð èäè âÿ Èáðàùèìèí éàçäûüû èêè ìèñðà ìÿùÿëëÿíèí úàâàíëàðûíûí äèëèíèí ÿçáÿðè èäè: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. áàøãà ìÿùÿëëÿëÿðäÿí ýÿëÿíëÿðèí ÿëëÿðèíÿ. òàõòà ãàøûã âÿ áàøãà áó êèìè øåéëÿð ñàòìàãäàí ÿëàâÿ. áèëñÿì êè.. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. àðâàä øÿêëè ÷ÿêìèñÿí. îõëîâ. ïàëòàð îüóðëàìûðäû âÿ Èáðàùèìèí øåð îüóðëàìàüûíûí þçö äÿ åëÿ ùþðìÿòëè áèð èø èäè âÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. áèð àäàìûí ÿëèíÿ-ãîëóíà éàçû éàçìûñàí. èíäè äàùà áó èøëÿ ìÿøüóë îëìóðäó. êèøè ãûçû äþéöëÿì!». Ìåéðàíãóëó. äÿìèð øóìàãÿäÿð àëòû øàùû. Ìåéðàíãóëó. ßëáÿòòÿ. áöëáöë ãÿôÿñè. ãîëëàðûíà. ñèíÿëÿðèíÿ äþéìÿ éàçûëàð éàçûðäû. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí Èáðàùèì àäëû áèð îüëó âàð èäè âÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ áèëèðäè êè. áó øåðè ìÿí éàçìûøàì. úöðáÿúöð øÿêèëëÿð ÷ÿêèðäè. ÷öíêè áèð äÿôÿ Õàíûì õàëà ýÿëèá Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû è÷èíäÿ áèàáûð åëÿìèøäè âÿ äåìèøäè: «— Ñÿí þëÿñÿí.. Ìåéðàíãóëó ÿìè áèëèðäè êè. ýóéà Èáðàùèì áó øåðè («Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ãàáàãëàð ùÿì äÿ ïóëëà. ÷èëÿäè.

Õàíûì õàëà îëóá. Àüàðÿùèìèí äÿ ÿëëÿðèíèí öñòöíäÿ àíàäàí îëäóãëàðû èë éàçûëìûøäû: Úÿôÿðèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1915. Àäèëèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1917. àììà áóíó åëÿ-áåëÿ äåéèðäèëÿð. Áÿçÿí áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äþðä ìàøûí äöçöëöðäö: Úÿôÿðèí. áèð äÿ áó èøëÿ ìÿøüóë îëìàñûí. Ãîúàíûí èñÿ ìàøûíû éîõ èäè. Áåëÿ âàõòëàð ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ýöíîðòà éåìÿéèíÿ åâÿ ýÿëìèø îüëàíëàðûíûí õþðÿéèíè ÷ÿêèá ñîíðà þçö êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. òÿêúÿ Ãîúàíûí ÿëèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éàçûëìàìûøäû. áèð äÿ êè. äàëáàäàë äöçöëìöø î ìàøûíëàðà áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. Úÿôÿð àâòîáóñ ñöðöðäö âÿ î «ÇÈÑ-16» äà òÿïòÿçÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Úÿôÿð áèçè. ìÿí Õàíûì õàëàýèëè áàøãà úöð òÿñÿââöð åäÿ áèëìèðäèì. Ãîúà. Úÿáðàéûë âÿ Àüàðÿùèì îëóá. Õàíûì õàëàíûí ÿðè ùÿëÿ ìÿí àíàäàí îëàíäàí ãàáàã þëìöøäö. ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíû àâòîáóñà ìèíäèðèá éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðÿ ñöðÿíäÿ áèç îëóðäóã äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðû âÿ éóõàðû ìÿùÿëëÿ óøàãëàðûíûí ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû áèçèì öñòöìöçÿ äèêèëÿíäÿ áèç áàøûìûçû äèê òóòóðäóã. Àüàðÿùèìèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1925 éàçûëìûøäû. ßáäöëÿëèíèí. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Úÿáðàéûëûí ñöðäöêëÿðè ìàøûíëàð. äåéèðäèëÿð êè. Úÿôÿð. Úÿáðàéûëûí äà. î ìàøûíëàð äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èäè. ßáäöëÿëèíèí äÿ. þçöìöçö áó ýþçÿë àâòîáóñóí ÿñë ñàùèáè áèëèðäèê. Úÿáðàéûë äà «ïîëóòîðêà» ñöðöðäö âÿ î òÿïòÿçÿ «ÃÀÇ-ÀÀ»ëàðëà áèç ùàìûìûç ôÿõð åäèðäèê. ìÿí Ãîúàíû ùàìûäàí ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ Ãîúà äà ìÿ389 . ñöðöúö äÿ äåéèëäè. Ãîúà áÿäÿíèíèí ùàðàñûíàñà ßäèëÿíèí àäûíû éàçäûðûá. ýþðÿí îëìàìûøäû. õûðäàâàòûíû ñàòûá éåýàíÿ îüëó Èáðàùèìè áÿñëÿñèí. ÷öíêè ñöðöúö äåéèëäè. àììà áóíà áàõìàéàðàã ìÿí Ãîúàíû ìÿùÿëëÿäÿ ùàìûäàí àðòûã èñòÿéèðäèì. Àäèëèí äÿ. àøàüûñû áàëûã îëàí áèð øÿêèë ýþðöá âÿ îíà ýþðÿ äÿ áåëÿúÿ ùèðñëÿíèá: î éàðûñû àðâàä. äàùà ùå÷ êèì îëìàéûá. Àäèë äÿ. Àüàðÿùèì îíäà ùÿëÿ ñöðöúöëöê ìÿêòÿáèíäÿ îõóéóðäó âÿ áÿçÿí Àüàðÿùèì äÿ øàýèðä ìàøûíûíû ñöðöá äàëàíûí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè âÿ îíäà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë áåø ìàøûí äàéàíûðäû. Àäèë. Àäèëèí. ßáäöëÿëè.õàëàíûí êèøè ÿëëÿðè êèìè èðè ÿëëÿðèíÿ áàõûá áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. Ãîúà. àììà Úÿôÿðèí äÿ. Õàíûì õàëàýèë ùÿìèøÿ áåëÿ îëóáëàð. Äåéèðäèëÿð êè. ßáäöëÿëèíèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1919. àììà áóíà áàõìàéàðàã. éàðûñû áàëûã øÿêëèíè áèëìèðäèê. ßáäöëÿëè äÿ. Úÿáðàéûëûí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1923. ýóéà Õàíûì õàëà îüëàíëàðûíäàí ùàíñûíûíñà áÿäÿíèíäÿ éóõàðûñû àðâàä. Äöçö.

÷öíêè éåääèèëëèê þìðöìäÿ ùå÷ áèð òåàòðà.. äþðäêöíú ìèç èëÿ ïàëòàð äîëàáûíûí àðàñûíäà éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèçèí è÷èíÿ ãàéûäûðäûì. áó... éàçû÷ûëûüûí íÿ îëäóüóíó ÿìÿëëè-áàøëû áèëìèðäèì. àììà íÿ ãÿäÿð óçàã îëñà äà..Áèð äÿôÿ Ãîúà ìÿíÿ äåäè: — Ñèðêÿ ýåòìÿê èñòÿéèðñÿí? Ìÿí ãóëàãëàðûìà èíàíìàäûì. ñàðû íàðûíúûéà ãàðûøäû. Ñîíðàëàð «òöëëàá» ñþçöíöí äÿ ìÿíàñûíû þéðÿíäèì âÿ Ãîúàíûí äåäèéè ñþçëÿð èëÿ «òöëëàá»ûí ìÿíàñû ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åòìèøäè êè.. ÷öíêè àòàìûí õîðóëòóñóíà àäÿò åòìèøäèì) ìöøàéèÿòèëÿ áó ðÿíýëÿðè ýþðöðäöì. áàëàúà îòàüûìûçäàí. ùÿéÿòèìèçäÿí. áèð âàõò ýÿëèá ìÿíè òàïàúàãäû... ñàðû.. ýþé ñàðûéà ãàðûøäû.. öðÿéèì áèð ùÿéÿúàíëà. éàøûë ýþéÿ ãàðûøäû. áó ðÿíýëÿð áèð-áèðèíÿ ãàðûøûðäû. äàëàíûìûçäàí. ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèð áàéðàì êè. íàðûíúû èøûëòûëàðûíäà ìÿíèì áöòöí öðÿéèìÿ éàéûëàí èëûã áèð òÿáÿññöì âàð èäè.íèìëÿ äàùà àðòûã ìåùðèáàí èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿíèì ãóðàøäûðäûüûì áèð ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàúàã î ñþçëÿðè äåäè: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. Ìÿí áèëèðäèì êè. ùÿðäÿí àòàìûí õîðóëòóñó êÿñèðäè âÿ ìÿí äèêñèíèá î ðÿíýëÿð àëÿìèíäÿí ÷ûõûðäûì. àììà ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. . ÿðÿôÿñèíäÿ îëäóüóì î ñåâèíúèí. êö÷ÿìèçäÿí óçàãëàðäàäû. Ìÿí èíäè äÿ î óçàã óøàãëûã ÷àüëàðûíû éàäûìà ñàëàíäà ôèêèð390 . ýåúÿëÿð äÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí èéèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. áàëàúà îòàüûìûçà. Àäèëèí.. àììà öðÿéèì ýþçÿë áèð ùÿéÿúàíëà äîëó èäè âÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì î ýåúÿëÿðäÿ ìÿí þç ýÿëÿúÿéèìëÿ äÿ àç ãàëà Úÿôÿðèí.». . ßáäöëÿëèíèí. áó. ýþé. ïàðûëäàéûðäû âÿ îíëàðûí ãûðìûçû. àììà ñîíðà àòàì éåíÿ õîðóëäàìàüà áàøëàéûðäû âÿ ìÿí äÿ òÿçÿäÿí éàâàø-éàâàø î ðÿíýëÿð àëÿìèíÿ ýåäèðäèì.. ìÿí. ñèðêÿ ýåòìÿìèøäèì. áÿçÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà éàòà áèëìèðäèì. éàøûë. ùÿéàòûìûí áþéöê áèð ùàäèñÿñè ÿðÿôÿñèíäÿéÿì âÿ íÿäÿíñÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úöðáÿúöð ðÿíýëÿð îéíàìàüà áàøëàäû: ãûðìûçû éàøûëà ãàðûøäû.. Úÿáðàéûëûí ìàøûíëàðû êèìè ôÿõð åäèðäèì. õîøáÿõòëèéèí ðÿíýèäè âÿ ìÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðèá éàòìàçäàí ÿââÿë.. êèòàá éàçàúàãñàí!.. òÿêúÿ êèíîéà ýåòìèøäèì âÿ Ãîúàäàí áó ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áàøà äöøäöì êè. Ãÿäèì áèð ôèëîñîô äöíéàíûí ìöäðèê âÿ ãÿìýèí ñþçëÿðèíäÿí áèðèíè äåéèá: ùÿð øåé êå÷èá ýåäèð. úîøüóíëóãëà äîëóðäó. àòàìûí âÿðäèø åòäèéèì õîðóëòóñóíóí (àòàì åâäÿ éàòàíäà âÿ õîðóëäàìàéàíäà ìÿí éàòà áèëìèðäèì. ìÿí íÿñÿ áèð áàéðàì ýþçëÿéèðäèì. ..

ñèðêäÿ þçöìÿ êîíôåò âÿ ëèìîíàä àëûì âÿ áèç Ãîúà èëÿ áèðëèêäÿ ñèðêÿ éîëëàíäûã. Ãîúà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. úîðàáëàðûìûí äàáàíëàðûíû ñÿëèãÿ èëÿ ýþçÿéèá ñàùìàíà ñàëäû. Ãîúà ìàøûí ñöðìöðäö. éàíûìûçäàí þòÿíëÿðèí ùÿðäÿí Ãîúàéà. ùöíäöð. Ùÿìèí ýöí àíàì äà ñèðêÿ ýåäÿúÿéèìÿ ìÿíèì ãÿäÿð ñåâèíèðäè (÷öíêè àíàì äà þìðöíäÿ ñèðêäÿ îëìàìûøäû.).. ìÿí áó ýèðäÿ.. áó ãÿäÿð àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàìûøäûì âÿ ñèðêèí ýöíáÿç êèìè òàâàíû áîéó àñûëìûø úöðáÿúöð êÿíäèðëÿð. ìÿí ñåâèíèðäèì âÿ ñèðêèí ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéè. àõøàì úèáèìÿ èêè àááàñû ïóë ãîéäó êè. ñîíðà ìÿíÿ áàõìàãëàðû õîøóìà ýÿëèðäè.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ïÿðäÿëÿð. öòöëÿäè.. Ìÿí þìðöìäÿ áó áîéäà áèíàäà. áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. ùÿêèì îëàúàãäû. Äöçäöð. àììà åéíè çàìàíäà ìÿí Ãîúà èëÿ äÿ ôÿõð åäèðäèì. ìÿí î áàéðàìû ùÿìèí áàëàúà îòàüûìûçäàí. èøûãëàð åëÿ áèë êè. äàëàíûìûçäàí. àòàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû âÿ èíäè îíëàðûí äà öðÿéèíäÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿêè êèìè áèð ñåâèíú îëàéäû. . èøûãëû éåðäÿ áó ãÿäÿð àäàìûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. êö÷ÿìèçäÿí. ýöíîðòà òÿëÿñèê êþéíÿéèìè éóéóá ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ ãóðóòäó. ïèëëÿêÿíëÿð. î ãîøà òóò àüàúûíäàí.. ùÿéÿòèìèçäÿí. ö÷-áèð ýÿëèá áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà éåðëÿðèíè òàïûá îòóðóðäóëàð âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. òàõòà êÿïÿéèíèí èéè ùÿìèí ñåâèíúè òàìàì ãåéðè-àäè åäèðäè. àäàìëàð èêè-áèð..Ãîúà äåäè: — Àõøàì ñÿíè ñèðêÿ àïàðàúàüàì. ñÿí áèð èøÿ áàõ. òàìàøà ùÿëÿ áàøëàìàìûøäû. èíñòèòóòäà îõóéóðäó âÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. ÿëáÿòòÿ. úîøüóíëóã âàð èäè âÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè.ëÿøèðÿì êè. î êþðïÿ ñþéöääÿí óçàãëàðäà òÿñÿââöð åäèðäèì. ìÿíèì áöòöí è÷èìäÿ ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèéèì áèð ñåâèíú. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí ìÿùÿëëÿìèçèí ãûçëàðûíûí ýþçöíöí ãàáàüûíäà òÿïòÿçÿ «ïîëóòîðêà» èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå391 . Áèç éåääèíúè ñûðàäà îòóðìóøäóã. øàëâàðûìû äà öòöëÿäè. áöòöí áóíëàð äà ùÿãèãÿò äåéèë. ìÿíè Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè àëÿìÿ àïàðûá ÷ûõàðìûøäû: ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éóõóäóð. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿìèøäÿí ÿââÿë è÷èíÿ ýèðäèéèì î ðÿíýëÿð àëÿìè ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì î ñèðêèí ðÿíýëÿðèäèð. éàõóä åøèòäèéèì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà úàíëàíäûðäûüûì áèð àëÿìäèð. àíàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû.

òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äÿ äàùà ùèññ åòìÿäèì âÿ äóðóá àüëàéà-àüëàéà è÷è àäàìëà äîëó áó áþéöê. î ýþçÿë àò èéèíè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí î ãûçëàðà) Úÿôÿðèí. áèçè ýþðÿí êèìè òåç ýþçëÿðèíè ÷ÿêäè âÿ ðÿôèãÿñè èëÿ éàíàøû îòóðäó. ýöëöìñÿäè. ßäèëÿíè ýþñòÿðìÿéèìÿ åùòèéàú éîõ èäè.÷èá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíìûðäû. áèðäÿí Ãîúà äà þëÿð âÿ áó ùèññ ìÿíè àüëàìàüà. ýþðöðñöç Ãîúàíû? Ñèç äÿ éàõøû îõóéóí. ôÿðÿùäÿí ùå÷ íÿ ãàëìàäû. Ãîúà êèìè îëàñóç!». ñÿùÿðëÿð åâèíäÿí ÷ûõûá ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíäèéè çàìàíëàð êö÷ÿäÿ Ãîúàíû ýþðñÿéäè ñàëàì âåðèðäè... àüëàìàéûì. äóðóá ãà÷ìàüà ãîéìàäû. ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéèíè. ö÷öíúö ñûðàäà äàéàíäû âÿ éåðèíäÿ îòóðìàçäàí ÿââÿë ýþçëÿðè èëÿ éóõàðû úÿðýÿëÿðè àõòàðäû. Ìÿñÿëÿ áóíäà èäè êè. Úÿáðàéûëûí (ñîíðàëàð Àüàðÿùèìèí) ìàøûíëàðûíäàí àç òÿñèð åòìèðäè âÿ àíàëàðûìûç áèçÿ þéöä-íÿñèùÿò âåðÿíäÿ ÿñàñ åòèáàðèëÿ Ãîúàíû ìèñàë ÷ÿêèðäèëÿð: «— Áàõ. áèð ìöääÿò áóíäàí ÿââÿë. ßäèëÿ äÿ áóðà ýÿëÿúÿêäè âÿ Ãîúà ìÿíè îíà ýþðÿ áóðà ýÿòèðìèøäè êè. êèòàáõàíàëàðà ýåäèí êè. Ãîúà ìÿíè èñòÿäèéèíÿ ýþðÿ ñèðêÿ ýÿëìÿìèøèê. Áàéàãêû ñåâèíúäÿí. Ãîúà ßäèëÿíè ýþðìöøäö âÿ èíäè äÿ ßäèëÿéÿ òÿðÿô áàõûðäû. ßäèëÿ éàíûíäàêû áèð ãûç èëÿ áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà ýÿëèá áèçäÿí áèð àç êÿíàðäà âÿ àøàüûäà. éà äà êè. ýèðäÿ áèíàäàí ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. ìÿí áàëàúà èäèì. Ùÿòòà Ìóõòàð äà àõøàìëàð ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøöá åâèíÿ ýÿëäèéè âàõòëàð. àììà Ãîúà ýþçëÿðèíè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ìÿíÿ áàõäû. àììà. ÷öíêè áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. Ìÿí ßäèëÿíè Ãîúàéà ýþñòÿðìÿê èñòÿäèì. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äöíéàíûí ÿí ñåùðëè èéè êèìè è÷èìÿ ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ òàìàøàíûí áàøëàíìàüûíû ýþçëÿéèðäèì (ÿñëèíäÿ ìÿíèì ö÷öí òàìàøà ñèðêèí áèíàñûíà ýèðäèéèì äÿãèãÿäÿí áàøëàìûøäû!) âÿ áó âàõò áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíè ýþðäöì. éàçûí îðòàëà392 . ßáäöëÿëèíèí. îíà ýþðÿ áóðà ýÿëìèøèê êè. î ôÿðÿùèíè äàùà äà àðòûðìàã èñòÿäèì. àììà Ãîúàíûí ãîëòóüóíäàêû î ãàëûí-ãàëûí êèòàáëàð äà ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðûíà (î úöìëÿäÿí. ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäèì âÿ áàøãàëàðû äà ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäè. Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðäöì âÿ ãîðõäóì êè. Ùÿìèí àõøàì ìÿí þçöìëÿ âÿ Ãîúà èëÿ ôÿõð åäÿ-åäÿ. Ìÿí áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ ïÿðò îëäóì âÿ þçöìö ýöúëÿ ñàõëàäûì êè. Áÿëêÿ äÿ äóðóá ãà÷àúàãäûì. ñÿùÿðäÿí áÿðè áöòöí è÷èìè äîëäóðìóø ùÿìèí ñåâèíú âÿ ôÿðÿù ùèññè Ãîúàíû äà áåëÿúÿ ÿëèíÿ àëûá âÿ ìÿí Ãîúàíûí î ñåâèíúèíè. Àäèëèí.

éåíÿ äÿ áàøûíû øöøÿáÿíääÿí ÷ûõàðûá ìÿíè ÷àüûðäû: «— ßëÿêáÿð. éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüàðòûñû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåòìèðäè.ðûíäà Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. áó áþéöê ñöìöêëÿð íÿ ñöìöêëÿðèäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà òÿçÿäÿí úàâàá âåðäè êè. Ãîúà ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Áèç ñÿíèéíÿí äîñòóã äÿ. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. àììà ìÿí áöòöí ôèêðèìè òîïëàéûá þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ýþðäöéöì î ñèðê òàìàøàñûíà áàõà áèëìèðäèì. ùÿ? Ìÿí áàøûìû áèð äÿ òÿðïÿòäèì. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.) Ìÿí ãà÷à-ãà÷à Õàíûì õàëàýèëÿ ãàëõäûì âÿ áèð éûüûí êþéíÿéè. ñàïû èéíÿíèí ýþçöíäÿí êå÷èðäèì âÿ éåíÿ äÿ äàëàíà ãà÷ûá îéíàìàã èñòÿäèì. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. ñîíðà äà äåäè êè. àé ßëÿêáÿð! Éåíÿ áó èéíÿ øîãÿðèáè ñàïëàéà áèëìèðÿì!. Õàíûì õàëàíû éàõøû áàøà äöøìÿäèì âÿ òÿçÿäÿí ñîðóøäóì êè... úîðàáû ãàáàüûíà òþêöá ñÿëèãÿ-ñàùìàíà ñàëàí Õàíûì õàëàäàí èéíÿíè àëäûì. áåëÿúÿ ýöíëÿð êå÷äè âÿ Ãîúàíûí òÿáÿññöìö ùÿìèøÿêè êèìè î ãÿäÿð ìöëàéèì âÿ èëûã èäè êè. àììà áó äÿôÿ ùÿìèí éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ èðè âÿ àüàïïàã ñöìöêëÿð âàð èäè. Áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ãÿëÿìëÿð îëóðäó. Áó éàçû ìàñàñû Ãîúàíûí èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðäÿ éåýàíÿ éàçû ìàñàñû èäè (÷öíêè ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèëäè). êàüûçëàð. Ìÿí þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá Õàíûì õàëàäàí ñîðóøäóì êè. àììà þçöì Ãîúàíû ýþðÿíäÿ öðêöðäöì. Òàìàøà áàøëàäû.. ÷öíêè Ãîúàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. Ãîúà áó ñöìöêëÿðè ýÿòèðèá ýåúÿëÿð äÿðñ þéðÿíèð. áó íÿ ñöìöêëÿðäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà äà úàâàá âåðäè êè. Ãîúà éåíÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äèëèìèç áèð. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åëÿäèì. Ãîúà äà þëÿð. õîôó þçöìëÿ ýÿçäèðäèì. Äÿùøÿò ìÿíè áàñäû âÿ àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ Õàíûì õàëàýèëäÿí ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà áèð íå÷ÿ ýöí ùÿìèí ãîðõóíó. àíúàã ìÿíÿ åëÿéèðäè.» (Õàíûì õàëà áó úöð øèêàéÿòëÿðè. Èíäè äÿ Ãîúà ýöëöìñÿéÿíäÿ âÿ ìÿí Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðÿíäÿ î èðè àäàì ñöìöêëÿðè áèðäÿí-áèðÿ éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ãîðõäóì êè. î àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðèíèí ñîéóüóíó éàâàø-éàâàø ìÿíèì öðÿéèìäÿí ÷ûõàðûá àïàðäû. ùÿìèøÿ äÿ öñòöíäÿ úöðáÿúöð êèòàáëàð. ÷öíêè î 393 . ñèððèìèç áèð. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. àììà áó âàõò ýþçöì øöøÿáÿíäèí áèð êöíúöíÿ ãîéóëìóø éàçû ìàñàñûíà ñàòàøäû. óøàãëàð Ãîúà ùàããûíäà ïèñ ôèêðÿ äöøñöí.

èðè àäàì ñöìöêëÿðè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. àììà Ôàòìà õàëà Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ ýþðäöéöì. Ãîúàíûí éàíûíäàäûð. ýóéà êè. ìÿùðÿìëèê ùèññ åäèðäèì. î ãàëûí. Àü Äÿâÿ áó ýèçëè áàõûøëàðûí. ìÿí ßäèëÿíèí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð äîüìàëûã. áó úöð ùþðöêëö. éà àðâàäëàð áèçÿ éûüûøàíäà ñþùáÿòëÿðèíäÿí áèëèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí íÿ ö÷öí áó ýþçÿë ãûçû. ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. 394 . Õàíûì õàëàíûí íÿ âàõòñà Àáóçÿð àäûíäà áèð ãàðäàøû îëóá âÿ ùÿìèí Àáóçÿð ßäèëÿíèí àíàñû Ôàòìà õàëàéà àøèã îëóá. ìÿí àíàìëà áèð éåðäÿ ùàìàìà. áèçÿ ýÿëÿí áàøãà àðâàäëàðäàí äà åøèòìèøäèì êè. òåç-òåç ãàëõûá åíÿí äîëó ñèíÿñè ìÿíÿ äîüìà ýÿëèðäè. ìÿí èñÿ ßäèëÿéÿ áàõûðäûì âÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. ýåò-ýåäÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðè. Àüàú êÿïÿéè äþøÿíìèø ñèðê ìåéäàí÷àñûíäà úàíáàçëàð àòûëûáäöøöðäö. íÿäÿíñÿ Àü Äÿâÿíè éàäûìà ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àðâàäëàðäàí åøèòäèêëÿðèìè èíäè þçöì áàøà äöøìÿéÿ áàøëàéûðäûì. àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèðëÿðäÿí ãîðõäóì âÿ áàéàãêû î ïÿðòëèéèìè éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì. ÷öíêè ìÿí ßäèëÿíèí äÿ þëìÿéèíè èñòÿìèðäèì. ãîøà ùþðöêëÿðè àðõàäàí äèçëÿðèíèí ãàòòàüûíàúàí óçàíûðäû âÿ áèçäÿí éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàâàíëàðû óçàãäàí-óçàüà ßäèëÿéÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ îíà «Ñà÷ëû ãûç» — äåéèðäèëÿð. Ùÿìèí àíëàðäà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áåëÿúÿ ýèçëè áàõûøëàðû. àðàëàðûíäàêû áó ýèçëè öíñèééÿò. ßäèëÿíèí î óçóí. Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. Éåíÿ äÿ ßäèëÿéÿ áàõäûì. î õóðìàéû. éÿíè ßäèëÿíèí àòàñûíà ÿðÿ ýåäèá. ïàð-ïàð àëûøûá-éàíàí ïàëòàð ýåéìèø àðòèñòëÿð ÿëëÿðèíäÿ úöðáÿúöð ôèãóðëàð îéíàäûðäû. àü ñèôÿòè. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. íÿ âàõòñà. àíàìäàí äà. áó úöð õóðìàéû ñà÷ëû ãûçû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð? ßëáÿòòÿ. äöêàíà ýåäÿíäÿ. Ìÿí ùÿìèøÿ ùàìûäàí — óøàãëàðäàí äà. Ãîúà äà þëñöí âÿ Ãîúàíûí äà ñöìöêëÿðè êèìèíñÿ éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ áåëÿúÿ àüàðñûí: ñîíðà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõäûì: öçöíöí áèð òÿðÿôè ýþðöíöðäö âÿ ßäèëÿ äèããÿòëÿ ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäû. Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Ãàðàýöí Ôàòìà. óøàãëàðäàí. ùÿòòà þç àðàëàðûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «Ñà÷ëû ãûçûí ìÿùÿëëÿñè» äåéèðäèëÿð. ßäèëÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ÿí ýþçÿë ãûçûäûð âÿ ùÿéàòûìûí ùÿìèí ñèðê ýöíö éåääèíúè ñûðàäàí ö÷öíúö ñûðàäà îòóðìóø ßäèëÿéÿ áàõà-áàõà àíàìäàí. ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûì âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. ýèçëè öíñèééÿòèí óúóíäàí òóòóá éàâàø-éàâàø ýÿëÿúÿê âÿ ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàã. äàùà äîüðóñó. áèð àü ýöíÿ ÷ûõûá.

àììà áèðèíèí ÿðè àäàì áû÷àãëàìûøäû âÿ ùÿáñõàíàäà éàòûðäû. äþðäö äÿ ÿðäÿ èäè. î áèðèñèíèí ÿðè íå÷ÿ èë èäè êè. ùÿòòà Õàíûì õàëà þçö îëìàéàíäà äà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿéÿí àðâàäëàð ùÿðäÿíáèð ãàïûéà òÿðÿô áàõûðäûëàð êè. Àáóçÿðè ñå÷ìÿäè äÿ. Õàíûì äþéöë î. Àüûë äåéèðñÿí.. àøèã îëìóñàí áóíà? Ìÿúíóí áèëèðñöç íÿ úàâàá âåðäè.. Ãîéàð áÿéÿì êè.». Õàíûìäà äÿâÿ êèíè âàð?.»... íÿ Ôèðóçÿ õàëà... ãûç õåéëàüû ýþðìÿìèøÿì!. ýöçÿðàíû éàõøû äåéèëäè âÿ áó ãûçëàðûí ùàìûñû áèð äÿñòÿ óøàãëàðû èëÿ áÿðàáÿð.. áóíäà. ßáöëôÿò éàçûã äà íåéíÿñèí? Ýåúÿýöíäöç ïàïàã òèêèá î ãàðàýöí ãûçëàðû äîëàíäûðûð äÿ.. àé áàøûíà äþíÿê ñÿíèí.. îíó ýþðöì éàíìàñûí. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. ÿëáÿòòÿ. Àáóçÿð áîéëó-áóõóíëóéäó. áó Ëåéëè ãàï-ãàðà êèôèðèí áèðèäè. Õàíûì õàëàäàí öðÿéèéóìøàã àäàì éîõäó!. î áèðè èêè ãûçûí äà äîëàíûøàúàüû. ìÿí Ñÿôóðÿ. Ëåéëè-Ìÿúíóíäóðëàð!. ñèç äèðè. âàëëàù. ýþðÿðñèç.» Ìèñ ïàð÷ëà ëÿéÿíäÿí èñòè ñó ýþòöðöá þç áàøûíà òþêÿ-òþêÿ áÿäÿíèíèí ñàáóíóíó éóéàí Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: «— Àüÿç.. íÿ Ñÿôóðÿ õàëà. åëÿ Ãîúà êèìè øÿêèë áèð îüëàíûéäû. à÷ûã-àøêàð àü åëÿäè âÿ áó äÿôÿ äÿ àíàì Ñÿôóðÿ õàëàíûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåäè: «— Àüÿç. Àüÿç. Òàíûìûðñûç ñèç îíó.. íîëàð. ßäèëÿ êè÷èéè èäè. âàé ùàëûíà!.ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ÿðÿ ýåäèá.. àíúàã Ôàòìà ãàðàýöíöí ýþçö ßáöëôÿòè ñå÷äè.. Àëëàù Ãîúàíûí úàíûíû ñàëàìàò åëÿñèí. õÿñòÿëÿíèá éîðüàíäþøÿéÿ äöøìöøäö.. àüÿç. ßáöëôÿò ÿìèéÿ Ìÿúíóí êèìè íåúÿ áàõìàã îëàð? Õàíûì õàëàíûí þçö àðâàäëàðûí éàíûíäà îëàíäà. Ôàòìà õàëà èëÿ ßáöëôÿò ÿìèíèí ßäèëÿäÿí áàøãà äþðä ãûçû âàð èäè. àüÿç? Ìÿúíóí äåäè êè. Îëàí îëäó..». êå÷ÿí êå÷äè äÿ. áóíäà!.. áèëìèðñèç áÿéÿì êè. ñèç Ëåéëèéÿ ìÿíèì ýþçöìíÿí áàõûí!. àé Ìÿúíóí. Õàíûìäà úÿëëàä öðÿéè âàð!.. êþëýÿñèäè!. Õàíûì äàé íÿ èñòÿéèð áó áè÷àðÿ óøàãäàí? Áàõ. ÷öíêè áó ãàðàýöí áàøû êöëëö Ôàòìà ßáöëôÿòÿ áàõäû Ìÿúíóíóí ýþçöéíÿí. 395 . ìÿí þëö. Õàíûìûí î äîõòóð îüëóéíàí äà êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ëÿéÿíÿ ñó äîëäóðà-äîëäóðà äåéèðäè: «— Äåäèëÿð êè. áèðäÿí Õàíûì õàëà è÷ÿðè ýèðÿð.». íÿ äÿ õöñóñÿí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿìèðäè. Î çàìàí ìÿí êþê âÿ ñà÷û òàìàì òþêöëìöø ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèá ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè. ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Àëëàùà àíä îëñóí. áó ÷àüàúàí î ßäèëÿ ýþçÿëëèéèíäÿ. Ùÿéà äåéèðñÿí.... ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí ÿëèíÿ áàõûðäûëàð. Õàíûìûí îüëàíëàðûíà êèì ýÿëñÿ.. íÿ ýþðìöñÿí áóíäà êè. éà îüëó ýåäèá Ôàòìàíûí ãûçûíû ýÿëèí ýÿòèðÿ åâÿ?..

êèøèëÿðèí éàíûíäà. àé Àüàêÿðèì. «— Àüçûí äàäà ýÿëñèí. Ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè.. âÿðÿìëÿäè þëäö. ñààòñàç Ýöëàüà èëÿ àðâàäû Ñîíà äà (ìÿíèì àíàìûí àäàøû) áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ ìÿùÿëëÿäÿ úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà. Õàíûì õàëàíûí áó àäàìëàðû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð. Ãîúà èëÿ ßäèëÿ áèð-áèðèíè èñòÿéèðëÿð âÿ áó ñþùáÿò ìÿíèì âÿ éîëäàøëàðûìûí äà ìàðàãëà ãóëàã àñäûüûìûç âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ýèçëè ñèðëÿðèíäÿí áèðè êèìè áèð-áèðèìèçÿ äàíûøäûüûìûç ÿùâàëàò èäè. ýþðöðäöì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì êè. íàêàì Àáóçÿðäè. ùå÷ êèìëÿ ÿëàãÿëÿðè éîõ èäè. ìÿí äÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿí êå÷èá îòàãëàðûíà ýèðäèì. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. éÿíè Ãîúàíûí éàíûíäàäû. áó øÿêëè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áàøûâà äþíöì ñÿíèí. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí ýþçöíöí éàøû ÿëëÿðèíäÿ îëóðäó (àíàì êèìè) âÿ áÿä áèð õÿáÿð åøèäÿíäÿ î ñààò êþâðÿëèðäèëÿð. ÷öíêè ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿ èêè ýèëÿ éàø ýþðìöøäöì. ãîðõà-ãîðõà ùàìàìà ýåäèðäè êè. åëÿ áèë ëàï õàëèñ ßíçÿëè áàëûüûäû!» âÿ î áàëûãëàð î ãÿäÿð àíàìûí õîøóíà ýÿëìèøäè êè. àíúàã øöøÿáÿíääÿ îëóðäóì. àììà ùÿìèí ýöí îòàãäà èäè).. þçö äÿ íÿ Ýöëàüà. Ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àðâàäëàðûí ùàìûñûíûí àüëàìàüûíû ýþðìöøäöì. àììà ùÿìèí ýöí àòàì Ðîñòîâäàí äóçëó áàëûãëàð ýÿòèðìèøäè âÿ ùÿìèí áàëûãëàð àíàìûí ÷îõ õîøóíà ýÿëìèøäè. ùÿìèøÿ. íÿ äÿ Ñîíà ìÿùÿëëÿíèí èøëÿðèíÿ ãàðûøìàçäû. àíúàã øöøÿáÿíäÿ ýÿëäèéèìÿ ýþðÿ (Õàíûì õàëà äåìÿê îëàð êè.. Éàçûã Ôàòìà õàëà ùÿìèøÿ ýþçäÿ-ãóëàãäà îëóðäó.». ìÿí äÿ. Õàíûì õàëà íÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. áèðèíè ìÿíÿ âåðèá Õàíûì õàëàýèëÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè.. òîðïàüû ñàíû éàøàñûí. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿìèøäèì. Äöçäöð. ßäèëÿ ýþçëÿðèíè ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàí÷àñûíà çèëëÿìèøäè. áèðäÿí Õàíûì õàëà ýÿëÿð âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèç äÿ áåëÿúÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ éàøàéûðäû.Àáóçÿð ÷îõäàí âÿðÿì îëóá þëìöøäö âÿ ìÿí îíóí òÿêúÿ øÿêëèíè ýþðìöøäöì. íÿ äÿ ãûçëàðûíà ñàëàì âåðèðäè âÿ ùàìû áèëèðäè êè. Ãîúàäû: «— Ãîúàäû?» âÿ Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá éàíàüû èëÿ àõàí î èêè ýèëÿ ýþç éàøûíû äà îíäà ýþðäöì: « — Éîõ. áèðäÿí Õàíûì õàëà îðäà îëàð. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøèíèí éàíûíäà ãîë-ãîëà ýåäèðäèëÿð. àüëàéûðäûëàð. ùÿìèøÿ øöøÿáÿíääÿ îòóðóðäó. Ãîúà ÷îõ îõøàéûð îíà. àììà îíóí øÿêëèíè ýþðäöéöì î ýöí ùÿìèøÿëèê éàääàøûìäà ãàëìûøäû. àììà áóíà äàùà ùàìû þéðÿøìèøäè. íÿ Ôàòìà õàëàéà. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. ùÿìèøÿ áèð éåðäÿ îëóðäó396 . àðâàäëàðëà áèð éåðÿ éûüûøà áèëìèðäè êè. Àáóçÿðèí øÿêëèíè äÿ îòàüûí äèâàðëàðûíäàí àñûëìûø ýþðäöì. äàéûñûäû.

ñîíðàêû ïåøèìàí÷ûëûã ôàéäà âåðìÿç. ùÿìèí íÿâàçèø... áèð-áèðèíÿ ãèñìÿò îëñóí. ùÿìèí ìÿêòóáäàí áÿäÿíèìÿ áèð íÿâàçèø. ùÿìèí ñèðê ýöíö ìÿí ïÿðò îëìóøäóì. èíúèêëèéè éóéóá àïàðûð âÿ ìÿí éåíÿ äÿ. ùÿðäÿí ëàï éàâàøúàäàí ãîëóìó éàíûìäà îòóðìóø Ãîúàíûí ãîëóíà òîõóíäóðóðäóì âÿ áöòöí öðÿéèìëÿ. î íèýàðàí÷ûëûãäàí áàøãà äà ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãÿðèáÿ ùèññëÿð ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè. ìÿíè äÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí ìöíàñèáÿòëÿðèíÿ áàüëàìûøäû. Õàíûì õàëàíûí êèíè. ùÿìèí ìöëàéèìëèê áàéàãêû ïÿðòëèéè. Ãîúà èëÿ éàíàøû îòóðäóüóìà ýþðÿ âÿ ùÿòòà ßäèëÿíèí äÿ áóðàäà îëäóüóíà ýþðÿ. ñèðêèí òàâàíûíäàí àñûëìûø úöðáÿúöð èøûãëàðûí àëòûíäà ïàðûëäàéàí î ãàëûí õóðìàéû ùþðöêëÿðèíÿ áàõûðäûì. áèëìèðäèì êè. Äöçäöð. ÷îõ áþéöê ñÿùâ åëÿìèøäèëÿð.ëàð. ìÿí ñåâèíèðÿì. àíàëàðû ãîéìàäû êè. îíëàð þëñöí. Îíëàðû äà àòàëàðû. ÿäàâÿòè âàð èäè!) âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíÿ âåðäè âÿ ùÿìèí ïû÷ûëòû èëÿ: — Âåðÿðñÿí îíà. àíàëàðû äà ïåøèìàí îëäó ÿìÿëëÿðèíäÿí. àììà þçöìäÿí àñûëû îëìàäàí òÿçÿäÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. éîõñà êÿäÿðëÿíèðÿì âÿ áó çàìàí Ãîúà éåíÿ äÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äîñòóã äà áèç! Äèëèìèç áèð. äàùà äîüðóñó. àììà ùÿðäÿí àõøàìëàð Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà âÿ áó áàðÿäÿ ñþç äöøÿíäÿ Áàëàêÿðèì áàøãà øåé äåéèðäè: «— Áó Ðîìî èëÿ Úöëåòèí ÿùâàëàòûäû. áó áþéöê. Ìÿíèì öðÿéèìäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð íèýàðàí÷ûëûã âàð èäè. éÿíè ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí áó úöð ýèçëèí-ýèçëèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿêëÿðè èëÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè ÿùâàëàòëàð àðàñûíäà áèð éàõûíëûã âàð. — Èíäè ôàñèëÿ îëàúàã. ñèððèìèç áèð. áó ÿùâàëàòäà. ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäûì. — äåäè.. àììà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿëÿðè áàøãà ÿùâàëàò èäè (áóðàäà áèð ýèçëèíëèê âàð èäè. Ãîúà ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí ö÷êöíú áöêäöéö áèð êàüûç ÷ûõàðòäû. áèð397 . ßäèëÿíèí äÿ ÿââÿëúÿäÿí Ãîúà èëÿ ñþçëÿøèá áóðà ýÿëäèéèíÿ ýþðÿ ñåâèíìÿéÿ áàøëàéûðäûì: ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóá åëÿ áèë êè. íþøöí êè. Ñîíðà àòàëàðû äà.. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åòäèì. èêèñè äÿ þëäö. éÿíè êè. àììà ìÿí ùÿìèí ùèññëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. áöòöí çåùíèìëÿ èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó ÿëèìäÿ òóòìóøäóì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. áó ãÿäÿð àäàìëàðëà áèð éåðäÿ îëäóüóìà ýþðÿ. àììà ñîíðàäàí àòûëàí äàø òîïóüà äÿéÿð. àììà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. áó èøûãëû çàëäà. áèð-áèðëÿðèíäÿí àéðûëìûðäûëàð.». áèð ìöëàéèìëèê éàéûëûð.

áàéàãêû ôÿðÿù ùèññè. Ôàñèëÿ áàøëàäû âÿ ßäèëÿ éàíûíäàêû ãûç èëÿ áèðëèêäÿ àéàüà ãàëõûá çàëäàí ÷ûõäû. Ãîúà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû: — Íÿ îëóá? Ìÿí òÿëÿñèê: — Ùå÷ íÿ. ÷öíêè ßäèëÿ Ãîúàíûí íèøàíëûñû äåéèëäè âÿ òàíûéàí îëñàéäû. àììà áèëèðäèì êè. — ßëÿêáÿð!. ßëáÿòòÿ. ìÿíèì àäûìû áèëìÿñè öðÿéèìÿ åëÿ áèð ôÿðÿù ýÿòèðäè êè... åëÿ áèë êè. ßäèëÿ ìÿíè òàíûéûðäû... ßäèëÿ èëÿ Ãîúà áó ãÿäÿð úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ýþðöøÿ áèëìÿçäèëÿð. áèðäÿí ôàñèëÿ ãóðòàðàíà êèìè ßäèëÿíè òàïà áèëìÿðÿì âÿ áó ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ßäèëÿ áèçÿ òÿðÿô áàõìàäû. Ìÿí áó òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðûí àðàñûíäà áèðäÿí-áèðÿ áåëÿúÿ þç àäûìû åøèäÿíäÿ. — äåäèì âÿ àéàüà ãàëõûá ßäèëÿýèëèí àðäûíúà çàëäàí ÷ûõäûì. áèç ö÷öìöç äÿ åéíè ñèððèí è÷èíäÿ èäèê âÿ ìÿí þçöìö Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè ÿùâàëàòëàðûí ãÿùðÿìàíëàðûíäàí áèðè êèìè ùèññ åäèðäèì. áèëÿí îëñàéäû. äàéàíûá äàíûøà áèëìÿçäèëÿð. Ãîúà ñîðóøäó: — Âåðèðñÿí ìÿêòóáó? Ìÿí: — Ùÿ. ýþçëÿðèì äîëóð. — äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. ÿââÿëúÿ òÿÿúúöá è÷èíäÿ äîíóá ãàëäûì. íÿ äåéÿðäè? Ôîéå àäàìëà äîëó èäè âÿ ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáëà áèðëèêäÿ áó éàä àäàìëàðûí àðàñûíäà äîëàøûá ßäèëÿíè àõòàðûðäûì âÿ éàâàø-éàâàø äàùà äà àðòàí áèð íèýàðàí÷ûëûãëà ôèêèðëÿøèðäèì êè. ßëÿêáÿð!. ßäèëÿíèí ìÿíè àäûìëà ÷àüûðìàñû. áó.ëÿøäèðìèøäè. ìÿùÿëëÿ óøàüûéàì. áèëèðäè êè. 398 . àììà ìÿí ùèññ åòäèì êè. ùÿòòà ýþðäöì êè. ýöúëÿ þçöíö ñàõëàäû êè. ýþçÿë ìÿêòóáäó âÿ áó ýþçÿë ìÿêòóáó ìöòëÿã ßäèëÿéÿ ÷àòäûðìàã ëàçûìäûð. ìÿíèìëÿ äàíûøìàìûøäû âÿ äîüðóñó. ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáóí è÷èíäÿ íÿ éàçûëäûüûíû áèëìèðäèì. áèçÿ òÿðÿô áàõìàñûí âÿ ìÿíèì ßäèëÿéÿ éàçûüûì ýÿëäè.. ñèðêèí èøûüû ýþçëÿðèìè òóòìóø î éàø òîð è÷èíäÿ äàùà àðòûã ïàðûëäàäû. ßëáÿòòÿ. ãöðóð áóíóí éàíûíäà áèð ùå÷ èäè. ñîíðà ðÿôèãÿñè èëÿ áèð éåðäÿ áóôåòèí éàíûíäà äàéàíìûø ßäèëÿíè ýþðäöì. ÿëáÿòòÿ. àììà ùå÷ âàõò ìÿíè ÷àüûðìàìûøäû. — ßëÿêáÿð!.

ñîíðà ßäèëÿ ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. áèëìÿäèì êè.. ùÿòòà ùåéðÿòëÿ ßäèëÿíèí î õóðìàéû. Éàíûìûçäàí þòÿí. Áöòöí ýöúöìö òîïëàäûì êè. áó ñÿñäÿ åëÿ áèð íÿâàçèø. ìÿíäÿí èðÿëèäÿ éàøëû áèð ãàäûí äà íàð àëûðäû âÿ áàðìàãëàðû èëÿ íàðûí áÿðêëèéèíè-áîøëóüóíó éîõëàéàéîõëàéà áèð-áèð ñå÷èá òÿðÿçèéÿ éûüûðäû. ßäèëÿ äÿ òåç äåäè: — Ùÿ. Àðàéà ñöêóò ÷þêäö. öðÿéèì åëÿúÿ äþéöíöðäö. ñèððèìèç éîõäó áèð-áèðèìèçäÿí. õöñóñÿí. áÿçÿí.. Ãîúàéëà. ìÿùðÿìëèê âàð èäè êè. Ìÿí áèëìèðäèì êè. éÿíè ìÿíèì ãàðøûìäà äàéàíìûø áó ãûçûí. áèð-áèðèìèçäÿí ñèððèìèç éîõäó.Ìÿí îíëàðà éàõûíëàøäûì — áèëìèðÿì íèéÿ.. ßëÿêáÿð? ßäèëÿíèí ñÿñè åëÿ éóìøàã. Èðè «àåðîäðîì» ïàïàüûíû ýþçëÿðèíèí öñòöíÿúÿí ñàëëàìûø íàðñàòàí îüëàí åòèðàç åäèðäè: — Áåëÿ îëìàç àõû. íÿ åäèì? Íÿ äåéèì? Àììà ßäèëÿ äÿ. î ö÷êöíú ìÿêòóáó áó ãûçûí éàíûíäà ßäèëÿéÿ âåðèì. ßäèëÿéëÿ ìÿí áàúûëûüûã. VIII Áèð äÿôÿ áàçàðäàí íàð àëûðäûì. íÿ äåñèí. î ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöéöíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí. àììà ùÿéÿúàíûì êå÷èá ýåòìèðäè. úàâàí îüëàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿêè î èôàäÿéÿ ýþðÿ äÿ ßäèëÿéëÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí ýÿëÿí áèð ñÿñäèð. áó ìÿêòóá Ãîúàäàíäûð. éîõñà éîõ? ßäèëÿ éàâàø-éàâàø ãûçàðûðäû âÿ éÿãèí î óçàã éàç àõøàìû ñèðêäÿ áóôåòèí éàíûíäà ßäèëÿ äÿ áèëìèðäè êè. åëÿ ìöëàéèì èäè êè. àüçûì åëÿúÿ ãóïãóðó èäè. ôîéåäÿ ýÿçèøÿí àäàìëàð ùÿðäÿí ìàðàãëà. ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿðäÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó þçö àëñûí. áó ñÿñ äÿ ÿñëèíäÿ ßäèëÿíèí. Ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû þçöíÿ. ñÿñèì òèòðÿìÿñèí âÿ äåäèì: — Éàõøûéàì. éîõñà éîõ? Äåéèì êè. éîõñà ýþçëÿñèí? ßäèëÿíèí éàíûíäàêû ãûç ìÿíÿ áàõûá ýöëöìñÿéèðäè âÿ áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáà áàõûðäû. äèëèì ãóðóäó... éàíûíäàêû ãûç äà ìÿíÿ éîõ. àé áàúû!.. îíëàðûí àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿ âÿ ìÿíèì ùÿìèí ìöíàñèáÿòèí è÷èíäÿ îëìàüûìëà þéöíöðäöì. àììà öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. Òàìàðàéëà áàúûëûüûã áèç. áó äîüóð÷ó àäàìûí éîõ. áÿñ éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? 399 ..

ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû. — Éîõñà ñå÷ìÿçäèì. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð. î óçàã éàç àõøàìû. — Îíäà êèëîñóíó ö÷ ìàíàòäàí ýþòöð!. ñîðóøìàéûì êè. áàúû. — äåéèðäè. Î êþê.. éàõøû íàð îëñóí. ñèðêäÿ.. Î éàøëû ãàäûíëà î óçóí-óçóí èëëÿð áóíäàí ÿââÿë úÿìè áèð äÿôÿ ñèðêäÿ âÿ áèð äÿôÿ äÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ýþðäöéöì Òàìàðà àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè. — äåäèì. Íàðñàòàí îüëàí èñÿ åëÿ äåäèéèíè äåéèðäè: — Ìÿí äåìÿäèì êè. Éàøëû ãàäûí ÷þíöá áàõäû âÿ ÿëáÿòòÿ. àé ãàðäàø.. î ýöëöø. ìÿí äåìÿäèì êè. àììà ìÿí ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö áàçàðäà îíó ýþðÿí êèìè òàíûäûì. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð?. èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð!. íåúÿ îëäó î òÿáÿññöì. Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. î éàøëû ãàäûí áàçàðäà áèð-áèð íàð ñå÷èðäè âÿ ìÿí ýöúëÿ þçöìö ñàõëàéûðäûì êè. òöíä ýþé øëéàïàñûíûí àëòûíäàí ÷ûõìûø àü ñà÷ëàðûíà.. — äåäèì. åëÿ áèë êè. — Éåðäÿ ãàëàíûíû ìÿíÿ ñàòàðñàí. Ñîíðà àëäûüû ùÿìèí áèð êèëî íàðû ÷îõ èëëÿðèí áàçàðëûüûíû åëÿìèø ìåøèí çÿíáèëèíÿ éûüäû. éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? — Ìÿí àëàðàì. Ùÿðÿíèí áèð äÿðäè-ñÿðè âàð äÿ..... âàëëàù. Ñàçàãëû áèð ãûø ýöíö èäè âÿ ìÿí ÿéíèíäÿêè òöíä ýþé. èñòÿéèðÿì êè. — äåéèðäè. 400 . — Àõû. áèð-áèð íàð ñå÷ÿí áàðìàãëàðûíäàêû ñÿùÿð-àõøàì ìÿòáÿõäÿ êå÷ÿí ýöíëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí íàçèê áû÷àã èçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ îíó òàíûäûì. — Þçöí äåäèí êè. àé áàúû. áó êþê ãàäûíûí ãûðûø äöøìöø ñèôÿòèíÿ. îíóí î ìÿòáÿõëè ÿëëÿðèíè ÿëëÿðèìèí àðàñûíà àëìàéûì. áóôåòèí éàíûíäà ñèçèíëÿ öçáÿöç äàéàíìûø î áàëàúà ßëÿêáÿðè õàòûðëàéûðñûíûçìû? Íàðñàòàí îüëàí åëÿ ùåé äåéèíèðäè: — Áåëÿ îëìàç. áàúû. êèëîñó èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð.. áåëÿ îëìàç! Ñÿí ñå÷äèí ãóðòàðäûí áó íàðû!. — Îíäà ö÷ ìàíàò âåðÿúÿêñÿí! — Íèéÿ? Þçöí äåäèí êè.Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. — Áàøà äöøöðÿì.. íèìäàø ïàëòîñóíà ñûüûøìàéàí áó êþê ãàäûíà.. — Ãîé áèð àç ôÿðëè íàð îëñóí. — äåäè.. — Äîüðóäàí õÿñòÿì âàð. ìÿíè òàíûìàäû. àììà ñóëó ýþçëÿðèíäÿ áèð ìèííÿòäàðëûã âàð èäè: — Ìÿñÿëÿ ïóëäà äåéèë. áÿñ. ñîðóøìàéûì êè. ðÿíýèíè èòèðìèø ñóëó ýþçëÿðèíÿ. íàðûí ïóëóíó âåðäè âÿ ÷ûõûá ýåòäè.

.. áó ùèññ. ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóá ìÿíèì ÿëèìäÿ èäè. ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäûì. áÿëêÿ óòàíûðäûì? 4-26 401 . î ìåùðèáàí ÿëè ýÿëèðäè âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Ùå÷ îëìàñà ñÿíèí öðÿéèí øàä îëñóí. êþê ãàäûíûí — Òàìàðàíûí ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î àíè ìèííÿòäàðëûã ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö ìÿíèì öðÿéèìè äàùà àðòûã ñûõäû.. î ãûïãûðìûçû ëàëÿëÿð éîõ. Ìÿí áó òÿçÿ ìÿêòóáó äà ßäèëÿäÿí àëäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. — äåäè. Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ìåùðèáàíëûãëà áÿðàáÿð. î êîíôåòëÿð øàõ-øàõ êàüûçà áöêöëìöøäö. íÿ ýþçÿë îëàðäû. ñîíðà ßäèëÿ ðåäèêöëöíäÿí áàøãà áèð ö÷êöíú ìÿêòóá ÷ûõàðòäû. åëÿ áèë Ãîúàíûí ìÿêòóáóíó åëÿ ðåäèêöëäÿí îõóìàã èñòÿéèðäè.Î éàøëû. ñÿíèí ö÷öíäö áóíëàð. î ýþçÿë. öçöìäÿ ýÿçñèí. î ìåùðèáàí ÿë ìÿíèì ñà÷ëàðûìû ñûüàëëàñûí. ßëÿêáÿð. ùÿìèí êîíôåòëÿð áöêöëìöø î øàõ-øàõ êàüûçëàð. ìÿí î èêè øîêîëàä êîíôåòè ýþòöðäöì. Ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåòÿ áàõûðäûì. î ÿëäÿ ùÿìèí ýþçÿëëèêëÿ. ìÿí ýåòìÿëèéäèì. èêè äÿíÿ øîêîëàä êîíôåò ÷ûõàðòäû âÿ ÿââÿëúÿ î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ìÿíÿ âåðäè: — Àëà. IX Ùÿìèí éàç àõøàìû ñèðêäÿ. þçö èëÿ áèð êþâðÿêëèê ýÿòèðèðäè. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ßëÿêáÿð. éîõñà éîõ? Àììà ñîíðàëàð ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåò áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ùÿìèí êîíôåòëÿð éîõ. åëÿ áèë. ßäèëÿ áó ìÿêòóáó ìÿíÿ éàçìûø îëàéäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèð ìÿíè äèêñèíäèðäè. î øàõ-øàõ êàüûçëàðûí öñòöíäÿ ãûïãûðìûçû ëàëÿ øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèøäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. ßëÿêáÿð. áó àðçó ùÿìèøÿ äÿ. àììà ÷åâðèëèá ÷ûõûá ýåäÿ áèëìèðäèì. ìÿêòóáó ðåäèêöëÿ ãîéäó âÿ Òàìàðà äà åëÿ äèããÿòëÿ î ðåäèêöëÿ áàõäû êè. — Ãîé àüçûí øèðèí îëñóí. ñîíðà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøäèéèì ö÷öí þç öðÿéèìäÿ Ãîúàäàí õÿúàëÿò ÷ÿêäèì. áó êîíôåòëÿðè ýþòöðöì. ßëÿêáÿð. Áó ñþçëÿðäÿí ñîíðà.. ßäèëÿ éóìøàã ñÿñè èëÿ: — Ýþòöð... áóôåòèí éàíûíäà äàéàíûá ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ óçàòäûì âÿ ßäèëÿ úÿëä ùÿìèí ìÿêòóáó àëûá íàçèê ðåäèêöëöíö à÷äû. íÿñÿ áèð ùÿçèíëèê äÿ âàð èäè. ùÿìèí ìÿêòóáó Ãîúàéà âåðìÿëè èäèì. ñîíðà ßäèëÿ ìÿêòóáó ìÿíÿ óçàòäû: — Áóíó äà âåð ÎÍÀ..

ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû ùèññÿñèíè îõóìàüà áàøëàäûì âÿ éàëíûç äþðä ìèñðàëûã áèð áÿíäè ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ îõóìàüà ìàúàë òàïäûì âÿ î äþðä ìèñðàëûã áÿíä ùÿìèøÿëèê ìÿíèì éàäûìäà ãàëäû: Ìÿêòóá. î óçóí. ßäèëÿ èëÿ Øþâêÿò áàøãà-áàøãà àäàìëàðäûð. Áèë êè. Îíäà 1941-úè èëèí éàçû èäè âÿ ìÿí ùÿëÿ éàëíûç ïàéûçäà áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäÿúÿêäèì. éÿíè àðõàñûíû. Ñîíðà Ãîúà ùÿìèí äàìà-äàìà ìÿêòÿáëè äÿôòÿðèíèí î áèðè öçöíö ÷åâèðäè êè. îðàäàêû «ïî÷òà» ñþçöíöí ÿâÿçèíäÿ ìÿíèì àäûì îëàéäû. Ãîúà äà ßäèëÿ êèìè ìÿêòóáó òåç ìÿíäÿí àëäû. ßëáÿòòÿ. ùÿìèí «íÿñÿ» ßäèëÿäÿ äÿ îëñóí. ìÿíÿ ÿìàíÿò åëÿìèøäè. àììà úèáèíÿ ãîéìàäû. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèí óúëàðûíû ýþðöðäöì. ìÿí ÷îõ èñòÿéÿðäèì êè. àììà ùÿð ùàëäà î äþðä ìèñðàäà ìÿíèì àäûì îëìàñà äà. Ãîúà þç éåðèíäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿí ýåäèá ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóáó Ãîúàéà óçàòäûì. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ßëáÿòòÿ. ìÿêòóáóí àðäûíû îõóñóí âÿ ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû ãàáàüà ÿéèá. òÿÿññöðàòëàðûí ÷îõëóüóíäàí èäè? Áèëìèðÿì. åëÿ î äÿãèãÿ äÿ à÷ûá îõóìàüà áàøëàäû. ßäèëÿíèí ìÿêòóá éàçäûüû î äàìàäàìà äÿôòÿð êàüûçûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäà òóòóá îõóéóðäó âÿ ìÿí äÿ áöòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá êàüûçûí î áèðè öçöíö. Ãîúà.Áÿëêÿ ùÿéÿúàíäàí èäè. ñÿðáÿñò îõóéóðäóì. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. ìÿí äÿ áó éàçûøìàíûí èøòèðàê÷ûñû èäèì. àììà ìÿí þçöì ùÿðôëÿðè ÷îõäàí þéðÿíìèøäèì. î äþðä ìèñðàäà éàçûëàíëàð ìÿíÿ äÿ íÿñÿ ýþçÿë ñþçëÿð äåéèð. ìÿí áàøà äöøöðäöì êè. àììà ùàìû Øþâêÿòäÿí ïèñ ñþçëÿð äàíûøûðäû âÿ ìÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíûá áàøûìû àøàüû äèêäèéèì î äÿãèãÿëÿðäÿ èñòÿìèðäèì êè. ñîíðà Øþâêÿò éàäûìà äöøäö. àììà èíäè ùèññ åäèðäèì êè. ìÿí áàøûìû àøàüû äèêìèøäèì. éàëíûç ßäèëÿíèí àéàãëàðûíû âÿ áèð äÿ êè. ÷öíêè áó ìÿêòóáó ßäèëÿ ïî÷òàéà ÿìàíÿò åëÿìÿìèøäè. ßäèëÿäÿ äÿ Øþâêÿòäÿ îëàí íÿñÿ âàð. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. áóòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá áó äÿôÿ ßäèëÿíèí ìÿêòóáóíóí ÿââÿëèíè ùþúúÿëÿìÿéÿ áàøëàäûì: 402 . ãàëûí. áó «íÿñÿ»íèí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ñÿíè àä åéëÿðÿì. áó ýèçëè ìÿùÿááÿòäÿí ìÿíèì äÿ íÿñÿ áèð ÿìàíÿòèì âàð èäè.

Ãûðìûçûáóðóí Êöðÿíÿ äåäè: — Ñàüëûãëà ãàëûí. ñàëàìûìû ñÿíÿ òÿã.. ìåéäàí÷àäà òàìàøàíûí èêèíúè ùèññÿñè áàøëàìûøäû âÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí ìÿêòóáëàøìàñûíäàí ñîíðà... ýóøÿñèíäÿ áÿñëÿäèéèì. î áèðèíèí øàëâàðû äèçèíÿúÿí èäè. úîøüóí ýÿëìèøäè âÿ ìÿí òàìàì ãàéüûñûç. òÿã.. ãàíàä ÷àëàí àçàä.Ñåâèìëè ìÿêòóá Ñÿíÿ. áó ñþçöí àëòûíäàí ñÿëèãÿ èëÿ ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòäÿí ñîíðà.. ßäèëÿ äÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû. òÿãäèì åäèðÿì... õîøáÿõò èäèì.. î àò èéèíÿ ãûçûëýöë ÿòðè äÿ ãàðûøûá.. ÷öíêè Ãîúà åùòèéàòëà ìÿêòóáó ãàòëàéûá ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéäó âÿ áèç ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûã. Ãîúà äà ýöëÿýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû... áöòöí äöíéà ñèðêäèð! Ùàðà ýåòñÿíèç... þçö äÿ òàìàì êöðÿí èäè.. áþéöê âÿ äàìà-äàìà ïåíúÿéè âàð èäè. ìåéäàí÷àäàí ýÿëÿí î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. Áóíäàí ñîíðàñûíû îõóìàüà ìàúàë òàïìàäûì. 403 . Ýþðöøÿíÿäÿê! — Áèç äàùà êþðöøìÿéÿúÿéèê! — Íèéÿ? — Íåúÿ íèéÿ? Ìÿí ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì! — Ñèðêäÿí ùå÷ ùàðà ýåäÿ áèëìÿéÿúÿêñèíèç! — Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. Ìÿí äàùà ýåäèðÿì... éåíÿ äÿ òàìàøàíûí è÷èíäÿ îëàúàãñûç! Ãîúà ïû÷ûëäàäû: — Äöç äåéèð. ãà. öðÿéèìèí.. àð.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÿëáÿòòÿ. Áó àð. ìÿí þçöìäÿ áèð ãóø àçàäëûüû ùèññ åäèðäèì... î ýþçÿë «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíäÿí.. ãûçûëýöë ÿòèðëè. — Ýåäèðñèíèç? — Ùÿ. ÿí.. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíöí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ áöòöí ñèðêè ñåâèíú ðÿíýèíÿ áöðöìöøäö âÿ ìÿí. ÿçèç äîñò!.... áèðèíèí éåêÿ âÿ ãûðìûçû áóðíó âàð èäè.. àð. î úöìëÿëÿðäÿí ñîíðà ìÿíèì öðÿéèìèí î èøûãëû ñèðê ñåâèíúè éåíÿ äÿ ãàéûäûá ýÿëìèøäè... ßëâèäà! — Ùÿëÿëèê..... àð..... àðçóëàéûðàì. Ìåéäàí÷àäà èêè òÿëõÿê áèð-áèðè èëÿ áÿðêäÿí ñþùáÿò åäèðäè. àðçóäàí ñîíðà. òàìàì áèð éöíýöëëöê è÷èíäÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäûì.. äÿðèí ýó.. àðòûã áèð õîøáÿõòëèê. Ôàñèëÿ ãóðòàðìûøäû.. Ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì.... ãóøëàðäàí äà.. ýþéäÿ ãà. ÿçèçèì. ÿââÿëêèíäÿí äÿ ýöúëö.

áàõ...... ßäèëÿíèí õóðìàéû. Áàøû éàõøû èøëÿéèð! — Íÿ äåéèðñèç? — Ùå÷. Ìÿí çÿíýëè ñààòäàí äà éàõøû áèð øåé êÿøô åòìèøÿì! Èøëÿìÿéèíÿ ñþç îëà áèëìÿç! — ×îõ ãÿðèáÿäèð.. åëÿ-áåëÿ.àììà ìÿíèì ö÷öí ôÿðãè éîõ èäè. ìÿí ýöëöì! Àðòûã ìÿí èõòèðà÷ûéàì! Åëÿ áèð êÿøô åëÿìèøÿì êè. áèçÿ áàõûá ýþç âóðóðäó âÿ áèç äÿ ýöëöðäöê. ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöêëÿðèíÿ äÿ î øÿôôàô ãûðìûçûíûí àðõàñûíäàí áàõûðäûì. ßäèëÿéÿ äÿ... ÷öíêè ìÿí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì.. àììà ÿñëèíäÿ Ãûðìûçûáóðóíëà Êöðÿíèí ñþùáÿòëÿðèíäÿí ùå÷ áèð øåé áàøà äöøìÿäèì. ÷öíêè î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ.... ÷öíêè î. . . Ãûðìûçûáóðóí äåäè: — Íÿ îëàð? Àììà ìÿí äàùà ñèçèí äåäèéèíèç î ñèðêäÿ òÿëõÿêëèê åëÿéèá úàìààòû ýöëäöðìÿéÿúÿéÿì. Êöðÿí äåäè: – Äåìÿëè.. ãàçàíúûìûí ñàéû-ùåñàáû îëìàéàúàã! — Èõòèðà÷ûñûíûç? Íÿ êÿøô åòìèñèíèç? — Ùå÷. Ãûðìûçûáóðóí ÿëëÿðèíè àç ãàëà äèðñÿêëÿðèíÿúÿí øàëâàð úèáëÿðèíèí è÷èíÿ ñàëûá ôîðñëó-ôîðñëó ìåéäàí÷àäà ýÿçèðäè.Ìÿí äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàíûí ïû÷ûëäàäûüû ñþçëÿðè òÿñäèã åòäèì.. ñèç íÿ êÿøô åòìèñèç? Ãûðìûçûáóðóí éåíÿ äÿ áèçÿ ýþç âóðóá äåäè: — Ïàõûëëûã åëÿéèð å-å-å!. éàëàí äåéèðñèç! Ùå÷ íÿ êÿøô åòìÿìèñèç! — Åòìèøÿì! — Íÿ? — Äöíéàíûí ÿí áþéöê êÿøôëÿðèíäÿí áèðèíè! Ñèçúÿ çÿíýëè ñààòñûç ùÿéàò ìöìêöíäöð? Êöðÿí áèð àç ôèêèðëÿøÿíäÿí ñîíðà äåäè: — Éîõ! — Êöðÿí îëàíäà íÿ îëàð?. ìåéäàí÷àéà äà. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàí ýåòìèðäè. î ãûðìûçûäà áèð øÿôôàôëûã âàð èäè âÿ ìÿí åëÿ áèë êè. î àò èéèíÿ ãûçûëýöëöí ÿòðè ãàðûøìûøäû. ßäèëÿ äÿ ýöëöðäö âÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè.. ßäèëÿ ùÿìèøÿ. Áÿñäè äàùà! Èíäè ãîé áàøãàëàðû òÿëõÿêëèê åëÿñèí..ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. áåëÿúÿ ýöëñöí. àõû. Êöðÿí ñîðóøäó: — Áèð äåéèí ýþðÿê. Ãîúà äà ýöëöðäö. Ñèçèí èõòèðàíûí ãóðóëóøó íåúÿäèð? 404 .

ìèñàë ö÷öí.. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ åøèòìÿäè. — Íÿ îëñóí? — Íåúÿ íÿ îëñóí? Øàìû áÿñ?.. ÿêñèíÿ. àììà ùàìû ýöëìÿêäÿí óüóíóá ýåòäè. ãîé áó ñèçè íàðàùàò åëÿìÿñèí! Áóíóí äà ÿëàúûíû òàïìûøàì. — ßëàäûð. Øàì àüçûíûçäà éàíûð. ßäèëÿ ãûçàðäû.. îíñóç äà äöíéàäà ùÿð øåé àäè îëóá: àíàäàí îëìàã äà.. ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðìàã? — Ùÿ. — Åéáè éîõ. òÿêúÿ ßäèëÿ ýöëìÿäè âÿ ìÿí óçàãäàí-óçàüà ýþðäöì êè. áó úöð. ßäèëÿ ýöëöðäö âÿ ßäèëÿ ýöëÿíäÿ éàíàãëàðûíäà àëìàúûãëàð ÿìÿëÿ ýÿëèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ßäèëÿíèí éàíàãëàðûíäàêû î àëìàúûãëàð éàëíûç ìÿíèìëëÿ Ãîúà ö÷öí ÿìÿëÿ ýÿëèð. Ñÿùÿð. — Åù. ìÿí àðõàñû öñòÿ éàòìûðàì... Øàìäàí äþðä ùèññÿ êÿñèá ýþòöðöðñöíóç. þëìÿê äÿ. ãàëûð äöç àëòû ùèññÿ. 405 . Ãîúà äà ýöëöðäö. äîäàãëàðûíûçäà èñòè ùèññ åäèðñèíèç. äåéÿñèíèèç «ÿëàäûð!» ×öíêè èñòÿìèðñèíèç ìÿí ñèðêäÿí ýåäèì! — Éîõ. — Ìÿí ùåñàáëàìûøàì êè.— Èëê áàõûøäà ÷îõ àäèäèð.. — Ìÿíèì èõòèðàì áåëÿäèð: áèð äÿíÿ øàì ýþòöðöðñöíöç. ýþðöðñöíöç. õÿòëÿð ÷ÿêèá øàìû îí éåðÿ áþëìöøÿì. — Áÿñ. — Ùÿ? — Ùÿ!... ìèñàë ö÷öí. — Ãûðìûçûáóðóí úèáèíäÿí áèð äÿíÿ àü øàì ÷ûõàðòäû.. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàéëà ðàçûëàøäûì. ñîíðà éàíäûðûá ãîéóðñóíóç àüçûíûçà. öçöãîéëó éàòûðàì. Áàõ.. î ÷ÿòèí èøäèð. ñèçèí èõòèðàíûç ùàìû ö÷öí éàðàìûð. ÿëà! Äèëèíèç ýÿëìèð êè. éÿíè êè.. Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèá Êöðÿíèí ãóëàüûíà íÿñÿ ïû÷ûëäàäû. ñèç èñÿ éàòûðñûíûç.. ñààò àëòûäà äóðìàëûñûíûç. — Éàðàìûð? Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. íåúÿäè? — Ïèñ äåéèë.. î ñààò äà éóõóäàí äóðóðñóíóç! Ùÿ. Ýåúÿ ñààò îí èêèäÿ ýèðèðñèíèç éåðèíèçÿ. Áóíà ýþðÿ äÿ.. Ñÿùÿð ñààò àëòû îëàí êèìè. Ãîúàäàí ñîðóøäóì: — Úàìààò íÿéÿ ýöëöð? Ãîúà ýöëÿ-ýöëÿ äåäè: — Ñÿí áåëÿ øåéëÿðÿ ôèêèð âåðìÿ. Òàìàðà äà ýöëöðäö. ìÿñÿëÿ áóðàñûíäàäûð êè. áó øàì äöç îí ñààòà éàíûá ãóðòàðûð.

ÿýÿð ßäèëÿ ýöëìÿäèñÿ. àòëàðëà áèð éåðäÿ ìåéäàí÷àäà äþâðÿ âóðàúàã. ßäèëÿ äÿ. ãàøîâëàíìûø òöêëÿðè ïàðûëäàéàí î ñàüëàì àòëàðûí ìåéäàí÷àäà áåëÿúÿ äþâðÿ âóðóá ÷àïìàñû ùÿð øåéè ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõàðòäû. áèð øàäëûã âàð èäè. î çàìàí î áàëàúà ßëÿêáÿð éåääèèëëèê ùÿéàòûíäà èëê äÿôÿ èíäèíèí úÿìè áèð àíäàí ñîíðà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíè ùèññ åäèðäè. íåúÿäèð? — ñîðóøäó. Ãûðìûçûáóðóí äà. Ìÿí áöòöí áóíëàðû ôèêèðëÿøèðäèì. — äåäèì. õàòèðÿëÿðèí ùÿìèøÿ êå÷ìèøäÿ ãàëäûüûíû âÿ î êå÷ìèøèí èñÿ ÿáÿäèëèéèíè ñþâã-òÿáèè äóéóðäó. Áèç úàìààòëà áèðëèêäÿ ôîéåéÿ ÷ûõäûã âÿ áó çàìàí ßäèëÿ èìêàí òàïûá áàøûíû áèð áàëàúà àðõàéà ÷åâèðäè âÿ áèð àíëûã.. ôèêèð âåðìÿéÿúÿéÿì.. ÷öíêè î àüàú êÿïÿéèíèí èéè äÿ. Òàìàøà ãóðòàðàíäà Ãîúà: — Ùÿ. ùà÷àíñà. àò èéè äÿ. ìÿí äÿ ßäèëÿýèëäÿí áèð àç àðõàäà Ãîúàíûí ÿëèíäÿí òóòóá ÷ûõûøà òÿðÿô àääûìëàéûðäûì âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð àç ãÿìýèíëèê âàð èäè. ÷öíêè î ãûçûëýöëöí ÿòðè äÿ..éàõøû. î øÿôôàô ãûðìûçû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» äà. ßäèëÿ Øþâêÿò êèìè äåéèëäè. ãûçûëýöëöí ÿòðè âàðäû âÿ ìÿí þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. éåíÿ äÿ î ãûçûëýöëöí ÿòðèíè ùèññ åäèðäèì. êèì èñÿ ìÿíÿ äÿ áåëÿ áàõàúàãìû? 406 . Øþâêÿò êèìè äåéèë âÿ áèð ùàëäà êè. ýþðÿñÿí. ôèêèðëÿøäèì êè. ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíäà èñÿ áó äÿôÿ àòëàð ÷àïûðäû âÿ òÿëèì÷è ùÿð äÿôÿ óçóí ãàì÷ûñûíû øàããûëòû èëÿ éåðÿ âóðàíäà ìÿí ñÿêñÿíèðäèì. Êöðÿí äÿ äàùà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè. áåëÿúÿ ãûçàðìàüûíû ýþðÿéäè. äåìÿëè. äåìÿëè. Òàìàðà äà àéàüà ãàëõûá úàìààòëà áèðëèêäÿ éàâàø-éàâàø ÷ûõûøà äîüðó ýåäèðäè. ìÿí éåíÿ äÿ òÿïÿäÿí äûðíàüàúàí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. úÿìè áèðúÿ àíëûã Ãîúàéà áàõäû. áàøà äöøÿéäè. — Éàõøûäûð!. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòò äÿ õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè âÿ éÿãèí êè. áóíó áàøà äöøöðäöì êè. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. åëÿ áèë. èíäè Àü Äÿâÿ äÿ ãà÷ûá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà ýÿëÿúÿê. éÿãèí áåëÿ èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èíäè Õàíûì õàëà äà áóðàäà îëàéäû âÿ ßäèëÿíèí ýöëìÿìÿéèíè. àììà áèð àçäàí î íèýàðàí÷ûëûã äà êå÷èá ýåòäè. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. îíäà Õàíûì õàëà äà ýÿðÿê áóíó áèëÿéäè. — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. ÿýÿð ßäèëÿ åëÿúÿ ãûçàðäûñà. Òàìàøà ãóðòàðìûøäû. àììà ìÿí ùå÷ íÿéè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. àììà î áàéàãêû íèýàðàí÷ûëûã äà íÿäÿíñÿ òàìàì êå÷èá ýåòìèðäè. ßäèëÿ áåëÿ éàõøû ãûç èäè. áèð ùàëäà êè. ñîíðà äà ýÿëèá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà éàòàúàã. öðÿéèìäÿ áèð ñåâèíú. àììà ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøûíäà äà.

Ãîúà ãîéìàéàúàã êè.. áàøà äöøäöì íÿñÿ ïèñ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. êèìèñè òÿÿúúöáëÿ. àììà Ãîúà àíàñûíà áàõà-áàõà áèð-èêè àääûì àòàíäàí ñîíðà àéàã ñàõëàäû. àììà Õàíûì õàëà Òàìàðàéà ùå÷ ìÿùÿë äÿ ãîéìàäû. — Èíäè äÿ óøàüû òîâëàéûá ñèðêÿ ýÿòèðèðñÿí? Åëÿ áèëèðñÿí õÿáÿð òóòìàéàúàüàì ìÿí? Íÿ èôðèòÿñÿí.. Ãîúàíûí ÿëè ìÿíèì ÿëèìè íåúÿ ñûõäû. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà áèçäÿí îí-îí áåø àääûì èðÿëèäÿ èäèëÿð âÿ ñèðêèí äÿ áèíàñûíäàí áèðèíúè îíëàð ÷ûõäû. èòè àääûìëàðëà ãûðüû êèìè ýÿëÿí Õàíûì õàëà ßäèëÿíèí áàøûíà îéóí à÷ñûí. Ãîúà ßäèëÿíè ìöäàôèÿ åäÿúÿê. ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû Ãîúàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿí êå÷äè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àíàñû ýÿçÿí àüàúëàðû áàëàñû áóäàã-áóäàã ýÿçÿð äÿ!. Ãîúà äà î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû ýþðäö âÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè. Òàìàðà ßäèëÿíèí ÿëèíäÿí òóòäó. Èíäèúÿ ñèðêäÿí ÷ûõàí àäàìëàð êö÷ÿäÿ àéàã ñàõëàéûðäû. ýàù äà. àüÿç. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ äöç ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. Î çàìàí ìÿíè ùåéðÿò âÿ òöêëÿðèìè ãàáàðäàí áèð äÿùøÿò áöðöäö âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðÿì êè. ùèññ åäèðäèì êè. äàùà èðÿëè ýåòìÿäè. 407 . áèð äîüìàëûã âàð èäè. áèçèì ñèðêÿ ýåòìÿéèìèçäÿí. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûëàð. íÿ åëÿñèí.Âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ î óçàã ýÿëÿúÿéèí íàðàùàòëûüû éàðàíäû. ñÿí!. ñîíðà: — Àé ãûç! — äåäè. åëÿ áèë êè. áó íàðàùàòëûüûí íàìÿëóìëóüó èøûãëû èäè. óçóí ùþðöêëö ãûçà áàõûðäû âÿ ìÿí ãàðàíëûãäà ýþðìÿñÿì äÿ. ùèññ åäèðäèì êè. ÿââÿëúÿ íàçèê äîäàãëàðûíû äàùà äà êèï áàüëàäû. àììà áó íàðàùàòëûãäà áèð ÿçèçëèê. Ùÿ äÿ. ßäèëÿ àç ãàëûð äÿëè îëñóí âÿ ßäèëÿ áèëìèð êè. ÿëáÿòòÿ. ñîíðà áèç êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã âÿ ìÿí î ñààò áàøà äöøäöì êè. ßäèëÿíèí äÿ ñèðêäÿ îëìàüûíäàí Õàíûì õàëà íåúÿ õÿáÿð òóòìóøäó. ßäèëÿíè î ãûðüûäàí ãîðóìàã èñòÿéèðäè. Ãîúàíûí êè÷èê ãàðäàøëàðû Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà èäèëÿð. ìÿí äÿ Ãîúàíûí ÿëèíè ñûõäûì âÿ Ãîúà ìÿíÿ áàõûá éåíÿ äÿ äåäè: — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûëàð âÿ ìÿí èòè àääûìëàðëà êö÷ÿäÿêè àäàìëàðûí àðàñûíäàí êå÷èá ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåäÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì. Õàíûì õàëà ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. ßäèëÿíèí ñèôÿòè àëûøûá éàíûð. äàùà äîüðóñó. íÿñÿ îëóá. ôÿðÿùëè èäè. Ãîúà ìÿíèì ÿëèìè áóðàõûá èðÿëè. ßëáÿòòÿ. êèìèñè ìàðàãëà ýàù Õàíûì õàëàéà. ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåòäè âÿ ìÿí áèð áàëàúà ñàêèò îëäóì êè.

Àíàì ñîðóøäó: — Íîëóá ñÿíÿ? Ìÿí éåíÿ äÿ úàâàá âåðìÿäèì. ßäèëÿ!. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè êèìñÿñèç âÿ éàä áèð êö÷ÿäÿ Ãîúà èëÿ. Ãîúàíûí éàíûíäàí àðàëàíûá Àüàðÿùèìèí éàíûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäûì âÿ Ãîúà äà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ìÿíÿ áàõäû. Àíàì éàòìàìûøäû (àòàì èñÿ íþâáÿòè ñÿôÿðäÿ èäè). íåúÿ îëäó? — ñîðóøäó. Òÿêúÿ áóíó åëÿäèì êè. àììà áóíóí äàùà ìÿíàñû éîõ èäè. ìÿíè ýþçëÿéèðäè âÿ ìÿíèì ÿâÿçèìÿ ÿââÿëúÿäÿí ñåâèíÿ-ñåâèíÿ: — Ùÿ. àðõàìûçúà àääûìëàéàí àäàì ùÿð ýöí ùÿéÿòèìèçäÿ ýþðäöéöì. — Õîøóíà ýÿëäè? Ìÿí úàâàá âåðìÿäèì.. — äåéÿ ÷ûüûðà-÷ûüûðà ðÿôèãÿñèíèí àðäûíúà ãà÷äû. ìÿí Õàíûì õàëàäàí ãîðõóðäóì. ëàï ÿñëèíäÿ Õàíûì õàëàäàí ÷îõ.. Àíàì îíëóã íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõûð408 . Ãîúà èñòÿéèðäè ìÿíÿ áàõñûí. ìÿí èñÿ îíà òÿðÿô áàõìàäûì. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúà ìÿíÿ áàõìàã èñòÿìèð. î êèìñÿñèç âÿ éàä êö÷ÿäÿ ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí î äåéèëäè êè. Ãîúàäàí èíúèìèøäèì..Õàíûì õàëà: — Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. ãóòàáûíû éåäèéèì Õàíûì õàëà äåéèë. ßäèëÿ åëÿ áèë áèðäÿí þçöíÿ ýÿëäè âÿ äÿëè êèìè ãà÷à-ãà÷à áèçäÿí óçàãëàøäû. Òàìàðà äà: — ßäèëÿ!. ñîíðà éàâàø-éàâàø ãàðäàøëàðûíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Àüàêÿðèìÿ áàõäû. Õàíûì õàëàéà áàõäû.. áèðòÿùÿð ýåäèá åâèìèçè òàïàúàãäûì. ñèðêäÿ î ýþçÿë àòëàðû ãàì÷ûëàéàí òÿëèì÷èäèð. ìÿí äàùà Ãîúàíû ÷îõ èñòÿìèðäèì. Äàëàíûìûçäàí êå÷èá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿíäÿ ìÿí ùå÷ êèìëÿ ñàüîëëàøìàäûì âÿ áèðáàø åâèìèçÿ ýåòäèì. Àüàðÿùèì èëÿ éàíàøû àääûìëàéûðäûì. èñòÿéèðäè áàõìàñûí. Õàíûì õàëà áèçèì àðõàìûçúà ýÿëèðäè. òÿêúÿ ãà÷ûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèì âÿ î éàç ýåúÿñè. ìÿí ÿñëèíäÿ. Ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ìÿí Ãîúàíûí éàíûíäà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. àüÿç?! — äåäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äàéàíìûø Úÿáðàéûëà. òÿê ýÿëèá ìÿùÿëëÿìèçè òàïà áèëìÿçäèì — ÿëáÿòòÿ. Õàíûì õàëà áó äÿôÿ Ãîúàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðäû: — Ýÿë. ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí àðõàìûçúà ýÿëÿí Õàíûì õàëàíûí õîôó èäè. ýÿë äöø ãàáàüûìà! Ãîúà. ýåäèá èéíÿñèíè ñàïëàäûüûì. Úÿáðàéûë èëÿ.

éà ìÿíè ãàðà áàñûðäû. î ìåùðèáàí ÿëëÿð î ãûïãûðìûçû äÿíèçèí è÷èíäÿ ýþçäÿí èòèðäè. 409 . Õàíûì õàëàéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. . Õàíûì õàëà ýÿëèá äöç ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåäèðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Øþâêÿò ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû. áèðäÿí äÿ úÿëä ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úàíáàçëàð ùîïïàíûá-äöøöðäö âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ âóðóëóá éåðÿ äöøìöø ãóø ýþðöðäöì âÿ î ãóøóí êþêñöíäÿí ãûïãûðìûçû ãàí àõûðäû. Õàíûì õàëàíû ñàõëàìàã èñòÿéèðäèì.. î ìåùðèáàí ÿëëÿðè äÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíèí àðäûíúà ýåäèðäè. ñîíðà áó äàëüàâàðû õÿòëÿð åëÿ áèë êè. î ýþçÿë.àììà Õàíûì õàëàéà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäèì âÿ Õàíûì õàëà äà áàøûíû ùÿìèøÿêè êèìè äèê òóòóá èòè âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà óçàãëàøûá ýåäèðäè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ ñÿðò ýþçëÿðèíÿ áàõàíäà ãîðõìóðäóì. Ãîúà äà åëÿ áèë êè. éîõ îëóðäó. . Î ýöíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò Ãîúàíû ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì..èíäè ìÿíèì ãûçûì óíèâåðñèòåòèí äþðäöíúö êóðñóíäà îõóéóð âÿ ßäèëÿ éÿãèí êè. ãûïãûðìûçû äÿíèç îëóðäó. éàøäà ìÿíèì ãûçûìäàí ö÷-äþðä éàø êè÷èê èäè.. ìÿíäÿí êÿíàð ýÿçèðäè.. éóõóì ýÿëìèðäè âÿ áèðäÿí ßäèëÿíèí âåðäèéè î øîêîëàä êîíôåòëÿð éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì êè. ùÿðäÿí äÿ ìÿíÿ ýþç âóðóá áÿðêäÿí ýöëöðäö. àò èéèíè ùèññ åäèðäèì. ÷öíêè áèçèì êö÷ÿìèçèí î áàøûíäàí Õàíûì õàëà ýÿëèðäè. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèðäè. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè éåðèìÿ ýèðèá óçàíìûøäûì.. àììà éàòà áèëìèðäèì. Ñîíðà áèëìèðÿì éàâàø-éàâàø éóõóéà ýåäèá — éóõó ýþðöðäöì. Ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿäÿ ÿëèìèçÿ êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñû êå÷ÿíäÿ íàçèê ðåçèíëÿð êÿñèá ãóøâóðàí äöçÿëäèðäèê. ñîíðà éåíÿ òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè. î êîíôåòëÿð áöòöí þìðöì áîéó ßäèëÿäÿí ìÿíÿ éàäèýàð ãàëàúàã.äû âÿ ìÿí äàùà þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäûì. õûðäà âÿ èòè ãÿìáÿð ãÿëïÿëÿðè èëÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ î éàç ýåúÿñè î âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð öñòöñòÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éûüûëûðäû âÿ î ñÿð÷ÿëÿðèí êþêñöíäÿí àõàí ãûïãûðìûçû ãàí ýåò-ýåäÿ äàëüàâàðû õÿòëÿðÿ ÷åâðèëèðäè. î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ùÿìèøÿ éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð.. ñîíðà ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòè ýþðöðäöì. ÿêñèíÿ. Êöðÿí ýÿëèðäè âÿ áèðäÿí-áèðÿ äÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ãóïãóðó ãóðóéóá ãàõàúà äþíìöø ãûçûëýöë ýÿëèðäè.. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíè éóéóá àïàðûðäû.. î ãóðóìóø ãûçûëýöë ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûð.

ßäèëÿ âÿ áèçèì àðàìûçäàêû áó ñþçñöç. X Áöòöí áóíëàðû éàçìàã ëàçûìäûð. àììà î éàç ýåúÿñè þçöìÿ âåðäèéèì áèð ñþçÿ ÿìÿë åäèðäèì: õåéëè ìöääÿò ñÿð÷ÿ âóðìàäûì.. ìÿíèì áèð àááàñûì éîõ èäè âÿ ìÿí ïóë éåðèíÿ øàèð Èáðàùèìÿ ùÿìèí êîíôåòëÿðè âåðäèì. ßëÿêáÿð?. ñîíðà ÷ûõûá ýåòäè. Ñîíðàëàð áóíà ýþðÿ þçöì þçöìäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêèðäèì. î éóìøàãëûãëà áÿðàáÿð. Î êîíôåòëÿðè ìÿí áèð ìöääÿò éàäèýàð ñàõëàäûì. àììà ìÿíèì öðÿéèìäÿ î éàç ýåúÿñèíäÿí íÿñÿ ãàëìûøäû. áèð äÿôÿ ìÿí êö÷ÿìèçäÿêè òàõòà åëåêòðèê äèðÿéèíèí äèáèíäÿ. àéàã öñòÿ äàéàíäûì.. áó íÿ èäè âÿ äåéÿñÿí.. áèç äàùà ùå÷ âàõò Ãîúà èëÿ ÿââÿëêè êèìè éàõûí îëìàäûã.. ýþçëÿðèìè ßäèëÿíèí óçóí ùþðöêëÿðèíèí óúóíà äèêäèì. ñÿêèäÿ îòóðóá òàõòà øóìàãÿäÿðëÿðèìèí óúóíó éîíóá èòèëÿéèðäèì âÿ áó çàìàí ìÿíèì éàíûìäàí þòÿí ßäèëÿ àéàã ñàõëàäû. àéàüà ãàëõûá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíäûì âÿ íÿäÿíñÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. àììà ìÿíäÿí êöñìÿìèøäè.ñîíðà éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ Ãîúà èëÿ äàíûøìàüà áàøëàäûã. éà äà åâëÿðèíäÿí ÷ûõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ áÿëêÿ äÿ áöòöí äöíéàäàí êöñìöøäö. Ìÿí ßäèëÿíèí ñÿñèíäÿ î íÿâàçèøëÿ. Î êè. àììà ñîíðà ìöùàðèáÿíèí àúëûüû ýÿëäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ ñÿð÷ÿ âóðìàüà áàøëàäûì. Ãîúà èëÿ ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ñèðêÿ ýåòìÿäèê. íÿâàçèø äîëó ñÿñè èëÿ: — Íåúÿñÿí. Ùÿðäÿí ßäèëÿíè ìÿùÿëëÿäÿ ýþðöðäöì — éà åâëÿðèíÿ ýåäèðäè. àììà áèð ýöí Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó øàèð Èáðàùèì éåíÿ äÿ åâëÿðèíäÿ êèíî ýþñòÿðèðäè (øàèð Èáðàùèìèí äèàôèëì ýþñòÿðÿí àïàðàòû âàð èäè âÿ ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíûí ùÿðÿñèíäÿí áèð àááàñû àëûá åâëÿðèíäÿ äèâàðäà øÿêèëëè ôèëì ýþñòÿðèðäè). áèð êÿäÿð äÿ ùèññ åòäèì âÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð ìåùðèáàíëûã îõóéóðäóì. ùå÷ þçöì äÿ áèëìèðäèì êè. ßäèëÿ ÿëèíè ãàëäûðûá ìÿíèì ñà÷ûìû ñûüàëëàäû..— ñîðóøäó. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ãàëäû ñèðêÿ. Ìÿí áèð ìöääÿò åëÿ-åëÿúÿ áàøû àøàüû. ýèçëè äîñòëóã ìÿíèì öðÿéèìèí ùå÷ êèìÿ äåìÿäèéèì áèð ñèððè èäè âÿ î ñèðäÿ ùÿìèøÿ áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. î éóìøàã. XÛ 410 .

ßñìÿð èñÿ ìÿíèì áó «ùå÷ íÿ»ìäÿí. ÷öíêè àõûð âàõòëàð òåç-òåç âåðäèéè áó ñóàëà « — ùå÷ íÿ» — äåéÿ úàâàá âåðèðäèì. — äåäèì. êöíäÿ êÿñÿðäèëÿð âÿ ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëàðäû... àòàì ÷îõ çàìàí ñÿ411 . Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë àðâàäëàð îíà ýþðÿ ùàìûäàí ÷îõ áèçèì åâÿ éûüûøûá áèøèð-äöøöð åëÿéÿðäèëÿð êè. úèääèëèéèìè òàìàì ÿìèí-àìàíëûã êèìè éîçäó — ùÿðýàù ìÿí ùå÷ íÿ ýèçëÿòìèðÿìñÿ. ùÿð äÿôÿ áèð øåé áÿùàíÿ åëÿéèá ìÿíèì èø îòàüûìà ýèðèðäè. ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëäûüû ö÷öí. íèýàðàí÷ûëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ ìÿíèì ñèôÿòèìäÿ. ßââÿëúÿ òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Íÿ îëóá ñÿíÿ? — Áèëìèðÿì. Íîâðóç áàéðàìû ãàáàüû ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ùÿðÿ þç óíóíó. íÿ îëóá ñÿíÿ? — Ìÿí äÿ äåéèðÿì êè. ïàõëàâà.» äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. éàëàíäàí ýöëöìñÿìèðÿìñÿ. áèëìèðÿì. õöñóñÿí. Ñóàëûíû áèð äÿ òÿêðàð åòäè: — Äåéèðÿì êè. àõûð âàõòëàð ßñìÿðèí ñèôÿòèíäÿ áåëÿ áèð àðõàéûí÷ûëûã ýþðìÿìèøäèì: ìÿíèì «áèëìèðÿì»èìè. ùÿð øåé éàõøûäûð. Éåíÿ çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ þçö ýöëöìñÿäè. ãóòàá áèøèðìÿêäÿí þòðö áèçèì åâÿ ýÿëÿðäèëÿð. — äåäèì.. áöòöí ýöíö ñþùáÿò åäÿ-åäÿ ìöøòÿðÿê õÿìèðëÿðèíè éîüóðàðäûëàð. ßñìÿð è÷ÿðè ýèðäè. ýþçëÿðèìäÿ íÿñÿ àõòàðûðäû. áó äÿôÿ «áèëìèðÿì. Áÿëêÿ ìÿí äîüðóäàí äà ýöëöìñÿìÿê ùàëûíäà äåéèëÿì âÿ äîüðóäàí äà «áèëìèðÿì..».. îíäà íåúÿ? XII Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë. áó ýöëöìñÿìÿéèìäÿí äàùà àðòûã íàðàùàò îëóðäó.Áó ýöí ýåúÿ èø îòàüûìäà îòóðóá ñèãàðåò ÷ÿêèðäèì... øîðãîüàëû áèøèðÿðäè. ýöëöìñÿéèðäèì. éà äà åëÿ-áåëÿ àäè ýöíëÿðäÿ äöøáÿðÿ. ÿò òàõòàñûíäà ìöøòÿðÿê ÿòëÿðèíè (àõøàì ïóë éûüûá ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûãëàðû ÿòè) äÿùðÿ èëÿ äþéÿðäèëÿð. àõøàì äà ùÿðÿ þç ïàéûíû ýþòöðöá ýåäÿðäè. áó ãóòàá äÿñòýàùûíäà èøòèðàê åëÿìÿéÿí àèëÿëÿðèí ùÿðÿñèíÿ (î úöìëÿäÿí äÿ ßìèíÿ õàëàéà) ö÷-äþðä ãóòàá ïàé ýþíäÿðÿðäèëÿð.... éàüûíû. ñèãàðåò òöñòöñöíöí àðõàñûíäàí ßñìÿðÿ áàõäûì âÿ ýöëöìñÿìÿäèì. äåìÿëè. áàøãà àçóãÿñèíè ýþòöðöá òåç-òåç áèçèì åâÿ éûüûøàðäû âÿ àíàìëà áèð éåðäÿ áàéðàì ö÷öí øÿêÿðáóðà.

. ÷ÿêèì áàøûìà. Ìóõòàðûí éåðèíÿ êèì îëñà.... Ôèðóçÿ õàëàéà. ýåäèá þçöíÿ áàøãà áèð àðâàä àëàð... Åéíóëëà äåéèð êè. Íèñÿ õàëàéà.. Ñÿôóðÿ õàëà îõëîâ èëÿ êöíäÿíè éàéà-éàéà äåéèðäè: — Åù. 412 . Õàíûì õàëàéà áàõìàñûíëàð. Ùàðäà éàõ÷û êå÷èð ñÿíöí÷öí. åâäÿ êèøè õåéëàüû éîõ èäè. âàëëàù. Íþéöò ïèëÿòÿñèíèí éàíûíäà îòóðóá ÷óãóí òàâàäàêû ãóòàáëàðû áèð-áèð î öç-áó öçÿ ÷åâèðÿ-÷åâèðÿ ãûçàðäàí àíàì äåéèðäè: — Åù. Ìèíèðñÿí ìàøûíà. åëÿéèðäèëÿð. ÿëáÿòòÿ.. ÷àëûøûðäûëàð êè. áÿëêÿ ìÿí äÿ áèð ýöí ýþðöì! Ôèðóçÿ õàëà äöøáÿðÿëÿðè áöêÿ-áöêÿ äåéèðäè: — Âàð åëÿ éåðëÿð. ùàðäà ñÿíöí÷öí éàõ÷û êå÷èð. àðàéà áàøãà áèð ñþç àòûðäû: — Âàëëàù. Þçö äÿ ïóëñóç å.ôÿðäÿ îëóðäó.. äàé ïèëëÿêÿíëÿðè ïèéàäà ãàëõìûðñàí. Ùÿìèøÿ èøèí éöíýöëöíäÿí éàïûøàí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà òàâàäà ãûçàðìûø ãóòàáëàðû öñò-öñòÿ áîøãàáà éûüà-éûüà äåéèðäè: — Ìÿíÿ ëàçûìäû å. þçö äÿ î úöð õÿñòÿ. Âàëëàù. Õàíûì õàëà õÿìèðäÿí òÿçÿ êöíäÿëÿð êÿñÿ-êÿñÿ àíàìûí ñþçöíö àüçûíäà éàðûì÷ûã ãîéóðäó: — Àéûá äþéöë ñèçÿ? Íþø íàøöêöðëöê åëÿéèðñèç? Íþø øàäëûüûâóçà øûëëàã àòûðñóç? Íþø äåéèíèðñöç. åëÿ éåðëÿð âàð äöíéàäà êè. êÿíäëÿðèíäÿí åëÿ øåéëÿð äàíûøûð êè. àüÿç!. àììà Ìóõòàð àòìûð îíó. Ìóõòàð éàõ÷û àäàìäû. îüóëóøàã ñàùèáè îëàð. âàð. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð å. Íèñÿ õàëà ãóòàá ö÷öí éàéûëìûø õÿìèðëÿðè íÿëáÿêè áîéó ýèðäÿýèðäÿ êÿñÿ-êÿñÿ äåéèðäè: — Åù. àüÿç? Áóðà íþø áÿëÿí÷èíÿ ïèñ îëóá ñèçèí÷öí? Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ áèðáèð Ñÿôóðà õàëàéà. áèð ñþç äåìèðäè. îðà äà éàõ÷û éåðäè!. ñÿíè ãàëäûðûð éóõàðû. êèì íÿ äåéèð-äåñèí!. ùÿð øåé àñûëûäû îíäàí êè. Êöáðà ãûñûðäû. àíàìà áàõûðäû âÿ àíàìýèë äÿ î ñààò ñóñóðäó. áèð ïàð÷ ýþòöðöá è÷èðñÿí. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ëàë-äèíìÿç èøëÿðèíè ýþðöðäöëÿð. àüÿç. äàé íÿ äåéèì?. Àüàêÿðèì Ðóñåòèí øÿùÿðëÿðèíäÿí. ìÿí ëàï ìàò ãàëûðàì!. Ìîñêâàäà èíäè åâëÿðè åëÿ òèêèðëÿð êè.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà?. ùå÷ êèìäÿí ÷ÿêèíìÿäÿí ýåíèíÿ-áîëóíà íÿ ãÿäÿð ñþùáÿò åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. àõûðäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè.. íþøöí éîõäó? Ùàôèç äåéèð êè. î áèð ïàð÷ ñó.. Äåéèð êè.. àäàìûí áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè éóéóá àïàðûð.. îðàëàðäà åëÿ äàüëàð âàð êè.

éàíäûðàð. õàòàéà äöøÿðèê!. Ìóõòàð ìÿùÿëëÿíèí áàøãà êèøèëÿðè êèìè ùå÷ âàõò áàçàð ýöíö ñÿêèäÿ îòóðóá íÿðä îéíàìûðäû. ìèñàë ö÷öí. êö÷ÿäÿ äÿ. áÿëêÿ ýöí ùå÷ áèð ùÿôòÿ ÷ûõìàéàúàã. ìÿùÿëëÿíèí òîéóíäà. Ìèñàë ö÷öí. àììà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö îíóí ãàáàüûíäà äöç äóðóðäó.. ýÿðÿê î ñààò ýþçöâó éóìàñàí. ÿéÿð îüëàí èñòÿéèðñÿí. éà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷ìèðäè. ùàìàìäà äà.. — äåéèðäè. àüÿç? Áóíäàí ñîíðà äàùà àðâàäëàðûí äàíûøìàã ùÿâÿñè òàìàì ãà÷ûðäû âÿ èøëÿðèíè òåç-òåç ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûëàð êè.» — äåéèðäè..» Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá øöøÿáÿíääÿí àíàìûí öñòöíÿ àúûãëàíûðäû: «— Àüÿç. áîéíóíäà óøàã âàð. ýþçöâö à÷ûá áèðèíúè ýÿðÿê àéà áàõàñàí. àíàì ãûøãûðûðäû: « — Òþêìÿ. òåç äÿ ãóðòàðûá ýåòñèíëÿð. íþø úàìààòûí áàøûíû äîëäóðóðñàí?!» Éàõóä. ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòäàí òÿçÿ ñó ýþòöðìÿê÷öí ÷àéíèêèí äèáèíäÿêè ãàéíàð ñóéó éåðÿ òþêÿíäÿ. íþø áó úöð ñþçëÿð äàíûøûá óøàüû ãîðõóäóðñàí?» «—Ìÿí íåéíèéèì. ùþêóìÿò îíà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ åâ âåðìèøäè âÿ ùÿð ñÿùÿð èøÿ ýåäÿíäÿ Ìóõòàðûí àðäûíúà ãàðà «åìàäèí» ìàøûí ýÿëèðäè. Õàíûì õàëà: «—Àüÿç. òÿêúÿ 413 . Éåêÿ àðâàäñàí. áàøà äöøäöí êè.. — âàëëàù. ùÿìèí ìàøûí äà ãàéòàðûá Ìóõòàðû èøäÿí åâÿ ýÿòèðèðäè. ñÿí äÿ ýÿðÿê âóðàñàí áàøûâû äèâàðà?» Àíàì ñÿñèíè êÿñèá äàùà áèð ñþç äåìèðäè. éàñûíäà èøòèðàê åëÿìèðäè. úàìààò áåëÿ äåéèð äÿ.Àììà Õàíûì õàëà áó äÿôÿ äÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðûðäû: — Éàõ÷ûäû. ùå÷ êèìëÿ äèíèá-äàíûøìûðäû. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ àü îëà áèëìèðäèëÿð âÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äà ãåéáÿò åëÿéÿ áèëìèðäèëÿð — áèçèì åâäÿ äÿ áåëÿ èäè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèð àðâàä Õàíûì õàëàéà úàâàá ãàéòàðà.» «—Úàìààò áÿëêÿ áàøûíû äèâàðà âóðàúàã. áó úöð àâàì ñþçëÿð äàíûøûá. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ âÿçèôÿäÿ èøëÿìÿéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ÷öíêè ìÿí ùå÷ âàõò ýþðìÿìèøäèì êè. îíäà íåúÿ îëñóí áÿñ? Ýþçöíö à÷ìàñûí?» Ìÿøÿäèõàíûì õàëà: « — Ùÿðè. ãûç èñòÿéèðñÿí. « — Áÿëêÿ ãûøäû. ùàìàìäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà Ôèðóçÿ õàëàíûí áþéöéöá øèøìèø ãàðíûíà áàõà-áàõà äåéèðäè: «— Åëÿ êè. áèçÿ íÿ? Ñèçöí Ìóõòàðûí ãóëàãëàðûíäà íÿ èøèâöç âàð. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí äåäèéè ùÿìèí Ìóõòàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ îëóðäó. ñÿí ýåò àüëóâà äóà éàçäûð!. þçö áèëÿð. àììà ÿñëèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿëè äåéèëäè.» Õàíûì õàëà ãàðà ýþçëÿðèíè Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà çèëëÿéèðäè âÿ ñîðóøóðäó. ïèñäè.. òþêìÿ èñòè ñóéó éåðÿ! Òþêöëÿð úèíèí öñòöíÿ. Ñîíà. àé Õàíûì õàëà. éîõ. îíäà ýÿðÿê áèðèíúè ýöíÿ áàõàñàí. ýÿðÿê ýþçëÿéÿñÿí àé ÷ûõñûí.. ÿéÿð êè.

ùàìàð äÿðèñè. ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ìóõòàð ùÿìèí ïåíúÿéèí àëòûíäàí áåëèíÿ òàïàíúà áàüëàéûá. ùÿòòà óøàãëàð äà Ìóõòàð áàðÿäÿ äàíûøìàüû õîøëàìàçäû. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. áàøûíäà äà ìåøèí øàïêà îëóðäó. î áàëàúà ßëÿêáÿð èñÿ.. éÿãèí öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ èñòÿìèðäè êè. ñîíðà óøàãëàð åøèòìèøäè âÿ ìÿíÿ äÿ áó õÿáÿðè Úÿôÿðãóëó (éàøäà áèçäÿí áþéöê. àììà áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí àü. î äîëó âÿ òàðûì áÿäÿíè äÿ ùÿìèøÿ ýöëöðäö.. Úÿôÿðãóëó ÿëèíè éåëëÿäè: — Àé-ùàé!.. éàéäà èñÿ áîüàçû àõûðàúàí äöéìÿëÿíÿí òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýäÿ êþéíÿê ýåéèðäè âÿ Ìóõòàðûí ãàðà õðîì óçóíáîüàç ÷ÿêìÿëÿðè. Áèð äÿôÿ ùàìàìäà Øþâêÿò äèããÿòëÿ ìÿíèì ñà÷ëàðûìà áàõäû. Úÿôÿðãóëó. Ïàéûçäà. Áèð äÿ êè. Øþâêÿòëÿ áàüëû î õîøàýÿëìÿéÿí íÿéÿñÿ ãóëàã àññûí âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. ãàáàãëàð àíàì ìÿíè þçö èëÿ àðâàä ùàìàìûíà àïàðàíäà ÷îõ çàìàí Øþâêÿò äÿ îðàäà îëàðäû âÿ Øþâêÿòèí àü âÿ äîëó áÿäÿíè. ñåâèíèðäè. àììà áèð ýöí áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Øþâêÿò ùÿìèøÿ ýöëöðäö. Áóíó ìÿùÿëëÿíèí úàâàí îüëàíëàðû äàíûøìûøäû. ãûøäà âÿ éàçäà Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèøÿ óçóí âÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê îëóðäó âÿ äåéèðäèëÿð êè. ñÿíèí ùå÷ äöíéàäàí õÿáÿðöí éîõäó êè!.. Ìóõòàð ýåúÿëÿð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð.åëÿ áàøûíû òÿðïÿäèá ñàëàì âåðèðäè âÿ «åìàäèí»ÿ ìèíèðäè. úàâàíëàðäàí èñÿ êè÷èê îëäóüó êèìè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí ÷ÿêèíìÿê èäè. Àëÿ. áóðàäà íÿñÿ õîøàýÿëìÿéÿí áèð øåé âàð. Øþâêÿòèí î ñàüëàì. àäÿòÿí. ýóéà. áèçèìëÿ îòóðóá-äóðóðäó. Áèð éåðÿ éûüûøìûø àðâàäëàðäàí áàøãà ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì. ÷öíêè ùèññ åëÿéèðäèì êè. ùÿìèøÿ êåôè êþê îëóðäó âÿ åëÿ áèë êè. Ìÿí íÿäÿí õÿáÿðèì îëìàäûüûíû àéäûíëàøäûðìàã èñòÿìÿäèì. éîüóí áóäëàðûíäà ùàìàìäàêû áàøãà àðâàäëàðûí áÿäÿíèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã áèð äÿíÿ äÿ ãûðûø éîõ èäè. àììà ùÿðäÿí äÿ úàâàíëàðûí éàíûíäà îëóðäó) ÷àòäûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ áó ñþçÿ ÷îõ òÿÿúúöá åòäèì: — Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ íèéÿ? Úÿôÿðãóëó äà ìÿíèì òÿÿúúöáöìÿ òÿÿúúöá åòäè: — Íåúÿ éÿíè íèéÿ? — Ñòÿêàíà òþêöá è÷ñèí äÿ. Ìóõòàðûí åâèíÿ òåëåôîí ÷ÿêìèøäèëÿð (áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìèí åâèíäÿ òåëåôîí éîõ èäè) âÿ ÿñëèíäÿ Ìóõòàðäàí ÷ÿêèíìÿê î òåëåôîíäàí... òöíä-ãÿùâÿéè ãàëèôå øàëâàðû áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ìÿøùóð èäè. 414 . éà äà «åìàäèí»äÿí ÷ûõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. î ãàðà «åìàäèí»äÿí.

áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìÿ èäè. Àììà áèð äÿôÿ äÿ ìÿí ùàìàìäà ùÿìèøÿêè êèìè Øþâêÿòÿ áàõàíäà Øþâêÿò äÿ éàø ãàðà ñà÷ëàðûíû ñèôÿòèíäÿí êÿíàðà ÷ÿêèá èøûìèøûì èøûëäàéàí èðè àëà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû. ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ ýþç âóðäó. àíàì áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåñèí. èíäè Øþâêÿò éàøàéàí î èêèîòàãëû åâäÿ ãàáàãëàð ãûð÷û Ìèðçÿýèë éàøàéûðäû. ùèðñëÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äåéèíèðäè: — Ëÿ÷ÿðèí áèðèíèí ñþçöíäÿí þòðö ùàìàìà íþø ýåòìèðñÿí?). Øþâêÿòèí åâè áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àðàëûäà. ÿñëèíäÿ. áóíó íþø ýÿòèðèðñÿí áóðà? Ìÿí åëÿ ïÿðò îëäóì êè. Øþâêÿòÿ ëÿ÷ÿð äåñèíëÿð. å!. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè.. àíàì íÿ ãÿäÿð åäèðäèñÿ äÿ (— Àëëàù âóðóá îíó! — äåéèðäè àíàì. äèê äþøöíöí èðè âÿ éàø ýèëÿñè ìÿíèì öçöìÿ òîõóíäó. ìÿí ýåòìèðäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà áèðëèêäÿ àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì âÿ îíäàí ñîíðà àíàì âåäðÿäÿ ñó ãûçäûðûá ìÿíè ìÿòáÿõèìèçäÿ ÷èìèçäèðìÿéÿ áàøëàäû. î òàðûì ÷ÿêèëìèø ùàìàð äÿðèñèíäÿêè êèìè. Øþâêÿò òÿê éàøàéûðäû. ñîíðà ãûð÷û Ìèðçÿýèë êþ÷äöëÿð êÿíäÿ — Ìÿðäÿêàíà. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà èäè âÿ áó áèðìÿðòÿáÿëè. Àíàì äåéèðäè êè. Ùÿìèí ùàäèñÿäÿí ñîíðà áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì. íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. áàøûìû èêè ÿëè àðàñûíà àëûá þçöíÿ òÿðÿô éàõûíëàøäûðäû âÿ Øþâêÿòèí ùàìàð. Øþâêÿòè ñþéñöíëÿð. î èðè àëà ýþçëÿðèíèí ùÿìèí èøûëòûñûíäà äà î àü âÿ äîëó áÿäÿíèíäÿêè êèìè. áþéöéÿíäÿ õîøáÿõò îëàúàã! — Øþâêÿò áàøûìû áóðàõäû. ÷öíêè Øþâêÿò äÿ Ìóõòàð êèìè. Áÿõòÿâÿð. Àíàìûí äà ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè Øþâêÿòäÿí õîøó ýÿëìèðäè. àììà ùàìàìäà Øþâêÿòèí äåäèéè î ñþçëÿð àíàìûí öðÿéèíúÿ îëäó: — Àëëàù àüçóíäàí åøèòñèí! — äåäè. áó êè àäàìû ýþçöéëÿ éåéèð. ñîíðà äà øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. ñàðû ÿùÿíýëè áèíàíûí ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû. àììà áóíóíëà áèðëèêäÿ Øþâêÿòèí åëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèíäÿ äÿ. áóíóí áàøûíäà ö÷ äÿíÿ àü òöê âàð.ñîíðà ìÿíÿ òÿðÿô ÿéèëäè. ñîíðà Øþâêÿò áÿðêäÿí ùàìàìäàêû àðâàäëàðà äåäè: — Àüÿç. àòàñû èëÿ àíàñû ÷îõäàí þëìöøäö âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì îíëàðû ýþðìÿìèøäè. àé Ñîíà. áåëèíè äöçÿëòäè âÿ î ùàìàð. ëàï ÿñëèíäÿ. íÿ åäèì. äèê äþøëÿð ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿí éóõàðû ãàëõäû. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áó 415 . ìÿí Øþâêÿòäÿí èíúèìÿäèì. áöòöí ñèôÿòèì àëûøûá-éàíûðäû âÿ áèëìèðäèì êè.

÷öíêè ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. Äåéèëÿíÿ ýþðÿ. éà äà êè.» « — ßçèçàüà. þçöìöçö î éåðÿ ãîéìóðäóã. ìÿíèì èíäè åëÿ âàõòûìäû êè. ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ àõøàìëàð èøäÿí ñîíðà. êîíôåòäÿí. ùàðàì äöçäö êè. ßçèçàüà ÿìè äÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ äàéàíûá òàìàøà åëÿéèðäè âÿ áó çàìàí îíëàðûí àðàñûíäà î âàõò ìÿíèì áàøà äöøìÿäèéèì áåëÿ áèð ñþùáÿò îëäó: « — Ìåéðàíãóëó. ùÿðäÿí ìÿíè ýþðÿíäÿ ýöëöá ýþç âóðóðäó âÿ úèáèíäÿí êîíôåò ÷ûõàðûá ìÿíÿ óçàäûðäû: «—Àëà. øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ çàðàôàò åëÿéèðäè. áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê. ýóéà ùÿð øåéè áàøà äöøöðöê âÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøóðäóã êè. ýþòöð. ãîüàëäàí. ÷öíêè Øþâêÿò ùà÷àíñà àðâàäëû áèð êèøèéÿ ãîøóëóá ãà÷ìûøäû. éà. àììà ùÿìèøÿêè êèìè.. ÿëáÿòòÿ. þçöíäÿí áþéöê ãàðäàøû âàð èäè.. ýÿëèá-ýåäÿíëÿ ñàëàìëàøûðäû. ýÿë. áÿñ.. áîéíóí ÿéðèäöð! Äåäè êè. Øþâêÿò Õàíûì õàëàäàí íèéÿ áåëÿ ãîðõóðäó? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áèç áó áàðÿäÿ Áàëàêÿðèìäÿí áèð ñþç ñîðóøàíäà äåéèðäè: «— Áèëìèðñèç êè. íèéÿ Øþâêÿò åëÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöð? Áàëàêÿðèì äåéèðäè: « — Äÿâÿéÿ äåäèëÿð êè. Áÿçÿí Øþâêÿò úÿëä éåðèíäÿí ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè âÿ áó î äåìÿê èäè êè. ÷ûðòëàéûðäû. èëàí âóðàí àëà ÷àòûäàí ãîðõàð?.. éàéäà. äåéÿñÿí õåéèð èø âàð?!.» Áèç. Øþâêÿò ôàáðèêäÿí ýÿòèðäèéè ïå÷åíéåäÿí.» — äåéèðäè. ñîíðà äà î êèøè íÿäÿí þòðöñÿ Øþâêÿòè ãîâìóøäó. àììà Øþâêÿòè äàíûøäûðìûðäû. áàçàð ýöíëÿðè ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû ýöíÿáàõàí òóìóíó. Áàëàêÿðèìèí äåäèéè î ñþçëÿð Øþâêÿòèí õåéðèíÿ äåéèë âÿ ìÿí áó èøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì. Øþâêÿò Ìåéðàíãóëó ÿìèäÿí õàùèø åòìèøäè âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà òàõòàäàí ñêàìéà äöçÿëòìèøäè (ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð: Ìåéðàíãóëó ÿìè ñêàìéà äöçÿëäèðäè. Áàøãà øåéÿ ýöúöì ÷àòìàç!. àììà áóðàñûíû áàøà äöøöðäöê êè. éàìàí èøëÿéèðñÿí à. éàõ÷û êîíôåòòè. áîéíóì äà äöç îëñóí?» Áèç áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê (ùÿð ùàëäà ìÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì!). î ùàìàì ÿùâàëàòûíäàí ñîíðà. ÷öíêè ãîð416 . áàëû øöøÿäÿí éàëàéûðàì. Øþâêÿò øèðíèééàò ôàáðèêèíäÿ èøëÿéèðäè âÿ áþéöê-áþéöê àëàáÿçÿê ýöëëö óçóí õàëàòûíûí úèáè ùÿìèøÿ êîíôåòëÿ äîëó îëóðäó.» âÿ ßçèçàüà ÿìè äÿ áÿðêäÿí ýöëäö) âÿ Øþâêÿò éàçäà.åâè äÿ ôèëàí ãÿäÿð ãèéìÿòÿ ñàòäûëàð Øþâêÿòÿ âÿ Øþâêÿòèí äÿ áó ãÿäÿð ïóëó ùàðàäàí èäè? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áó áàðÿäÿ ìÿíèì éàíûìäà àðâàäëàð àðàñûíäà ñþç äöøÿíäÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðäûëàð. ïèðîæíàëàðäàí ùÿìèøÿ Áàëàêÿðèìÿ ïàé âåðèð âÿ Áàëàêÿðèì äÿ ÷îõ âàõò åëÿ áó ïàéëàðûí ùåñàáûíà ãàðíûíû äîéóçäóðóð. éà. Õàíûì õàëà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. àììà ìÿí ãà÷ûá ýåäèðäèì.

õóðäóì êè. êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì îëìóðäó (òÿêúÿ Øþâêÿò ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû). î ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà äåéèá-ýöëìÿéèíÿ ãóëàã àñûðäû. Øþâêÿòèí éàíûíäà äàéàíûðäû. âåðìÿê èñòÿéèðÿì Ýöëàüà äöçÿëòñèí. íÿ îëñóí? Ìÿí äåäèì: — Ìÿí äÿ îíó ñîðóøóðàì äÿ. Ìÿí ãûç-ýÿëèíèí Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí áåëÿúÿ ãûçàðìàãëàðûíà. ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõóðäóì. äöçÿëòñèí. èñòÿéèðäèì ùàìûíû èíàíäûðûì êè. îíóí ùàããûíäà ïèñ äàíûøñûíëàð âÿ Úÿôÿðãóëó äåéÿíäÿ êè. ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêèðäè.. Àíàì ñîðóøäó: — Ùÿ. åøèòäèì êè. éà äà ÿëëÿðèíÿ íþéöò ãàáû àëûá íþéöò äàëûíúà ýåäÿíäÿ ôöðñÿò äöøñÿéäè. êîíôåòè ýþòöðÿíäÿ Øþâêÿò ÿëèìäÿí òóòóá ñàõëàéàð. Øþâêÿò äåéèðäè: — Àëëàù ùàããû.. Èñòÿéèðÿì àïàðûì âåðèì Ýöëàüàéà. àììà ìÿí áàéàã äåäèéèì êèìè èñòÿìèðäèì êè. íÿ åëÿéèì? — ãà÷ûá ýåäèðäèì. ÷öíêè àíàì ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí àíàì äà ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. ìÿíèì äÿ ñààòûì ëàï õàðàá îëóá. þçëÿðèíè ñàõëàéà áèëìÿéèá õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. éàëàíäûð áó.. Äöçäöð. Ìóõòàð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð.. àðâàäëàð ãûçàðûðëàð? Ìÿíè ùåéðÿò áöðöäö. éà éàü äàëûíúà ýåäÿíäÿ. óòàíìàãëàðûíà òÿÿúúöá åäèðäèì âÿ áèð äÿôÿ àíàìäàí ñîðóøäóì: — Ìÿí äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäûì. áåëÿ øåé îëà áèëìÿç.. Øþâêÿò äÿ ýöëÿ-ýöëÿ àðäûìúà äåéèðäè: «—Áó ùÿëÿ êîíôåòèí äàäûíû áèëìèð!. ìÿíèì ñþçëÿðèìèí ùå÷ áèð ÿùÿìèééÿòè îëìàéàúàãäû.» Ìÿùÿëëÿíèí úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿðèíèí Øþâêÿòÿ ýèçëè áèð ùÿâÿñè âàð èäè âÿ éàé âàõòû. ýöíöí ãûçìàð ÷àüûíäà êè. Øþâêÿòèí î ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ. Øþâêÿò äåéèð êè.. äöçäöð. 4-27 417 . úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿð äöêàíà ÷àé äàëûíúà. ìÿí ùàìûéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. Áóðäà íÿ âàð êè. àììà ùÿì äÿ ãûçàðûðäû.. ùå÷ êèì ìÿíÿ èíàíìàéàúàãäû. Àììà ãîðõóðàì î úèéÿðè éàíìûø àðâàäûíäàí!. ñààòûì õàðàá îëóá.. ùÿòòà ùàðàäàñà öðÿéèìäÿ Øþâêÿòëÿ áàüëû áèð ñÿêñÿêÿ äÿ âàð èäè. Øþâêÿò áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö âÿ Øþâêÿòèí áàøûíà éûüûøìûø ãûç-ýÿëèí äÿ. öçöìÿ áàõà-áàõà ùàìàìäàêû êèìè øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿð âÿ ìÿí äÿ áèëìÿðÿì êè. àììà ÿëáÿòòÿ.

÷èéíèìÿ ñàëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì êè. éÿíè áèëèðäèì êè. ãû÷û ñûíäû!. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÿíçÿëè îéíàäûüûì («Êå÷è ýèðäè áîñòàíà!. øóìàãÿäÿðëÿðèì äÿ èíäè î ãóòóíóí è÷èíäÿ éàüûøûí àëòûíäàäûð (ãóòóíóí òàõòàëàðû áèð-áèðèíäÿí àðàëû îëäóãó ö÷öí. ýåúÿéàðûñû. î éàüûø è÷èíäÿ áèçèì äàëàíûìûç äà Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðûí áèð ïàð÷àñû. ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà. Äàø àòäûì. äÿìèð øóìàãÿäÿðëÿðèìèí ùàìûñû ñóéóí àëòûíäà ãàëûá ñîíðà ïàñëàíìûøäû). áèð ùèññÿñè èäè. î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû âÿ áó çàìàí ìÿí òàìàì ýþçëÿíèëìÿç 418 . ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ôóòáîë îéíàäûüûì. àíàì éóõóäàí îéàíìàñûí äåéÿ (àòàì ùÿìèøÿêè êèìè. òàìàì òÿíùà ýþðäöì. òåç øóìàãÿäÿðëÿðè ýþòöðöá åâÿ ýÿòèðèì.»). éàüûø è÷èíè èñëàäûðäû âÿ áèð äÿôÿ ýåúÿ éàüûø éàüìûøäû. ùÿéÿòèìèçèí î òÿíùàëûüûíûí. Àïàðäûëàð ùÿêèìÿ! Ùÿêèì âåðäè âÿêèëÿ!. ñÿôÿðäÿ èäè) åùìàëëûúà àéàüà ãàëõäûì. áöòöí ïÿíúÿðÿëÿð éàòìûøäû. Áèð ýöí ýåúÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì âÿ áèð ìöääÿò åâèìèçèí äàìûíà. áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàíûí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèíèí àëòûíäà äàéàíûá âÿ áÿðê-áÿðê àíàìûí øàëûíà áöðöíöá ùÿéÿòèìèçèí áó òÿíùàëûüûíà òàìàøà åëÿäèì. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû âÿ ìÿí àíàìûí øàëûíûí àëòûíäà áîéíóìó ãûñûá ãà÷à-ãà÷à ùÿéÿò ãàïûìûçäàí äàëàíûìûçà ÷ûõäûì âÿ äàëàíûìûçû äà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì êèìè. ÷èëÿäèëÿðèìè î ãóòóéà éûüûðäûì. òÿêúÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðëÿð éàüûøûí àëòûíäà ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû. ñîíðà ùÿìèí éàüûø ñÿñèíèí è÷èíäÿ ùÿéÿòäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðèí âàõòñûç ãóðóëòóñóíó åøèòäèì âÿ éàäûìà äöøäö êè. ñîíðà ìÿí ãà÷à-ãà÷à êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì âÿ êö÷ÿìèçè äÿ åëÿúÿ òÿíùà ýþðäöì. ùÿéÿòèìèç äÿ éàòûá. íàâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà. Úÿáðàéûë ùÿéÿòèìèçèí àøàüû áàøûíäà ãóøõàíàíûí éàíûíäà ìÿíèì ö÷öí äÿ òàõòàäàí áàëàúà áèð ãóòó äöçÿëòìèøäè âÿ ìÿí øóìàãÿäÿðëÿðèìè. ÷èëÿäè ÷èëÿäèéèì. ùÿéÿòèìèçÿ òþêöëÿí. î éàüûø øûðûëòûñûíûí ñåùðè ìÿíè åëÿ òóòäó êè. þçöì èñÿ öðÿéèìäÿ áèëèðäèì êè. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíà òþêöëÿí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì.÷öíêè éîëäàøëàðûìûí àðàñûíäà éàøúà ÿí êè÷èéè ìÿí èäèì. àììà ìÿí þìðöìäÿ ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿíùà ýþðìÿìèøäèì. Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí àðàñûíäà íÿñÿ ýèçëè áèð èø âàð. àíàìûí øàëûíû áàøûìà. äàìûìûçà.. áèð äÿ êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àòûëûá-äöøäöéöì áó äàëàíû ÿñëèíäÿ ùå÷ òàíûìàìûøàì. ÷öíêè áèð äÿôÿ þçöì îíëàðûí ýèçëèíúÿ áèð éåðäÿ îëìàãëàðûíû ýþðìöøäöì. ùÿãèãÿòäèð... åëÿúÿ éàüûø è÷èíäÿ ýþðäöì: áöòöí èøûãëàð ñþíìöøäö. éóõóäàäûð. Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþç éàëàí äåéèë. Âÿêèë äåäè: íÿ èøèìÿ!. ãàïûìûçû äþéÿúëÿéÿí î éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì..

áèð ùàäèñÿíèí øàùèäè îëäóì: Øþâêÿò éàøàéàí åâèí êö÷ÿ ãàïûñû à÷ûëäû âÿ áèð êèøè ãàðàëòûñû îðàäàí ÷ûõûá úÿëä êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåòäè,
ö÷ìÿðòÿáÿíèí ãàïûñûíûí ãàáàüûíäà ýþçäÿí èòäè.
Äöçäöð, ãàðàíëûã èäè, äöçäöð, î êèøèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö, àììà ìÿí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàüûø àëòûíäàêû ïàðûëòûñûíäàí îíó î ñààò
òàíûäûì: Ìóõòàð èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ, ùÿðýàù î ìåøèí ïåíúÿêäÿ
îëìàñàéäû, î áàëàúà ßëÿêáÿð î ãàðàëòûíû ñþâã-òÿáèè òàíûéàúàãäû.
Áàéûðûí ñîéóüóíäàí ñîíðà öøöì-öøöì öøöéÿ-öøöéÿ éåðèìÿ
ýèðèá éîðüàíû áàøûìà ÷ÿêäèì, àíàìûí éàø îëìóø øàëûíäàí ñîíðà,
éîðüàí áöòöí áÿäÿíèìè åâèí èñòèñè èëÿ èñèíäèðäè âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì
êè, ýþðÿñÿí áó ýåúÿ âàõòû Øþâêÿòëÿ Ìóõòàð Øþâêÿòèí åâèíäÿ íÿ
åëÿéèðäèëÿð? ×îõ ôèêèðëÿøäèìñÿ äÿ áó ñóàëà ÿìÿëëè-áàøëû áèð úàâàá
òàïà áèëìÿäèì, àììà áóðàñû ìÿíèì ö÷öí áèð êÿøô èäè êè, áèçèì
ìÿùÿëëÿìèçèí äÿ þç ýåúÿ ñèðëÿðè âàð èìèø... Ñîíðà áèð ìöääÿò éåíÿ
äÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ, âàõòñûç îéàíìûø î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà,
íîâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà ãóëàã àñäûì âÿ áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè, Øþâêÿò áåëÿ áèð ýåúÿäÿ òÿê îëìàã èñòÿìÿéèá âÿ áóíà ýþðÿ
äÿ îòóðóá Ìóõòàðëà äÿðäëÿøèáëÿð, àììà íèéÿ Ìóõòàðëà? Ìóõòàðûí
áàëàúà ãóëàãëàðû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùÿìèí
éàüûøëû ýåúÿäÿ, éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèí è÷èíäÿ þç òÿñÿââöðöìäÿ Ìóõòàðû î ýåúÿéÿ äÿ, Øþâêÿòÿ äÿ ùå÷ úöðÿ éàðàøäûðà
áèëìèðäèì; áèð äÿ àõû, Ìóõòàðûí àðâàäû Êóáðà õàëà åâäÿ òÿê ãàëìûøäû... Éåíÿ áèð ìöääÿò éàüûøûí ñÿñèíÿ, ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì âÿ äîüðóñó, î éàüûøëû ýåúÿäÿ èñòÿäèì êè, ìÿí äÿ
äóðóá êèìèíëÿñÿ ñþùáÿò åëÿéèì, ùÿòòà èñòÿäèì àíàìû éóõóäàí îéàäûì, àììà îéàòìàäûì, ÷öíêè áöòöí ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè ÷àðùîâóçóí ãûðàüûíäà ïàëòàð éóìóøäó âÿ éîðóëìóøäó.
Ìÿí î éàüûøëû ýåúÿäÿ ýþðäöéöìö ùå÷ êèìÿ äåìÿäèì, ùå÷ Úÿôÿðãóëó äà áèð øåé áèëìÿäè, ÷öíêè ìÿí Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí áó ýåúÿ
âàõòû íÿ åëÿäèêëÿðèíè àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìÿñÿì äÿ, áóðàñûíû éàõøû
áèëèðäèì êè, áó ÿùâàëàòû êèìÿñÿ äàíûøñàì, î ñààò ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëàúàã âÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè Øþâêÿòè þëäöðìÿñÿëÿð äÿ (åâäÿ ãàðäàøû, éà àòàñû éîõ èäè êè, Øþâêÿòè þëäöðñöí), ùÿð ùàëäà ìÿùÿëëÿäÿí
ãîâàúàãëàð, àììà Øþâêÿò òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà ìÿíÿ áàõûá ýþç
âóðñà äà, øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëñÿ äÿ, ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõñàì
äà, èñòÿìèðäèì êè, îíó ìÿùÿëëÿäÿí ãîâñóíëàð; áèð äÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè, Êöáðà õàëàíûí ùàëû ëàï ïèñ îëñóí.
Áÿçÿí Ìóõòàð ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà,
419

Êöáðà õàëà î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿêè øöøÿáÿíäëè åéâàíëàðûíûí ïÿíúÿðÿñèíäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá áèçè ÷àüûðûðäû:
— Ýÿëèí, àé óøàãëàð, ýÿëèí!... Ãàëõûí éóõàðû!..
Áèç ùàìûìûç — ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû äàø ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè
ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûðäûã, àéàããàáûëàðûìûçû ÷ûõàðûá îòàüà ýèðèðäèê âÿ
îòàüûí îðòàñûíäàêû ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäóã. Áèçèì åâëÿðèìèçäÿ ùå÷ âàõò ïåðàøêè áèøèðìÿçäèëÿð âÿ áèç åëÿ áèëèðäèê êè, (ùÿð
ùàëäà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøèðäèì) ïåðàøêèíè, àíúàã ùþêóìÿò áèøèðòäèðèð
âÿ îíó àíúàã êö÷ÿëÿðäÿ, ìÿêòÿá áóôåòëÿðèíäÿ ñàòûðëàð, àììà ñîíðà áèëäèê êè, Êöáðà õàëà äà ÷îõ äàäëû ÿò, êàðòîô âÿ íîõóä ïåðàøêèñè
áèøèðèð. Êöáðà õàëà ùÿôòÿäÿ-îí ýöíäÿ áèð äÿôÿ áèçèì ö÷öí ïåðàøêè
áèøèðèðäè âÿ áèç öñòöíÿ ãîòàçëû ñöôðÿ ñàëûíìûø î ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê.
Àíàìýèë äåéèðäè:
— Éàçûã Êöáðàíûí óøàã ñàðûäàí öðÿéè íèñýèëëèäè... — âÿ àíàìýèë
áèçèì ýåäèá Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î ïåðàøêèëÿðè éåìÿéèìèçÿ ïèñ
áàõìûðäû.
Êöáðà õàëà ùÿìèøÿ òÿíýíÿôÿñ îëóðäó, ìÿòáÿõäÿí îòàüà ýåäèá
è÷è èñòè ïåðàøêè äîëó áîøãàáû ãàáàüûìûçà ãîéóðäó âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ
ìÿí Êöáðà õàëàíûí áåëÿúÿ òÿíýíÿôÿñ îëìàüûíà, ýöúëÿ éåðèìÿéèíÿ,
íÿôÿñ àëàíäà õûðûëäàìàüûíà áàõà-áàõà òÿÿúúöá åäèðäèì, ÷öíêè áèð
äÿôÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëà àíàìýèëÿ äåéÿíäÿ åøèòìèøäèì êè, ãóëàüû
êè÷èê îëàí êèøèíèí àðâàäû ýþçÿë îëàð. Ìóõòàðûí ãóëàãëàðû ÷îõ êè÷èê
èäè, àììà Êöáðà õàëà ýþçÿë äåéèëäè... Äöçäöð, Êöáðà õàëà ýþçÿë
äåéèëäè, àììà Øþâêÿò ýþçÿë èäè âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ éåíÿ äÿ
Øþâêÿòèí àü, ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà
ýÿëèðäè.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè, þçö äÿ ýöúëÿ íÿôÿñ àëà-àëà ñòóëäà áèçèì
éàíûìûçäà îòóðóðäó (î ñòóëëàðûí ñþéêÿíÿúÿéè äÿ Ìóõòàðûí ïåíúÿéè
êèìè, ãàðà ìåøèíäÿí èäè), äèíúÿëÿ-äèíúÿëÿ áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû: —
Éåéèí!.. — äåéèðäè. — Áó äÿôÿ ÿòëè ïåðàøêè àç îëäó... Ìóõòàðà òàïøûðìûøàì ñèçèí÷öí éàõøû ÿò àëñûí, ýÿëÿí ùÿôòÿ, Àëëàù ãîéñà, ÿò ïåðàøêèñèíè ÷îõ åëÿéÿúÿéÿì... Òÿêè ñàëàìàòëûã îëñóí! Éåéèí!..
Êöáðà õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè, ÷öíêè
ìÿí áåëÿ ùåñàá åäèðäèì êè, Ìóõòàð þçö ùàìûéà òàïøûðûã âåðÿí
àäàìäûð âÿ îíóí þçöíÿ ùå÷ áèð òàïøûðûã âåðìÿê îëìàç; áèð äÿ áóðàñû ìÿíÿ òÿÿúúöáëö ýÿëèðäè êè, ñÿí äåìÿ, Ìóõòàð þçö äÿ áèëèð êè,
ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Êöáðà õàëà áèçèì÷öí
420

ïåðàøêè áèøèðèð âÿ Ìóõòàð áóíäàí þòðö àðâàäûíà àúûãëàíìûð; íÿäÿíñÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áèçèì ýÿëèá áóðàäà áåëÿúÿ ïåðàøêè éåìÿéèìèç Ìóõòàðäàí ýèçëèí áèð èø îëìàëûäûð âÿ Ìóõòàð áó èøäÿí õÿáÿð
òóòàíäà Êöáðà õàëàéà àúûãëàíìàëûäûð.
Êöáðà õàëàýèëèí åâèíäÿ ÿí ìàðàãëû øåé, ÿëáÿòòÿ, òåëåôîí èäè âÿ
ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, åëÿ áèð éåð îëñóí êè, ìÿí áó ãàðà òåëåôîíóí
äÿñòÿéèíè ýþòöðöá î éåðÿ çÿíý åëÿéèì, àììà åëÿ áèð éåð éîõ èäè.
Áèðäÿí áèç ïåðàøêè éåäèéèìèç éåðäÿ àëòûíà êðóæåâàëû àü þðòöê
ñàëûíìûø î ãàðà òåëåôîí àïàðàòû áÿðêäÿí çÿíý ÷àëûðäû (áÿçÿí áèç êö÷ÿäÿ îéíàéàíäà äà áó çÿíýèí ñÿñèíè åøèäèðäèê) âÿ áèç ùàìûìûç
äèêñèíèá äóðóõóðäóã. Êöáðà õàëà òÿíýíÿôÿñ ýÿëèá àïàðàòûí äÿñòÿéèíè ýþòöðöðäö:
— Àëî... — äåéèðäè, ñîíðà ýöëöìñÿéèðäè: — Éàõøûéàì, àé Ìóõòàð. Âàëëàù, éàõøûéàì, ùÿêèì-çàä ëàçûì äåéèë, íàðàùàò îëìà. Íÿ áèøèðèì ñÿíÿ? Âàëëàù, äåäèì êè, éàõøûéàì... Íàðàùàò îëìà... — Ñîíðà Êöáðà õàëà äÿñòÿéè ÷îõ åùìàëúà àïàðàòûí öñòöíÿ ãîéóðäó, åëÿ
áèë, Êöáðà õàëà ãîðõóðäó êè, áèðäÿí Ìóõòàðûí ñÿñè çÿäÿëÿíÿð âÿ
ìÿí ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè, Êöáðà õàëà Ìóõòàðëà àíàì
ìÿíèìëÿ äàíûøàí êèìè äàíûøûð.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè âÿ áèç äÿ àüçûìûç éàíà-éàíà î èñòè ïåðàøêèëÿðè ëÿççÿòëÿ éåéèðäèê, ñîíðà áîøãàáû áîøàëäûá äóðóá ýåòìÿê èñòÿéÿíäÿ Êöáðà õàëà ö÷-äþðä äÿíÿ ïåðàøêè áöêöëìöø ãÿçåò áàüëàìàñûíû áèçÿ âåðèðäè: — Áóíó äà àïàðûí âåðèí Áàëàêÿðèìÿ...
Êöáðà õàëà ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿí àøàüû äöøìÿçäè, ùÿð ùàëäà,
ìÿí ùå÷ âàõò Êöáðà õàëàíû áèð éåðÿ ýåäÿí, éà äà åëÿ-áåëÿ êö÷ÿäÿ
äàéàíûá àðâàäëàðëà ñþùáÿò åäÿí ýþðìÿìèøäèì, ùÿòòà, ùàìàìà äà
ýåòìèðäè (Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè, Êöáðà õàëàíû Ìóõòàð þçö åâäÿ ÷èìèçäèðèð), ÷öíêè õÿñòÿ èäè, ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá-ãàëõà áèëìèðäè, àììà
Êöáðà õàëà áèëèðäè êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí Áàëàêÿðèìè âàð.
Ùÿðäÿí áèç îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê, Êöáðà õàëà èñÿ òåç-òåç õûðûëòûéëà íÿôÿñ àëà-àëà, ùÿääÿí àðòûã áþéöê äþøëÿðè òåç-òåç åíèá ãàëõà-ãàëõà éåíÿ ìÿòáÿõÿ ýåäèðäè, ñóñÿïÿíè ñó èëÿ äîëäóðóá, ýÿëèá
êö÷ÿ åéâàíûíà ÷ûõûðäû âÿ äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Åéâàíäà
÷îõëó ñàõñû äèá÷ÿêëÿð âàð èäè âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ úöðáÿúöð ýöëëÿð áèòìèøäè âÿ áèð äÿôÿ Êöáðà õàëà î ýöëëÿðè ñóëàéà-ñóëàéà äåäè:
— Ìÿí þëÿíäÿí ñîíðà áó ýöëëÿð ìÿíèì ö÷öí äàðûõàúàã...
Äöçäöð, Êöáðà õàëà áèçè äàäëû ïåðàøêèëÿðÿ ãîíàã åäèðäè, àììà
421

ùå÷ áèðèìèçèí àäûíû éàõøû áèëìèðäè, äÿéèøèê ñàëûðäû âÿ áèð ýöí ìÿíäÿí ñîðóøäó:
— Ñÿíèí àäûí íÿäèð?
— ßëÿêáÿð, — äåäèì.
— Ñÿí Õàíûìûí îüëóñàí?
— Éîõ, — äåäèì, ñîíðà ôèêèðëÿøäèì êè, áèðäÿí Êöáðà õàëà åëÿ áèëÿð êè, ìÿí áóðàäà îíóí áèøèðäèéè ïåðàøêèíè éåäèéèìÿ ýþðÿ Õàíûì
õàëàíûí àäûíû ÷ÿêìÿêäÿí ãîðõóðàì, îíà ýþðÿ äÿ: — Îüëó äåéèëÿì Õàíûì õàëàíûí, àíúàã áèð ùÿéÿòäÿ îëóðóã — äåäèì.
Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè, áèð äÿôÿ ãûøäà Õàíûì õàëà êö÷ÿíèí
îðòàñûíäà Ìóõòàðû áèàáûð åëÿäè, àáðûíû ÿòÿéèíÿ áöêäö âÿ öìóìèééÿòëÿ, Ìóõòàðû éàõøûúà éåðèíäÿ îòóðòäó.
Î ãûø åëÿ áèë ïàéûç èäè, òåç-òåç Áàêûéà øûäûðüû éàãûøëàð éàüûðäû
âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ, ýöíîðòà âàõòû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè, Ìóõòàð, Õàíûì õàëàíûí îüëó ßáäöëÿëèíè òóòäóðóá. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìÿÿòòÿë ãàëäû,
÷öíêè Ìóõòàð ýÿëìÿ äÿ îëñà, ùÿð ùàëäà, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ þç ìÿùÿëëÿñèíèí úàâàíûíû òóòäóðìàã, ÿëáÿòòÿ, êèøèéÿ éàðàøàí
èø äåéèëäè, ßáäöëÿëè ëàï àäàì þëäöðñÿéäè äÿ, Ìóõòàð ýÿðÿê áåëÿ èø
òóòìàéàéäû, àììà áèð àçäàí ìÿëóì îëäó êè, ßáäöëÿëè ùå÷ êèìè þëäöðìÿéèá, ùå÷ êèìè áû÷àãëàìàéûá, äþéìÿéèá âÿ Ìóõòàð äà ßáäöëÿëèíè îíà ýþðÿ òóòäóðóá êè, ñÿùÿð ãàðà «åìàäèí»äÿ èøÿ ýåäÿíäÿ
ßáäöëÿëè «ïîëóòîðêà» èëÿ ñöðöá îíó êå÷èá âÿ áöòöí ýåúÿíè éàüûø
éàüäûüûíà ýþðÿ êö÷ÿíèí ÷èðêàá ñóéó «ïîëóòîðêà»íûí òÿêÿðëÿðèíèí
àëòûíäàí ñû÷ðàéûá «åìàäèí»èí öñòöíÿ òþêöëöá.
Àüàùöñåéí ÿìè áàðìàüûíû ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿí ñàðàëìûø àü
áûüëàðûíà ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûá:
— Àëÿ, — äåäè, — áåëÿ äÿ èø îëàð? Ìàøûíûíû þòìÿéèí öñòöíäÿ äÿ
ìÿëÿíèí úàéûëûíû òóòäóðóá òöðìÿéÿ áàñàðëàð?
ßçèçàüà ÿìè äåäè:
— ßòàüà úÿääè, äöíéàíûí ëàï äàé àõûðûäû!..
Ùÿñÿíàüà ÿìè áàðìàüû èëÿ Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäëè åâéàíûíû
ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ äåäè:
— Àëÿ, áèçÿ ñàòàøûð î, áèçÿ! Àëÿ, áèç þëìöøöê áÿéÿì êè éà, áåëÿ èø ýþðöð áó îüðàø? Áèç íÿéèê áÿéÿì, àëÿ, êèøè-çàä äþéöëöê êè, áó
çàðàçà áåëÿ ðÿôòàð åëÿéèð áèçíÿí?
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí úàíûíà ãîðõó äöøìöøäö. Ùÿñÿíàüà
ÿìèíèí àðâàäû Ôàòìà õàëà äåéèðäè:
— Ìàüóë ðàùàòúà åâèìèçäÿ îòóðóá èøèìèçíÿí-ýöúöìöçíÿí
422

. ùÿòòà öðÿéèìäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áóíó Úÿôÿðãóëó þçöíäÿí òîããóøäóðóá. ãàðà «åìàäèí»èí ýÿëìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. éÿíè Úÿôÿðãóëó ùÿì Ìóõòàðû âóðóðäó. ÷þðÿê éåìÿê óøàãëàðûí éàäûíäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç Ìóõòàðûí àãèáÿòè áàðÿäÿ. ñÿíäÿí àñûëû äþéöë. éîõñà éîõ. Ìóõòàð... áàëàëàðûìûçûí ýþçö òöðìÿëÿðèí ãàïûñûíäà ãàëàúàã!.. Þëäöðÿúÿêëÿð ýåúÿ î îüðàø îüëó îüðàø Ìóõòàðû. éàø ñÿêè ãûðàüûíäà îòóðóá õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ òöòÿê ÷àëûðäû. — âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà. àõøàì íÿ îëàúàüû áàðÿäÿ òåç-òåç éàéûëàí ìöõòÿëèô øåéëÿðè ìöçàêèðÿ åäèðäèê. ùÿð ùàëäà. Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. êöëÿêäÿí öøöéÿ-öøöéÿ àõøàìûí äöøìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. Ìÿí òàíûéûðàì þç êèøèìè äÿ!. Ìÿí áèëìèðäèì êè. Úÿôÿðãóëóíóí éàøû ùÿëÿ òöðìÿéÿ äöøìöðäö âÿ Úÿôÿðãóëóíó òóòóá òöðìÿéÿ áàñìàéàúàãäûëàð. Êöáðà õàëà äà éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç èíäè ìÿùÿëëÿíèí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäèê. Õàíûì õàëàíûí áþéöê îüëó Úÿôÿð êö÷ÿäÿ òÿñàäöôÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ðàñò ýÿëèá. ýèðñèí àðàéà âÿ ùÿìèí äÿìèð øóìàãÿäÿðè Ìóõòàðûí ãàðíûíà ñîõñóí.. Äÿðñ ùàçûðëàìàã. Ìóõòàðû þç ðÿãèáèìèç. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. êèøèíèí äÿ åëÿ áàëàúà ãóëàãëàðû îëàð?. ùÿì äÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíè òöðìÿäÿí ãóðòàðûðäû. äöøìÿíèìèç ùåñàá åäèðäèê. áöòöí ýöíö ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá àðàáèð éàüàí éàüûøäàí èñëàíà-èñëàíà. Úÿôÿðè äÿ ùÿäÿëÿéèá êè. àüÿç?.ìÿøüóë îëóðäóã!. âàõò òàïûá áó õÿáÿðè àíàìà ÷àòäûðäûì âÿ àíàì ÿëèíè äèçèíÿ âóðóá Ìóõòàðûí ãàðàñûíà: 423 . àõøàì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíèí Ìóõòàðëà äàâàñû äöøÿí êèìè. ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð óøàã êîëîíèéàñûíà. — äåéèðäè — ýÿðÿê î áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿñÿí. Áó êþïÿê îüëó Ìóõòàð ìÿðÿêÿ ñàëàúàã ìÿëÿéÿ!.. Úÿôÿðãóëóíóí íÿôÿñèíè äÿðìÿäÿí òåç-òåç ñþéëÿäèéè áó òÿçÿ õÿáÿð äîüðóäàí äà îëóá.. Úÿôÿðãóëó áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ ýÿòèðäè êè. éÿíè ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû. ýóéà àâòîáóñëà ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíû êÿñèá. Áèç äÿ. àììà.. ùÿòòà Úÿôÿðãóëó øàëâàðûíûí áàëàüûíûí àëòûíäàí úîðàáûíà áèð äÿìèð øóìàãÿäÿð ñîõìóøäó âÿ áó ôèêèðäÿ èäè êè. ñÿíè äÿ òóòäóðàðàì. Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿéèá êè. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí âÿ ýóéà. Ìóõòàðûí åâèíäÿ òåç-òåç ïåðàøêè éåìÿéèìèç áèçèì éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû. ýþðìöðñöç î êþïÿé îüëóíóí ãóëàãëàðûíû? Àüÿç. Áàëàêÿðèì èñÿ áöòöí áó ñþùáÿòëÿðÿ ôèêèð âåðìèðäè: — Î øåé êè. ùàíñû äàøû òþêÿê áàøûìûçà.

àììà Õàíûì õàëà áåëÿúÿ ñàêèòäè âÿ îòóðóá åâäÿ õþðÿê áèøèðèð. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí. — äåäè. äîüðóäàí äà ùÿìèí ùàäèñÿ îëìóøäó. ãàðà êÿëàüàéû áàøûíäà. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ñàêèò ýþçëÿðèíÿ. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøè äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. éàòàíäà àéàãëàðûì éîðüàíûí àëòûíäàí ÷ûõûðäû) âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè.. ÿëáîðúó íÿ äåìÿêäè. ìÿùÿëëÿäÿ ìÿðÿêÿ ñàëìàéûí âÿ ýåéèíèá áó ùàâàäà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá êè. Àüàùöñåéí ÿìè þçö ýåäèá åâëÿðèíäÿí òàõòà êÿòèë ýÿòèðäè. éîõñà éîõ (ìÿí èíäè äÿ òåç-òåç ùÿìèí ùàäèñÿ áàðÿäÿ äöøöíöðÿì). åëÿ áèë êè. ßëÿêáÿð ýÿòèðÿðäè äÿ. ßëèàááàñ êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè àðàñûíäà ÿí ãîúàñû èäè. þçö Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿñèí êè. Ìÿí ßëèàááàñ êèøèíèí àüàïïàã ñàããàëûíà. íàðûí àü íþãòÿëè òöíä-ýþé êîôòàñû äà ÿéíèíäÿ. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áèðè ñÿêèäÿ äàéàíäû. Àüàùöñåéí ÿìè. Óøàãëàð ýÿëÿúÿê áèð àçäàí.. áîéóíó óçàäûðäû (ùÿìèí ãûø áèðäÿí-áèðÿ éîðüàíûì ìÿíÿ áàëàúà ýÿëäè. úèääè ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà òàìàì áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ èäèì êè. ãàðà «åìàäèí» íÿ âàõò ýÿëÿúÿê. òöíä-ýþé òóìàíû. ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ áàõà-áàõà ôèêèðëÿøäèì êè. àé Ñîíà. Áó íÿ ñþçäö. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Áó âàõò ìÿí ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — ùÿìèøÿêè êèìè. àé Õàíûì õàëà. Õàíûì õàëà áèçÿ ýÿëäè: — Íîõóäóì ãóðòàðûá. úÿëä àéàüà ãàëõäû: — À-à-à-à. Éóõàðûäàí ÷àüûðåéäèí. Àíàì îòàüûìûçäàêû ïàëàçûí öñòöíäÿ îòóðóá ìÿíèì éîðüàíûìû òþêìöøäö. ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí êÿòèëäÿ îòóðóá ÷ÿíÿñèíè ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ ñþéêÿäè âÿ ýþçëÿðèíè êö÷ÿéÿ äèêäè êè. ýþðÿñÿí.. àéûá äþéöë?. ùå÷ íÿ îëìàéûá. ßçèçàüà ÿìè. ßëèàááàñ êèøè äÿ ùà÷àíñà óøàã îëóá? Áàëàêÿðèì åëÿ ùåé òöòÿê ÷àëûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí ùàíñû ùàâàíû 424 . áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí ÿùâàëàòû èëÿ ìÿøüóë èäè. õþðÿêëÿðè ùàçûð äþéöë ùÿëÿ. øèïéîí! — äåäè. áèð àç ÿëáîðúó íîõóä âåðýèíÿí. áèëìèðÿì. ßëèàááàñ êèøè Ùÿñÿíàüà ÿìèíè ÷àüûðûá éàíûíà êè. éàøû ñÿêñÿíè êå÷ìèøäè âÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ùàããûíäà áèð ãÿðèáÿ ùàäèñÿ äàíûøûðäûëàð. Úÿôÿðãóëó áó äÿôÿ äÿ áåëÿ áèð õÿáÿð ýÿòèðäè êè. íþø þçöí ÿçèééÿò ÷ÿêèá äöøöðäöí àøàüû?.— Âàé ñÿíèí úèéÿðèí éàíñûí! Øèïéîí îüëó. — Âàðûíäûñà.... Ùÿìèí éàüûøëû-êöëÿêëè ãûø àõøàìû Ìóõòàðûí ùÿìèøÿ ãàðà «åìàäèí»äÿ èøäÿí ãàéûòäûüû âàõòà éàõûí Ùÿñÿíàüà ÿìè.

425 . Àäèëäÿí. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíäà ùå÷ áèð ùÿéÿúàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. äàé-äàé. áàøûíû ÷þíäÿðèá áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõäû: Õàíûì õàëà ãàáàãäà. — Îëäó. àðâàäëàð ùÿéà-àáûðûíäàí êå÷èá öðÿêëÿðèíäÿ éÿãèí êè. ãîéäó úèáèíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèýèëäÿí áèð àç àðàëû ÷ÿêèëäè. ñîíðà ýþçëÿðèíè êö÷ÿäÿí ÷ÿêèá áèç òÿðÿôÿ áàõäû âÿ ÷àüûðäû: — Áàëàêÿðèì!. àììà áó âàõò ÷îõ ýþçëÿíèëìÿç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ùàìû ñÿùÿðäÿí áÿðè ýþçëÿäèéè ãàðà «åìàäèí»ÿ éîõ. ñîíðà àéàüà ãàëõûá ãîøà òóòóí àëòûíäàí êèøèëÿðèí éàíûíà ýåòäè. Ñàðû ùàìàìûí äèâàðûíà ñþéêÿíèá äàéàíäû. íÿ äåäèéèíè àíúàã Áàëàêÿðèìèí þçö áèëèðäè. ßëèàááàñ êèøè áèð-èêè äÿôÿ þñêöðäö. Ìóõòàðû ÿí ïèñ êö÷ÿ ñþéöøëÿðè èëÿ ñþéöðäöëÿð. Àäèë. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿíèí òÿí îðòàñû èëÿ äöç ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ ãàðà «åìàäèí» Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäûãúà ñöðöúö áÿðêäÿí ñèãíàë âåðìÿéÿ áàøëàäû.. ìöìêöí äåéèëäè. Êö÷ÿäÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí àðâàä éîõ èäè âÿ áó äÿì àðâàäëàð åâäÿ îòóðóá ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ ýþçëÿéèðäèëÿð êè. Êö÷ÿíèí àøàüû áàøûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö. — Áàø öñòÿ. êö÷ÿäÿí íÿ õÿáÿð ýÿëÿúÿê. — ×àëìà. éàüûøäàí èñëàíûá òöíäëÿøìèø ñàðû ïåíúÿéèíèí ãîëó èëÿ òöòÿéèí àüçûíû ñèëäè. Áàëàêÿðèì. Áàëàêÿðèì äàùà áèçèì éàíûìûçà ýÿëìÿäè. åëÿ áèë êè. äàé-äàé. Ãîúàäàí. Àüàðÿùèìäÿí ö÷-äþðä àääûì èðÿëèäÿ. Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõûá èòè àääûìëàðëà Ìóõòàðýèëèí êö÷ÿ ãàïûñûíà òÿðÿô ýÿëèðäè. àðäûíúà äà Úÿôÿð. Õàíûì õàëà Úÿôÿðäÿí. åëÿúÿ òÿêáÿòÿê öñòöíÿ éåðèäèéè ìàøûí äåéèëäè âÿ Õàíûì õàëàíûí úèääè ñèôÿòèíäÿ. Ãàðà «åìàäèí»èí ýþðöíìÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíäàí ÷ûõìàüû áèð îëäó âÿ áó íåúÿ îëäó? — Ùàìû áó èøÿ ìÿÿòòÿë ãàëäû. Úÿáðàéûë. ÿëáÿòòÿ. ÷öíêè î òöòÿéèí ÷àëüûñûíäà áöòöí ùàâàëàðäàí áèð àç âàð èäè âÿ ùÿìèí ãûø àõøàìû î òöòÿéèí íÿ ÷àëäûüûíû. Úÿáðàéûëäàí. Áàëàêÿðèì? Áàëàêÿðèì äåäè: — Éàõøûéàì. Õàíûì õàëà åëÿ áèë ùå÷ íÿ åøèòìèðäè.÷àëäûüûíû äåìÿê. Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí àéûðûá ßëèàááàñ êèøèéÿ òÿðÿô áàõäû. — Éåðè äþéöë. Ãîúà.

Àüàðÿùèì äÿ êö÷ÿíèí îðòàñûíäà. Àäèëÿ. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ×ûõ áàéûðà!.. Ãîúàéà. ×ûõ!. íÿ åëÿñèí. ñîíðà òàïàí÷à ãàëäûðàí ãîëó éàíûíà äöøäö. Ìóõòàðûí áàëàúà ãóëàãëàðû ãûïãûðìûçû ãûçàðûá). Àäèë. ÷öíêè Õàíûì õàëà éåêÿ ÿëè èëÿ Ìóõòàðûí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàõàñûíäàí éàïûøûá ÷þëÿ ÷ÿêèðäè: — ×ûõ áàéûðà!. ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìûø áèçÿ áàõäû. àììà î ýþéÿ àòûëàí ýöëëÿíèí ñÿñè ùå÷ êèìè ñÿêñÿíäèðìÿäè âÿ ñöðöúö äÿ ñÿêèäÿ äàéàíìûø êèøèëÿðÿ. ìàøûíäàí ÷þëÿ àòûëäû. åëÿ-áåëÿúÿ áàõûðäû.. — äåäè.... þçöìöçÿ ýÿëÿ áèëìèðäèê.. ßëèàááàñ êèøè òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿí àéàüà ãàëõìûøäû.òÿêúÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíäÿ áèð ãÿçÿá èøûëòûñû âàð èäè. ìÿí ýþðìöðäöì. Ñÿí äÿ êèøèñÿí? Òóôó! — Õàíûì õàëà ÿëè426 . Úÿáðàéûëà. áèð-èêè äÿôÿ áÿðêäÿí.. ×ûõ!. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûø î úàâàí îüëàíëàðà — Úÿôÿðÿ. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìèðäè... àììà î äà áèð ñþç äåìèðäè. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòèíèí ýþçëÿíèëìÿçëèéèíäÿí Ìóõòàðûí ýþçëÿðè áÿðÿëèá àç ãàëà ùÿäÿãÿñèíäÿí ÷ûõàúàãäû âÿ Ìóõòàð þçöíö èòèðìèøäè (àõøàì èäè.. Ãîúà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. òÿëàøëà: — Àé àäàìëàð! Éîëäàøëàð!.. — ×ûõ áàéûðà!. Àé àðâàä. Úÿáðàéûë. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. Õàíûì õàëà èñÿ ÿëèíè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí áóðàõìàã áèëìèðäè: — ×ûõ!. Õàíûì õàëàäàí èêè-ö÷ àääûì àðàëûäà äàéàíìûøäûëàð âÿ áèð ñþç äåìÿäÿí Õàíûì õàëàíûí Ìóõòàðû ìàøûíäàí ÷ÿêìÿéèíÿ âÿ Ìóõòàðûí äà éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿìÿéèíÿ áàõûðäûëàð.. ãîðõó-ùöðêö è÷èíäÿêè ýþçëÿðè èëÿ áàõà-áàõà áèëìÿäè êè. ìàøûíäàí ÷ûõìûðäû âÿ þçöíö ìàøûíûí è÷èíäÿ ýåðè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí èðè ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿéèðäè: — Àé àðâàä. ×ÿôÿð. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòè î ãÿäÿð ýþçëÿíèëìÿç èäè êè. áåëèíäÿêè ãîáóðäàí ÷ûõàðòäûüû òàïàí÷àíû ãàëäûðûá ýþéÿ áèð ýöëëÿ àòäû. Áèç äÿ òóò àüàúûíûí àëòûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûã. Ãàðà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö þçöíÿ ýÿëÿí áèðèíúè àäàì îëäó.. Ãàðà «åìàäèí» éàø ãÿìáÿðëèéèí öñòöíäÿ òöêöðïÿäÿí ñÿñ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùèðñèíäÿí à÷ûã-àøêàð ÷ÿíÿñè ÿñÿí Ìóõòàð ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷ûá ãûøãûðäû: — Àé àðâàä.

åëÿ áèëèðñÿí éàëâàðàúûéàì ñÿíÿ ìÿí? Àé ñÿí þëÿñÿí! Ìóõòàð. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøìÿëè èäè. áó ãàðà «åìàäèí»èí. àéàüûíäàêû õðîì óçóíáîüàçëàðûí. ùÿð øåé äîíìóøäó. áóíà ÿë âóðñàç êèøè äþéöëñöç! Ìÿí þëìÿìèøÿì ùÿëÿ! — äåäè âÿ ýåðè ÷åâðèëèá ýÿëäèéè êèìè äÿ. àììà î ùàäèñÿëÿðèí ùàìûñû èíäè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. éàâàø-éàâàø þçöíÿ ýÿëäè. àíàíäàí ÿìäèéèí ñöä áóðíóíäàí ýÿëñèí! Éîõñà. åëÿ áèë. ùÿð ùàëäà.íè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí ÷ÿêäè âÿ ÿëèíè ÷ÿêìÿéè èëÿ äÿ Ìóõòàðûí öçöíÿ áèð ëîìáóëòó òöïöðìÿéè áèð îëäó. åâèíäÿêè î ãàðà òåëåôîí àïàðàòûíûí éàðàòäûüû ùÿìèøÿêè èíàì éåíÿ äÿ Ìóõòàðà ãàéûòäû âÿ ìàøûíäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíäÿí éàø îëìóø ÿëèíè ìåøèí ïåíúÿéèíèí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ: — Þçöíö éûüûøäûð. âàð å. Ìóõòàð: — Ýþðÿðñÿí! — äåäè. êö÷ÿéÿ éûüûøìûø áó àäàìëàðû âåúèíÿ àëìàñà äà.. äåéÿñÿí. úàìààòûí öðÿéè äÿ ñèíÿñèíäÿ äîíóá äàéàíìûøäû.. ÿéíèíäÿêè ìåøèí ïåíúÿéèí. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ èøèíäÿ âÿ ùàðàäà èøëÿìÿéè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìÿ ìÿëóì äåéèëäè âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø àõøàìûíûí ñÿùÿðè ñöáù òåçäÿí Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû âÿ î ñÿùÿð Õàíûì õàëà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ îüëóíóí ñöð427 . èòè àääûìëàðëà êö÷ÿíèí îðòàñû èëÿ äàëàíûìûçà òÿðÿô ýåòäè. Ìóõòàð éàëûí ÿëè èëÿ Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíè öçöíäÿí ñèëäè... ÿýÿð áó ýöí óøàüû áóðàõäûðìàñàí. Úÿôÿð.. .Áóíäàí ñîíðàêû ùàäèñÿëÿðè ìÿí ýþðìÿìèøäèì. ßçèçàüà ÿìèéÿ òóòäó: — ßéÿð ñèç äÿ áóíà áèð ñþç äåñÿç. ñîíðà öçöíö ñÿêèäÿ äàéàíìûø ßëèàááàñ êèøèýèëÿ. ýåäèá ñÿíöí áþéöêëÿðèí êè. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýåòäè. ñöðöúöíöí éàíûíäà àéûá èäè âÿ áåëèíäÿêè òàïàí÷àíûí. îíëàðû òàïàúàüàì! Ýåäèá ýèðÿúÿéÿì îíëàðûí éàíûíà! Ñÿíöí áàøóíäà áèð òóðï ÿêÿúÿéÿì êè. ùå÷ îëìàñà. — Ýþðÿðñÿí! Õàíûì õàëà: — Ñÿí äÿ ýþðÿðñÿí! — äåäè. Ùÿñÿíàüà ÿìèéÿ. âóðìóðäó. Úÿáðàéûë. Êö÷ÿìèçäÿ åëÿ ñöêóò âàð èäè êè. àðâàä! — äåäè. Àüàùöñåéí ÿìèéÿ. Àäèë. Ãîúà. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà ñàü ÿëèíèí èêè óçóí áàðìàüûíû ãîøàëàéûá àç ãàëà Ìóõòàðûí ýþçëÿðèíÿ ñîõà-ñîõà áÿðêäÿí äåäè: — Ñÿí þëÿñÿí.. Õàíûì õàëà: — Àðâàä ñÿíñÿí! — äåäè.

àììà ãàð éåðÿ äöøÿí êèìè ñó îëóðäó. Õàíûì õàëà: — Áóíóí ãàïûñûíû à÷ ýþðöì! — äåäè. Àäèëëÿ áèð éåðäÿ êàáèíêàäà îòóðóá ýþçëÿäè. ñîéóã èäè âÿ î ñÿùÿð ñåéðÿê ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. ãàïûíû à÷ûá è÷ÿðèäÿ îòóðìóø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ: — Ñàëàì-ìÿëåéêöì. àñôàëòûí öñòöíäÿ áèðúÿ äàìúû éàø ëÿêÿéÿ ÷åâðèëèðäè. ãàðà «åìàäèí»èí àðäûíúà øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷äè. Õàíûì õàëà ãàðà «åìàäèí»ÿ òÿðÿô áàõäû. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí èøûëäàéàí ýþçëÿðèíÿ áàõäû. Ãàðà «åìàäèí» áèð áèíàíûí äàðâàçàñûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. «Ïîëóòîðêà» ýþçäÿí èòäè. Äàðâàçàíûí éàíûíäà êè÷èê áèð êþøê âàð èäè âÿ ÿéíèíÿ ìèëèñèîíåð ïàëòàðû ýåéìèø ëîïà áûüëû áèð íÿôÿð êþøêäÿí ÷ûõûá ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. — äåäè. äèããÿòëÿ áó áèíàéà áàõäû. Õàíûì õàëà äåäè: — Áþéöéöâöç ëàçûìäû ìÿíÿ! — Êèì ëàçûìäûð? 428 . — äåäè âÿ òÿÿúúöáëÿ êþøêöí àüçûíäà äàéàíìûø áó àðâàäà áàõäû. ñîíðà äàðâàçàíûí éàíûíäàêû êþøêÿ éàõûíëàøäû. Ãûø ñÿùÿðè èäè. Õàíûì õàëà ìàøûíäàí äöøäö âÿ: — Ñÿí ýåò èøÿ — äåäè. àììà àíàñûíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà.äöéö ìàøûíà ìèíäè. ñîíðà î äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ Ìóõòàðûí ìèíäèéè ãàðà «åìàäèí» äàðâàçàäàí êå÷èá áèíàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Àäèë äÿ ìàøûíû ãàðà «åìàäèí»äÿí õåéëè àðàëûäà ñàõëàäû. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûø ãàðà «åìàäèí» éåðèíäÿí òÿðïÿíèá Ìóõòàðû èøÿ àïàðàíäà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äà éåðèíäÿí òÿðïÿíäè. Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìàøûíû èøÿ ñàëäû. Àäèë áèð ìöääÿò ìàøûíû òÿðïÿòìÿäè âÿ Õàíûì õàëà àëòäàí éóõàðû òÿðñ-òÿðñ îüëóíà áàõäû: — Ñÿíÿ äåìèðÿì ýåò èøèâÿ?! Àäèë íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Ìèëèñèîíåð: — ßëåéêöì-ñàëàì. Àäèë êàáèíêàíûí ãàïûñûíû à÷äû. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû òÿçÿäÿí áàüëàäû âÿ þç êþøêöíÿ ãàéûòäû.

— äåäè.èëÿ: — Áþéöéöâöç! Î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð åðìÿíè èäè. òåç àéàüà ãàëõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö. ìèëèñèîíåð äÿ ýöëÿ-ýöëÿ 429 . — Ùà. éàíûíäàêû òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ ýèðäÿ åëåêòðèê ïèëÿòÿñè éàíäûðìûøäû âÿ äåéÿñÿí. ÿëëÿðèíè ïèëÿòÿíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. àõ÷è? — Éîõ. ãàðà «åìàäèí» ùÿéÿòÿ ýèðäè. — Òàíûéûð ñÿíè? — Éîõ. áó áèíàíû ïÿíúÿðÿ-ïÿíúÿðÿ äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðäè. êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðöíÿí î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ áàõäû.. — äåäè — Áóðäà ÿí êè÷èéè ìÿíÿì. úèáëÿðèíäÿí áàëàúà âÿñèãÿ ÷ûõàðûá ýþñòÿðèðäèëÿð âÿ êþøêöí àðõà ãàïûñûíäàí è÷ÿðè êå÷èá ýåäèðäèëÿð.. öøöéöðäö. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. êþøêöíÿ òÿðÿô ýÿëäè. — Áóðà ñÿíèí éåðèí äåéèë. Áó áèíàéà ïèéàäà àäàìëàð äà ýÿëèðäè. éåíÿ äÿ ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíäà ìèë êèìè òàðûì äóðóá ñàü ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû.. èíäè áÿñ. àõ÷è. ôóðàæêàñûíûí àëòûíäàí àüàðìûø ñà÷ëàðû ýþðöíöðäö. Áó àäàìëàðäàí áÿçèñè ýöëÿ-ýöëÿ ìèëèñèîíåðÿ íÿñÿ äåéèðäè. — Èíäè äå ýþðöì ñÿíÿ êèì ëàçûìäûð? — Áó áèíàäàêûëàðûí ùàìûñûíûí áþéöéö! — Âàõ?! ×àüûðûá ñÿíè? — Éîõ. ýöëäö âÿ åðìÿíè ëÿùúÿñè — Àõ÷è. ÷öíêè êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðäö êè. ýåò. Âÿ êþøêöí ãàïûñûíû Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ áàüëàäû. — Ñÿí òàíûéûðñàí îíó.. íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áàøà äöøìÿäèí íÿ èñòÿéèðÿì? Áó áèíàíûí áþéöéöíö èñòÿéèðÿì! Ìèëèñèîíåð áó äÿôÿ àüçûíû à÷ìàüà ìàúàë òàïìàäû. éåíÿ áèð ãàðà «åìàäèí» ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. êþøêÿ ýèðèá ìèëèñèîíåðëÿ ñàëàìëàøûðäûëàð. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí ãàïûëàðûíû áàüëàäû. áóðäà ùàìû ìÿíèì÷öí áþéöêäö äÿ. Ìèëèñèîíåðèí ÿëëè ñÿêêèç-àëòìûø éàøû îëàðäû. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. áèëäèí? — Áèëäèì. áàéàãêû éåðèíäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà: — Ýåò. ñîíðà êþøêÿ áàõäû.

î ñîéóã ãûø ýöíö áó áèíà äà Õàíûì õàëàíûí áàðìàãëàðû êèìè äîíìóøäó. ñÿòÿëúÿì îëàðñàí. éåíÿ ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòäó. Éåíÿ áèð ìàøûí ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùÿìèí ìàøûíäà äà ñöðöúöäÿí áàøãà Ìóõòàð êèìè áèð íÿôÿð îòóðìóøäó. àñôàëòûí öñòöíäÿ ýèðäÿ éàø ëÿêÿñè ãàëûðäû. áÿçèñè äÿ åëÿ òÿêúÿ áàøûíû òÿðïÿäèá êå÷èðäè. ùåéêÿë êèìè äèíìÿç þòöá è÷ÿðè ýèðèðäè. — éàçûüûí ýÿëñèí þçöíÿ. Õàíûì õàëà áàøûíà âÿ ïåíúÿéèí öñòöíäÿí ÷èéèíëÿðèíÿ ñàëäûüû ãàëûí éóí øàëûí è÷èíäÿ ñîéóã ùèññ åëÿìèðäè. åëÿ áèë êè. þçö äÿ ÷åøìÿéèíè òàõûá êþùíÿ «Îãîíéîê» æóðíàëû îõóéóðäó. — äåäè. áàøûíû áóëàéûðäû. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð áàøûíû àøàüû ÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. åëÿëÿðè äÿ îëóðäó êè. áàøûíû äèê òóòóðäó. Åëÿ áèë êè. Ýåò èøèíëÿ ìÿøüóë îë. — Ñÿí ýåò úàìààòûí ãàïûñûíû à÷! — Áàõ! Íÿ ïèñ àðâàäñàí ñÿí?! — Þçöì áèëÿðÿì! Ýåò ñÿí éàõ÷û îë! Ìèëèñèîíåð áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè.úàâàá âåðèðäè. ñîíðà ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. Ìèëèñèîíåð äÿ. Î ñîéóã ãûø ñÿùÿðè Õàíûì õàëà áó áèíàíûí éåðëÿøäèéè êö÷ÿ èëÿ î áàø-áó áàø ýåäèá-ýÿëäè: ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêäÿí âÿ î äÿìèð äàðâàçàäàí áàøãà áó áèíàíûí ùå÷ áèð ýèðèøè éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ êþøêäÿí ÷ûõûá ìàøûíûí ãàáàüûíäà ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. áó áèíàíûí è÷èíäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíè áèð-áèð ýþçäÿí êå÷èðòäè. éåðÿ äöøÿí êèìè ñóéà äþíöðäö. èø áàøëàìûøäû. 430 . ñîíðà î äà ãóðóéóá éîõ îëóðäó. ùå÷ ìèëèñèîíåðÿ ñàëàì äà âåðìèðäè. ìàøûíû ùÿéÿòÿ áóðàõäû âÿ éåíèäÿí äàðâàçàíû áàüëàéûá êþøêöíÿ ãàéûäàíäà Õàíûì õàëàéà: — Àõ÷è. Áó áèíàéà äàùà ýÿëèá-ýåäÿí éîõ èäè. åëÿ áèë. àììà éàâàø-éàâàø àéàãëàðûíûí áàðìàãëàðû âÿ ÿëëÿðè äîíóðäó. þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. áàëàúà äÿìèð ÷àéäàíû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéìóøäó. Õàíûì õàëàíû éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. ìàøûíûí è÷èíäÿ îòóðìóø àäàì áàøûíû òÿðïÿòäè. éÿãèí êè. Ãàð åëÿ-åëÿúÿ ñåéðÿê éàüûðäû. Õàíûì õàëà: — Ñÿíÿ äÿõëè éîõäó! — äåäè.

Ìèëèñèîíåð ñîðóøäó: — Äîüðóäàí èøèí âàð ñÿíèí? — Íåúÿ éÿíè äîüðóäàí? Îéóí îéíàéûðàì áóðàäà ñÿùÿðäÿí? 431 . ãûçûá. ñîíðà Õàíûì õàëà éåíÿ ýÿëèá êþøêöí ãàïûñûíû à÷äû: — Ñÿí ìÿíè è÷ÿðè áóðàõìàéàúàãñàí. ñîíðà äåäè: — Ýèð è÷ÿðè. Õàíûì õàëà êþøêÿ ýèðèá ãàïûíû áàüëàäû. à êèøè? — Àõ÷è. ñîíðà éåíÿ áàøûíû àøàüû ñàëûá æóðíàëû îõóìàã èñòÿäè. ñÿí íÿ èíòåðåñíè àðâàäñàí?! — Áóðàõàúàãñàí ìÿíè è÷ÿðè. ñóëó ãàðäàí íÿì ÷ÿêèðäè. äåéèðÿì? Èúàçÿí? — Éîõ. ÷èéèíëÿðèíäÿ éóí øàëûí àüûðëûüûíû ùèññ åäèðäè. àéàüûíûí áàðìàãëàðû. àììà áèðäÿí êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû. éÿãèí ÷àéäàíûí èñòèñèíè áèð ÿëèíäÿí î áèðè ÿëèíÿ âåðèðäè. éÿãèí áèëìÿê èñòÿéèðäè êè. ãàïûíû äà áàüëà.. î òöíä ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äÿ ïàð÷à äåéèëäè. éîõñà éîõ. Àäèúÿ àäàìëàð èäè.ïÿíúÿðÿëÿðèí ùàìûñûíà òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèøäè âÿ åëÿ áèë êè. Ìèëèñèîíåð ýþçöíö æóðíàëäàí ÷ÿêäè. ñîéóãäóð. éîõñà éîõ? — Ïðîïóñêóí âàð? — Íÿ? — Êàüûçûí âàð. áèð äÿ êè. ùå÷ áèð éåë îíëàðû òÿðïÿòìÿìèøäè. Õàíûì õàëà äàðâàçàéà éàõûíëàøäû. è÷ÿðèäÿí ùå÷ áèð ñÿñ åøèäèëìèðäè. Õàíûì õàëà öøöìöðäö. Ìèëèñèîíåðèí êþøêöíöí ãàïûñû à÷ûëäû âÿ èêè íÿôÿð áó áèíàäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö âÿ êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåäèá ýþçäÿí èòäè. Éóí øàë ýåò-ýåäÿ î ñåéðÿê. ÿëëÿðè äîíóðäó.. Ìèëèñèîíåð þçöíÿ ÷àé äÿìëÿéèðäè. — Áÿñ. éîõñà éîõ? Ñîíðà ÿëèíè ÿëèíÿ ñöðòäö. — Ìèëèñèîíåð åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿêè ÷àéäàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áàõäû êè. äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. þìðöíäÿ ùå÷ áèð ÿë îíëàðû à÷ìàìûøäû. òöíä-ýþé ðÿíýëè äàøäàí éîíóëìóøäóëàð. ãàéíàéûá. îíäà íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áóðàíûí áþéöéöéíÿí èøèì âàð! — Øèïéîí òóòìóñàí? — Íÿ? — Ùå÷ íÿ. áèð àçäàí áèíàäàí áèð íÿôÿð äÿ ÷ûõäû. ñîíðà ÷åøìÿéèíè ýþçöíäÿí àëíûíà ãàëäûðûá ëàï äèããÿòëÿ áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. ÿëè èëÿ ÷àéäàíû éîõëàäû. èïäÿí òîõóíìàìûøäû.

åâèíÿ. àõ÷è? Íèéÿ ýåòìèðñÿí? — Ñÿíèí èøèí äåéèë! — Âàõ! Ñÿíèíëÿ áèð åâäÿ éàøàéàíëàð ýþð íÿ ÷ÿêèð!. Ãàð êÿñìèøäè. èñòÿäèéèíÿ ÿðèçÿ èëÿ éàç. ñÿí ìÿíè äÿëè åëÿéÿúÿêñÿí? Íÿ äàâà ñàëûðñàí áóðàäà? Ùà. Ìèëèñèîíåð: — Àõ÷è.— Âàõ! Ëàï âàúèá èøäèð? — Ùÿ. — ñÿí íÿ íàèâíè àäàìñàí?. — äåäè... ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ áó äÿôÿ öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê áèð ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. àììà ñîéóã êöëÿê áàøëàìûøäû. Õåéëè ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. àõ÷è. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû áàüëàäû.. Ìèëèñèîíåð ÿëèíè ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè òåëåôîí àïàðàòûíà óçàòäû: — Ãîé áèð äåæóðíóéà çÿíý åëÿéèì. Áàõàðëàð ÿðèçÿíÿ. ÷àüûðàðëàð ñÿíè. áàáàìûí ñÿíèí áàáàíà áîðúó âàð? Ýåò.. Ýåò åâÿ. êö÷ÿ èëÿ ñöðÿòëÿ þòöá-ýåòäè. Êöëÿê ýåò-ýåäÿ áÿðêèéèðäè âÿ ãàð òÿçÿäÿí éàüìàüà áàøëàìûøäû. áó âàõò Õàíûì õàëà äà áèð çÿíý ñÿñè åøèòäè. 432 . Áó áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿêè î òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð åëÿ-åëÿúÿ òÿðïÿíìÿç èäè âÿ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêöí î áàëàúà ïÿíúÿðÿñè áó áèíàäà éåýàíÿ ïÿðäÿñèç ïÿíúÿðÿ èäè. áèðäÿí ÿëèíäÿêè ñòÿêàíû éàðûì÷ûã ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó. — Î êèìäè åëÿ? — Äåæóðíóäó äÿ.. ýÿëèá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû: — Áóðàäà äóðìàãäàí íÿ ÷ûõàúàã. — Ñÿí äÿ ãàë áó õîñìàíäà! — Õàíûì õàëà êþøêöí ãàïûñûíû àðäûíúà ÷ûðïûá éåíÿ äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû âÿ éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. — Ìÿíÿ áóðàíûí áþéöéö ëàçûìäûð. Áóðàäà äóðóá îíó ýþçëÿéèðñÿí? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ýåò. — Ñÿíÿ áîðúó ãàëìàéûá! Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè âÿ ãàïûñûíû áàüëàäû. õîø ýÿëäèí!. àé êèøè! Áàøà äöøìÿäèí ñÿí? — Àðà. Ìèëèñèîíåð ÷àé è÷èðäè. ñîíðà êþøêöíÿ ãàéûòìàäû.

Áóíäàí ñîíðà ùÿð äÿôÿ áèíàäàí áèð àäàì ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. áèð ëîõìà ÷þðÿê éå äà!. Àðà. äîíäóí àõû! Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ùå÷ îëìàñà. Ãàð áÿðêèéÿíäÿ âÿ êöëÿê äÿ ëàï øèääÿòëÿíìÿéÿ áàøëàéàíäà ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ Õàíûì õàëàäàí þòðö êþøêäÿí ÷ûõäû: — Àõ÷è. ýåò. éåíÿ Õàíûì õàëà áóðàíûí èø÷èëÿðèíÿ éàõûíëàø4-28 433 . åâäÿí ýÿòèðäèéè êîëáàñà÷þðÿéè äÿ éåéÿ áèëìèðäè. Áó âàõò éåíÿ äÿ áèð íÿôÿð êþøêöí è÷ÿðè ãàïûñûíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. éîõ. àììà åëÿ áèë êè.. — Àðà. ÿìÿëëè-áàøëû ÷àé äà è÷ÿ áèëìèðäè.. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè.Áàéàã ùÿéÿòäÿí ÷ûõìûø öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê ìàøûí ýåðè ãàéûòäû. Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòöá êþøêÿ ñàðû ýåòäè. éÿíè êè. áèð ñþç äåìÿäè. áèð äÿíÿ äÿ âûãîâîð! Áó äÿôÿ Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè: — ×îõ áþéöê âÿçèôÿí âàð! Ùåéô!. áó íÿòÿð àäàìäû?.. éåíÿ òåç-òåç êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. êëéàíóñ!. Õàíûì õàëàéà òÿðÿô äþíäö: — Ýÿë áèð ñòÿêàí èñòè ÷àé è÷. ìàøûí è÷ÿðè ýèðäè. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíû à÷äû. ñÿíèí öñòöíäÿí ìÿíè èøäÿí ÷ûõàðäàúàãëàð. áó àðâàäûí ýåò-ýåäÿ øèääÿòëÿíÿí ÷îâüóí è÷èíäÿ áåëÿúÿ ñààòëàðëà î äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíûá äóðìàñû îíäàí ÷îõ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè íàðàùàò åäèðäè. áèð äÿ áó àðâàäà òÿðÿô áàõìàéàúàã. îòóðäó âÿ éÿãèí þçöíÿ ñþç âåðäè êè. ôèêðèíè òîïëàéûá ùÿìèøÿêè êèìè. Áöòöí ýöíîðòà áåëÿúÿ êå÷äè. áó àäàì éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. àé òÿðñ ìóñóðìàí. ÷öíêè î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð Õàíûì õàëàéà áàõàáàõà éàâàøúà áàøûíû òÿðïÿòäè âÿ Õàíûì õàëà äà î ñààò áàøà äöøäö êè. Ìèëèñèîíåð äåéèíÿ-äåéèíÿ êþøêÿ ãàéûòäû. Ìèëèñèîíåð äåäè: — Ìÿçùÿá ùàããû. ãàïûíû áàüëàäû.. Ìèëèñèîíåð: — Áàõ! — äåäè. áåëÿ äÿ àðâàä îëàð? Áóíóí äèëè çÿùðèìàðäûð. «Îãîíéîê» æóðíàëûíûí êþùíÿ íþìðÿëÿðèíè îõóéà áèëìèðäè. àììà êþøêöí ãàïûñû àüçûíäà àéàã ñàõëàäû. éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. áàøûíäà ãàðàýöë äÿðèäÿí õÿç ïàïàã âàð èäè âÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí äèããÿòëÿ áó àäàìà áàõûá èòè àääûìëàðëà îíà éàõûíëàøäû. àììà àüçûíû à÷ûá áèð ñþç äåìÿäè. áó àäàìûí ÿéíèíäÿ ãàðà ïàëòî. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû áàüëàäû.

þçöíö äàùà àðòûã éûüûøäûðäû. Õàíûì õàëà äà áó àäàìëàðäàí ùå÷ áèðèíÿ éàõûíëàøìûðäû. Ìèëèñèîíåð þçöíö ñèì êèìè òàðûì ÷ÿêèá. Õàíûì õàëàéà åëÿ ýÿëäè êè. òÿêúÿ ýþçëÿéèðäè. Î áþéöê áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàâàø-éàâàø ãàðëà þðòöëöðäö âÿ òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äàùà ýþðöíìöðäö. àíàñûíûí ñèôÿòèíè ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðäè. ãàð øöøÿëÿðè òàìàì þðòìöøäö. ãÿôèëäÿí àòàñûíûí. ãàð øöøÿíè òóòìàñûí. ãàðà «åìàäèí»ëÿð ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ýåäèðäè âÿ Õàíûì õàëà äàùà áó áèíàäàí ÷ûõàí àäàìëàðà. Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. î áèðè çÿíýëÿðÿ îõøàìàäû âÿ ìèëèñèîíåð äÿ åëÿ áèë êè. ñÿí èñòÿéÿí àäàì äåéèë áó. ñîíðà ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ìàøûíëàðà éîõ. éàõûíëàøìà. ùÿðäÿí äÿ Àáóçÿðèí âÿðÿìäÿí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòè Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Éóí øàëûí öñòöíÿ äöøìöø ãàð äîíóá ãàëàãëàíìûøäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿð äÿôÿ áàøûíû òÿðïÿäÿíäÿ øàëûí öñòöíÿ éûüûëìûø ãàð õûøûëäàéûðäû. î ãàðàíëûã ãûø àõøàìûíûí ýþçö èäè. ìèëèñèîíåðÿ áàõûðäû. éÿíè êè. Õàíûì õàëà ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ êþê áèð êèøè îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ýÿëèá ìàøûíûí àðõà ãàïûñûíû äàðòûøäûðàíäà áó àäàì òÿÿúúöá äîëó ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû. áó äÿôÿêè çÿíý ñÿñè õóñóñè ñÿñëÿíäè. äöç äàéàíìûøäû âÿ ñàü ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ èäè. êþøêöí èøûüû éàíìûøäû âÿ î áàëàúà ïÿíúÿðÿ åëÿ áèë êè. Ñöðöúö éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéÿí ìàøûíû áèð àíëûã ñàõëàäû âÿ àðõàäà îòóðìóø î êþê àäàì þçö ãàïûíû à÷äû: 434 . Àõøàì äöøöðäö âÿ èíäè äàùà êö÷ÿëÿðè áöðöìöø ãàð î àõøàì è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðûðäû. ùå÷ áèð ñÿáÿá îëìàäàí áèðäÿí-áèðÿ óøàãëûã èëëÿðèíè àðâàäûí éàäûíà ñàëäû. ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. áóíäàí ñÿíÿ áèð êþìÿê îëìàç. àììà ãàðûí î éöíýöë õûøûëòûñû ùå÷ ìÿòëÿáÿ äÿõëè îëìàäàí. Î áèíàíûí è÷èíäÿí ýåò-ýåäÿ äàùà ÷îõ àäàì ÷ûõûðäû. è÷ÿðè ýþðöíñöí. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð êþøêäÿí ÷ûõûá î áàëàúà ïÿíúÿðÿíè òÿìèçëÿéèðäè êè. òÿëÿñèê êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ éàëíûç Õàíûì õàëàíûí ùèññ åëÿäèéè áèð òÿðçäÿ áàøûíû òÿðïÿäèá òÿñäèã åòäè: ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè àäàì èäè.ìàã èñòÿéÿíäÿ éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. çÿíý ñÿñè ýÿëèðäè âÿ ìèëèñèîíåð úÿëä êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷ûðäû.

ãîéäó åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ. Ùÿìèí ãûø ýöíöíöí ñÿùÿðè ìèëèñèîíåð þç ñîéóã êþøêöíäÿ îòóðóá ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. âàëëàõ. — Ýþðñÿëÿð ñÿíè. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè. àììà ìèëèñèîíåð áèð ìöääÿò ùÿìèí àðâàäà áàõäû. áèëëàõ. — Ñîíðà 435 . éîõñà éîõ. ñîíðà Õàíûì õàëàéà áàõäû. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè âÿ äàéàíäûüû éåðäÿí äÿ òÿðïÿíìÿäè. ÷àéäàíûí ñóéóíó éîõëàäû êè. àììà ñîéóã äà ùèññ åëÿìèðäè. äöíÿí àõøàì ìàøûíûí ãàáàüûíû êÿñÿí àðâàä éåíÿ ýÿëèá.. åùòèéàòëà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. áèð ìöääÿò óçàãëàøûá ýåäÿí î ìàøûíûí àðäûíúà áàõäû. áèð øåé åëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. ñîíðà òÿëÿñèê Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäû: — Ýåò áóðäàí. áóíäàí ãàí èéè ýÿëèð! Àðà. Ìèëèñèîíåðè ñÿùÿð-ñÿùÿð ÷àüûðûá éàõøûúà äàíëàìûøäûëàð âÿ èíäè òåëåôîíëà íþâáÿò÷èéÿ õÿáÿð âåðìÿëè èäè êè. Ìèëèñèîíåðèí ãàíû ãàðà èäè. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿéÿ. Áàêûéà øàõòà äöøäö. äîëóäó. ñîíðà áó àðâàäûí âÿ þç áÿõòèíèí ãàðàñûíà äåéèíÿ-äåéèíÿ ùå÷ ùàðà çÿíý åëÿìÿäè. Áöòöí ýåúÿíè ãàð éàüäû. ìÿçùÿá ùàããû. ñÿí íÿ áèëèðñÿí? — Âèíîâàò! Ñîíðà êþê êèøè ñöðöúöéÿ ÿìð åòäè: — Ñöð! Ìàøûí éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ áöòöí áóíëàð î ãÿäÿð ñöðÿòëÿ îëäó êè. — Àðà. ñîíðà úèáèíäÿí éåêÿ áèð äÿñìàë ÷ûõàðûá ÷åøìÿéèíèí øöøÿëÿðèíè ñèëìÿéÿ áàøëàäû âÿ áó äÿì êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí éåíÿ äÿ äÿìèð äàðâàçà èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø Õàíûì õàëàíû ýþðäö. ýåðè äþíäö âÿ àç ãàëà òîïóüàúàí ãàðà áàòà-áàòà î áèíàíûí éàíûíäàí óçàãëàøäû. éàõøû îëìàç. áåëÿ îëàúàã. — äåäè. äóðóá êþøêäÿí áàéûðà ÷ûõäû. Î ãàðà ìàøûí óçàãëàøûá ýþçäÿí èòäè. Ìèëèñèîíåð åëÿ-åëÿúÿ òàðûì äàéàíìûøäû. áóíóí õàòàñû ìÿíèì áàøûìäà ÷àòëàéàúàã..— Íÿäè? Íÿ îëóá? — Ñèçèíëÿ èøèì âàð! Êþê êèøè éåíÿ äÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû: — Áó êèìäèð áåëÿ? Ìèëèñèîíåð áÿäÿíèíè äàùà äà òàðûì ÷ÿêäè: — Áèëìèðÿì! Êþê êèøè ãûøãûðäû: — Áÿñ. àéàãëàðûíû ùèññ åëÿìèðäè.

. àõ÷è. Ö÷öíúö ýöí äÿ áåëÿ êå÷äè. Èêè ýöí áþéöê èúëàñ îëàúàã. Ìèëèñèîíåð äàùà áèð ñþç äåìÿäè. áóðäà éîõäóð. íÿ äÿ ýåòäè. — Áó. Î ãàðëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëà ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè î áþéöê áèíàíûí äÿìèð äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êöíúöíäÿ äàéàíäû âÿ ùÿìèí ýöí ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ åëÿúÿ åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõà-áàõà Õàíûì õàëàíûí éàíûíà ýÿëäè: — Àé àðâàä. Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ýåúÿ äöøÿíÿ êèìè. ÿëáÿòòÿ. àììà Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè ìàøûí íÿ ýÿëäè. þç èøèíäÿ îë. éå áóíó ùå÷ îëìàñà. — Ùà èíäè ìÿí áóðäà éûõûëûá þëÿ áèëÿðÿì. àõ÷è. úèääè îòóðóá äöç ãàáàüà áàõûðäû âÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êÿíàðûíäà 436 . — Óøàãëàðûìûí úàíûíà àíä îëñóí êè. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìèëèñèîíåð åéíè åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõûá þç ñîéóã êþøêöíÿ ãàéûòäû. Áèð äÿôÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí ãàðà «åìàäèí»äÿ Ìóõòàðû ýþðäö.. î äåéÿí ñþç èäè êè. ìèëèñèîíåð äÿ éåðèíè áàøãàñûíà òÿùâèë âåðäè. íÿ îëñóí? — Ñîíðà áó èêè ýöíäÿ íå÷ÿíúè äÿôÿ áó àðâàäà äåéèëÿí ñþçëÿðèí ÿùÿìèééÿòñèçëèéèíÿ ÿìèí îëóá øèíåëèíèí úèáèíäÿí áèð ïàð÷à ÷þðÿê ÷ûõàðòäû: — Àëà. — Îíñóç äà ýÿëìÿéèá. ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿ. Ìèëèñèîíåð: — Àðà. Àõøàì äöøäö.. àììà ýþçëÿäèéè ìàøûí éåíÿ äÿ íÿ ýÿëäè. î äà îðäà îëàúàã.. ùÿìèí áèíà áîøàëàíàúàí áóðäà äàéàíäû. ÷þðÿéè úèáèíÿ ãîéäó âÿ êþøêöíÿ òÿðÿô ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà àðõàäàí äåäè: — Ñÿíäÿí ìÿí ÷îõ ðàçûéàì. íóø îëñóí.. — äåäè. ýÿëìÿéèá.. éÿíè ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. Àðà. Õàíûì õàëà î ýöíö áèðèíúè äÿôÿ àüçûíû à÷ûá ñþç äåäè: — Áèðäÿí ýÿëäè?.. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðè î ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýöíö ùÿéàòäà äöíéàíûí ùÿð öçöíö ýþðìöø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè êþâðÿëòäè. íÿ äÿ ýåòäè. ñÿí ìÿíèì ñþçöìÿ èíàíìûðñàí?. Éàõ÷û àäàìñàí. ñÿíèí åâèí éîõäóð? — äåäè. áèíàäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû ÷ûõûá ýåòäè. Äîüðóñó. — äåäè... áèðäÿí ùÿð øåé îëà áèëÿð! — äåäè.ìèëèñèîíåð áèð àç éóìøàã ñÿñëÿ: — Ýåò åâÿ. èêè ýöí îðäà îëàúàã.. — Ýåò þçöí ÷þðÿéèíè éå. ãàð òóòìóø î ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí èøûãëàð äà ñþíäö. èøÿ ýÿëìÿéÿúÿê. Áþéöê èúëàñ âàð. àé òÿðñ àðâàä! Õàíûì õàëà: — ×îõ ñàü îë. àììà Ìóõòàð ùÿìèøÿêè êèìè.

òàíûäû. åëÿ áèë.. õåéëè ñîíðà Õàíûì õàëà ïèéàäà ýÿëèðäè âÿ ìÿùÿëëÿäÿ Õàíûì õàëàäàí äà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäó. ìèëèñèîíåð þçöíö åëÿ òàðûì ÷ÿêèá ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ äàéàíìûøäû êè. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. íÿôÿñ àëìûðäû. Õàíûì õàëà áàøà äöøäö êè. òÿêúÿ áóðàñû ùàìû ö÷öí à÷ûã-àøêàð àéäûí èäè êè. Ìÿùÿëëÿäÿ ãàðà «åìàäèí» éåíÿ äÿ ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíûðäû. Õàíûì õàëà ýåòäèéè î éåðÿ ßáäöëÿëèíèí èøè ö÷öí ýåäèð. ùèðñëÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. Ñöðöúö ìàøûíäàí äöøìÿê èñòÿäè. Ìèëèñèîíåð òÿëÿñèê àéàüà ãàëõäû. ùàìû áèëèðäè êè Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ùàðàñà ÷ûõûá ýåäèð. Õàíûì õàëà î ãàðà «åìàäèí»äÿí äÿ. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá åâÿ ýåäèðäè âÿ ùå÷ êèì Ìóõòàðà ùå÷ íÿ äåìèðäè. àììà êþê êèøè: — Ëàçûì äåéèë. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ áàøûíû éöíýöëúÿ òÿðïÿòäè. ÿëáÿòòÿ. ãà÷à-ãà÷à äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí äÿ àðòûã îëñóí.. áèð òàõòà ïàð÷àñû èäè. Áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. ýþçëÿäèéè ìàøûí ùÿéÿòäÿäèð. èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿäè.. Äþðäöíúö ýöí Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí áèíàíûí äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç äàéàíàíäà ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõäû. î òåëåôîí àïàðàòûíäàí äà. Õàíûì õàëà î çÿíýè åøèòäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû. — äåäè. åëÿ áèë úàíëû äåéèëäè. ãàð òóòìóø ïÿíúÿðÿëÿðäÿ òöíä-ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí âÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí èøûãëàð áèð-áèð ñþíäö âÿ íÿùàéÿò. ßáäöëÿëè èñÿ ýÿëèá ÷ûõìûðäû. àììà ìÿùç ùàðà ýåòäèéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ úàìààòû êèìè. — Ñîíðà ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. áèíà éåíÿ äÿ áîøàëìàüà áàøëàäû. ÷îõ èñòÿéèðäè êè. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ î ãàðà ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ýÿëèá äöç ìàøûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Éåíÿ äÿ áöòöí ýöíö ãàð éàüäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿðäÿíáèð ãàëûí éóí øàëûíû ÷ûðïà-÷ûðïà àõøàìà ãÿäÿð ýþçëÿäè.. Ùÿìèí êþê êèøè áèðèíúè ýöí îëäóüó êèìè.äàéàíûá ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí çÿíäëÿ áàõàí Õàíûì õàëàíû ýþðìÿäè. — Áó íÿäèð áåëÿ? Éåíÿ íÿ èñòÿéèðñÿí? — Ñÿíÿ ñþçöì âàð! — Íÿ ñþçöí? 437 .

Áèð äÿ ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿí! — Íÿ? — Êþê êèøè ùåéðÿòëÿ áàøûíû ãàáàüà óçàòäû. óçóí ãàò-ãàò òóìàíûíà. Áàëàêÿðèì ùÿìèí ýåúÿ àäàìëàðûí áèð-áèðè èëÿ ñàâàøûíäàí.. ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿíäèð! Àäàì äþéöëñÿí ñÿí áÿéÿì? Èíñàí äþéöëñÿí? Äöíéàíû åëÿ áó ìàøûíëà òóòóá ýåäÿúÿêñÿí? — Õàíûì õàëà èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿéèá äàéàíìûøäû âÿ éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè.. ñîéóãäàíìû ýþìýþé ýþéÿðìèø ñèôÿòèíÿ áàõäû. öñòöíÿ ìàøûí èøûüû äöøìöø àðâàäûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. øèêàéÿòèí? Áó íÿ áèàáûð÷ûëûãäûð áåëÿ? — Ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì!.Î ýåúÿ ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð. äöíéàíûí áþéöê-áþéöê äàâàëàðûí438 . ãàð äöøöá äîíìóø øàëûíà. ßçèçàüà ÿìèéëÿ áèð éåðäÿ ßëèàááàñ êèøè þçö Õàíûì õàëàýèëÿ ýÿëäè. ùå÷ êèì áèçè åâÿ ÷àüûðìàäû âÿ áèç äÿ äîéóíúà òîíãàëûí ãûðàüûíäà îòóðäóã. ßáäöëÿëè èëÿ ýþðöøöá õîøýÿëäèí åëÿäè. — Äåäèì êè.. Ùÿìèí ýåúÿ áèç äÿ êö÷ÿäÿ áÿñ äåéÿíÿ ãÿäÿð ãàðòîïó îéíàäûã. ßáäöëÿëèíè áóðàõûáëàð. Êþê êèøè ìèëèñèîíåðÿ: — Áóðàõ áóíó è÷ÿðè! — äåäè âÿ úÿëä àääûìëàðëà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà ãàéûòäû.. ýÿëèá åâÿ âÿ ùÿìèí ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýåúÿñè Ùÿñÿíàüà ÿìèéëÿ.— Øèêàéÿòèì âàð! — Êèìäÿíäèð. ãîøóíëàðûí áèð-áèðè èëÿ âóðóøóíäàí. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè ìàøûíûí êàïîòóíäàí ÷ÿêäè. ñîíðà Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà òîíãàë ãàëàéûá Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè áèð áàéðàì ýÿëìèøäè. ùèðñäÿíìè. ùÿéÿúàíäàíìû. ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè Áàëàêÿðèìèí õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ äàíûøäûüû î óçàã âÿ ñåùðëè ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñäûã âÿ åëÿ áèë êè. Ìÿùÿëëÿéÿ õÿáÿð éàéûëäû êè. ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì. Àüàùöñåéí ÿìèéëÿ. — Íÿ äåäèí? Åëÿ áèë êè. Êþê êèøè áÿäÿíèíÿ éàðàøìàéàí áèð úÿëäëèêëÿ ìàøûíäàí äöøäö âÿ ýÿëèá Õàíûì õàëàéëà öçáÿöç äàéàíäû.. ÿëè ãóëàüûíûí äèáèíäÿ î úöð òàðûì äàéàíìûø ìèëèñèîíåðè áèð-èêè äÿôÿ éåðèíäÿ éûðüàëàòäû. . ìèëèñèîíåðÿ áàõäû.. áèð êöëÿê ÿñäè. àé àðâàä. ñîíðà øàëûíû ÷ûðïäû âÿ î êþê êèøèíèí àðäûíúà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà äàõèë îëäó. àç ãàëà äèçÿúÿí ãàðà áàòìûø àéàãëàðûíà áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Áöòöí ýöíö ìÿíè ýþçëÿéèðñÿí áóðàäà? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè..

áó äÿôÿ î ãàðà «åìàäèí» Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíìàäû. Ìóõòàð äà Õàíûì õàëàíû ýþðäö. äöíéàíûí î ÿí áþéöê äàâàñû áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ êèøè ãîéìàéàúàã. î ñààò áàøà äöøäöì êè. àììà áó âàõò Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû âÿ ùÿéÿòÿ áîéëàíäû.. éÿíè êè. áèð äÿ êè. Ìóõòàð éåíÿ ìÿíÿ áàõäû: — Ùàðàäà îëóð î? Ìÿí áàøûìûí èøàðÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíè ýþñòÿðäèì âÿ Ìóõòàð úÿëä òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè ãàëõìàã èñòÿäè. ñîíðà îíóí áàëàúà ãóëàãëàðûíà áàõäûì âÿ íÿäÿíñÿ.äàí-äàëàøëàðûíäàí ñþéëÿäè. Ìóõòàð ÷îõ òÿëÿñèð âÿ áóðàñû äà ìÿíèì ö÷öí òàìàì àéäûí èäè êè. î âàõò ùå÷ áèðèìèçèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè.. àììà ýþðäöì êè. ãàáàüà äöøöá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäèì. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá äàëàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû. ùÿ. Ìÿí ÿââÿëúÿ Õàíûì õàëàýèëèí ùàðàäà éàøàäûüûíû Ìóõòàðà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäèì. ßëáÿòòÿ. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð âÿ éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿòäèì êè. ýöíîðòàéà éàõûí êö÷ÿíèí àøàüûñûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö âÿ ùàìû áóíà òÿÿúúöá åòäè. ñîíðà ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Ñÿí áóðäà îëóðñàí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. ÷öíêè Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è éàëíûç ñÿùÿðëÿð Ìóõòàð èøÿ ýåäÿíäÿ âÿ àõøàìëàð èøäÿí ãàéûäàíäà ýþðöíÿðäè. ñàëàìûíû èñÿ àëìàäû. êèøè òÿêúÿ áèç îëàúàüûã. ìÿíèì Ìóõòàðà éàçûüûì ýÿëäè. — Ýþñòÿð ýþðöì ùàðàäà îëóðëàð?. — äåäè. éàâàø439 . Ìóõòàðûí áåëÿúÿ òÿëÿñìÿéè Õàíûì õàëàíûí ýöúöíäÿíäèð. òàõòà ïèëëÿêÿíèí öñòöíäÿ äàéàíäû âÿ î çàìàí ìÿí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ áèð àäàìûí áàøãà áèð àäàìûí íÿçÿðëÿðè àëòûíäà. Áàëàêÿðèì.. ùÿ. Ìóõòàð äà ìÿíèì àðäûìúà ýÿëäè. þçö äÿ òàìàì ñþçñöç-ñþùáÿòñèç. ÿëáÿòòÿ. Àíàì ÿëèíÿ áåë àëûá ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíû ãàðäàí òÿìèçëÿéèðäè âÿ Ìóõòàð è÷ÿðè ýèðèá ñàëàì âåðäè. äàëàíà à÷ûëàí ãàïûëàðà áàõäû. àíàì òÿÿúúöáëÿ Ìóõòàðà áàõäû. Ìóõòàð òÿëÿñèê: — Ýÿë. Àü Äÿâÿíèí àäàì êèìè äèë à÷ûá äàíûøìàüûíäàí äåäè. äöíéàíûí ÿí áþéöê äàâàñû ïóñãóäà äàéàíûá áèçè ýþçëÿéèð âÿ ëàï àç âàõò êå÷ÿúÿê. áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ìÿí äÿ ãà÷à-ãà÷à äàëàíûìûçûí ãàáàüûíà ýÿëäèì. Ìóõòàð ñîðóøäó: — Îíëàð äà áóðàäà îëóð? Ìÿí. Î ýþçÿë ãûø ýåúÿñèíèí ñÿùÿðè.

— äåäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. ñîíðà ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñè ýÿëäè.. — Àììà ÷ûõ ýåò. ÿñëèíäÿ. ßëÿêáÿð? Ìÿí: — ßíòèãÿäèð. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿ îòóðóá òÿêáàøûíà ãóòàá áèøèðèðäè âÿ òàâàäàêû èñòè ãóòàáëàðäàí áèðèíè ýþòöðóá öñòöíÿ ñóìàã ñÿïäè. îä òóòóá éàíûðäû. ùå÷ âàõò áåëÿ ñóàë âåðìÿçäè. éå. Õàíûì õàëà áöêöá ùàçûðëàäûüû áþéöê áèð áàüëàìàíû îüëóíà âåðäè âÿ Àäèë ãîëòóüóíäàêû ùÿìèí áàüëàìà èëÿ ùÿéÿòÿ äöøöá ìÿíè ÷àüûðäû: — Ýåäÿê. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íÿ èñòÿéèðñÿí? Ìóõòàð ìÿðä-ìÿðäàíÿ äåäè: — Ìÿíÿ ÿìð åëÿéèáëÿð êè. ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. Õàíûì õàëà áó ãóòàáû êèìèí÷öíñÿ õöñóñè áèøèðèð. èøèì âàð ñÿííÿí. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íåúÿ ãóòàá ÷ûõûá. éîõñà êè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè áàüëàäû. Ìÿí àüçûì éàíà-éàíà î èñòè ãóòàáû ëÿççÿòëÿ éåäèì. áàëàúà ãóëàãëàðû äà ãûïãûðìûçû ãûçàðìûøäû âÿ î áàëàúà ãóëàãëàðûí ãûçàðòûñû äà. — äåäè. ßëÿêáÿð.. ùÿìèí ãûø ýöíö Ìóõòàðûí ñèôÿòè åëÿ áèë êè. ñÿíäÿí öçð èñòÿéèì. ßëáÿòòÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àüëûüûäûð. ßëÿêáÿð. áó äàëàíà äÿéìÿñèí! Ìóõòàð ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëà î ãûø ýöíö ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø Ìóõòàðû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí öñòöíäÿ ÷îõ ñàõëàìàäû: — Éàõøû. Áèðäÿí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè àðàëàéûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Ãàëõ éóõàðû. ÿëáÿòòÿ. ßëÿêáÿð. Äîüðóäàí äà ýöíîðòà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû ýÿëèá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Àäèë ìàøûíäàí äöøöá åâëÿðèíÿ ãàëõäû. òÿêúÿ î ãûø ñîéóüóíóí ãûçàðòûñû äåéèëäè. òÿìèçëÿäèéè ãàðûí õûøûëòûñû åøèäèëèðäè. òÿìèçëè440 . ñîíðà ùÿìèí ñÿñ äÿ èòäè. áèð äÿ àéàüûí áó ùÿéÿòÿ. áþéöê áèð ùÿâÿñëÿ Àäèëèí ìàøûíûíà ìèíäèì âÿ áèç øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷èá ýåäÿ-ýåäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.éàâàø íåúÿ ãûïãûðìûçû ãûçàðäûüûíû ýþðäöì. ãàð áàñìûø øÿùÿðèí î àüëûüû. ùÿéÿòèìèçÿ ùÿìèøÿêè ñàêèòëèê ÷þêäö âÿ î ñàêèòëèê è÷èíäÿ éàëíûç àíàìûí ÿëèíäÿêè áåëèí ñÿñè.

åëè. — ãûøãûðäû.. ìàòàüûíû. ãóòàáäûð. àïàð. óøàãëàðû ö÷öí. — äåäèì. — Ïàéäû. è÷ÿðèäÿ ëîïà áûüëû áèð ìèëèñèîíåð îòóðìóøäó âÿ ÿëëÿðèíè éàíûíäàêû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòóá ãûçûíûðäû. — Àðà. éîõñà î ùÿìèí àðâàääû? — ñîðóøäó âÿ åëÿ áèë êè.. Äå êè. Àäèë ìàøûíû áþéöê áèð áèíàäàí áèð àç àðàëûäà ñàõëàäû âÿ éåêÿ äÿìèð äàðâàçàíûí éàíûíäàêû áàëàúà áèð êþøêö ìÿíÿ ýþñòÿðèá äåäè: — Ýþòöð áó ãóòàáëàðû. òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. ìÿçùÿá ùàããû. àïàðàã áó ïàéû âåðÿê. èéèíäÿí áàøà äöøäöì êè. áó íÿ çàùìàòäû áåëÿ? Êëéàíóñ. — äåäèì. Áèðäÿí î ëîïàáûü ìèëèñèîíåð: — Àðà. áó íÿäè áåëÿ? — ñîðóøäó. Ñèçÿ. — Àíàì òàïøûðûá êè. áèð äÿ óøàãëàðóâóçà. — Ùàðà ýåäèðèê? — ñîðóøäóì. — äåäèì. ãàïûíû à÷äûì. Ìÿí áàüëàìàíû ýþòöðöá ìàøûíäàí äöøäöì âÿ êö÷ÿíèí ãàðûíà áàòà-áàòà ùÿìèí êþøêÿ ýåòäèì. Ìÿí: — Ñàü îëóí. îðäà áèð ìèëèñèîíåð îòóðóá. áöòöí ñèôÿòèíÿ áèð èøûã ýÿëäè. — Î àðâàäà ìÿíäÿí ÷îõëó-÷îõëó 441 . áó éàä êö÷ÿëÿðÿ êå÷èá âÿ áó éàä êö÷ÿëÿðè ìÿíèì÷öí äîüìàëàøäûðûá. î áàøãà àðâàääû!. — äåéèá êþøêäÿí ÷ûõäûì âÿ î ìèëèñèîíåð äÿ àéàüà ãàëõûá ìÿíèì àðäûìúà êþøêäÿí ÷ûõäû. ìàòàüûíû? — Õàíûì õàëàäû äÿ. — Õàíûì õàëà êèìäè. âåð îíà. ïàéäû. áèð äÿ ìèçèí öñòöíäÿêè î ñÿëèãÿëè áàüëàìàéà áàõäû: — Ùà-à? Ìÿí: — Ùÿ. — Õàíûì õàëà ãóòàá áèøèðèá ñèçÿ ýþíäÿðèá.. ßëÿêáÿð. ÷îõ ñàü îëñóí! Àðà. ÷öíêè áó ñóàëà áàøãà áèð úàâàá òàïìàäûì. áó ïàéû ùå÷ êèìäÿí ýþòöðìÿçäèì. Ìÿí ÿëèìäÿêè áàüëàìàíû îíóí ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí (Ãîúàíûí éàçû ìèçè êèìè áèð ìèç èäè) öñòöíÿ ãîéäóì.éèäèð. Àäèë Õàíûì õàëàíûí âåðäèéè î áàüëàìàíû ìÿíèì éàíûìà ãîéìóøäó âÿ ìÿí ùÿìèí áàüëàìàíûí èñòèñèíäÿí. Ìèëèñèîíåð éåíÿ òÿÿúúöáëÿ áèð ìÿíÿ. àíàì ýþíäÿðèá îíóí ö÷öí. — Àðà. — Àðà. âàð å. àììà î àðâàä êè.

ùÿð éåðäÿí áèð àçóãÿ àëûá î ùÿñèð çÿíáèëè äîëäóðìàã ìÿíèì ö÷öí äöíéàäà õîøáÿõòëèê. Àðàç ÷àéûíäàí áó òÿðÿôäÿ àòàìûí ìÿíäÿí âÿ àíàìäàí áàøãà ùå÷ êèìè éîõ èäè. èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëäè. Ìóõòàðûí âÿçèôÿñèíè àøàüû ñàëûáëàð. 442 . áÿõòÿâÿðëèê äåéèëÿí áèð øåé âàð èäèñÿ — î èäè. Àíàì éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ äåäè: — Éàçûã Êöáðà. ùÿðýàù ìÿí äÿ. áóíà ýþðÿ äÿ âÿçèôÿñèíè òÿçÿäÿí áþéöäöáëÿð. ÷öíêè. äöíÿí ðÿùìÿòÿ ýåòäè. èëäÿ áèð äÿôÿ-èêè äÿôÿ àòàìëà ñÿôÿðÿ ÷ûõûðäûì (î ñÿôÿðëÿð íèñáÿòÿí éàõûí ñÿôÿðëÿð îëóðäó: Ìàùà÷ãàëàéà. àüëàìàãäàí àíàìûí ýþçëÿðè ãûçàðûá. ýþçÿë èäè âÿ îíó òÿê ãîéóá ýåòìÿê äöçýöí äåéèëäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. — äåäè. àíàì äà ñàü-ñàëàìàò ýþçöíöí ãàáàüûíäàéäûãñà. àììà àíàì úàâàí èäè. ùÿì ýÿçèðäèì. àììà ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Ìóõòàðû èøÿ àïàðìàã ö÷öí éåíÿ äÿ ãàðà áèð «åìàäèí» ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. ýóéà Ìóõòàð éàõøû èø÷èäèð.ñàëàì äå! Èøè äöçÿëäè äÿ îíóí éàãèí?! Àðà. ëàï óçàüû Ðîñòîâà ýåäèá ãàéûäûðäûã) âÿ áèð äÿôÿ ñöáù òåçäÿí ùÿìèí ñÿôÿðëÿðäÿí áèðèíäÿí Áàêûéà ãàéûòäûã. ìÿçùÿá ùàããû. Âàõ!. î ãàðà «åìàäèí» ýþðöíìÿäè âÿ Ìóõòàðûí áåëÿúÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëìÿéè áèçèì ùàìûìûçà ãÿðèáÿ ýþðöíöðäö. ãîðõóëó áèð øåé éîõ èäè. Ìóõòàðûí àðâàäû.. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. î óçàã ñòàíñèéàëàðäà òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðû ýþðìÿê. àòàìëà áèðëèêäÿ âàãîíó òÿìèçëÿìÿê. âàãîíäà éîë ýåòìÿê. éàõóä Ìèíâîäà. ùÿð ùàëäà. áóíà ýþðÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè... ÷öíêè èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýÿëìèøäè âÿ áó ìèíâàë èëÿ Ìóõòàð õåéëè ìöääÿò åâäÿí èøÿ. XIII Èëäÿ áèð äÿôÿ. åâÿ ýèðÿíäÿ ýþðäöê. ìÿí ùå÷ î úöðÿñè êèøè ýþðìÿìèøÿì!. äåìÿëè.. Ùÿìèí ýöíöí àõøàìû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Àòàì: — Íÿ îëóá? — ñîðóøäó âÿ ýöëöìñÿäè. ãàòàð äàéàíàíäà àòàìëà áèðëèêäÿ òàíûíìàç-áèëèíìÿç î óçàã ñòàíñèéàëàðäà âàãîíäàí äöøìÿê. Àòàì úèääèëÿøäè âÿ: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí. èêè äÿôÿ àòàì ìÿíè äÿ þçö èëÿ ñÿôÿðÿ ýþòöðöðäö. àíàì åâäÿ òÿê ãàëñûí. áèçèì÷öí äàðûõñûí. ùÿì äÿ âàãîíäà àòàìà êþìÿê åëÿéèðäèì âÿ ìÿí î ñÿôÿðëÿðè äöíéàäà ùÿð øåéäÿí àðòûã õîøëàéûðäûì. àììà.

Ùå÷ êèìëÿðèí ìàùíûñû ÿáÿäè ñóñóð.. ùÿð ùàëäà. Ìóõòàð äèíÿ äöøìÿíäèð âÿ öìóìèééÿòëÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. Äöçäöð. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàé÷ûí äàðûõûðäû âÿ ìÿíèì Êöáðà õàëàéà äà. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. XIV Î áèðè îòàãäàí ðîéàëûí ñÿñè ýÿëèð: ãûçûì Áàõûí ïðåëöäëÿðèíè ÷à- Áàõûí ïðåëöäëÿðè ùÿìèøÿëèêäèð. ëûð. ùÿìèøÿ èíñàíëàðëà áèð éåðäÿ îëàúàã. Ìóõòàð òÿê ãàëäû. äîüðóäàí äà áåëÿ îëìóøäó. áåëÿ áèð ñþùáÿò ýÿçèðäè. ãàðòàë äèìäèéè òÿêè èòèáóðóíëó. õàðèúäÿ ñààòñàç åìàëàòõàíàëàðû ýþðÿíäÿ. Àììà Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû ùàâàëàðû áèð äÿ ùå÷ êèì åøèòìÿéÿúÿê. XV Àõûð âàõòëàð Ýöëàüà òåç-òåç ìÿíèì éàäûìà äöøöð. Ìóõòàð ýèçëèíúÿ Ìîëëà ßñÿäóëëàéà ïóë âåðèá Êöáðà õàëà ö÷öí éàñèí îõóòäóðóá âÿ þçöíö äÿ ãîðõóäóá êè.. áó ýöí îíëàðû ìÿíèì ãûçûì ÷àëûð.. î èñòè ïåðàøêèëÿðäÿí éåìÿäèê. íàçèê ãàðàáûüëû áèð îüëàí èäè. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàñûç èäè.Êöáðà õàëàýèëèí åéâàíûíäàêû ñàõñû äèá÷ÿêëÿð. éöç èë áóíäàí ñîíðà äà êèìñÿ îíëàðû ÷àëàúàã.. áèð äÿ êè. Ýöëàüàíûí úöðáÿúöð êè÷èê àëÿòëÿðè éàõøû éàäûìäàäûð âÿ èíäè äÿ Áàêûäà. Áàõ íÿùÿíý èäè. Ìóõòàð Êöáðà õàëàíû ìîëëàñûç äÿôí åëÿòäèðäè. ñîíðà ìöùàðèáÿ áàøëàäû âÿ áèç áèð äàùà Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î äàäëû. Ýöëàüà èíäèêè êèìè ýþçöìöí ãàáàüûíäàäûð: ùöíäöðáîéëó. àììà Áàëàêÿðèì ùå÷ êèì èäè. î ýöëëÿðÿ äÿ ÷îõ éàçûüûì ýÿëäè. åëÿ áèë ãàïãàðà íàçèê èïÿê ñàïëàðäàí äöçÿëòìèøäèí. ñààòñàç àëÿòëÿðè ýþðÿíäÿ Ýöëàüà î ñààò éàäûìà äöøöð. î ïðåëöäëÿðè éöç èë áóíäàí ÿââÿë äÿ ÷àëûáëàð. Áó ÷îõ àúûäûð. áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿñèí. éà îëìàìûøäû. þçö äÿ áûüëàðû åëÿ èäè êè. 443 . áàøãà øÿùÿðëÿðäÿ. ýóéà. àììà. áèëìèðÿì. î ñàõñû äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿð áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Êöáðà õàëà þëäö. Ìóõòàð êèìè áèð àäàìûí þç þëöñöíöí öñòöíÿ ìîëëà ÷àüûðìàüû àäè úàìààòà ïèñ òÿñèð åäÿð.

ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí áåëÿúÿ ãîë-ãîëà ýÿçìÿêëÿðèíè ãÿáóë åëÿìèøäè. ãàëäû Áóááó ãóøóíà. ñàü ýþçöíÿ ãàëûí øöøÿ òàõàðäû âÿ òåç äÿ ñààòû äöçÿëäèá òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåäÿðäè (ÿëáÿòòÿ. âàð èäè. Ñîíà ùàðàñà êþ÷öá ýåòäè âÿ ìÿí áèð äÿ Ñîíàíû ýþðìÿäèì. Áàëàêÿðèì òöòÿéè áàéàãäàí áÿðè Ýöëàüà èëÿ Ñîíà ö÷öí ÷àëûðìûø âÿ öìóìèééÿòëÿ. áàõ. Ýöëàüà èëÿ Ñîíàéà ãÿäÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð ÿð-àðâàäû úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà áèð-áèðèíèí ãîëóíà ýèðèá éîë ýåòìÿìèøäè âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. Áó Áóááó ãóøó êè. ÷îõ äà ñÿäàãÿòëè àðâàä èäè. Ñîíà èøëÿäèéè òèêèø ôàáðèêèíÿ ýåäèðäè. òåàòðà äà ýåäèðëÿð. Ýöëàüà úÿáùÿéÿ ýåòäè. Èíäè éàäûìà äöøöð êè. áó ìóñèãè êèìÿñÿ ùÿñð îëóíóð. àììà áó õÿáÿðèí íÿ äÿðÿúÿäÿ äöç îëäóüóíó áèëìÿäèì. ìöùàðèáÿäÿí áèð íå÷ÿ èë ñîíðà ùàðäàñà. êè÷èê ÷àíòàñûíû à÷ûá àëÿòëÿðèíè ÷ûõàðäàðäû. 444 .Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ êèìèí åâèíäÿ ñààòû õàðàá îëñàéäû. ýåúÿ-ýöíäöç àðâàäû Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èäè. Ñîíà äà Áèëãåéèñäè. îíà ýþðÿ âàõòû àç îëóðäó êè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. àõøàì ãîøà òóòóí àëòûíäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûøäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèð õåéëè ìöääÿò òöòÿê ÷àëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äåäè: — Ëàï ãÿäèì âàõòëàðäà áèð Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð âàð èäè äÿ. éà äà òÿçÿäÿí åâäÿí ÷ûõûá ãîë-ãîëà êèíîéà ýåäèðäèëÿð. Âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðäóüóìóç ùÿìèí àõøàì ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. ýóéà. Áàëàêÿðèì ùÿð äÿôÿ ýþçëÿíèëìÿäÿí òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. áèëèðñèç. Áèð äÿ áèð äÿâÿãóøó âàð èäè. ìÿí áàøà äöøäöì êè. ãîë ñààòû èäèñÿ. ùÿòòà ìÿùÿëëÿäÿ äåéèðäèëÿð êè... Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð èëÿ Áèëãåéèñèí ñèðëÿðèíè áèð-áèðëÿðèíÿ ÷àòäûðûðäû. Áèð äÿôÿ Íîâðóç áàéðàìû ÿðÿôÿñè èäè. ùÿìèí Ñöëåéìàíäû. àõøàì äà èøäÿí ñîíðà éåíÿ ýþðöøöá åâÿ áèð éåðäÿ ýÿëèðäèëÿð. áó ãóøóí äà àäû Áóááó ãóøó èäè. ýóéà. ýóéà Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè äöç äåéèëìèø. î äà åëÿ Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí þçöäö. äåìèøÿì ñèçÿ.. Ýöëàüà âàõò òàïûá þçö ýÿëÿðäè. Ýöëàüà þç åìàëàòõàíàñûíà ýåäèðäè. ãàéûäûá ýÿëèá Ýöëàüà. ãàïûëàðûíû áàüëàéûá áöòöí àõøàìû åâëÿðèíäÿ îëóðäóëàð. åëÿ áèë áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ãàéäà-ãàíóíóíóí áó úàâàí ÿð-ÿðâàäà äÿõëè éîõ èäè. êèìäÿíñÿ ãóëàüûìà ÷àòäû êè. ùÿëàê îëäó âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðèíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò êå÷äè. àäû Áèëãåéèñ èäè. Áàëàêÿðèì êèìèíñÿ áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèð. Áó Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿðèí áèð àðâàäû âàð èäè.. ïóë ýþòöðìÿçäè). Î êè. Ýöëàüà îíà ýþðÿ áåëÿ òÿëÿñèðäè. Ýöëàüà äà. Ñÿùÿð òåçäÿí åâäÿí áèð ÷ûõûðäûëàð.

. ÷öíêè ìÿùÿëëÿíèí àãñàããàëû èäè). ßëèàááàñ êèøèíèí áó ñþçëÿðè ùÿìèøÿ ìÿíÿ òÿñèð åäèðäè. Äåìèðÿì ñÿíÿ êè. àììà ßëèàááàñ êèøèäÿí èíúèìÿê îëìàçäû. ùÿòòà þçö ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà áèçèì ùÿéÿòÿ ýÿëèðäè..» «— Îëýèíÿ. ßëèàááàñ êèøè òÿê éàøàäûüû ö÷öí ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû îíà òåçòåç ïàé ýþíäÿðèðäèëÿð. Àíàì ùèðñëÿíèðäè: — Óøàãñàí.. éàòýèíÿí?! ßëèàááàñ êèøè áèçèì äàëàíäàí áèð àç àøàüûäà. XVI ßëèàááàñ êèøè ùÿðäÿí Èáàäóëëàäàí ñþç äöøÿíäÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìèäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. åëÿ êè. ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõìûðäû. àøàüûäàí éóõàðû Õàíûì õàëàíû ÷àüûðûðäû.. áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ßëèàááàñ êèøèíèí õÿòðèíè ÿí ÷îõ èñòÿéÿí Õàíûì õàëàäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà õÿòðèíè ßëèàááàñ êèøè ÷îõ èñòÿéèð. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. Ùÿðäÿí àíàìäàí ñîðóøóðäóì: — Ìÿììÿäáàüûð êèì îëóá? Àíàì òÿëÿñèê: — Ùå÷ êèì. òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. áÿçÿí áèç äàëàøàíäà. óøàã èøèíëÿ ìÿøüóë îë äÿ!. ùÿòòà ãàïûáèð ãîíøóëàðû Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëàíûí äà õþðÿê áèøèðèá õöñóñè ñÿëèãÿ-ñÿùìàíëà ýþíäÿðäèéè ïàéû ýåðè ãàéòàðûðäû (ÿëáÿòòÿ. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí ïàéûíû ãÿáóë åäèðäè âÿ áÿçÿí..» «—ßäÿ. ßìèíÿ õàëàéà äà éàçûüûì ýÿëèðäè.. ãîðõóðàì àõûðäà Ìÿììÿäáàüûð îëàñàí!. — Áèëèðÿì. ïàéû ýåðè ãàéòàðäûüû ö÷öí.. áèéàáûð åëÿ áèçè àëÿìäÿ!. ìÿíèì äÿ Èáàäóëëàäàí çÿùëÿì ýåäèðäè... Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà éàøàéûðäû âÿ ùàìû áèëèðäè êè. àðàéà ïÿðòëèê äöøÿðäè... öçöíö ýþðìÿäèéèì î ðÿùìÿòëèê Ùÿìèääóëëà êèøèéÿ äÿ. áó çàéû áÿëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. áèð áàøãàñû îëñàéäû. äåéèðäè: 445 .. àììà ßëèàááàñ êèøè ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí.Ñîíà òåç-òåç ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèð âÿ ìÿí Ñîíà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì. ñÿí äÿ ìÿíèì÷öí Ìÿììÿäáàüûð-çàäñàí áÿéÿì?!». Éàò! — äåéèðäè. Éàõøû êè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áîéëàíûðäû. âàõòûíäà êþ÷äö áó äöíéàäàí. éà íÿ èñÿ ïèñ áèð èø ýþðÿíäÿ âÿ àíàëàðûìûçûí áèçÿ àúûüû òóòàíäà äåéèðäèëÿð: «—Âàëëàù. îëýèíÿ Ìÿììÿäáàüûð. ßëèàááàñ êèøè éîõ. ßëèàááàñ êèøèíèí îüëó îëóá.

Áó î äåìÿê èäè êè. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ ãûçû Íèñÿ õàëà äà àòàñûíûí òÿêúÿ Õàíûì õàëàéà ùþðìÿòèíè ãÿáóë åäèðäè.. ñèëèá-ñöïöðöðäöëÿð. ñàü ãàëìûøäû. ßëèàááàñ êèøè. Ùÿðäÿí ýåúÿ éàüûø éàüàíäà. áàëãàáàã ãóòàáû áèøèð ìÿíèì÷öí. éà Àäèëÿ. íÿâÿëÿðè âàð èäè âÿ Íèñÿ õàëà äà. àììà. Ñÿòòàð Ìÿñóì âàõòèëÿ ÷îõ áÿðê äîñò îëóáëàð âÿ î äîñòëàðäàí èíäè. éà ßáäöëÿëèéÿ. ßëèàááàñ êèøèíè êÿíäÿ. Õàíûì õàëàíûí ýþíäÿðäèéè ïàéà äà. áèð áàø ÷ÿê. ßëèàááàñ êèøè Õàíûì õàëàéà ÷îõ ùþðìÿò åëÿéèð. áèð äÿ êè.. àììà áó áàðÿäÿ (âÿ öìóìèééÿòëÿ!) êèøèíèí õàñèééÿòè òöíä èäè. ßëèàááàñ êèøèíèí àðâàäû Ùÿëèìÿ õàëà þëìöøäö âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ßëèàááàñ êèøèéÿ ãóëëóã åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. Õàíûì õàëàäàí ñàâàéû î áèðè àðâàäëàðûí ãóëëóãëàðû áîøà ÷ûõûðäû. éàäûìà áàëãàáàã ãóòàáû äöøöá. Õàíûì õàëàíûí àòàñû. þç éàíëàðûíà àïàðà áèëìèðäèëÿð (ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: «—Ìÿíè þëäöðìÿê èñòÿéèðñöç? Ìÿëÿñèç áèð ýöí äÿ éàøàéà áèëìÿðÿì ìÿí!. ÿðè ãÿññàá èäè. Áÿçÿí ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ñÿùÿð-ñÿùÿð êöëÿê ãîïóðäó.— Õàíûì.») âÿ ùÿôòÿäÿ áèð äÿôÿ. áèøèð-äöøöð åëÿéèðäèëÿð.. éà äà Àüàðÿùèìÿ äåéèðäè: — Ýåò. èêè äÿôÿ øÿùÿðÿòðàôû ãàòàðà — «åëåêòðè÷êàéà» ìèíèá ýÿëèðäèëÿð. Áàêûäà ñîâåò ùàêèìèééÿòè ãóðóëàíäàí ñîíðà èñÿ óçóí ìöääÿò ùàìàìûí ìöäèðè èøëÿìèøäè. áèðèýöíäÿ èìêàíóí îëñà. ßëèàááàñ êèøèéÿ áàø ÷ÿêèðäèëÿð. Âàõòèëÿ Ñàðû ùàìàì ßëèàááàñ êèøèíèí øÿõñè ÿìëàêû èìèø. Õàíûì õàëàéà âåðèëÿí ñèôàðèøëÿðÿ äÿ ïèñ áàõìûðäû. òÿê èäè. ãîúàëìûøäû.. Äåéèðäèëÿð êè. ýþðýèíÿí êèøè íåéíèéèð?. ãîúàëàíäà ïåíñèéàéà ÷ûõìûøäû âÿ éåðèíè ãàïûáèð ãîíøóñó Àüàùöñåéí ÿìèéÿ âåðìèøäè. éà Úÿáðàéûëà. ÿðè äÿ. éà Ãîúàéà. éà õÿçðè ÿñÿíäÿ âÿ ßëèàááàñ êèøè þç åâèíäÿ òÿê îëàí Õàíûì õàëà — éà Úÿôÿðÿ. Õàíûì õàëàíû þçöíÿ ìÿùðÿì áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðêëÿ ñèôàðèøèíè âåðèð. éåêÿ óøàãëàðû. éà áÿðê ýèëÿâàð ÿñÿíäÿ. àíúàã ßëèàááàñ êèøè ñàü ãàëìûøäû. ùÿð ùàëäà. åëÿúÿ äÿ áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàìààòû ÷îõ âàõò Ñàðû ùàìàìà Ùàúû Ãàñûì ùàìàìû äåéèðäèëÿð. óøàãëàðû äà íÿ èëëàù åëÿéèðäèëÿð. ÷ÿëèêëÿ éåðèéèðäè. Ñàðû ùàìàìû ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñû òèêäèðìèøäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàøëû àäàìëàðû. Íèñÿ õàëà Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè. àç ãàëûðäû êö÷ÿìèçäÿêè î ãîøà òóò àüàúûíû äèáèíäÿí ÷ûõàðûá ýþòöðöá 446 . ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñûíûí àäû Ùàúû Ãàñûì èìèø.. Ñàáàùäà. éóéóá öòöëÿìÿê÷öí ïàë-ïàëòàðûíû ýþòöðöá ÷ûõûá ýåäèðäèëÿð.

÷öíêè öìóìèééÿòëÿ. ÿââÿëúÿ áèð Àëëàùûí ñàëàìûíû âåð. éàõøû êèøèäè!. ùÿ. øåðëÿðè äèëèí447 . — Íèéÿ. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. éîõñà çàðàôàò åäèð. Î áàëàúà ßëÿêáÿð ÷èéèíëÿðèíè ÷ÿêèá: — Áèëìèðÿì. àé áèçèì ìÿëÿëè. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!.. ñîíðà ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: — Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí.. íåúÿñÿí? — äåéèðäèì. — äåéèðäè. — ñîðóøóðäó. êöëÿê áàøûìäàí àïàðìàñûí äåéÿ. àúûãëàíûð. Ìÿí òÿçÿäÿí ñàëàì âåðèðäèì: — Ñàëàì. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè. ßëèàááàñ êèøè ùÿì àúûãëû èäè. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà. ýþð êèøè íåéíèéèð. ñîíðà ñþçöíö äå äÿ. Äåéèá êè.. èðàíëû îëàíäà íÿ îëàð. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. — Áàëàì. Àäèë. éÿíè êè. áàøà äöøäöì âÿ ÿëáÿòòÿ. ßëèàááàñ êèøè ãàøëàðûíû ÷àòûðäû âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. — Áèëèðñÿí äÿ. ßëÿêáÿð. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì1 ÷àòûøìûð!. Àüàðÿùèì èøäÿ îëàíäà. ßëåéêöìÿ ñàëàì. Áàøà äöøäöí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. éÿíè åâäÿ ùå÷ êèì îëìàéàíäà.. ùÿì äÿ çàðàôàòúûë àäàì èäè. áèð ÿëèìëÿ äÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá öçö êöëÿéÿ ýåäÿ-ýåäÿ (åëÿ êöëÿêëÿðäÿ ãà÷ìàã îëìóðäó) ýÿëèá ßëèàááàñ êèøèíèí ýåúÿýöíäöç ùÿìèøÿ úÿôòÿñèç îëàí ãàïûñûíû à÷ûðäûì âÿ åëÿ è÷ÿðè ýèðÿ-ýèðÿ äÿ: — Õàíûì õàëà ñîðóøóð êè... Ãîúà èíñòèòóòäà îëàíäà. Áèð øåé-çàä ëàçûì äþéöë îíà?. ÿñëèíäÿ áó ñþùáÿòëÿðäÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì.— ßëèàááàñ êèøè éåíÿ ýöëöìñÿéèðäè.. — Àé áàáàí ðÿùìÿòëèê! Àëëàù àòîâà äà úàí ñàüëûüû âåðñèí. áàëàì? Ñÿí Èðàíëû äåéèëñÿí? — Éîõ. ùàðàëûñàí? — Áèçèì ìÿëÿëè! ßëèàááàñ êèøè áó äÿôÿ à÷ûã-àøêàð ýöëöðäö: — Îíäà. ßáäöëÿëè. Úÿáðàéûë. Èðàíäà àäàìà ñàëàì-çàä âåðìèðëÿð?. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí ãûøãûðûðäû: — ßëÿêáÿð. àé ßëÿêáÿð! Ýåò.. — Áÿñ..àïàðñûí âÿ î çàìàí Úÿôÿð. áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. íÿ äåéèð! Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. Ìÿí.... áèëèá êè.

ßëÿêáÿð? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. éåíÿ äÿ áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû.. ùàðàäàíñà áàøãà áèð àëÿìäÿí ýÿëèá. îíäà ñÿí. ãàøû àüàðìûø. ãîé îíäà ñÿíÿ áèð ñèðð à÷ûì. ÷öíêè îíñóç äà ßëèàááàñ êèøèíèí äàíûøûãëàðûíäàí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì.äÿí äöøìöðäö. Ñÿí èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ éàøàéàúàãñàí. äåäè êè. ßëÿêáÿð. Àëëàùûí äà ýþðêÿìè éÿãèí ßëèàááàñ êèøèíèí ýþðêÿìè êèìèäèð. õàëãûíû ñåâÿí àäàì èäè. ßëÿêáÿð? Àëëàù ãîéñà. î ùÿðÿêÿòëÿðèíÿ áÿðàÿò ãàçàíäûðûðäû. Àíàì ùÿð äÿôÿ áèçèì åâäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà. ßëÿêáÿð. áÿäáÿõò Áàëàêÿðèì áàøà ñàëìàéûá ñèçÿ êè. — Áèëèðñÿí äÿ. àüñàããàëëû. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. éöç èë äåìÿêäèð.. àéàãëàðûíûí áèðè àëòûíäà îëóðäó. ùÿìèøÿ ßëèàááàñ êèøè ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. áÿëêÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè àëÿìäÿí ýÿëèá. ßëèàááàñ êèøè ÷îõ âàõò ÿëèíäÿ êÿùðÿáà òÿñáåù îéíàäà-îéíàäà. éàõøû. éà äà ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. îíäà. èíäè êè. îíäà Äÿúúÿë çöùóð åëÿäè. çàðàôàò åëÿéèð. Áèð äÿ ýþðäöí êè. Éàõøû. ìÿí Ìåùäèéÿì. àììà þñêöðÿíäÿ àäè àäàìëàð êèìè þñêöðöðäö âÿ þñêöðÿ-þñêöðÿ äÿ äåéèðäè: — ßëÿêáÿð.. éÿíè êè. îíäà. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí äîñòó Ñÿòòàð Ìÿñóìóí àãèáÿòè àíàìûí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åäèðäè âÿ ìÿíèì àëÿìèìäÿ àíàìûí î ñþçëÿðèíÿ. Ìåùäè äþéöë. áÿëêÿ ìÿíè äÿ éàäóâà ñàëäóí. — ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ýöëöðäö.. ßñð áèëèðñÿí íÿ äåìÿêäèð? Î áÿäáÿõò îüëó. áöòöí áó àíëàøûëìàç ñþçëÿðè äîüðóäàí äåéèð. áåëÿúÿ ñà÷û. î áèðèíè äÿ ãàëäûðûá ãîéóðäó êÿòèëèí öñòöíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèíè áåëÿúÿ éóìàã êèìè éûüûøûá êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðìóø ýþðÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. éÿíè êè. èíäè èéèðìèíúè ÿñðèí áèðèíúè éàðûñûäûð. Ìåùäè Ñàùèá-ÿççàìàí ñîíðà çöùóð åëÿéÿúÿê1. áèë êè.. éîõñà êè. èíäèêè ìÿííÿí úàâàí îëàúàãñàí. áó êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí àäè àäàìëàðäàí äåéèë. ßëÿêáÿð? Íåúÿäè êèøè? Ìÿí: 448 . éàëàí äåéèð î êþïÿéîüëó Äÿúúÿë. — ßëèàááàñ êèøè éåíÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ ìÿíèì áó ñþçëÿðèìè éàäóâà ñàëàðñàí. — Éàõøû. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåò ïàð÷àñû èëÿ ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëèá òÿìèçëÿéÿíäÿ. ÿñð íÿäèð? ßñð. î áèðè ÿëèìëÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá áó äÿôÿ ãà÷à-ãà÷à (÷öíêè ãàéûäàíäà êöëÿê àðõàäàí ÿñèðäè) ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëèðäèì: Õàíûì õàëà ñîðóøóðäó: — Íîëäó. ýÿëìèñÿí. òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ ñàëûíìûø äþøÿêúÿäÿ îòóðóðäó.

áó ùàäèñÿ èéèðìèíúè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ. äÿñìàëëà áàøûíû ñàðûéûá éåðèíÿ ýèðìèøäè. ßëèàááàñ êèøè êèìè áèð àäàìûí Ìÿììÿäáàüûð êèìè áèð îüëóíäàí äàíûøñûí.— Ãîé ñîéóãäÿéìÿñèíè ÷ÿêèá úàíûíäàí ÷ûõàðòñûí. ßëáÿòòÿ. Ìÿììÿäáàüûð êöíúäÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá î éåääèëèê íþéöò ëàìïàñûíûí àëàãàðàíëûüûíäà ùàðàäàíñà ÿëèíÿ êå÷ìèø áèð ãÿçåò îõóéóðäó âÿ òåç-òåç ãàëõûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ éàõûíëàøûðäû. ìÿí î ùàäèñÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì âÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè.Íå÷ÿ ýöíäö êè. åâèí èøèíè ýþðìöøäö âÿ èíäè òàìàì ÿëäÿí äöøìöøäö.. ßëèàááàñ êèøè ñîéóíóá àü òóìàí-êþéíÿêäÿ éåðèíäÿ îòóðìóøäó. éà Àüàðÿùèìÿ. èíãèëàáûí èëê èëëÿðèíäÿ áàø âåðèá. ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéè áèð íèýàðàí÷ûëûã áàø ãàëäûðûðäû.. îüëó äà íàðàùàòäûð.. î ùàäèñÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà áàø âåðèá. î âàõòëàðà êè. éàòìàã èñòÿìèðäè. . àíàì èñòÿìèðäè êè. éÿíè êè. éà ßáäöëÿëèéÿ.. Î ïàéûç ýöíö ñÿùÿð òåçäÿí Ùÿëèìÿ õàëàíûí áàøû àüðûéûðäû âÿ àðâàä áöòöí ýöíö áèðòÿùÿð éîëà âåðìèøäè. øöøÿäÿí äèããÿòëÿ áàéûðà áàõûðäû. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ îüëó èäè (áèð äÿ êè. þçö 4-29 449 . Ìÿììÿäáàüûðûí îí ñÿêêèç éàøû âàð èäè.. ñóéóí øûðûëòûñû êöëÿéèí ñÿñèíÿ ãàðûøìûøäû âÿ êöëÿê ùÿð äÿôÿ éàüûøû ßëèàááàñ êèøèýèëèí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïàíäà êèøèíèí öðÿéèíäÿ åëÿ áèë íÿñÿ ñûíûðäû. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè.. ìöðýö äþéÿ-äåéÿ: — Íèéÿ éàòìóðñóç? — äåéèðäè.. .. àììà öðÿéèíäÿêè î íèýàðàí÷ûëûã ãîéìóðäó..Áèð ïàéûç àõøàìû ãóðòàðûðäû.— Éàõøûäûð — äåéèðäèì.. Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè) âÿ ßëèàááàñ êèøè î éåääèëèê ëàìïàíûí èøûüûíäà îüëóíóí òÿçÿòÿð áûüëàðûíà áàõäû âÿ ôèêèð ßëèàááàñ êèøèíè ÷ÿêèá ãÿäèìëÿðÿ àïàðäû. — Àíúàã þñêöðöð. éà Àäèëÿ. ýåúÿ áàøëàéûðäû âÿ éàüûø äà ýåòýåäÿ áÿðêèéèðäè. Íèñÿ èäè. ÿí ÷îõ äà Ãîúàéà (÷öíêè Ãîúà ùÿêèìëèê îõóéóðäó) áèð ãûðûã êå÷è ïèéè âåðèðäè: — Ýåò. éà Úÿáðàéûëà. ßëèàááàñ êèøè. àììà îíñóç äà ìÿí ùÿð øåéè áèëèðäèì. î ïàéûç ýåúÿñèíèí þìöðëöê ÿçàáûíû ÿââÿëäÿí ùèññ åòìèøäè. êèøèíèí áåëèíÿ ñöðò áèð àç. — äåéèðäè. éà íÿ èäèñÿ. õþðÿéè áèøèðìèøäè. åëÿ áèë êè. Àõøàì Õàíûì õàëà éà Úÿôÿðÿ. ßëèàááàñ êèøè ìèçèí öñòöíäÿ éàíàí íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäö êè.

äåäèéè ñþçëÿðèí òÿëÿôôöçöíäÿ äÿ íÿñÿ áèð ñöíèëèê âàð èäè. öðÿéèíäÿ: «Ëÿíÿò øåéòàíà!» — äåäè. î êöëÿê âûéûëòûñûíûí àðàñûíäàí ÿââÿëúÿ ìàøûí ñÿñè åøèäèëäè. êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. èêèíúèñè äÿ îíà ýþðÿ êè. åëÿ áèë. éàçäûüû ãÿçÿëëÿðè îõóéàíëàð äà. àäè èëëÿðèí õàòèðÿñèíÿ ñûüûøìûðäû. àììà ßëèàááàñ êèøè áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåìÿäè. ñþíäöð. áöëáöëäÿ çÿðÿðëè áèð øåé àõòàðìàãäàí ãàò-ãàò öñòöí èäè.áåëÿúÿ áèð úàâàí èäè. ßëèàááàñ êèøè: — Êîð åëÿéÿðñÿí ýþçëÿðèâè. àõûð âàõòëàð ùÿðäÿí ùèññ åäèðäè âÿ î éàüûøëû-êöëÿêëè ïàéûç ýåúÿñè åëÿ áèë áèðäÿí-áèðÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ÿëè ãûïãûðìûçû êþçÿ äÿéäè.. áóíó òÿêúÿ ùÿìèí ýöí éîõ. êèøè äèêñèíäè. ÷îõ îõóäóí. ÿââÿëà. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. î âàõòäàí ãûðõ áåø èë éîõ. èíäè äÿ àðâàä ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿ éàòñûí. àõûðäà îëäóí Ñÿòòàð Ìÿñóì. ñîíðàñû íÿ îëñóí? Éàçûã êèøèíè î ãÿäÿð ÿñÿáèëÿøäèðèðëÿð êè. áè÷àðÿ Ìèðçÿ áèëìÿéèð êè. àììà Ùÿëèìÿéÿ éàçûüû ýÿëäè. Áó çàìàí î éàüûø øûðûëòûñûíûí. ùÿð ùàëäà. — Ñþíäöð èøûüû. Ìÿììÿäáàüûðûí ñþçëÿðèíäÿ äÿ. áó ãûðõ áåø èëèí éöêö î ãÿäÿð àüûð îëìóøäó. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã î ãÿäÿð äÿ àñàí èø äåéèëäè. — äåäè âÿ àéàüà ãàëõäû. — äåäè. áàøûíà íÿ ÷àðÿ ãûëñûí. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íèéÿ éàòìûðñàí? Ìÿììÿäáàüûð: — Ãÿçåòè îõóéóá ýåäèá éàòûðàì. — Âÿ ßëèàááàñ êèøè áóðàñûíû äà äåìÿê èñòÿäè êè. ìèí èë êå÷èá. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã. ÷öíêè Ùÿëèìÿ éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöøäö. ÷öíêè î úàâàíëûã åëÿ áèð óçàãëûãäà ãàëìûøäû êè. ñîíðà î ìàøûíûí èøûüû ïÿíúÿðÿäÿí îòàüà äöøäö âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿÿúúöá åòäè êè. — äåäè.. äàùà äîüðóñó. îõóìàéàíëàð äà î ãÿäÿð öñòöíÿ äöøöá èôøà åäèðëÿð êè. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè îíäàí ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. — Ñþíäöð èøûüû. ÷àëûøûð êè. ñîíðà ãàëõûá áèð ïàïèðîñ éàíäûðûá ÷ÿêìÿê èñòÿäè. îòàã 450 . àäè èëëÿðèí ýöíöíÿ. Ìÿììÿäáàüûð: — Èíäè. î ãÿäÿð êÿøìÿêåøëè îëìóøäó êè. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ãÿçÿëëÿðèíè îõóìàéà-îõóìàéà î ãÿçÿëëÿðäÿêè ýöëäÿ. ýåúÿ âàõòû áó íÿ ìàøûíäû áåëÿ äàéàíäû ãàïûëàðûíûí àüçûíäà (àäÿòÿí. àòàñûíà òÿðÿô áàõìàñûí. éàòàã. ýåò éàò. áöòöí ýöíö áàøû àüðûéûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè èñòÿìÿäè êè. öìóìèééÿòëÿ. ìàøûíëàð áóðàëàðà ãàëõìàçäû)? Ìÿììÿäáàüûð àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû âÿ îüëóíóí àéàã öñòÿ áåëÿúÿ ãóðóéóá ãàëìàüûíû ßëèàááàñ êèøè à÷ûã-àøêàð ùèññ åòäè. îíà ýþðÿ êè. Áàêûíûí áó äàüëûã êö÷ÿëÿðèíäÿí ôàéòîí ýåäÿðäè.

îüëóíóí öðÿéè äþéöíöð. àììà ëàìïà ùèñ âåðìÿéÿ áàøëàäû âÿ ùèñèí èéè î ñààò îòàüà äîëäó. — äåäè. ßëèàááàñ êèøèýèëèí áàéûð ãàïûñûíûí çÿèô úÿôòÿñè äàâàì ýÿòèðìÿäè. ãàïû à÷ûëìàëûéäû âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿçÿäÿí îòàüà êå÷ÿ-êå÷ÿ: — Áó ñààò. åëÿ áèë. àììà Ùÿëèìÿ õàëà ýåéèíìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. îòàã èøûãëàíäû. Óçóí øèíåëëè. Ùÿëèìÿ òåç ãàëõûá ýåéèíñèí. áó åëÿ-áåëÿ ãàïû äþéìÿê äåéèë. ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿ õàëàéà: — Úÿëä îë. óçóí øèíåëëè ñÿðò âÿ ãÿòè àääûìëàðëà ìèçÿ òÿðÿô éåðèéèá íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñèíè àõûðàúàí éóõàðû ãàëäûðäû. ýåúÿ ùèñ åëÿäè. ýåéèí! — äåéèðäè. åëÿ áèë. îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíûá òÿðïÿíìÿéÿí Ìÿì451 .àëàãàðàíëûã èäè. ýåúÿ åâÿ øåéòàí ýÿëÿúÿê. ßëèàááàñ êèøè òÿëÿñèðäè êè. î ìåøèí ãàðà ýþäÿêúÿëÿðèí ãîõóñó èäè. ÷öíêè îä êè. áàøà äöøäö êè. àììà î àëàãàðàíëûã è÷èíäÿ ßëèàááàñ êèøè ýþðäö êè. áó ùèñ èéè î óçóí øèíåëèí. áó ùèñ èéèíè è÷ÿðè ýèðÿí î ö÷ íÿôÿð þçö èëÿ áèðëèêäÿ ýÿòèðìèøäè. ÿëáÿòòÿ. áóðàäà äàùà áàøãà ñþùáÿò îëà áèëìÿçäè. ãûðûëäû âÿ ãàïûíûí ÷ûðïûëûá à÷ûëìàüû èëÿ ö÷ íÿôÿð êèøèíèí îòàüà ýèðìÿéè áèð îëäó. Áó àäàìëàðäàí áèðèíèí ÿéíèíäÿ óçóí øèíåë âàð èäè. — Áèð äÿãèãÿ ýþçëÿ. î áèðè èêè íÿôÿð ãàðà ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèøäè âÿ ãàïû àãçûíäà éàüûøûí àëòûíäà äàéàíäûãëàðûíà ýþðÿ ö÷öíöí äÿ öñòöíäÿí ñó òþêöëöðäö. ÷öíêè áó äÿôÿ ãàïûíû åëÿ áÿðê äþéäöëÿð êè. éåðèíäÿí ãàëõäû. Ùÿëèìÿ õàëà ýþçöíö ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíäàí ÷ÿêÿ áèëìèðäè. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. ×þë ãàïûñûíû áÿðêäÿí äþéäöëÿð âÿ ßëèàááàñ êèøè. áó éàä àäàìëàð àðâàäû áåëÿúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýþðìÿñèíëÿð. íÿ îëóá. áó î äåìÿê èäè êè. àììà áàéûðäàêû ñÿñ äàùà àðòûã áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèêëÿ äåäè: — Òåç à÷! Áó äÿãèãÿ à÷! Ñûíäûðàúàüûã ãàïûíû! ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿéÿ: — Äóð ýåéèí! Ýåéèí! — äåéèðäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà äà éîðüàí-äþøÿéèí îðòàñûíäà îòóðóá éóõóëó ýþçëÿðèíè äþéÿ-äþéÿ áàøà äöøìöðäö êè. Ìÿììÿäáàüûð àüàïïàã àüàðûá âÿ êèøè áóðàñûíû äà ùèññ åòäè êè. ïåíúÿéè ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ áàëàúà àðàëûüà êå÷èá áàéûð ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíäû: — Êèìäèð? — À÷! Ùþêóìÿò àäàìëàðûäûð! Áàéûðäàí ýÿëÿí áó ñÿñäÿ åëÿ áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèê âàð èäè êè. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá.

Íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñè åëÿ ùåé ùèñ âåðèðäè âÿ éåðèíäÿ îòóðóá éîðüàíà áöðöíìöø Ùÿëèìÿ õàëà ùÿðäÿí þçöíäÿí àñûëû îëìàéàðàã èñòÿéèðäè êè. àììà î óçóí øèíåëëèéÿ. Ñÿí âåðìÿéÿíäÿ þçõîøóíà.. — Íÿéè ýÿòèðèì? — Ãûçûëëàðû! — Ùàíñû ãûçûëëàðû? — Êàñûáëàðû. éîõñóëëàðû ñîéóá éûüäûüûí ãûçûëëàðû! ßëèàááàñ êèøè: — Ìÿí ùàìàì÷ûéàì. ñîíðà ýÿëèá ßëèàááàñ êèøè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ äåäè: — Äåìÿëè. íèéÿ à÷ìûðäûí? — Ýåúÿíèí éàðûñûäû. — Íèéÿ áàüëàéûðàì? Áàüëàìûðàì. ãàïûíû ùþêóìÿòèí öçöíÿ áàüëàéûðñàí?!. — äåäè. áó óçóí øèíåëëèíèí ÿìðèíè äöçýöí áàøà äöøìÿäè. àðâàä-óøàüûí ãàéüûñûíà ãàëûðñàí. àììà ùþêóìÿò àäàìëàðûíû éàüûøûí àëòûíäà ñàõëàéûðñàí?! Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè äåäè: — Áóíóí íÿôÿñè äöøìÿí íÿôÿñèäèð! Óçóí øèíåëëè: — Áåëÿëÿðèíè àç ýþðìÿìèøèê! — äåäè. úàìààò éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð.. — Ãûçûëëàðû ýÿòèð! ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìÿììÿäáàüûð îòàüûí îðòàñûíäà àéàã öñòÿ äàéàíìûøäû. ãàëõûá ëàìïàíûí ïèëÿòÿñèíè àøàüû ÷ÿêñèí..ìÿäáàüûðà þòêÿì áèð íÿçÿð ñàëäû.. î ìåøèí ýþäÿêúÿëè èêè íÿôÿðÿ áàõà-áàõà éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. — Ñîéüóí÷ó äåéèëÿì! — Äåìÿëè ñîéìóðäóí êàñûáëàðû? — Þçöì þçöìö ñîéìàéàúàãäûì êè! Êàñûá åëÿ ìÿí þçöìöéäöì äÿ. ãûìûëäàíìûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòèíÿ áàõà452 . — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçëÿðèíäÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðëÿð. åëÿ áèëèðñÿí òàïà áèëìÿéÿúÿéèê? Àõòàðûí! Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø ùÿìèí èêè íÿôÿð îòàüû àõòàðìàüà áàøëàäû. — Äåìÿëè. — Áÿñ.. áåëÿëÿðè èñÿ ãûçûëûí öñòöíäÿ îòóðóð.. Ìÿíèì ùþêóìÿòäÿí ýèçëè áèð èøèì éîõäó. Àúëûãäû. Óçóí øèíåëëè áàðìàüûíû óçàäûá àç ãàëäû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ ñîõñóí âÿ: — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçáàøûíà ýÿòèðèá ùþêóìÿòÿ âåðìÿç! — äåäè... àðâàä-óøàã âàð åâäÿ.

áèðäÿí ÿëèíäÿí õàòà ÷ûõàð. ñöôðÿäÿí. àììà ßëèàááàñ êèøè äàùà áóíà ôèêèð âåðìèðäè âÿ Ìÿììÿäáàüûð äà äàùà ÿââÿëêè òÿê êö÷ÿéÿ òÿðÿô áàõìûðäû. Óçóí øèíåëëè ýåò-ýåäÿ àðòàí àøêàð áèð àúûãëà òåç-òåç Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû. î áàõûøëàðûí ìÿíàñûíû áàøà äöøÿ áèëìèðäè. äþøÿê àüûíäàí. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. åâè áåëÿúÿ ÿëÿê-âÿëÿê åëÿìÿëÿðè îüëóíó ùèðñëÿíäèðèá. ßëèàááàñ êèøè Óçóí øèíåëëèíèí Ìÿììÿäáàüûðà àòäûüû î àúûãëû áàõûøëàðû ýþðöðäö âÿ î áàõûøëàðû ùå÷ úöð éîçà áèëìèðäè. êþëýÿ äöøöðäö. êèøè åùòèéàò åäèðäè êè. åëÿ áèë êè. Ìÿììÿäáàüûðûí ñèôÿòèíäÿ. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðèí èêèñè äÿ ÿëèáîø ýÿëèá Óçóí øèíåëëèíèí éàíûíäà äàéàíäû âÿ Óçóí øèíåëëè íå÷ÿíúè äÿôÿ îòàüû äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèá Ùÿëèìÿ õàëàéà áàõäû: — Áóíóí éîðüàí-äþøÿéèíè àõòàðûí! — äåäè. áó àäàìëàðà ùöúóì åëÿéÿð. äàùà àðòûã ÿñÿáèëÿøäè. êöíú-áóúàã ãàëìàäû êè. éà ñîüàíäàí. äÿëèãàíëûäû. Ëàìïàíûí ëöëÿéèíèí éóõàðû ùèññÿñè ùèñäÿí ãàðàëûðäû âÿ áóíà ýþðÿ îòàüûí äà äèâàðëàðûíûí éóõàðû òÿðÿôèíÿ. àììà î áàõûøëàðäà õîøà ýÿëìÿéÿí. ìÿòáÿõäÿ. Ìÿììÿäáàüûð ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. ýþðöðäö êè. àðàêÿñìÿäÿ éåð ãàëìàäû. Ìÿììÿäáàüûðûí öñòöíÿ ãûøãûðûð. àììà áöòöí áó ôèêèðëÿðëÿ áÿðàáÿð. äóðóøóíäà íÿñÿ áàøãà áèð øåé äÿ âàð âÿ ßëèàááàñ êèøè îíóí íÿ îëäóüóíó ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäè. Ìÿììÿäáàüûð úàâàíäû. íîõóääàí áàøãà áèð øåé òàïìàäûãäà. ãÿçÿáëè ýþçëÿðè éåðèíäÿ îéíàìàüà áàøëàäû: — Ãûçûë ùàðàäàäû? — ãûøãûðäû âÿ ãÿðèáÿ èäè. àäàìûí ÿòèíè öðïÿøäèðÿí íÿñÿ ùèññ åäèðäè. ñþéÿð îíëàðû âÿ îíäàí ñîíðà äà áóíëàðûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã îëìàç. î èêè íÿôÿð îðàíû éîõëàìàñûí âÿ áó àäàìëàð ùÿð äÿôÿ äîëàáûí ýþçöíäÿ. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè ìÿòáÿõäÿ ÿëèíè àç ãàëà ãîëòóüàúàí óí êèñÿñèíÿ ñîõóá óíóí è÷èíäÿ ãûçûë àõòàðûðäû âÿ áó çàìàí áóðíóíà óí äîëäóüó ö÷öí òåç-òåç àñãûðìàüà áàøëàäû. áÿäáÿõò îëàð óøàã. âóðàð îíëàðû. ßëèàááàñ êèøè áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. éà ãàçàíûí è÷èíäÿ ïàë-ïàëòàðäàí. éÿíè ßëèàááàñ êèøèíèí öñòöíÿ éîõ. áó úöð äàéàíûá ãûìûëäàíìûð. Óçóí øèíåëëè îíóí öñòöíÿ. Áó àäàì àñãûðäûãúà Óçóí øèíåëëè. Äöçäöð. áó ö÷ íÿôÿðèí áåëÿúÿ è÷ÿðè ñîõóëìàãëàðû. ñàðûìñàãäàí. Îòàãäà. 453 .áàõà ôèêèðëÿøèðäè êè. îíà ýþðÿ áåëÿ àüàïïàã àüàðûá. åëÿ áèë.

àëäàäûáëàð ñèçè!. ýÿëèí.. Ùÿëèìÿ õàëà äåäè: — Àé ãÿðäåø. áó éîðüàíäà äà ùå÷ íÿ éîõäó!. Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà áàõäû.. Àíúàã úèéÿðè éàíìûøëàð êèìäèñÿ. öðÿéèíè áîøàëäàúàãäûð. äþøÿéè ÿëëÿøäèðèá î áèðè òÿðÿôÿ èòÿëÿäè. ùå÷ îëìàñà. ñîíðà Ùÿëèìÿ õàëàíûí áöðöíäöéö éîðüàíà áàõäû. þëêÿíèí áó àú âàõòûíäà éåòèìéåñèðäÿí ãûçûë ýèçëÿòìÿêäÿíñÿ. äàùà éàüûø äà êÿñäè. ßëèàááàñ êèøèíèí áåéíèíäÿ áèð ôèêèð î äÿì íÿáç êèìè âóðóðäó: Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Àììà áèðäÿí-áèðÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõäû.. áó éàä êèøèëÿðèí ãàáàüûíäà àðâàäûíû ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ àéàüûéàëûí. Ýÿëèí. àéàãëàðû îòàüûí òàõòà äþøÿìÿñèíÿ 454 . áöðöíäöéö éîðüàíëà áÿðàáÿð.ßëèàááàñ êèøè: — Àçÿðáàéúàíëû äþéöëñÿí ñÿí? — äåäè. Óçóí øèíåëëè: — Ñÿíèí êèìè àçÿðáàéúàíëû îëóá. òÿëÿñèê äåäè: — Ýÿëèí. éàøûíûí áó ÷àüûíäà èíäèúÿ áó Óçóí øèíåëëèíèí öñòöíÿ àòûëàúàãäû.. àðâàä! — äåäè. àé ãÿðäåø!. åëÿ áèë. Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíöá îòóðäóüó éîðüàíû äàùà áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõäû. þëìÿê éöç äÿôÿ àðòûã èäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áàøà äöøäö êè. îíà àíä è÷èì. ãàðà÷û îëìàã éàõøûäûð! — äåäè. Óçóí øèíåëëè: — Áèç Àëëàùà-çàäà èíàíìûðûã. ãûçûëëàð? Ñöêóò ÷þêäö.. áàøûà÷ûã ýþðìÿêäÿíñÿ. ýÿëèí. éåðèíäÿí áèð àääûì êÿíàðà ÷ÿêèëäè. äåéèí. ãóðòàðäû. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè ýèçëÿòäè. àõòàðóí. áàøûâûçà äþíöì. âàëëàù. ýÿëèí àõòàðóí! Íîëàð? Ùÿðÿ þç èøèíè ýþðöð äÿ!. îòóç èë áèð éàñòûüà áàø ãîéäóãëàðû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíäÿ ùÿð øåéè îõóäó. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè éàñòûüû ÿëëÿøäèðèá áèð òÿðÿôÿ àòäû. Ùÿëèìÿ õàëà éîðüàíû áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõûá äþøÿéèí öñòöíäÿ îòóðìóøäó. ßëèàááàñ êèøèíèí áöòöí âàðëûüû áåëÿ áèð ðöñâàé÷ûëûüà äþçìÿäè. ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð — åëÿ áèë. Óçóí øèíåëëè ãûøãûðäû: — Ùàíû áÿñ. áèð ýþçãûðïûìûíäà àéàüà ãàëõäû.. ýþçëÿðè ßëèàááàñ êèøèäÿéäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà î ñààò ùÿð øåéè áàøà äöøäö. êöëÿê äÿ äàéàíäû. ßëèàááàñ êèøèéÿ ìàúàë âåðìÿäè. Áó éîðüàíäà ãûçûë éîõäó. — Íÿéÿ èíàíûðñûíûç. äàùà ùÿð øåé áèòäè.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè òÿëÿñèê ìÿòáÿõäÿí ýÿòèðäèéè ìèñ êÿôêèðèí ãóëïó èëÿ äþøÿìÿäÿêè î ýèçëè áàëàúà ãàïûíûí êè÷èê ãûôûëûíû ñûíäûðäû âÿ ãàïûíû ãàëäûðûá à÷äû. òàõòûí àëòûíäà. Ìöúðöíöí è÷èíäÿ îâúóíà ñûüàí áèð Ãóðàí âàð èäè. åëÿ áèë.éàïûøìûøäû. äöíéàíûí ÿí ìóðäàð áèð ìÿõëóãóíà áàõûð. __________ 1 Áÿçìè-Ñöëåéìàí — äèíÿ ýþðÿ Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð Éåð öçöíäÿêè áöòöí úàíëûëàðûí äèëèíè áèëèðäè âÿ èñòÿäèéè âàõò ãóøëàðû. Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø êèøè ÿëèíäÿ òóòäóüó êÿôêèðèí ãóëïóíó áó úûããûëû ãûôûëà äà êå÷èðèá ãàíûðìàã èñòÿäè. ùåéâàíëàðû þç ìÿúëèñèíÿ éûüûðäû. 455 . Óçóí øèíåëëè äåäè: — Ñûíäûðûí! Óçóí øèíåëëè àç ãàëûðäû ßëèàááàñ êèøèíèí öçöíÿ òöïöðñöí. èíñàíà. Àéàã öñòÿ äàéàíìûø Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíäöéö î éîðüàíûí è÷èíäÿ öøöäö. ßëèàááàñ êèøè ùå÷ íÿ äåìèðäè. ÿéèëèá òàõòû éåðèíäÿí òÿðïÿòäè âÿ ýöúÿíÿ-ýöúÿíÿ êÿíàðà ÷ÿêäè. ñîíðà ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû âÿ îíóí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì åëÿ áèð íèôðÿò âàð èäè êè. — ýöúëÿ àéàãëàðûíû äàðòà-äàðòà îòàüûí êöíúöíäÿ äèâàðà ñþéêÿíìèø òàõòà éàõûíëàøäû. áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. Íþéöò ëàìïàñûíûí ùèñè ëàìïàíûí øöøÿñèíè òàìàì ãàïãàðà åëÿìèøäè âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà äà ãàðàíëûã ÷þêìöøäö. Óçóí øèíåëëè òàõòà äþøÿìÿäÿêè î áàëàúà ýèçëè ãàïûéà áàõäû. ùÿìèí ìÿúëèñÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð. êÿôêèðèí ãóëïó îíóí äÿìèðèíÿ êå÷ìÿäè âÿ ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ùÿìèí ãûôûëû åëÿ ÿëè èëÿ äàðòûá ãîïàðòäû. àììà ãûôûë ÷îõ êè÷èê âÿ çÿðèô îëäóüó ö÷öí. òàõòà äþøÿìÿäÿ àüçû êè÷èê ãûôûëëû áàëàúà áèð ãàïû âàð èäè. éÿíè ßëèàááàñ êèøèéÿ éîõ. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû çÿðáëÿ êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. Äþøÿìÿíèí àëòûíäà áàëàúà áèð õÿëâÿòõàíà âàð èäè âÿ Óçóí øèíåëëè ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíû ìèçèí öñòöíäÿí ãàïûá ñöðÿòëÿ õÿëâÿòõàíàíûí éàíûíà ýÿëäè: ëàìïàíûí èøûüû áó ñöðÿòèí éåëèíäÿí òèòðÿäè. ñîíðà Óçóí øèíåëëè ÿëèíäÿêè íþéöò ëàìïàñûíû èðÿëè òóòóá õÿëâÿòõàíàíû èøûãëàíäûðäû: è÷ÿðèäÿ öçöíÿ à÷ûã ãÿùâÿéè ðÿíýëè äÿðè ÷ÿêèëìèø äþðäêöíú. òèòðÿìÿéÿ áàøëàäû. Ìÿììÿäáàüûð î áàëàúà ãàïûíûí éàíûíäàí êÿíàðà ÷ÿêèëäè. óçóíñîâ áèð ìöúðö âàð èäè âÿ ùÿìèí ìöúðöíöí äÿ àüçû ëàï êè÷èúèê áèð ãûôûëëà áàüëàíìûøäû. îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíäàêû î ãàðàíëûã êþëýÿ äÿ òèòðÿäè.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ìöúðöíö Óçóí øèíåëëèéÿ óçàòäû, àììà
Óçóí øèíåëëè ÿëèíèí ùÿðÿêÿòè èëÿ ìöúðöíö êÿíàð åëÿäè, ñöðÿòëÿ îòàüûí îðòàñûíà êå÷èá íþéöò ëàìïàñûíû ùèðñëÿ ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó âÿ
Ìÿììÿäáàüûðà òÿðñ áèð íÿçÿð ñàëäû.
Ìÿììÿäáàüûð äà áàøûíû ãàëäûðûá Óçóí øèíåëëèéÿ áàõäû.
ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè, Ìÿììÿäáàüûð ýþçö èëÿ éàëâàðûð,
èìäàä èñòÿéèð.
Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà éàõûíëàøìàã èñòÿäè, àììà èêè àääûì àòûá äàéàíäû, ÿëèíè ãàëäûðûá óçóí áàðìàüû èëÿ Ìÿììÿäáàüûðû
ùÿäÿëÿéÿ-ùÿäÿëÿéÿ:
— Ñÿíèí âåðäèéèí ñèãíàëëàðûí ùàìûñû áåëÿ çàé ÷ûõûð! — äåäè. —
Áèçè õàëãûí éàíûíäà áèéàáûð åëÿéèðñÿí? Éàøàäûüûí åâäÿí äÿ õÿáÿðèí éîõäóð! Ùàíû áÿñ, äåéèðäèí àòàì ãûçûë ýèçëÿäèá?
Ìÿììÿäáàüûð óäãóíà-óäãóíà õÿëâÿòõàíàéà òÿðÿô èøàðÿ åëÿäè:
— Åëÿ áèëèðäèì îðàäà ãûçûëäû...
Óçóí øèíåëëè èêðàù äîëó íÿçÿðëÿðëÿ Ìÿììÿäáàüûðà áàõûá:
— Àõìàã îüëó, àõìàã! — äåäè, ñîíðà ÷þíöá ñöðÿòëÿ ßëèàááàñ
êèøèýèëèí åâèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿäè, àììà áàéûð ãàïûñûíûí àüçûíäà
àéàã ñàõëàéûá ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû: — Áàüûøëà, âÿòÿíäàø! — äåäè.
— Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäèð!.. Âÿçèééÿò àüûðäûð... Íÿ èñÿ, áàüûøëà. —
Âÿ ÷ûõäû.
Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø î áèðè èêè íÿôÿð äÿ Óçóí øèíåëëèíèí àðäûíúà åâäÿí ÷ûõäû.
Ñîíðà êö÷ÿäÿêè ìàøûí èøÿ äöøäö, èøûüû êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè èøûãëàíäûðäû, ñîíðà ìàøûí äà, åëÿ áèë, î Óçóí øèíåëëè êèìè, ùèðñëÿ éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ ýåò-ýåäÿ ñÿñè óçàãëàøäû, åøèäèëìÿç îëäó.
Éàüûø øûðùàøûð éàüûðäû.
Áàéûð ãàïûñûíûí úÿôòÿñè âóðóëìàäûüû ö÷öí, úûðûëòûéëà à÷ûëûðäû,
ñîíðà êöëÿê ãàïûíû òÿçÿäÿí þç éåðèíÿ ÷ûðïûðäû.
Íþéöò ëàìïàñû ìèçèí öñòöíäÿ åëÿ-åëÿúÿ ùèñ âåðÿ-âåðÿ éàíûðäû
âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà ÷þêìöø î ãàðàíëûã äà éàâàø-éàâàø àðòûðäû.
Îòàüûí è÷èíäÿêè áó ö÷ íÿôÿð — ßëèàááàñ êèøè, Ùÿëèìÿ õàëà,
Ìÿììÿäáàüûð, åëÿ áèë, äàøà äþíìöøäöëÿð, òÿðïÿíìèðäèëÿð, ãûìûëäàíìûðäûëàð.

__________
1
Äèíÿ ýþðÿ Äÿúúÿë, Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí äöøìÿíè èäè âÿ î äöíéàíûí àõûðûíäà çöùóð åëÿéèá þçöíö Ìåùäè àäëàíäûðàúàã, àììà ñîíðà Ìåùäè Ñàùèáÿççàìàí ýÿëèá îíó þëäöðÿúÿê.

456

Áèðäÿí ßëèàááàñ êèøè èðÿëè éåðèéèá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè òàéáàòàé
à÷äû, êöëÿê éàüûøû êèøèíèí ñèôÿòèíÿ ÷ûðïäû, áàéûð ãàïûñû äà à÷ûã îëäóüó ö÷öí, îòàüûí è÷è éåë ÷ÿêäè, íþéöò ëàìëàñûíûí øöøÿñè éåðèíäÿí ãîïóá äþøÿìÿíèí öñòöíÿ äÿéäè âÿ ÷èëèê-÷èëèê îëäó.
ßëèàááàñ êèøè èêè ÿëèíè äÿ ïÿíúÿðÿäÿí ÷þëÿ óçàäûá ýþéÿ ãàëäûðäû, éàüûø áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ êèøèíèí ãîëëàðûíäàí ñöçöëäö, áöòöí áÿäÿíèíè éàø åëÿäè, áèð áóç ñîéóãëóüó êèøèíèí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö,
àììà ßëèàááàñ êèøè áó áóç ñîéóüóíó ùèññ åëÿìÿäè, ñó òþêöëÿí ÿëëÿðèíè ýþéÿ ñàðû óçàäà-óçàäà ùÿéÿúàíäàí áîüóëàí ñÿñè èëÿ:
— Éà Àëëàù! — äåäè. — Éà Àëëàù! ßéÿð âàðñàíñà, ÿéÿð ýþðöðñÿíñÿ, ÿéÿð åøèäèðñÿíñÿ, áóíó, — ßëèàááàñ êèøè ñóéó ñöçöëÿí ÿëèíèí áèðè èëÿ îòàãäà äàéàíìûø Ìÿììÿäáàüûðû ýþñòÿðäè, — áóíó úÿçàñûíà
éåòèð! Éåòèð úÿçàñûíà!.. ßéÿð éîõñàíñà äà, ùå÷ íÿ åøèòìèðñÿí, ùå÷
íÿ ýþðìöðñÿíñÿ äÿ, ãîé áó úÿçàñûíà éåòñèí!..
Áöðöíäöéö éîðüàí áàéàãäàí ñöðöøöá ÷èéèíëÿðèíäÿí éåðÿ äöøìöø âÿ èíäè òÿêúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ áàøû, ñèíÿñè à÷ûã, àéàüû éàëûí
Ùÿëèìÿ õàëà äÿëè êèìè:
— ßëèàááàñ! — ãûøãûðäû. — ßëèàááàñ!..
ßëèàááàñ êèøè àðâàäûíû åøèòìÿäè, Ýþéÿ ñàðû óçàíìûø éàø ÿëëÿðè
èëÿ î ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû éàðà-éàðà:
— Éåòñèí úÿçàñûíà! Éåòñèí!.. — äåäè...
...Î ùàäèñÿäÿí ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð áèð äÿ ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿ
ãàëìàäû, ãûñà þìðöíäÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíÿ
ýþðöíìÿäè, ùÿìèí éàüûøëû ïàéûç ýåúÿñè áàø ýþòöðöá åâäÿí ýåäÿí
îëäó, õÿáÿð ýÿëäè êè, íÿøÿõîðëàðà ãîøóëóá, ãóìàðáàçëàðà ãîøóëóá,
ïóë óäóçóð, âåðìèð, ãà÷ûð ýèçëÿíèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ, ìèí
äîããóç éöç èéèðìè ö÷öíúö èëèí áèð ãûø ñÿùÿðè ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû
î ãîøà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ Ìÿììÿäáàüûðûí ìåéèòèíè òàïäûëàð.
Ãîøóëäóüó äîñòëàðû, éîëäàøëàðû, ùÿìèí ãóìàðáàçëàð, íÿøÿõîðëàð ïóë óäóçóá ãà÷ìûø Ìÿììÿäáàüûðû ùàðàäàñà òàïûá áû÷àãëàìûøäûëàð âÿ Ìÿììÿäáàüûð ýöúëÿ þçöíö ìÿùÿëëÿéÿ éåòèðìèøäè, î ãîøà
òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
ßëáÿòòÿ, ùÿìèí ãûø ñÿùÿðè õÿáÿð î ñààò áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êö÷ÿéÿ ÷ûõìûøäû. Ìÿììÿäáàüûðûí
ìåéèòèíè äþâðÿéÿ àëìûøäûëàð.
Ìÿììÿäáàüûðûí úàâàí âÿ ñîëüóí ñèôÿòèíäÿ àüðûäàí, ÿçàáäàí
ÿëàìÿò éîõ èäè, ÿêñèíÿ, åëÿ áèë êè, ñèôÿòèíÿ áèð õîøáÿõòëèê êþëýÿñè
ãîíìóøäó.
Áèðäÿí ùàìû Ñàðû ùàìàìà òÿðÿô áàõäû.
457

äè.

ßëèàááàñ êèøè åâäÿí ÷ûõûá àñòà àääûìëàðëà úàìààòà òÿðÿô ýÿëèð-

Ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áèð-áèðëÿðèíäÿí àðàëàíûá éîë âåðäè âÿ ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá ãîøà
òóò àüàúûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû, àðõàñû öñòÿ éåðÿ ñÿðèëìèø îüëóíà
áàõäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí ïàëòîñóíóí, ïåíúÿéèíèí éàõàñû à÷ûã èäè âÿ
ãàí êþéíÿéèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðòìûøäû, áîéíóíäà, ÷ÿíÿñèíèí àëòûíäà ëàõòàëàíìûøäû, ÿëëÿðè, öçöíöí áèð òÿðÿôè ïàë÷ûüà áàòìûøäû.
ßëèàááàñ êèøè áèð ìöääÿò îüëóíóí ìåéèäèíÿ áàõäû âÿ òèòðÿéÿí
ÿëëÿðèíè áèðäÿí-áèðÿ ýþéÿ ãàëäûðäû:
— Èëàùè! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ!..
— Ñîíðà ýåðè ÷åâðèëèá åéíè àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá åâèíÿ ýåòäè âÿ ùÿìèí ãûø ýöíö áèð äÿ åâäÿí ÷ûõìàäû.
Ìÿùÿëëÿíèí àüñàããàëû Ñÿòòàð Ìÿñóì áèð ìöääÿò òÿðÿääöä åòäè, ñîíðà ßëèàááàñûí éàíûíà ýåòäè:
— Ãÿääàð îëìà... — äåäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ äîñòóíà íÿèíêè úàâàá âåðìÿäè, Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ùå÷ öçöíÿ äÿ áàõìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðû ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áàñäûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí äÿôí ìÿðàñèìèíäÿ èøòèðàê åëÿìÿäè, ùàðàäà áàñäûðûëäûüûíäàí äà õÿáÿðè îëìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí äÿôíèíäÿ ùàìû ñóñìóøäó âÿ è÷èí-è÷èí àüëàéàí, þçëÿðè äåéèá þçëÿðè åøèäÿí òÿêúÿ Ùÿëèìÿ õàëà èëÿ Ìàøòàüàäàí
ýÿëìèø Íèñÿ èäè.
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ýèçëèí-ýèçëèí Ùÿëèìÿ õàëàíûí äÿðäèíÿ àüëàéûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëó ö÷öí òÿçèéÿ ñàõëàìàäû âÿ ùå÷ êèìäÿí áàøñàüëûüû ãÿáóë åëÿìÿäè.
458

XVII

Ìÿí ùå÷ úöðÿ éàäûìà ñàëà áèëìèðÿì êè, ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ íÿ âàõò åøèòäèì? Êèìäÿí åøèòäèì? Áóíó åøèäÿíäÿ ìÿí íÿ åäèðäèì? Íÿ èëÿ ìÿøüóë èäèì? Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè,
áó õÿáÿðè áèðèíúè äÿôÿ àíàìäàí åøèòäèì, áÿçÿí éàäûìà äöøöð êè,
éîõ, äåéÿñÿí ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ Áàëàêÿðèìäÿí
åøèòäèì, éà äà, äåéÿñÿí, áèçèì äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê âÿ áó õÿáÿðè äÿ áèðèíúè Úÿôÿðãóëó ãà÷à-ãà÷à áèçÿ ýÿòèðäè. Áÿçÿí äÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ìöùàðèáÿíèí
áàøëàìàüûíû èëê äÿôÿ ìÿùÿëëÿäÿí åøèòäèì, éÿíè áó õÿáÿðè ìÿíÿ
áîìáîø êö÷ÿìèç ïû÷ûëäàäû, áîìáîø äàëàíûìûç ïû÷ûëäàäû, ýþçýþðÿñè éåòèìëÿøìèø î Ñàðû ùàìàì ïû÷ûëäàäû... àììà êö÷ÿìèç ìöùàðèáÿ
áàøëàíàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, äàëàíûìûç äà
ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, î Ñàðû
ùàìàì äà ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà éåòèì ãàëìûøäû. Áÿçÿí
ìÿí ýþçöìö éóìóðàì âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ, ñÿêèíèí
öñòöíäÿ òÿíùà òàõòà êÿòèë ýþðöðÿì, ýöí ÷ûõûá, î òàõòà êÿòèëèí êþëýÿñè ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøöá âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ éàâàøéàâàø, ýþçëÿ ýþðöíìÿäÿí ùÿðÿêÿò åëÿéÿí éàëíûç î òàõòà êÿòèëèí ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøìöø êþëýÿñèäèð: ýöí ÿéèëèð, êþëýÿ äÿ òàõòà êÿòèëèí
áàøûíà ôûðëàíûð, î äþðä íàçèê êÿòèë àéàüûíûí êþëýÿñè îðòàäà áèðäÿí
òàìàì ÿðèéèð, éîõ îëóð, ÷öíêè ýöíäöç êÿòèëèí öñòöíÿ äöøöð, ñîíðà
éåíÿ î êþëýÿ éàâàø-éàâàø ñÿêèíèí öñòöíäÿ óçàíûð, ñîíðà èñÿ àõøàì
äöøöð, ýöí ÷ÿêèëèð, êþëýÿ èòèð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î òàõòà êÿòèë ßëèàááàñ êèøèíèí êÿòèëèäèð, ùÿìèøÿ ýÿòèðèá Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà ñÿêèéÿ ãîéàðäûëàð, öñòöíÿ äÿ áàëàúà äþøÿêúÿ àòàðäûëàð. ßëèàááàñ êèøè äÿ
ýÿëèá î êÿòèëäÿ îòóðàðäû, ÷ÿíÿñèíè èêè ÿëè èëÿ äÿ òóòäóüó ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíèí äÿñòÿéèíÿ ñþéêÿéÿðäè âÿ ýÿëèá-ýåäÿíÿ áàõàðäû, ñàëàì àëàðäû, ñþç ñîðóøàðäû, êöñÿíëÿðè, èíúèéÿíëÿðè ÷àüûðûá áàðûøäûðàðäû, äàëàøàíëàðûí áàøûíà àüûë ãîéàðäû (òÿêúÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà, ÷öíêè ßëèàááàñ êèøè è÷êè è÷èá êåôëÿíìèø àäàìëà ñþùáÿò åëÿìÿçäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí áèð àç ñîíðà, åëÿ êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð éåòèìëèê ÷þêäö, åëÿ êè, Ñàðû ùàìàìûí ðÿíýè áèð ãÿìýèíëèê ðÿíýè êèìè,
åëÿ áèë, áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëäû, îíäà Íèñÿ õàëà ÿðè èëÿ âÿ
îüëàíëàðûíäàí äà áèðè èëÿ ýÿëèá áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ àòàñûíûí
öçöíÿ àü îëäó, àòàñûíûí ñþçöíÿ, ìöãàâèìÿòèíÿ, ìÿùÿëëÿäÿí àéûðìàã èñòÿìÿäèéèíÿ áàõìàäû âÿ ßëèàááàñ êèøèíè þçö èëÿ Ìàøòàüàéà
àïàðäû âÿ áèç äàùà ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíè ýþðìÿäèê, ßëèàááàñ êè459

Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäàêû åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áóíäàí ñîíðà ùÿìèøÿ éåêÿ âÿ ãàðà áèð ãûôûë àñûëäû âÿ ìÿíèì áöòöí äàõèëèìäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûëà áèð êèí-êöäóðÿò. î ãÿäèì âàõòëàðäà. Áàëàêÿðèìëÿ áèðëèêäÿ Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà. XVIII Áèð äÿôÿ áèç áóíóí øàùèäè îëäóã êè. î Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà îëóðäó âÿ èíäè äÿ îðàäà èäè. Áàëàêÿðèì äàíûøûðäû âÿ äàíûøäûãúà äà. Áàëàêÿðèìèí þç ÿòèíè êÿñèá òàâàäà ãûçàðòäûëàð. Èáàäóëëàíûí àüçû ñóëàíà-ñóëàíà åëÿäèéè òÿñâèð Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ ïèñ òÿñèð åòäè. ùÿìèøÿêè êèìè. Áàëàêÿðèì. Áàëàêÿðèì áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë 460 .. ìöùàðèáÿ ãóðòàðàíäàí ÷îõ-÷îõ èëëÿð ñîíðà äà. Ùÿìèí àõøàì Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿäÿí äàíûøàíäà âÿ áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðè. Éàíûíäà äà éöç ãðàì úåéðàí ñöäö. éàõøû áàøà äöøìÿäèéèìèç î ñåùðëè àëÿìäÿ èäèê. Ñîíðà Áàëàêÿðèì î êÿäÿðëè ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áèð-áèð áèçÿ áàõäû âÿ áèç áó ýþçëÿðäÿ áèð àüðû ùèññ åòäèê âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëäè êè.. áèð íèôðÿò âàð èäè.. Èáàäóëëà äà áèçèì éàíûìûçäàäûð âÿ î äà äèããÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí äåäèêëÿðèíÿ ãóëàã àñûð. áàøûíà éûüûøûá Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñàíäà. ùÿìèøÿêè êèìè. öñòöíÿ äÿ ñóìàã òþêöá àüçûí éàíà-éàíà éåéÿñÿí!. þçö äÿ áóðàëàðäàí óçàãëàðà ýåäèðäè. áèð äÿ ýþðäöê êè. Áàëàêÿðèì ñþùáÿòèíè êÿñèá ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãàðà ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàéà çèëëÿäè âÿ áèçèì ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíäà. òàìàì à÷ûãàøêàð øÿêèëäÿ Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðèíè äÿðèí áèð êÿäÿð áöðöäö. ñîíðà áèð äÿíÿ äÿ éöç!. Áèç äÿ.. àëÿ. áó íÿ íàüûëäû äàíûøûðñàí. èíäèúÿ Àü Äÿâÿíèí éîõ. ùÿòòà èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ìöùàðèáÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûë ýÿëèá ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà äàéàíûð. î áàëàúà ßëÿêáÿð î âàõò áÿëêÿ äÿ ùå÷ «êÿäÿð» ñþçöíöí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäè. ßëáÿòòÿ. äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí! — Ñîíðà Èáàäóëëà àüçû ñóëàíà-ñóëàíà äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíû òÿñâèð åòäè: — Òàâàäà úûç-úûçíàí ãûçàðà î öç-áó öç. ãóòàá áèøèðäèëÿð. Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ãàðà ýþçëÿðèíÿ íåúÿ äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêäö. áó óøàãëàðà? Ñÿí äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí äàíûø åé. àììà áóðàñû òàìàì øÿêñèç èäè êè.øèíèí áèçèì äàëàíäàí àøàüûéà. Áèðäÿí Èáàäóëëà Áàëàêÿðèìèí ñþùáÿòèíè éàðûì÷ûã êÿñäè: — Àëÿ.

Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áèçäÿ îíñóç äà ÿò áèøìèøè îëìóðäó. Àìåðèêàäà éàøàéûðìûø âÿ ùÿìèí Ãàâðèë èíäè Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðìàãäàí þòðö áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèá. Áèçÿ äÿ ïàé ýÿëìèøäè âÿ àíàì ùÿìèí ïàéäàí áîçáàø áèøèðìèøäè.êè. Ñÿôóðÿ õàëà áöòöí ãûçûë áÿð-áÿçÿéèíè ñàòìûøäû. Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàíûí áþéöê îüëó Åéíóëëà ìöùàðèáÿäÿ éàðàëàíûá ýÿëìèøäè. Çèáà õàëàíûí. Ãàâðèë àäûíäà îüëó âàðûéìûø. ãÿçåòäÿ-æóðíàëäà éàçûá Àìåðèêà úàìààòûíû àéûëäûðìûø êè. àíà-áàëà áèð éåðäÿ îëñóí. Çèáà õàëàíûí îüëó Ãàâðèë ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè èìèø.. èíäè äÿ ñàü-ñàëàìàò åâëÿðèíäÿ èäè. äîüðóäàí äà. Áó ýþðöíìÿìèø ùàäèñÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ìàò ãîéìóøäó. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ î ïóëà îüëóíóí ìöùàðèáÿ éàðàñûíäàí áåëÿúÿ ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãîéóí àëìûøäû. ùåéâàíû ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðìèøäè âÿ ÿòäÿí éàðûì êèëî-éàðûì êèëî ãÿçåòÿ áöêöá ìÿùÿëëÿäÿêè áöòöí åâëÿðÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. Àìåðèêà úàìààòûíû ôàøèñòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ãàëäûðìûø. íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà èäè âÿ ùÿìèí éåðäÿí êå÷èá ýåäÿíäÿ î íþéöò èéèíäÿí 461 . Ãàâðèë. î áàõûøëàðëà áèçÿ éàëâàðûðäû. . éàëâàðûðäû êè. éÿíè èúàçÿ âåðèáëÿð êè. äîüðóäàí äà. Áàêûäà ãîñïèòàëäà éàòìûøäû.. áèð äÿ ùå÷ âàõò ÿò áèøìèøè éåìÿéÿúÿì. XIX Áèð ýöí — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿíèí èëê àéëàðû èäè — ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿéèí. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà.. Çèáà õàëàíûí åâè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àøàüû áàøûíäà. èíäèúÿ äåäèêëÿðèíè éàäûíûçäàí ÷ûõàðûí. Ìÿí þçöìÿ âåðäèéèì ùÿìèí ñþçö éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ áîçáàøû éåäèì.. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã ëàçûìäûð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Ãàâðèëÿ èúàçÿ âåðèáëÿð êè. Ùÿìèí ýöíäÿí òÿõìèíÿí ö÷ àé ñîíðà.. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìÿ ñþç âåðäèì êè.Áèð ìöääÿòäÿí ñîíðà Åéíóëëà òÿçÿäÿí ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ ãàéûòìàäû.. ßëèàááàñ êèøèíèí î ãàïûñû ãûôûëëû åâèíèí ãîíøóëóüóíäà éàøàéàí Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàýèë íÿçèð ãîéóí êÿñìèøäèëÿð. ñîíðà ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ éàéûëäû êè. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ àïàðñûí.

àé Çèáà? Çèáà õàëà äåäè: — ßëèàááàñ ãàðäàø. áóíó ùàìû äåéèðäè. îðàíûí úàâàíëàðû ÿëëÿðèíÿ àâòîìàò àëûá. 462 . òîðáàíûí è÷èíäÿêè ãàëûí øöøÿ ñòÿêàíû äîëäóðóá òóì ñàòàðäû. Çèáà õàëàíûí Ãàâðèë àäûíäà áèð îüëó âàð âÿ ùÿìèí Ãàâðèë Àìåðèêàäà éàøàéûð. éàõøû îëóá. ÿéÿð ïåéüÿìáÿðäèðñÿ. Çèáà õàëàíûí òóì ñàòäûüû î ñòÿêàí î ãÿäÿð ÷àòëàéûá ñûíìûøäû âÿ ÷àòëàã éåðëÿðè. Àìåðèêàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíû ãóðóäóá «ïîðîøîê» åëÿéèðëÿð. Çèáà õàëà éÿùóäè èäè. ÿñëèíäÿ. áó. ÷öíêè Çèáà õàëà éàé-ãûø ùÿìèøÿ òóì ãîâóðàðäû. ñÿí ìöñÿëìàíà äà. öçëÿðèíÿ ýþç éåðè äåøèê ãàðà ïàð÷à áàüëàéûá áàíê éàðûðëàð âÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. ÷öíêè Àìåðèêà ùàããûíäà úöðáÿúöð ìþúöçÿëÿð äàíûøûðäûëàð. äöç ñþçÿ íÿ äåéÿñÿí?.. ñîíðà áèøèðèá éåéèðëÿð (ñîíðàäàí ùÿìèí òûñáàüà éóìóðòàñûíûí «ïîðîøîê»ó Áàêûéà äà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áèç áèëäèê êè. ñûíûãëàð ãÿçåò ãûðûãëàðû èëÿ. àììà. Çèáà õàëàíû ýöíäÿ ýþðöðäöê.áàøãà ãîâðóëìóø ýöíÿáàõàí òóìóíóí èéè äÿ àäàìû âóðóðäó. ÿëëè ìÿðòÿáÿäÿí äÿ ùöíäöðäöð. òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðàðäû. ýóéà. — äåéèðäè. ÷öíêè Àìåðèêà ÷îõ óçàã áèð ìÿìëÿêÿò èäè. Çèáà õàëà èñÿ ÷îõ àäè áèð àäàì èäè. Éàõøû åëÿ ùàìûé÷óí éàõøûäû. ýóéà. ùÿãèãÿò èìèø). äåéèðäèëÿð îðäà åëÿ áèíàëàð âàð êè. õà÷ïÿðÿñòÿ äÿ. Äöçäöð.. Çèáà õàëàíûí ÿí áèðèíúè ìöøòÿðèñè Øþâêÿò èäè âÿ åâäÿ. ùà÷àíñà Ãóáàíûí éÿùóäè êÿíäèíäÿí êþ÷öá áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìèøäè. ÿñëèíäÿ øöøÿ ùå÷ ýþðöíìöðäö âÿ ñòÿêàíûí è÷èíèí òóòóìó äà àçàëûá áèðúÿ îâóú îëìóøäó. éàõøû òóìäó!. äåìÿëè.. ìÿíÿ äÿ.. ßëèàááàñ êèøè áàøûíû áóëàäû. Àëëàù ñÿíè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. ßëáÿòòÿ. äåéèðäèëÿð Àìåðèêàäà åëÿ ìàøûíëàð âàð êè. ñààòäà 130 êèëîìåòð ýåäèð âÿ äåéèðäèëÿð êè. ýþé òîðáàñûíû ùÿìèí òóìëà äîëäóðóá êö÷ÿ ãàïûñûíûí àüçûíäà. àììà ùàìû äåéèðäè êè. ÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þëìöøäö âÿ î âàõòäàí äà òÿê éàøàéûðäû. ýóéà. áàëàúà âÿ óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèíèí öñòöíäÿ îòóðóá òóì ñàòûðäû: — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. Áèð äÿôÿ ßëèàááàñ êèøè î ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí þòÿíäÿ Çèáà õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè åøèòäè âÿ ýöëÿýöëÿ àðâàäà ñàòàøìàã èñòÿäè: — Ñÿí ùàíñû ïåéüÿìáÿðè äåéèðñÿí. Çèáà õàëà àüûëëû äàíûøûð âÿ äåäè: — Âàëëàù. éÿíè êè. ùå÷ êèì öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ áó ñþçÿ èíàíìûðäû. úöðáÿúöð ðÿíýëè êàüûç ïàð÷àëàðû èëÿ î ãÿäÿð éàïûøäûðûëìûøäû êè.

ùàìàìäà ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿðäÿí çàðàôàòëà äåéèðäè: — Ñÿí Àëëàù. ìåùðèáàí. éàçûã Çèáà. äåéèðäèëÿð êè. éàõøû òóìäó!.. þçö äÿ Àìåðèêàäàí ýÿëÿí áó àäàìûí áèçèì ùàìûìûçûí þéðÿøäèéèìèç. éàðûàú. àüÿç? Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû êèìèí÷öíñÿ ñåâèíèðäè. Áàøûíà áèð èø-çàä ýÿëÿð. êèìèíñÿ ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëìÿéè. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíäÿ îíà-áóíà êþìÿê åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Àðâàäëàð äåéèðäè êè.. ìöùàðèáÿ áàøëàäû. ýóéà. ïèëëÿêÿíëÿ ãàëõìûðëàð êè. áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. äèëèøèðèí èäè.. ìàøûí ãàëäûðûð àäàìëàðû éóõàðû äÿ.äöêàíäà. Íèñÿ õàëà äåéèðäè: — À-à-à. Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèðäèê. áàøûíà äà. þçö äÿ áó àäàìûí Àìåðèêàäàí ýÿëìÿéè. ÷öíêè õåéèðÿ-øÿðÿ éàðàéàí àðâàä èäè. ñèëèíäèð ãîéóá. áèðúÿ ãàðíû âàð èäè.. åâäÿí ÷þëÿ ÷ûõìûðäû âÿ áèç åëÿ-åëÿúÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí î àü ÷èòïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. î ìÿðòÿáÿëÿðè íåúÿ ãàëõàúàã åëÿ? Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. áöòöí óøàãëàð éûüûøûá ýåäèá äàéàíìûøäûã Çèáà õàëàíûí åâè èëÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ âÿ ýþçëÿðèìèçè äèêìèøäèê Çèáà õàëàíûí àü ÷èò ïÿðäÿ àñûëìûø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðñûí.. Àìåðèêàäà Ãàâðèëèí îí îòàüû âàð. õöñóñÿí. Áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû Çèáà õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. Ãàâðèë èñÿ. ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè îëìàüû. ÷îõ äåìÿéèí î Øþâêÿòäÿí. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Âàé.. ÿêñèíÿ. ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿðè òåç-òåç ýÿëìÿéÿ áàøëàéàí úàâàíëàðûí ãàðà ìÿúëèñëÿðèíäÿ ãàá-ãàúàã éóäó. ÷öíêè ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîí463 .. þçö äÿ èéèðìè áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ. ÿéíèíäÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ ïàëòàðëàð âàð. ùÿðÿñèíèí ö÷êöíú ÿñýÿð ìÿêòóáó äöíéàíûí áèð éåðèíäÿí ýÿëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ èíäè. Éàçûã Çèáà î ìàøûíà íåúÿ ìèíÿúÿê ùÿð ýöí. äàùà òóì òàïûëìàäû âÿ Çèáà õàëà äà äàùà î óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðóá: «— Ïåéüÿìáÿð ùàããû. éàðûòîõ äîëàíäû. Ãàâðèë ýÿëèá êè.» — äåéÿ òóì ñàòìàäû. Äàùà íå÷ÿ àé èäè ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû. ñòÿêàí-íÿëáÿêè ãóðóëàäû.. îüóëëàð ìÿùÿëëÿìèçäÿí ýåäèðëÿð.. Çèáà õàëà àú ãàëàð. ùå÷ êèìëÿ èøè éîõ èäè âÿ åëÿ êè. ýöíäÿ ýþðäöéöìöç Çèáà õàëàíûí äîüìàúà îüëó îëìàüû áèçÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè.

Ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÿéèëèá òóì ñàòìàãäàí áåëè äîíãàðûá. íþø èíäèéÿúÿí ýþðöíìöðäö? Íþø äåìèðäè êè. ùàíñû áèð ãàïûñû. ýþðÿðñöç. ùå÷ âàõò ùàããûíäà ôèêèðëÿøìÿäèéèì. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì þçöì ö÷öí àéäûí îëäó êè. âàëëàù. áàëàì. Àíàì äåéèðäè: — Ñèçè áèëìèðÿì. ñèç äèðè. Ýöíîðòà âàõòû àðâàäëàðûí áèçäÿ éûüûøûá îòóðäóüó çàìàí àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ äÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. ùà÷àíñà Ãàâðèëè ýþðÿ áèëÿê. ìÿí äàðûõàúàéàì Çèáà õàëàé÷öí. óøàãëàðà áàõñûí!. Çèáà õàëà åëÿ áèë êè. Ãàâðèë èñÿ ýþðöíìÿê áèëìèðäè âÿ áèç òàìàì öìèäèìèçè èòèðìèøäèê êè. àõû. áöòöí þìðö áîéó îüëóíóí éîõ. ìÿùÿëëÿìèçÿ áÿä õÿáÿð éîõ.. Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Éàçûã Çèáà ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèá. áåëÿ éàõ÷û îüóë èäè. ïÿíúÿðÿñè êèìè àëûøäûüûì. Ñèçè ãîéóá 464 . Áàéàãäàí áÿðè åëÿ-åëÿ÷ÿ êö÷ÿäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àü ÷èòïÿðäÿëè êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. Ãîé ýåòñèí îüëóéíàí. áèð-áèð ùàìûñûíûí öçöíäÿí þïäö.. äåéèá êè.. àäÿò åòäèéèì Çèáà õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðÿì âÿ Çèáà õàëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà ìÿí äÿ àíàì êèìè... àé ßëÿêáÿð!. áóíó àðâàäû ýþíäÿðèá áóðà. Ãàâðèëè ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿíèì îíëàðû áåëÿúÿ áóðàäà ãîéìàüûì éàõøû äåéèëäè. Çèáà õàëà ö÷öí øàä õÿáÿð ýÿëèðäè (éÿíè îüëó Ãàâðèë ýÿëèá ÷ûõìûøäû). îíóí÷óí äàðûõàúàüàì. Ãàâðèëÿ õîøýÿëäèí äåìÿê ö÷öí Çèáà õàëàýèëÿ ýÿëäè âÿ àíàì äà ùÿìèí àðâàäëàðûí àðàñûíäà èäè. ìÿí þëö. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëÿí Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèì î ãÿäÿð ýöúëö èäè êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Áó êè. ìÿùÿëëÿìèçèí ö÷-äþðä àðâàäû ýþçàéäûíëûüû âåðìÿê ö÷öí.ðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Õàíûì õàëàýèëèí éîëóíó ýþçëÿéèðìèø. — Ñîíðà äà Çèáà õàëà áèðäÿí-áèðÿ è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ àüëàìàüà áàøëàäû. ìÿíèì äÿ. þçöíö àðâàäëàðûí öñòöíÿ àòäû. ùÿ? Àüÿç. áàéàãäàí áÿðè ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ ñÿêèäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àüïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõàí óøàãëàð ÷þëäÿ ãàëàúàãäû. ìÿí óøàãëàðäàí àéðûëûá àíàìûí éàíûíà ãà÷äûì âÿ àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá àðâàäëàðëà áèðëèêäÿ óøàãëàðûí à÷ûã âÿ ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû àëòûíäà Çèáà õàëàýèëÿ ýèðäèì. ìàüûë ùå÷ îëìàñà. ùå÷ ùàðà ýåòìÿçäèì!. àíàì âàð.. þìðöíöí àõûðûíäà îüóë-óøàã ýþðñöí. ýöíäÿ ýþðäöéöì âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áèð áèíàñû. ýåò àíîâó ýþòöð ýÿë. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíè ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Áó âàõò Õàíûì õàëà áàøäà îëìàãëà. Äöçäöð. — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. âàëëàù. ìÿíèì äÿ öçöìäÿí þïäö: — Íÿ éàõøû ýÿëäèí.

ñîíðà éåíÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðäó âÿ äîüðóñó.» — äåéèðäè âÿ áóðàñû äà ìÿíè òàìàì ùåéðÿò è÷èíÿ ñàëìûøäû êè. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã èñòÿéÿí Êîðîüëó êèìè áèð ãÿùðÿìàí ýþðÿúÿéÿì. ìÿíèì àíàì. èñòÿéèðäè áèëñèí êè.. è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ.» «—Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. àðûã.. áÿñ ùà÷àí ýþðÿúÿéÿì? Íÿâÿëÿðèì äÿ äåéèð. ÷öíêè åëÿ áèëèðäèì êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëäèêúÿ. åëÿ áèë... äîäàüûíû äèøëÿéèá äîëìóø ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿéèðäè. Õàíûì õàëàíûí î ýþçëÿðè Ãàâðèëè Çèáà õàëàíûí î áàëàúà îòàüûíäà ñûíàãäàí êå÷èðèðäè.. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì ìÿí... éàø áóðíóíó ñèëÿ-ñèëÿ: — Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. áèç è÷ÿðè ýèðÿíäÿ àéàüà ãàëõäû. áèçèì áó áÿäáÿõò Çèáà õàëà áó àäàìûí éàíûíäà áèð õîø ýöí ýþðÿúÿê. Çèáà õàëà àüëàäûãúà. Áèç äÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäóã âÿ Çèáà õàëà ùÿðäÿíáèð ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà. Ãàâðèë áàøûíû òÿðïÿäèá àíàñûíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäÿ-åäÿ: 4-30 465 .» «—Àëëàù áèëÿí éàõøûäûð!. àäè àü êþéíÿê. ýþðìÿê èñòÿéèðÿì îíëàðû. î õàðàáàäà ìÿí íÿ åäÿúÿéÿì?. áèçèì áó Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè.. ÿéíèíäÿ àäè øàëâàð. éîõñà éîõ? Ãàâðèë ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäó. Àçÿðáàéúàí äèëèíè áèëìèðëÿð âÿ ùå÷ îëìàñà ðóñ äèëèíè äÿ áèëìèðëÿð. Ãàâðèë äÿ áó àðâàäëàð êèìè êþâðÿëèðäè. ìÿí ñèçè ãîéóá ùàðà ýåäÿúÿéÿì. Ñÿôóðÿ õàëà äà. òÿêúÿ Õàíûì õàëà àüëàìûðäû. ùÿð êÿëìÿäÿí áèð äÿ: «—Àëëàù ãîéñà!. íÿ åäèì. áàøûìà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüàì? Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí.... ñàðûøûí. ùÿð ùàëäà. ìÿí Ãàâðèëè ýþðÿíäÿ áèð áàëàúà ìöòÿÿññèð îëäóì. áÿñ ìÿí îíëàðû íåúÿ áàøà äöøÿúÿéÿì? Àé àðâàäëàð. Ìÿíè ìöòÿÿññèð åäÿí ÿí áþéöê àäèëèê äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè. — äåéèðäè. ÿëèíäÿêè áàëàúà äÿñìàëëà ýþçëÿðèíè. äÿãèãÿäÿáèð «—Àëëàù ãîéñà!. Ñÿôóðÿ õàëà.ùàðà ýåäÿðäèì? Êèìäè ìÿíè àäàì éåðèíÿ ãîéàí ñèçäÿí áàøãà? Àììà íÿâÿëÿðèì âàð äÿ î õàðàáàäà. Ìÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàéûí. èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëìèø áó Ãàâðèë ýþçëÿäèêëÿðèìèí òàìàì ÿêñèíÿ îëàðàã àäè áèð àäàì èäè: ñà÷ëàðû òþêöëìöø.. Àíàì äà. Ãàâðèëèí óøàãëàðû þç åâëÿðèíäÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðäû âÿ áó ìÿíÿ ñîí äÿðÿúÿ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè êè.» — äåéèá äîëóõñóíàí áó Ãàâðèëèí óøàãëàðû áèðáèðëÿðè èëÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. Ãàâðèë àäè Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ äàíûøûðäû. ýþçëÿðèíè äèããÿòëÿ Ãàâðèëÿ çèëëÿìèøäè. àììà. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà êþâðÿëèá àüëàéûðäû. àðâàäëàð þïöøöá-àüëàøäûüû áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. óçóí âÿ Ãàâðèëèí ýåéèìè äÿ àäè ýåéèì èäè: àéàãëàðûíäà Çèáà õàëàíûí åâ áàøìàãëàðû.

ãóðáàí îëóì. — Ãîé ýåäèì áèð î íÿâÿëÿðè ýþðöì. ùÿòòà ãöññÿ âàð èäè. ìÿíèì ìöõòÿëèô ïåðîëàðà.. Ãàâðèë ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñó èëÿ Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû (âÿ áèçèì Çèáà õàëàíûí äà áóíäàí ñîíðàêû öíâàíûíû) éàçûá àðâàäëàðà âåðäè... ìÿí èñÿ ýþçëÿðèìè î àâòîìàò ãÿëÿìäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì: êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñóíà áàõûðäûì... ñîíðà àâòîìàò ãÿëÿìèí àüçûíû áàüëàäû âÿ êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéäó âÿ ìÿí èíäè äÿ ýþçëÿðèìè î àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì âÿ áó âàõò ìÿí þç öçÿðèìäÿ Õàíûì õàëàíûí àíè áàõûøëàðûíû ùèññ åëÿ466 . Ãàâðèë: — Àëëàù ãîéñà!.» — äåìÿéè äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû. Ãàâðèë: — Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. éÿíè ìöùàðèáÿ áàøëàéàí èëè ìÿí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäèðäèì).. — äåéèðäè. — Ñîíðà éåíÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì. — Ùàìûíûçà ìÿêòóá éàçàúàüàì.— äåéèðäè. òÿê ãîéìàéûí ìÿíè îðàäà.— Àëëàù ãîéñà!. Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. åâäÿ îòóðóá íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèí óúóíà òàõäûüûì ïåðîíó ìöðÿêêÿáÿ áàòûðà-áàòûðà àü ìèëÿìèë äÿôòÿðëÿðäÿ éàçìàüà äà ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè âÿ Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. Ìÿí ùå÷ úöð ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î ìþúöçÿäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì. ïåéüÿìáÿð ùàããû. Ãàâðèë ùÿìèí àâòîìàò ãÿëÿìÿ ìèçèí öñòöíäÿêè ãÿçåòèí êÿíàðûíäà Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû éàçûðäû. ÷öíêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíèì äåéèëäè.. åëÿ áèë ìÿíèì þçöìöí ùÿéàòûìäà íÿñÿ ðóù éöêñÿëäÿí áèð ùàäèñÿ áàø âåðìèøäè. ãÿëÿìëÿðÿ éàìàí àçàðûì âàð èäè (ùÿìèí èë.. äÿãèãÿäÿáèð «— Àëëàù ãîéñà!.. — äåéèðäè. áó áàéðàìäà áèð áàëàúà ùÿçèíëèê. ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí ãÿëÿìèíÿ áàõûðäûì âÿ éàëíûç áó çàìàí ìÿí èíàíäûì êè. Ãàâðèë äîüðóäàí äà Àìåðèêàäàí ýÿëèá... î ùàäèñÿäÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ùàìûìûçûí éàäûðüàìàüà áàøëàäûüûìûç áèð áàéðàì ÿùâàë-ðóùèééÿñè âàð èäè. î àâòîìàò ãÿëÿìÿ áàõà-áàõà Ãàâðèëèí àðâàä êèìè êþâðÿëèá äîëóõñóíìàüû äà. ñèç äÿ. ìÿêòóá éàçûí. ùå÷ âàõò ìÿíèì îëìàéàúàãäû... àììà ùÿð ùàëäà äöíéàäà áåëÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð âàð èäè. ôûðëàéûá àüçûíû à÷äû âÿ ìÿí áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ àâòîìàò ãÿëÿìè áåëÿ ýþðäöì. äöçäöð. Áó âàõò Ãàâðèë ÿéíèíäÿêè àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí áàëàúà òöòÿê êèìè áèð øåé ÷ûõàðòäû.

ìÿí. ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðèí äèâàðëàðûíà ùîïìóø ãöññÿäÿí äÿ äåéèðäè âÿ ìÿí úûããûðûüûìû ÷ÿêìÿäÿí Áàëàêÿðèìèí î ýþçÿë òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. óúóíà ïåðî òàõûëìûø íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèìè àíàìûí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåòìÿéèì ìöíàñèáÿòèëÿ ìÿíèì467 . âÿ áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. íÿñÿ áàøãà éàçûëàð îëàúàã. ñåùðëè äöíéàëàðëà. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóá òöòÿéèíè ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. Çèáà õàëà íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäàêû åâèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàëàúà áèð ãûôûë âóðäó âÿ îüëó Ãàâðèë èëÿ Àìåðèêàéà ýåòäè âÿ ìöùàðèáÿíèí äÿðäè åëÿ áèë êè. ÷öíêè òàìàì ýþçëÿíèëìÿç èäè. Ñàðû ùàìàìûí.. àììà åéíè çàìàíäà. íèêáèíëèê ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè âÿ ìÿí äàùà þçöìö èíàíäûðìûøäûì êè. ÷îõ éöíýöë áèð ôàñèëÿäÿí ñîíðà. òÿçÿúÿ ÷ûõìûø óëäóçëàðà äà òàìàì éåíè ýþçëÿ áàõäûì.. ùà÷àíñà áèð ýöí ýÿëÿúÿê âÿ ìÿí áó ýþçÿë òöòÿéèí ñþéëÿäèêëÿðèíè î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ïåðîñóíäàí ÷ûõàí ñþçëÿðëÿ éàçàúàüàì. ýÿëÿúÿêäÿ ìÿíèì äÿ ìöòëÿã áåëÿ àâòîìàò ãÿëÿìëÿðèì îëàúàã âÿ î àâòîìàò ãÿëÿìëÿðëÿ Ãàâðèë êèìè ñöðÿòëÿ. éåíÿ äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ÿëèíÿ àëäû âÿ àõøàìëàð Áàëàêÿðèì ùå÷ êèìÿ áèð ñþç äåìÿäÿí ãîøà òóòóí àëòûíäà.. íèêáèíëèêäÿ éåíÿ äÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì ùÿçèí áèð ãöññÿ âàð èäè âÿ î ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñè è÷èíäÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíèí «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óíó õàòûðëàìûøäû. î òöòÿê åëÿ áèë êè. Ìÿí ùÿð ýöí ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðóá êèòàáëàðûìû. áó áàõûøëàðû ýþðìÿäèì. ìÿíäÿêè î úîøüóíëóãäà. ìÿùç ùèññ åòäèì. ÿñëèíäÿ áó ôèêèð î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áþéöê áèð êÿøô èäè âÿ ùÿìèí êÿøô ìÿíèì öðÿéèìÿ éåíè ùèññëÿð ýÿòèðäè. Áó ôèêèð ìÿíèì áöòöí è÷èìè ùÿéÿúàíà ýÿòèðäè. ñÿëèãÿ èëÿ éàçûëàð éàçàúàüàì. ìÿí áèðäÿí-áèðÿ þçöì þç ýþçöìäÿ áþéöäöì. î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð úîøüóíëóã. äàëàíûìûçûí.. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí ùÿðàðÿòè éåíÿ äÿ áàëàúà ßëÿêáÿðèí ñèíÿñèíè ãûçäûðìûøäû. ìöðÿêêÿáãàáûìû. î ãîøà òóò àüàúûíà äà âÿ î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû àðàñûíäàí ýþðöíÿí ýþéÿ äÿ. åëÿ áèë êè. Áèð íå÷ÿ ýöí ìÿí î àâòîìàò ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñèíèí è÷èíäÿ èäèì. äöíéàíûí ìþúöçÿëè èøëÿðèéëÿ áÿðàáÿð.äèì. äÿôòÿðëÿðèìè. ãûçàðäûì âÿ ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí àü êþéíÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ÿêäèì. àðûã îðäëàðûíû äîëäóðóá íàçèê ÷ÿíÿñèíè îéíàäà-îéíàäà î ýþçÿë òöòÿéè ÷àëàí Áàëàêÿðèìÿ äÿ. åëÿ áèë êè. êè÷èúèê áèð éåíèëèêäÿí. àììà î éàçûëàð ãÿçåò êÿíàðûíäàêû öíâàí éàçûëàðû îëìàéàúàã. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàâàø-éàâàø éåòèìëÿøäèéèíäÿí äÿ äåéèðäè. î ùÿðàðÿòäÿ äÿ áèð íèñýèë âàð èäè.

— Áóðà ýÿë. ùàìû éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûðäû. ÿðëÿðè. ìÿí è÷ÿðè ýèðÿí êèìè. Îíäà ùÿëÿ Õàíûì õàëàíûí ö÷ îüëó úÿáùÿéÿ ýåòìèøäè: Úÿôÿð. ãàðäàø éîëà ñàëìûø áàøãà àðâàäëàðû äà ýþçýþðÿñè äÿéèøìèøäèëÿð. Ãîúà êèìè ùÿêèì îëìàã èñòÿéÿíëÿð èíäè úÿáùÿäÿ ÷îõ ëàçûìäûðëàð (äîüðóäàí äà ÷îõ ÷ÿêìÿäè êè.» —äåéèá àüëàéà-àüëàéà éàøàéûðäû. Çèáà õàëà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá Àìåðèêàéà ýåäÿíäÿí èêè ýöí ñîíðà. ãàðäàøëàðû ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø áöòöí àðâàäëàðûí. àíàì êèìè: «—Àé ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð.÷öí òèêäèéè òîðáàéà éûüûðäûì. áó ýöí-ñàáàù Ãîúàíû äà àïàðàúàãëàð.. áèð öìèäñèçëèêëÿ ÿðëÿðèíè. Õàíûì õàëàíûí ñèôÿòè äÿ äÿéèøìÿìèøäè. àòîâó àïàðàíäàí ñîíðà áèç áàøûìûçà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüûã. Àòîí êèìè ôàüûð ýåäèá îðàäà íÿ åäÿúÿê?. îüóëëàðûíû úÿáùÿéÿ éîëà ñàëà÷àãëàðû î ýöíö ýþçëÿéÿ-ýþçëÿéÿ éàøàéûðäû. áó ñÿñäÿ íÿñÿ äÿéèøèá. àé ßëÿêáÿð?. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíûí ñÿñèíäÿ íÿñÿ ùèññ åäèðäèì. Ñÿêèíÿ õàëà äà. Úÿáðàéûë èëÿ Àüàðÿùèì èñÿ ùÿëÿ åâäÿ èäè.. ùèññ åäèðäèì êè.. ãàëàíëàðû åâäÿ èäè. ùàìûñû ñÿêñÿêÿ è÷ííäÿ èäè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà.. ìÿùÿëëÿìèçèí ÿð. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíû áèð äÿôÿ äÿ îëñóí àüëàéàí ýþðìÿìèøäèì (âÿ ýþðìÿäèì äÿ!). Ãîúàíû äà àïàðäûëàð). ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè ùÿìèøÿêè êèìè ñÿðòëèêäÿí õÿáÿð âåðèðäè. íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè êèï þðòöëöðäö.. ×åðíèëèâöí ãàáûíû ãîéàðñàí áóíóí è÷èíÿ. Ìÿùÿëëÿìèçäÿ îüóëëàðû.. ßðëÿðè. èêè àéûí è÷èíäÿ ãîúàëìûøäûëàð.. Ìöðÿêêÿáãàáûìû è÷èíÿ ãîéóá ìÿêòÿ468 . ãûç-ýÿëèíèí ýþçö ùÿìèøÿ éàøëû îëóðäó. ö÷öíö äÿ áèðäÿí àïàðìûøäûëàð. ñÿùÿð äóðóá äÿðñÿ ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Áóðà ýÿë. Ìÿí áàøà äöøäöì êè. Ìÿí Õàíûì õàëàýèëèí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè èëÿ øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. àòàëàðû. àììà úÿáùÿäÿí àäèúÿ áèð ñàëàìàòëûã ìÿêòóáó àëìàã ö÷öí íÿçèð äåéèðäè. Ôèðóçÿ õàëà äà. áèð àéûí. Àäèë âÿ ßáäöëÿëè. ÿëèíäÿ òóòäóüó úûããûëû áèð òîðáàúûüû ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. îüóë. àììà áóíóí ìÿùç íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. Ãîúà ùÿëÿ Òèáá Èíñòèòóòóíäà îõóéóðäó. ßëÿêáÿð. ñÿíèí÷öí äöçÿëòìèøÿì. àììà äåéèðäèëÿð êè. ßëÿêáÿð. òîðáàíûí èïèíè ÷èéíèìäÿí àñûá ìÿêòÿáÿ ýåäèðäèì. Õàíûì õàëà ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû. Ãàâðèëèí î àâòîìàò ãÿëÿìèíè ýþðäöéöì âàõòäàí áÿðè êå÷ÿí áó ö÷-äþðä ýöíäÿ Õàíûì õàëà ìÿíèì ö÷öí áó úûããûëû òîðáàúûüû äöçÿëäèá. îüóëëàðû ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿí àðâàäëàð äà íèýàðàí÷ûëûã è÷èíäÿ éàøàéûðäû..

. Ìÿí. éàðàøûãëû åëÿìèøäè êè. ìöðÿêêÿáãàáûìû ÷èéíèìäÿêè òîðáàäàí ÷ûõàðûá î ìóíúóãëó ìÿõìÿð òîðáàúûüà ãîéäóì âÿ ìÿêòÿáÿ éîëëàíäûì. ìöùàðèáÿíèí äåìÿê îëàð êè. ãûøûí ãàðû î áàëàúà ãûôûëû ïàñëàòäû âÿ ùÿìèí ïàñëû ãûôûë ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäà àñûëìûø î áþéöê ãûôûëëà áèðëèêäÿ. î çÿðèô.Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí ýþòöðöá ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéóðäó. åëÿ áèë êè. Çèáà õàëà èñÿ äàùà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ãàéûòìàäû âÿ íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà Çèáà õàëàíûí êö÷ÿ ãàïûñûíäàêû î áàëàúà ãûôûë ìöùàðèáÿíèí àõûðûíà éàõûí áèç åâèìèçè ñàòûá ìÿùÿëëÿäÿí äàéûìûí éàíûíà êþ÷äöéöìöç âàõòà êèìè. ìÿí þçöì-þçöìÿ — áèëìèðÿì íèéÿ? — éàçûã ýþðöíöðäöì âÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áó ùèññ. ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèë êè. ìÿêòÿáÿ ýåäÿí éîë áîéó î ýþçÿë ìÿõìÿð òîðáàúûüà áàõàáàõà ñåâèíèðäèì.áÿ àïàðäûüûì éàøûë ìÿõìÿðäÿí äöçÿëäèëìèø ùÿìèí òîðáàúûã èíäèêè êèìè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð: Õàíûì õàëà î òîðáàúûüûí öñòöíäÿ úöðáÿúöð õûðäà ìóíúóãëàðäàí íàõûøëàð òèêìèøäè âÿ î ðÿíýáÿðÿíý ìóíúóã ýöëëÿð. î áþéöê ãûôûëû äà ìöùàðèáÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿí àñìûøäû âÿ åëÿ áèë êè. àììà åéíè çàìàíäà. Õàíûì õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì. î ãûç áÿçÿéèíÿ îõøàéàí òîðáàúûüà áàõàí êèìñÿ þìðöíäÿ äåìÿçäè êè. Õàíûì õàëà äà ìÿíèì ö÷öí àíàì êèìè äîüìà âÿ ÿçèç áèð àäàìäûð... Õàíûì õàëà ìöðÿêêÿáãàáû ö÷öí äöçÿëòäèéè î òîðáàúûüû ìÿíÿ áàüûøëàäûüû ùÿìèí ñÿùÿð ìÿí Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûá þïìÿê èñòÿäèì. àõûðûíà êèìè. äàéûìûí ýÿëèá áèçè ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷öðÿí âàõòëàðà ãÿäÿð ìÿêòÿáÿ àïàðûá-ýÿòèðäèì. åëÿ-åëÿúÿ ãàïûäàí àñûëû ãàëäû. ìÿíè ãÿùÿðëÿíäèðìèøäè. ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûìûçäà äàéàíäûì. áó èíúÿ-ìèíúÿ òîðáàúûüû Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. áóíó. î áàëàúà.. àììà áóíà áàõìàéàðàã. îíëàð äà ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöøäö. äîüðóñó. òÿêúÿ Çèáà õàëàíûí. åëÿ áèë êè. ÿëáÿòòÿ. òÿêúÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàí àñûëìàìûøäû.. ßëèàááàñ êèøè äÿ Ìàøòàüàéà. 469 . . ïàéûçûí éàüûøû. ãûçûíûí éàíûíà êþ÷ìÿìèøäè.. àììà êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõäûì. ãûçëàðûí áÿçÿéèíÿ îõøàéûðäû. àììà ìÿí áèëèðäèì êè. ìóíúóã íàõûøëàð î éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû î ãÿäÿð ýþçÿë. áóíó Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. ãàëûí ãàøëàðû àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ òÿêúÿ åëÿ: «— ×îõ ñàü îë» — äåéèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè àøàüû äöøäöì. ãûçëàðûí îéóíúàüûíà. Çèáà õàëàíûí þçö äÿ Àìåðèêàéà ýåòìÿìèøäè. î ïàñëû ãûôûëû äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿí î ìóíúóãëó éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû éûðòûëûá äàüûëàíàúàí.

èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ ìÿí îíó áàøà äöøöðÿì. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. 470 . Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäèð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ! — äåéèðäè âÿ áèçè ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí. åëÿ áèë. ïÿíúÿðÿëÿðÿ. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà. ãàïûëàðà. êö÷ÿìèçèí ãÿìáÿð äþøÿìÿñèíÿ áèð íÿìèøëèê êèìè. Áàëàêÿðèì äÿ î ñåùðëè àëÿìèí ÿùâàëàòëàðûíû Ãàâðèëèí óøàãëàðû êèìè.. þç óçàã ñåùðëè àëÿìèíÿ àïàðûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. áèð ãîõó êèìè ùîïìóø î ãöññÿäÿí.. ìöâÿããÿòè äÿ îëñà. î êÿäÿðäÿí ãîïàðûá.

îëàíäà äà èëëÿðëÿ áÿñëÿíìèø âÿ òÿçÿ-òÿçÿ áàðû ýþçëÿíèëÿí ìåéâÿ àüàúëàðûíû äîí âóðóá àïàðûðäû. îíëàðûí óøàãëàðûíûí öçöíÿ ýöëöðäö. ÷ÿêäèéè çÿùìÿòèí. Óëó áàáàëàðû ùà÷àíñà — Íóù-Íÿáèíèí äþâðöíäÿ. ïàéûçäà éàéäàí àðòûã ÿçèééÿò ÷ÿêìèøäè. ýöë-÷è÷ÿéè. îõëàðäàí. ãûø áèëìÿìèøäè. þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà éåð ýþðìÿìèøäè. äàøëàðûí. ÿçèééÿòèí ùÿìèøÿëèê êå÷ìèøäÿ ãàëìàñûíäàí. áåúÿðèëìèø íÿ âàðäûñà ùàìûñûíû éóéóá àïàðûðäû. éàõøû ÿìÿëëÿðèíäÿí. îðàäà — äöøìÿí ãûëûíúûíäàí. Î êÿíääÿ òîðïàã éîõ èäè. ßëè äÿ î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. àì471 . îðàäà áþéöìöøäö. éàëíûç óçàã âÿ àúû áèð õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. àììà áöòöí áóíëàðûí ÿùÿìèééÿòè îëìàìûøäû. Îíëàð î óçàã âÿ éàë÷ûí äàüëàðäàí êþ÷öá ýÿëìèøäè. íèçÿëÿðäÿí óçàã î äàüëàðäà êÿíä ñàëìûøäû âÿ ùÿìèí äþâðäÿí äÿ îðàäà ãàëìûøäû. éàüàíäà äà ëåéñàí îëóá ìèíáèð ÿçàáëà ÿêèëìèø. îðàäà åâëÿíìèøäè âÿ áöòöí þìðöíö îðàäà éåðèí ÷ûíãûëûíû òÿìèçëÿìèøäè. íàõûð òàìàì ñåéðÿêëÿéèðäè. ãûâðûëà-ãûâðûëà àõàí øèðèí ñóëó î ÷àé äà. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàã äà Ìÿùÿììÿäèí. áóðàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí âÿ äöíéàíûí éàõøû èøëÿðèíäÿí. Ýöí òÿçÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè: áó ýåíèø éàìàúûí öñò òÿðÿôèíäÿêè ãàëûí ìåøÿëèê. òÿìèçëèêäÿí äåéÿí éàøûëëûüû. þìöðëÿðèíè î óçàã äàüëàðäà. éà äà ýþðìÿìèøäè. áåúÿðìÿê ìèíáèð ÿçàáëà.XX Î èêè àèëÿ äàüëàðûí àðàñûíäàí äöøöá áó ýþçÿë. î êÿíääÿ øàõòà îëìóðäó. ÿçèééÿòëÿ áàøà ýÿëèðäè: î êÿíääÿ éàüûø éàüìûðäû. Äÿäÿ Ãîðãóä áîé áîéëàéàíäà. éàé áèëìÿìèøäè. ÿçèééÿòèí éöçäÿ-áèð áÿùðÿñèíè éà ýþðìöøäö. ãàéàëàðûí àðàñûíäà êå÷èðìèøäè. ßëè äÿ þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà áèð éåð ýþðìÿìèøäè âÿ ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí êèøèëÿðè êèìè. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿìèøäè. äàøû. àøàüû òÿðÿôäÿí óçàíûá ýåäÿí éàøûë ÷ÿìÿíëèê äÿ. ñàôëûãäàí. ÷ûíãûë èäè âÿ îðàäà ÿêìÿê. áó áÿðÿêÿòëè éàìàúäà ìÿñêÿí ñàëìûøäû âÿ áóðàäà àõàí ÷àéûí øûðûëòûñû. ëåéñàíûí ãàáàüûíà áÿíä ÷ÿêìèøäè. ùÿð òÿðÿô äàø èäè. Ìÿùÿììÿä î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. ãàéàíû ÷àïûá ùÿéÿò-áàúà äöçÿëòìèøäè. éàçäà ïàéûçäàí ÷îõ èøëÿìèøäè. ñþç ñþéëÿéÿíäÿ — äöøìÿí ÿëèíäÿí ãà÷ûá î äàüëàðà ïÿíàù àïàðìûøäû. áóðàäàêû øóìëàíìûø òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðè î óçàã äàüëàðäàêû ÿçàáûí. îíëàðûí àðâàäëàðûíûí. ßëèíèí. ãîéóí ñöðóñö.

Àäÿì îüëóíà çöëì åäèðäè.. ùàðàñà áèð áàøãà éåðÿ êþ÷ìÿê îëàð. 472 . áèð èëäÿí ñîíðàíûí. íÿ ÿêèëìèøäèñÿ ùàìûñûíû éóéóá àïàðäû. — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! Áÿñäèð äàùà äàü êå÷èñè êèìè éàøàäûã! Áÿñäèð! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Áàáàëàðûìûç íàùàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëäû! Èýèä äöøìÿí ãûëûíúûíà ùÿäÿô îëìàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëìàãäàí àðòûãäûð! Ýåäÿê áó éåðäÿí! Àëëàùûí àëòûíäàêû éåð ýåíèøäèð! Ýåäÿê! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøäû. ëåéñàíñûç-øàõòàñûç éàøàìàã îëàð. Äÿäÿ Ñöëåéìàí áèð ìöääÿò ùå÷ íÿ äåìÿäè. ëåéñàí ýÿëäè... ßëèíèí äÿ óøàãëàðû áèð ãàðíû àú.ìà ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí úàìààòû êèìè áîëëóã ýþðìÿìèøäè. ùàðàäàñà òîðïàã àõòàðìàã îëàð. — äåäè. ùàìû ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. òàëåëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. Ìÿùÿììÿä ýÿëèá Äÿäÿ Ñöëåéìàíëà öçáÿöç äàéàíäû: — Ìÿíè áàüûøëà. êÿíäèí úàìààòû ìèí èë èäè ùå÷ àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. ìèí èë èäè êè. î êÿíäèí úàìààòû åëÿ áèëèðäè êè. Òÿíÿéÿ ëàéèã äåéèë. èøýÿíúÿ âåðèðäè. áàøûíûí öñòöíäÿêè ýþé äÿ íàãèñ èäè. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëèíèí ùÿìèí êÿíääÿ êå÷èðäèêëÿðè î àõûðûíúû ýöí äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýþéäÿí ñó ñåë êèìè àõäû. ùàðàäàñà äàøñûç-ãàéàñûç. òîðïàã ÿâÿçèíÿ òÿêúÿ ÷ûíãûëëàð ãàëäû. ìÿùðóìèééÿòèíäÿí äåéèðäè. — äåäè. ñàáàùûí. áèð ãàðíû òîõ áþéöéöðäö. Î êÿíääÿ èëê äÿôÿ èíñàí úàíà ýÿëäè. ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ ãóëàã àñäû. Ñîíðà ùàìû áöòöí áó éåðëÿðèí ÿí óëó ñàêèíè Ñöëåéìàí äÿäÿéÿ áàõäû. î ñÿääÿí ñîíðà ÿêèí éåðèíäÿ çÿìè ÿâÿçèíÿ. î ëåéñàíäàí. — Áàáàëàðûí ðóùó ìöãÿääÿñäè. Àëëàù î êÿíäè òàìàì éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. àììà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè. éöç èëäÿí ñîíðàíûí ÿçàáûíäàí. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëûäû. ãàéà ïàð÷àëàðû ãàëäû âÿ áó ñûéðûì äàøëàð î ëåéñàíäàí ñîíðàêû ýöíÿø àëòûíäà ïàðûëäàéûðäû. î êÿíääÿ ãÿáèð ãàçàíäà äà ýÿðÿê ÿëèíÿ êöëöíý àëûá ãàéà êèìè éåðè ÷àïàéäûí âÿ î êÿíäèí úàìààòû áóíà þéðÿøìèøäè. Î êÿíääÿ èíñàíûí àéàüûíûí àëòûíäàêû éåð äÿ íàãèñ èäè. Äÿäÿ. èíñàí öñéàí åòäè: Ìÿùÿììÿä ÿêèí éåðèíè áàñìûø äàø ïàð÷àëàðû àðàñûíäà äîëàøà-äîëàøà èðè âÿ ýöúëö áÿäÿíèíÿ äÿ ñûüûøìàéàí áèð åùòèðàñëà: — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! — ãûøãûðäû. èçòèðàáûíäàí.. ñîíðà åëÿ áèë þçö þçö èëÿ äàíûøäû: — Áàáàëàðûí èøè ùàãã èøèäè. î éåðëÿð çÿùìÿòèí ãÿäðèíè áèëìèðäè.

— äåäè. ãîé Àëëàù äà áàüûøëàñûí..Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Ìÿí áàüûøëàäûì. — äåäè. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè âÿ Ìÿùÿììÿä éåíÿ äÿ: — Ìÿí ýåäèðÿì. Îíóí îðìàíû îëóð.. Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíà ýÿëäè: — Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿéÿì! — äåäè. Àëà èëàí ñþêÿìÿç. Ùåé äåìÿäÿí áàø ýÿòèðÿí Îíóí úÿëëàäû îëóð. Äÿäÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí óçóí þìðöíäÿ áèð äàùà áàøà äöøäö êè.. àüàïïàã ñàããàëûíà óéóøìàéàí áèð èøûã âàð èäè âÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàí î èøûãëû ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. íÿ éàçûëûáñà î äà îëàúàã âÿ äåäè: — Êèì èñòÿéèðñÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ñóñäó.. ßëè. ùÿðÿ þç åâèíÿ ÷ÿêèëäè âÿ áèð àçäàí î äàøëû-êÿñÿêëè ÿêèí éåðèíäÿ Ìÿùÿììÿä ãàëäû. ñîíðà Äÿäÿ Ñöëåéìàíà áàõäû. — äåäè. Êÿíäèí úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí öðêöá äàüûëìàüà áàøëàäû. ñîíðà Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøìûø êÿíäèí úàìààòûíû áèð-áèð íÿçÿðäÿí êå÷èðòäè. Îíóí ïàë÷ûüû îëóð. ñîíðà î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áèð âÿùé êèìè ýÿëÿí Äÿäÿ Ãîðãóä ñþçëÿðèíè ïû÷ûëäàäû: Îüóë! Ñÿí âàðàúàã éåðèí Äîëàìàú-äîëàìàú éåðëÿðè îëóð.. îëàúàüà ÷àðÿ éîõäóð. — Áàüûøëàéûðñà. Àòëû áàòûá ÷ûõìàç. Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí óçóí-óçóí èëëÿðäÿí áÿðè êè÷èëìèø.. àëàúàëàíìûø ýþçëÿðèíäÿ àüàïïàã ñà÷ëàðûíà. áèð äÿ ßëè ãàëäû. Äÿäÿ Ñöëåéìàí éåíÿ äÿ áèð ìöääÿò ñóñäó. Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. ßëèéÿ áàõäû.. — Ìÿí äÿ áûêäûì äàùà! Ìÿí äÿ ýåäèðÿì! — äåäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ãàëäû. 473 . — äåäè. îíóíëà ýåäÿ áèëÿð. Äÿäÿ. Ìÿùÿììÿä: — Ìÿí ýåäèðÿì.. î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ ýöëöìñÿäè: — Ùÿçðÿò ßëè äÿ ùÿìèøÿ Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿð-ðÿñóëëöëëàùëà áèð éåðäÿ îëóá.

Ìÿùÿììÿä: — Áèçÿ õåéèð-äóà âåð. éîëëàðà ìåéäàí îõóäóëàð: ãàðøû éàòàí Ãàðà äàüûíû àøìàüà ýÿëìèøèê. Äÿäÿ. òÿïÿëÿðäÿí êå÷äèëÿð. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëè ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåòäèëÿð. þçëÿðè àðàáàëàðûí ãàáàüûíà äöøäöëÿð âÿ î ñûëäûðûì ãàéàëàðà. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åòäèëÿð. þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. óøàãëàðû äà þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áó äöíéàäà áàðìàãëà ñàéûëàúàã ýåúÿëÿðèí. àììà îíëàð éîëà äöçÿëÿíäÿí ñîíðà. îâ îâëàäûëàð. éàòàüûíà óçàíäû. áåëëÿðèíè. êÿòìÿíëÿðèíè. Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäÿ äÿ. ÷öíêè Äÿäÿ Ñöëåéìàí öðÿéèíè áöðöìöø o ùÿçèíëèê. Ñîíðà êÿíä úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí äàõìàñûíà òÿðÿô àõûøäû. ùÿéàòûí õîøáÿõòëèéèíäÿí äåéèðäè.. ñàáàùûí áîëëóüóíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. óøàãëàðûíû àðàáàéà ìèíäèðäèëÿð... Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Îüóë. — äåäè. ýÿëèá áó ýåíèø éàìàúà ÷àòäûëàð. ßëè äÿ ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿäèëÿð. ùàðàñà áàøãà éåðÿ éîëà ñàëûðäûëàð. ýöíäöçëÿðèí ãîíàüûäûð. ñîíðà äà áèð éåðäÿ ßëèéÿ åâ òèêäè474 . àðâàäëàðûíû. êÿíäèí ãàðøûñûíäàêû ñûëäûðûì ãàéàëàðà éûüûøûá àðäëàðûíúà áàõäû. êöëöíýëÿðèíè ýþòöðäöëÿð. áèð-áèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. — äåäè. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿäèëÿð. îíëàðûí àðâàäëàðû. àõûíòûëû ñóéóíó êå÷ìÿéÿ ýÿëìèøèê. «— Éà óüóð!» — äåäèëÿð âÿ éîëà äöçÿëäèëÿð. àðâàäëàð. õûøëàðûíû. òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí õåéëè éóõàðûäà îëàí î êÿíäÿ àõûðûíúû äÿôÿ íÿçÿð ñàëäûëàð. Ìÿùÿììÿäëÿ ßëèíèí àðäûíúà àòäû âÿ àüëàäûëàð. ãÿìýèíëèê è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø þç äàõìàñûíà ýåòäè. öðÿéèíè áöðöìöø ùÿçèíëèê. ãûçëàð. áèðáèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. ìåéâÿ éåäèëÿð. ýÿëèíëÿð ãà÷ûá åâäÿí ñó ýÿòèðäè. Ùÿìèí ýöí Ìÿùÿììÿä äÿ. Áó êÿíäèí úàìààòû èíäèéÿ êèìè éàëíûç þëÿí àäàìëàðäàí ÿáÿäè àéðûëûðäûëàð âÿ èíäè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áåëÿ ýåíèøëèê ýþðöðäöëÿð. ßëèéÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè. áèð éåðäÿ Ìÿùÿììÿäÿ. Ìÿùÿììÿä äÿ. ßëè äÿ êÿëëÿðèíè àðàáàëàðûíà ãîøäóëàð. éåð öçöíöí ýþçÿëëèéèíäÿí. åéíè ñþçëÿðè ßëèéÿ äÿ äåäè. Ìÿùÿììÿä äÿ. î ãöññÿ è÷èíäÿ ùèññ åäèðäè êè. äàüëàðäàí àøäûëàð. êèìäÿíñÿ ÿáÿäè àéðûëàíäà îíó éåðÿ áàñäûðìûðäûëàð. áóðàäà áèíà ñàëäûëàð. îâóúëàðûíà äîëäóðäóãëàðû òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðèíè áåëÿúÿ ùèññ åäèðäèëÿð âÿ î òîðïàüûí íÿìè îíëàðûí îâóúëàðûíäàí êå÷èá áöòöí áÿäÿíëÿðèíÿ èíäèéÿäÿê ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèêëÿðè áèð ðàùàòëûã ýÿòèðèðäè. àõûðûíúû òèêÿëÿðèíè éàðû áþëäöëÿð âÿ íÿùàéÿò. ßëè äÿ. óüðóí à÷ûã îëñóí!.

î ýöëëö-÷è÷ÿêëè äöçÿíëèéèí. Ìÿùÿììÿä ÷àðûãëàðûíû ÷ûõàðûá ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçèðäè. øàùèäè îëäóüó èëê ÷ÿïÿð èäè. äèáèíèí òîðïàüû äà Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíäÿ îëìàëû èäè — áó úöð ðàçûëàøìûøäûëàð âÿ ÷ÿïÿðè äÿ áó úöð ãîéìóøäóëàð. ìÿíèì òîðïàüûìû ýþòöðäöí? ßëè ôÿõðëÿ. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿíÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðèíúè äÿôÿ î ýþçëÿðäÿ áèð ùÿðèñëèê ñåçäè. áó ùÿðàðÿò ãÿäÿð ãûçäûðìàìûøäû. éóìøàã òîðïàüûí íÿìèíäÿ áèð èñòèëèê. ùå÷ âàõò ùå÷ áèð ïàëòàð. òèòðÿê ñÿñèéëÿ: — Áèð-áèðèìèçÿ ãàðäàø äåäèê! Ñóñóçëàéàíäà ñóéóìóçó áþëäöê. áó èñòèëèêäÿ. ùÿðàðÿòè èëÿ áåëÿúÿ ãûçûíà-ãûçûíà ýåäèá ãîëëó-áóäàãëû áèð àðìóä àüàúûíûí éàíûíäà äàéàíäû âÿ òÿÿúúöáëÿ áó àðìóä àüàúûíà. åëÿ áèë êè.ëÿð. áó àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàí êå÷ÿí ÷ÿïÿðÿ áàõäû. òîðïàüà ãóëëóã åòäè. áó ÷ÿïÿðè òÿçÿ ñàëìûøäûëàð. Ùÿìèí ýöí êè. Ìÿùÿììÿä òîðïàüûí èñòèñè èëÿ. ùÿéÿò äöçÿëòäèëÿð âÿ ùÿðÿ þçö ö÷öí áþéöê áèð ñàùÿíè øóìëàìàüà áàøëàäû. î ùÿðàðÿò áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ éîõ îëóá ýåòäè. Ìÿùÿììÿä. áó àðìóä àüàúû äà. Ìÿùÿììÿä ãûéìûðäû êè. Áó âàõò ßëè äÿ ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçìÿéÿ áàøëàäû âÿ ýÿëèá ùÿìèí àðìóä àüàúûíûí àëòûíäà Ìÿùÿììÿäëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ Ìÿùÿììÿä. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüà áàõäû. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿ475 . Ìÿí øóìëàìûøäûì áóðàíû. î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ýþðäöéö. — Íèéÿ áåëÿ èø òóòäóí? Íèéÿ ÷ÿïÿðè ãàáàüà ÷ÿêäèí. áó ùÿðàðÿòäÿ áèð àíà ÿëèíèí ìÿùðÿì èéè âàð èäè. ùå÷ áèð éîðüàí Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áó èñòèëèê. ýöí òÿçÿúÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè. ñîíðà éåíÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû âÿ äåäè: — Áó éåð äÿ ìÿíèì èäè. áó òîðïàüû ÷àðûãëà áàñòàëàñûí âÿ þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áöðöìöø î òîðïàã èñòèñè. äóçóìóç áèð îëäó! — äåäè. Ìÿùÿììÿäèí éàëûí àéàãëàðû òîïóãäàí äà éóõàðûéà ãÿäÿð éóìøàã òîðïàüûí è÷èíÿ áàòûðäû âÿ î òöíä-ãÿùâÿéè. ýöíöí áó éåðëÿðÿ ýÿòèðäèéè î áÿõòÿâÿðëèê äÿ ñèëèíèá ýåòäè âÿ ÷îõ àúû áèð ïÿðèøàíëûã ùèññè Ìÿùÿììÿäè ñàðñûòäû. áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. àììà èíäè ÷ÿïÿð èðÿëè ÷ÿêèëìèøäè âÿ àüàúûí äèáèíèí áöòöí òîðïàüû ßëèíèí ñàùÿñèíÿ êå÷ìèøäè. ãöðóðëà ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíÿ áàõäû. àúàíäà ðóçèìèçè áþëäöê. áó ÷ÿïÿð Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñè èëÿ ßëèíèí ñàùÿñèíè áèð-áèðèíäÿí àéûðûðäû: áó ÷ÿïÿð î éàøûë äàüëàðûí. Ìÿùÿììÿä àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàêû òîðïàüà áàõäû âÿ ßëèíèí áó àü éàëàíûíäàí äÿùøÿòÿ ýÿëäè.

Áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðè áöðöìöø î áÿõòÿâÿðëèê. Éàõøû éàäûíà ñàë. áó äÿì ßëè áó òîðïàüà äà ñàùèá îëìàã èñòÿéèð.. — Ñîíðà ùÿð øåé ãóðòàðäû. äÿùøÿòëè áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ: — Ãàðäàø?! — äåäè. ïàð÷àëàíìûø àëíûíäàí àõàí ãàí ýþçëÿðèíèí öñòöíäÿí ñöçöëöá î òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýëè øóìëàíìûø òîðïàüà òþêöëäö.. î àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø 476 .. î ñûëäûðûì ãàéàëàðûí àðàñûíäà éàøàäûüû áàðñûç-áÿùÿðñèç ùÿìèí ëåéñàíëû ýöíëÿðÿ ñàëìàã èñòÿäèëÿð âÿ Ìÿùÿììÿä äàðòûíäû. ßëèíèí úàíñûç áÿäÿíè þìðö áîéó äöíéàíûí ÷îõ èøëÿðèíè ýþðìöø î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí äèáèíÿ ñÿðèëäè. î ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäèí øóìëàíìûø òîðïàüûíû éåìÿê èñòÿéèðäè âÿ Ìÿùÿììÿä áàøà äöøäö êè. åëÿ áèë. îüóë. ßëèíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð àúëûã äóéäó. ßëè ýöëöìñÿäè: — Éîõ. þìðö áîéó òîðïàãñûç îëìóø. ãàðäàø. áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!.íÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéè âÿ òÿñÿââöðöíÿ ýÿòèðÿ áèëìÿäèéè áèð ÿéðèëèê ýþðäö. þìðö áîéó ÿçàáÿçèééÿò ÷ÿêìèø Ìÿùÿììÿäèí áöòöí áÿäÿíè ó÷óíäó. ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí!. Ñîíðà ßëè ÷ÿïÿðèí áó òÿðÿôèíÿ... õûøäàí ÷ûõàðûá ÷ÿïÿðèí äèáèíÿ àòäûüû äûðìûüû éåðäÿí ãàïäû âÿ âàð ýöúö èëÿ ßëèíèí áàøûíà âóðäó. ýþçëÿðèíè áó úÿñÿääÿí àéûðà áèëìÿäè. Âÿ åëÿ áèë êè. Áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. åëÿ áèë. òÿçÿäÿí î ýöíëÿðÿ ãàéûòìàìàã ö÷öí áöòöí âàðëûüû èëÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðäè. òîðïàüûí î ýþçÿë òöíä-ãÿùâÿéèñè ãûïãûðìûçû ãûçàðûá ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ ñîíðà ßëè äàùà ùå÷ íÿ ýþðìÿäè.. ßëè. àììà çîð åëÿäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí Äÿäÿ Ãîðãóäóí áó ñþçëÿðèíè Ìÿùÿììÿä ö÷öí éîõ. Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíÿ áàõäû âÿ Ìÿùÿììÿä. Ìÿùÿììÿä áèð ìöääÿò ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû. ãàðäàø. þçöíö ÿëÿ àëäû âÿ äåäè: — Ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí. îíó éåíÿ äÿ ÷ÿêèá î òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí éóõàðûäà. ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ýåíèøëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí ïû÷ûëòûñû èëÿ Äÿäÿ Ãîðãóäóí ñþçëÿðèíè åøèòäè: Îüóë. àé îüóë! Ãàðàýöëúÿ ýþçëÿðèì àéäûíû îüóë! Ýöúëö áåëèì ãöââÿòè îüóë! Ýþð àõûð íÿëÿð îëäó?.

ãàðà ýþçëÿðè èëÿ Ùÿ477 . ñîíðà áîéíóíó ãàëäûðäû. î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí ÿêñèíè ýþðäö.ßëè ö÷öí ïû÷ûëäàéûðäû. àðõàäàí Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ýÿëèð. ÷öíêè Ùÿãèãÿòè Äåéÿí äÿ. ñà÷ûíû ãûðõäûðìàçäû. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ùå÷ âàõò ÿéíèíÿ ïàëòàð ýåéìÿçäè. Àü Äÿâÿ åëÿúÿ àðàìëà àääûìëàéà-àääûìëàéà ýÿëèá Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. áàõäû. — Ìÿí íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Äàâà òîðïàã öñòöíäÿ èäè. ñàããàëûíû. — Ñþéëÿ. ìÿí îéàì. ýåðè ÷þíäö. èíñàí èäè âÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí ôèêðèíÿ ýþðÿ èíñàí ýÿðÿê îëäóüó êèìè ýþðöíÿéäè. — Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ÿëèíè óçàäûá ßëèíèí úÿñÿäèíè ýþñòÿðäè. òîðïàãäàí äà ñîðóøìàã ëàçûìäûð. ßëèíèí î ãàíëû ãóëàãëàðû èëÿ åøèäèðäè. ñîíðà Ìÿùÿììÿä ùèññ åòäè êè. áèð ìöääÿò òîðïàüà ãóëàã àñäû. àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû âÿ äåäè: — Ìÿí ñÿíÿì. éåð öçöíäÿêè áöòöí äÿâÿëÿð Àü Äÿâÿ îëóð. àðàìëà àääûìëàéààääûìëàéà èðÿëèëÿéèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ ïÿíúÿëÿðèíè éåðÿ áàñûá ãàëäûðäûãúà ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí àüàïïàã ÷è÷ÿêëÿð áàø ãàëäûðûðäû. ßëèíèí àëíûíäàí àõûá ñèôÿòèíäÿ. ßëèíèí ãûïãûðìûçû ãàíà áóëàøìûø úÿñÿäèíèí ÿêñèíè ýþðäö. Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí äÿ ýþçëÿðè Àü Äÿâÿíèí ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí áàø ãàëäûðàí î ÷è÷ÿêëÿð êèìè. Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ îòóðìóøäó: Ùÿãèãÿòè Äåéÿíè ùå÷ êèì ýþðìÿìèøäè. áàøûíû ÷åâèðèá èðè. åëÿ áèë. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêäö. Àü Äÿâÿ áàøûíû äèê òóòóá ùÿìèøÿêè êèìè. àììà ùàìû îíó òàíûéûðäû. îíóí äåéèëäè! — ãûøãûðäû. àüàïïàã èäè âÿ î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ ùÿð øåé þç ÿêñèíè òàïûðäû âÿ Ìÿùÿììÿä äÿ î äÿì î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ þç ÿêñèíè ýþðäö. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí öñòöíäÿ ëàõòàëàíìûø ãàí Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí àü ýþçëÿðèíÿ êè÷èê ãûðìûçû áèð ëÿêÿ ñàëìûøäû. Ìÿùÿììÿä áó ïû÷ûëòûíû þç ãóëàãëàðû èëÿ éîõ. äûðíàãëàðûíû òóòìàçäû. êèìèí èäè? Ñþéëÿ ùÿãèãÿòè! Ùÿãèãÿò Äåéÿí Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. Ùÿãèãÿò. Ìÿùÿììÿä ñÿùÿðäÿí áÿðè ÿëèíäÿ ñàõëàäûüû àüçûãàíëû î äûìðûüû éåðÿ àòäû âÿ áöòöí âàðëûüû èëÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíäÿí þç ñþçëÿðèíèí òÿñäèãèíè óìäó: — Áó òîðïàã ìÿíèì èäè. áîéíóíó ãàáàüà óçàòäû âÿ áèð ãóëàüûíû òîðïàüà äèðÿäè. ÿñëèíäÿ. Ìÿùÿììÿä þìðöíäÿ äÿâÿ ýþðìÿìèøäè âÿ åëÿ áàøà äöøäö êè.

— Ñîíðà áÿðêäÿí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí.. ÷åøìÿéèíè äÿ ýþçöíäÿí àëûá êèòàáûí éàíûíà ãîéóðäó âÿ ñöêóò è÷èíäÿ ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ïû÷ûëäàéûðäû: — Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîúàâàí. ìÿùÿëëÿìèçÿ ìöùàðèáÿäÿí áèðèíúè ãàðà õÿáÿð Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìè ùå÷ úöð þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àðâàäëàðûí. ùÿðäÿí äÿ ãàëûí úèëäëè î éåêÿ âÿ ãàëûí êèòàáû áþéöê åùòèéàòëà áèð êÿíàðà ãîéóðäó. ×àäûðûí è÷èíäÿ îòóðàí êèøèëÿðèí ùàìûñû áèð áàëàúà éåðëÿðèíäÿí ãàëõûá áèð àüûçäàí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. Úÿðýÿ èëÿ óçàíìûø ëÿïèð éåðëÿðèíäÿ áèòÿí î àü ÷è÷ÿêëÿð ùà÷àíñà Àü Äÿâÿíèí áó éåðëÿðäÿí êå÷ìÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè.. àíúàã èíèëäÿìÿéÿ ýöúëÿðè ãàëìûøäû. XXI Ìÿùÿëëÿìèçèí áèðèíúè ãàðàýöíëöñö éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë îëäó.. Øàèð îüëóì ìÿíèì!. — äåéèðäè... — äåéèðäè. ñèíÿëÿðèíè î ãÿäÿð úûðûã-úûðûã åëÿìèøäèëÿð êè.. Ìîëëà ßñÿäóëëà: — Àëëàù ñèçèí äÿ áöòöí þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!.. — äåéèðäè..). Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû àõûøûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýÿëäè: Ùÿñÿíàüà ÿìè.. óøàãëàðûí éàíûíäà àðûã âÿ óçóí áàðìàãëû ÿëëÿðèíè íàçèê áàëäûðëàðûíà âóðà-âóðà. éóõàðû áàøäà îòóðóá Ãóðàí îõóéóðäó. — Àëëàù áàèñèí úÿçàñûíû âåðñèí!.. öçëÿðèíè. Èáðàùèìèí àëòû áàúûñû î ãÿäÿð àüëàìûøäûëàð êè. ßçèçàüà ÿìè (áèð àçäàí îíëàðûí äà ùàìûñû ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè.. Î áèðè äÿ âàõòû ÷àòàíäà ýÿëèá ìÿíèì îëàúàã! Ñîíðà Àü Äÿâÿ àéàüà ãàëõäû âÿ ùÿìèøÿêè àðàì àääûìëàðûéëà óçàãëàøûá éàâàø-éàâàø ýþçäÿí èòäè. ìÿí îíëàðûí ùå÷ áèðèíèí äåéèëÿì.. ñèç èêèíèç äÿ éàëàí ñþéëÿéèðñèíèç! — äåäè.. Òîðïàã äåéèð êè. Àëëàù ñèçèí úàâàíëàðûíûçûí ùàìû478 .. Àüàùöñåéí ÿìè.. Àü Äÿâÿíèí áàõûøëàðûíäà ùÿð øåéè îõóäó: — Òîðïàã äåéèð êè. àüëàéà-àüëàéà òÿêúÿ åëÿ áóíó äåéèðäè: — Øàèð îüëóì ìÿíèì!.ãèãÿòè Äåéÿíèí àüàïïàã ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû.. îíëàð ìÿíèìäèð! Áèðè àðòûã ýÿëèð ãîéíóìà. . áèçèì äàëàíäàí äà Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ÷àäûð ãóðäó âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà î ÷àäûðûí è÷èíäÿ. — Òîðïàã äåéèð êè.

. äàéàíûá ãóëàã àñûðäûì âÿ áó ñþùáÿòëÿð ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åäèðäè êè. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàð ùÿðäÿí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðà îõøàéûðäû. áöòöí áóíëàð ùàìûñû ùÿãèãÿòäèð. ùÿð ùàëäà. î ãÿäÿð òÿìèç èäè!. áîø ñòÿêàíëàðû éàüûøäûðûðäûã âÿ ãÿðèáÿ èäè. ãÿáèðè îä òóòóá éàíñûí âÿ äèëè àüçûíäà êþìöðÿ äþíñöí!. àììà ùÿìèí èêè ìèñðà (îíëàð áÿëêÿ. ùÿìèí îä ãàëàüû ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíäö. äîüðóäàí äà. Àëëàù Ñòàëèíèí äÿ þìðöíö óçóí åëÿñèí!. Ìîëëà ßñÿäóëëà äåéèðäè: — Ìåéðàíãóëóíóí îüëó Èáðàùèì ÷îõ éàõøû îüëàí èäè... ìÿí þçöì þçöìÿ áþéöê áèð àäàì êèìè ýþðöíöðäöì. Áó úÿùÿòäÿí Èáðàùèì ïåéüÿìáÿðÿ áÿíçÿéèøè âàð èäè... Âÿ î éåðäÿ êè.) Èáðàùèìèí þëöìöíäÿí ñîíðà. ïóëóìóç îëìàéàíäà áèçäÿí êîíôåò àëìàüûíû âÿ áó êèìè áöòöí áàøãà èøëÿðèíè éàäûìäàí ÷ûõàðìûøäûì. ×àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿð éåíÿ äÿ áèð àüûçäàí: — Èëëàùàìèí! — äåéèðäè. Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí òåç-òåç î ÷àäûðûí è÷èíÿ ýèðèá-÷ûõûðäûã. Ìîëëà ßñÿäóëëà áåëÿ ÿùâàëàòëàð äàíûøàíäà ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìèðäèì. Èáðàùèìèí äåéèëäè. Àëëàù Ùèòëåðèí äèâàíûíû åëÿñèí. åëÿ áèë 479 . Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä Èáðàùèìè îäà àòäûðäû. àììà ÿñàñ ôÿðã îíäàí èáàðÿò èäè êè. óøàãëàð éåòèì ãàëìàñûí!. àììà áóíóí ôÿðãè éîõ èäè!. îðäà îòóðàí êèøèëÿðÿ ÷àé ïàéëàéûðäûã. ìÿí áó èêè ìèñðàíûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöì. Ìîëëà ßñÿäóëëà äàíûøäûüû áó ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû ýþçëÿðè èëÿ ýþðöá... ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. Ìÿí Èáðàùèìèí áèçÿ áèð àááàñûéà êèíî ýþñòÿðìÿéèíè. éà èñòè ÷àé ÿëèìÿ òþêöëöá éàíäûðûðäû. äöíéàäà ùÿð øåé éàäûìäàí ÷ûõàðäû âÿ áÿçÿí î âàõò þçöìÿ ýÿëèðäèì êè. ÷àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿðèí áèð àüûçäàí äàíûøìàñû ìÿíè þç ýþçëÿðèìäÿ áþéöäöðäö. áþéöêëÿðÿ äàíûøûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùÿìèí ÿùâàëàòëàðûí íöôóçó áèð àç ÷îõ èäè. ãÿíèìè ÿçðàéûë îëñóí.. Ìîëëà ßñÿäóëëà áó ÿùâàëàòëàðû óøàãëàðà äàíûøìûðäû. éà Úÿôÿðãóëó ãîëóìäàí òóòóá äàðòûðäû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ñþçëÿð. îä éàíûðäû. àììà îä Èáðàùèì Õÿëèëè ýþòöðìÿäè.. Äöçäöð. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!. àììà øàèð Èáðàùèìèí éàçäûüû î èêè ìèñðà ìÿíèì áàøûìäàí ÷ûõìûðäû: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö.ñûíû ùèôç åëÿéèá ýöëëÿäÿí ñàõëàñûí! Àëëàù ùå÷ áèð åâè êèøèñèç ãîéìàñûí.

áèð òÿðÿôäÿí äÿ ãöðóð ùèññè êå÷èðèðäèì. ðàùàòëûã 480 .. Ôàðñëàð áèëèðñÿí íÿ äåéèá.. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìÿíÿ ýþðÿ î ÷àäûðà éûüûøìûøäû âÿ î àðâàäëàð. àììà ãîðõìàäûì. áèëÿð. éàòàúàã. ãàïûëàðûí àüçûíäà ãóðóëóá äöíéàíûí äÿðäëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðäè. î Àü Äÿâÿ íèéÿ Ùèòëåðèí ãàïûñûíäà éàòìûð? Áàëàêÿðèì ÿââÿëúÿäÿí ùÿð øåéè áèëèðìèø êèìè. äöíéàíûí ÿí äÿðäëè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðè îëàúàãäû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ÷è÷ÿêëè áàü ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýåòìèðäè âÿ î áàüäà áèòÿí ãûðìûçû. î ñþçëÿðèí äåéèëèøèíäÿ. ôàðñëàð äåéèá êè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ èêèíúè äÿôÿ áó úöð ãàðà õÿáÿð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ ÷àäûð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ãóðóëäó.êè. ýþçëÿðèìè äîëäóðóðäó âÿ ìÿí àüëàìàã èñòÿéèðäèì. ùÿð íþãòÿ ìÿãàìè äàðÿä. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ âóðóøìóøäóì. þçöìëÿ ôÿõð åäèðäèì. ÿñëèíäÿ.. î áàëàúà ßëÿêáÿð þëöìöí äÿ íÿ îëäóüóíó éàõøû áàøà äöøìöðäö. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè î ÷àäûðäà ìÿíèì éàñûìà éûüûøìûøäû. áèð äÿ êè. ìöùàðèáÿäÿ þëÿí øàèð Èáðàùèì éîõ. ÷öíêè î îä ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíÿúÿêäè âÿ î áàüûí ãûðìûçû. Ìÿí ôàðñëàðûí äåäèéè áó ñþçëÿðèí ìÿíàñûíû. íàðûíúû. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿð äÿ äÿðäèí. ìöùàðèáÿäÿ þëäöéöì ö÷öí þçöìöí þçöìÿ ùåéôèì ýÿëèðäè. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ þëìöøäöì. î íèñýèëëè íÿüìÿ ùÿðäÿí ìÿíè êþâðÿëäèðäè. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìö øàèð Èáðàùèìèí éåðèíäÿ òÿñÿââöð åòäèì. ìóñèãèñèíäÿ áèð ñàêèòëèê. Áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Áÿñ. ßëÿêáÿð? Àòîíäàí ñîðóø. ñîíðà î ÷àäûð òåç-òåç ãóðóëìàüà áàøëàäû. àììà øàèð Èáðàùèìèí ìèñðàëàðû èëÿ öðÿéèìäÿ áàø ãàëäûðìûø î äÿðäëè. ùÿð ñóõÿí úàéè. ßëÿêáÿð. ãûçëàð. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ìÿíè éàíäûðìàã èñòÿéèð âÿ î îäóí èñòèñèíè ùèññ åòäèì. ìÿí þçöì èäèì âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäàêû î ÷àäûð äà ìÿíèì ö÷öí ãóðóëìóøäó. íèñýèëèí è÷èíäÿ èäè. áàøà äöøìöðäöì. ýÿëèíëÿð äÿ ìÿíèì ö÷öí àüëàéûðäû. íàðûíúû. ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí ùàìûñûíûí ñèôÿòè áèð-áèð ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýÿëèá êå÷èðäè âÿ ìÿí áèð òÿðÿôäÿí þçöì þçöì ö÷öí ãöññÿëÿíèðäèì. Ìîëëà ßñÿäóëëà ìÿíè Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿðÿ îõøàäûðäû. ÿëáÿòòÿ.. íèñýèëëè áèð íÿüìÿñèéäè. ìÿíàëû-ìÿíàëû ýöëöìñÿäè: — Éàòàúàã. áó åâèí ãàïûñû àüçûíäàí î åâèí ãàïûñû àüçûíà êþ÷äö âÿ áó ÷àäûð äà. ÷þíäö îëäó Àü Äÿâÿ. åëÿ áèë êè. åëÿ áèë êè. î çàìàí.

÷öíêè Ñîíà Ýöëàüàíûí þëìÿéèíÿ èíàíìûðäû. éàñ òóòìàäû. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûç éîõ. ãÿçà îüëó îëàí. ÷þðÿê äöêàíû. Ñîíàíûí áàøûíà ùàâà ýÿëèá. Ùàìûíûí Ñîíàéà éàçûüû ýÿëèðäè. éàü äà î äöêàíäà îëóðäó) î äöêàíäà ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëàðäû. ãûøãûðûá úàìààòû áàøà ñàëûðäû êè. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ áîøàëûðäû: ÿââÿëúÿ Úÿôÿð. éàñ éåðëÿðèíäÿ ñàìîâàð ãîéäó. ðàùàòëûã äà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. âàõò êå÷äè âÿ áèçèì åâèìèçèí ëàìïàñûíà. ßáäöëÿëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. ïèëÿòÿñèíÿ ùîïìóø íþéöò èéè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. áÿäáÿõòëèê. íþéöò äöêàíû âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû ùÿìèøÿ ÿòè (íîõóä. Àüàðÿùèìëÿ ãàëäû. ãÿíä. î ãàðà õÿáÿð éàëàíäûð. Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàùà áèð àâòîáóñ âÿ äþðä äÿíÿ äÿ «ïîëóòîðêà» éàí-éàíà äàéàíìûðäû.âàð èäè. äåéèðäèëÿð êè. ñîíðà äà Ãîúà ýåòäè âÿ Õàíûì õàëà òÿêúÿ Úÿáðàéûëëà. éîõ îëäó. äóç. ÷öíêè òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèç éîõ. ÿí ÷îõ ïóë ãàçàíàí äà åëÿ î èäè. éà äà íÿñÿ áàøãà áèð ñÿáÿáÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø áåø-ö÷ êèøèñè Ýöëàüàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. òåç äÿ áîøàëûá áàüëàíûðäû: ÿëèìèçÿ ãàá àëûá íþéöò äàëûíúà áèç ýåäÿðäèê. Ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû âÿ áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. ùå÷ êèìäÿ èøè îëìàéàí ýþçÿë-ýþé÷ÿê Ýöëàüà ö÷öí àüëàéûðäû. áèð òÿðÿôäÿí äÿ éàçûã Ñîíàíûí áåëÿúÿ ùàëûíà àüëàéûðäû. àììà áèð àçäàí íþéöò äÿ ãóðòàðäû (íþéöò äÿ êèøèëÿð êèìè. àììà áó áàðÿäÿ ÷îõ äàíûøìûðäûëàð. ýåäèá Ýöðúöñòàíäàí ãóðó ÷àé àëûá ýÿòèðäè. Ùÿìèí ÷àäûð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áèðúÿ äÿôÿ ãóðóëìàäû: àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí ÿðè ñààòñàç Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ ìÿùÿëëÿìèçèí éà õÿñòÿëèéÿ ýþðÿ. áÿäáÿõòëèê ýÿëèá áåø ãûçû îëàí ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèýèëèí åâèíÿ ýèðÿúÿê (ùÿð4-31 481 . òèíèí óúóíäà éàí-éàíà ö÷ äöêàí âàð èäè: ÿò äöêàíû. ãàðäàøû îëàí åâëÿðèí áàøûíûí öñòöíäÿ ôûðëàíûð âÿ ÿëáÿòòÿ. ÷ûüûð-áàüûð ñàëäû. àíàìýèë áöòöí ýåúÿíè î ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äóðóðäó âÿ ãàáàüûíäà áèð î ãÿäÿð íþâáÿ îëàí î äöêàí ñÿùÿð òåçäÿí à÷ûëûðäû. äàíûøàíäà äà éàíà-éàíà. ýþçëÿðè äîëà-äîëà äàíûøûðäûëàð. ÿðè. áèð äÿ êè. î ñàêèòëèê äÿ. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà î äöêàí áàüëàíäû âÿ ãÿññàá Äàäàøáàëà äà ÷àé÷ûëûüà áàøëàäû. äöéö. Êö÷ÿìèçèí ëàï àøàüû áàøûíäà. î ðàùàòëûüûí áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿõëè éîõ èäè. àììà î ñàêèòëèéèí. ÷àé äÿìëÿäè âÿ ùå÷ âàõò áåêàð ãàëìàäû. àììà Ñîíà ãîéìàäû. àòàñû. ìöùàðèáÿéÿ ýåäèðäè). Àäèë. àììà àäû ÿââÿëêè êèìè ãÿññàá Äàäàøáàëà èäè. éà øèêÿñòëèéÿ ýþðÿ. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû áèð òÿðÿôäÿí úàâàí ýåòìèø ñàêèò.

öíéåòìÿç óçàãëûüûíà ãàéûäûðäû. áåøè äÿ ãûç. ìÿíèì ùÿéàòûìäà äàùà åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùàäèñÿ. î óçóí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûðëàð ãóðóëìàüà áàøëàäû.äÿí àðâàäëàð áèð éåðÿ éûüûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: « — Ãûçû îëìàüûí äà áó õîøáÿõòëèéè âàð!. ßäèëÿíèí î ãàëûí. áåëèìäÿ î ãûïãûðìûçû ôèòÿ èëÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. Ôàòìà.. î âàõò êè.. àíàì ýåúÿäÿí ñÿùÿðÿ êèìè ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äàéàíäû. Îäå. àäèëÿøìèøäè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ òàõäûì âÿ ñöííÿòäÿí èêè ýöí ñîíðà. ìÿíèì ùÿéàòûì. áàúû. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà áó äÿôÿ ùå÷ áèð òîé-áàéðàì îëìàäû. ãåéðè-àäèëèê òÿêúÿ îíäà èäè êè. ßäèëÿ êö÷ÿäÿ ýþçäÿí èòèðäè âÿ î õàòèðÿëÿð éåíÿ äÿ þçöíöí ÿë÷àòìàç. îðòàäàí ãàíðûëûá èêè ùèññÿéÿ ÿéèëìèø äÿìèð ÷óáóã êèìè áèðäÿí-áèðÿ èêè ùèññÿéÿ àéðûëäû: ìöùàðèáÿ áàøëàíàíà ãÿäÿðêè ùÿéàòûì âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûì. Èñòÿéèðÿì. ßëÿêáÿðèí êè÷èê òîéóíó ýþðöì. î âàõò êè. óøàãëàðëà îéíàìàüà áàøëàäûì. ìÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. ÿââÿëëÿð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà îéíàéàí î ñèðê ðÿíýëÿðè äÿ àðòûã ñÿêêèç-äîããóç éàøëû ßëÿêáÿð ö÷öí óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿðäÿí êö÷ÿäÿ ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ î ñèðê õàòèðÿëÿðè ùÿìèí óçàã êå÷ìèøäÿí áàø ãàëäûðûðäû. ãÿññàá Äàäàøáàëà áàëòàíû-êþòöéö áèð òÿðÿôÿ àòûá ÷àé÷ûëûãëà ìÿøüóë îëìàüà áàøëàäû. àòàì áèð ëÿçýè äÿëëÿê òàïûá ýÿòèðäè âÿ ùÿð øåé ÷îõ àäè êå÷äè. ùå÷ îëìàñà. åëÿ áèë êè.. åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùèññ. îíäà äàùà ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè áöòöí ùàäèñÿëÿð áèðäÿí-áèðÿ òàìàì óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëäû. àòàì íþâáÿòè ñÿôÿðèíäÿí ãàéûòäûüû ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ àíàìà äåäè: — Äöíéà éàìàí åòèáàðñûç îëóá. Ìÿíèì öðÿéèìäÿêè î ñèðê ñåâèíúè äÿ. áåø óøàüû âàð. åëÿ áèë êè. Áèð ìöääÿò ìÿí ßäèëÿíè êö÷ÿäÿ ýþðÿíäÿ óòàíäûüûìäàí ãà÷ûá ýèçëÿíèðäèì êè. Áèç ùÿìèøÿ þçöìöçäÿí áþéöê îüëàíëàðûí áåëëÿðèíÿ ãûðìûçû ôè482 . áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðìÿê èñòÿéèðäè. õóðìàéû ãîøà ùþðöêëÿðè äÿ èøûëòûñûíû èòèðìèøäè. Î âàõò êè.. ùå÷ áèðè äÿ ýåòìÿéÿúÿê ìöùàðèáÿéÿ»). Ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ óøàãëàðûí ñöííÿò îëóíìàüû òîé-áàéðàìà ÷åâðèëÿðäè. àììà î ùÿðàðÿòèí èñòèñè òåç äÿ ñþíöðäö.. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»ó ùÿìèí óçàãëûãäàí ÷ûõàðûá ýÿòèðÿ áèëñèí âÿ ãÿðèáÿ èäè. Ýåú-òåç ìÿí äÿ ýåäÿúÿéÿì úÿáùÿéÿ. ìÿíè ýþðìÿñèí. ùÿéÿúàí éîõ èäè êè.

Øþâêÿòèí ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿñè áèð àäàìû éîõ èäè. Øþâêÿò éåíÿ äÿ ùÿðäÿí åâèíèí ãàáàüûíäà. áèð êå÷ìèøëèê âàð èäè âÿ íÿäÿíñÿ. ìÿí äàùà Àü Äÿâÿíèí ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàüûíäàí ãîðõìóðäóì. äÿðèí áèð ãöññÿ ýþðäöì. ÷öíêè ìÿíèì áåëèìäÿ ãûðìûçû ôèòÿ âàð èäè. éåíÿ äÿ Øþâêÿòÿ íèôðÿò åòìèðäèì. øàããàíàã äà ÷ÿêèá ýöëìöðäö. î ãàëûí âÿ óçóí. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðè éåíÿ äÿ ìÿíèì ö÷öí äîüìà èäè. éàääàí ÷ûõìûøäû. ÷öíêè áþéöìöøäöì. àììà áèðúÿ Øþâêÿòè ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì âÿ þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã ÷àëûøûðäûì êè. àììà ìÿí î ãûïãûðìûçû ôèòÿíè áåëèìÿ áàüëàéûá êö÷ÿéÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà Øþâêÿò éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè ìÿíÿ ýþç âóðóðäó. 483 . ßäèëÿíèí ùÿìèí äîüìàëûüû Ãîúà ö÷öí áåëÿúÿ áèð óçàãëûãäà. ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ ýèçëÿíèðäèì. Áó úöð ñþçëÿðèíÿ áàõìàéàðàã. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúà äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿ ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿð äÿ. àììà áó äîüìàëûüûí þçöíäÿ äÿ áèð óçàãëûã. Áàëàêÿðèì äàùà Ðîìåî èëÿ Úöëéåòòàäàí äàíûøìûðäû. áöòöí áóíëàð ùàìûñû áåëÿ èäè. ßäèëÿäÿí èñÿ óòàíûðäûì. ÷öíêè ßäèëÿäÿí óòàíûðäûì. àììà ßäèëÿ åëÿ áèë ùå÷ áó ôèòÿíè ýþðìÿäè. áóíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèð. äåìÿê îëàð êè. î àü ñèôÿòè. áèð äÿ êè. éàâàøäàí ñîðóøóðäó: — ×îõ àüðûòäû? — âÿ õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. ìÿí þçöì äÿ áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ áàüëàìûøäûì âÿ äîüðóñó. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿí ùÿìèí ýþçëÿðäÿ ùÿñðÿò ùèññ åòäèì. áó äà. òåç ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèì. äàùà òóì äà òàïûëìûðäû âÿ Øþâêÿò ÿââÿëëÿðäÿêèëÿð êèìè. ÷öíêè Çèáà õàëà êþ÷öá ýåòìèøäè Àìåðèêàéà âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà äàùà ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè òóì ÷ûðòëàìûðäû. èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí êö÷ÿäÿ. àììà îíóí äà äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ áèð ãöññÿ âàð èäè. ßäèëÿ ìÿíè ãûðìûçû ôèòÿéëÿ ýþðñöí. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäàêû òàõòà ñêàìéàäà îòóðóðäó. Øþâêÿò èëÿ ìÿíèì àðàìäà áèð îéóí èäè. ùÿðäÿí ýöëöìñÿéèðäè âÿ áàõìàéàðàã êè. áåëèìäÿêè áó ãûðìûçû ôèòÿíèí ñåâèíúè ìÿíèì ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûìûí éåýàíÿ ñåâèíúè èäè.òÿ äîëàéûá êö÷ÿäÿ îéíàìàëàðûíà ùÿñÿäëÿ áàõàðäûã. èíäè ìÿí þçöì äÿ áþéöìöøäöì. ùàìûíûí ýþçö ãàáàüûíäà þçöìö ÷îõ ãöðóðëó òóòóðäóì. áåëÿúÿ áèð êå÷ìèøäÿ ãàëûá âÿ ßäèëÿ áóíó áèëèð. àììà áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ ãÿôëÿòÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç ýÿëäèì âÿ ìÿí áåëèìÿ áàüëàäûüûì î ôèòÿ êèìè ãûïãûðìûçû ãûçàðäûì. àììà îíó ýþðÿíäÿ ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèðäèì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõìûðäûì. ßäèëÿíèí î ãàðà ýþçëÿðè. åëÿ áèë êè.

àéàãëàðûíäà õðîì óçóíáîüàçëàð âàð èäè âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà äà Ìóõòàðûí ùÿéàòû áåëÿúÿ äàâàì åäèðäè.. ìÿí éàçûüàì. ßäèëÿíè Ìóõòàðà ÿðÿ âåðèðëÿð. Ìóõòàðûí ñÿùÿð-ñÿùÿð àäè àäàìëàð êèìè. òÿêúÿ àõøàìëàð åâÿ ÿââÿëêèíÿ íèñáÿòÿí ýåú ãàéûäûðäû. Ìóõòàð ÿéíèíäÿ àëò êþéíÿéè þç øöøÿáÿíäëÿðèíäÿêè î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðÿ ñó òþêöð âÿ äîüðóñó. åëÿ áèë. Ìÿí ùå÷ úöð þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì âÿ ýþçëÿðèì äîëäó. áèð äÿ îíäà èäè êè. Êöáðà õàëà þëÿíäÿí ñîíðà Ìóõòàð î øöøÿáÿíäëè åâëÿðèíäÿ òÿê éàøàéûðäû.. ßëÿêáÿð. Ñîíðà ßäèëÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçëÿðèíè äåäè: — Î ñèðêèí áèëåòëÿðèíè éàäèýàð ñàõëàìûøàì. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû: Ìóõòàð þçöþçöé÷öí ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëÿ åë÷èëèéÿ ýåäèá âÿ ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëûá. åë÷èëèéÿ ýåòìÿñè àäàìû ùåéðÿòÿ ýÿòèðèðäè. ùÿìèøÿëèê áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ åâëÿðèí ãàïûñû àüçûíäà òÿçèéÿ ÷àäûðëàðû ãóðóëäóüó áèð âàõòäà êèìèíñÿ åâëÿíìÿê èñòÿìÿñè. êèìñÿñèçÿì. ÷îõ óçàãëàðû àõòàðûðäû. äîëìóø ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèì. öøöäöðäö. áöòöí äöíéàíûí òîéëàðû-äöéöíëÿðè äÿ ùÿìèøÿëèê áèð óçàãëûãäà. ìÿíèì öðÿéèì ýöëìöð ßëÿêáÿð. ßäèëÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí äîëäóüóíó ýþðäö âÿ åëÿ ùÿìèí àíäà ßäèëÿíèí äÿ î ãàðà âÿ ãöññÿëè ýþçëÿðè äîëäó. ßëÿêáÿð. åëÿ áèë êè. ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà.. ßëÿêáÿð? ßäèëÿ áó ñóàëû åëÿ âåðäè.. Áèð äÿôÿ ñÿùÿð òåçäÿí ìÿêòÿáÿ ýåäÿíäÿ ýþðäöì êè. éåíÿ äÿ ÿéíèíäÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. Ìóõòàðëà ßäèëÿíèí åâëÿíÿ áèëÿúÿéè þìðöíäÿ ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè. ßëÿêáÿð. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè êèìè éîë ÷ÿêèðäè. Áó õÿáÿðèí ýþçëÿíèëìÿçëèéè òÿêúÿ îíäà äåéèëäè êè. ìÿí äöíéàíûí ÿí áÿäáÿõò àäàìûéàì. ÿñëèíäÿ áàøãà øåé äåéèðäè. áåëÿúÿ àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðèíè ñóâàðìàüû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè âÿ ìÿí áèð íå÷ÿ ýöí ôèêèðëÿøäèì êè. ìÿí ÷îõ ïèñÿì. 484 . Áóíäàí ñîíðà ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ßäèëÿíè ýþðìÿäèì. éåíÿ äÿ ñÿùÿð òåçäÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäèðäè âÿ ùÿìèí ãàðà «åìàäèí»ëÿ äÿ àõøàì èøäÿí ãàéûäûðäû. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû.åëÿ áèë î ýþçëÿð ìÿíÿ áàõìûðäû. ñîíðà ßäèëÿ èêèíúè äÿôÿ ìÿíäÿí ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. äåéèðäè êè. áÿçÿí ëàï ýåúÿíèí éàðûñû ýÿëèðäè âÿ ìÿí àúãàðûíà éåðèìäÿ óçàíûá éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì âàõòëàð ùÿðäÿí î ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñèíè åøèäèðäèì.

Áèð àç éàøû ÷îõäó Ôàòìàíûí ãûçûíäàí. êèøè êèøèäè äÿ. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí. àíúàã Ìóõòàð îíëàðíàí äàíûøà áèëìèð. àììà ýåäÿúÿêäè Õàíûìûí îüëóíà. áàëàì.. èêèñè äÿ úàâàí. Õàíûìûí îüëàíëàðûíûí ùàìûñû òÿðáèéÿëè óøàãëàðäû. òÿðáèéÿëèäè. ñàü-ñàëàìàò ãàéûòñûí ôðîíòäàí. áèð ýöëëÿéÿ ãèñìÿò îëäó úàâàí úàíû. Àëëàùûí î «ñàëàì»ûíû Ìóõòàðà âåðèì âÿ áèð äÿôÿ àõøàìäàí áèð àç êå÷ìèø Ìóõòàð èøäÿí ãàéûäûá ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøÿíäÿ ñàëàì âåðäèì.. î ýöëëÿðèí äÿ þç äèëè âàð. ñÿííÿí óçàã îëñóí. èíñàôÿí. Àëëàù åëÿñèí êè. áèð òÿðÿôäÿí äÿ Õàíûì êèìè ÿçàçèë!.. íîëàð.. Î ýöëëÿðèí öðÿéè ñûõûëûð. Îäå. Àíàì äåéèðäè: — ßçàçèë íèéÿ îëóð Õàíûì õàëà.. äöøäöéö ýöíö Àëëàù ùå÷ äöøìÿíÿ äÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí!. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäè. áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè. âàëëàù.. Ñîíà éàçûüûí äà êè. ñîíðà äåäè: — «Äöíéàäà êè. àé Ñÿôóðÿ áàúû?. Ìóõòàð äà àäàìäûð. Àíàì äåéèðäè: 485 .. åâúàííû êèøèäè. íîëàúàãäû. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Èíäè Õàíûìû ñÿí ìÿíÿ òàíûäàúàãñàí?. ßäèëÿ ÷îõ õàíûì-õàòûíäû. «ñàëàì» îíñóç äà áèçèì äåéèë. áóíäàí ñîíðà ìÿí îíà éåíÿ äÿ ñàëàì âåðìÿäèì. àììà. áàøûâà äþíöì ñÿíèí!. íÿ ãÿäÿð ýöë âàð.. àüûëëû óøàãäû.. Ìóõòàð àéàüûíû áÿðê áàñûá éåðÿ. Êöáðàéà ÷îõ éàõøû áàõûðäû Ìóõòàð. ôðîíòà ýåòìÿéÿúÿê!.») Ñÿôóðÿ õàëàíûí îüëó Åéíóëëà îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìÿìèøäè. î éàçûã éåòèì Ýöëàüàíûí àõûðû íÿ îëäó? Òîéóã áàøû êÿñìÿéÿ öðÿéè ýÿëìèðäè.. èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Ìóõòàð îëàíäà íîëàð. «ñàëàì» Àëëàùûíäûð âÿ ìÿí íÿùàéÿò. Õàíûì õàëàäàí öçð èñòÿìÿéÿ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëàýèëèí åâèíè îíà ìÿí ýþñòÿðäèì âÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë ýöíäÿ Õàíûì õàëàíûí îíó ãîâìàüûíûí øàùèäè îëäóì?) âÿ ñàëàìûìû àëìàäû. áèðèíúè äÿôÿ éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà. áàëàì. Ãîúà... (Áèð äÿôÿ Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. êèøèíèí éàøû ÷îõ îëàð äÿ. Äöçäö å. àììà Ìóõòàð ýþçóúó ìÿíÿ áàõäû (áÿëêÿ òàíûäû ìÿíè? Òàíûäû êè. ñþç éîõ. àäàìûí Àëëàùû âàð. òÿê òÿðáèéÿ èëÿ àðâàä ñàõëàìàã îëìàç. Àëëàù áèð ýöí äÿ Ùèòëåð êþïÿéîüëóíà ãèñìÿò åëÿñèí î ýöëëÿíè!.Ìóõòàðà äà ñàëàì âåðìÿê ëàçûìäûð. êèøè äþéöë áÿéÿì? Þçö äÿ èøè åëÿäè êè. Êöáðà îíëàðûí äèëèíè áèëèðäè.. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà? Àäàì þëÿúÿê. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäû.

. ýöë êèìè ñþç äåéèð Ôàòìà þç ãûçûíà! Äåéèð êè. . ùàìûñûíûí óøàüû àúûíäàí þëÿð. äåéèð. àüÿç. ßäèëÿíè èñòÿìÿñè âÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòëÿ Ôàòìà õàëàäàí ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëìàñû áèçèì î éåòèìëÿìèø êö÷ÿìèçÿ.. — Åëÿ ùàçûð ÷ûõûøäàíñà. ùå÷ íÿäÿí þòðö Ôÿòóëëà Ùàòÿì êèìèëÿðèíÿ àüûç à÷ìûðäû âÿ î àüûð ýöíëÿðäÿ äÿ áèçè äîëàíäûðûðäû.. áàõ áàúûëàðûâà.. Ìÿí öðÿéèìäÿ àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ òàìàì øÿðèê ÷ûõûðäûì. êèìñÿñèçëÿìèø. Àíàì áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. àé Ñÿôóðÿ áàúû. éà çóðíà÷ûéà!. èíäè íÿ îëàúàãäû? Éåòèì ãàëàúàãäû áöòöí óøàãëàðû. áèð ãàðíû òîõ éàøàìûøûã. áèð ãàðíû àú. àíàì öðÿéèíäÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ áó ñþùáÿòäÿ ìÿüëóá îëìàã èñòÿìèðäè: — Àõû. Êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. áèçÿ áàõ. Àíàì Ñÿôóðÿ õàëàäàí úàâàí èäè. àòàìûí ùå÷ âàõò åâè îëìàìûøäû. äåéèð.... àé Ñÿôóðÿ áàúû. Ôàòìà þçö ÿýÿð ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ýåòìÿñÿéäè. íþø ýåòìèð? ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. áóíó äà äåéèáëÿð êè. äåéèð.. Õàíûìûí ãàðäàøû î ðÿùìÿòëèê Àáóçÿðÿ ýåòñÿéäè. Ãûçû ãîéàðñàí þç õîøóíà. Àëëàù àòîâóí ïàïàã òèêÿí ÿëëÿðèíè ùÿìèøÿ áåëÿúÿ ñàëàìàò åëÿñèí.. ýþçýþðÿñè ðÿíýèíè èòèðèá áîçàðìûø ìÿùÿëëÿìèçÿ íÿñÿ áèð úàíëûëûã ýÿòèðìèøäè. óøàã ñþçö äàíûøìà!. àé Àëëàù? Áó äöíéàíûí áåëÿúÿ äÿðäëÿðè-ñÿðëÿðè åëÿ áèçÿ ãàëûá? Éÿíè áó áîéäà ìöùàðèáÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðÿ òÿñèð åëÿéÿ áèëìèð? Úàìààòûí îüëó ãàéûòìûð.. ùÿìèí àíëàðäà àíàì íÿ ôèêèðëÿøèðäè: äöíéàíûí èøëÿðè íèéÿ áåëÿ íàèíñàôäûð. ãûçû îòàãëûéà éîõ... Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Íîëóá. ìÿêòóáäàíñà... àíúàã ãÿçåòëÿð éåíÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèíè ÷àï åëÿéèð — Ôÿòóëëà Ùàòÿì úÿáùÿäÿêè ÿñýÿðëÿðÿ ìÿêòóá éàçûá! Ôÿòóëëà Ùàòÿì ôàøèñò êþïÿéóøàüûíûí ÿëåéùèíÿ ÷ûõûø åëÿéèá!. ÿðè èòêèí äöøöð. ïàïàãëûéà âåðýèíÿí äÿ!. ÷öíêè àíàì þçö îòàãëûéà ýåòìÿìèøäè. äöç äÿ äåéèð äÿ.— Êþíöë ñåâÿí ýþé÷ÿê îëàð äÿ. àììà àòàì ïàïàãëû êèøèëÿðäÿí áèðè èäè. àììà ýöíëÿðèí áèð 486 .. ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåäèðäè. äåéèð. Ìóõòàðûí ïàïàüûíà? Ñÿíèí Ôàòìàäàí ÷îõ öðÿéèí éàíàúàã î ãûçà? Âàëëàù. îäó. àüÿç. éà ùàëâà÷ûéà ýåäÿð.. — Áÿñäè. õàëãûí ÿðè êèìè.. îüëó êèìè ýåäèá þçö âóðóøñóí äÿ ôàøèñòëÿðëÿ. Àíàì äåéèðäè: — Àëëàù áèëÿí éàõøûäû. éîõñà êè. ùÿìèøÿ êàñûá îëìóøóã.Ìóõòàðûí þçö ö÷öí åë÷è ýåòìÿñè. àüûëëû îë..

— Ãîðõìà. åëÿ áèë. ßäèëÿ ñàüàëñûí âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèì àüçûíû à÷ûá ßäèëÿíèí ãàðàñûíà áèð ñþç äåìèðäè. ìÿí êö÷ÿíèí îðòàñûíà äöøìöø ßäèëÿíè ýþðöì.ïàéûç ýöíö. àíàìûí ùû÷ãûðûãëàðûíû åøèäÿåøèäÿ ßäèëÿé÷öí ùþíêöðöá àüëàäûì. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î áþéöê 487 . ÷ûüûð-áàüûðûíû. êÿäÿðäÿí àüëàéûðäû âÿ ìÿíèì öðÿéèìè ó÷óíäóðàí î êÿäÿðèí éöíýöë. ìÿíèì þçöìöí íÿñÿ øÿõñè áèð ïàéûì âàð èäè. î áàëàúà ßëÿêáÿð ãîðõóäàí éîõ. ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿíèí äàìûíäàí àòìûøäû. åëÿ áèë êè. þëöðäö. ìöùàðèáÿäÿí ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëèðäè. ßäèëÿ ìÿíèì ö÷öí áèðèíúè äîüìà àäàì èäè êè. ñààòñàç Ýöëàüàíû äà. áàøãà ãàðà õÿáÿðëèëÿðè äÿ éàõøû òàíûéûðäûì. — äåäè. ìÿíÿ ñó è÷èðòäè. Ìÿí.. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí ãàïûëàðû àüçûíäà ãóðóëìóø ÷îõ ÷àäûðëàð ýþðìöøäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. áó þëöìëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åäèðäè. àììà ßäèëÿíèí þëöìöíäÿ. ìÿíèì òÿúðöáÿì âàð èäè. áóíó äàùà áàøà äöøìöøäöì. àììà ìÿí ùå÷ úöð ñàêèò îëà áèëìèðäèì âÿ àíàì äà ìÿíèì áèð ñþç äåìÿéèá áåëÿúÿ ùþíêöð-ùþíêöð àüëàìàüûìû ãîðõìàüûìëà éîçóðäó. àììà òàìàì ÿçèëìèøäè âÿ îíó ìàøûíà ãîéóá õÿñòÿõàíàéà àïàðäûëàð. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû àíàìëà áèðëèêäÿ âàé-øèâÿí ñÿñèíÿ åâäÿí ãà÷ûá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã. þëöì ÿáÿäè àéðûëûãäû. êö÷ÿíèí ùàé-êöéöíö. Àíàì èñòè îâúó èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàðíûíà ñûõìûøäû âÿ áåëÿúÿ äÿ ìÿíè åâÿ àïàðäû: — Ãîðõìà. ùÿòòà òàìàì ÷ÿêèñèç áèð ëÿêÿñè èíäèéÿ ãÿäÿð ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãàëûá. ìÿíèì þçöìöí ùàíñû áèð ùèññÿì èñÿ þëìöøäö. Äþðä ýöíäÿí ñîíðà ßäèëÿ þëäö. ãîéìàäû êè. áàøûìû äàùà äà áÿðêäÿí àíàìûí ãàðíûíà ñûõäûì. ìÿí äàùà óøàã äåéèëäèì. áåëÿ áèð ïèñ èø òóòäóüó ö÷öí ßäèëÿíè ýöíàùëàíäûðìûðäû. áöòöí ìÿùÿëëÿ Àëëàùà éàëâàðûðäû êè. ãà÷ûá ýåäèá êö÷ÿìèçèí îðòàñûíäà. àììà îíñóç äà ìÿí þçöì. Áöòöí ìÿùÿëëÿ õÿñòÿõàíàäàí õÿáÿð ýþçëÿéèðäè. äöçäöð. Ñîíðà þçö äÿ àüëàéà-àüëàéà ùÿéÿòÿ ãà÷ûá áèð ïàð÷ ñÿðèí ñó ýÿòèðäè. àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. äÿðê åëÿìèøäèì. Äöçäöð. áó þëöìëÿðèí äÿðäèíè ÷ÿêèðäèì. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. î áèðè óøàãëàð êèìè. ýöíëÿðèí áèð ïèñ ýöíö. ßäèëÿ ñàü èäè. öçöìö éóäó. Àíàì ÿëëÿðè èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàìàðëàéûá ãàðíûíà áàñäû. ìÿí øàèð Èáðàùèìè äÿ.. ãÿìáÿðèí öñòöíÿ äöøìöø ßäèëÿéÿ áàõìàã èñòÿìèðäèì. ìÿí äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç êèìè.

ñÿíè àä åéëÿðÿì.. ìÿí áèðäÿíáèðÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î óçàãëûãäàí. ìÿíèì î áàëàúà öðÿéèì ñûíìûøäû. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ãûçûëýöë ÿòèðëè ñàëàì òÿãäèì åòìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøäèì. ùå÷ âàõò ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéàúàãäû âÿ áó éîëóí áåëÿúÿ ÿáÿäèëèéè ìÿíèì ö÷öí áöòöí äöíéàíûí âÿôàñûçëûüû èäè. éà íþéöò ÿâÿçèíÿ îúàãäà éàíäûðûëìàã ö÷öí Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûëìûø òàõòà-òóõòàíûí. ìÿí. Õàíûì õàëàíûí ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë éàç ýåúÿñè ñèðêèí ãàáàüûíäà ïåéäà îëóá ãûøãûðàãûøãûðà äåäèéè — «Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. øàëáàí ãûðûãëàðûíûí (áóíëàðûí ÷îõóíó Áàëàêÿðèì îðàäàí-áóðàäàí òàïûá äàøûéûá ýÿòèðèðäè) àðàñûíäà áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëèá ßäèëÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèíè. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î áèð ãàëàã òàõòà-òóõòàíûí àðàñûíäà ìÿíÿ éàëíûç âÿ éàëíûç äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè.. 488 . î êå÷ìèøäÿí ãàéûäûá ýÿëìèø ãûçûëýöë ÿòðèíè äÿ ùèññ åäèðäèì. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î éàç àõøàìû ñèðêèí áóôåòèíäÿ òåç-òåç ãàëõûá-åíÿí äîëó ñèíÿñèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. àü áÿíèçèíè. áèð äÿ ùå÷ âàõò Õàíûì õàëà èëÿ áàðûøà áèëìÿéÿúÿéÿì. ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè.. î ãàëûí âÿ óçóí. àììà. àüÿç?!» — ñþçëÿðè òÿçÿäÿí åøèòäèì âÿ äàùà äà àðòûã êþâðÿëäèì. ùÿð ùàëäà. àììà î ãûçûëýöë ÿòðè äÿ î äÿì äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿí þçöì þçöìÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àõûðûíäàêû î äþðä ìèñðàíû ïû÷ûëäàéûðäûì: Ìÿêòóá. ñÿñèíè åøèòìÿê èñòÿìèðäèì. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà. Âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãèéàìÿò åéëÿðÿì.õàðòóòóí àëòûíäà. ùÿìèøÿ éîëäà îëóá.. ùå÷ ìÿí þçöì äÿ î ìÿêòóáó îõóìàìûøàì âÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ùÿìèøÿ äÿ áåëÿúÿ éîëäà îëàúàãäû. ßäèëÿ éåíÿ äÿ ÿëèíè óçàäûá ìÿíèì áàøûìû ñûüàëëàéûð âÿ ìÿí ãÿùÿðëÿíèðäèì. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ßäèëÿíèí î úöð ÿçàáëû þëöìöíäÿ Õàíûì õàëàíûí òÿãñèðè éîõ èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î äÿãèãÿëÿðäÿ Õàíûì õàëàíû õàòûðëàìàã èñòÿìèðäèì. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» þìðöíäÿ ýåäèá ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéûá. Áèë êè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí î äàëüàâàðè ãûðìûçû õÿòòè î âàõò. ßäèëÿíèí þëöìöíäÿí ñîíðà Õàíûì õàëàäàí èíúèìèøäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Õàíûì õàëàíû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðìÿê èñòÿìèðäèì. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ìÿêòóá éàçìàéàúàãäû. ÿëáÿòòÿ. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì.

öðÿéè éàíûðäû: «— Þçöíö þëäöðÿí Ñà÷ëû ãûçäû. åâëÿðäÿ âàé-øèâÿí ãîïóðäó. ßäèëÿ èíäè ÷èéèíëÿðäÿ ýåäÿí î ìàôÿíèí è÷èíäÿäèð.. ýþìýþé ýþéäÿí áàøãà. úàâàíëàðû éîõ èäè.. ýþçëÿðè éîëäà èäè. þéðÿíìèøäèê êè. éåíÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè. õöñóñÿí úàâàí àäàìëàðûí. áóíà ýþðÿ äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí úÿáùÿäÿí. äàùà þëÿí àäàìûí þçö îëìóð. ùÿëÿ åâëÿíìÿìèø. î ìÿùÿëëÿëÿðèí äÿ êèøèëÿðè. öñòöíö øàëëà. ãóòóíó à÷ûá òÿëÿñìÿäÿí êëàðíåòè éûüûðäû âÿ öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð éàíüû èëÿ ìóüàìàò ÷àëûðäû âÿ ùÿìèí âàõòëàðäà ßëÿêáÿðèí êëàðíåòè ìÿùÿëëÿìèçèí ùÿëÿ êè. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà òÿðÿô àääûìëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. àììà ùå÷ êèì ãÿáèðèñòàíëûüà ýåòìèðäè. ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà ýåäÿ-ýåäÿ êëàðíåòäÿ «Ñåýàù» ÷àëûðäû âÿ ßëÿêáÿðèí òèòðÿéÿí áàðìàãëàðû êëàðíåòèí äèëëÿðèíäÿ ýÿçäèêúÿ. êèøèëÿð äÿ. èïÿê þðòöêëÿ î úöð áàñäûðûáëàð. î úàìààòûí äà ýþçö äîëóðäó. Êëàðíåò÷àëàí ßëÿêáÿðèí áèð ýþçö øèêÿñò èäè..» ßëáÿòòÿ. ãûçëàðû äÿðä ÿëèíäÿí äÿéèøìèøäè. Èíäè èñÿ. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø êèøèëÿðèíèí äÿ ýþçöíö éàøàðäûðäû. î ìÿùÿëëÿëÿðäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè. ãàëûí âÿ óçóí. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðèíèí ãöññÿñè âàð èäè. åëÿ áèë. Ìÿðàñèì áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí êå÷èðäè. ÷öíêè þëö þçö éîõ èäè. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç äÿðä è÷èíäÿ èäè. óçàã-óçàã åëëÿðèí ñîéóã òîðïàüûíäà ãàëûðäû. òÿçèéÿ òóòóëóðäó. àììà áèç ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè àïàðàíäà î êö÷ÿëÿðèí äÿ ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíà úàìààò éûüûëìûøäû. ßäèëÿíèí þëöìöíö äàùà òÿñèðëè. òîéó ÷àëûíìàìûø àäàìëàðûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ. Áèç åëÿ áèë êè.. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ íÿ éîõäóð. ýþçëÿðèíÿ äÿñìàë òóòóá ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà ñÿññèç àüëàéûðäû. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. àììà î äÿðä èëÿ áÿðàáÿð. äàùà éàíüûëû åëÿìèøäè. àðâàäëàðû. éÿíè ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿíäÿ ÷àäûðëàð ãóðóëóðäó. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿ äÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíèí. Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î óçàã âÿ êèìñÿñèç ñÿùðàëàð äöíéàñûíäàéàì âÿ î äöíéàäà ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ñÿùðà ãóìëàðûíäàí áàøãà. ìÿùÿëëÿìèçèí 489 . íÿôÿñ àëìûð. åëÿ áèë êè. àììà î ñÿùðàäà äà. î ýþìýþé ýþéäÿ äÿ. ßëÿêáÿð. áèð äÿ êè.ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàäàí ÷ûõàðòäûëàð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. úàìààò úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà ýåäèðäè âÿ áó ìÿðàñèìèí þçö äÿ. ãàïûëàðûíäà ãóðóëìóø ÷àäûðëàðà ýèðèðäè. Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö.

åëÿ. äîüðóäàí äà. Ãÿññàá Äàäàøáàëà éåêÿãàðûí. áöòöí áÿäÿíè àüëàéûð. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÿéíèíäÿêè ïàëòàð àüëàéûð. àììà ùÿð ùàëäà éåíÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ÿí êþê àäàì èäè) âÿ ìÿí ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Äàäàøáàëàéà áàõàíäà éåð öçöíöí ãîéóíëàðûíà. àääûìëàðû àüëàéûð. âàé-øèâÿíäÿí áàòìûø ñÿñèéëÿ çàðûéûðäû: — Ìÿíè þëäöðÿéäèí!. — Úàâàí úàíûíà íèéÿ ãûéäûí?! Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí éàíûíäà ìÿíèì òàíûìàäûüûì áþéöêëö-êè÷èêëè áèð äÿñòÿ óøàã áÿðêäÿí ùþíêöðÿ-ùþíêöðÿ àüëàéûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äåäè êè. þçö äÿ àðûãëàìûøäû.àäàìëàðûíûí öðÿéèíäÿ ñþç èëÿ äèëÿ ýÿòèðìÿäèêëÿðè ïèñ áèð ìàðàã äà âàð èäè âÿ íÿ ýèçëÿäèì. áóíóí ùå÷ áèð ìÿíàñû éîõäóð. Òàìàðàíûí äà ñà÷ëàðû Ôàòìà õàëàíûí ñà÷ëàðû êèìè ïûðïûçàãëàøìûøäû. — äåéèðäè. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí òÿêúÿ î èðè äÿñìàëûí àëòûíäà ýèçëÿíìèø ýþçëÿðè àüëàìûð. ÿëèíè öçöíÿ àòûá ñèôÿòèíè úûðûðäû âÿ àüëàìàãäàí. ýþçëÿðè ãûïãûðìûçû èäè âÿ ùÿìèí äÿì ìÿí ýåäèá Òàìàðàíûí ÿëèíäÿí òóòìàã èñòÿäèì. åëÿ áèë äöíéàíûí ÿí öðÿéèéóìøàã àäàìû èäè (áÿëêÿ. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíèí ìöøàéèÿòè èëÿ ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà àääûìëàäû. àììà ýåòìÿäèì. ÷öíêè èðè äÿñìàëûíû ýþçëÿðèíÿ áàñìûøäû. î áèð äÿñòÿ óøàã ßäèëÿíèí áàúûëàðûíûí óøàãëàðûäûð. ðÿíýè àüàïïàã. ÿëèíè áàøûíà àòûá ïûðïûçëàøìûø ñà÷ûíû éîëóðäó. Òàìàðàíûí éàíûíäà àääûìëàìàã èñòÿäèì. àììà Ôàòìà õàëà èìêàí òàïàí êèìè. Õàíûì õàëàíûí ÿòðàôûíäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû. ùÿòòà àüëàéàí àðâàäëàð äà ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð. áåëÿ èäè?). î ïèñ ìàðàã î áàëàúà ßëÿêáÿðèí äÿ öðÿéèíÿ ñèðàéÿò åëÿìèøäè: Õàíûì õàëà íÿ åäÿúÿêäè? Áó äÿôí ìÿðàñèìè çàìàíû êö÷ÿäÿ ýþðöíÿúÿêäè. ãàðíû äà õåéëè ÿðèìèøäè. éîõñà åâäÿ îòóðàúàãäû? Äöøìÿí ùåñàá åëÿäèéè àäàìëàðûí áó äÿðäëè ýöíöíäÿ îíëàðûí ýþçöíÿ ýþðöíÿúÿêäè? Õàíûì õàëà áèð òÿðÿôèíäÿ Úÿáðàéûë. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. ãóçóëàðûíà éàçûüûì ýÿëÿðäè. êþê áèð êèøè èäè (äöçäöð. Ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ùàìû î ëàë ñöêóò è÷èíäÿ. î áèðè òÿðÿôèíäÿ äÿ Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõäû âÿ ùÿìèøÿêè øàõ àääûìëàðû èëÿ ýÿëèá úàìààòà ãîøóëäó. àììà èíäè ãÿññàá Äàäàøáàëà ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà åëÿ öðÿêäÿí àüëàéûðäû êè. ÷öíêè áèëèðäèì êè.. Ìÿí Òàìàðàíû ýþðäöì. Ìÿùÿëëÿìèçèí éàøëû àðâàäëàðû Ôàòìà õàëàíûí ãîëóíà ýèðìèøäèëÿð. ùÿðäÿí ýþçëÿðèìëÿ úàìààòûí àðàñûíäà Õàíûì õàëàíû àõòàðûá òàïûðäûì: íàçèê äîäàãëàðû åëÿúÿ êèï þð490 .

áóðàäàí ùå÷ ùàðà ýåòìÿê èñòÿìÿéÿí Ôàòìà õàëàíû ýöúëÿ ÷ÿêèá ãÿáèðèñòàíëûãäàí àïàðäû. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ î ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòó è÷èíäÿ éàëíûç ãÿáèðãàçàíëàðûí áåëëÿ éåðäÿí ýþòöðäöêëÿðè âÿ ãÿáèðÿ àòäûãëàðû òîðïàüûí ñÿñè åøèäèëèðäè. ãÿáèðèñòàíëûüà íÿ âàõò ýÿëìÿéèíäÿí õÿáÿðèì éîõ èäè âÿ èíäè îíó ãÿôëÿòÿí ãÿáèðèí éàíûíäà áåëÿúÿ äàéàíìûø ýþðÿíäÿ. ×àüûðàúàã!.. åëÿúÿ äÿ äàéàíäû. àììà áèð àçäàí ãÿáèðèñòàíëûãäà áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø î íàçèê äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã ãà÷äûüûíû ýþðäöì.. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿäè. öç-ýþçöíö. ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû ßäèëÿíèí òÿçÿ ãÿáèðèíèí öñòöíÿ äöøöá ãàëìûø. Ìÿí Ìóõòàðû úàìààòûí àðàñûíäà ýþðìÿìèøäèì. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ äÿðä ÿëèíäÿí àüëàéàí àääûìëàðû èëÿ ýåòäè. ñîíðà äà ýþðäöì êè. Áèðäÿí-áèðÿ ãÿáèðèñòàíëûüà ñöêóò ÷þêäö. ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè î áèð àíëûã ãûüûëúûìû äà îíäà ýþðäöì. àììà î ãûüûëúûìûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìÿäèì. èñòÿð-èñòÿìÿç. ýþçëÿðèíè äÿ Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí éàéûíäûðìàäû âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã. íåúÿ äàéàíìûøäûñà. Ñîíðà Ìîëëà ßñÿäóëëà éàñèí îõóäó. Õàíûì õàëà äà ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. áèð àç àðàëûäà Ìóõòàð äàéàíûá. ãÿáèðèñòàíëûüà ÷þêìöø î ñöêóò ùå÷ âàõò ïîçóëìàéàúàã. áöòöí úàìààò äàüûëäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà öñòöíÿ òÿçÿ òîðïàã ãàëàíìûø î ãÿáèð. ãÿáèðèí àøàüû òÿðÿôèíäÿ. áèç óøàãëàð âÿ Áàëàêÿðèì ãàëäû. ýàù äà Õàíûì õàëàéà áàõûðäûã. ñèíÿñèíè úûðàí Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðè ëàë-äèíìÿç áèð òÿðÿôäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà ñàòàøäû âÿ î äÿì Õàíûì õàëà äà Ôàòìà õàëàéà áàõäû âÿ Ôàòìà õàëà òàìàì áàòìûø ñÿñèéëÿ áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ ãûøãûðäû: — ×àüûðàúàã ñÿíèí îüëóíó éàíûíà!. Áèç úûíãûðûìûçû äà ÷ûõàðìûðäûã. ýàù Ìóõòàðà. ñîíðà ìÿí ýþðäöì êè. 491 . Èêè ãÿáèðãàçàí ÿëèíÿ áåë àëûá ßäèëÿíèí ãÿáèðèíè òîðïàãëà äîëäóðàíäà ñà÷ëàðûíû éîëàí. î áèðè éàíûíäà Àüàðÿùèì. ýþçëÿðèíäÿ äÿ áèð ãûüûëúûì ýþðäöì. ùàìû. úÿìè áèðúÿ àíëûã ãà÷ìàüûíû äà. Ìóõòàð ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. ýàù î òÿçÿ ãÿáèðÿ. åëÿ áèë. î òÿçÿ ãÿáèðèí î áèðè òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá. Õàíûì õàëà äà áèð éàíûíäà Úÿáðàéûë. íÿäÿíñÿ ãîðõäóì.òöëìöøäö âÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí åëÿúÿ èðÿëè áàõûðäû.

ìÿí Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðèí àðàñûíäà èäè. áó ùàâàíû. ìÿíÿ áàõûðäû. ÷öíêè áó ýöí ýöíîðòà î òÿçÿ ãÿáèðÿ ýþçöíö äèêèá äàéàíìûø Ìóõòàð ñÿùÿð-ñÿùÿð àëò êþéíÿéèíäÿ øöøÿáÿíääÿêè ÷è÷ÿêëÿðè ñóëàéàí Ìóõòàð èäè.. Áàëàêÿðèìèí ùàâàñû èäè âÿ ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã. áó. Áàáèëèí ïàäøàùû 492 . îíóíëà áàðûøìûøäûì. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí äåäèéèíè åëÿìÿç. àììà î òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíäÿêè î áèð ãàëàã òîðïàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î òÿçÿ ãÿáèð ýöíîðòà îëäóüó êèìè. íàðûíúû. î ãÿáèðèñòàíëûãäà Õàíûì õàëàíû òàìàì áàüûøëàìûøäûì. Ñîíðà Ìóõòàð ùå÷ íÿ äåìÿäÿí ýåðè ÷åâðèëäè âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí î ÷àëüûñû àëòûíäà àñòà àääûìëàðëà ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõûá ýåòäè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ Íÿìðóäó Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. áèç ùàìûìûç Áàëàêÿðèìèí õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäèê. éàòìûøàì. àììà ìÿí ñÿñèìè ÷ûõàðòìûðäûì. àììà áóíó ìÿí ùå÷ âÿúùëÿ èñòÿìÿñÿì äÿ. ßëáÿòòÿ. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ñîíðà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè çÿèô ñÿñëÿíèðäè. ÷ûõàðò ÷àë î òöòÿéè. àíúàã Áàëàêÿðèì áèëèðäè. ãÿáèðèñòàíëûãäà äåéèëäè. Íÿìðóä ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà áåëÿúÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ îëñóí. Ìÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ ìÿí î ïàéûç ýöíö. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ÷àëäû âÿ áèç äÿ áèð ìöääÿò î ÷àëüûéà ãóëàã àñà-àñà ùÿìèí òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíÿ éûüûëìûø áèð ãàëàã òîðïàüà áàõäûã. áèðäÿí èíäè äÿ Áàëàêÿðèì. áó òöòÿéèí þçöíäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè âÿ Áàëàêÿðèìèí íÿ ÷àëäûüû äà ìÿëóì äåéèëäè.äè: Áèðäÿí Õàíûì õàëà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçÿ òÿðÿô áàõäû âÿ äå- — Áàëàêÿðèì. àììà Áàëàêÿðèì áó äÿôÿ ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëäû âÿ òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàäû. î ãöññÿëè ãûðìûçû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ñþéëÿäèéè î ÷è÷ÿêëè áàüûí è÷èíäÿ èäè. àíàì äà íàðàùàò èäè. Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè ãÿáèðèñòàíëûüûí ñàêèòëèéèíè ìöøàéèÿò åòìèðäè. áèëèðäèê êè. Íÿìðóäó áåëÿúÿ Ìóõòàðà îõøàäûì. íèýàðàí èäè. òåç-òåç éåðèíäÿí ãàëõûá ìÿíèì éàòàüûìûí éàíûíà ýÿëèðäè. î äÿðäëè. ùå÷ âàõò ñèôàðèøëÿ òöòÿê ÷àëìûð âÿ ãîðõäóã êè. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éåíÿ äÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. ÿêñèíÿ. ýþçöìö à÷ìûðäûì âÿ éÿãèí àíàì äà åëÿ áàøà äöøäö êè.. ãÿáèðèñòàíëûüûí âÿ î òÿçÿ ãÿáèðèí ñàêèòëèéè Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíè ìöøàéèÿò åäèðäè.

Íÿìðóä ùÿð äÿôÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè. î ãîøà òóò àãàúûíûí àëòûíäà... åëÿ áèë äèâàðëàðà ÷ÿêèëìèø 8—10 493 . ñåùðáàçëàðûí. ýþçÿë øàùçàäÿ ãûçëàðûí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè. Àü Äÿâÿíèí äåäèêëÿðèíäÿí. åâäÿ äîéóíúà àüëàéûá öðÿéèíè áîøàëòäû. áöòöí öðÿéèìäÿ. ãÿäèì-ãÿäèì çàìàíëàðäàêû úàäóýÿðëÿðèí. áèðúÿ àí äà ìÿíäÿí óçàãëàøìûðäû âÿ áÿçÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. êÿäÿðè ùÿìèøÿ ìÿíèì è÷èìäÿ îëóðäó. áèçèì êö÷ÿìèçèí. — äåéèðäè. ãÿôèë äÿ êÿñèá: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ùèéëÿýÿð âÿçèðëÿðèí. éåíÿ äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. àììà ìÿí äàùà ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñûðäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèðäÿí òöòÿéè ãÿôèë ÷àëäûüû êèìè. àììà Áàëàêÿðèìèí äöçÿëòäèéè î ùàâàëàð ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. éà äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè õàðòóòóí àëòûíäà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãÿìýèíëÿøèðäè: ÿââÿëêè ùàâàëàð èäè. ÿñëèíäÿ. áèçèì äàëàíûìûçûí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè áàøëàéàíäàí ñîíðà. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóðäó. Áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá êö÷ÿäÿ. òöòÿéèíè ÷ûõàðûá éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ùàâàëàðûíû ÷àëûðäû. áöòöí áåéíèìäÿ î ÿùâàëàòëàðûí éàíûíäà îëà áèëìèðäèì. øàùçàäÿ îüëàíëàðûí áàøëàðûíà ýÿëÿí äöíéàíûí ÿí ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûíäàí äåéèðäè. åëÿäèêëÿðèíäÿí. àììà. ãÿääàð ïàäøàùëàðûí. àììà î òöòÿê ÿââÿëëÿð ùå÷ âàõò áèçèìëÿ áåëÿúÿ ãÿìýèí äàíûøìàçäû âÿ ùÿòòà áèð äÿôÿ ýåúÿ ìÿíè åâÿ ÷àüûðìàã ö÷öí êö÷ÿéÿ ÷ûõìûø àíàì äàéàíûá áèð ìöääÿò Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû.. åéíè çàìàíäà. áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ðÿíýèäèð. XXII Áàëàêÿðèì ùÿìèøÿ îëäóüó êèìè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ãöññÿñè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð. Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ!. ñîíðà ìÿíè ÷àüûðìàäû. êþâðÿëäè. ÷öíêè ìÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñûðäûì. ãàéûäûá åâÿ ýåòäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. àüàïïàã äûðíàãëàðû ùÿìèøÿ äèáèíäÿí òóòóëìóø âÿ ýþìýþé äàìàðëàðû áèð-áèð àéäûí ýþðöíÿí àðûã ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëûðäû. Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿêè î êþùíÿ ñàðû ïåíúÿéèí ðÿíýè.

Øþâêÿòèí áåëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá àòìàúà àòìàñûíûí ñÿáÿáèíè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñàðû áèð ðÿíýÿ áîéàíìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí î ñàðûñû Áàëàêÿðèìèí ïåíúÿéèíèí ñàðûñû èäè: ÷èðêëè. àé éàçûã. êèìèíñÿ áàõûøëàðû Øþâêÿòÿ áó úöð òÿñèð åäÿ áèëÿðìèø. áèð-èêè äÿôÿ óäãóíóðäó. áàøûíû àøàüû ñàëäû.ÿùÿíýèí àüëûüûíäàí.. ñþçëÿðè ÷àøáàø ñàëûðäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí áåëÿúÿ ÷àøìàñûíûí. Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá íÿñÿ äàíûøàíäà. áèðäÿí-áèðÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè èëÿ î éàä àðâàäëàðûí àðäûíúà áàõûðäû (ìÿùÿëëÿìèçèí ãûç-ýÿëèíè éàíûìûçäàí þòÿíäÿ Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò áàøûíû ãàëäûðìàçäû!). áèëìèðäè íÿ åëÿñèí. Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà: «—Àç àøûí äóçó äþéöëñÿí à. áåëÿúÿ óäãóíìàñûíûí. Áàëàêÿðèì Øþâêÿòÿ áàõäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãöññÿ äîëó ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì áèð òÿøÿêêöð. ùèññ åäèðäèì êè. î áàõûøëàðäà áèðäÿí-áèðÿ ùÿäñèç áèð ñÿäàãÿò éàðàíìûøäû âÿ ìÿí ùå÷ âàõò òÿñÿââöð åòìÿçäèì êè. Øþâêÿò äÿ áèð àç àðàëûäà þç ãàïûëàðûíûí àüçûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû èðè òóìëàðû ÷ûðòëàéàíäà âÿ áó âàõò áèçèì êö÷ÿìèçäÿí ùÿðäÿíáèð éàä (éÿíè êè. Àü Äÿâÿíè äÿ éàäûíäàí ÷ûõàðûðäû âÿ ùÿìèí àíäà Øþâêÿò øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìàéàí) ãûçëàð. ÷àøûðäû.. àììà åéíè çàìàíäà.. Øþâêÿò Áàëàêÿðèìèí î áàõûøëàðû àëòûíäà ãûçàðäû. Øþâêÿòèí ñÿñèíäÿ áåëÿúÿ à÷ûã-àøêàð êÿäÿð ùèññ åäèðäèì. ßââÿëëÿð — éÿíè î ýþçÿë ýöíëÿðäÿ êè. éàçûã. îòàüûíà ýèðäè. áèçè äÿ.. àðâàäëàð (õöñóñÿí. ýþéëöéöíäÿí. èøëÿíìèø. áèð ìèííÿòäàðëûã ýþðäöì — î áàõûøëàð èíäè äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. ÷ÿùðàéûëûüûíäàí àñûëû îëìàéàðàã. ñÿí äÿ àäàìñàí äÿ. êþê àðâàäëàð) êå÷ÿíäÿ Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò åëÿ áèë êè. åëÿ áèë êè. èíäè èñÿ Øþâêÿò äàùà î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìöðäö âÿ áèð äÿôÿ áèç éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðàíäà âÿ Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ áöòöí äöíéàíû éàäûíäàí ÷ûõàðûá êö÷ÿìèçäÿí êå÷ÿí éàä âÿ êþê áèð àðâàäûí àðäûíúà áàõàíäà. ùÿð øåéè. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû. ãöññÿ äîëó. ùå÷ âàõò þðòìÿäèéè áèð åùìàëëà ãàïûíû þðòäö âÿ ìÿí áóíà òàìàì 494 . — åéíè çàìàíäà.. ñÿí!. Áàëàêÿðèì þçöíö òàìàì èòèðèðäè. Ìÿí áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.»— äåéèðäè. Áàëàêÿðèìèí öðÿéè íåúÿ øèääÿòëÿ âóðóð. àéàã öñòÿ äàéàíûá êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíìèø Øþâêÿò êÿäÿðëè áèð ñÿñëÿ äåäè: — Íåéëÿéÿñÿí. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí.

ÿìèí èäèì êè, Øÿâêÿò äÿ þç îòàüûíäà ìÿíèì àíàì êèìè, äîéóíúà
àüëàäû, öðÿéèíè áîøàëòäû.
Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äöçöëöá äàéàíàí î àâòîáóñ äà, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà, åëÿ áèë êè, ÷îõ óçàã áèð êå÷ìèøäÿ
ãàëìûøäû; î àâòîáóñ äà éîõ îëäó, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà áèð-áèð àçàëäû, Úÿôÿðäÿí, Àäèëäÿí, ßáäöëÿëèäÿí ñîíðà, Ãîúàäàí ñîíðà, Úÿáðàéûë äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè, øàýèðäëèéè ãóðòàðûá ñöðöúöëöéÿ áàøëàìûø
Àüàðÿùèìèí òÿçÿ (éÿíè áèçèì ö÷öí, áèçèì êö÷ÿìèç ö÷öí, áèçèì
äàëàíûìûçûí àüçû ö÷öí òÿçÿ, ÿñëèíäÿ èñÿ êþùíÿëèá ÿëäÿí äöøìöø áèð
ìàøûí) «ïîëóòîðêà»ñû áèð ìöääÿò òÿê-òÿíùà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ î òÿê ìàøûíà áàõàíäà ùÿìèøÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè,
î ìàøûí äà Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Úÿáðàéûëûí ùà÷àíñà áóðàäà äàéàíìûø î ìàøûíëàðû ö÷öí äàðûõûð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, î òÿê
ìàøûí äà áèçèì êö÷ÿìèç êèìè, äàëàíûìûç êèìè, ùÿéÿòèìèç êèìè
ãöññÿ è÷èíäÿäèð.
Õàíûì õàëà ÿââÿëêèíäÿí äÿ àç äàíûøûðäû, äîäàãëàðû äåìÿê îëàð
êè, òÿðïÿíìèðäè, ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè çàáèòÿëè èäè, àììà
ìÿí Õàíûì õàëàíûí î êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõûðäûì, î
çàáèòÿëè ýþçëÿðèíÿ áàõûðäûì âÿ ùèññ åäèðäèì êè, Õàíûì õàëà áèð
ÿëàúñûçëûã è÷èíäÿ ÿçàá ÷ÿêèð; Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, Àüàðÿùèì äÿ
âàõòû ÷àòàí êèìè úÿáùÿéÿ ýåäÿúÿê, Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, ÷îõ êå÷ìÿéÿúÿê âÿ î òÿê ìàøûí äà äàùà áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíìàéàúàã...
Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè (òÿõìèíÿí ìÿíèì àòàìëà åéíè âàõòäà, ãûðõ ö÷öí àõûðëàðûíäà) âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ úÿìè ö÷
íÿôÿð ãàëäû: Õàíûì õàëà, àíàì âÿ áèð äÿ êè, ìÿí (áèð äÿ, áèçäÿí
áàøãà, Úÿáðàéûëûí î ýþéÿð÷èíëÿðè).
Àíàì ýåúÿäÿí àç ãàëà ñÿùÿðÿ êèìè íþâáÿéÿ äóðóá Àìåðèêàäàí ýÿëìèø òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ñàðûìòûë-ýþéöìòöë òîçóíó àëûá
ýÿòèðèðäè, î òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè áèð èêðàù ùèññè èëÿ (ìÿí åâäÿ îëìàéàíäà áèð ÿëè èëÿ áèøèðèðäè, î áèðè ÿëè èëÿ äÿ áóðíóíó òóòóðäó) èéðÿíÿ-èéðÿíÿ áèøèðèðäè âÿ ìÿíèì
ö÷öí íóø îëñóí äåéÿ, òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ýÿòèðèá ãàáàüûìà ãîéóðäó, ñîíðà òÿëÿñèê öçöíö ìÿíäÿí ýèçëÿäèðäè, àììà ìÿí áèëèðäèì êè,
áó ýöíÿ äöøäöéöì ö÷öí, éÿíè ìÿíèì î èéðÿíú òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí áèøìèø áèð øåéè éåìÿéÿ ìÿúáóð îëäóüóì ö÷öí, àíàìûí ýþçëÿðè äîëóá âÿ ìÿí àíàìûí õàòèðèíÿ (ùÿì äÿ àú îëäóüóì
495

ö÷öí!) òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí ñó èëÿ áèøèðèëìèø, éàüñûç ùîððà êèìè áèð øåéè éåéèðäèì.
Ìÿí àíàìûí éàíàüûíäàí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû ýþðìöðäöì, àììà î èêè äàìëà ýþç éàøû, î ãöññÿëè, êÿäÿðëè, êþìÿêñèç èêè
äàìëà ýþç éàøû, ãÿðèáÿäèð, î ãöññÿñèíÿ, êÿäÿðèíÿ, êþìÿêñèçëèéèíÿ
áàõìàéàðàã, øÿôôàô îëäóüó ö÷öí, òÿìèç îëäóüó ö÷öí ùÿðäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î íàçèê ñþéöä àüàúûíûí ìÿùÿááÿòèíè (áÿëêÿ
äÿ ñåâèíúèíè!) ìÿíèì öðÿéèìÿ äîëäóðóðäó; ÿëáÿòòÿ, î ìÿùÿááÿòäÿ äÿ áèð ùÿçèíëèê âàð èäè, ãöññÿ, êÿäÿð äÿ âàð èäè, àììà ùÿð ùàëäà ìÿùÿááÿò èäè, èñòÿê èäè: î íàçèê ñþéöä ìöùàðèáÿíèí î àüûð ÷àüëàðûíäà äà äîéóíúà ñó è÷èðäè, ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí ñóéó ùå÷ âàõò êÿñèëìèðäè, áóìáóç Øîëëàð ñóéó èñòÿäèéè âàõò — ýåúÿ äÿ, ýöíäöç äÿ øûðùàøûð àõûðäû âÿ î ñóéóí ñÿðèíëèéè
èíäèéÿ êèìè ìÿíèì ÿëëÿðèìäÿ, öçöìäÿ ãàëûá, î ñóéóí øÿôôàôëûüû
(àíàìûí î èêè äàìëà ýþç éàøû êèìè øÿôôàôëûüû!) ùÿéÿòèìèçèí, äàëàíûìûçûí, êö÷ÿìèçèí î ãÿìýèí ýöíëÿðèíèí, î éåòèì ýöíëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ, éåýàíÿ êþíöë îõøàéàí, éåýàíÿ ôÿðÿù ýÿòèðÿí (ãîé ëàï êè÷è÷èê îëñóí...) áèð õàòèðÿñè èäè.
Úÿôÿð, Àäèë, ßáäöëÿëè, Ãîúà, Úÿáðàéûë âÿ àõûðäà äà Àüàðÿùèì
ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Õàíûì õàëà òÿê ãàëàíäàí ñîíðà, áÿçÿí ìÿí îíóí øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû
î êðàíòà áàõäûüûíû ýþðöðäöì âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí ùÿëÿ äÿ çàáèòÿëè î ýþçëÿðè èëÿ ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá î êðàíòûí àëòûíäà éóéóíàí Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè ýþðöðäöì âÿ ìÿíèì öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíöðäö, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè
êè, îíëàðûí éàø âÿ ÷ûëïàã êöðÿéèíè, ñèíÿñèíè èíäèúÿ ýöëëÿ äåøÿúÿê, î
ýöëëÿ éåðèíèí ãàíû áÿäÿíëÿðèíäÿí àõàí ñóéà ãàðûøàúàã, ñîíðà î ãûðìûçû ãàí àõûá áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíà, î áàëàúà ÷àðùîâóçà òþêöëÿúÿê; áåëÿ àíëàðäà ìÿí èñòÿéèðäèì êè, î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ éóõàðû ãà÷ûá Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûì, Õàíûì õàëàíûí áàøûíû þç ñèíÿìÿ ñûõûì (íåúÿ êè, ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿäÿí àòäûüû
ýöí àíàì ìÿíèì áàøûìû þç áÿäÿíèíÿ ñûõûá ñàõëàìûøäû), éàõóä þç
áàøûìû Õàíûì õàëàíûí ñèíÿñÿíÿ ñûõûì, áèëìèðÿì, àììà, ùÿð ùàëäà, Õàíûì õàëà ö÷öí íÿñÿ åëÿéèì.
Àíàì, ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø àòàìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ìÿíèì éåòèìëèéèìèí, àúëûüûìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, áèð äÿ êè, — ìÿí áóíó à÷ûãàøêàð ýþðöðäöì — Õàíûì õàëàíûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ùÿðäÿí Õàíûì
496

õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõûðäû, áàøûíû áóëàéûðäû, àù ÷ÿêèðäè,
ýþçëÿðè äîëóðäó. «Éàçûã àðâàä...» — äåéÿ, ïû÷ûëäàéûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ àíàìûí ïû÷ûëäàäûüû áó ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà éàðàøäûðà áèëìèðäèì, ÷öíêè ìÿíèì ôèêðèìúÿ ùàìû éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà áèçèì
êö÷ÿìèç, äàëàíûìûç, ùÿéÿòèìèç äÿ éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà øöøÿáÿíääÿ, ÿéíèíäÿêè àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðèíè ñóëàéàí Ìóõòàð äà éàçûã îëà áèëÿðäè, àììà Õàíûì õàëà ùå÷ úöð éàçûã îëà áèëìÿçäè; àììà ñîíðàëàð àíàì: «—Éàçûã àðâàä...» — äåéèá
ïû÷ûëäàéàíäà ìÿí ùÿìèí óéóøìàçëûüû äàùà ãàáàãêûëàð êèìè ùèññ
åòìèðäèì...
Õàíûì õàëà ùÿðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõûðäû âÿ áåëÿ àíëàðäà ìÿí î ñÿðò ãàðà ýþçëÿðäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã, ùÿòòà ñÿêñÿêÿ ýþðöðäöì, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿð äÿôÿ áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç
à÷ûëûá-þðòöëÿíäÿ, ùÿð äÿôÿ áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð ñÿñ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëà áèð ãàðà õÿáÿð ýþçëÿéèð âÿ ùÿìèøÿ äÿ ùàìûäàí ýèçëÿòìÿê
èñòÿäèéè î íèýàðàí÷ûëûã, î ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäè.
Áèð äÿôÿ Èáàäóëëà ìöùàðèáÿíèí î ãûòëûüû è÷èíäÿ äÿ ùàðàäàíñà
àðàã òàïûá è÷ìèøäè, éåíÿ äàëàíûìûçà ýÿëäè, éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëäû, Èáàäóëëà éåíÿ äÿ áöòöí äöíéàíû ñþéÿñþéÿ ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõäû âÿ àéàãëàðû àéàãëàðûíà äîëàøà-äîëàøà ýÿëèá áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà Õàíûì õàëàéëà
ðàñòëàøäû, éÿãèí î, êå÷ìèø ýöíëÿðè éàäûíà ñàëäû, Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè éàäûíà ñàëäû âÿ íèôðÿò äîëó
êåôëè ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõà-áàõà:
— Ùÿ, íÿ áèëìèñÿí ñÿí íåìåñëÿðè? — äåäè. — Î ÿúëàô íåìåñëÿð
ìÿí þëöì, ñÿí þëÿñÿí áèëìèðëÿð å!.. Áèð-áèð ÷àõàúàãëàð ýöëëÿíè î
éàõáàëà îüëàíëàðóâóí áàøûíà!..
Ìÿí åëÿúÿ àéàã öñòÿ äàéàíûá Èáàäóëëàéà áàõàí âÿ áèð ñþç äåìÿéÿí Õàíûì õàëàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ âÿ áöòöí áÿäÿíèìëÿ ÿñÿ-ÿñÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí, êþïÿéîüëó! — ãûøãûðäûì.
Èáàäóëëà:
— Êþïÿéîüëó ñÿíöí î ùÿìøÿðè àòîíäó! — äåäè. — Îíóí äà áîø
áàøûíà áèð äÿíÿ ýöëëÿ ÷àõàúàãëàð!..
Ìÿí éåíÿ äÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí! — ãûøãûðäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá
áÿðêäÿí àüëàäûì.
4-32

497

Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàäàí ãà÷ûðäûì,
ýþçëÿðèíÿ ýþðöíìÿê èñòÿìèðäèì, ñûõûëûðäûì, ÷öíêè ìÿí Õàíûì õàëàäàí óòàíûðäûì; ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ óòàíìûðäûì êè, þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá åëÿúÿ áÿðêäÿí àüëàäûì, ùÿì äÿ (âÿ ÿí ÿñàñ!) îíà
ýþðÿ êè, Õàíûì õàëà ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà åëÿúÿ êþìÿêñèç, òÿíùà èäè...
XXIII

Áèð äÿôÿ, áèð-èêè èë áóíäàí ÿââÿë, òåëåâèçèéà èëÿ ÷ûõûøûì âàð èäè,
îðà ýåòìÿëè èäèì, àììà ãàðàæû à÷ûá ìàøûíû ÷ûõàðìàüà ùÿâÿñèì éîõ
èäè, êö÷ÿéÿ äöøöá òàêñè òóòäóì.
×ûõûøûìû éàçìàüà âÿ öìóìèééÿòëÿ, áó ÷ûõûø áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ìàúàë òàïìàìûøäûì, âàõòûì îëìàìûøäû âÿ èíäè òàêñèäÿ ýåäÿ-ýåäÿ íÿ äåéÿúÿéèì áàðÿäÿ äöøöíöðäöì. Äåìÿéÿ äàùà ñþç
ãàëìàìûøäû, èíñàí íÿ ãÿäÿð ñþç èøëÿäÿ áèëÿð? éåíÿ äÿ þçöìöí
þçöìÿ àúûüûì òóòäó: áó ìöðÿêêÿá äöíéàíû íÿ ö÷öí þçöì ö÷öí
äàùà àðòûã ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäèì? íÿ èøèì âàð ìÿíèì áó ãÿäÿð ëàçûìñûç ýþðöøëÿðäÿ? áó ëàçûìñûç ÷ûõûøëàð íÿéèìÿ ýÿðÿêäèð ìÿíèì?
áàøãàñûíûí íÿéèíÿ ýÿðÿêäèð? íèéÿ áèð êöíúÿ ÷ÿêèëèá éàçûìû éàçìûðàì?
Áÿëêÿ, éàçà áèëìèðÿì, îíà ýþðÿ?
Òàêñèíè ñàõëàòìàã èñòÿäèì, äöøöá ïèéàäà, ðàùàò, àçàä ýÿçÿ-ýÿçÿ åâÿ ãàéûòìàã èñòÿäèì, ùÿð÷ÿíä áó èñòÿéèí àëòûíäàêû ãàòäà áàøà
äöøöðäöì êè, ùàâàéû èñòÿêäè, áó ýöí òàêñèíè ñàõëàòäûðñàì äà, ñàáàù
òàêñè éåíÿ äÿ éîëäà îëàúàã, ÷öíêè ìÿí ýÿðÿê íÿ âàõòñà èëê äÿôÿ
òàêñèéÿ ìèíìÿéÿéäèì...
Þçöìöí þçöìÿ ýöëìÿéèì òóòäó: òàêñèíèí íÿ ýöíàùû?
Áó âàõò òàêñè ñöðöúöñö ñîðóøäó:
— ßëÿêáÿð ìÿëëèì, íåúÿñèç?
— Éàõøûéàì, ÷îõ ñàü îëóí, — äåäèì âÿ ñöðöúöéÿ áàõäûì:
áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø, àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû, ÷àë áûüëû áèð
êèøè èäè âÿ ìÿí áó éàøëû àäàìû òàíûìûðäûì.
ßââÿëëÿð, î âàõòëàð êè, Áàêûíûí úàìààòû, õöñóñÿí, ðàéîíëàðäàí
ýÿëèá Áàêûäà àëè ìÿêòÿáëÿðäÿ îõóéàí òÿëÿáÿëÿð êö÷ÿäÿ, áàçàðäà,
áóëâàðäà ìÿíè ýþðÿíäÿ òÿçÿúÿ òàíûìàüà áàøëàéûðäû, úàâàí ãûçëàð
ìÿíè ùÿëÿ òÿçÿúÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ: «—Òàíûäûí êèìäèð?..» — ïû÷ûëäàéûðäû, îíäà áåëÿúÿ òàíûíìàüûì, ñå÷èëìÿéèì, äåéÿ
áèëìÿðÿì êè, ìÿíè õöñóñè ñåâèíäèðèðäè, àììà, ùÿð ùàëäà, ìÿíÿ õîø
498

ýÿëèðäè. ùàíû î ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàð. Úÿôÿðãóëó þçö äàíûøûðäû. òÿçÿúÿ àíàäàí îëìóø íÿâÿñèíäÿí äåéèðäè. åëÿ áèë êè. éîëäàøëûã åëÿéÿí î áàëàúà ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ þçöìöí äÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áåëÿúÿ áèð éàäëûüûìû ùèññ åëÿäèì. ìÿí áàøà äöøäöì êè. ìÿíèìëÿ «ñèç»ëÿ äàíûøìà. î úÿëä.. Ìàøàëëàù. èíäè ñèçèí ùþðìÿòèíèç Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí äÿ ÷îõäó! Ìÿí áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíÿ áàõûðäûì âÿ áó àäàìà ÷îõ ñþç äåìÿê èñòÿéèðäèì.. Úÿôÿðãóëó? Àììà ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäóì. Îíà 499 . êèòàáëàð éàçàúàãñûç?. äàùà äîüðóñó. ìÿëÿíèí ñþçö äöç ÷ûõìàñûí!. — éàääàø ãàëûá êè?.. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. ñèç áþéöê àäàì îëàúàãñûç. òàíûäûì ñþçö áóðàäà ÿñëèíäÿ éåðèíäÿ äåéèë. Ìÿí éåíÿ äÿ áó äàç áàøà. Áàëàêÿðèì íåúÿ îëäó? Øþâêÿòè ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. áó àäàì ãÿòèééÿí. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. Ìÿí ÿââÿëúÿ áàøà äöøìÿäèì êè.. Àü Äÿâÿíèí íàüûëëàðû éàäûíà ýÿëèðìè. áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ÷îõ ñþç ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. òàíûìàäûç ìÿíè? — ñîðóøäó. Ìÿí ýöëöìñÿéèðäèì. îíäàí ÷îõ àäàìû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø áó ñèôÿòÿ áàõäûì âÿ: — Âàëëàù.. Î éàøëû òàêñè ñöðöúöñö äåäè: — Úÿôÿðãóëóéàì äÿ!. Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäèðäèì âÿ þçöìöí þçöìÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. áàøûìû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ. Úÿôÿðãóëó. Éàõøû êè. ñîíðà èëëÿð êå÷äè âÿ áó äà àäè áèð èøÿ ÷åâðèëäè. — äåäèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ÷öíêè ìÿíèì î óçàã êå÷ìèøäÿêè Úÿôÿðãóëó äîñòóìëà áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíöí àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè âÿ ìÿí îíó òàíûéà áèëìÿçäèì. ñîíðà î òàêñè ñöðöúöñöíö áèðäÿí-áèðÿ òàíûäûì. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð. øÿâÿ êèìè ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàðû ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí Úÿôÿðãóëóäóð... Àëëàùà àíä îëñóí.. ìÿíÿ íÿ îëìóøäó. áó äÿôÿêè òàêñè ñöðöúöñö èñÿ òÿçÿäÿí: — ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ãûçûíäàí äåéèðäè. ìÿíÿ ìöÿëëèì äåìÿ. òàíûìàäûüûì áó éàä àäàì ùÿìèøÿëèê óçóí-óçóí èëëÿðèí àðõàñûíäà ãàëìûø î áàëàúà. Ñîíðà ìÿí î ãàðà ãûâðûìñà÷ëû Úÿôÿðãóëó èëÿ êö÷ÿäÿ îéíàéàí. áèð äÿôÿ ýþðìÿäèì áó éàøûìà ãÿäÿð êè.. áèëìèðÿì. î ãîøà òóò àüàúûíû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. Úÿôÿðãóëó (?!) ýþçëÿðèíè éîëäàí ÷ÿêìÿéÿðÿê ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåäè: — Éàäóâóçà ýÿëèð äÿ. îüëóíäàí. ìÿëÿäÿ ùàìû äåéèðäè êè. áó àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëàðà. ñàäÿúÿ îëàðàã.

. áèð äÿôÿ î Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíè íåúÿ âóðóá øöøÿñèíè ñûíäûðäóç?! — Úÿôÿðãóëó áàøûíû áóëàéà-áóëàéà áÿðêäÿí ýöëäö. áàøûì ÷ûõìûð ìÿíèì áåëÿ ñþçëÿðäÿí!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Î éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìëàð ýÿëèá ýèðìèð îíóí éóõóñóíà? Ìÿí éåíÿ äÿ ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì.. äàíûøûð. òåëåôîíó-çàäû. éàõ÷û ö÷ îòàüûì âàð ñàüëûüûâûçà. Úÿôÿðãóëó ýöëäö: — Ìÿíèéíÿí áåëÿ ÷ÿòèí ñþçëÿðëÿ äàíûøìàéûí å. þçö äÿ ùÿìèøÿ áþéöê âÿçèôÿëÿðäÿ.ýþðÿìè êè. — äåäèì. ùÿ? Òåëåâèçîðó à÷ûðñàí. ùÿìèí î óçàã ýöíö — ìÿíèì Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíèí øöøÿñèíè ñûíäûðäûüûì î ýöíö éàäûíà ñàëûá ñîðóøäó: — Áó íåúÿ èøäè êè.. ãÿçåòè à÷ûðñàí. àíúàã.. èíäè ñåäìîé ìèêðàðàéîíäà îëóðàì. ïðéàìîé ñîðóøóðàì ñèçäÿí!. ìÿëÿ áàøãà øåéäè!. Ìÿí äÿ êþ÷äöì äÿ ìÿëÿäÿí. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. — Âÿ éåíÿ äÿ öðÿêäÿí ýöëäö. — Éàäóâóçà ýÿëèð. ìÿíèì ñóñóá ãàëìàüûìû äà âåúèíÿ àëìûðäû. Úÿôÿðãóëó ìÿíèìëÿ ýþðöøöíÿ öðÿêäÿí øàä èäè... äöíéà äÿéèøèð. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì.. âàëëàù. èëëÿð áåëÿúÿ ñöðÿòëÿ êå÷èá-ýåäèá? Îíà ýþðÿìè êè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Çàðàçàíûí áèðè èäè!.. äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. áåø èëäè.. ùÿð áèð àäàìûí þçöé÷öí áèð áÿðàÿòè âàð. XXIV Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà. áó ýþðöøäÿí ùå÷ áèð óìàúàüû éîõ èäè. ýöëöìñÿäèì: — Íÿ áèëèì. ñîíðà ñèäã-öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð ìàðàãëà éÿãèí êè. Úÿôÿðãóëó ÿââÿë èëÿ ñîí àðàñûíäàêû ìÿñàôÿäÿ äÿ þçöíö òàêñè ìàøûíûíûí ñöêàíû àðõàñûíäàêû êèìè ñÿðáÿñò âÿ ðàùàò ùèññ åäèðäè. Ýÿëèá òåëåâèçèéà èäàðÿñèíèí ãàáàüûíà ÷àòàíäà äåäè: — Èáàäóëëà éàäóâóçà ýÿëèð. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. êðàíòûí àëòûíäàêû î áàëàúà ÷àðùîâóçóí éàíûíäà ÿêèëìèø î ñþéöä áþéöéöðäö. — Èíñàí ÷îõ ìöðÿêêÿá ìÿõëóãäóð äÿ.... î. ùÿð äÿôÿ éàç ýÿëÿíäÿ òÿçÿ 500 . áåëÿúÿ áèð ñöðÿòëÿ äÿ ÿââÿë óçàãëàøûð. ùÿð øåéè. àé ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ñîí èñÿ éàõûíëàøûð? Úÿôÿðãóëó äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. ùÿ?? Íåúÿ îëóð áó? Ðàáî÷è àäàìàì äà. øÿêëè ãÿçåòäÿ. Ìÿí äÿ ýöëöìñÿéèá ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì: — Íÿ áèëèì. àíúàã î Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿéèøìèð. — Ýåúÿëÿð íåúÿ éàòûð å.

÷öíêè ùÿðÿìèç ÿëèìèçäÿ áèð ãóøâóðàí ýåúÿ-ýöíäöç ñÿð÷ÿ àõòàðûá âóðóðäóã âÿ î ñÿð÷ÿ ÿòè áèçèì ö÷öí òÿêúÿ äöíéàíûí ÿí äàäëû ÿòè äåéèëäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ìÿí «ñàòìàã» ñþçöíöí äÿ ìÿúàçè ìÿíàñûíû áèëèðäèì âÿ áèëèðäèì êè. àììà éàâàø-éàâàø ñÿð÷ÿëÿð ùÿì àçàëäû. Ñÿð÷ÿëÿð äÿ àúëûã ÷ÿêèðäè âÿ ýþçýþðÿñè êè÷èëìèøäèëÿð. ãöðóð ùèññè ýÿòèðèðäè. ùÿéÿòèìèç êèìè éåòèìëÿìèø öðÿéèìèçÿ áèð ôÿðÿù. øàèð èíñàíäàí áþéöê èäè. Úÿáðàéûëûí áàüûøëàäûüû êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñûíäàí êÿñèá äöçÿëòäèéèì ãóøâóðàíû ÿëèìäÿ òóòóá ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà äàéàíìûøäûì 501 . åëÿ ýöí îëóðäó êè. éà ãûðõ äþðäöíúö èëèí — äÿãèã éàäûìäà äåéèë — àïðåëè òÿçÿúÿ ýèðìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿêè î ãîøà òóò àüàúû äà îéàíìûøäû.. àììà ìÿíèì àëÿìèìäÿ øàèð àäè èíñàí äåéèëäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ñÿð÷ÿëÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíäàí ïèøèêëÿðäÿí äÿ àðòûã ãîðõóðäó.ãîëëàðû. ÷öíêè áèç êèøè êèìè åâÿ ÿò ýÿòèðèðäèê. îí äÿíÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ åëÿ ýöíëÿðäÿ àíàì äà ìÿíèìëÿ áèð éåðäÿ ñÿð÷ÿ ÿòè éåéèðäè. XXV Áèð äÿôÿ éàçûí òÿçÿ ýÿëÿí âàõòëàðûéäû. ùÿìèí âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð áèçèì êö÷ÿìèç êèìè. ùÿìèí êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåéèðäè. äàëàíûìûç êèìè.. åéíè çàìàíäà. ùÿì äÿ áèçè éàõøûúà òàíûìàüà áàøëàäû. Ìÿí áþéöéöðäöì âÿ áþéöäöêúÿ äÿ ÷îõ øåéè áàøà äöøöðäöì. áèëìèðÿì ãûðõ ö÷öíúö èëèí. — äåäè. áóäàãëàðû éàðïàãëàéûðäû âÿ î ñþéöä àüàúû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿí äÿ áþéöéöðäöì. éà ùÿéÿòÿ ÷ûõàíäà ìÿí þç ïàéûìäàí ýþòöðöá àíàìûí áîøãàáûíà ãîéóðäóì. ëàï áàëàúàëàøìûøäûëàð. ãàðàëòûìûçû ýþðÿí êèìè öðêöá ó÷óøóðäóëàð. âóðóá ýÿòèðäèéèì î ñÿð÷ÿëÿðäÿí àíàì ÷îõ éåñèí. äóðóá íÿäÿí þòðöñÿ ìÿòáÿõÿ ýåäÿíäÿ. ùÿðÿìèç ñÿêêèç äÿíÿ. èíñàí èíñàíû ñàòà áèëÿð. éåìÿê ýÿòèðèðäèê. ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë. òóìóðúóãëàð ãîëáóäàüûíû áöðöìöøäö âÿ áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿ ýÿëèá î ãîøà òóòà ãîíìóøäó. áàøûìûçû óúàëäàí áèð øåé èäè. èíñàíäàí óúà èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Øàèðè ñàòìàã îëàð? Áàëàêÿðèì: — Îëàð. ÷ûðòëàéûá ÷ûõìûø. Ùÿìèí éàé ñÿùÿðè ìÿí.

Øþâêÿò ùÿëÿ ìÿíÿ áèð ñþç äåìÿìèøäÿí.âÿ î áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿíèí ùàðàé-ùÿøèð ñàëà-ñàëà àúýþçëöêëÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåìÿêëÿðèíÿ áàõûðäûì. Ìÿí î ãûðìûçû ôèòÿíè äàùà ÷îõäàí à÷ûá ÷ûõàðòìûøäûì. Äèçëÿðèì ÿñèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí õ ÿ ú à ë ÿ ò ÷ÿêèðäèì. ñÿð÷ÿëÿð ìÿíèì ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìàüûìäàí öðêöá ó÷óøìóðäó âÿ ìÿí äÿ. áèëìÿéÿúÿéÿì íÿ åëÿéèì. Øþâêÿò ãàëûí. áèð àòìàúà àòìàìûøäàí ãûïãûðìûçû ãûçàðûðàì. Øþâêÿòèí äåéÿúÿéè î ñþçëÿð ìÿíè äÿ î úèâèëäÿøÿí àú ñÿð÷ÿëÿð êèìè. — ßëÿêáÿð!. èíäèúÿ Øþâêÿò íÿñÿ åëÿ áèð ñþç äåéÿúÿê êè. áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàìàüû èëÿ. ÿòëè äîäàãëàðûíäàêû ùÿìèí éöíýöë òÿáÿññöìëÿ: — Éåíÿ ãà÷ìàã èñòÿéèðñÿí? — ñîðóøäó. Ñÿð÷ÿëÿð àú èäè. ÿòëè äî502 . àüàúëàð äàùà éàðïàãëàìàç. Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì. ùÿìèøÿêè êèìè. ÷öíêè áåëÿúÿ ýþçýþðÿñè ãà÷ìàüûìû äàùà þçöìÿ ñûüûøäûðìûðäûì. àììà Øþâêÿòè áó úöð ãÿôëÿòÿí ýþðÿíäÿ éåíÿ þçöìö èòèðäèì âÿ ùèññ åòäèì êè. éåíÿ äÿ ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. äàäëû òóìóðúóãëàðûí úàçèáÿñè ãîðõóéà öñòöí ýÿëìèøäè. ñÿð÷ÿëÿð î òóìóðúóãëàðû éåéèá ãóðòàðàð. Øþâêÿò ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ ìÿíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ùÿìèøÿêè øàëâàð äà ÿéíèìäÿ èäè. ÿââÿëëÿð î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèëÿ. Ñîíðà î éöíýöë òÿáÿññöì áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí ãàëûí. ëàï êè÷èëäÿúÿêäè. àòìàúàëàðû èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ãîðõóðäóì êè. ãÿðèáÿäèð. Øþâêÿò åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíèá ñÿêèäÿ äàéàíìûøäû âÿ ìÿíÿ áàõûðäû. Ìÿí î ñÿð÷ÿ úèâèëòèñè è÷èíäÿ áåëÿúÿ áèðäÿí-áèðÿ þç àäûìû åøèòìÿéèìÿ áèð áàëàúà äèêñèíäèì.. ëàï áàëàúàëàøäûðàúàãäû âÿ ìÿí. àììà ìÿíèì áàìáàëàúà îëìóø î ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ îíëàðû âóðìàã èñòÿìèðäèì. Øþâêÿò ìÿíèì úÿìè ö÷ àääûìëûüûìäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ Øþâêÿòèí ýþçëÿðèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé ýþðäöì êè. áàøûìû éóõàðû ãàëäûðûá åëÿ-áåëÿúÿ òàìàøà åäèðäèì. ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ÿëèìäÿ ùàçûð òóòäóüóì ãóøâóðàíû ãàëäûðûá ñÿð÷ÿëÿðè âóðìàã èñòÿìèðäèì. àììà áöòöí ýöúöìö éûüûá þçöìö ñàõëàäûì. î êþðïÿ âÿ éÿãèí êè. Ìÿíèì î ãîøà òóò àüàúûíûí êþðïÿ òóìóðúóãëàðûíà éàçûüûì ýÿëèðäè. ýþç âóðìàëàðû.

äàãëàðûíäàí ÷ÿêèëäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, Øþâêÿòèí äÿ ýþçëÿðè éîë
÷ÿêäè âÿ ìÿí áóíà òÿÿúúöá åòäèì, ÷öíêè Øþâêÿòèí éàõûí áèð àäàìû éîõ èäè, íÿ ÿðè, íÿ ãàðäàøû, íÿ äÿ êè, îüëó ìöùàðèáÿäÿ èäè. Äöçäöð, Áàëàêÿðèìèí äÿ ùå÷ êèìè éîõ èäè, ùå÷ êèìè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè, Áàëàêÿðèìèí äÿ ýþçëÿðè ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêèðäè, àììà Áàëàêÿðèì áàøãà èäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí
äà ÿââÿë áåëÿúÿ éîë ÷ÿêÿðäè... Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèçèì
ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí, ãûçëàðûíûí ýþçëÿðè éîë ÷ÿêèðäè, ÷öíêè ÿçèçëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè, àììà, àõû, áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðû, ãûçëàðû áàøãà èäè, Øþâêÿò áàøãà... Ìÿí ùå÷ âàõò Øþâêÿòè
áåëÿúÿ úèääè, áåëÿúÿ ôèêèðëè ýþðìÿìèøäèì; ñîíðà äà Øþâêÿò, åëÿ áèë,
þçö þçö èëÿ äàíûøäû:
— Ìÿí íÿ åëÿéèì àõû, ìÿí áàøû áàòìûø, øàïàëàãëà öç ãûçàðäûðàì äÿ... Ýÿðÿê åëÿ áóðíóìó ñàëëàéûì, þç ýöíöìÿ àüëàéûì ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí?.. Îíäà éàõøû îëàðàì úàìààò ö÷öí ìÿí?..
Ñîíðà äà Øþâêÿò þçö þçö ùàããûíäà áèÿäÿá áèð ñþç äåéèá åâèíÿ
ýèðäè âÿ ãàïûíû áàüëàäû.
Ñÿð÷ÿëÿðèí úèâèëòèñè àëÿìè áàøûíà ýþòöðìöøäö.
Ìÿí ýþçëÿðèìè Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíäàí ÷ÿêèá áàøûìû ãàëäûðäûì âÿ éåíÿ äÿ î áèð äÿñòÿ àú ñÿð÷ÿéÿ áàõäûì.
Ñÿð÷ÿëÿð áàéàãêû à÷ýþçëöêëÿ, òÿëÿñÿ-òÿëÿñÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèðäè.
Ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì î êþðïÿ òóìóðúóãëàðà ÷îõ éàçûüûì
ýÿëèðäè, àììà ìÿíèì î êè÷èëìèø, î áàëàúàëàøìûø ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì Øþâêÿòÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.
Ìÿí éåíÿ äÿ Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàõäûì.
Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áó ãàïû áèð äÿ ùå÷ âàõò à÷ûëìàéàúàã, Øþâêÿò áèð äÿ ùå÷ âàõò áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðìàéàúàã, ùå÷ âàõò ýöëìÿéÿúÿê.
Áó ÷îõ ãöññÿëè áèð ùèññ èäè.
XXVI

Ùàíû î ãàðà ãûâðûì ñà÷ëàð, Úÿôÿðãóëó?..
Àõûð âàõòëàð òåç-òåç ôèêèðëÿøèðÿì êè, Úÿôÿðãóëó òàêñè ñöðöúöñö
îëìàéàéäû, ìÿíèì êèìè éàçûá-ïîçàí áèð àäàì îëàéäû, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí íåúÿ éàçàðäû? Î ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí î éå503

òèìëèéèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí äèâàðëàðûíà, ùÿòòà ñÿêèëÿðÿ, ãÿìáÿð
êö÷ÿéÿ ùîïìóø î êÿäÿðè íåúÿ òÿñâèð åäÿðäè?
Àììà áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð?
Ìÿíèì ö÷öí ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí õàòèðÿëÿðè èëÿ,
ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí ýþðöìëÿðè èëÿ, éàääàøû èëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàéûòìàã ìàðàãëûäûð, éàçû÷û Úÿôÿðãóëóíóí éîõ.
XXVII

Î òóò àüàúûíûí àüëàìàüû èíäèéÿ ãÿäÿð éàäûìäà ãàëûá âÿ èíäèíèí
þçöíäÿ äÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ãÿçåò úûðûëàíäà î úûðûëòû ùÿìèí
ãÿçåòèí àüëàìàüûäûð, éàõóä ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá ÷èëèê-÷èëèê ñûíàí
ýöçýöíöí ñÿñè äÿ ùÿìèí ýöçýöíöí àüëàìàüûäûð.
Î ãûø ýöíö ýöí åëÿ ÷ûõìûøäû êè, àäàìûí öçöíÿ åëÿ ýöëöðäö êè,
åëÿ áèë äöíéàäà ùå÷ áèð ìöùàðèáÿ éîõ èäè, ùå÷ áèð þëöì-èòèì éîõ
èäè, åëÿ áèë Õàíûì õàëàíûí àëòû îüëó, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí úàâàíëàðû, êèøèëÿðè, ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ äåéèëäè, ùÿìèøÿêè êèìè þç åâëÿðèíäÿéäè, åëÿ áèë, äöíéàäà ùå÷ êèì àú äåéèëäè âÿ ùå÷ êèì ãûøûí
ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöìöðäö. Äöíéàíûí àë÷àã èøëÿðèíèí þç
ãàíóíëàðû âàð âÿ áó ãàíóíëàðäàí äà áèðè îíäàí èáàðÿòäèð êè, ìöùàðèáÿ âàõòû, åëÿ áèë, ñîéóüóí äÿðÿúÿñè äÿéèøèð, ìèñàë ö÷öí, ìöùàðèáÿ âàõòû òåðìîìåòð ìÿíôè 2 ýþñòÿðèðñÿ, áó, äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 2ñè îëìóð, ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíèí ìÿíôè 2-ñè äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 20ñèíÿ áÿðàáÿð îëóð, öøöäöð, öøöäöð.
Ùÿìèí öøöì-öøöì öøöäöéöìöç ãûø ýöíö î òóò àüàúûíûí àüëàìàüûíû áèðèíúè Úÿôÿðãóëó åøèòìèøäè, áèçèì äàëàíûí äèáèíÿ ãà÷ìûøäû
âÿ ýþðìöøäö êè, Èáàäóëëà éåêÿ ìèøàðëà àüàúû êþòöéöíäÿí êÿñèð.
Áèç äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá Èáàäóëëàíûí î õàðòóò àüàúûíû
êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ Èáàäóëëà ùÿð äÿôÿ èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðû òóòóí ýþâäÿñèíÿ ÷ÿêÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, åøèòäèéèìèç î ñÿñ
ìèøàðûí ñÿñè äåéèë, òóò àüàúûíûí àüëàìàüûäûð âÿ ìÿí áöòöí äèããÿòèíè ÿëèíäÿ èøëÿòäèéè î èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðà âåðìèø Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áöòöí öðÿéèìëÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè, íÿ éàõøû
êè, ìÿí Èáàäóëëàíûí îüëó äåéèëÿì, íÿ éàõøû êè, Èáàäóëëà ìÿíèì
ãàðäàøûì äåéèë âÿ íÿ éàõøû êè, äöíéàäà Àü Äÿâÿ âàð âÿ î Àü Äÿâÿ, ÿëáÿòòÿ, ìöòëÿã áèð ýåúÿ ýÿëÿúÿê, Èáàäóëëàíûí éàøàäûüû åâèí ãàïûñûíäà éàòàúàã.
Ìÿí ëàï áàëàúà îëàíäà — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû âÿ
áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ, ÿëáÿòòÿ, ùå÷ êèìèí àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè, èêè-ö÷
504

èëäÿí ñîíðà áèçè ùàíñû ýöíëÿð ýþçëÿéèð — ùÿéÿòèìèçäÿ éà ßáäöëÿëè,
éà Ãîúà, éà Úÿáðàéûë ìÿíÿ úöðáÿúöð ôîêóñëàð ýþñòÿðèðäè âÿ ùÿìèí
ýþçÿë ôîêóñëàðäàí áèðè äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè, ñàü ÿë èëÿ ñîë ÿëèí
áàø áàðìàüûíû ãàïàéûá òóòóðäóëàð, ñîíðà ñàü ÿëè éóõàðû ãàëäûðûðäûëàð, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëóðäó: «—Ýþðöðñÿí, ßëÿêáÿð? — äåéèðäèëÿð.— Áàðìàã éîõäó!» Ìÿí ýöëöðäöì: «—Ýèçëÿòìèñÿí! — äåéèðäèì. — Áàõ! — äåéèðäèì âÿ ãàïàíìûø ñîë ÿëè à÷ûðäûì: Áóäå!» —
äåéèðäèì, éóìóá îâúóí è÷èíäÿ ýèçëÿòäèêëÿðè áàø áàðìàüû äàðòûá
ãàëäûðûðäûì âÿ éàõøû áèëäèéèì áó ôîêóñ ùÿìèøÿ ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè, äàùà äîüðóñó, ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè êè, áþéöêëÿðèí áèúëèéèíè áàøà äöøöðäöì, ìÿíè àëäàäà áèëìèðäèëÿð...
Ùÿìèí âàõòëàð áèð äÿôÿ Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû ñÿêèäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ: «—Ýÿë áóðà, — äåäè. — Ñÿíÿ ôîêóñ ýþñòÿðÿúÿéÿì». Äöçäöð, ìÿíèì Èáàäóëëàäàí õîøóì ýÿëìèðäè,
àììà ôîêóñëàðäàí õîøóì ýÿëèðäè âÿ ìÿí ýÿëèá Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè ñîë ÿëèíèí öñòöíäÿ éóììóøäó:
«—Áàõ, — äåäè, — èíäè áàðìàüûì éîõ îëàúàã». Ìÿí ýöëöá: «—Áèëèðÿì» — äåäèì. Èáàäóëëà: «— Íÿ áèëèðñÿí, àëÿ? — äåäè. — Ùå÷ íÿ áèëìèðñÿí ñÿí! Áàõ!» — Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè éóõàðû ãàëäûðäû âÿ ìÿí ýþçëÿäèéèì êèìè, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëäó. Ìÿí ýöëÿ-ýöëÿ: «—
Áóäå, îâúóíóí è÷èíäÿ ýèçëÿòìèñÿí áàðìàüóâó!» — äåäèì âÿ Èáàäóëëàíûí éóìóëìóø ñîë ÿëèíè àðõàéûí-àðõàéûí à÷ìàüà áàøëàäûì;
êèï þðòöëìöø áàðìàãëàðûíûí áèðèíè à÷äûì, èêèíúèñèíè à÷äûì, ö÷öíúöñöíö à÷äûì, ÷å÷ÿëÿ áàðìàüûíû äà à÷äûì âÿ ìÿí ýþðäöì êè, Èáàäóëëàíûí áàø áàðìàüû äîüðóäàí äà éîõ îëóá, ÿëèíèí î òÿðÿôèíÿ áàõäûì, áó òÿðÿôèíÿ áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áöðöäö, áàøûìûí òöêëÿðè
ãàáàðäû, ÷öíêè ìÿí îíäà áèëìèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíèí áàø
áàðìàüûíû ùà÷àíñà áàëòà êÿñèá. Èáàäóëëà áÿðêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäû,
ìÿí èñÿ äÿùøÿò è÷èíäÿ àüëàéà-àüëàéà åâèìèçÿ ãà÷äûì, õåéëè ìöääÿò ñàêèò îëà áèëìÿäèì âÿ î âàõòäàí äà öðÿéèìäÿ Èáàäóëëàéà áèð
íèôðÿò ÿìÿëÿ ýÿëäè; ìÿí áþéöéöðäöì, àììà î íèôðÿò ùèññè, î èéðÿíìÿê êå÷èá ýåòìÿê áèëìèðäè.
Èðèäèøëè, éåêÿ, åíëè ìèøàð òàìàì àüàúûí ýþâäÿñèíèí è÷èíÿ ýèðäè
âÿ ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí è÷èíäÿ îðà-áóðà ýåäèá-ýÿëèíúÿ, àüàúû êÿñäèêúÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿìèí êÿñèê éåðèíèí ùÿð
èêè òÿðÿôèíäÿí òþêöëÿí àü-ñàðûìòûë òàõòà êÿïÿéè î õàðòóò àüàúûíûí
ãàíûäû âÿ îíäà î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö ö÷öí õåéëè ìöääÿò éàäûíäàí
÷ûõìàéàí âÿ îíà ÷îõ ìÿíàëû ýþðöíÿí áåëÿ áèð êÿøô åòäè êè, ãàí ùÿìèøÿ ãûðìûçû ðÿíýäÿ îëìóð.
505

Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá î õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäÿí óøàãëàðà, éÿíè áèçÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ úèääúÿùäëÿ þç èøèíè ýþðöðäö, ùÿðäÿíáèð äàéàíûá áåëèíè äöçÿëäèðäè, áàø
áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðóðäó âÿ î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíäÿêè áàø áàðìàã éåðè àüðûñûí, éàðà îëñóí, Èáàäóëëàíû èíúèòñèí, ýþéíÿòñèí.
Áèç áèð-áèðèìèçèí éàíûíäà äàéàíûá õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ ùå÷ áèðèìèç ñÿñèìèçè ÷ûõàðòìûðäûã, ùå÷ áèðèìèç òÿðïÿíìèðäèê. Áèëìèðÿì áèçÿ íÿ îëìóøäó? Áèç íÿäÿí ãîðõóðäóã? Âÿ îíäà ìÿí áöòöí éåð öçöíäÿ áèð éèéÿñèçëèê ùèññ åòäèì, ìÿíè áèð àúû ùèññ áöðöäö âÿ ùÿìèí àúû ùèññ ìÿíÿ áàøà ñàëäû êè, äöíéàäà éèéÿñèçëèêäÿí ìöñèáÿò áèð øåé éîõäóð âÿ éÿãèí Èáàäóëëàíûí
õàðòóòó êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿíäÿ áèçè ãîðõóäàí äà î éèéÿñèçëèê
ùèññè èäè, ìÿùÿëëÿìèçèí, äàëàíûìûçûí, áó õàðòóò àüàúûíûí éèéÿñèçëèéè èäè.
Î õàðòóò àüàúû áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ö÷öí ÷îõ ÿçèç îëäó, ñåâèìëè îëäó, ìÿíèì ýþçÿëèì îëäó âÿ ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì
êè, î õàðòóò àüàúûíû, î ëàë-äèíìÿç àüàúû, ìöùàðèáÿíèí ñîéóüóíäàí
÷ûëïàã áóäàãëàðû öøöì-öøöì öøöéÿí î ÿçèçèì õàðòóò àüàúûíû áó ãÿäÿð èñòÿéèðÿì.
Òóò àüàúû àüëàéûðäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíäÿ ïèñ áèð ùÿðèñëèê âàð âÿ òóò àüàúûíûí áó àüëàéûøû äà,
áèçèì êö÷ÿìèçèí, äàëàíûìûçûí åëÿúÿ éåòèìëèéè, éèéÿñèçëèéè äÿ Èáàäóëëàéà ýöú âåðèð, ùÿâÿñ âåðèð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí
ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèê áöòöí þìðö áîéó ùÿìèøÿ ïóñãóäà äàéàíûá, íåúÿ êè, úàíàâàð ïóñãóäà äàéàíûð, — éåòèìëèê ýþçëÿéèá,
éèéÿñèçëèê ýþçëÿéèá, ýþçëÿéèá êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ,
Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòñèí âÿ îðàäà
þëñöí. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ, Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ þëÿúÿêëÿð
âÿ áèð äÿ ùå÷ çàìàí áó äàëàíà ýÿëìÿéÿúÿêëÿð âÿ ìÿíè ãÿùÿð áîüäó, ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Õàíûì õàëà ýÿëäè, Õàíûì õàëàíûí ãàëûí
ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ åëÿ áèë êè, Õàíûì
õàëàíûí î ýþçëÿðè èëÿ òÿçÿäÿí áèð-áèð Úÿôÿðè ýþðäöì, Àäèëè ýþðäöì,
ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû ýþðäöì, Àüàðÿùèìè ýþðäöì âÿ áöòöí âàðëûüûìëà ùèññ åòäèì êè, áó ñààò éåðäÿí èðè áèð ãÿìáÿð ýþòöðÿúÿéÿì, âàð ýöúöìëÿ âóðóá Èáàäóëëàíûí áàøûíû ïàðòëàäàúàüàì, ìÿíèì öðÿéèì áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû.
Úÿôÿðãóëó ìÿíèì éàíûìäà äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí ýþçëÿðèíè
506

Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áàøûíû àðõàéà ÷åâèðäè. äîüðóäàí äà. Úÿôÿð. î ùÿðèñëèê Úÿôÿðèí. íå÷ÿ ìöääÿòäèð Õàíûì õàëà î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ áèð éåðäÿ òÿêáÿòÿê éàøàéûð. Èáàäóëëà î èðèäèøëè éåêÿ. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ãîúàíûí éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ýþðäöéöì î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿíè äÿùøÿò áàñäû êè.. áó õàðòóò àüàúû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ àüëàìàçäû. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûø î ýþçÿë ýöíëÿðäÿêè êèìè. Àüàðÿùèì äÿ áóðàäà äåéèëäèëÿð.. ßáäöëÿëè. àììà Úÿôÿð äÿ. Àüàðÿùèì èíäè áóðàäà îëñàéäû. Èáàäóëëà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì öðÿéèìèí è÷èíÿ ýèðäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùÿéàòûìûçûí áèðèíúè úèääè ñþùáÿòèäèð âÿ áèç. ìèøàðà êå÷ìèø Èáàäóëëàíûí ãûïãûðìûçû ãàíûíûí è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðàí ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ãîúà äà. ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèê. Èáàäóëëàíûí ÿëèíäÿêè ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí àõûðûíà ÷ûõûðäû âÿ áó âàõò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ ìÿíèì àòàì äà ìöùàðèáÿäÿ èäè. àüëàéàí òÿêúÿ î õàðòóò äåéèë. åíëè ìèøàð äàùà õàðòóò àüàúûíû êÿñìèð. Àäèëèí. ßáäöëÿëè äÿ. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿ.. åíëè ìèøàðû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ òóòóí ýþâäÿñèíÿ éåðèäÿ áèëìÿçäè. ùÿðáè äÿìèðéîë÷ó èäè. ßçèçàüà ÿìè äÿ. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê èøûëäàäû. õûð÷ûëäàéà-õûð÷ûëäàéà Èáàäóëëàíûí þçöíöí ñöìöêëÿðèíè äîüðàéûð âÿ ìÿíèì òöêëÿðèì ãàáàðäû. ùå÷ âàõò öçöíö ýþðìÿäèéèì ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè äÿ èíäè î õàðòóòëà áèð éåðäÿ àüëàéûð. äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà Õàíûì õàëàýèëèí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíó áàøà äöøäöì. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè éàëíûç áèð âàõò íÿçèð ÿêäèéè î õàðòóòóí àãèáÿòèíÿ àüëàìûð. áó çàðàçàíû þëäöðÿê ýåúÿ! Ìÿí Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ïèñ ùÿðèñëèéÿ áàõà-áàõà: — Ùÿ! — ïû÷ûëäàäûì (âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ùå÷ âàõò î úöð ãÿòèééÿòëè îëìàìûøäû!). Úÿáðàéûë. Ãîúà. Ãîúàíûí. Ùÿñÿíàüà ÿìè äÿ. àâòîáóñ âÿ «ïîëóòîðêà»ëàð áèð-áèðèíèí àðäûíúà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äöçöëñÿéäè. î èðèäèøëè éåêÿ. ìöùàðèáÿäÿ èäèëÿð âÿ îðàäà þëÿúÿêäèëÿð. áó.. Úÿôÿðãóëó ñîéóã ãûø ýöíö ùèðñäÿí. Õàíûì õàëàíûí äÿëè îëàúàüûíà ñåâèíäè âÿ áó âàõò Úÿôÿðãóëó ìÿíèì ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Ýÿë. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ. ùÿéÿúàíäàí ãûçìûø èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõäû âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. áèç ùå÷ âàõò áó úöð úèääè äàíûøìàìûøûã. Úÿáðàéûë äà. ÿëáÿòòÿ. Àäèë äÿ. ßáäöëÿëèíèí. Àäèë. Àüàðÿùèìèí ìöùàðèáÿäÿ þëìÿéèíÿ. ùÿì 507 . åëÿ-áåëÿ ñþùáÿò äåéèë. Úÿáðàéûëûí.

èêè ÿëè èëÿ ñàïûíäàí òóòäóüó áàëòàíû áàøûíûí öñòöíÿ ãàëäûðûá ö÷öíúö áóäàüû ãûðìàã èñòÿéÿíäÿ. àììà àíàìûí î ýþç éàøëàðû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòñÿ äÿ. áèç Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê. ýþéÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàðòóò ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû èëÿ éåðÿ ñÿðèëìèøäè. áèç èñÿ. ýþçóúó áèçÿ áàõäû. äàùà ùÿð øåé ãóðòàðäû. àíàì äèçëÿðèíÿ äþéÿ-äþéÿ àüëàéàúàãäû. ùÿòòà ñåâèíäèì êè. áèðäÿí ÿë ñàõëàäû. ùÿð ùàëäà. î õàðòóò äàùà àüëàìàéàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Óøàãëàð Èáàäóëëàíûí áèçÿ òÿðÿô ýÿëäèéèíè ýþðÿíäÿ ãîðõóá äàëàí áîéó öçöàøàüû ãà÷ûøäû. ÿëáÿòòÿ. àììà. Äàëàíûìûçûí î úûçûëìûø äèâàðëàðû ìÿíÿ áàõûðäû âÿ äåéèðäè: «Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû!». ñîíðà éåðÿ ñÿðèëìèø î õàðòóò àüàúûíà áàõäû âÿ ùÿìèí ùÿðèñëèê éåíÿ äÿ äèðèëäè. òåç-òåç ýþðäöéö508 .. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíè èøûëäàòäû âÿ Èáàäóëëà éåíÿ ÿëèíÿ áàëòà àëäû. Èáàäóëëà òàóíëó èäè. òóòàúàãäûëàð. áåëèíè äöçÿëòäè. áó äÿôÿ òóòóí ÷ûëïàã áóäàãëàðûíû ãûðìàüà áàøëàäû.. åëÿ áèë. õàðòóòóí ùÿìèí ñîíóíúó ýöíö ýþéöí öçöíäÿ ãÿðèáÿ áèð ìàâèëèê âàð èäè âÿ ýþéöí î ìàâèëèéè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè. ÿëáÿòòÿ. Èáàäóëëà î èðè âÿ èòèäèøëè ìèøàðû äà ÿëèíäÿí éåðÿ àòäû. óçóí âÿ èñòè ÷þðÿê áû÷àüûìûçû ýþòöðÿúÿêäèì âÿ ýåúÿ áèç ùÿìèí áû÷àãëà Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿíè. Èáàäóëëà ñîíóíúó äÿôÿ áåëèíè äöçÿëäèá ñàü ÿëè èëÿ áàø áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðàíäà Úÿôÿðãóëó èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè áèð äÿ ñûõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ÿëèíèí î èñòèñèíèí òÿñèðèíäÿí àíàìû ôèêèðëÿøäèì. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê éàâàø-éàâàø ñþíìÿéÿ áàøëàäû. áàëòàíû éåðÿ àòäû âÿ áèçÿ òÿðÿô ýÿëäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè Èáàäóëëàíû äà èñòÿéèðäè. úàâàíëàðû êèìè ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá. ÷öíêè î ñîéóã ãûø ýöíö. Òóò àüàúû. ìÿíèì î àüëàéàí õàðòóòóì ýþâäÿñèíäÿí àøûá ÷ûëïàã áóäàãëàðû èëÿ äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíû úûðà-úûðà éåðÿ ñÿðèëäè âÿ ìÿí áèð àç éöíýöëëÿøäèì.. èêèíúèñèíè ãûðäû. ùÿìèí õàðòóò àüàúû äà áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè. éåðèìèçäÿí òÿðïÿíìèðäèê âÿ Èáàäóëëà ýþçëÿðèíè î ìàâè.äÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèìèçÿ àüëàéûð. î õàðòóòó ÷îõ èñòÿéèðäè. áèð áóäàüû ãûðäû. î òÿðòÿìèç ýþéäÿí ÷ÿêäè. ÿëáÿòòÿ. î òÿìèçëèéè Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèéè äÿ ùÿìèí òóòàüàúû êèìè þëäöðäö — Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿ éàëíûç þëö áèð ùÿðèñëèê ãàëìûøäû. îüëóíóí î õàðòóòó áåëÿúÿ êÿñìÿéèíÿ äÿ éàíûðäû.. êîëîíèéàéà ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð. áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ñîíà éåòäè.

Èáàäóëëà Úÿôÿðãóëóíóí íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäè (éà ìÿíÿ áåëÿ ýÿëäè?) âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèí êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ. Èáàäóëëàíûí þëöñöíö áàøãà éåðäÿ áàñäûðñûíëàð. éà éîõ? Úÿôÿðãóëó äåäè: — Ñÿíÿ ãèñìÿò îëàúàã! ßëáÿòòÿ. îòóç èëäÿí ñîíðà áþéöê êèøè îëàúàãñóç. àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äåäè: — Åëÿ áèëèðñèç ìÿí ÿúëàôàì. àììà éåðÿ ñÿðèëìèø î éåòèì òóò àüàúû. äÿâÿ íàëáÿíäÿ áàõàí êèìè? Íÿ ãàëûð êè. î äà ìÿëóì äþéöë. Àíúàã áèëìÿéÿúÿêñöç êè. Áèëìÿéÿúÿêñöç êè. Èáàëóëëàíû áèç þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí Èáàäóëëàäàí çÿùëÿñè ýåòñÿ äÿ. Èáàäóëëà àíàñû þëìöø. äàëàíûìûçûí úûçûëìûø î äèâàðëàðû ìÿíè ñàõëàäû. åëÿ-áåëÿúÿ áàñäûðûðäûëàð âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà äà êþùíÿ ÿë àüàúûíû òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí êå÷ÿíäÿ êèøèëÿðèíäÿí. ùÿ? Áèëèðÿì. êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ äåäè: — Íÿ áàõóðñóç ìÿíÿ. àäàìà. ÷öíêè ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ èäè. Ìÿí äÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì. áàëàëàðûíû äîëàíäûðñûí. äàéàíäû.. Ýîðóìà ñþéÿúÿêñèç ìÿíèì. çàðàçà Èáàäóëëà äþéöëäö.» Èáàäóëëà èñÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿúÿêäè. Ñöìöêëÿðèì ÷öðöìöø îëàúàã îíäà ìÿíèì!..ìöç àäàì äåéèëäè. Èáàäóëëà ýÿëèá áèçèìëÿ öçáÿöç äóðäó âÿ éóõàðûäàí àøàüû äöç áèçèì ýþçëÿðèìèçèí è÷èíÿ áàõäû âÿ èíäè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿ î ùÿðèñëèêäÿí ùå÷ áèð ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. áóðàäà þëÿúÿêäè. îäóí åëÿéèá àïàðûá ñàòñûí. Úÿôÿðãóëóíóí èñòè ÿëè ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äà óøàãëàðà ãîøóëóá ãà÷ìàäû. ãûðûëìûø ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû. äåéÿúÿêñèç. Ìöùàðèáÿäÿ þëÿíëÿðè êÿôÿíÿ áöðöìöðäöëÿð. ãîéìàéàúàãäûëàð êè.. ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþçöí ìÿíàñûíû áàøà äöøäöì. Èáàäóëëàéäû î çàðàçàíûí àäû. äöíéàéäû çà509 . áóðàäà áàñäûðàúàãäûëàð. ãèñìÿò îëàúàã. òóòóí î êÿñèê êþòöéö. Áèð äÿíÿ çàðàçà âàðûéäû.. Îíäà äà éàäóâóçà äöøÿúÿê ìÿíèì áó àüàúû êÿñìÿéèì. ýþçëÿðè òóòóëìóø éàçûã ßìèíÿ õàëàíûí îüëó äåéèëäè. ãà÷ìàüà ãîéìàäû âÿ ìÿí éåðèìäÿ äàéàíäûì. ôàøèñòëÿð îòóðóáëàð Âîðîíåæäÿ. áó àüàúû êÿñäè êè. êÿôÿíÿ áöêöá áàñäûðàúàãäûëàð. áó òóò àüàúû äà ãàëàéäû? Îäå. êåô åëÿéèðëÿð þçëÿðèé÷öí çàðàçàëàð! ×öíêè áó äöíéà çàðàçà äöíéàäû! Àäàìà ãàëàí áèð êÿôÿíäè. úàâàíëàðûíäàí ìöùàðèáÿäÿ þëÿí åâëÿðèí ãàáàüûíäà äàéàíûá ùÿðäÿí àù ÷ÿêèðäè: «—Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîâúàâàíëàð!. ùÿð ùàëäà.

àììà ÿí ÷îõ îòóç èë áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. áèç áóðàñûíû äà áàøà äöøöðäöê êè. Ìÿíèì àòàìûí îòóç éåääè éàøû âàð èäè âÿ áåëÿ ÷ûõûðäû êè. 510 . äàùà ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðìÿéÿúÿéèê. Èáàäóëëàíûí àüëàìà- üû áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøèðäèì. Î ýåúÿ ìÿí î éàçûã òóò àüàúû áàðÿäÿ äÿ.. áèçèì äàëàíûí äèâàðëàðûíû úûðìàãëàéà-úûðìàãëàéà þëÿí î òóò àüàúûíûí éàçûãëûüûíû. — Âÿ Èáàäóëëàíûí î ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿí áèð äàìëà éàø ñö- çöëöá ñèôÿòè èëÿ àõäû. áó îäóíóí ïóëó äà....Îòóç äîããóç éàøûì îí èë áóíäàí ÿââÿë òàìàì îëäó. Îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿíèì îòóç äîããóç éàøûì îëàúàãäû âÿ ìÿí áóíó ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì. (éÿíè áöòöí áþéöêëÿð áåëÿ äåéèðäè) Èáàäóëëà ÿëèíÿ êå÷ÿí ïóëó è÷êèéÿ âåðèð. î ãîëó-áóäàüû ãûðûëìûø î õàðòóòóí. áèç þìðöíäÿ áó- ðàñûíû äà åøèòìÿìèøäèê êè. î îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿí àòàìäàí äà èêè éàø áþéöê îëàúàãäûì. éåòèìëèéèíè. áèç áèëèðäèê êè. . àììà. éèéÿñèçëèéèíè àçàëòìûðäû. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí äåäèéè î îòóç èë ñþçö ìÿíÿ áÿëêÿ äÿ ùÿð øåéäÿí àðòûã òÿñèð åòìèøäè. Èáàäóëëàíûí áàëàëàðû âàð âÿ éÿãèí áóíó äà éàëàí äåéèðäè.. ùÿð ùàëäà.ðàçà!..î ñîéóã ãûø ýöíö áèç Úÿôÿðãó- ëó èëÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõûá Èáàäóëëàäàí àðàëàíäûã âÿ àñòà àääûìëàðëà êå÷èá äàëàíäàí ÷ûõäûã. è÷êèéÿ ýåäÿúÿêäè âÿ Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíèí áåëÿúÿ éàøàðìàüû äàëàíäà éåðÿ ñÿðèëìèø î ÷ûëïàã. ßëáÿòòÿ.. éÿãèí.

Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. ãàïûëàðûí àüçûíà éûüûøàí áó äàëàí úàìààòû. î áèðè ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíûí äèìäèéèíäÿí òóòóá àéàãëàðû äàëàíûìûçäàêû ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ áàòà-áàòà. ùÿðàðÿòñèçëèéèíäÿí äåéèðäè. àììà èíäÿí ñîíðà äàùà ùå÷ áèð øöáùÿ éåðè ãàëìàìàëû èäè... íÿ åëÿñèí: Èáàäóëëà511 . òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûçûí. éåíÿ äÿ êöëÿêëè-ñàçàãëû áèð ïàéûç ýöíö èäè. òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèçèí éîõ. áöòöí äöíéàíûí íÿìëèéèíäÿí. ñààòñàç Ýöëàüàíûí àðâàäû Ñîíàíûí ãÿìëè áèð ýþçÿëëèéè âàð èäè. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû âÿ Èáàäóëëà äà éóìðóüóíó äöéöíëÿéèá áèð-áèð áó úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà îéíàäà-îéíàäà: — Ýþðäöç!?— äåäè. åëÿ áèë êè. éàéûí. áöòöí äöíéàíûí öøöìÿéèíäÿí. óøàãëàð äàëàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá éóìðóüóíó îéíàäàí âÿ íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðàí Èáàäóëëàéà áàõà-áàõà ãàëìûøäû âÿ áèëìèðäè êè. Èáàäóëëà ýÿëèá äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà äàéàíäû. ïÿíúÿðÿëÿðè äÿ Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíÿ. Èáàäóëëàíûí ýöúöíö ýþðìÿëè èäè. ãûøãûðàãûøãûðà áèçèì äàëàíûìûçà ýèðäè: — Óðà-àà-à-ààà!.. Ôàøèñòëÿðè ãîâäóã Âîðîíåæäÿí! Óð-ð-ðà-ààà!. ãàïûëàðû. ùÿòòà äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. ãûø äåéèëäè. ãà÷à-ãà÷à. Óð-ð-ðà-ààà!. Ùÿìèí éàüûøëû-ñàçàãëû ãûø ýöíö Èáàäóëëà. — Ýþðäöç?! Åëÿ áèë èíäèéÿ êèìè... ùÿìèøÿ ïåíúÿêäÿ îëóðäó). Èáàäóëëàíûí ýöúöíÿ øöáùÿ åäèðäè. éàçûí. — Ýþðäöç?! Ýþðäöç íåúÿ ãîâäóã îüðàø ôàøèñòëÿðè Âîðîíåæäÿí?! Àðâàäëàð. òîï ëöëÿñèíäÿí ÷ûõìûøäû. XXIX Î ãûø ýöíö— 1943-úö èë éàíâàðûí àõûðëàðû èäè — åëÿ áèë êè.XXVIII Ñîíàíûí. áèð ÿëè èëÿ ïåíúÿéèíèí ùÿìèøÿ à÷ûã îëàí ÿòÿêëÿðèíäÿí (þìðöíäÿ ÿéíèíÿ ïàëòî ýåéìèðäè. Óð-ð-ðà-ààà!. êöëÿê éàüûøû äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà ÷ûðïûðäû. ïàéûçûí ýöíÿøè àëòûíäà éàíûá ãàðòûìûø íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿøèøÿ éåíÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðäû: — Óð-ð-ðà-ààà!. Ôàøèñò îüðàøëàðû ÷ûõàðòäûã Âîðîíåæäÿí!. ùàìû Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíö.. ìÿíèì àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí. óøàãëàðû ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíäû. ùàìû — ïÿíúÿðÿäÿí áàõàí.

êöëÿê îíó éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëìèðäè. äÿëè îëñàéäû. ïÿíúÿðÿéÿ òîïëàøìàìûøäû. éîõ. éà ïÿíúÿðÿëÿðäÿí ÷ÿêèëñèí. XXX Áÿëêÿ äîüðóäàí äà äÿëè îëìóøäó. áèð ãöðóð âàð èäè. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû ãàðûí àüûìòûëëûüû ýöúëÿ ñåçèëèðäè âÿ Ñîíà éåðèíäÿí ãàëõäû. ùå÷ íÿ ýþðìÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ ùÿéÿòèí ùàñàðûíûí öñòöíäÿí Èáàäóëëàéà òÿðÿô áàõûðäû. ýþçö èëÿ ýþðäö. ãàïûëàðû áàüëàñûí. äÿëè îëìàìûøäû. Î ãûø ýåúÿñè áöòöí ìÿùÿëëÿ éàòìûøäû âÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿäÿêè. áèçèì äàëàíûí úàìààòû Èáàäóëëàíûí ßìèíÿ õàëàíû ÷ûüûðòìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãàïûéà. î òÿðÿôäÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàýèë éàøàéûð. î õÿôèô òèòðÿéèøè Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö.. íÿ åëÿñèí? Ùÿð ùàëäà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí éàøàäûüû äàëàíäû (î äàëàíäà áèð «ïðàâàäíèê» äÿ éàøàéûð âÿ î «ïðàâàäíèê»èí äÿ àðâàäûíûí àäû Ñîíàäûð.íû ÿëÿ ñàëñûí. áÿëêÿ äîüðóäàí äà úàìààò äöç äåéèðäè. êö÷ÿéÿ áàõäû. àäû äà. ÿââÿëúÿ áåëÿ áàõìûðäû. ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýÿëèá îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. îíäà ýÿðÿê áó åâëÿðè òàíûìàéàéäû. Êöëÿê àç ãàëûðäû Èáàäóëëàíû ýþòöðöá àïàðñûí. ãîëóíóí ýöúöíÿ ýåäèá Âîðîíåæè ôàøèñòëÿðäÿí àçàä åëÿìèøäè. éà äà êè.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí îüëó äà ìöùàðèáÿäÿ þëäö âÿ ÿýÿð Ñîíà äÿëè îëñàéäû. Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè ýþçö èëÿ ýþðäö âÿ Ýöëàüà. àõû. äöç ôèêèðëÿøèðäè. ýÿðÿê áó åâëÿðè äÿ òà512 . áèð áàëàúà îüëàíëàðû äà âàð. ßëÿêáÿðäèð). áàõ. åëÿ áèë. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. ýÿðÿê áóíëàðûí ùàìûñûíû éàäûíäàí ÷ûõàðàéäû. éîõ. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè èëÿ äàëàíûìûçûí úàìààòûíà ìåéäàí îõóéà-îõóéà ãûøãûðûðäû: — Ýþðäöç?! Ýþðäöç?! ßìèíÿ õàëà äà îòàüûíäàí ÷ûõûá ïèëëÿêÿíèí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ äåìÿê îëàð êè. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäè (ãàïûñûíäà äà áèð éåêÿ ãûôûë âàð. èíäè áóðäàí ýþðöíìöð). Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó Èáðàùèì èíèøèë ìöùàðèáÿäÿ þëäö. î òÿðÿôäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë éàøàéûð. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿ ñóëó âÿ äîíóã îëàí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì áèð ôÿõàðÿò. äÿëèëèê äåéèëäè áó.. àììà 1943-úö èëèí î éàíâàð ýöíö Èáàäóëëàéà. ýöú ýÿëìèøäè. ìöíàñèáÿò áàøãà èäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð ìàò ãàëìûøäûëàð.. äÿëè èäè. éîõ. àõû. åëÿ áèë. ãàðà áàñûðäû îíó? Àììà. äîüðóäàí äà Èáàäóëëà þçö òÿêáàøûíà. äåéÿñÿí. àüëûíû èòèðèðäè.

äöíéàäà ùå÷ êèì Ñîíàéà èíàíìàçäû. ýþçëÿðè èëÿ äåéèðäèëÿð. øÿêèëèí àðõàñûíäà 4-33 513 . Ôîòîãðàô ßëè Ñîíàíû ýþðÿíäÿ òÿÿúúöáäÿí ýþçëÿðè áÿðÿëäè âÿ èíäè ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõàí Ñîíà áóíó äà éàõøû éàäûíà ýÿòèðèðäè. þçöíäÿí àñûëû äåéèë áó. ùÿìèøÿêè ãàðà ïàëòàðûíû ýåéèá. äÿëè äåéèëäè âÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òÿáÿññöìö Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. íÿñÿ åøèòñèí. àììà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ î øÿêëÿ áàõìàãäàí ãîðõäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. éàçûã Ñîíà äÿëè îëóá. ùàìû äÿëè áèëÿðäè îíó âÿ áÿëêÿ Ñîíà äîüðóäàí äà äÿëè îëóá? Ùÿð ýöí ñÿùÿð äóðóá èøÿ ýåäèðäè. áöòöí è÷èíäÿ áèð ãîðõó âàð èäè. Äöç ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë Ýöëàüàíûí áó øÿêëèíè àëáîìäàí ýþòöðäö âî ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà ýåòäè.íûìàéàéäû. ùèññ åäèðäè: áó åâäÿ íÿñÿ áàø âåðèð. ÷öíêè þçöíäÿí àñûëû äåéèë. ñþùáÿò åëÿìÿéè áàúàðìûð. àõøàì èø ãóðòàðàí êèìè åâÿ ãàéûäûðäû âÿ èøäÿ äÿ. àììà ùÿìèí ãîðõóäà áèð öìèä äÿ ýèçëÿíìèøäè âÿ Ñîíà î àüëàñûüìàç öìèäè ùèññ åäèðäè. àììà íÿ èäè? — áèëìèðäè. Àäàìëàðûí íÿ òÿãñèðè âàð âÿ Ñîíà àäàìëàðû íåúÿ áàøà ñàëà áèëÿðäè êè. ñþùáÿò åäÿ áèëìèðäè âÿ èøäÿ äÿ. Ñîíà ýþçëÿðäÿí îõóéóðäó áóíó. î øÿêèëëÿ äàíûøûðäû. äÿãèã èôàäÿ åäÿ áèëìèðäè. Ñîíà î øÿêèëè ôîòîãðàô ßëèéÿ âåðäè: — Áþéöò áó øÿêèëè. êèìÿñÿ íÿñÿ äåñèí. Ñîíàíûí áöòöí äàõèëèíäÿ. ùÿòòà ëàï ýöëñöí äÿ. ÿââÿëêè êèìè äàíûøìàüû. àíúàã ñàëàìëàøûðäû. ñîíðà Ýöëàüàíûí ñèíÿäÿí éóõàðû ÷ÿêäèðäèéè áó øÿêèëèí àðõàñûíà áàõäû. äåéèðäèëÿð êè. éîõ. î åâëÿðäÿ éàøàéàí àäàìëàðû äà òàíûìàéàéäû. þçö èñòÿéèð êè. áàøãà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäè. öðÿéèíäÿêèëÿðè î øÿêèëÿ äåéèðäè âÿ òÿõìèíÿí îí ýöí èäè êè. åâäÿ îëäóüó áöòöí ìöääÿòäÿ î øÿêèëëÿ öçáÿöç èäè. ùå÷ êèìëÿ ùå÷ íÿ äàíûøìàéàí Ñîíàéà çèëëÿäè. Îòàüûí äèâàðûíäàí àñûëìûø î øÿêèëè ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë áþéöòäöðìöøäö âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. äàùà äîüðóñó. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàðëà. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàð äèëëÿðè èëÿ áèð ñþç äåìÿñÿëÿð äÿ. Ýÿëèá øàìû éàíäûðìàã èñòÿäè. Ôîòîãðàô ßëè øÿêèëè Ñîíàäàí àëäû. î øÿêëÿ áèð äÿ áàõìàã èñòÿäè. ãàðà éàéëûüûíû áàüëàìûø âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðè ýÿëÿíäÿí ñîíðà. ìöìêöí äåéèë. àììà áàúàðìûð. ñþçëÿ äåéÿ áèëìèðäè âÿ äåñÿéäè äÿ. êèìëÿñÿ äàíûøñûí. áàõäû. Ôîòîãðàô ßëè ñóàë âÿ ìàðàã äîëó ýþçëÿðèíè.

ôîòîãðàô ßëè íÿ ôèêèðëÿøäè. àììà Ýöëàüàíû òàíûéûðäû âÿ ýþðÿí êèìè äÿ òàíûäû. èíäè î áîéäà ôîòî êàüûçû òàïìàã ÷îõ ÷ÿòèí èäè. þçöíöí àü úèéÿðè õÿñòÿ îëäóüó ö÷öí ôîòîãðàô ßëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàéàúàãäûëàð. Ñîíà ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí ÿëèíäÿí òóòìóøäó âÿ Ýöëàüàíûí ÿëè Ñîíàíûí äàõèëè514 ... Ñÿíè ñèôÿòäÿí äÿ òàíûéûðäûì. ôîòîãðàô ßëè áþéöòäöéö øÿêëè þçö ýÿòèðèá Ñîíàéà âåðäè âÿ Ñîíà î øÿêëè îòàüûí äèâàðûíäàí àñäû. ùÿëÿ Ñîíà èëÿ åâëÿíìÿìèøäè âÿ áó î âàõòëàð èäè êè. ãîëëàðû èëÿ éîõ. áèëèðäè êè. Áàêû. — Íÿ áîéäà áþéöäöì? — Ýöëàüà íÿ áîéäàäûð. Ìÿí ñÿíèí àäûíû äà áèëèðäèì.. Ñîíà äöç äåéèð. Ýöëàüà áó øÿêëè ÷ÿêäèðÿíäÿ.. åëÿ áèë Ýöëàüà èíäè äÿ ñàüäûð (íÿ áîéäàäûð. áàõ. ýöíëÿðèí áèð ýþçÿë ýöíöíäÿ Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøàúàãäû. áó åâÿ. î áîéäà. åëÿ äàíûøûð. Ñîíàíûí âåðäèéè øÿêëè ýåðè ãàéòàðìàäû...ýþé ìöðÿêêÿáëÿ éàçûëìûøäû: «Ìÿíèì ýöëöì Ñîíà! Áàõàíäà õàòûðëàìà. àììà ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíëÿðèí âÿ õöñóñÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíëàðûí ùàìûñû ö÷öí öðÿêäÿí éàíûðäû.. õàòûðëàéàíäà áàõ! Ýöëàüà... ùàíñû ýöí ýÿëÿúÿê ñÿíè ýþðÿúÿéÿì. Ñîíà îíëàðûí èëê äÿôÿ ðàñòëàøäûãëàðû ýöíö ýþçëÿìèøäè. Áèð äÿôÿ éàé èäè. áåëÿäèð. ýþðöøìÿê. äîüðóäàí äà.. Íÿ àäè ñþçëÿð èäè: ðàñòëàøìàã. èêèñè äÿ ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû. áàõ. Ñîíàíûí ñèôàðèøè àäè ñèôàðèø äåéèëäè. òèêèø ôàáðèêèíäÿ èøÿ ýèðìèøäè âÿ úÿìè ö÷-äþðä àé êå÷ÿúÿêäè. öìóìèééÿòëÿ. ýåúÿíèí ãàðàíëûüû èäè. áåëÿúÿ áèð ãûø ýåúÿñè. ñÿí ùàíñû ýöí ýÿëèá ÷ûõàúàãñàí.. î áîéäà) âÿ áèð äÿ êè. Èêè ýöíäÿí ñîíðà. Ýöëàüà Ñîíàéà èíàíûðäû.. èìêàíûíäà íÿ âàðäûñà åëÿìÿéÿ ùàçûð èäè âÿ áó äÿôÿ äÿ áàõìàéàðàã êè. àäàì áîéäà øÿêëè íåéëÿéèð? Àíúàã ôîòîãðàô ßëèíèí Ýöëàüàéà ùþðìÿòè âàð èäè... àììà Ñîíà áàøà äöøäö êè. Ñîíà ùÿìèí ýöíÿ ãÿäÿð þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ýöëàüàíû ýþðìÿìèøäè. Ôîòîãðàô ßëè ùå÷ íÿ äåìÿäè. áöðêöäÿí íÿôÿñ àëìàã îëìóðäó. áöòöí áÿäÿíè èëÿ. áó îòàüà ýÿëèí ýÿëÿúÿêäè. áó éàçûã äîüðóäàí äÿëè îëóá. 13 ìàé 1939-úó èë». áàõìàéàðàã êè. Ôîòîãðàô ßëè ôèêèðëÿøäè êè. àüëû áàøûíäà îëàí àäàì. Ìÿí áèëèðäèì êè. áåëÿúÿ áèð ãàðàíëûã è÷èíäÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí ãóúàüûíäà èäè âÿ òÿêúÿ ÿëëÿðè èëÿ. Ñîíà Øóøà óøàã åâèíäÿ ìÿêòÿáè òÿçÿúÿ áèòèðèá Áàêûéà ýÿëìèøäè. åâëÿíìÿê.. Áèð äÿôÿ. áó ÷àðïàéûäà. áöòöí äàõèëè èëÿ Ýöëàüàíû ãóúàãëàìûøäû âÿ äåìèøäè: — Ìÿí î ýöíö ýþçëÿéèðäèì. èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè.. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ åâëÿíÿúÿêäèëÿð âÿ Ñîíà.

øöìàë áèð îüëàí èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿùÿëëÿíèí ÿí ñàéûëàí. Ìÿí ñÿíè ÷îõ èñòÿéèðÿì äÿ. Îíäà ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèø ãûçëàð Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ÿìÿëëè-áàøëû áèð øåé áàøà äöøìÿìèøäèëÿð. Ñîíà öðÿêäàí ýöëìöøäö: — À-à-à. ãàðäàøëàðû.. ùþðìÿòëè úàâàíëàðûíäàí èäè âÿ Ýöëàüà äà ìÿùÿëëÿíè ÷îõ èñòÿéèðäè. Ýöëàüà ùöíäöðáîéëó.. îíà ýþðÿ áåëÿ ýöëöð. ùþðìÿò äîëó ýþçëÿðèéëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. àììà áÿõòÿâÿðëèéè..íÿ áèð ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè. áàúûëàðû äà. áÿõòÿâÿð áàøûíà.. áó Ñîíàéà íÿ îëóá. åíëèêöðÿêëè. èñòè îëàíäà ñÿðèíè éàíûíäà. Ýöëàüàíûí àòàñû äà ìÿùÿëëÿéäè. Áèð äÿôÿ Øþâêÿò ùàìàìäà ãûç-ýÿëèíëÿðëÿ áèð éåðäÿ ÷èìÿíäÿ äåìèøäè: — Åù. Ñîíàéà íÿ âàð êè. ñîíðà Ýöëàüà îí ö÷-îí äþðä éàøëàðûíà ÷àòàíäà àíàñû þëìöøäö âÿ Ýöëàüàíû ìÿùÿëëÿ áþéöòìöøäö. î úöð àüëàìûøäû. — Áóíëàðû ìÿí íÿ âàõò ñÿíÿ äàíûøìûøàì? Áöòöí áóíëàðû ùà÷àíñà Ñîíàéà äàíûøìàüû Ýöëàüàíûí éàäûíà ýÿëìèðäè. Ãûçëàð áó äÿôÿ ìàðàã âÿ åéíè çàìàíäà. ýþç-ýþçÿ ýþðìÿìèøäèëÿð. õîøáÿõòëèéè áåëÿúÿ öç-öçÿ. ÷îõ åøèòìèøäèëÿð.. àíàñû äà.. àé Õÿäèúÿ õàëà.... Ñîíà?. åâèíè ìÿùÿëëÿ ñàõëàìûøäû. õîøáÿõòëèê áàðÿäÿ ÷îõ îõóìóøäóëàð. å. ÷öíêè ÿââÿëúÿ àòàñû þëìöøäö. Ýöëàüàíûí óøàãëûã âàõòëàðûíäàí äàíûøûðäû. Ýöëàüà ùåéðÿò è÷èíäÿ Ñîíàéà ãóëàã àñûðäû. áåëÿ ýöëöð?! Õÿäèúÿ õàëà ýöëöìñÿéèðäè âÿ äåéèðäè: — Áÿõòÿâÿðäè äÿ Ñîíà. éÿíè êè. 515 .. Ýþçëÿðèíäÿí ýþðöðÿì!. òÿìèçëèê ýÿòèðèðäè âÿ Ñîíà ùÿìèí ãàðàíëûãäà ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿìèøäè. ÿðÿ ýåòìèø úàâàí ýÿëèíëÿð èñÿ Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. Î âàõòëàð Ñîíà ùÿðäÿí èøäÿ äÿ áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëöðäö âÿ Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èøëÿéÿí ãûçëàð áóíà ìÿÿòòÿë ãàëûðäûëàð. ÷öíêè áÿõòÿâÿðëèê áàðÿäÿ. î úöð ôèêèðëÿøìèøäè. àììà Ñîíàíûí äåäèêëÿðè ùàìûñû ùÿãèãÿò èäè. ñîéóã îëàíäà èñòèñè éàíûíäà. Ýöëàüà äîüðóäàí äà óøàãëûã ÷àüëàðûíäà î úöð åëÿìèøäè. Îíà ýþðÿ äÿ ùÿð øåéè áèëèðÿì. ÷öíêè áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áèð ñÿáÿá éîõ èäè âÿ ùàìû òÿÿúúöáëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. ñîíðà äà äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëàéà áàõûðäûëàð. êö÷ÿäÿ ðàñò ýÿëÿíäÿ ùÿñÿäëÿ Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõìûøäûëàð. — Áèðäÿí ñÿí úàäóýÿð-çàä îëàðñàí à.

úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ãîë-ãîëà ýÿçèðäè.Ñîíðà Ñîíà ýÿëäè âÿ Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. áóíëàðûí ùå÷ áèðèíè éàäûíäà ñàõëàéà áèëìÿçäè. Ýöëàüàíûí áàõûøëàðû èäè. ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì áóíà ïèñ áàõìàäû. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû. Àüàðÿùèìäèð âÿ Úÿôÿð äÿ. ìÿùÿëëÿ ùàðàäàñà áèð àç Ýöëàüàäàí èíúèäè äÿ. Áÿëêÿ äîüðóäàí äà éóõóäóð? Àõûð âàõòëàð àü éóõóëàð ýþðöðäö. áöòöí áóíëàð áèð éóõóäóð. Áÿëêÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè äÿ éóõóäà ýþðöðäö? Éîõ. éàõóä ýåäÿíäÿ ÿë-ÿëÿ òóòóðäó âÿ ÿí òÿÿúúöáëöñö áó îëäó êè. Ýöëàüàíûí òÿáÿññöìö èäè. ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ Ñîíàíû äà éàõøû òàíûìûøäû. áöòöí áóíëàð éóõó äåéèëäè. ÷öíêè ìÿùÿëëÿ òöêö òöêäÿí ñå÷èðäè. Ãîúà äà. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäèð. éàâàø-éàâàø àðòìàüà áàøëàäû. ÷öíêè Ýöëàüà ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðûíû áÿéÿíìÿäè. ïÿíúÿðÿ ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüàðòûñû èäè. Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû.. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. åëÿ áèë êè. Ýöëàüàíûí þçöíö ýþðìöðäö. Ãàðàíëûã è÷èíäÿêè î ãàð àüûìòûëëûüû. äàìëàðäàêû. 516 . Ñîíàíû ãÿáóë åòäè. Áöòöí ýåúÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè. Î ãûø ýåúÿñè Ñîíà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû. Ãîúàäûð. ùå÷ êèì Ýöëàüàíû òÿíÿëÿìÿäè. Ùÿð òÿðÿôè áàñìûø î ãàðàíëûã è÷èíäÿ ãàðûí ýöúëÿ ñåçèëÿí àüûìòûë ïàðûëòûñû éåð öçöíöí ãàðàäàí áàøãà äà ðÿíýëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðÿí éåýàíÿ èøàðÿ èäè. Àäèëäèð. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíûäûð. Ýöëàüà ö÷öí äöíéàäà Ñîíàäàí áàøãà ùå÷ êèì âÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. þçö òÿêáàøûíà éàä áèð ãûç àëûá åâèíÿ ýÿòèðäè. àü éóõó äåéèëäè. Àãàðÿùèì äÿ Ýöëàüàíûí äîñòëàðûäûð âÿ ùÿðýàù Ñîíà äÿëè îëìóøäóñà. Ñîíàéà ôèêèð âåðÿíäÿí ñîíðà. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. àììà î àü éóõóëàð Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè. ìÿùÿëëÿ Ñîíàíû ýþðÿíäÿí ñîíðà. î äàëàíäà Ñîíàíûí àäàøû úàâàí áèð àðâàä äà éàøàéûð âÿ î àðâàäûí ßëÿêáÿð àäûíäà áàëàúà âÿ ÷îõáèëìèø áèð îüëó äà âàð. ßáäöëÿëèäèð. áó àü — o êö÷ÿäÿêè.. ùå÷ êèì Ñîíàíûí ãàðàñûíà äàíûøìàäû. Úÿáðàéûëäûð. áàõ. ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû àéäûíëàøäûðìàüà áàøëàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Äöçäöð. Àäèë äÿ. äöçäöð. Úÿáðàéûë äà. Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíûí äà àäû Úÿôÿðäèð. ßáäöëÿëè äÿ. Ýöëàüà èëÿ Ñîíà áó ìÿùÿëëÿäÿ áèðèíúè êèøè âÿ ãàäûí õåéëàüû èäè êè.

î òèòðÿéèø. — Éàëàíäû áó!. àðâàäëàð. øÿêèëÿ áàõàð âÿ éåíÿ äÿ î õÿôèô òÿáÿññöìö. ÷öíêè î ãàðà õÿáÿð àü éàëàí èäè. Îòàãäàêû î èêèíúè àäàì íÿôÿñè ëàï ýöúëÿ äóéóëóðäó. áàøûíà éûüûøìûø ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû: — Éàëàíäû áó!. äÿðäèíè áþëöøäöðñöíëÿð. ÿëáÿòòÿ. Ýöëàüà þëÿ áèëìÿçäè. íèéÿ öðÿéè åëÿúÿ äþéöíöðäö. ÷àäûðûí òàõòàëàðûíû ãóðàøäûðàí àäàìëàðûí öñòöíÿ. áàøà äöøÿð êè. Ýöëàüà ö÷öí éàñ ñàõëàñûíëàð. Ñîíà íèéÿ ãîõóðäó. øÿêèë âåðìÿäè. ÷öíêè áó äöíéàäà ùå÷ áèð ýöíàùû éîõ èäè. ãàïûíûí àüçûíäà ÷àäûð ãóðñóíëàð. Éàëàíäû!. Áöòöí âàðëûüûíû òîïëàéûá äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. àììà Ñîíà áóðàéà êþ÷öá ýÿëäèéè âàõòäàí áèðèíúè äÿôÿ ìÿùÿëëÿíèí öçöíÿ àü îëäó. — äåäè. Ìÿùÿëëÿ äÿ î ãàðà êàüûçäàí õÿáÿð òóòäó âÿ ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíûí éàñûíû ñàõëàìàã ö÷öí Ñîíàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. áèðäÿí éàíûëìûø îëàð. Ñîíà ãîéìàäû êè. î éàëàí÷û ãàðà õÿáÿð ýÿëìèøäè. ãîéìàäû êè. íÿäÿí ãîðõóðäó? Ãîðõóðäó êè. Ýöëàüà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöí èäè êè. îðàäà à÷ûã-àøêàð éàçûëìûøäû êè. èêèíúè áèð àäàì íÿôÿñè ùèññ åòäè. àììà éåíÿ äÿ ãîðõäó. èðè ìèñ ñàìîâàðûíû ýÿòèðèá ñó èëÿ äîëäóðìàã èñòÿéÿí ãÿññàá Äàäàøáàëàíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû. àü éàëàíäûð áó. Ýöëàüà þëìÿìèøäè.. äèâàðäàí àñûëìûø î ôîòîøÿêèëÿ éåíÿ áàõìàã èñòÿäè. ôîòîãðàô ßëè ýÿëèá Ýöëàüàíûí øÿêëèíè èñòÿäè êè.Ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá øàì éàíäûðìàã èñòÿäè. ùå÷ áèð ïèñ èø ýþðìÿìèøäè âÿ îíà íÿ ö÷öí ýöëëÿ äÿéìÿëèéäè. Ö÷êöíú áèð ìÿêòóá èäè âÿ Ñîíà î ìÿêòóáó áèð äÿôÿ îõóäó. ôîòîãðàô ßëèíè ãîâäó.. ñîíðà î ìÿêòóáó èêèíúè äÿôÿ îõóäó. Ýöëàüà Ñîíàíû áóðàäà òÿê ãîéóá þçö ìöùàðèáÿäÿ þëÿ áèëìÿç.— äåäè. ñîíðà ö÷öíúö äÿôÿ îõóäó. Áó íÿôÿñ. ýÿëèíëÿð àüëàéà-àüëàéà Ñîíàíûí áàøûíà éûüûøäû êè. áèëèðäè êè. àüëàìàã ÿâÿçèíÿ.. àëäàíûá? Ñîíà èêèÿëëè áàøûíû òóòäó âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ îòàãäà èêèíúè áèð íÿôÿñ äóéäó. øàìû éàíäûðìàäû. ãûçëàð. Ýöëàüà ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá âÿ Ñîíà äà ùÿìèí ìÿêòóáó éöçöíúö äÿôÿ. áó áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ýþçöíÿ ýþðöíöá î òÿáÿññöì. äîäàãëàðûí î õÿôèô òèòðÿéèøèíè ýþðÿð? éîõñà ãîðõóðäó êè. ýÿëèá ÷àðïàéûäà îòóðäó. ùå÷ îëìàñà áèð áàëàúà òÿñêèíëèê âåðñèíëÿð. èêè éöçöíúö äÿôÿ îõóéà-îõóéà áèëèðäè êè. î éàëàí÷û ìÿêòóá ýÿëìèøäè. ñèíÿñèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè? Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè âÿ Ñîíàíûí áóíà ùå÷ áèð øÿêê-øöáùÿñè éîõ èäè. íÿ ö÷öí äóðäóüó éåðäÿ ãàíûíà ãÿë517 . éàõàäàí àñìàã ö÷öí êè÷èëäèá ÷îõàëòñûí.

Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí èøûüûíû ñþíäöðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí àäàìëàð ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿêè èïëÿðäÿí ñàëëàíìûø úöðáÿúöð ñààòëàðûí àðàñûíäàí è÷ÿðèíèí ãàðàíëûüûíäà îòóðìóø Ñîíàíû âÿ Ýöëàüàíû ýþðìöðäö. ùÿìèí åìàëàòõàíàéà ýåäèðäè. ÷öíêè úÿáùÿäÿí ýÿëÿí î ö÷êöíú êàüûç àü éàëàí èäè (âÿ î àü éàëàí àü éóõóëàð ýÿòèðìèøäè). àììà þçëÿðè è÷ÿðèäÿ ãàëûðäû. àììà Ñîíà äà. ÷îõ èñòÿäèéè áó ñààòëàðäàí áó ãÿäÿð óçàã äöøìöøäö. Ñîíà èëÿ Ýöëàüàíûí ùèññëÿðèíèí. î éóâàíû ýþðìÿç. èêè òàõòà êÿòèë ýöúëÿ ñûüûøàí î áàëàúà. àüàúëàðäà ãóøëàðûí éóâàñû îëàð. ÿëáÿòòÿ. ìèçèí öñòöíÿ éûüûëìûø áþéöêëö-êè÷èêëè éöç ñààòûí òûããûëòûñûíà ãóëàã àñà-àñà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿí È÷ÿðèøÿùÿðèí Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäûëàð âÿ áó çàìàí î Ãîøàãàëà ãàïûñû ÿñëèíäÿ Ñîíàíûí äà. Äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ùàìûñû Ýöëàüà ýÿëÿíäÿ ãóðóëàúàãäû. ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû àðàñûíäàí Ñîíàíûí äà öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö åøèäèð518 . ÷öíêè Ýöëàüà êè. ñààò ñÿñè åøèòñèí. åìàëàòõàíà äåéèëäè. Ýöëàüà äà î àäàìëàðû ýþðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí î àäàìëàðûí ùå÷ àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè.òàí îëìàëû èäè? Ñîíà áóðàäà òÿê èäè. àäàìëàð ýåäÿð-ýÿëÿð. àìúà î éóâàíûí è÷èíäÿêè ãóøëàð ùàìûíû ýþðÿð. Ýöëàüàíûí äà áèð-áèðëÿðèíÿ ýèçëè ùèññëÿðèíèí. ãûéìûðäû êè. åìàëàòõàíàäà äà èøèí âàõòû ãóðòàðûðäû. ñàü èäè âÿ Ýöëàüà îðàäà íåúÿ þëÿ áèëÿðäè. àììà Ñîíà áóðàäà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Ñîíà áóðàäà ãàëìûøäû. åâèí ñààòëàðûíû. Áÿçÿí Ýöëàüà ýþçëÿðèíè î Ãîøàãàëà ãàïûñûíäàí ÷ÿêèðäè. Ýöëàüà îðàäà ýöëëÿ-áîðàí ñÿñè åøèòñèí. Ýöëàüà ýÿëÿíäÿí ñîíðà èøëÿìÿéÿ áàøëàéàúàãäû âÿ Ýöëàüà äà. ùÿéÿúàíëàðûíûí éóâàñû èäè — íåúÿ êè. þçöíöí äÿ ãîëóíóí ñààòûíû äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíÿ éûüìûøäû âÿ î âàõòäàí áÿðè áó åâäÿ ñààò èøëÿìÿìèøäè. ýöëëÿ Ýöëàüàíû íåúÿ òóòà áèëÿðäè? Ñààò íå÷ÿ èäè ýþðÿñÿí? Èêè èäè? Ö÷ èäè? Äþðä èäè? Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ Ñîíà äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. Ýöëàüàíûí áèðíÿôÿðëèê áàëàúà ñààòñàç åìàëàòõàíàñû È÷ÿðèøÿùÿðèí éàíûíäà Ãîøàãàëà ãàïûñû òÿðÿôäÿ áþéöê áèð áèíàíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Ñîíà èøäÿí ÷ûõûá òðàìâàéà ìèíèðäè. ñèíÿñèíè ýöëëÿéÿ íèøàí òóòìóøäó. ýèçëè ùÿéÿúàíëàðûíûí ãàïûñû èäè. ñààò ñÿñëÿíñèí áó åâäÿ. äóðäóüó éåðäÿ ÿëèíÿ òöôÿíý àëìûøäû. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí ãàïûñûíû áàüëàéûðäû. ÿñëèíäÿ. î äàðûñãàë îòàãäà éàíàøû îòóðóá äèâàðëàðäàí àñûëìûø. ýÿëÿúÿêäè. úöðáÿúöð ñààòëàð äöçöëìöø áó øöøÿíèí î òÿðÿôèíäÿêè áàëàúà äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñû ùÿìèí äÿì. Ñîíà ãûéìûðäû êè.

. íÿ áàø âåðÿúÿê âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ãîðõóðäó. à÷ûã ñèíÿñè èëÿ áó äöíéàýþðìöø. Ýöëàüàíû ìöùàðèáÿéÿ éîëà ñàëäûüû ýöí ùå÷ þçëÿðè äÿ áèëìÿäè. ùÿíèðòèñè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû èëÿ áèðëèêäÿ Áàêûíûí îðòàñûíäàêû. íÿéèíñÿ ÿðÿôÿñèíäÿäèð. Ýöëàüà ãàéûäàúàãäû. ìöâÿããÿòè áèð àéðûëûã èäè. èðè äàøëàðûí ÷îïóðëàðû óçàã-óçàã êå÷ìèøëÿðäÿ ãàëìûø éöç èëëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà ìåéäàí îõóéóðäó. î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõìàã äà äöç äåéèëäè. åëÿ áèë êè. áó îòàãäà íÿñÿ áàø âåðèðäè. Ýöëàüà ýöëöìñÿäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè äîëóá. ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí éóìøàã ñà÷ëàðûíû ãàðûøäûðà-ãàðûøäûðà Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäû. àììà îí ýöí èäè êè. Ýöëàüà ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè. áöòöí è÷è èëÿ ùèññ åäèðäè êè. áåëÿ îëàúàãäû. îðà þçö äÿ äàõèë îëìàüà ÷ÿêèíèðäè. 519 . Ýöëàüàéà ùå÷ íÿ îëìàéàúàãäû. àëîâóíóí ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýè âÿ òàìàì úàíëû áèð ìÿõëóã êèìè. î äÿðèíëèêäÿ áèëèðäè êè. àíúàã Ñîíàéà âÿ àíúàã Ýöëàüàéà ìÿõñóñ èäè. ÷öíêè áó. Ýöëàüà ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè — áóíó Ñîíà éàõøû áèëèðäè. öçöíö Ñîíàíûí äþøëÿðèíèí àðàñûíäà ýèçëÿäèðäè âÿ Ñîíà ùèññ åäèðäè êè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí êå÷ìèøäè. Ãûøäà Ýöëàüà î åìàëàòõàíàäà êè÷èê áèð ïðèìóñ éàíäûðûðäû âÿ î êè÷èê ïðèìóñóí èñòèñè ùÿìèí åìàëàòõàíàéà áÿñ åëÿéèðäè. úöðÿò åëÿìèðäè. áàõ. áÿëêÿ ö÷ ìèí äîããóç éöç ñÿêñÿí äþðäöíúö ýöí îëàúàãäû. ÷öíêè. î äÿðèíëèêäÿ êè. Ñîíà ùÿìèí ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìèðäè. àììà àõûð êè. îðàäà.äè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàíû òàìàì áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûðäû âÿ ùÿìèí àëÿìäÿ Ñîíà èëÿ Ýöëàüàäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. ñîíðà áÿëêÿ éåääè éöç àëòìûø ñÿêêèçèíúè ýöí îëàúàãäû. ñîíðà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè ïàëòàðûí éàõàñûíû à÷ûðäû. ÷öíêè Ýöëàüà óçàãëàðäà èäè âÿ Ýöëàüàñûç î åìàëàòõàíàéà. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. äèíìÿç-ñþéëÿìÿç þç åâèíÿ ýÿëäè. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. àììà ýåòìÿäè. ñÿùÿð òåçäÿí áèðëèêäÿ Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû ùÿìèí ìåéäàíà ýåòäèëÿð âÿ áèð ìöääÿò ìåéäàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá ãàïûñû ãûôûëëû î åìàëàòõàíàéà áàõäûëàð. Ñîíà î åìàëàòõàíàíû ýþðìöðäö. î åìàëàòõàíàéà áàõìàã èñòÿäè. î àëÿì. Ñîíà áóíó þçöíÿ ãûéìàäû âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. ùÿëÿ åâëÿíìÿêëÿðèíäÿí ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Ñîíà áóíó ùèññ åäèðäè âÿ Ñîíà áóðàñûíû äà áöòöí öðÿéè èëÿ.. íåúÿ îëäó êè. ÿñëèíäÿ öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ. ñàáàù ö÷ éöç àëòìûø èêè ýöí îëàúàãäû. Áèð äÿôÿ èøäÿí ÷ûõàíäà éåíÿ äÿ òðàìâàéà ìèíèá Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí éàíûíà ýåòìÿê èñòÿäè. ïðèìóñóí èéè. Ñîíà äà ýöëöìñÿäè.

Ñîíàéà åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè Ýöëàüà ùÿìèøÿ Ñîíàíû ñþçñöç äÿ áàøà äöøöðäö. Ýþðÿñÿí. Ñîíàíû ãàðà áàñìûðäû. Øàìûí èøûüû ôîòîøÿêèëèí öñòöíÿ äöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè î øàì èøûüûíäà èøûëäàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. áèðäÿí áàõäû. éóõóéà ýåäÿíÿ ãÿäÿð Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ äàíûøûðäû. áó ùÿãèãÿò èäè. áó. Ýöëàüàíûí ôîòîñó èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì äÿ ùÿìèøÿêè êèìè èäè. äÿëè îëìàìûøäû Ñîíà. íÿñÿ ÿââÿëêè êèìè äåéèë.ãîðõóðäó êè. Ñîíà ñÿùÿð èøÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿ. àõøàì èøäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà äà. áèðäÿí þçöíÿ äÿ ìÿëóì îëàð êè.. àäèúÿ áèð-áèðëÿðèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ áàõìàã êèôàéÿò èäè âÿ Ýöëàüà áó ôîòîøÿêèëäÿ äÿ Ñîíàíû áàøà äöøöðäö. áó ôîòîøÿêèëäÿ íÿñÿ áèð äÿéèøèêëèê âàð. àììà áàõûðäû. éÿíè ãàðàíëûãäà Ýöëàüà ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ î ýþçëÿð øàìûí èøûüûíäàí äèêñèíäè. öìóìèééÿòëÿ. àììà øàìûí çÿèô èøûüûíûí ùÿðÿêÿòèíäÿí áàøãà ôîòî520 . Ñîíà áóíó áÿäÿíèíèí ùÿð áèð ùöúåéðÿñè èëÿ ùèññ åäèðäè. ÿââÿëëÿð éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ñîíà ÷àðïàéûäàí àéàüà ãàëõäû. Áàéàã ïàëòàðûíû ñîéóíóá éåðèíÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäà áèð òèòðÿéèø ñåçäè. ÷ÿíÿñèíäÿ îéíàéûðäû. Ýöëàüà èíäè äÿ ùÿìèøÿêè êèìè áàõûðäû. î òèòðÿéèøè ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. äîüðóäàí äà äÿëè îëóá. áèðäÿí-áèðÿ à÷ûëäû. äÿëè îëàð. ñààò íå÷ÿäèð? Ñîíà øàìû éàíäûðäû âÿ î øàìû ÿëèíÿ ýþòöðöá äèâàðûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Áèð íå÷ÿ ýöí èäè êè. äóéóðäó. ôîòîëàðäà åëÿ øåé îëìóðäó. Éîõ. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ãàïàëû èäè. áó ñþùáÿò ñþçñöç îëóðäó. áàõûðäû âÿ áó äÿéèøèêëèéèí íÿ îëäóüóíó òàïà áèëìèðäè. áó äèâàðäàí àñûëìûøäû âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè ö÷ àé èäè êè. éàëàí äåéèëäè.. áó ôîòîøÿêèëëÿ äÿ ñþùáÿò åäèðäè âÿ ÷îõ âàõò äà áó äàíûøûã. Ñîíà ÿëèíäÿ òèòðÿéÿí î øàìûí èøûüûíäà áèð ìöääÿò äèããÿòëÿ Ýöëàüàéà áàõäû. Ñîíà ùÿéÿúàí êå÷èðìèðäè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. äîäàãëàðûíäà. àììà Ñîíàíûí øàì òóòìóø ÿëè òèòðÿéèðäè âÿ Ñîíàíûí ÿëè òèòðÿäèêúÿ øàìûí çÿèô èøûüû ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí éàíàãëàðûíäà. Ñîíà ãîðõìóðäó êè. ñààò íå÷ÿäèð? Áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð èäè. áàéàã ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðû õÿôèô áèð òèòðÿéèøëÿ òèòðÿäè.

÷öíêè Ýöëàüà ÿçàá ÷ÿêèðäè. ñîíðà î áèðè ÿëèíè ôîòîøÿêëèí ùàìàðû èëÿ Ýöëàüàíûí àëíûíà ñöðòäö. éÿãèí êè. Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ èíäè Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ýþðäöéö î àüðûéà áàõäû âÿ áó çàìàí ýþçëÿíèëìÿç. Éîõ. î âàõòëàðäàí áó òÿðÿôÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ùÿìèøÿ äóìäóðó îëìóøäó.26 ýþñòÿðèðäè. Ýöëàüà áó 521 . ñîíðà åâëÿíìèøäèëÿð. Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøìûøäûëàð. ÷îõ ìöëàéèì. àììà èíäè ö÷ö äÿ áèðäÿí èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. åâèí äèâàð ñààòûíû âÿ Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí áóíäàí ÿââÿë ãîéäóüó âÿ î âàõòäàí áÿðè äÿ ÿë âóðìàäûüû ñèéèðòìÿíè à÷äû. ÷öíêè Ãîøàãàëà ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áàëàúà. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàëàðû âàð èäè âÿ î åìàëàòõàíàäà ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýëè áèð àëîâëà éàíàí î ïðèìóñóí äà ñÿñè àäè ïðèìóñ ñÿñè äåéèëäè.12 ýþñòÿðèðäè. ÷öíêè îëà áèëìÿçäè. ÿëèíäÿêè øàìû èðÿëè òóòóá ñèéèðòìÿíèí è÷èíè èøûãëàíäûðäû: ñààòëàðûí ö÷ö äÿ ÷ûããà÷ûã èøëÿéèðäè. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 03. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 12-éÿ 7 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. Ýöíëÿðèí ùÿìèí ýþçÿë ýöíöíäÿ èäè. Ñààò ñÿñè äîëàáäàí ýÿëèðäè. î ýþçëÿðèí áàøãàëàðûíûí ñåçÿ áèëìÿäèéè (àììà Ñîíàíûí ýþðäöéö) ëàï äÿðèíëèêäÿ äÿ ùå÷ áèð àüðû îëìàìûøäû. àüëàñûüìàç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè: Ñîíà ñààò ñÿñè åøèòäè âÿ ñÿðò ùÿðÿêÿòëÿ äþíöá äîëàáà òÿðÿô áàõäû. ÷öíêè áó îòàãëàðû âàð èäè. íÿôÿñè èäè. Ýöëàüàíûí àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû âàð èäè. Ñîíà äèâàðäàí àñûëìûø î áþéöê ôîòîøÿêëèí éàíûíà ãàéûòäû. áó. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè øàìûí èøûüû éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ñèôÿòèíÿ äöøäö âÿ Ñîíà éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðûíû ýþðäö. þçöíöí ãîë ñààòûíû. ÷îõ éóìøàã áèð úàíëû ùÿíèðòèñè. ñîíðà Ñîíà Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áó ýþçëÿðèí äÿðèíëèéèíäÿ áèð àüðû ùèññ åòäè âÿ î ãàðàíëûã ãûø ýåúÿñè ùÿìèí ùèññ Ñîíàíû ñàðñûòäû. ñààòëàð ìöõòÿëèô âàõòëàðäà éàòìûøäûëàð. ÷öíêè Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð éåðäÿéäèëÿð. áó. Äèâàð ñààòû 6. øàìûí èñòèñèíäÿí ôîòîøÿêëèí êàüûçûíà äöøìöø íÿì äåéèëäè. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè î øàì äàùà òèòðÿìèðäè. Ñîíà äîëàáà éàõûíëàøäû. áó ÷àðïàéûëàðû âàð èäè.øÿêèëäÿ áèð òÿðïÿíèø ñåçìÿäè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàìûøäûëàð. òÿð äàìúûëàðû èäè. Äîëàáûí ñààòëàð èøëÿéÿí ñèéèðòìÿñè åëÿúÿ à÷ûã ãàëäû.

Ñîíàíûí öðÿéè äàùà àüðûìûðäû. Ñîíà ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèëÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. — äåäè. Øàìû äàùà éàíäûðìàäû. òÿêúÿ Ñîíà ýöëìÿäè âÿ äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëà: — Äÿðäëèäè äÿ Ñîíà. î ñààò ÷ûããà÷ûãûíûí ìöøàéèÿò åòäèéè ùÿìèí ñàêèò. àüðû Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿ èäè âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè. êöëÿéèí ñÿñè ýÿëèá îòàüà ÷àòìûðäû. ñÿññèç-ñÿìèðñèç áèð ãûø ýåúÿñè èäè âÿ î ñàêèòëèê. Ýöëàüà äà èíäè áöòöí âàðëûüûéëà Ñîíàíûí éàíûíà ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè (âÿ Ýöëàüà áóíó áèëèðäè!). ñÿññèç-ñÿìèðñèç ãûø ýåúÿñè Ñîíà êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõûðäû âÿ î äÿì Ñîíàíûí ùå÷ áèð äÿðäè éîõ èäè. çèðÿêäèð. åëÿ áèë óøàã éàòìûøäû âÿ Ñîíà äà ãîðõóðäó êè.. Øàìûí ñþíìöø ôèòèëèíèí éöíýöë èéè îòàüà éàéûëìûøäû âÿ áó éöíýöë ãîâ áèð áàëàúà Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàðøûñûíäàêû î äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñûíäà ýþéöìòöë-éàøûë àëîâëà éàíàí ïðèìóñóí ãîõóñóíà áÿíçÿéèðäè. àüûìòûë ïàðûëòûñû äàùà àü éóõóëàðû Ñîíàíûí éàäûíà ñàëìûðäû.øÿêèëäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè. Ñîíà î ãàðàíëûã è÷èíäÿ áèð ìöääÿò Ýöëàüàíûí ôîòîøÿêëè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. ëàï áàðìàãëàðûíûí óúóíäà ïÿíúÿðÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. áèð áàëàúà öðÿê à÷ìàãäàí þòðö íÿñÿ ýöëìÿëè áèð ñþç äåäè. àììà Ñîíà áó áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøìÿäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàéà ýåòìÿäè. — Öðÿéè àüðûéûð Ñîíàíûí. ùÿð ùàëäà. ÷öíêè Ñîíà äàùà éóõóëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. êöëÿê äÿ ÿñìèðäè. ãàðàíëûã îòàãäà ùÿìèí ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. ñàêèò. ùàìû ýöëäö. óøàã éóõóäàí îéàíàð. ñÿñ îëàð. Ùÿìèí ãûø ýåúÿñè. Ëàï åùìàëëûúà. Ñîíà áóíó áàøà äöøìöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðû äà èíäè ÷ÿêäèéè áó ÿçàáûí àüðûñû èäè. î ñÿññèçëèê è÷èíäÿ äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû åøèäèëèðäè.. åâëÿðèí äàìûíäàêû ãàðûí çÿèô. Ýöëàüà ýöúëöäöð. íåúÿ ýöëñöí. õÿéàëÿí Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. Îí áåø-èéèðìè ýöí áóíäàí ãàáàã ôàáðèêäÿ áèð éåðäÿ èøëÿäèêëÿðè ãûçëàðäàí ùàíñûñà áó þëöìëö-èòèìëè ýöíëÿðäÿ ùå÷ îëìàñà.. áèëèðäè êè. Ñîíà Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ áèëèðäè êè. ùÿìèøÿêè êèìè. 522 .. Øàì þç-þçöíÿ ñþíäö. Äàùà ãàð éàüìûðäû. Áöòöí êö÷ÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè âÿ ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿëÿðäÿêè.

ãàðàíëûã è÷èíäÿ ýöìöøö áèð ïàðûëòûéëà êö÷ÿëÿðèí.. àðòìàüà áàøëàìûøäû. áó ñÿñ úûðûëàí êàüûçûí ñÿñèäè. Êö÷ÿäÿêè. Îòàãäà àääûì ñÿñè ýÿëäè.. áèëèðäè êè. Ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø àðòàí áèð ñÿñ åøèäèëäè âÿ Ñîíà áàøà äöøäö êè. 523 . î àüðû äà êå÷èá ýåäÿúÿê âÿ î ÿçàá äà éîõ îëàúàã. îòàãäà âóðóðäó. Ýöëàüà ãàéûäûðäû. Ýöëàüà àçàä îëóðäó. ïÿíúÿðÿëÿðèí ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüûìòûë èøûüû åëÿ áèë êè. øÿùÿðëÿðèí. î ÿëèí ùÿðàðÿòè Ñîíàíûí áöòöí è÷èíäÿí êå÷äè. Ñîíà òàìàì ñàêèò èäè. ÷öíêè áèð äàùà î øÿêèëÿ áàõìàã èñòÿìèðäè. Ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë êè. äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí äà ÷ûããûëòûñû êÿñèëäè..Ñîíà åëÿ-åëÿúÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû. Äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû. ùÿìèí ãûø ýåúÿñèíèí íÿáçè èäè. Ñîíà äèêñèíìÿäè. Ñîíàíûí ÷èéíèíäÿêè î ÿë êþéíÿéèíèí àëòûíà ýèðäè. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû. Êàüûç äàùà úûðûëìàäû. òàìàì àðõàéûí èäè. Ýöëàüàíûí ýþçöíäÿêè î àüðûíû ýþðìÿê èñòÿìèðäè.. áó îòàã äà Ýöëàüàíû ýþçëÿéèð. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î àüðû äà. ÷ûëïàã ÷èéíèíäÿ ýÿçäè âÿ î ÿëèí èñòèñè. Èêèíúè àääûì. Ñîíà áèëèðäè êè. Ñîíà àðõàäàí àç ãàëà êöðÿêëÿðèíÿ òîõóíóá äþéöíÿí î öðÿéèí ñÿñèíè åøèòäè. Áèð àääûì. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðû äà ìöâÿããÿòèäèð. áöòöí äöíéàíûí òÿìèçëèéèíäÿí. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. ýèëÿ-ýèëÿ éàø îëóá ýþçëÿðèíäÿí àõäû. òÿçÿëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ö÷öíúö àääûì. ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ ýþçëÿéèðäè. äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöíöí äÿðäè. äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöíöí ÿçàáû èðè-èðè. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíè åùìàëëûúà Ñîíàíûí ÷èéíèíÿ ãîéäó. Øàìû ñþíìöø ôèòèëèí ãîõóñó ÷ÿêèëèá ýåòìèøäè âÿ îòàüûí ùàâàñûíäà î ãîõóäàí ñîíðà áèð òÿìèçëèê âàð èäè âÿ Ñîíà áèëèðäè êè. Ñîíà ÷þíöá îòàüà áàõìûðäû.. åëÿ áèë êè. áåëÿ äÿ îëàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíàíûí öðÿéè úîøäó.. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðûíûí ýþçýþðÿñè øàùèäè îëìàã èñòÿìèðäè âÿ äàéàíûá ýþçëÿéèðäè.

Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõäû âÿ áàøà äöøäö êè. Ñîíðà Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá äîëàáà éàõûíëàøäû.. Ãàéûòäûí àõûð. åëÿ áèë êè.. ùÿìèøÿëèê âàð èäè. — Ýÿëèá ÷ûõäûí.. Ýöëàüà Ñîíàíûí ùÿëÿ äÿ éàõøû ãóðóìàìûø âÿ äóç òàìû âåðÿí ýþçëÿðèíè. Ñîíà ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû âÿ Ýöëàüàéà áàõûðäû. Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ýþðìÿäèéè ìÿùÿëëÿäÿ î ãûø ñÿùÿðèíèí à÷ûëìàüûíà òàìàøà åäèðäè.— äåéèðäè. ìèçöñòö ñààòû ùÿìèøÿêè éåðèíÿ ãîéäó. ãàéûòäûí.. ÷àðïàéûéà ýÿòèðäè. — äåéèðäè.. áîéíóíó. — Ìÿí þëìöøäöì.. Ìÿíè ñÿí äèðèëòäèí.. Ýöëàüà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û äåéèëäè î ìÿêòóá.. Éåíÿ ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. — ïû÷ûëäàäû.Ñîíðà Ýöëàüà Ñîíàíû þçöíÿ òÿðÿô ÷åâèðäè. ýÿëäèí. Ñîíàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè âÿ î ðàùàòëûãäà áèð ÿáÿäèëèê. — ïû÷ûëäàäû.. òÿíýíÿôÿñ îëà-îëà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û áèð ìÿêòóá ýÿëìèøäè ìÿíÿ. 524 . — äåéèðäè. ýÿëäèí. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàäà áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ãîøà îòóðäóãëàðû î äÿãèãÿëÿðäÿ äÿ Ñîíà áåëÿúÿ õîøáÿõò äåéèëäè. ãàáàðûá þçöíÿ éåð òàïìàéàí äþøëÿðèíè þïöðäö âÿ Ñîíà õîøáÿõòëèêäÿí áîüóëà-áîüóëà. Ýöëàüà ÷ûëïàã Ñîíàíû ãóúàüûíà àëäû.. — äåäè. äîäàãëàðûíû. Ìÿíè âóðìóøäóëàð. ùÿéÿúàíëàðëà äîëäóðäó.. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. ñîíðà ÿëèíäÿ òóòäóüó äèâàð ñààòûíà áàõäû. — Ñÿíèí íÿôÿñèí ìÿíè äàðòûá î øÿêèëäÿí ÷ûõàðòäû.. — Àõûð êè. Ýöëàüàíûí öç-ýþçöíö..... î îòàüûí ãàðàíëûüûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ïÿð÷èìëÿíèá ñàõëàìûø âÿ éàëíûç èíäè àçàäëûüà ÷ûõìûø ùèññëÿðëÿ. ñèíÿñèíè þïÿ-þïÿ: — Àõûð êè. ùÿòòà î áàëàúà. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ñîíàíû áåëÿúÿ õîøáÿõò ýþðìÿéèá.. Ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëûðäû. Ýöëàüà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè î ýåúÿ êþéíÿéèíè ÷ûõàðòäû âÿ Ñîíàíûí àüàïïàã ÷ûëïàã áÿäÿíè. ñèéèðòìÿäÿêè ñààòëàðû ýþòöðäö. Ñîíà ýöëöìñÿéèðäè. Ñîíà ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã îòàãäàêû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà þçöíö Ýöëàüàíûí áàüðûíà áàñäû.... Ñîíàíûí ãîë ñààòûíû äà ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó.. ÷öíêè Ýöëàüàíûí éåðèíÿ ñåâèíèðäè..

XXXI Ìÿí ÷àë áûüëû. àììà åéíè çàìàíäà. èíñàí525 . Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 06. áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû î òàêñè ñöðöúöñöíäÿí — Úÿôÿðãóëóäàí ÷îõ øåé ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì.. Ñîíðà Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõäûëàð âÿ èêèñè äÿ áÿðêäÿí. áèð-áèðèíÿ áàõûðäû âÿ áÿðêäÿí. áó ùèññ ãàðøûëûãëûäûð. Ñîíà: — Íåéëÿéèðñÿí äèâàðà âóðóá?.— Î áèðè åâèìèçäÿ âóðàðñàí.Ñîíà äà ÷àðïàéûäàí ãàëõûá Ýöëàüàíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ áèð-áèð î ñààòëàðà áàõäû.. àììà ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. êö÷ÿëÿðèí äÿ éàääàøû âàð.29 ýþñòÿðèðäè. ìÿí áó áèíàëàðäà áèð éàäëûã ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàøäàí èáàðÿò äåéèë âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ñÿí øÿêèëäÿí ýÿëìèñÿí? — Ñîíà ôîòîøÿêëÿ áàõäû. — äåäè..15 ýþñòÿðèðäè. åëÿ áèë î øÿêèëè ãàé÷û èëÿ êÿñèá ýþòöðìöñÿí. Êèì èíàíàð êè. ÷öíêè êö÷ÿëÿð éàëíûç áèíàëàðäàí. Äèâàð ñààòû 9. áó êö÷ÿäÿí ÷îõ êå÷ìèøäèì. Ôîòîãðàô ßëèíèí áþéöòäöéö î ôîòîøÿêèëäÿ êàüûçûí éàëíûç ãûðàãëàðû ãàëìûøäû. éàëíûç àñôàëòäàí. Îíñóç äà áóðàäàí êþ÷ÿúÿéèê. Èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. öðÿêäÿí ýöëöðäö. öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäûëàð. Áàêûíûí äàüëûã ùèññÿñèíÿ ãàëõàí âÿ áèð àçäàí ìÿíè íþéöò äöêàíûíûí — áèçèì íþéöò äöêàíûìûçûí òèíèíÿ. ìÿí áó áèíàëàðûí ùå÷ áèðèíè ùàíñû áèð õàòèðÿéëÿñÿ áàüëû õàòûðëàìûðäûì. ìÿùÿëëÿìèçÿ àïàðûá ÷ûõàðàúàã êö÷ÿ áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà áó òàíûø åâëÿðÿ. èêèìÿðòÿáÿëè. ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàëàðà áàõûðäûì âÿ ùå÷ áèðèíè òàíûìûðäûì. áèðìÿðòÿáÿëè. àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá áó êö÷ÿ èëÿ øÿùÿðèí ìÿðêÿçèíÿ òÿðÿô ÷îõ ýåòìèøäèì. Âàõòëàð ùÿìèí ìöõòÿëèôëèéè îëäóüó êèìè ñàõëàìûøäû. — Íèéÿ? — À-à-à. éÿíè áó áèíàëàð þç-þçëöéöíäÿ ìÿíÿ òàíûø èäè. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 3-ÿ 10 äÿãèãÿ ãàëìûøäû.. íÿ ö÷öí? íèéÿ? ñÿáÿáèíè áèëìèðÿì. äàùà äîüðóñó.. — Ùå÷ íÿ ñîðóøà áèëìÿäèì âÿ àéäûíëûã áèð éàç ýåúÿñè åâäÿí ÷ûõûá ïèéàäà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ òÿðÿô ýåòäèì. èêèñè äÿ î áàëàúà îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíìûøäû.. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíäÿêè ñààòû äèâàðà âóðìàã èñòÿäè. Ýöëàüàíûí ïîðòðåòèíèí éåðè áîø èäè âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè.

ýþé. ìÿí öðÿéèìèí äÿðèíëèéèíäÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìàì. îëà áèëÿð. ÷öíêè áöòöí áóíëàðûí íÿ ìÿíàñû âàð èäè? Ìÿí èíäè î ìÿùÿëëÿäÿ êèìè àõòàðûðäûì? «Êå÷ìèøÿ ñÿôÿð» — áó éàëíûç áèçèì þçöìöçöí êèòàáëàðäà éàðàòäûüûìûç áèð èôàäÿäèð.. êå÷ìèø þç èøèíè ýþðöá. ÿë526 . Ëàêèí ìÿí êè èíäè. éà èíñàí àäûíäà ìÿõëóã îëäóüó êèìè. î ÿðçàã äöêàíûìûçûí ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø áèðìÿðòÿáÿëè áèíàñûíû óçàãäàí ýþðäöì âÿ î ñààò äà òàíûäûì âÿ íÿ ãÿäÿð èñòÿñÿì äÿ êè. àììà êö÷ÿëÿð ãàëûð. íÿéèñÿ äÿ óíóäóð. îí èëèí. êö÷ÿëÿð éöç èë. ÷ÿùðàéû. ãÿùâÿéè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ äîüðó ýåòäèéèì áó àíëàðäà Çèáà õàëàíû äà. ùèññ åòìÿê ãöññÿ ýÿòèðèð. éàâàø-éàâàø éàðïàãëàìàüà áàøëàìûø ìåéíÿëÿðëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø êö÷ÿ åéâàíëàðû ìÿíÿ áàõûð âÿ ìÿíè ìÿçÿììÿò åäèð. ùÿð ùàëäà. áàõ.. éàëíûç ùÿìèí ãûðõ èëèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüû-íûí. áèëìèðÿì. åéíè çàìàíäà. ßñìÿð äåéèð êè. ñàðû êö÷ÿ ãàïûëàðû. ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí íÿôÿñè èëÿ íÿôÿñ àëûð. êö÷ÿíèí éàääàøû âàðñà. èêè éöç. éàääàí ÷ûõàðûð âÿ áóíó äóéìàã. áó êö÷ÿ èëÿ öçöéóõàðû.ëàð ýÿëèð. àììà.. Çèáà õàëàíûí ãàïûñûíäàêû î ïàñëû ãûôûë êèìè. êö÷ÿ úàíëûäûðñà. Áèç ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷ÿíäÿ îí-îí áèð éàøûì âàð èäè âÿ éÿãèí ãûðõ èë èäè êè. ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. äàùà äîüðóñó. ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí ùèññëÿðè. ãóðòàðûá âÿ îíóí ãàïûñûíäà ÿáÿäè áèð ãûôûë âàð. ýåäèð. Ìÿí ñîíóíúó äÿôÿ áó êö÷ÿ èëÿ íÿ âàõò ýåòìèøÿì? — éàäûìà ýÿëìèð.) âÿ ùÿðýàù.. êö÷ÿ àäûíäà äà áèð ìÿõëóã âàð. éàçìàã èñòÿäèêëÿðèì äÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìûí ôèêðè. áó ãöññÿ. êå÷ìèø ùå÷ êèìè ãÿáóë åòìèð. ÿñëèíäÿ. ãàéûòìàçëûüûíûí ãöññÿñè äåéèë. áÿëêÿ äÿ áåëÿäèð âÿ ìÿíèì ôèêèðëÿøäèêëÿðèì äÿ. éà ôèë àäûíäà. Áèçèì î íþéöò äöêàíûìûçûí. î êö÷ÿ ïÿíúÿðÿëÿðè. áó éàëíûç ãûðõ èëèí àéðûëûã ãöññÿñè äåéèë.. ýåðè ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì âÿ î äÿì ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëèàááàñ êèøèíè äÿ õàòûðëàéûðàì. ýÿëÿúÿéèíäèð. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí òèíèíäÿêè ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø î áàëàúà áèíàíû ýþðÿíäÿ äàéàíìàã èñòÿäèì. àéàüûì áó êö÷ÿéÿ äÿéìèðäè (áó äà ìÿíèì åòèáàðûì!. î òàíûø âÿ åéíè çàìàíäà éàä áèíàëàð... ýÿëÿúÿêäÿ ãàëìûø áåø èëèí. áóíó éàçìàéûì. ùÿòòà ãûðõ-ÿëëè èëèí äÿ ùà÷àíñà ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëàúàüûíûí èíäèäÿí ùèññ îëóíàí ãöññÿñèäèð. ýóéà. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàêû î éåêÿ ãûôûë êèìè. ãàðûøãà àäûíäà. äåìÿëè. èñòÿéèäèð. êö÷ÿëÿðèí þìðö èíñàíëàðûí þìðöíäÿí ÷îõ-÷îõ àðòûã îëóð. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûð âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. úöðáÿúöð ðÿíýëÿðëÿ ðÿíýëÿíìèø — éàøûë.

áó ùèññäÿ áèð óøàãëûã âàð èäè. î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúû äà. ùÿìèøÿêè (àäè!) óëäóçëàð èäè.. î úöð éåêÿ. èíäè î áþéöê. î øöøÿ ãàïûëàðûí èøûüûíäà. àììà î éåêÿ. èøûãëû ãàïûëàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þçëÿðèíè ãÿòèééÿí éàä ùåñàá åëÿìèðäè. Î áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíèí ìÿíÿ éàõûí åéâàíûíäà ö÷äþðä éàøëû áèð óøàã äàéàíìûøäû âÿ ñöðàùèíèí äÿìèð áàðìàãëûüû àðàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû. îí. Ùÿìèí áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàíûðäû. éóõó ýþðöðÿì. Áèð äÿôÿ ìÿí éóõóäà ãûïãûðìûçû áèð àé ýþðìöøäöì âÿ åëÿ éóõóäà èêÿí î ãûðìûçû àéà áàõà-áàõà áàøà äöøöðäöì êè.. ùå÷ ùàðàäà øöáùÿëè áèð øåé ýþðìÿéèá îòàüà êå÷äè. ÿñëèíäÿ. Éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ î éöíýöë ìåù î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø êþðïÿ éàðïàãëàðûíû òÿðïÿòäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î éàðïàãëàð ìÿíè ñàëàìëàäû. àíàñû òÿëÿñèê åéâàíà ÷ûõäû. Ñàðû ùàìàì äà éîõ èäè. îíà ýþç âóðäóì âÿ áèðäÿí ãÿðèáÿ áèð ùàäèñÿ îëäó: î óøàã àüçûíû éåêÿ à÷ûá áÿðêäÿí àüëàéà-àüëàéà îòàüà ãà÷äû. åëÿ áèë êè. íåúÿ äåéÿðëÿð. î ïÿíúÿðÿëÿðèí. î áþéöê éàøàéûø áèíàñûíûí èøûãëàðû éàíûðäû âÿ ùÿìèí èøûãëû ïÿíúÿðÿëÿð. îí áèð. úÿìè èêèúÿ ìÿðòÿáÿñèíÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñûüûøàðäû. áàøûíû éóõàðû ãàëäûðûá áèíàíûí öñò åéâàíëàðûíà áàõäû âÿ éÿãèí êè. ìÿùÿëëÿìèçÿ áàõäûì âÿ éîõ. î åâëÿð äÿ éîõ èäè âÿ ùÿìèí ñàùÿäÿ èíäè ÷îõìÿðòÿáÿëè áþéöê áèð éàøàéûø áèíàñû âàð èäè. àðàëûãäàêû î áèíàëàð. ÿêñèíÿ. åëÿúÿ ãûðìûçû àëûøûá-éàíûðäû. åëÿ áóíó äà ýþçëÿéèðäèì. ãîëëó-áóäàãëû áèð ñþéöä àüàúû âàð èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Èíäè ýþéäÿ ùÿìèøÿêè (àäè!) àé èäè. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëû èäè.. áåø. àììà íÿ îëàð? Ìÿí êè... Ìÿíèì ñþéöäöì ýöëäö. î ãûðìûçû àé. ìÿí êè. áèçèì äàëàíûìûç äà éîõ èäè. ìÿíèì áóíó áàøà äöøöá-äöøìÿìÿéèìèí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè.áÿòòÿ. éåðèìäÿ äÿ äîíóá ãàëìàäûì. î áþéöê áèíà þç ýöíäÿëèê ùÿéàòû èëÿ éàøàéûðäû âÿ ùÿìèí áèíàíûí ãàáàüûíäà ùöíäöð. èêè. ìÿíèì öðÿéèì äöøìÿäè. 527 . Áó áþéöê áèíà îí áèð ìÿðòÿáÿ èäè âÿ îíóí éÿãèí êè. Ìÿùÿëëÿìèçèí àøàüû áàøûíäà òèíèí óúóíà ÷àòûá íþéöò äöêàíû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì. áàøà äöøöðäöì êè. êö÷ÿ áîéó î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû.. åëÿúÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. Áèð. åéâàíëàðûíà àäàìëàð ýèðèá-÷ûõûðäû. ìÿí äÿ î óøàüà áàõäûì. áèð äÿ êè. éåääè. þç óøàãëûüûìà ãàéûòìàã èñòÿéèðäèì. î úöð ãûðìûçû àé îëà áèëìÿç. âàõòèëÿ ìÿíèì àòàì êèìè. áó êö÷ÿäÿ — áó éåíè êö÷ÿäÿ ãÿðèáëèê è÷èíäÿäèð.

ÿââÿëêèíäÿí éàõøûäûìû? ïèñäèìè? áèëìèðÿì. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë îëäóüó êèìè. — Àáàòûí õåéèð. Ñÿôóðÿ õàëà ùÿëÿ äÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäðèð. î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ìÿíèì ö÷öí äîüìàëûüûíûí þçöíäÿ èíäè áèð éàäëûã âàð èäè. Ñÿôóðÿ õàëà? — Íåúÿ îëàúàüàì? Ýþðìöðñÿí? Ùàé-ùàéûì ýåäèá. ÿëáÿòòÿ.. èíäè áó áèíàíûí ùÿéàòû òàìàì áàøãà áèð ùÿéàòäûð.ýåíèøëèéèíäÿ. ÷îõ îõóìóøóã êè. ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. äèâàðëàðûíà.. àñôàëòûí öñòöíÿ ñàëûíìûø áàëàúà áèð äþøÿêúÿäÿ ëàï ãîúàëûá ÿëäÿí äöøìöø áèð ãàðû îòóðìóøäó (ùÿðäÿí áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. — äåäè. ßëáÿòòÿ. àììà áó äÿôÿ áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ìÿí áóíó ýþçëÿðèìëÿ ýþðäöì. — Ìÿíÿì äÿ!. ÿââÿëêè áèíà äåéèëäè. þç éåðèíäÿ èäè (âÿ èíäè áó ìÿíÿ áèð ìþúöçÿ êèìè ýþðöíäö!). — Àõøàìûí õåéèð. âàé-âàéûì ãàëûá. ùÿëÿ óçàãäàí ýþðÿí êèìè òàíûäûüûì î ãàðûíû ñàëàìëàäûì (éîõñà î ñàëàìû þçöì þçöìÿ âåðäèì?). ßäèëÿíèí éàøàäûüû î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíà ÿââÿëêè êèìè.. ùÿëÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìóø îüëó Åéíóëëàäàí áèð õÿáÿð ýþçëÿéèð. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè î áþéöê áèíàäàí ýÿëÿí èøûã è÷èíäÿ ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿ ãÿôèë áèð ñÿêñÿêÿ ýþðäöì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè î ÿéðè-öéðö ãûðûø õÿò528 . øöøÿáÿíäèíÿ. àììà Ìóõòàðýèëèí î øöøÿáÿíäèíäÿ äàùà Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðè éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ.. ùÿìèí ýåúÿ î ãàðû ìÿíèì ýþçöìÿ ýþðöíìöøäö. áó áèíà. àììà òàìàì áàøãà èäè âÿ ìÿíèì ö÷öí áóðàñûíà äà øÿêê-øöáùÿ éîõ èäè êè. Ñÿôóðÿ õàëà. äóéäóì. àíàëàð ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöø îüóëëàðûíûí éîëóíó ùÿëÿ äÿ ýþçëÿéèðëÿð.. Ìóõòàðûí éàøàäûüû. ýèðèø ãàïûñûíà áàõàí êèìè. áèç ùàìûìûç áó áàðÿäÿ ÷îõ åøèòìèøèê. éàðàøûüûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ùÿòòà áèð ìèííÿò âàð èäè. èíäè áó áèíàäà òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûðäû.) âÿ ìÿí àñòà àääûìëàðëà ýÿëèá î ãàðûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè ãûðûøëàðà áàõäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèëèðäèí êè. àììà åéíè çàìàíäà. Áèíàíûí ãàáàüûíäà. éåðÿ. ÿââÿëêè áèíà èäè. — Íåúÿñÿí.

— Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ.ëÿðè èëÿ áèçèì ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà ÷îõ éàõûí áèð îõøàðëûã âàð.... âàé-âàéûì ãàëûá. áèëìèðÿì... Ñÿôóðÿ õàëà éåíÿ äÿ: — Éîõ. Îíáèðìÿðòÿáÿëè áèíàíûí èøûãëàðû áèð-áèð ñþíöðäö. — ßëÿêáÿðÿì..— äåäè. Àëëàùûí éàíûíäà íÿ ýöíàùûì âàð êè. òàíûìàäûì... Àëëàù ìÿíè þëäöðñöí! Þëäöðìöð äÿ.. îíáèðìÿðòÿáÿëè áó áèíàíûí óøàãëàðû ùàé-êöéëÿ àøàüû äöøöá ìÿêòÿáëÿðÿ ýåäÿúÿêäè. Áèð àéàüûì áóðäàäû.. — Ùàíñû Ñîíàíûí? — Ïðàâàäíèê Àüàðÿùèìèí àðâàäû. î ùÿéÿúàíû óçóí ìöääÿò ýþçëÿðèíäÿ ñàõëàìàüà ùåéè éîõ èäè... î ùÿéÿúàí èòèá ýåòìèøäè. óëäóçëàð ãàëàúàãäû âÿ áèçèì êö÷ÿìèç ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè éîõ. — Âàëëàù. àììà áó òèòðÿéèø äöíéàíûí ÿí àäè òèòðÿéèøè èäè. — Ñîíàíûí îüëóéàì. ìÿíèì äåéèëäè âÿ ÿëáÿòòÿ... äàëàíäà îëóðäóã.. — Àëëàù Õàíûìà ðÿùìÿò åëÿñèí!. ùàé-ùàéûì ýåäèá ìÿíèì. — Ùàíñû ßëÿêáÿð? — Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î ãÿôèë ñÿêñÿêÿ. ñîíðà î ñÿùÿð à÷ûëàúàãäû. î óøàãëàðûí ùàìûñûíûí ïîðòôåëëÿðèíäÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð îëàúàãäû âÿ î óøàãëàð ùå÷ âàõò áó êö÷ÿäÿ Àü Äÿâÿ ýþðìÿéÿúÿêäè. ýþòöðöá àïàðìûð ìÿíè?! — Õàíûì õàëàýèëëÿ áèð ùÿéÿòäÿ îëóðäóã. ñàáàùêû ñÿùÿðèíè ýþçëÿéÿúÿêäè. Àëëàù òåç ýÿòèðñèí î ýöíö. ñîíðà äåäè. ÷öíêè î ñþéöä ãûðõ èë èäè êè. ñàáàùêû ñÿùÿðèíèí àääûì ùÿñðÿòèíè ÷ÿêÿúÿêäè. áèð àéàüûì ãÿáèðäÿ. î ñþéöä ìÿíè òàíûìûðäû. Õÿúèë åëÿéèð ìÿíè. éàëíûç ýþéäÿêè àé. Áèð àçäàí î èøûãëàð òàìàì ñþíÿúÿêäè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí äà òàìàì ãûðûøìûø ãîúà ñèôÿòè ìÿíèì î ñþéöäöì êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù.. êå÷ìèøäÿí íÿñÿ ãîïàðûá ýÿòèðìÿê èñòÿäè. — Ñàðû ùàìàìäàí éóõàðûäà. Éåíÿ éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí ýþçëÿðèìè Ñÿôóðÿ õàëàäàí ÷ÿêèá î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúûíà áàõäûì. Î àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿð äåéÿñÿí ôèêðÿ ýåòäè. àéëàð êå÷ÿ4-34 529 . äåäèì ñÿíÿ äÿ. ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø éàðïàãëàðû òèòðÿäè. ÷öíêè î ñÿêñÿêÿíè.

ö÷öíúö ìÿðòÿáÿäÿêè î áàëàúà äà áþéöéÿúÿêäè âÿ ùàíñû áèð áèíàíûíñà ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ (éà îíóíúó. ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿð äàìûí áèð êöíúöíäÿ äàéàíûá áàøëàðûíû áÿäÿíëÿðèíÿ ãûñûðäûëàð. òÿìèçëÿìÿéÿ äÿ áèð øåé îëìóðäó. éàøàéûðäûëàð). ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. òÿçÿäÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè î ãóøõàíàéà ãàéûòäûëàð. Úÿáðàéûëûí óçóí ðåçèí øëàíãûíû ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòà êå÷èðèá òåçòåç ãóøõàíàíû éóéóá-òÿìèçëÿéèðäèì. äàùà äîüðóñó. áöçöøöðäö. ëàï ÿëäÿí äöøäöëÿð. ñîíðà ýþéÿð÷èíëÿð þëìÿéÿ áàøëàäû âÿ ìÿí äþðä ýöíäÿí. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð äÿðä îëìóøäó. äàùà ãóøõàíàíûí àüçû ùÿìèøÿ à÷ûã ãàëäû. áàøëàðûíû ÷ÿï òóòóá ìÿíèì ÿëëÿðèìÿ áàõûðäû. Àüàðÿùèì áèð ñöáù òåçäÿí. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ó÷ìóðäó. ìèíáèð îéóíäàí ÷ûõàí. ãàéûäûá ùÿéÿòèìèçäÿêè ãóøõàíàéà ýèðèðäèëÿð.. ó÷óá ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäà ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿí ýþéÿð÷èíëÿðè ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ùå÷ íÿ éåìÿäèêëÿðè ö÷öí. íÿ äÿ òàãÿòëÿðè ãàëäû. èéèðìèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ!) áàëàúà áèð óøàã ýþðÿúÿêäè. àúëûãäàí.. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ òàìàì èìêàíñûç èäè. áèçèì äàëàíûìûç äà. ìÿíèì ÿëëÿðèì ùÿìèøÿ áîø îëóðäó. ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿ òàïìûðäûì âÿ òÿñêèíëèéèì äÿ áó îëóðäó êè. Ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ áèð øåé éîõ èäè. äàùà ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðìàüà äà íÿ ùÿâÿñëÿðè. áèð äÿ àõøàìà éàõûí äàìà ãàëõûá ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó âÿ ýþéÿð÷èíëÿð ýåäèá þçëÿðè þçëÿðèíÿ éåì òàïûðäûëàð (ùÿð ùàëäà íÿñÿ òàïûðäûëàð êè. î ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðòìàã èñòÿéèðäèì. Úÿáðàéûëûí áèð âàõò ýþéäÿ ìàéàëëàã âóðàí. áåø ýöíäÿí-áèð ýåúÿ ãóøõàíàäà þëìöø 530 . XXXII Úÿáðàéûë ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿ ùÿéÿòèìèçäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðäÿí ÷îõ íèýàðàí ýåòäè âÿ Úÿáðàéûëäàí ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿðÿ Àüàðÿùèì áàõäû. ëÿëÿêëÿðèíè òþêöðäö. ýþçëÿðèíè éóìóðäóëàð âÿ ùÿðäÿíáèð ãóðóëäàéûðäûëàð. ýöíäÿí-ýöíÿ ëàï àðûãëàäûëàð. õÿñòÿëèêäÿí òþêöëÿí ëÿëÿêëÿðäÿí áàøãà. Ìÿí äàìà ÷ûõûðäûì. Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðè þç àãèáÿòëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ áó. åëÿ ùåé ýþçëÿðèíè éóìóá ìöðýöëÿéèðäè âÿ Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. ýþéÿð÷èíëÿð èñòÿéÿíäÿ ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðäûëàð. Úÿáðàéûë ýåäÿíäÿí ñîíðà ýöíö-ýöíäÿí çÿèôëÿéèðäè. àììà ìÿíèì áó äÿðäÿ ÷àðÿ åëÿìÿéÿ ùå÷ áèð èìêàíûì éîõ èäè. áèð-èêè äÿôÿ ãàíàäëàðûíû ÷ûðïûá äàìäà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ àòûëûðäû. áèð øåé òàïäûëàð.úÿêäè. éà òàïìàäûëàð.

äàëàíûìûçà. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. àììà Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçÿ ñûüûøìàéàí. ñàðû äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí òöïöðúÿê ñû÷ðàéûðäû. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ÿââÿëúÿ äèããÿòëÿ ùÿéÿòèìèçèí î áàøûíà-áó áàøûíà áàõäû. íÿéè èñÿ þéðÿíèðäè. àðäûíúà ãàïûíû åëÿúÿ ÷ûðïàí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ÿââÿëêè Õàíûì õàëàäûð.. î äþðä «ïîëóòîðêà» äà éåíÿ äàëáàäàë áèçèì äàëàíûí àüçûíà äöçöëöá. Áó äÿùøÿòëè ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áöòöí òöêëÿðèì öðïÿøäè âÿ î äÿì ìÿí áöòöí âàðëûüûìëà Õàíûì õàëàéëà ôÿõð åëÿäèì. 531 . ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ãàáàã îëäóüó êèìè. ñîíðà äà ãàïûäàí ÷ûõà-÷ûõà: — Îíñóç äà àúûíäàí þëöðëÿð. Ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷îõ èñòÿéèðäèì. þéöéÿ-þéöéÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðûá àòìàüûì áÿçÿí ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìû áèð èøýÿíúÿéÿ ÷åâèðèðäè: î ýþéÿð÷èíëÿðèí àõûðû íÿ ö÷öí áåëÿ îëìàëû èäè? âÿ äöíéàíûí áó èíñàôñûçëûüû àç ãàëûðäû î áàëàúà ßëÿêáÿðè àüëàòñûí. äàëàíû-ìûç äà. éîüóí ïåéñÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè áàñìûø î éåòèìëèêëÿ. î áÿäùåéáÿò êèøèäÿí ãîðõìàéàí. ùÿääÿí àðòûã ùöíäöð âÿ ùÿòòà î úöð ùöíäöðëöéöíÿ ýþðÿ äÿ ÷îõ êþê èäè âÿ î áÿäùåéáÿò êèøèíèí áàøû öëýöúëÿ òÿìèç ãûðõûëìûøäû. àé àüûëñûç çÿíÿí? Õàíûì õàëà ùÿéÿò ãàïûìûçû î áÿäùåéáÿò êèøèíèí àðäûíúà åëÿ ÷ûðïäû. éîüóí ïåéñÿðè âàð èäè âÿ îíóí áåëÿúÿ ãàìÿòè. àììà î éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí èéðÿíèðäèì âÿ éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí áåëÿúÿ èéðÿíìÿéèì. Î áÿäùåéáÿò êèøè Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðèíè àëìàã èñòÿéèðäè. åéíè çàìàíäà. Õàíûì õàëà: — Êþïÿéîüëó! — äåäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êö÷ÿìèç äÿ ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè. åëÿ áèë íÿéè èñÿ éîõëàéûðäû. àïàðûá òîéóã êèìè ñàõëàñûí. ýöúëöäöð. ìÿí î äÿùøÿòëè ñþçëÿðÿ òÿÿúúöá äÿ åòäèì. ßëáÿòòÿ. î áÿäùåéáÿò êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâàí. — Êèìèí÷öí ñàõëàéûðñàí îíëàðû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè ýþçöìö à÷àíäàí åøèòìèøäèì êè. ýþéÿð÷èí éåìÿê ýöíàùäûð.î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷ûõàðûá àòûðäûì âÿ î þëö ýþéÿð÷èíëÿð äÿ éÿãèí êöðÿí ïèøèéèí ãèñìÿòè îëóðäó. — äåäè âÿ äàíûøäûãúà äà èðè. àðõàëûäûð. î êèìñÿñèçëèêëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. àç ãàëäû òÿìèç ãûðõûëìûø øèøìàí ïåéñÿðè ïàðòëàòñûí. — Àëìàã èñòÿéèð êè.. ñîíðà äà áàøëàðûíû êÿñèá ñàòñûí!. áàñûëìàçäûð. àâòîáóñ äà.. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìàéàí î ãàìÿòÿ áàõìàéàðàã. Áèð ýöí ÷èéíèíäÿí éåêÿ òîðáà ñàëëàíìûø áèð êèøè ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè.

ëÿêÿñèç ýþðäöì âÿ î ýþìýþé. þçöì î òîðáàíûí è÷èíäÿéÿì âÿ ìÿíèì íÿôÿñèì òûíúûõäû. ãóðóëäàéûðäû. àììà èøûüû ýÿëÿí Àü Äÿâÿíèí àüàïïàã éóíóíà òîõóíóð âÿ î éóí èïÿê êèìè éóìøàãäûð. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿéèì éîõäó. Àüàðÿùèì ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. áöòöí áÿäÿíèì ýþðìÿäèéèì. ýþéÿð÷èíëÿð áÿçÿí ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè éàòà áèëìèðäè.. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î òÿìèçëèê. ÿââÿëëÿð àõøàì äöøÿí êèìè î àü ýþéÿð÷èíëÿð éàòûðäû. 532 .. îòàüûí áèð êöíúöíäÿ. ìöëàéèìäèð. Úÿôÿð. ñûõ ëÿëÿêëÿðè ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðäó. éåðäÿí ñàëäûüû éîðüàí-äþøÿéèí è÷èíäÿ èäèì âÿ ùÿìèí ýåúÿ ìÿí î àú ýþéÿð÷èíëÿðèí. Âàé. Ñÿùÿð àíàìûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì: — Âàé. ùÿðàðÿòëèäèð. Õàíûì õàëà îíó áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ ìÿí äÿ îíóí òîðáàñûíäà äåéèëäèì. Ãîúà. î ýþéÿð÷èíëÿð àúäûð. ìÿí áèëèðäèì êè. àíàìûí. ëÿêÿñèçëèê è÷èíäÿ éóõóéà ýåòäèì âÿ áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ òÿðòÿìèç ìàâè áèð éóõó ýþðäöì: î àü ýþéÿð÷èíëÿð äÿ òÿðòÿìèç ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð èäè. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷èéíèíäÿí ñàëëàäûüû ùÿìèí òîðáàéà äîëäóðñóí. î áàëàúàëàøìûø. Ùÿìèí ýåúÿ óçóí ìöääÿò ùÿéÿòèìèçäÿêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì.. ñöçöí úèéÿðöâöç éàíñóí!..— Ýþéÿð÷èí éåìÿê àõû. åëÿ áèë. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ýþðöíäöéö êèìè ãîðõóëó äåéèëìèø. Àäèë. ùÿìèøÿêè êèìè. Õàíûì õàëà: — Äöíéàäà î ãÿäÿð ýöíàù èø òóòàí àäàì âàð êè. Úÿáðàéûë.. ßáäöëÿëè. áÿëêÿ äÿ áèðèíúè äÿôÿ öðÿéèìäÿêè î ðàùàòëûã è÷èíäÿ. — äåäè. éóõóäà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ýþé äÿ òÿðòÿìèç ìàâè èäè âÿ î ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð î ìàâè ýþéäÿ ó÷óðäó âÿ î ìàâèëèê è÷èíäÿ ùàðàäàñà àü áèð èøûã éàíûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. î àüëûã Àü Äÿâÿíèí àüëûüûäûð. ýöíàùäûð. áöçöøìöø õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñà-àñà éåíÿ äÿ ýþéö ýþìýþé ýþðäöì. î ãóøõàíàíûí ãàïûñû åëÿúÿ à÷ûã ãàëàíäàí ñîíðà. ÷öíêè Õàíûì õàëà ãîéìàäû êè. î òÿðòÿìèç. àììà ìÿíèì áöòöí öðÿéèì.. î ýþéÿð÷èíëÿð äàùà ùå÷ âàõò ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõûá ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿ áèëìÿéÿúÿê. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ëÿêÿñèç ýþéäÿ éåíÿ äÿ Úÿáðàéûëûí ñàüëàì. ÿëëÿðèì. áöòöí âàðëûüûì ùÿìèí äÿì Õàíûì õàëàéà äÿðèí áèð òÿøÿêêöðëÿ äîëó èäè. ìÿùÿëëÿìèçèí öñòöíäÿ äþâðÿ âóðóðäó. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. êþïÿéóøàüû!. àììà éîõ. Ìÿí áèëèðäèì êè. àç ãàëäû áèð ùàâàñûçëûã è÷èíäÿ áîüóëóì. ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà î ýþìýþéëöê è÷èíäÿ. úÿëä. — äåäèì.

áÿñ. Áó âàõò êèìñÿ éåêÿ ÿëèíè ÷èéíèìÿ ãîéäó âÿ ìÿí äèêñèíäèì. òàâàäà ãûçàðìûø òÿñÿââöð åäÿíäÿ äàùà äà áÿðêäÿí àüëàäû. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð î éàçûã ýþéÿð÷èíëÿðè ñóäà áèøìèø.. ýöúëÿ éåðèéèðäè. î áîìáîø ãóøõàíàéà áàõäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàìàüà áàøëàäûì: ìÿíèì þçöìöí þçöìöçÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. òÿçÿäÿí êþëýÿäÿ óçàíûðäû. ìÿíèì èñÿ õÿáÿðèì îëìàìûøäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà áóíäàí õÿáÿðè îëìàìûøäû âÿ áèç î ýþéÿð÷èíëÿðè ùå÷ îëìàñà ãîðóéà áèëìÿìèøäèê êè. äÿðèñèíÿ ñûüûøìûðäû. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèçëèéè ìÿíè äàùà äà êþâðÿëòäè. Ìÿí áàøà äöøäöì êè. ÷öíêè ýåúÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ýèðìèøäèëÿð. õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðè îüóðëàìûøäûëàð. áó ÿë Õàíûì õàëàíûí ÿëè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ÿëè òàìàì éöíýöëëÿøìèøäè. íÿ âàõò éåìÿê éåéèð âÿ áåëÿúÿ êþêÿëèð? Ýöí ÿðçèíäÿ øàëáàíûí ñÿêèéÿ äöøìöø êþëýÿñè äÿéèøäèêúÿ êöðÿí ïèøèê äÿ òÿíáÿë-òÿíáÿë ãàëõûá éåðèíè äÿéèøèðäè. ãàëõûá ýÿðíÿøèðäè. î éàçûã. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá.. î ãÿäÿð êþê èäè êè. Ìÿí ëàï áÿðêäÿí àüëàäûì. ßëÿêáÿð. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèç îëóá âÿ éåêÿ ÿëèí áåëÿúÿ éöíýöëëÿøìÿéè... XXXIII Áèçèì äàëàíûìûçäà êöðÿí áèð ïèøèê âàð èäè. ÷èéíèìäÿêè áó ÿë äöíÿí ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëÿí. ìÿùÿëëÿìèçäÿ ìÿíèì éàäûìà ýÿëÿí áèðèíúè îüóðëóã èäè. íÿ âàõò ñè÷àí òóòóð. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùÿðäÿí äÿ ýþçöíö à÷ûðäû. áó ãÿäÿð éàòûð. éàé àéëàðûíäà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû åëåêòðèê øàëáàíûíûí êþëýÿñèíäÿ éàòûðäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì êè. áó êöðÿí ïèøèê êè. Ýåúÿ ãóøõàíàäàêû ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñûíû îüóðëàéûá àïàðìûøäûëàð. þç ãóøõàíàëàðûíäà þëñöíëÿð âÿ ÿëáÿòòÿ. — äåäè. ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì êè. éåðèìäÿí ãàëõûá ùÿéÿòÿ ãà÷äûì. Ìÿí ÷àðùîâóçóí êÿíàðûíäà îòóðäóì. ÷èéíèíäÿí áîø òîðáà ñàëëàíàí éîüóí ïåéñÿðëè î áÿäùåéáÿò êèøèíèí ÿëèäèð. àììà ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿ äàéàíàí Õàíûì õàëà èäè.Àíàìûí ñÿñè ùÿéÿòäÿí ýÿëèðäè. Áó. î ýþéÿð÷èíëÿðè. Õàíûì õàëàíûí î éåêÿ ÿëè áåëÿúÿ éöíýöëëÿøèá. ÿñíÿéèð533 . Õàíûì õàëà: — Àüëàìà. — Àüëàìà.

Èáàäóëëà ÿëè èëÿ êöðÿí ïèøèéè éåäèðäÿ-éåäèðäÿ: — Àëà.. Ùÿðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëèðäè âÿ îíäà ùàìû áèëèðäè êè. éåíÿ àíàñûíäàí ãûçûë èñòÿéèð âÿ ÿëáÿòòÿ. — äåéèðäè. èñòÿäèéèì àäàìëàðûí ùàìûñû þëÿúÿêäè. òÿêúÿ áó êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿêäè. éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð þëÿúÿêäè. î êöðÿí ïèøèê äÿ Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ïèøèê ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð ìåùðèáàíëûã ýþðäöì. åëÿ áèë. äîüðóäàí äà. ñè÷àíëàð àçàëäû âÿ î êöðÿí ïèøèê äÿ àðûãëàäû. äàùà äîüðóñó. î êöðÿí ïèøèéèí ýóéà ìèí éàøû âàð âÿ ýóéà î êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿê.. ÷öíêè îíà âåðìÿéÿ áèð øåéèì éîõ èäè. íÿñÿ áèð îâóú ýþòöðöðäö: ñóäà áèøìèø íîõóä. Àäàìëàð áèð-áèðèíèí äöøìÿíèäè. éà äà áèð áàøãà øåé âÿ áåëÿ ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ ìÿí Èáàäóëëàíû äàëàíûìûçûí äèáèíäÿ. ãûçûëñûç ÷ûõûðäû. ÷öíêè úàìààò êöðÿí ïèøèéèí ùàéûíäà äåéèëäè. áÿçÿí äàëàíäà ìÿíèì äàëûìúà äöøöðäö. öðÿéèìäÿ î éàçûã êöðÿí ïèøèéÿ ãàðøû ýèçëè áèð êèí âàð èäè. Èáàäóëëà îíó èíäèúÿ ÷ûüûð-áàüûðëà àíàñûíäàí àëìûøäû. þç ùàéûíäà èäè. àé ïèøèê. àììà ùÿð íÿ èäèñÿ.. àììà ùå÷ êèì áóíà ôèêèð âåðìÿäè. éà ëîáéà. òàíûäûüûì. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá ÷ûõûá. ìèéîëäàéûðäû âÿ ìÿí àéàüûìû éåðÿ âóðóá îíó ãîâóðäóì. àììà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíûí áîüàçëàðûíäàí êÿñèá ßìèíÿ õàëàéà âåðäèéè ïàéëàðäàí ùå÷ îëìàñà.. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ìÿùÿëëÿíèí ùÿéÿòëÿðèíè ýÿçèðäè. Êöðÿí ïèøèéèí òÿíáÿëëèéèíäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò ãàëìàìûøäû. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà àäàìëàð ÷þðÿêñèç ãàëäû. ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäû. áèð ñöìöê ãàëäû. êöðÿí ïèøèê ùÿìèí ìåùðèáàíëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàéà áàõûðäû. ÿââÿëëÿð õàðòóò áèòÿí éåðäÿ ýþðäöì. ÿëáÿòòÿ. Áó ãàðàíëûã äöíéàäà ìÿíèì òÿêúÿ äîñòóì ñÿíñÿí.. Èáàäóëëà êöðÿí ïèøèéÿ ÿëè èëÿ íÿñÿ éåìÿëè áèð øåé âåðèðäè âÿ ìÿí óçàãäà äàéàíûá áàõäûüûì ö÷öí áóíóí íÿ îëäóüóíó ýþðìöðäöì. äàùà ùå÷ âàõò øàëáàí êþëýÿñèíäÿ óçàíìûðäû. î êöðÿí ïèøèêëÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí àðàñû éîõ èäè. — Àé éàçûã ïèøèê. ÷öíêè Áàëàêÿðèìèí ñþçëÿðè ìÿíèì áåéíèìÿ áàòìûøäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿðèíäÿ èíñàô âàð. Èáàäóëëà éåðÿ ÷þìÿëìèøäè. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿ534 . àõûðäà ëàï áèð äÿðè. Íÿ èø èäèñÿ.äè. áèð äÿ êè. Èáàäóëëà ùÿìèøÿêè êèìè éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí éàíûíäàí ÿëèáîø ÷ûõûðäû. éåíÿ êåôëèäèð. òÿçÿäÿí éàòûðäû âÿ Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè.

ðèíäÿ äöçëöê âàð. Ìÿí êöðÿí ïèøèéè éåäèçäèðÿí Èáàäóëëàéà áàõûðäûì âÿ þçöìö òàìàì èòèðìèøäèì. Èáàäóëëà àüëàéà-àüëàéà äåéèðäè: — Íèéÿ äöíéàäà àäàìëàð àäàì îëäó? Íèéÿ ïèøèêëÿð àäàì îëìàäû?... Ýþðöðñÿí. Àëà. 535 . ÷öíêè äàëàíûìûçûí äèáèíäÿí àüëàìàã ñÿñè åøèòäèì âÿ éàâàø-éàâàø î òÿðÿôÿ ýåòäèì. ùàìû öç äþíäÿðèá ñÿíäÿí. Åéáè éîõ. îðàäà ùå÷ êèìè ýþðìÿéÿúÿêäèì!). Àüàùöñåéí ÿìè äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. Èáàäóëëà î õàðòóòóí êþòöéöíöí éàíûíäà éåðÿ ÷þìÿëèá àüëàéûðäû. áèð ïàð÷à î êöðÿí ïèøèéÿ âåðÿúÿê.. áèðúÿ äÿôÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì. íèéÿ î êöðÿí ïèøèéè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ áèð áàøãà àäàì éîõ.. î éàçûã Çèáà ßìåðèãàäà î òûñáàüà éóìóðòàñûíû íåúÿ éåéèð?. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèê àðàñûíäà áåëÿúÿ áèð ìåùðèáàíëûã ýþðìöøäöì. Éå. éîõ.... åëÿ êè. áèðäÿí-áèðÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. êöðÿí ïèøèê þëöá. àììà áèð äÿôÿ íåúÿ îëäóñà. àììà þçöìö ñàõëàéûðäûì âÿ îðà ýåòìèðäèì (áÿëêÿ äÿ áöòöí áóíëàð ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè.. êöðÿí ïèøèêëÿ ñþùáÿò åäÿúÿê. ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ þçöìö èòèðìÿìèøäèì êè. Åéíóëëà éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ Åéíóëëàäàí ùå÷ áèð ñÿñ-ñîðàã ÷ûõìàäû.. Àëà. áèð àçäàí äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí éåðèíäÿ Èáàäóëëà àíàñûíäàí ãîïàðûá àëäûüû ãîíøó ïàéëàðûíäàí íÿñÿ áèð òèêÿ.. äàëàíûí äèáèíÿ ýåòñÿéäèì äÿ. ýèçëÿíÿ-ýèçëÿíÿ áàøãàñûíûí ñèððèíÿ áÿëÿä îëóðäóì âÿ ìÿí ýåðè äþíöá ùÿéÿòèìèçÿ ãàéûòäûì âÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèéè ïóñìàäûì. àéàãëàðûíû óçàòìûøäû. ÷öíêè áåëÿúÿ ýèçëèíäÿ äàéàíûá áàõûðäûì. Êöðÿí ïèøèê Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà áþéðö öñòÿ óçàíìûøäû. XXXIV Åëÿ êè. Ùÿð äÿôÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëÿíäÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè... Ñÿôóðÿ õàëà åëÿ ùåé àüëàéûðäû. ìÿùç Èáàäóëëà éåäèçäèðèð? Íèéÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà ùå÷ êèìèí áó ïèøèéÿ áåëÿúÿ éàçûüû ýÿëìÿéèá? Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí þçöì þçöìÿ îüðó ïèøèê êèìè ýþðöíäöì..

. Çèáà õàëà äà Àìåðèêàäà îíó åëÿúÿ éåéèðäè. Äîüðóñó îíäà ìÿí Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ àíàìûí áó ñþùáÿòèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ òÿÿúúöá åòäèì.Àíàì òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ãàðàñûíà âÿ Çèáà õàëàíûí ùàëûíà ÿëèíè áàëäûðûíà âóðóá éàíà-éàíà: — Äàé äåìÿ!. ìÿíè òåëåôîíà ÷àüûðìàéûí? — äåéÿ ùèðñëÿíäèì. ìàøàëëàù. àììà éåíÿ äÿ ùàðàäàíñà ïûðòëàéûá ÷ûõûð. ìÿíèì úÿìè áèðúÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿéäè. áó ñþçëÿðè äåäèì. éóõàðûíûí äà. Äþâðëÿð äÿéèøèð. — Áàëà äåìÿéèìäÿí èíúèìèðñÿí? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì ýöëäö âÿ ìÿí îíóí ýöëöìñÿéÿí áèú. àììà ùÿìèøÿ öçäÿäèð. ÿí éàõûí ñèðäàøäûð. áÿçÿí ëàï âÿçèôÿäÿí äÿ ýþòöðöëöð. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. — Äåìÿìèøäèì êè. ßëèíèçäÿ òóòàðäûíûç éàçûëàðûíûçû. — Èëëÿð êå÷èð. — Ñàëàì. àììà þçöì àéàüà ãàëõäûì. àüûëëû âÿ ñîéóã ýþçëÿðèíè ýþðäöì. î çàìàí Àëëàùäàí éåýàíÿ õàùèø åäÿðäèì: ìÿíè áèðúÿ ýöí Ôÿ536 .. þçö þçöíÿ ìÿíÿâè äàéàãäûð (áóíäàí áþéöê ýöú?!). XXXV ßñìÿð èø îòàüûìûí ãàïûñûíû à÷ûá è÷ÿðè áîéëàíäû: — Ñÿíè òåëåôîíà ÷àüûðûðëàð. èøëÿéèðÿì. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåíÿ äÿ ýöëäö. èäàðÿíèí è÷èíÿ ýèðìÿéÿ öðÿê åëÿìÿçäèíèç. — Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. éÿãèí îíà ýþðÿ êè. òÿêáÿòÿê äàéàíûá. ùÿìèøÿ èø áàøûíäàäûð. ÿââÿëêè ùþðìÿò-èççÿòè áÿðïà îëóíóð. áèð éàõûí äîñòó. áþéöê ùþðìÿò-èççÿò ñàùèáè îëóðñóíóç. — Àõøàìûíûç õåéèð. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì áÿéÿì Àëëàùûí áàúûñû îüëóäóð? Äöçäöð. ÷öíêè áèç áóðàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó íåúÿ éåéèðèêñÿ. áó «ùàìû» èëÿ öçáÿöç. àäàìëàð äÿéèøèð. éàõûí ñèðäàøû éîõäóð. àììà ìÿíèì ö÷öí åëÿ äöíÿíèí óøàãëàðûñûíûç. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì óçóí èëëÿðäèð êè. þçöíÿ ÿí éàõûí äîñò.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äîüðóäàí äà ÷îõ ýöúëö àäàìäûð. áþéöéöðñöíöç. àé ßëÿêáÿð áàëà!.. àøàüûíûí äà îíäàí çÿùëÿñè ýåäèð. ÷öíêè ùàìû öðÿéèíäÿ îíà íèôðÿò åäèð. — Íÿ îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð? — äåäèì. Ùÿðýàù ìÿí Àëëàùà èíàíñàéäûì âÿ Àëëàù äà ìÿíÿ èíàíñàéäû... — äåäè. ìÿíÿ åòèáàð åòñÿéäè. åëÿ òåëåôîíà òÿðÿô ýåäÿ-ýåäÿ ôèêèðëÿøäèì êè. áÿçÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áèð-èêè èë êþëýÿäÿ ãàëûð.

ìÿí îíóí ôèêèðëÿðèíè îõóéóì. ùÿðýàù ìÿí àäûìû éàçû÷û ãîéìóøäóìñà âÿ áó. îíóí þçöíöí þçö èëÿ òÿêáÿòÿêëèéèíè ýþðÿ áèëèì. áèëìèðäèì. äåéèð éàõøûäûðëàð. ëàéëàðûí àëòûíäàí ÷ûõàðà áèëèì (íåúÿ êè. áóéóðóí. ìÿíèì àíàì îíóí øÿêèëëÿðè ÷ûõìûø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëÿðäè. îíà ýþðÿ? áÿëêÿ áöòöí ÿúëàôëûãëàð ùÿìèí àäàìû áàøà äöøÿíÿ ãÿäÿðäèð?). þç «ìÿí»èíäÿ áÿðàÿòëÿðèíè òàïûì (íÿ ö÷öí áþùòàí àòìûøàì? íÿ ö÷öí ãàðàëàìûøàì? íÿ ö÷öí áèð øåé äåéèá. èêèìèç äÿ éàçû-ïîçó èøè èëÿ ìÿøüóë èäèê.. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. ñîí èéèðìè áåø èëäÿ ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí öçäÿ îëàí áó úÿùÿòëÿðèíè éàõøû þéðÿíìèøäèì: ìöõòÿëèô ÿäÿáè ìÿúëèñëÿðäÿ ýþðöøöðäöê. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíè òàïìàëûéäûì. îíëàðû îõóéóì âÿ îõóäóì äà. áèð ÿäÿáè ìöùèòäÿ éàøàéûðäûã (éàø ôÿðãèíÿ áàõìàéàðàã).. àììà ìÿíèì áöòöí áó úÿùäëÿðèìäÿí ùå÷ áèð øåé ÷ûõìûðäû (ùÿòòà áèð äÿôÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí áöòöí êèòàáëàðûíû ãàáàüûìà éûüûá þçöìö ìÿúáóð åòäèì êè. ùÿð ùàëäà. ìÿí éàðûì ñààò äà îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëà áèëìèðäèì âÿ áó. áàøãà øåé ôèêèðëÿøèðÿì âÿ åäèðÿì? âÿ ñ. èíäè ìÿòëÿáÿ êå÷ÿúÿêäè. íÿ âàõòñà ìöòëÿã Ôÿòóëëà Ùàòÿì áàðÿäÿ íÿñÿ éàçàúàüàì — ðîìàí îëàúàãäû. îíóí ýþçëÿðè èëÿ äöíéàéà áàõà áèëèì. ìÿí êèìèí îüëóéàì (áÿëêÿ äÿ àòàìû ÷îõäàí éàäûíäàí ÷ûõàðûá. — ×îõ ñàü îëóí. åøèòäèéèì áöòöí ãàòëàðûí. àõû. íåúÿ äåéÿðëÿð. éàëàí éîõ. ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. äöíéàäà.). Ìÿí áÿçÿí úöðáÿúöð ùàäèñÿëÿðëÿ áàüëû þçöìö Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éåðèíÿ ãîéóðäóì. öðÿéèìëÿ ùèññ åäèðäèì êè.. ÿëáÿòòÿ.. Ìÿí áèëèðäèì. îíó áàøà äöøöì. íÿ îëàúàãäû. ÷öíêè. öìóìèééÿòëÿ. áàøëàíüûú èäè. äöíéàäà ÿúëàô àäàì éîõäóð. ùÿéÿúàíëàðûíû ýþðöì âÿ îíó áàøà äöøöì.. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìè ýþðäöéöì. ìÿí áóíó áàúàðìàëûéäûì. ùå÷ êèì þçöíö ÿúëàô ùåñàá åòìèð (áÿëêÿ. èêèìèç äÿ. èñòÿéèðäèì êè. àììà î ÿñÿð î âàõò éàçûëàúàãäû êè.. ïèñ äåéèëëÿð.òóëëà Ùàòÿìèí áåéíèíèí è÷èíÿ ñàë. — Ñÿíè íàðàùàò åòìÿäèì êè? — Õåéð. 537 . îíóí þç äàõèëèíäÿ. þçöì ö÷öí àøêàð åòìÿëèéäèì. ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè — âÿ î êèòàáëàð äà ìÿíÿ ìöÿëëèôè ùàããûíäà áèëäèêëÿðèìäÿí áàøãà áèð øåé äåìÿäè). ìÿíÿ ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ ÿçàá âåðèðäè. îíóí þç äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûì. — ßñìÿð ãûçûìûçäàí óøàãëàðû õÿáÿð àëäûì.). Áóíëàð ùàìûñû. îíóí ùèññëÿðèíè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí î êèòàáëàðû äà òàìàì éàëàí èäè — ùÿð ùàëäà. àðõåîëîãëàð éåðè ãàçûá ñàõñû áèð ãàá ÷ûõàðûðäûëàð!). àéäûí ìÿñÿëÿäèð. áöòöí çåùíèìëÿ. ùÿãèãÿò èäèñÿ.

äåéèð.. ìöùàðèáÿäÿí àòîíäàí ïèñ áèð õÿáÿð ýÿëñÿ. «Éîõ». àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç.. åïèê ÿñÿðëÿð 538 . ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã.») õöñóñè úèää-úÿùäëÿ ùàçûðëàøà-ùàçûðëàøà äåäè êè. ãûç òÿðÿô ýþðñöí êè. äàéûí äà îëìàñà. áÿëêÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿñÿí åë÷è ýåäÿ? Ýåäÿð?» Àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ ãóðóéóá ãàëäûì. òÿê ãàëñàí ñÿí. ßëÿêáÿð. — ßëÿêáÿð. àììà ÿí õÿúàëÿòëèñè èñÿ áóäóð êè. õåéèð ýÿëìÿç.. ÷îõ ýþòöð-ãîé åëÿéÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí àíàì äåäè: «— ßëÿêáÿð.. ãîé ýþðñöíëÿð êè. — Ùÿ. åøèäèðñÿí ìÿíè. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. ìÿíèì äÿ áàøûìà áèð èø ýÿëñÿ. åë÷è ýþíäÿðìÿê ëàçûì îëäó âÿ î çàìàí àíàì áöòöí þìðöíöí àðçóñó îëàí áó ùàäèñÿëÿðÿ («— Áèðúÿ ñÿíèí òîéóâó ýþðÿéäèì. áèð-èêè íÿôÿðè äÿ éàíûíà ñàëûá ýåäèá ìÿíèì åë÷èëèéèìè åëÿäè. ýåäèá óòàíà-óòàíà. ìÿí ñÿíè ùÿìèøÿ áèçèì èñòåäàäëû éàçû÷ûëàðûìûçäàí áèðè ùåñàá åòìèøÿì âÿ ùÿìèøÿ ñÿíèí ýÿëÿúÿéèíÿ õöñóñè öìèäèì îëóá.. ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. åâëè èäèì âÿ ìÿíèì ùÿéàòûìûí ÿí ÷îõ õÿúàëÿò ÷ÿêäèéèì áèð ùàäèñÿñè äÿ áóíóíëà áàüëû èäè. ßëÿêáÿð?». êèìëÿ ãîùóì îëóðëàð âÿ áèð ìöääÿò êå÷ÿíäÿí ñîíðà.î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). åâëÿíìÿê ìÿñÿëÿñè îðòàéà ÷ûõäû. — èëëÿð òåç ýÿëèá ýåäèð. øÿð äåìÿñÿí. î âàõòëàð êè. äèëèì ãóðóñóí. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. äèëèì-àüçûì ãóðóñóí.— ýöëäö. èøäè-øàéÿä. áèðúÿ íÿâÿ ýÿçäèðÿéäèì ãóúàüûìäà. «—ßëÿêáÿð..». — äåäèì. — ýöëäö. Ùÿìèí ýåúÿ ñþùáÿòèíäÿí ñîíðà ÷îõ èëëÿð êå÷äè. áèëèðñÿí êè. äàé áàøãà ùå÷ íÿ èñòÿìèðÿì Àëëàùäàí!. ùÿëÿ úÿáùÿäÿí àòàìûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëìÿìèøäè âÿ äàéûì äà áèçè ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öðòìÿìèøäè. — ãîðõìàñàç. Àíúàã ùÿðäÿí òÿÿññöô åëÿéèðÿì êè.. öðÿéèìèçäÿêè î ãîðõó âÿ íèýàðàí÷ûëûãëà ìöùàðèáÿ èëëÿðèíè áèð ãàðíû àú. áèð ãàðíû òîõ éàøàéûðäûã. ßëÿêáÿð. êèø-êèøëÿð îëñóí. ýåúÿ àíàì áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá ÷àðïàéûíûí öñòöíäÿ îòóðäó: «—Éàòìûñàí. éàõøû ãóëàã àñ ìÿíÿ. éåíÿ äåéèðÿì. ìÿíèì éàçûì-ïîçóì ÷àï îëóíìàüà áàøëàäû âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ ßñìÿðëÿ ðàñòëàøäûã. åë÷èëÿð ùþðìÿòëè àäàìëàð îëìàëûäûðëàð. ïþðòöðñöç. ãóøãàíàäëûäûð. Ìÿí èéèðìè èëäÿí àðòûã èäè êè.. ßëÿêáÿð áàëà. Åëÿ áèë äöíÿí èäè ñèçÿ àèëÿ ãóðìàüûìûç. Åéáè éîõ. ñÿí êèìñÿí. Àëëàù åëÿìÿìèø. — o ýöëäö. äöç äåéèáëÿð. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. ñÿí áþéöê ìÿíÿâè-ÿõëàãè ïðîáëåìëÿð ãîéàí ðîìàíëàð ÿâÿçèíÿ. ãûçàðà-ãûçàðà áó õàùèøè åëÿäèì âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áþéöê áèð ðóù éöêñÿêëèéè èëÿ áó èøÿ ðàçû îëäó («—Äöçäöð.— Èëëÿð áåëÿäèð äÿ. èøäè øàéÿä. ùå÷ âàõò. ùå÷ âàõò ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí áèð êþìÿê èñòÿìÿ!. ùÿëÿ î óçàã èëëÿðäÿ.

éÿíè î ãÿäÿð ÿùÿìèééÿòñèçäèð êè. Äöçäöð. ùèññÿ äÿ ãàïûëìàã îëìàç äÿ. êèòàáûí òÿðòèá÷èñè ñÿíñÿí. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. — Íÿ îëóá.»).. Ñÿôòÿð Ìÿñóìóí êèòàáûíû ýÿòèðìèøÿì. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì? (Áÿëêÿ ìÿíäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãàðøû óøàãëûã ÷àüëàðûíäàí ýÿëÿí áèð ãÿðÿç÷èëèê.. — Ùÿ. ãàíëû-ãàäàëû èëëÿð èäè äÿ. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí.. íÿ äÿ áîçóíà... Çàëûì îüëó î Ñÿôòÿð Ìÿñóì. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. Áàõûá ýþðöðÿì êè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí çàêóñî÷íóëàðäà èäè. áó ñþçëÿðè äåìÿçäèì. èíäè úèääè ñþùáÿò ýåäèðäè âÿ ìÿí áó ñþùáÿòèí ìÿíàñûíû áàøà äöøöðäöì. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäóð. íÿéäè îíóí àäû? Ùÿ. ýóéà êè. Âàõòûíà ùàéûôûí ýÿëìèð? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éàâàøéàâàø åëÿ áèë êè. åé ýöë.. Ìèðçÿ éàçûá êè.. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. ãÿçÿëëÿðèíäÿ. áó äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí áèð úÿùÿòè èäè. àäàìëàðûí àäûíû áèëÿðÿêäÿí òÿùðèô åäèðäè. þçöíöí äÿ òàëåéè ôàúèÿëè îëäó.. — Àõû. ìöãÿääèìÿíè äÿ ñÿí éàçìûñàí. áó ýöí íÿøðèééàòäàí î êþùíÿ-ïàñìàíäà áèð øàèð âàð èäè.. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. Éàçûã è÷êè äöøêöíöíöí áèðè èäè. — äåäèì. áó. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. ãÿðÿçëè áèð êèí-êöäóðÿò âàð?) — Áàõ. ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. ýöëìÿê ùèññÿñè äàùà ãóðòàðìûøäû. Ñÿòòàð Ìÿñóì. Þçöí áàøà äöøöðñÿí äÿ.. þçöíö ÿëëè èëäÿí áÿðè àäÿò åòäèéè õèòàáÿò êöðñöñöíäÿ. — Àíúàã ßëÿêáÿð. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí àëòûíäàí ìèñðà-ìèñðà ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. âàõòûíû õûðäà øåéëÿðÿ ñÿðô åëÿéèðñÿí. ìèñàë ö÷öí. éàääàí ÷ûõûð. íÿ àüûíà áàõûðäûëàð. ùå÷ âàõò äà «çàêóñî÷íó»äà îëìàìûøäû) âÿ åëÿ áèë êè. ùàðàäàí òàïûá ÷ûõàðûðñûç íàôòàëèí èéè âåðÿí áó Ñÿôòÿð Ìÿñóìëàðû? — Ñÿòòàð Ìÿñóì. áó ñþçëÿð àüçûìäàí íå÷ÿ ÷ûõäû (Ôÿòóëëà Ùàòÿì þìðöíäÿ èéèðìè áåø ãðàì êîíéàêäàí àðòûã áèð øåé è÷ìÿçäè âÿ éÿãèí êè. Ìÿí î áÿäáÿõòè òàíûéûðäûì. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. ãîøìàëàðûíäà òÿá âàð. Äîüðóñó.. çàëûì îüëó!. («Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá... Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí îíñóç äà ãàðàøûí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà äàùà äà ãàðàëäû âÿ ùÿìèí 539 . éàõóä èäàðÿäÿêè áþéöê ìèçèí àðõàñûíäà ùèññ åäèðäè. — Ñèç îíóíëà áèð éåðäÿ çàêóñî÷íóäà îëìóñóç? Ñöêóò ÷þêäö.ÿâÿçèíÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. ÿéÿð ìÿí ñÿíèí éàðàäûúûëûã òàëåéèíÿ áèýàíÿ îëñàéäûì.

éÿãèí ãîðõäóì êè.äÿì î ãàðàëòû èëÿ èëàíûí éåðèíäÿ ãûâðûëûá áàøûíû äèê ãàëäûðìàñû.. éàõóä äà ýåäèá ñèíàãîãäà èøëÿìÿéÿ ùàçûðàì. ßëÿêáÿð. Äåéèá.. òÿáëè øàèð îëóá.èëàí òàìàì éàé êèìè éûüûëûá. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê òÿìèç îëñóí. î êèòàá Ñÿòòàð Ìÿñóìóí çàêóñî÷íû ñÿðýöçÿøòëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèð êè. éÿíè Ñÿôòÿð éîõ. ãÿçåò-æóðíàë ðåäàêñèéàëàðûíäà êè÷èê áèð èøèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè íàìèíÿ (ìèñàë ö÷öí: êèòàáëàðûíûí ùÿúìè áèð ÷àï 540 . ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè. áèðáàøà ìÿíèì öíâàíûìàäûð!.. Áèëèðñÿí äÿ.. Áàøà äöøäöí? Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí... èíäè èçàùàò âåðèðÿì... Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. — Ìÿíèì ñþçöì êèôàéÿò äåéèë. ýþð-ýþð. øåðëÿðè äèëèíäÿí äöøìöðäö. ìÿí åëÿ áó äÿãèãÿ ýåäèá ìîëëà îëìàüà. ÿëèíÿ ãÿëÿì àëûá îõóúó èëÿ ñþùáÿò åäèð. áèëèá êè. Ñÿòòàð (áó äÿôÿ Ñÿòòàð ñþçöíö õöñóñè âóðüó èëÿ äåäèì). óçàãáàøû ýöëöí áöëáöëäÿí øèêàéÿòèäèð äÿ! — Áÿñ... ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà.. Ùå÷ îëìàñà.) Ñÿòòàð (î äà áó àäû ìÿíèì êèìè õöñóñè âóðüó èëÿ äåìÿéÿ áàøëàäû) Ìÿñóìóí òàëåéè èëÿ áàüëû ñÿíèí éàçäûüûí î åéùàìëû àáçàñëàð.. õàëãû ñåâÿí àäàì èäè. áèð äÿôÿ îíóí øåðëÿðèíè éûüûá ÷àï åëÿòäèðìÿê ëàçûì èäè... Íÿøðèééàòëàðäà. áÿéÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí î áàëàúà êèòàáû èíñàíëàðûí öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàìàüûíà ìàíå îëóð? Éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìóí øèêàéÿòè.. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì (. ßëÿêáÿð? (ßëåéêöìÿ ñàëàì. Þçöíöç äåäèíèç êè.. ãîðõäóì. õàëãûí àðàñûíäà ïîïóëéàðäûð. îíëàð àõû. ùå÷ áèð èääèàñû äà îëìàéûá. ùà÷à äèëèíè ÷ûõàðûá áàõìàñû åéíè øåé èäè.. éàõóä êåøèø îëìàüà. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê êàìèë îëñóí. ýÿðÿê äöíéàíûí ÿí ïàê âÿ òÿìèç ìÿõëóãó îëñóí! Ùÿðýàù Àëëàù ìÿíèì î éåýàíÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿ.. — Áóíó îíà ýþðÿ ñîðóøóðàì êè. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì ÷àòûøìûð!.).. éà éîõ? — ßëÿêáÿð.. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû.. íÿ äåéèð!. áöòöí þìðöíö éàçûá. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.).äåéÿñÿí. öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàñûí!. ìöÿëëèìëèê åäèá.. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. XVIII ÿñð ôðàíñûç ìààðèô÷èëÿðè áèëèðñÿí íÿ äåéèá? Î èíñàí êè. êîð-êîð. îðàäàêû åéùàìëàð? — Ùàíñû åéùàìëàð? — Ñÿíèí ìöãÿääèìÿíäÿêè åéùàìëàð! (. àõû. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí è÷êè äöøêöíö îëìàüûíû ñèçäÿí áàøãà áèð àäàìäàí åøèòìÿìèøÿì. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.

éîõñà éîõ? Äîüðóäàí äà. áèð äÿôÿ. ÿëáÿòòÿ.âÿðÿãè àðòñûí. íÿ âàõòà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ åéùàìëàðëà äàíûøìàëûéûã âÿ ùÿðýàù ìÿí.. ñà÷û-ñàããàëû àüàðìûø áèð àäàì (éàçû÷û!) þìðöìöí àõûðûíà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ áåëÿúÿ åéùàìëà äàíûøàúàüàìñà (âÿ öìóìèééÿòëÿ.. åëÿ äÿ éîçñóíëàð. — Úàìààò îáûâàòåëäèð. — Ùÿãèãÿò íåúÿäèðñÿ. ïþðòöðñöç. ùå÷ êèìèí (î úöìëÿäÿí äÿ ìÿíèì) àüëûíà ýÿëìÿéÿí áèð òÿäáèð ôèêèðëÿøèá òàïàúàãäû. ßñìÿð ÿëèíè äîäàãëàðûíà âóðà-âóðà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿéèðäè êè. éàäûíûçà ýÿëèð. ßëÿêáÿð!. íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäèì. — ýöëäö. î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»).) Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãóëëóã ýþñòÿðìÿê èñòÿéÿí î ãÿäÿð éàçûã àäàìëàð âàð èäè êè. — Ñÿí ùÿëÿ óøàãñàí. éàõóä èêè îòàüû ö÷ îòàüà äÿéèøäèðìÿêäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì îíëàðà êþìÿê åëÿñèí. àììà ùÿðýàù ùÿãèãÿò ëàï íèñáèäèðñÿ äÿ. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. («Äöçäöð. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. Åéáè éîõ. òåëåôîí ïèñ èøëÿéèð. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. — ãîðõìàñàç. Î ìöðÿêêÿá äþâðöí. — Ùÿãèãÿò ÷îõ íèñáè ìÿôùóìäóð. ìöùàðèáÿ âàõòû 541 . éàõóä ìÿãàëÿëÿðè æóðíàëäà ö÷ íþìðÿ ÿââÿë ÷àï îëóíñóí. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. îíäà íÿ èñòÿéèðÿì? íèéÿ éàçûðàì? âÿ íåúÿ éàçàúàüàì? — ßëÿêáÿð áàëà. äàíûøìàéûì. ñóñóì. — Áàõ. éàøû ÿëëèíè êå÷ÿí. ñîíðà òàìàì à÷ûã-àøêàð áèð ùÿäÿ-ãîðõó ùèññ îëóíàí î ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ: — Íÿ äåäèí? — ñîðóøäó. Ñÿí î èëëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí þéðÿíìèñÿí. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç.— ýöëäö. þçöìö ÿëÿ àëûì. ñÿíèí î àáçàñëàðûíû íåúÿ éîçàúàãëàð? — ñîðóøäó. éàðàäûúûëûã åçàìèééÿòèíÿ ýþíäÿðñèí âÿ ñ. ìÿí èñÿ î èëëÿðäÿ éàøàìûøàì. — ýöëäö. áó äàùà ÿñë Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. ÿââÿë-àõûð áèð äÿôÿ ìÿí þç ùÿãèãÿòèìè Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿ áèëÿðÿì. Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðëÿ). î èëëÿðèí ÿäÿáè ïðîñåñèíäÿ èøòèðàê åòìèøÿì. Ìÿí òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëûá ÿçàáëàð ÷ÿêÿíäÿ ñÿí ùàðàäàéäûí? — Î áþéöê ñòîëëàðûí àðõàñûíäà ÿçàáëàð ÷ÿêèðäèç? Ôÿòóëëà Ùàòÿì ñóñäó. Èíäè äÿ éÿãèí Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ìÿíèì ÷àïà ùàçûðëàäûüûì î áàëàúà êèòàáû èëÿ áàüëû ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãóëàüûíà ïû÷ûëäàìûøäûëàð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ. î çèääèééÿòëè äþâðöí áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòèíè öðÿéèìäÿ ÷ÿêìèøÿì..

î ñþçëÿð íÿ ö÷öí ìÿíÿ î úöð òÿñèð åòäè? Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ßñìÿð éàëíûç èíäè ÿëèíè àüçûíäàí ÷ÿêèá: — Ñÿí íåéëÿäèí?! — äåäè. Õàíûì õàëà þìðöíäÿ ùå÷ âàõò (ùÿòòà î éåêÿ ÿëè î úöð éöíýöëëÿøÿíäÿí ñîíðà äà!) ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí Èáàäóëëà áèçèì äàëàíäà êèøèëèê åäèðäè. Éîõñà êè. õàðàá îëìóøäó. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. — äåäèì. ãûøãûðà. ñåâèíúñèç áöðêöëö áèð éàé àõøàìû Õàíûì õàëàíûí àíàìà äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí èíäè ùèðñäÿí äàùà äà ãàðàëìûø ñèôÿòè. ìÿí ùÿìèí ùàäèñÿíè ùà÷àíñà ßñìÿðÿ äàíûøìûøäûì). XXXVI Êö÷ÿìèç... êèíëÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè. ôÿðÿùñèç. ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèí ùÿäÿëè-ãîðõóëó ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ ñþçëÿðè áèð-áèð äÿãèã òÿëÿôôöç åäÿ-åäÿ: — ßëÿêáÿð. Ùÿòòà ìÿíèì àðâàäûì äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ãîðõóðäó.. áöòöí ñèôÿòè éåíÿ äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ òåëåôîíóí äÿñòÿéèíäÿí åøèäèëÿí î ôûñûëòû èëÿ. Áèð íå÷ÿ àí ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë òåëåôîí. î àëòû îüóëóí íè542 . öðÿéèíèí àüðûñûíû à÷ûá úàìààòûí ýþçöíöí ãàáàüûíà òþêìÿçäè.. ìÿí î ôûñûëòûíûí. ÿëè èëÿ àüçûíû ñûõûá éåðèíäÿ äîíóá ãàëìûøäû (éàäûìà ýÿëèð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿñòÿéè àñäû. äÿðäèíè-ñÿðèíè äàíûøà-äàíûøà öðÿéèíäÿêè î àüðûíûí ýþéíÿéè èëÿ úàìààòûí äà ýþçöíöí éàøûíû àõûòìàçäû. — äåäè. — Ìÿí ñÿíèí ö÷öí áèð ñòÿêàí ñó äåéèëÿì êè. Àíàì ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ùàããûíäà áàøãà àðâàäëàðà. î õûøûëòû èëÿ áó ñèôÿò àðàñûíäà áèð îõøàðëûã.. äèíèá äàíûøìûð. äàëàíûìûçûí ãàáàüû òàìàì «ïîëóòîðêà»ñûç âÿ î àâòîáóññóç ãàëàíäàí ñîíðà.Ìóõòàðýèëÿ ãîíàã ýÿëìèøäèíèç? Îíäà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíè ìÿí âóðóá ñûíäûðìûøäûì!. éàõûíëûã âàð èäè. äîüðóäàí äà. úöðáÿúöð ôûñûëòû. õûøûëòûíûí øÿêëèíè ýþðöðäöì. — Ìóõòàð êèìäèð? — Ñÿòòàð Ìÿñóìëà áèð êö÷ÿäÿ éàøàéûðäû. î âàõò êè.. áèð àç öðÿéèíè áîøàëäà. áÿçÿí äÿ þçö þçöíÿ äåéèðäè: «—Ùå÷ îëìàñà áèð àç àüëàéà. õûøûëòû åøèäèëèðäè âÿ åëÿ áèë êè. áèðíÿôÿñÿ áàøûíà ÷ÿêÿñÿí! — Áèëèðÿì. ùÿéÿòèìèç êèìñÿñèçëÿøÿíäÿí ñîíðà. äàëàíûìûç éåòèìëÿøÿíäÿí.. ßñìÿð äàùà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿìèðäè.

êÿäÿð áöðöéöðäö.. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ þç åâëÿðèíÿ ãàëõäû. Àüàðÿùèìñèç. úàâàíëàðû ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. Õàíûì õàëàíûí òÿê ãàëìàüû.. — äåäè. Àäèëñèç. Ãîúàñûç. — Àëëàùûí êþìÿêëèéèéíÿí ùàìûñû ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðûá ýÿëÿúÿêëÿð!. àíàì Õàíûì õàëàíû áàøà äöøìÿäè âÿ Õàíûì õàëà þçö äÿ áèëäè êè.. ÿçèðäè. Ìÿí äàëàíûìûçûí äèáèíÿ. — äåäè. ñåâèíúñèç. êèìÿñèçëèéèíäÿ äÿ áèð ÐÀÙÀÒËÛà ýþðäöì. î õàðòóòóí ýþçÿë ÷àüëàðûíäà óøàãëàðëà êþìÿêëÿøÿ-êþìÿêëÿøÿ áóðà ýÿòèðäèéèìèç âÿ èêè ýöí äàëáàäàë éàüûø éàüäûüû ö÷öí ùÿëÿ äÿ íÿì îëàí «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóì. áóíëàðû þçöìÿ ýöíàù áèëèðÿì. ßáäöëÿëèñèç. î äÿì ìÿí ùÿòòà êö÷ÿìèçèí. ÷öíêè ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. Õàíûì õàëà áèð ìöääÿò äÿ àíàìà áàõäû. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè. Ñîíà. ìÿíèì þçöìöí þçöìäÿí çÿùëÿì ýåäèðäè. î êÿäÿðèí þçöíäÿ äÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè. îéóí à÷äû áàøûìûçà!. — áó ðàùàò ýöíëÿðè êè. ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. — Úÿôÿðñèç. àììà Õàíûì õàëà áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐÈ þçöíÿ ðÿâà áèëìèðäè. Úÿáðàéûëñûç. Êþïÿéîüëóíóí òàõòû òàáóò îëñóí. ìÿí èñÿ áóðàäà ÐÀÙÀÒ éàøàéûðäûì. àíàì Õàíûì õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. þçö þçöíäÿí óòàíìûøäû. — óøàãëàð êè. Àíàì: — Ñÿí þçöâö öçìÿýèíÿí. Àäàì öðÿéè äþçÿð áóíà áÿéÿì?».ýàðàí÷ûëûüûíû äà ñàëûá öðÿéèíÿ. áèð ñÿñ åøèäÿí êèìè. Î íÿì «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóüóì ùÿìèí áöðêöëö éàé 543 . þçö þçöíÿ íèôðÿò åäèðäè. ìÿíèì öðÿéèìè ãöññÿ.. áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐ Õàíûì õàëàíû ñûõûðäû. àììà ÿñëèíäÿ î ãöññÿíèí. Õàíûì õàëàíûí î íèýàðàí÷ûëûüû. ìÿí ùå÷ âàõò áó úöð ùèññ éàøàìàìûøäûì. Èáàäóëëàíûí êÿñäèéè î õàðòóò êþòöéöíöí éàíûíà ýåòäèì. ùÿéÿòèìèçèí î éåòèìëèéèíäÿ. Ùèòëåðèí þëöá-þëÿíëÿðèíèí ýîðóíà èòèí ïîõó!. ìÿí áóðäà éàøàéûðàì.. ñîíðà íàçèê äîäàãëàðûíû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ: — Ñîíà. Ùÿìèí ôÿðÿùñèç. — äåäè. ÷öíêè ìÿí úÿáùÿäÿêè àòàì êèìè þëöìÿ ýåòìèðäèì. î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö þçöíäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêìèøäè. ùàìûäàí (áÿëêÿ åëÿ þçöíäÿí äÿ!) ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè ùÿìèí íèýàðàí÷ûëûãëà ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõìàüû àíàìû ÿìÿëëè-áàøëû éàíäûðûá-éàõûðäû. ðàùàòëûã âåðìèðäè. î þëöì-äèðèìèí è÷èíäÿäè. äàëàíûìûçûí.. îðäàäû. áöðêöëö éàé àõøàìû èñÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíè áèð íå÷ÿ àí àíàìûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ äèêäè. àíàì îíó áàøà äöøìÿäè. óøàãëàð êè. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë.. àììà î äÿì áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. éÿùÿðè ãàííàí äîëñóí îüðàøûí. þçöíöí þçöíÿ éàçûüû ýÿëìèøäè. — äåäè.

éàøûëëûüûíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. î êþòöéöí äàëàíûí äèâàðûíà éàõûí áèð êöíúöíäÿ áèòìèø áèð äÿñòÿ êþòöê ýþáÿëÿéè ýþðäöì. Äàéûì òÿõìèíÿí áèð èë ÿââÿë ùàðàäàíñà áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüû òàïûá áèçÿ ýÿòèðìèøäè âÿ î áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüûíû àíàì äîüðóäàí äà. ùÿìèøÿ îéóíëàðûìûçûí ìÿñêÿíè îëàí áó áàëàúà éåð — äàëàíûìûçûí äèáè. Ìÿíèì éàøûë áèð ìàéêàì âàð èäè. Èáàäóëëàíûí êå÷ÿí èë èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðëà êÿñäèéè î ýþçÿë õàðòóòóí éîõëóüóíà äàùà ùàìûìûç þéðÿøìèøäèê. Ìÿí íÿì «êóáèê»èí öñòöíäÿ îòóðóá ÷îõ êÿäÿðëè áèð éàäèýàð êèìè. áöòöí ôèêèðëÿðèì áàøûìäàí ó÷óá ýåòäè. éåòèìëèéèíèí ýþñòÿðèúèñè èäè. äåéèðäè êè. êèìñÿñèçëèê éîõ. î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø î áþéöê êþòöéÿ áàõûðäûì âÿ áèðäÿí åëÿ áèë êè. âàãîí ãîõóëó î áÿðÿêÿòëè ùÿñèð çÿíáèëè åâèìèçÿ äîëó ýÿòèðÿíäÿ. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíà ãóëàã àñìûðäûã âÿ î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø ùÿìèí èðè êþòöéöí ÿòðàôûíû áó áèð èëèí ÿðçèíäÿ îò áàñìûøäû. ýþðöíöð. éÿíè ùÿìèí ìàéêà ùà÷àíñà éàøûë îëìóøäó. áàëà÷à àðàêÿñìÿìèçäÿ àòûëûá ãàëìûø î ùÿñèð çÿíáèëÿ áàõäû. àòàìûí ñÿôÿðëÿðèíè õàòûðëàäû. äèäèëìèø éåðëÿðè î ãÿäÿð ýþçëÿìèøäè êè. ùÿòòà õàðòóòó êÿñÿí âÿ áó êÿäÿðëè éàäèýàðû ãîéóá ýåäÿí î èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðû äà éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ î àüàú ýþáÿëÿéèíèí èðèëè-õûðäàëû ùàìûñûíû éûüûá éàøûë ìàéêàìûí ÿòÿéèíÿ äîëäóðäóì. Àíàì î ýþáÿëÿêëÿðè øèò éàüäà ñîüàíëà ãîâóðóðäó. àù 544 . ýþçöíöí èøûüû êèìè ãîðóéóá ñàõëàéûðäû. àììà ùÿìèí áöðêöëö éàé àõøàìû àíàì äà. ùÿìèí ÐÀÙÀÒËÛà éåéèá. éîõ åëÿéèá. äàùà äîüðóñó. ñîíðà êöðÿí ïèøèê äÿ þëäö âÿ áó éåðëÿðÿ ùå÷ áèð èíñ-úèíñ àéàüû äÿéìÿäè. ãÿôèëäÿí àéûëäûì. åëÿ áèë êè. ìàéêàëûüûíäàí áèð øåé ãàëìàìûøäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. íèýàðàí÷ûëûã äà éîõ.àõøàìû Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î ãàðà ýþçëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí î ãàðà ýþçëÿðäÿ äàùà ÿââÿëêè çàáèòÿíè ùèññ åòìÿäèì. ùÿðäÿí ìÿí ùÿìèí çÿíáèëäÿí êþòöê ýþáÿëÿéè äÿ ÷ûõàðûðäûì: àòàì Ðóñèéàíûí ñòàíñèéàëàðûíäàí àëûá ýÿòèðèðäè. Àòàì ñÿôÿðëÿðÿ ýåäÿíäÿ. ýþáÿëÿêëÿðèí è÷èíäÿ ÿí ñàëàìàòû áó ýþáÿëÿêäèð. öñòöíÿ éóìóðòà âóðóðäó âÿ ìÿí äÿ î ýþáÿëÿê ÷ûüûðòìàñûíû ÷îõ õîøëàéûðäûì. áàõ. Áèðäÿí-áèðÿ ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìÿäèì. äàùà ýåúÿëÿð áóðàäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá î òöòÿéÿ ãóëàã àñìûðäûã. ñîíðà î ãÿäÿð úûðûëìûøäû. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î çàáèòÿíè àúëûã éîõ. òÿêúÿ êöðÿí ïèøèê ýÿëèá áóðàëàðäà äîëàøûðäû. äèäèëìèøäè êè âÿ àíàì äà î úûðûëìûø. èíäè áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éèéÿñèçëèéèíèí.

Ìÿí î ýþçÿë ãîõóñó áöòöí ÿòðàôà éàéûëìûø î èñòè áîøãàáû àíàìäàí àëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. èñòÿéèðäèì êè. Õàíûì õàëà äåäè: — Éàäûâà ýÿëèð. Õàíûì õàëà àéàãëàðûíû àëòûíà éûüûá òàõòäà îòóðìóøäó.. ñîíðà î øÿêëÿ îõøàéàí Ãîúàíû éàäûìà ñàëäûì. Õàíûì õàëà ìÿíè òÿðèôëÿéÿúÿê. èñòè áîøãàáû ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóì âÿ àíàìûí äåäèéè ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà äåäèì. — «Àëëàù áàèñèí åâèíè éûõñûí!» — äåäè âÿ ùÿìèí ýöíÿáàõàí éàüûíäàí áèð àç òàâàéà òþêöá ýþáÿëÿéè ãûçàðòäû.. áèð äÿôÿ áèçÿ ßíçÿëè áàëûüû ýÿòèðìèøäöí?. ßëÿêáÿð.. áèð ñþç äåìÿäè. Õàíûì õàëà òàõòäàí äöøöá ìèçèí éàíûíà ýÿëäè. ñûíûá ÷èëèê-÷èëèê îëà áèëÿð. åéíè çàìàíäà ÷îõ éàõûí ùàâàíû åøèäÿ-åøèäÿ ßäèëÿíè éàäûìà ñàëäûì âÿ î âàõò Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøû èíäè ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ òÿêúÿ Àáóçÿðäÿí þòðö àõìûðäû. ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàäûìà ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû äà õàòûðëàäûì. ñîíðà îòàãäà äèâàðäàí àñûëìûø Àáóçÿðèí øÿêëèíè éàäûìà ñàëäûì (Àáóçÿðèí î øÿêëè äÿ øöøÿíèí àðõàñûíäà èäè).. Ìÿí øöøÿáÿíäèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûì âÿ áèëìèðäèì êè... Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. þçöìöç äîéóíúà éåìèøèê.. áèð êèìñÿñèçëèê ñÿôÿðèíÿ ÷ûõûá âÿ Õà545 .÷ÿêäè.. àììà ýöëöìñÿäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áÿëêÿ äÿ ýþçëÿéèðäèì êè. ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóüóì î èñòè ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. þçöí éûüìûñàí ýþáÿëÿéè. Áàëàêÿðèì òöòÿê ÷àëäû âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíäÿ ÷àëûíàí î óçàã.. Íÿäÿíñÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. Äåíÿ êè. íÿ åäèì. ñîíðà òÿí éàðûéà áþëöá èêè áîøãàáà ÷ÿêäè âÿ áîøãàáûí áèðèíè ìÿíÿ óçàäûá î áöðêöëö éàé àõøàìû äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñþçëÿðèíè äåäè: — Àïàð àðâàäà. ýþçëÿðè äîëäó. éåíÿ ýöëöìñÿäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ î ýöëöìñÿìÿäÿ øöøÿ êèìè áèð øåé ýþðäöì. ßëÿêáÿð. éåíÿ áîøãàáäàêû ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. Äåíÿ êè. Õàíûì õàëà áó ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû èñòè-èñòè ìÿíèì éàíûìäà éåñèí. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç áèð éåòèìëèê. éÿíè êè. ìÿíÿ áàõäû. éàäûìà ýÿëèð âÿ äîüðóäàí äà.. äóðäóüóì éåðäÿ — áåëÿúÿ ýþáÿëÿê òàïäûüûì ö÷öí ìÿíèì éåðèìÿ ñåâèíÿúÿê? áèëìèðÿì.. òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè éóõàðû ãàëõäûì. ñîíðà äà áèðäÿí-áèðÿ åëÿ áèë êè. î ýþç éàøëàðû èíäè ùÿì äÿ ßäèëÿäÿí þòðö àõûðäû. Õàíûì õàëàíûí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ íÿñÿ øöøÿ êèìè áèð øåé âàð. — Õàíûì õàëàíûí áèðèíúè âÿ àõûðûíúû äÿôÿ ýþðäöéöì ýþç éàøëàðûíû.. î.

— äåäèì.... Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìà. àììà ìÿíèì áöòöí òöêëÿðèì áèç-áèç îëìóøäó. ßëÿêáÿð. Úÿôÿð äÿ ýÿçäèðÿúÿê ñÿíè ìàøûíäà. ìÿíÿ áàõàí ýþçëÿðè ùàðàñà ÷îõ óçàãëàðà äèêèëèá âÿ áó ñþçëÿðè äÿ Õàíûì õàëà ìÿíÿ äåìèðäè. äöçäö. êÿíäÿ. — Ñîíðà: — Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìàýèíÿ. ßëÿêáÿð.. îíëàðû. ßáäöëÿëè. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíè äÿùøÿòëè áèð ãîðõó áöðöäö êè.. Àüàðÿùèì äÿ.. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. Ìÿí ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàã. áèðäÿí Õàíûì õàëà äÿëè îëàð. — äåäè. — Ñîíðà äåäè: — Ùÿ.íûì õàëàíûí ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿêè î èêè äàìëà ýþç éàøû ìÿùÿëëÿìèçèí àðäûíúà àòûëìûø ñóéóí äàìëàëàðûäûð. î ýþðöìëÿð. ñîíðà Õàíûì õàëà äà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû äöøäö. Ãîúàíûí. ùå÷ íÿ îëìàéàúàã îíëàðà... Ãîúà äà ñèçíÿí áèð éåðäÿ ýÿçÿð. Àüàðÿùèìèí ãàéûäûá ýÿëÿúÿéèíäÿí äàíûøûð. Õàíûì õàëà áèð äÿ: — Ùÿ. ßëÿêáÿð. áèð ìöääÿò äÿ êå÷äè. ñÿíè ùÿëÿ ìàøûíëà ÷îõ ýÿçäèðÿúÿêëÿð îíëàð. Õàíûì õàëà: — Ùÿ? — ñîðóøäó.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà úöðáÿúöð ýþðöìëÿð ýÿëèðäè âÿ ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áó ýþðöìëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì.. ßëÿêáÿð... — äåäè. Xàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè êèìè çÿèôëÿéèá. àëòûñû äà ãàéûäûá ýÿëÿúÿê.. àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá åâèìèçÿ ýåòäèì âÿ áèð ìöääÿò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. Ìÿí òàíûéûðàì îíëàðû.. Úÿáðàéûëûí. Õàíûì õàëà ìÿíè ýþðìöð. Úÿáðàéûë äà. áÿëêÿ áóíó ýþíäÿðÿê ßëèàááàñ êèøèéÿ? Ìÿí: — ßëèàááàñ êèøè ÷îõäàí êþ÷öá ýåäèá êè. Ìÿí òàíûéûðàì àõû. Õàíûì õàëà ìÿíÿ áàõà-áàõà áó ñþçëÿðè äåéèðäè. àëòûñû äà. Àäèë äÿ ýÿçäèðÿúÿê. ßáäöëÿëèíèí. îíëàðûí ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàüûíäàí äåéèð. ùÿëÿ äÿ ìÿíÿ ìöðàúèÿò åëÿéÿ-åëÿéÿ Úÿôÿðèí.. Ìÿí. î òÿñÿââöðëÿð ìÿíèì áàøûìû àüðûäûðäû. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. ïèñ ýþðöð âÿ ùå÷ êèìèí áóíäàí õÿáÿðè éîõäóð. ßëÿêáÿð. óçàãëàðäàêû î àäàìëàðà äåéèðäè.. ÿëèíäÿ áàëàúà áèð áàüëàìà 546 .. Àäèëèí. äöçäö. ýÿëÿúÿêëÿð àëòûñû äà. Õàíûì õàëàíûí ìÿíèì ÷ûõûá ýåòìÿéèìäÿí ùÿëÿ äÿ õÿáÿðè éîõäóð. áåéíèìè éîðóðäó âÿ áó çàìàí Õàíûì õàëà î áèð áîøãàá ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõà-áàõà áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð... ßëÿêáÿð. — ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. áÿëêÿ äÿ áó øöøÿáÿíääÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäà äàéàíìûø þçöíÿ äåéèðäè: — Ñûõìà öðÿéèíè.

ãàðíûíäàêû áàëàñûíûí îëñóí. ÷öíêè úàìààò êàðâàíûí äÿâÿëÿðèíè î ñààò êÿñèá éåéèðäè. àéàüû éàëûí. î áèðè áàëàñû ãóúàüûíäà àúëûãäàí ãà÷ûðäû. ñîíðà î ýþðöíìÿìèø àúëûã áèð-áèðèíèí àðäûíúà î àðâàäûí ö÷ îüëóíó äà àïàðäû. úÿìè áèð áàëàñû ãóúàüûíäà.. . Áàëàêÿðèì ùÿì ÷àëûðäû. ùÿì äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. áàøû à÷ûã áó êàðâàí éîëóíà äöøäö. ëàï àç êå÷äè êè. ÷öíêè î àú Øÿùÿðäÿ äÿâÿëÿðèí. Õàíûì õàëà î ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû ßìèíÿ õàëàéà ïàé àïàðûð. ïàé ýþíäÿðäèéèìèç ùÿìèí ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûäû.. áèð áàëàñû ãàðíûíäà. Øÿùÿðÿ àúëûã äöøäö. àúëûã îíëàðû éåíÿ þëäöðìÿéÿ áàøëàäû. ÷àëäû.Ýåúÿ ìÿí éåðèìäÿ ýþçëÿðèìè éóìóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû î óçàã âÿ åéíè çàìàíäà äà ÷îõ éàõûí ùàâàíû éåíÿ äÿ åøèòäèì âÿ î òöòÿê ÷àëäû. ãàëàí àúûíäàí ãûðûëäû âÿ èðè ýþçëÿðè ÷óõóðà äöøöá àúûíäàí èøûì-èøûì èøûëäàéàí. XXXVII Î àðâàä ö÷ ýöí-ö÷ ýåúÿ èäè êè.. — ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûí àøàüû áàøûíà òÿðÿô ýåòäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. ÷àëäû. áèð âàõò äîëó âÿ åùòèðàñëû áÿäÿíèíè òàðûìëàìûø àü äÿðèñè èíäè ñöìöêëÿðèíäÿí ñàëëàíàí î àðâàäûí äà ÿðè þç áîüàçûíäàí êÿñèá áàëàëàðûíà âåðäè âÿ þçö àúûíäàí ùÿëàê îëäó. åâ-åøèéèíÿ.. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ùÿéÿò-áàúàñûíà äÿéèøäèéè áèð ïàð÷à àðïà ÷þðÿéèíè ãîéíóíäà ýèçëÿòäè. î àú Øÿùÿðäÿí ÷ûõäû. àòëàðûí ùàìûñûíû êÿñèá éåìèøäèëÿð âÿ î àú Øÿùÿðÿ äàùà ùå÷ áèð êàðâàí ýÿëìèðäè. áóðàäàí ýåúÿýöíäöç êàðâàí êå÷ÿðäè. àììà èíäè òàìàì áîìáîø èäè. éàøû ùÿëÿ òàìàì îëìàìûø áàëàñûíû ãóúàüûíà àëäû. ñîíðà äà åëÿ áèë.âàð èäè — ìÿí áàøà äöøäöì êè. ãà÷àí áàøûíû ýþòöðöá ãà÷äû. áèð ìÿíçèëÿ ýÿòèðèá ÷àòäûðìûðäû âÿ äöíÿí ñÿùÿð àõûðûíúû ÷þðÿê ãûðûüûíû ãóúàüûíäàêû áàëàñûíà âåðäè.. ãóðòàðìàã áèëìèðäè. áèð áàëàñû äà ãàðíûíäà ãàëäû âÿ ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë áöòöí ÿìëàêûíà.. ëàï êè÷èê áèð ãûðûã äà þçö éåäè êè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. áîç áèð äöçÿíëèêäÿí êå÷èá-ýåäèðäè âÿ 547 . àúëûã îíëàðû éåíÿ ùàãëàäû. àììà êàðâàí éîëó åëÿ ùåé óçàíûá ýåäèðäè. Áó êàðâàí éîëó âàõòûéëà éîë÷ó èëÿ äîëó îëàðäû. Êàðâàí éîëó áîìáîø.

548 . àììà î àðâàä äà.. ãàðíûíäàêû áàëàñû äà ùÿìèí ýöíÿø ùÿðàðÿòèíè ùèññ åòìèðäè. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø î óøàüûí ÷ÿêäèéè ÿçàáû áöòöí öðÿéè èëÿ äóéóðäó. Öìèä.. åëÿ ùåé óçàíàí. ýöíÿ äöøäöì. íÿ ýöíàù åëÿäèì êè. óøàã îëàí-ãàëàí ýöúö èëÿ ñöäö òàìàì ãóðóìóø î äþøëÿðè ñöìöðöðäö. Òþêöì ãàí. äþøëÿðèíèí ýèëÿëÿðè ýþéíÿäÿ-ýþéíÿäÿ àüðûéûðäû. ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí áó êàðâàí éîëóíà áàõûðäû. ôÿëÿê. ÿââÿëëÿð ùå÷ îëìàñà áèð àç ãàí ýÿëèðäè áó äþøëÿðäÿí. ãóúàüûíäàêû î êþðïÿíèí áÿëÿéè àëòûíäà ãóðóìóøäó.. Ùàðà ýþòöðöì ãà÷ûì. ñÿí þëìÿ. Ãóúàüûíäàêûíà áàõäû: ìÿí þëñÿì ñÿíÿ ãóðáàí. èíäè äàùà ùå÷ ãàí äà éîõ èäè. ÿëèíè ãàðíûíà ñöðòöðäö. áöòöí è÷èíè. ßçèçèì. áó êàðâàí éîëó ÿââÿë-àõûð ùàðàñà áèð éåðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðòìàëû èäè.. éàøûì ñÿíè. ìÿí éàçûüàì... Ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãûçäûðûðäû. Êþëýÿäÿí ýöíÿ äöøäöì. áàøûìà ãÿçà ýÿëäè?. ÿëëÿðèíè èñÿ ùèññ åòìèðäè. î àðâàäûí ãóúàüûíäàêû óøàã äà. À áàøûì. Ñÿí äåéÿí ýöíÿ äöøäöì. ÿëáÿòòÿ. ÿëèíè ãàðíûíà åùòèéàòëà ñöðòöðäö êè. óçàíàí. àììà ùå÷ íÿ åäÿ áèëìèðäè. àíúàã áó êàðâàí éîëóíà èäè. áöòöí âàðëûüûíû éåéÿí áèð àúëûãäàí áàøãà. Åâèí éûõûëñûí. áÿòíèíäÿêè î óøàüû ñàêèò åëÿìÿê èñòÿéèðäè. Àðâàä áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéèðäè. áàøûíû òÿðïÿäèðäè âÿ àðâàä. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø óøàüû. î àðâàäûí äþøëÿðèíèí ãàïãàðà ýèëÿñèíäÿ äóç áàñûëìûø éàðà éåðè êèìè ýþéíÿéÿí. ÿëëÿðèíè. éàðà åëÿéèðäè.ùÿìèí äöçÿíëèêäÿ î ýþðöíìÿìèø ãóðàãëûãäàí ñîíðà. Î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëà äà àúëûã è÷èíäÿ èäè. ñöìöêëÿðè ÷ûõìûø áàðìàãëàðû ãàðíûíûí íàçèëèá ñàëëàíìûø äÿðèñèíäÿí î óøàüû ÿçìÿñèí... òÿïèê àòûðäû... Áÿëàëû áàøûì.. äàøà äþíìöøäö âÿ áèð äÿ êè. î éåðäÿ èíñàíëàð îëàúàãäû âÿ î éåðäÿ áèð òèêÿ ÷þðÿê îëàúàãäû. ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóéóá ñàðàëìûø ãàíãàëäàí áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. ùÿìèí àúëûã è÷èíäÿ î àðâàä è÷è áîø êèñÿ êèìè ñàëëàíìûø äþøëÿðèíè ãóúàüûíäàêû áàëàñûíûí àüçûíà âåðèðäè. úûçäàüûíû ÷ûõàðàí áèð àüðû âàð èäè: ùÿìèí óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó.... áàøûì ñÿíè. ÿëëÿðè åëÿ áèë êè. ñÿíè?. áÿòíèíäÿêè áó ùÿðÿêÿòëÿðèí ùàìûñûíû ùèññ åäèðäè. ùÿëÿ äîüóëìàìûø.

. àììà äèøëÿðè î êþòöéö ÿçÿ áèëìÿäè. Íåúÿäèð î éàí.. óøàüû éåðäÿí íåúÿ ýþòöðäö. þçö äÿ áèëìÿäè êè. Áó éàí çöëìÿòõàíàäûð. ãàðíûíäàêûíû äà Àëëàù ãàðüûéûá âÿ áèðäÿí-áèðÿ éöç òÿáèá äÿ ýÿëñÿéäè. Ñèíÿìäÿ éåð ãàëìàäû.. ×îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí î éàøûë äàüëàð. Ñÿí ùàðàìû äàüëàðñàí?. äàùà àõûðäû. äàüëàð. åøäè. î àðâàä ãóðóìóø ÿëëÿðè êèìè.. ýåòäè. áÿòíèíäÿêè î óøàüûí îëñóí. åëÿ áèë. äàüëàð?. àììà ãîðõäó êè. ãàðàòèêàí êþêöíöí çÿããÿòî àúûñûíû ùèññ åòìÿäè.. äàüëàð. óçàãäàêû î éàøûë äàüëàð ýþðöíìÿç îëäó âÿ î àðâàä áàøà äöøäö êè.. Ìÿíè ýþðúÿê àüëàðñàí. ãàðàòèêàíûí êþêöíö ÷ûõàðòäû. ýÿëèá î êîëóí éàíûíäà äàéàíìàã èñòÿäè. Àë ãàíà áîéàí. î àðâàäà áèð àç ýöú âåðäè. ýöíöí èøûüûíäàí áàøãà ýþéäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè âÿ áó âàõò ÷îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí éàøûë äàüëàð ýþðöíäö.. íåúÿ àéàüà ãàëõäû. î éàøûë äàüëàðû òóø òóòóá ýåòäè. éîëóí êÿíàðûíäà áèð àüàú ýþðäö. î 549 . óçàãäàí òàíûäû êè. î äàüëàðäà î òÿðÿôëÿðäÿêè ýþçÿë äöíéàíûí úöðáÿúöð ìåéâÿëÿðè âàð èäè. ñîíðà éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìÿñèí.. ãàðàòèêàíûí êþêöíö éåðÿ àòäû. àììà ãîðõäó êè. áèð àçûíû äà àüçûíäàí ÷ûõàðûá òîðïàüûí öñòöíäÿ ãîéäóüó î óøàüà âåðñèí. áèð àçû ãàðíûíà ýåòñèí. îíó äà.. ßçèçèì îéàí. áèð àç öìèäèíè àðòûðäû. àüçûíà àïàðûá ÷åéíÿìÿéÿ áàøëàäû êè. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéóá ãàðàòèêàí êîëóíóí êþêöíö åøèá ÷ûõàðòìàã èñòÿäè. íåúÿ äàüëàðñàí?. ñîíðà óøàüû éåðäÿí ãàëäûðà áèëìÿç. áàøà äöøäö êè. òîïà-òîïà áóëóäëàð ýÿëäè... ãóúàüûíäàêûíû äà. íÿ ãÿäÿð åëÿäèñÿ äÿ áèð øåé ÷ûõìàäû. áèð Àëëàù ãàðüûìûøà íÿ åäÿ áèëÿðäè? Ãàáàãäà.. äþøëÿðèíèí àüðûñûíû äà óíóòäó. Äàüëàð. àììà àéàãëàðû þçö þçöíÿ äàéàíäû.. áÿäÿíè þçö þçöíÿ ÿéèëèá óøàüû åùìàëëûúà òîðïàüûí öñòöíÿ ãîéäó.Àðâàä éîëóí êÿíàðûíäà áèð ãàðàòèêàí êîëó ýþðäö. Ýþéöí öçö òÿðòÿìèç èäè.. ÿëëÿðè þçö þçöíÿ ãàðàòèêàíûí äèáèíè åøäè. Àììà áèð àçäàí î òÿðòÿìèç ýþé äÿ òóòóëìàüà áàøëàäû. òÿçÿäÿí íåúÿ éîëà äöçÿëäè. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð èäè. áó.

äàùà ùå÷ âàõò áóðàäàí ãàëõà áèëìÿéÿúÿê. ÿáÿäè áèð çöëìÿòäèð. Î àðâàäûí çèíýèëäÿéÿ-çèíýèëäÿéÿ àüëàìàüû âÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüû. î çöëìÿò îíó äà þçö èëÿ àïàðìàüà áàøëàäû âÿ áó çàìàí î àðâàä þç àüëàìàüûíäàí. åëÿ áèë êè. áèð î óçàíäûãúà óçàíàí éîë èäè. äàùà ùå÷ âàõò î óøàüû ãóúàüûíà àëà áèëìÿéÿúÿê âÿ òàìàì òàãÿòñèç èíèëäÿéÿ-èíèëäÿéÿ àüëàìàüà áàøëàäû âÿ î àðâàäûí åëÿúÿ çèíýèëäÿìÿéè èëÿ. áèð î òóòóëìóø ýþé èäè. éåíÿ öðÿéèíäÿ öìèä éàðàíäû. áèð äÿíÿ äÿ ãîïóá äöøìöø çåéòóí òàïìàäû. òîðïàüûí öñòöíäÿ ãàëìûø î óøàüà äà ýöú ýÿëäè âÿ î óøàã äà áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäû. Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýÿòèðèá îíëàðûí öñòöíÿ ÷ûõàðòìûøäû. î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíè àõòàðäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíû åøèòäèêúÿ. êöðÿéèíè î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿäè âÿ òàìàì ÿìèí îëäó êè. åëÿ áèë..àüàú çåéòóí àüàúûäûð. ùÿìèí çöëìÿò éàâàø-éàâàø îíëàðû àïàðûð. Öðÿéèéóìøàã àäàì ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà äèçè öñòÿ éåðÿ ÷þêöá î àðâàäëà öçáÿöç îòóðìóøäó. äàùà ÿë àòìàäû. Áöòöí äöíéàäà ùå÷ êèì éîõ èäè. 550 . îíëàðûí àõûðûíúû ýöúëÿðè èëÿ àüëàìàãëàðûíà áàõûðäû âÿ þçö äÿ ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäàêû áó ìöñèáÿòÿ è÷èí-è÷èí àüëàéûðäû. àéàã àòìàäû. éåðÿ îòóðäó. äåìÿëè. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéäó. ùÿð òÿðÿôÿ áèð çöëìÿò ÷þêöðäö âÿ î àðâàä ùèññ åäèðäè êè.. áèð äÿ î àðâàä èäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà áàõûðäû. î àðâàäà áàõûðäû. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Öðÿéèéóìøàã àäàìà âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíà áàõûðäû. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. áó. àüàúûí öñòöíäÿ äÿ áèð äÿíÿ çåéòóí éîõ èäè. Àëëàùûí îíëàðà éàçûüû ýÿëìèøäè. Àëëàùûí öçö îíëàðäàí ùÿëÿ òàìàì äþíìÿìèøäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà. î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëàñûíû ñàêèòëÿøäèðäè. àììà äàùà óøàüû ãàëäûðà áèëìÿäè. î àðâàäûí ãàðíûíà. ãàðíûíäàêû áàëàñû èäè. Àü Äÿâÿ éîëóí êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû âÿ ñöêóò è÷èíäÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ î àðâàäà. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýþðÿí êèìè òàíûäû. áÿäÿíèíè äèê ñàõëàéà áèëñèí äåéÿ. éåíÿ òàãÿòñèç àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéÿ-ñöðöòëÿéÿ î çåéòóí àüàúûíûí éàíûíà ýÿëèá ÷àòäû. áó ÷þë-áèéàáàíäà áàøãà áèðèñèíè éîõ. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíäàí ñàâàéû äà áèð àüëàìàã ñÿñè åøèòäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã èäè âÿ î àðâàä èò êèìè çèíýèëäÿäèêúÿ. î àðâàä óøàüûíû éåðäÿí ãàëäûðûá éåíÿ éîëà äöøìÿê èñòÿäè. ýþçëÿðèíè à÷äû. àõûðûíúû äÿôÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàäû âÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðàí î çöëìÿòäÿí ÷ûõäû. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõûðäû.

äèçè öñòÿ éåðÿ äöøäö. — Àììà áó. áèðòÿùÿð þçöíÿ ýÿëäè.. — Ìÿí äÿ ìÿíçèë áàøûíà ÷àòàúàüàì-÷àòìàéàúàüàì. — Ùå÷ îëìàñà. Î àðâàä Àü Äÿâÿéÿ áàõäû.. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû.. àéàüà ãàëõäû. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿêè î áàüëàìàéà áàõûðäû. áàúû. äèçëÿðè öñòÿ îòóðóá ùû÷ãûðàùû÷ãûðà àüëàéûðäû.. Öðÿéèéóìøàã àäàì èñÿ.Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿ êè÷èê áèð áàüëàìà âàð èäè âÿ î àðâàä î ñààò ùèññ åòäè êè.. àíàñû áó ñààò îíà íÿñÿ âåðÿúÿê. î àðâàäûí ùàëûíà. — Áèð ïàð÷à ÷þðÿê âåð áèçÿ... Öðÿéèéóìøàã àäàì äà î êàðâàí éîëóíóí éîë÷óñó èäè âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà àüëàéàí î àðâàäû ýþðÿíäÿ Àü Äÿâÿíè ñàõëàäû. êèðèìÿê áèëìèðäè. îòóðóì ñÿíèí áó ùàëûíà àüëàéûì. Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðäö âÿ î àðâàä Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿ åëÿ ñþçëÿð îõóäó 551 . — Íÿ ãÿäÿð èñòÿéèðñÿí. — äåäè. ñÿñèíè êÿñäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì àõûð êè. áàúû. — äåäè. — äåäè âÿ éåíÿ äÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà àüëàäû. — Ìÿí ñÿíèí ùàëûíà ÷îõ àúûéûðàì. òîðïàüûí öñòöíäÿ àúûíäàí àüëàéàí î óøàüû ýþðäö. åëÿ áèë. — Ñîíðà ÿëèíè ãàðíûíûí öñòöíÿ ãîéäó. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã äà. — äåäè. — äåäè.. Öðÿéèéóìøàã àäàì äÿâÿäÿí äöøöá î àðâàäà éàõûíëàøäû. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõäû âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. éîëóíà äöçÿëìÿê èñòÿäè âÿ áó çàìàí î àðâàä äÿùøÿòëÿ ïû÷ûëäàäû: — Ùàðà. î óøàüûí ùàëûíà è÷èí-è÷èí àüëàäû. ìÿíèì àçóãÿìäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëèíäÿ òóòäóüó î êè÷èê áàüëàìàéà áàõäû âÿ: — Áó. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. Àëëàù áèëèð. îíó ñÿíÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ìÿíèì àçóãÿìäè. ãàðäàø? Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëè èëÿ àüëàìàãäàí ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëÿ-ñèëÿ: — Éîëóì óçàãäûð. áóíó ñàõëàìàãäàí þòðö ìÿíÿ áèð äèøäÿì ÷þðÿê âåð. ùå÷ íÿ äåìÿäè. ùèññ åëÿäè êè. î êè÷èê áàüëàìàíûí è÷èíäÿêè ÷þðÿêäèð. ñöìöêäÿí âÿ äÿðèäÿí èáàðÿò òèòðÿéÿí áàðìàüû èëÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüû ýþñòÿðäè âÿ: — Îíäàí äà ÿë ÷ÿêäèì. — äåäè. Öðÿéèéóìøàã àäàìûí òÿìèç àëà ýþçëÿðè âàð èäè âÿ ùÿìèí òÿìèç àëà ýþçëÿðè èëÿ î àðâàäà áàõäû. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêöá àøàüû ÷þìÿëäè..

àòàì þç òÿáèÿòèíÿ âÿ òàëåéèíÿ ýþðÿ áÿëêÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ àñòàäàí åëÿúÿ è÷èí-è÷èí àüëàéà-àüëàéà Àü Äÿâÿíè ìèíäè.. èíäè áèçèì äàëàíûìûç. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áöòöí è÷èíè. Î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. XXXVIII Àòàì ö÷-äþðä àé èäè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ñÿí þçöíö þëöìäÿí ãóðòàðìàã ö÷öí èñòÿéèðñÿí. ÷àðïàéûìûçäàí. î ãîøà òóòóí éàðïàãëàðûíûí ñàðàëûá òþêöëäöéö áèð âàõòäà äàëáàäàë ö÷ äÿíÿ ãàðà 552 . óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó ÿçàá-ÿçèééÿòèíäÿí äÿ áåòÿð îëäó. ýþçÿýþðöíìÿç áèð äóìàí êèìè.. åâèìèçèí ùÿð áèð êöíúö-áóúàüû àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. àúëûüûí î ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí. àòàìûí õèôôÿòèíè òÿê ìÿí ÷ÿêìèðÿì. ñÿí þçöí þçöíö ãàðíûíäàêû î òèôèëëÿ àëäàòìà. àòàì áóðàäà áèçèìëÿ îëìàäûüû âàõòäà. þçöí ö÷öí èñòÿéèðñÿí. î êàðâàí éîëóíà äöøäö. éÿíè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäèéè áó àéëàð ÿðçèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äàùà éàõûí îëóá. áèð ïàéûç àõøàìû. äàùà ÿçèç îëóá.. ùÿìèí êàðâàí éîëóíóí öñòöíÿ.. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðè î àðâàäà äåéèðäè: éîõ. Î àðâàä ýþçëÿðèíè Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿí ýèçëÿòäè. áöòöí âàðëûüûíû äèäèá äàüûòäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð âÿ èíäè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ãàïûìûçàúàí ùÿð áèð ÿøéà. ñÿí î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ãàðíûíäàêû î òèôèë ö÷öí éîõ.êè. î ãîúà çåéòóí äà òÿê-òÿíùà ãàëäû. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí ñþéëÿäèêëÿðè òàìàì éöíýöë âÿ òàìàì øÿôôàô. åëÿ áèë. òÿê àíàì ÷ÿêìèð.. ìèçèìèçäÿí. èíñàíëàð. ùÿìèí ñþçëÿð àúëûãäàí äà. Öðÿéèéóìøàã àäàì éåíÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. àòàìûí þç äöíéàñû âàð èäè. áèçèì êö÷ÿìèçÿ éàä áèð àäàì èäè. Ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. Î êàðâàí éîëó äà. áèçèì åâèìèçäÿêè ðÿôëÿðÿ äöçöëìöø î ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí òóòìóø. ñàíäûüûìûçäàí. ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíÿ ÷þêìöøäö âÿ õåéëè ìöääÿò áó éåðëÿðäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìÿäè. ùÿìèí «íÿñÿ» î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ïû÷ûëäàéûðäû: ìÿí ñèçèí èøèíèçÿ ãàðûøìûðàì.. òàõòà êÿòèëëÿðèìèçäÿí òóòìóø î ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿúÿí. ýþçäÿí èòäè. íÿñÿ ãàëìûøäû âÿ åëÿ áèë. Àü Äÿâÿ éàâàø-éàâàø àääûìëàéà-àääûìëàéà óçàãëàøäû. Ñîíðà òàìàì ñàêèòëèê ÷þêäö.

Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. — ýöëäö. ßëáÿòòÿ. î ãàðà «åìàäèí»ëÿðäÿí ãîðõà-ãîðõà Ñàðû ùàìàìûí ãàïûñûíà ãûñûëûá ýþçëÿðèìèçè ìÿùÿëëÿìèçèí áó ýþçëÿíèëìÿç ãîíàãëàðûíà çèëëÿäèê. Ìóõòàð áåëÿúÿ ãîíàãïÿðâÿð îëà áèëÿð. áîç êîñòéóì ýåéèá äöéöíö èðè ãàëñòóê òàõìûø âÿ èíäè ýöëöìñÿéÿí áó àäàìû ÷îõ ýþðìöøÿì. Î àäàì Ìóõòàðýèëèí ýèðèø ãàïûñûíäàí è÷ÿðè ýèðÿíäÿ Úÿôÿðãóëó ïû÷ûëäàäû: — Òàíûäóí? Ñÿòòàð Ìÿñóìó ñàòàí áóäó äÿ!. ýöëöìñÿéÿíäÿ. ö÷öíúö «åìàäèí»èí ãàáàüûíà ýÿëäè: èêèíúè ìàøûíäàí óçóí ãàðà ñà÷ëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àðõàéà äàðàíìûø áèð íÿôÿð ÷ûõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áèð äÿ êè. áóðàëàð ëàï åêçîòèêàäûð êè. ÿäÿáèééàòäàí éåíè äÿðñ êèòàáûìûçäà øÿêëè âàð èäè. Î ýöëöìñÿéÿí àäàì öçöéóõàðû. Ìÿí þìðöìäÿ Ìóõòàðû áó úöð öçöýöëÿð ýþðìÿìèøäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. ìÿíèì ÿëèìè òóòóá ýöúëÿ éàø áèð ãóðáàüàéà òîõóíäóðäóëàð. åëÿ áèë. àììà îíóí êèì îëäóüóíó ùå÷ úöð òàïà áèëìÿäèì. åëÿ áèë. þçö èäè. ö÷öíúö ìàøûíäàí äà áèð íÿôÿð äöøäö âÿ Ìóõòàð: — Õîø ýÿëìèñèíèç! — äåäè. ùàìûéà. åëÿ áèë êè.. àíàìûí îíóí øÿêèëëÿðè ÷àï îëóíìóø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè î íþéöò ïèëÿ553 .. éàäûìà ýÿëèð.. àììà î âàõòäàí äà ùÿìèí ñþç áöòöí äÿãèãëèéè èëÿ ùÿêê îëóíóá ìÿíèì áåéíèìäÿ ãàëäû. Ìóõòàðûí èäè âÿ Ìóõòàð òÿëÿñèê î ìàøûíäàí äöøöá èêèíúè. Áèðèíúè «åìàäèí»è áèç òàíûéûðäûã. éàëàí÷ûëûüûíû î ñààò ùèññ åòäèì. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëëÿðèíè ÷îõ ýþðìöøäöì. ìÿí î ñþçöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. áöòöí äöíéàéà ðèøõÿíä åäèð) Ìóõòàðà äåäè: — Ìóõòàð éîëäàø. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí ùå÷ âàõò î úöð éàëàíäàí ýöëìÿéèíè ýþðìÿìèøäèì. ìÿí î ýöëöøöí ñöíèëèéèíè.«åìàäèí» ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí. ýÿëèí è÷ÿðè!. ìÿí î âàõò «åêçîòèêà» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì.. Ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà î àäàìû î ñààò òàíûäûì: ÿëáÿòòÿ. î àäàìûí ýöëöøö ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åòäè. òÿñÿââöð åëÿìÿçäèì êè.. àììà ùÿìèí ñþç ìÿíÿ íÿñÿ ïèñ áèð ñþç êèìè ýþðöíäö âÿ áó ýöíöí þçöíÿ êèìè ìÿíèì öðÿéèìäÿ î ñþçÿ — î ýöíàùñûç «åêçîòèêà» ñþçöíÿ ãÿðÿçëè áèð ìöíàñèáÿò âàð. — Áóéóðóí. öçöàøàüû ìàðàãëà áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõäû âÿ äàùà äà àðòûã ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ (îíóí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð ðèøõÿíä äÿ âàð èäè âÿ ùÿìèí õöñóñèééÿò áó ýöíÿ êèìè äàâàì åäèð. Ýþðöðñÿí íåúÿ ùûðûëäàéûð?.

Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ìóõòàðýèëäÿí ÷ûõûá ãàðà ìàøûíûíäà þç åâëÿðèíÿ ýåäÿúÿê.) âÿ äöíéàíûí áåëÿ áèð ÿäàëÿòñèçëèéè ìÿíèì öðÿéèìè î âàõòà ãÿäÿð ùå÷ çàìàí äóéìàäûüûì äÿùøÿòëè áèð àúûãëà. àììà ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ èäè. 554 . ìÿíèì àòäûüûì î äàø. áèçèì áàëàúà àðàêÿñìÿäÿêè ùÿñèð çÿíáèë áîìáîø èäè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ãÿðèá÷èëèê è÷èíäÿ èäè. Ñÿòòàð Ìÿñóì Ñàáèðè ÷îõ èñòÿéèðäè. áèçèì áöòöí åâèìèç àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèðäè. ýèçëè áèð ðèøõÿíäëÿ ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõûá ìÿíèì ìÿíàñûíû áèëìÿäèéèì ñþçëÿð äåéèðäè. ãÿùÿð ìÿíè áîüäó âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î áÿðÿêÿòëè âàãîí èéèíè òàìàì èòèðìèøäè. Øöøÿáÿíäèí áþéöê øöøÿëÿðèíäÿí áèðè úèíýèëòèéëÿ ñûíûá êö÷ÿéÿ òþêöëäö. àììà ìÿíèì àòàì áÿëêÿ äÿ ùå÷ âàõò åâèìèçÿ ãàéûòìàéàúàãäû. åëÿ áèë. Àäèë êèìè. ìàøûíëàðûí ö÷öíöí äÿ ñöðöúöñö âàð èäè âÿ î ñöðöúöëÿðèí ö÷ö äÿ ãîúà êèøèëÿð èäè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ôèêèðëè îëóðäó. ìÿíèì þçöìëÿ ãöðóðëàíûðäû. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí öçöíÿ äóðìóøäó. Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèøÿ ýöëöìñÿéèðäè. éåðäÿí èðè áèð äàø ïàð÷àñûíû íåúÿ ýþòöðäöì. Õàíûì õàëàýèëäÿ éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðè Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ñöìöêëÿðèäèð âÿ ùå÷ êèì áóíó áèëìèð. êèíëÿ. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ èäè. àììà î áèð àíëûã ñÿêñÿíòèäÿ áèð ãöðóð äà ùèññ åòäèì. ýöëöðäö. ÷öíêè úàâàí ñöðöúöëÿðèí ùàìûñû ìöùàðèáÿäÿ èäè. Ìóõòàðûí ñöðöúöñö: — Òû ÷òî äåëàéåø. Úÿôÿð êèìè. òóòäóðìóøäó. íåãîäéàé?! — ãûøãûðûá ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû.òÿñèíè òÿìèçëÿìÿéè âÿ ùÿìèí øÿêèëëÿðèí îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëìÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè Ìóõòàðûí åâèíäÿ ãîíàã èäè. ìÿí íÿäÿí þòðöñÿ Ìóõòàðûí î øöøÿáÿíäèíäÿí. àììà èíäè áèçèì òÿçÿ äÿðñëèéèìèçäÿ Ñàáèðèí øÿêëèíäÿí áèð àç ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ýÿëèðäè. åëÿ áèë. éÿãèí íÿñÿ éåéèðäèëÿð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèçèì êö÷ÿìèçÿ ãàðà «åìàäèí»ëÿ ýÿëèðäè. ìÿíèì àòàìëà áèð éàøäà èäè. ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. Êöáðà õàëàíûí î øöøÿáÿíääÿêè ýöëëÿðè äÿ áåëÿúÿ áèð ãÿùÿð è÷èíäÿäèð. Àüàðÿùèì êèìè. î èðè äàø ïàð÷àñûíû Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíÿ íåúÿ ÷ûðïäûì.. áèð êîìà ãÿùÿð è÷ÿðèäÿí ìÿíèì áîüàçûìà äèðÿíäè (áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. ÿäàâÿòëÿ äîëäóðäó. Úÿáðàéûë. Ãàðà «åìàäèí»ëÿðèí ö÷ö äÿ Ìóõòàðûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûøäû. íÿñÿ è÷èðäèëÿð. Ìóõòàðûí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàðäàí áöòöí êö÷ÿìèçèí èíòèãàìûíû àëìûøäûì âÿ êö÷ÿìèç äÿ ìÿíèì áó èíòèãàìûìëà. ßáäöëÿëè êèìè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí þçö ãîúà äåéèëäè. áèçèì áöòöí êö÷ÿìèçè ñÿêñÿíäèðäè.

åíèá äàëüàéà äèìäèê âóðóðäó âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿí ÷îõ òÿÿññöô åòäèì êè. úèáëÿðèìäÿ áó ãóøëàðà âåðÿ áèëÿúÿéèì ùå÷ íÿ éîõäóð. Ìóõòàðýèëèí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàð ãîðõìóøäó âÿ èíäè éÿãèí ãàíëàðû ãàðà èäè. äàìëàðà éàç ýÿëÿëè òÿçÿúÿ îéàíûá áèðäÿí-áèðÿ äÿ áåëÿ áèð ïàéûç ñîéóüóíà äöøìöø àüàúëàðà áàõäûãúà. ìÿñÿëÿ îíäà äåéèëäè êè. öçöìÿ. àëûá ýÿòèðäèéèì õûðäà áàëûãëàð îíñóç äà áþéöê âÿ àú ãóøëàðûí ùàìûñûíû äîéóçäóðìàéà555 . áó ãóøëàð ö÷öí êèëêÿ àëûá ýÿòèðìÿê èñòÿäèì. êöëÿê ÿñäè âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ åâäÿ ìÿíèì öðÿéèì äàðûõäû. éàøûìà éàðàøìàéàí ýöúñöç áèð àäàì êèìè ýþñòÿðäè. àììà áåëÿ áèð ôèêðÿ äöøìÿéèì — áèëìèðÿì íèéÿ? — ìÿíè þçöìÿ. éàüûøà áàõìàéàðàã. ñàùèë áîìáîø èäè âÿ éàüûøäàí èøûëäàéàí àñôàëò ñàùèë äÿíèç áîéó óçàíûðäû. àéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà áèð íå÷ÿ ýöí äàëáàäàë áÿðê éàüûø éàüäû. Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èíäè éÿãèí øöøÿñè ñûíûá òþêöëìöø î à÷ûã ïÿíúÿðÿäÿí ìÿíèì àðäûìúà ýöëöìñÿéèðäè.. éàø äèâàðëàðà. èíèøèë èäè. XXXIX Ýÿðÿê êè. ùå÷ êèì éîõ èäè. ÿëáÿòòÿ. áöòöí Áàêû úàìààòû øÿùÿðäÿí ÷ûõûá ùàðàäàñà áóç êèìè ñóéóí àëòûíà äöøöá âÿ áó áîø êö÷ÿëÿð. éàüûø ëàï àçàëìûøäû. Äöçäöð. ïëàøûìû ýåéèá øëéàïàìû áàøûìà áàñäûì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá äÿíèçêÿíàðû áóëâàðà òÿðÿô ýåòäèì. Åâÿ áèð äÿ ýåúÿ ãàéûòäûì. áàçàð ýöíö èäè. Áèð äÿñòÿ àú ãàüàéû äà ó÷óá äÿíèç êÿíàðûíà ýÿëìèøäè âÿ î êöëÿéÿ. Äÿíèçêÿíàðû áóëâàðäà à÷ûãëûã îëäóüó ö÷öí êöëÿê äàùà äà áÿðê ÿñèðäè âÿ áóëâàðäà äà. àììà ùÿð òÿðÿô ñó è÷èíäÿ èäè. àììà î øöøÿáÿíääÿêè î ýöëëÿð. ÿëëÿðèìÿ àääà-áóääà éàüûø äàìúûëàðû äöøäöêúÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.àììà ìÿí âÿ àðäûìúà äà Úÿôÿðãóëó áèð ýþç ãûðïûìûíäà ãà÷ûá êö÷ÿìèçèí éóõàðû áàøûíäàêû òèíäÿí áóðóëäóã âÿ ãà÷à-ãà÷à äà ìÿùÿëëÿìèçäÿí óçàãëàøäûã. àììà Áàêûíûí êö÷ÿëÿðè áîìáîø èäè âÿ áèíàëàðûí íàâàë÷àëàðûíäàí òþêöëÿí. Éàõøû éàäûìäàäûð. äÿíèçèí öñòö èëÿ ó÷óðäó.. ùÿðäÿíáèð àòûðäû. ùÿòòà òÿëÿñèê áóëâàðäàí ÷ûõûá äöêàíà ýåòìÿê èñòÿäèì. éàø áèíàëàð äà áåëÿúÿ àäàìñûç ãàëûá. êöëÿê ÿñèðäè âÿ ìÿí êö÷ÿäÿêè êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ ôèêèð âåðìÿäÿí àääûìëàéûðäûì. êö÷ÿëÿðäÿ ñÿêèíèí äèáè èëÿ êþïöêëÿíÿ-êþïöêëÿíÿ àõàí ñóéà. ßëáÿòòÿ.

åëÿ áèë êè. ñÿñ åøèòäèì. ùÿðýàù ñÿñèí ðÿíýè îëñàéäû. ÿëáÿòòÿ. îðòàäàêû àäàì äèçèíèí öñòöíÿ áèð ïàð÷à òàõòà ëþâùÿ ãîéìóøäó âÿ ö÷ö äÿ áÿäÿíëÿðè èëÿ ùÿìèí òàõòà ëþâùÿíè êöëÿêäÿí ãîðóéà-ãîðóéà äîìèíî îéíàéûðäûëàð. äöíéàäà áó êöëÿéèí âÿ áó äÿíèçèí ñÿñèíäÿí áàøãà. î ñààò òàíûäûì. áèð ïàéûç ñàðûëûüû âàð èäè. êÿíàðäàí áàõûëàí î ðîìàíòèêàéà. Î éàøëû êèøèëÿðäÿí áèðèíè ìÿí ãûðõ èë ýþðìÿñÿì äÿ. Äÿíèç äàëüàëû èäè âÿ î äàëüàëàðûí öçö åëÿ àüàïïàã êþïöêëÿíìèøäè êè. ùÿð äÿôÿ éåíèúÿ éàðïàãëàìûø âÿ áó ãÿôèë ìàé ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöéÿí àüàúëàðûí éàíûíäàêû ÷ÿíäÿí êöëÿê éàðïàãëàðûí ñóéóíó ìÿíèì öçöìÿ ÷ûðïûðäû. Áó ãûðõ èëäÿ Ìóõòàð àç äÿéèøìèøäè. êöò áèð ñÿñ èäè âÿ ìÿí äàéàíûá ñÿñ ýÿëÿí òÿðÿôÿ áàõäûì: éàøëû ö÷ êèøè êèíîòåàòðûí ãàðøûñûíäàêû áîìáîø ìåéäàíäàí áèð ñêàìéà ýþòöðöá äèâàðûí äèáèíÿ ÷ÿêìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðìóøäóëàð. èíäè äàùà óçàãäà ãàëìûø î ãàüàéû ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ áèð ñÿñ éîõäóð âÿ îëìàéûá. áèð ðîìàíòèêà âàð èäè âÿ êÿíàðäàí ýþðöíÿí. áó ôÿðã áÿë556 . áèð äÿ êè... ìÿíèì áó ùèññèìÿ áÿíäèéìèø êèìè. î òÿìèç àüëûã ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíöíöí áîçëóüó èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. î éàøëû êèøè Ìóõòàð èäè. ìÿíèì ýöëìÿéèì òóòäó. ìÿñÿëÿ îíäà èäè êè. ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè î Ìóõòàð èëÿ èíäè áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ áóëâàðäà îòóðóá èêè áàøãà ãîúà êèøè èëÿ î ñàðû ñÿñëè äîìèíî äàøëàðûíû ÷ûðïà-÷ûðïà äîìèíî îéíàéàí áó Ìóõòàð àðàñûíäà ÷îõ ýþðöìëö. ùèññ îëóíàñû áèð ôÿðã äÿ âàð èäè. î äîìèíî äàøëàðûíûí êöò ñÿñè ìöòëÿã õÿçÿë ðÿíýèíäÿ îëìàëûéäû. Ìÿí áèð ìöääÿò äàéàíûá åëÿúÿ êÿíàðäàí Ìóõòàðà áàõäûì. Î ö÷ íÿôÿðäÿí áèðè. Áóëâàðäàêû êþùíÿ éàé êèíîòåàòðûíûí éàíûíäàí êå÷ÿíäÿ. Ìÿí ñàùèëäÿí éóõàðû ãàëõäûì âÿ áóëâàðûí àüàúëûã ùèññÿñè èëÿ àääûìëàìàüà áàøëàäûì. àììà åéíè çàìàíäà. áó éàëíûç éàø ôÿðãè äåéèëäè. áó èñòÿê òàìàì ñàäÿëþâù áèð óøàã èñòÿéè èäè. Òàõòà ëþâùÿ éàø îëäóüó ö÷öí î ö÷ íÿôÿðèí úàí-äèëäÿí ùÿìèí ëþâùÿéÿ ÷ûðïäûãëàðû äîìèíî äàøëàðûíûí ñÿñè ÷îõ êöò ÷ûõûðäû âÿ î ñÿñèí î úöð êöò ÷ûõìàüûíäà äà íÿñÿ áèð ïàéûç ÿùâàëè-ðóùèééÿñè. áó.úàãäû. äîüðóñó. Áóëâàð áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà êÿíàðäàí þçöì þçöìÿ áàõäûì: áåëÿúÿ êöëÿêëè-éàüûøëû áèð ýöíäÿ éàçû÷ûíûí áóëâàðäà ýÿçìÿéèíäÿ. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö áîø áóëâàðäà òÿê-òÿíùà äîëàøäûüûì î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.

òÿíùàëûüû èëÿ èøè éîõ èäè. ãàïûñû áàüëû. äîìèíîíóí äàøëàðûíû áÿäÿíëÿðè èëÿ êöëÿêäÿí ãîðóäóãëàðû òàõòà ëþâùÿíèí öñòöíÿ âóðà-âóðà äîìèíî îéíàéûðäûëàð (âÿ î äîìèíî äàøëàðûíûí äà ñÿñèíäÿ áèð ïàéûç ìÿéóñëóüó âàð èäè). äàùà àðòûã òÿíùà åëÿìèøäè. òàïûøûá ùÿìèøÿêè éåðëÿðèíÿ ýÿëìèøäèëÿð. Ìóõòàðà áàõûðäûì âÿ Ìóõòàðûí äà ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ äàðûõûá áóðà ýÿëìÿéè. Ìÿí óøàã îëàíäà Áàëàêÿðèì áèçÿ äåéèðäè êè. áèëåò êàññàñûíûí áàëàúà ïÿíúÿðÿñè äÿìèð òîðëó èäè âÿ ãÿðèáÿ èäè. áó êèìñÿñèç âÿ òÿíùà êèíîòåàòðûí äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá äîìèíî îéíàéûðäûëàð. áó. àíúàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà õÿçÿëÿ ÷åâðèëèðäè. Áó ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøè äÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ îòóðìàãäàí äàðûõìûøäû. ñîíðà ìÿí áàøà äöøäöì êè. Ùÿìèí ýöëëÿð. Î äîìèíî äàøëàðûíûí ÷ûõàðòäûüû êöò ñÿñèí ïàéûç ñàðûñûíû. Éàé êèíîòåàòðûíûí ìþâñöìö ùÿëÿ à÷ûëìàìûøäû. àíúàã ìÿí ýþðöðäöì. Ìÿí. áó ÿòðàôà íÿñÿ ÷îõ äîüìà áèð ãîõó éàéûëäû. î ãîõó ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàí ýÿëäè. áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ î ö÷ íÿôÿðèí êèíîòåàòðûí äèâàðû äèáèíäÿ îòóðóá äîìèíî îéíàìàüû ùÿìèí êèíîòåàòðû äàùà àðòûã êèìñÿñèç.êÿ äÿ îíäà èäè êè. î ñÿñ. Ìÿí áèð êÿíàðäà äàéàíûá î ö÷ íÿôÿðÿ áàõûðäûì. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð Àäÿì èëÿ Ùÿââàíûí òþðÿìÿëÿðèäèð âÿ Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè þçöíöí áþéöê áèð êÿøôè êèìè äåéèðäè âÿ î çàìàí Áàëàêÿðèìèí î ñþçëÿðè ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí áþéöê (âÿ íÿ ö÷öíñÿ ÷îõ ñèðëè!) ùÿãèãÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè òÿñèð åòìèøäè. èíäè Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèí ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. î èñòè ïåðàøêèëÿðèí ãîõóñóäóð. ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèë. äîìèíî äàøëàðûíûí î êöò ñÿñèíè åøèäèðäèì. áó áîø áóëâàðäà. äöíéàäàêû áöòöí èíñàíëàð áèð-áèðè èëÿ ãîùóìäóð. ñîíðà ìÿí Êöáðà õàëàíûí øöøÿáÿíääÿ ñàõëàäûüû î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðè õàòûðëàäûì. àéàãëàðûíäà ùÿìèí õðîì óçóíáîüàç éîõ èäè âÿ Ìóõòàð èíäè äöíéàíûí ÿí àäè áÿíäÿñè êèìè ýåéèíìèøäè. ÷îõäàí ñîëóá-ñîâóëóá éîõ îëìóøäó. áàøûíäà ùÿìèí ìåøèí êåïêà. 557 . óçàãäàíóçàüà áèçè áèð-áèðèìèçÿ éàõûíëàøäûðäû. åëÿ áèë êè. äèâàðëàðû éàø. àììà î ö÷ íÿôÿð ãîúà êèøè áóíóí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. Î ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøèíèí èñÿ äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëäûãëàðû êèíîòåàòðûí ùÿìèí êèìñÿñèçëèéè.

áóëóä äåéèëÿí. çèðçÿìèíèí äàð òàõòà ãàïûñûäûð âÿ áèç î ãàïûíûí ãàðøûñûíäà äàéàíäûã.. 558 . ÿëèíäÿ äÿ è÷è ñó èëÿ äîëó áþéöê áèð âåäðÿ âàð èäè. éàüûøäàí ñîíðàêû êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðäè. àììà î ýöëëÿð êàüûçäàí èäè. ñîíðà ëàï õÿôèô. êþéíÿéèíèí éàø éåðëÿðè áÿäÿíèíÿ éàïûøìûøäû. Çèáà õàëàíû ýþðäöì. Ìóõòàðûí àü êþéíÿéèíèí ãîëó äèðñÿéÿúÿí éàø îëìóøäó.. ãàáàüûìûçäàêû òàáóò ãàïàüûäûð. Ìóõòàð äåäè: «—Áóäå îíëàð!. êöëÿê äåéèëÿí áèð øåé îëìàéûá âÿ àéëû-óëäóçëó ýåúÿ ìÿí äÿ ãÿðèáÿ áèð éóõó ýþðäöì: Àäè áèíàëàðäàêû êèìè. äîüðóäàí äà. åëÿ áèë êè. Î ýöëëÿð Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èäè. áëîê ïèëëÿêÿíëÿðè èäè.. ýÿë áóðà!. àç ãàëà òàìàì øÿôôàô úèçýèëÿðëÿ ßëèàááàñ êèøèíè ýþðäöì. Ìÿí ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì.) âÿ áèç è÷ÿðè ýèðäèê. ùÿòòà î àí ìÿí äèêñèíäèì äÿ. Ìÿí ùÿìèí ïèëëÿêÿíëÿðè áóðóëà-áóðóëà. éåðèí àëòûíà åíèðäè. òÿðëÿéÿ-òÿðëÿéÿ ñöðÿòëÿ õåéëè àøàüû åíäèì. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò éåð öçöíäÿ éàüûø äåéèëÿí. ýþé áàøäàí-áàøà óëäóçëà äîëìóøäó. àü òóìàíûíûí áàëàãëàðû äà âåäðÿíèí ñóéóíäàí éàø îëìóøäó âÿ òóìàíûíûí. Ìóõòàð ÿëèíè äèðñÿéÿúÿí âåäðÿéÿ ñàëäû — ñóéóí è÷èíäÿí áèð äÿñòÿ à÷àð ÷ûõàðûá çèðçÿìèíèí î äàðûñãàë òàõòà ãàïûñûíäàêû éåêÿ ãûôûëû à÷äû (î éåêÿ ãûôûë ìÿíÿ ÷îõ òàíûø ýÿëäè.Ìÿí ýöëöìñÿäèì. ÷öíêè ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíöí ýåúÿñè ýþéäÿ ãÿðèáÿ áèð òÿìèçëèê âàð èäè. àììà ñîíðà ýþðäöì êè. Ùàìûñûíû ñàõëàìûøàì!». Çèðçÿìèíèí òîðïàã äþøÿìÿñèíÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿð äöçöëìöøäö âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ ýöëëÿð áèòìèøäè.. åëÿ áèë. Ìóõòàðëà ãîùóìóã. àé ÷ûõìûøäû. áóðà Ìóõòàðûí åâèäèð. àììà î ïèëëÿêÿíëÿð éóõàðû ãàëõìûðäû. Ñîíðà áèð åâÿ ýèðäèì âÿ áàøà äöøäöì êè.» — äåäè âÿ áèç ùÿìèí éåðèí àëòûíäàêû åâäÿí äÿ àøàüû äöøìÿéÿ áàøëàäûã âÿ Ìóõòàð î ïèëëÿêÿíëÿðè åíäèêúÿ âåäðÿäÿêè ñó äàëüàëàíûá àéàã àëòûíà òþêöëöðäö. Ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòäó: — «Ýÿë. Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿêè î òóìàí-êþéíÿéèí àüëûüûíäà áèð êÿôÿí ðÿíýè âàð èäè. Ìóõòàð àü òóìàí-êþéíÿêäÿ èäè. åëÿ áèë.

ìÿí ãîðõóðäóì. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áèçèì äàëàíûìûçà òÿðÿô áàõäû. èíäèúÿ éóõóäàí îéàíàúàüàì âÿ ìÿí. Ñîíðà ìÿí ùèññ åòäèì êè. Êö÷ÿäÿ ìÿíäÿí. òÿçÿäÿí éàòìàã èñòÿéèðäèì. éóõóäàí îéàíäûì. äîüðóäàí äà. éîõñà éîõ? XL Áèð äÿôÿ — ùÿìèí 44-úö èëèí èñòè âÿ ãóðàãëûã ïàéûç ýöíëÿðèíäÿí áèðè èäè. íÿ éàõøû êè. òÿçÿäÿí ýþçëÿðèìè éóìóá áèð ìöääÿò éåðèìäÿ î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâðèëäèì.. ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòû äà Úÿôÿðãóëó êèìè ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõñûí. — Ñÿíèí. ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ ýåäèá äàëàíûìûçà áóðóëäó. Áàëàêÿðèìäÿí âÿ Úÿôÿðãóëóäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. Õàíûì õàëà äÿëè îëñóí. 559 .— ßäèëÿéÿ äåíÿ ÷ûõûá öçöìÿ òöïöðñöí ìÿíèì. Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå÷èðäè. ãîøà òóòóí àëòûíäà. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ùàããû âàð!. ñîíðà: — Äöíéà! — äåäè. Úÿôÿðãóëó Õàíûì õàëàäàí. áèçèì êö÷ÿìèçäÿ èíäè ùå÷ êèì éîõäóð. ìÿí äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ öðÿéèì äþéöíÿ-äþéöíÿ ÷îõ êÿäÿðëè áèð ñåâèíúëÿ ñåâèíäèì êè. áàøûíû ãàëäûðûá ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëèí ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ áèðäÿí ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí àðâàäû Ôàòìà õàëàíû ñÿñëÿäè âÿ äöíéàäà ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè äÿùøÿòëè ñþçëÿð äåäè: — Ôàòìà! Ôàòìà! — äåäè Õàíûì õàëà. ýåúÿíèí éàðûñû èäè. áèðäÿí ö÷ìÿðòÿáÿíèí éàíûíäà àéàã ñàõëàäû.Ìóõòàð ÿéèëèá âåäðÿäÿêè ñóäàí îâóú-îâóú ýþòöðöðäö âÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè î êàüûç ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. àììà Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ áèð ùåéðÿò éîõ èäè. ñÿêèäÿ îòóðìóøäóã. î êàüûç ýöëëÿð Ìóõòàðûí âåðäèéè îâóú-îâóú ñóäàí ñîíðà úàíëàíäû. Áàëàêÿðèì äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. úàíëû ýöë îëäó. Õàíûì õàëà äàùà ùå÷ íÿ äåìÿäè. ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí äà áåòÿð ãîðõóðäóì. þçöì þç öðÿéèìèí äþéöíòöñöíö åøèäèðäèì. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí ãîðõóá.. Ôàòìà õàëàýèë äÿ éÿãèí Õàíûì õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿäè. íÿ éàõøû êè.. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè ùå÷ êèì åøèòìÿäè. Úÿôÿðãóëó ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. èñòÿéèðäèì ýþðöì êè. ìÿíèì áöòöí úàíûìû áèð õîô áöðöìöøäö. ìÿí èñòÿìèðäèì êè.

. ùÿòòà ìÿí Çèáà õàëàíû ýþðöðÿì äÿ: ëàï ãîúàëûá. ùå÷ îëìàñà. «óçàã Áàêûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí áèðèíäÿ éàøàéàðäû. ñÿíöí ÿëöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì. äåìÿê îëàð êè.. Úÿáðàéûë äà.. ùå÷ êèìèí òàíûìàäûüû âÿ ùå÷ êèìèí òÿñÿââöð äÿ åòìÿäèéè áèð ìÿùÿëëÿíèí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. òÿõìèíÿí áèð ùÿôòÿ-îí ýöí Èáàäóëëàíû ýþðìÿäèì.» ÕLII Ìöùàðèáÿ ãóðòàðìàã áèëìèðäè. áåëè áöêöëöá. îíó íåúÿ òàïìàã îëàð? « — Êèìäè Çèáà õàëà?» « — Ãàâðèëèí àíàñû. Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ Èáàäóëëà. î ýþçÿë òóì ñòÿêàíûíäàí õÿáÿðëÿðè éîõäóð. àé íàäöðöñò îüëó. Àììà ìÿíäÿ áåëÿ áèð ùèññ âàð êè. ôàìèëèíè äÿ áèëìèðÿì.. Áàøãà íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Áèð äÿ êè.. ìÿí þçöì þçöìäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéèì áèð íèýàðàíëûã êå÷èðèðäèì: Èáàäóëëàéà íÿ îëóá ýþðÿñÿí? Àììà î áèð ùÿô560 . ìöòëÿã Çèáà õàëàíû àõòàðûá òàïàúàüàì.. íàäöðöñò? Ýåíÿ ýÿëäöí? Àëëàù ùà÷àí ìÿíè ýþòöðöá àïàðàúàã êè. Àäèë äÿ.» Âÿññàëàì. Àõû.. íÿòèúÿëÿðè èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ î ýþçÿë òóì òîðáàñûíäàí. ùÿòòà áóðàñû äà ìÿíèì éàäûìäà èäè êè. ìÿí Çèáà õàëàíûí. Ãîúà äà.. ýþçëÿðè ñóëàíûá âÿ î ñóëàíìûø ýþçëÿð ýåúÿ-ýöíäöç óçàã áèð ìÿùÿëëÿíèí. ßáäöëÿëè äÿ. Çèáà õàëà ñàüäûð. ÕLI Ìÿí Àìåðèêàéà ö÷ èë áóíäàí ÿââÿë ýåòìèøäèì âÿ ùÿðýàù áèð äÿôÿ äÿ ìÿíèì éîëóì Àìåðèêàéà äöøñÿ.» Êöðÿí ïèøèê þëÿíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò. Áÿëêÿ Çèáà õàëà ÷îõäàí þëöá? Áèëìèðÿì. Úÿôÿð äÿ. î áèð ùÿôòÿ-îí ýöí ÿðçèíäÿ ùÿðäÿíáèð Èáàäóëëà éàäûìà äöøäö âÿ åëÿ áèë êè. ùÿð ýöí äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëûðäû: «— Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí.Âÿ þìðöíäÿ ñþéöø ñþéìÿéÿí Áàëàêÿðèì ùÿìèí èñòè ïàéûç ýöíö äöíéàíû ÷îõ ïèñ ñþéöøëÿ ñþéäö. ùÿð ýöí ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèðäè âÿ äåìÿê îëàð êè.. àé íàõÿëÿô?. Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè.

êèìñÿñèçëèéèíäÿêè. áèð ãàðà äàø äà äàëóíúà!. ýåò. äàëàíûìûçûí íÿáçè èäè. êèìñÿñèç äàëàíûìûçà áàõûðäûì. åëÿ áèë. éåòèìëèê êèìè áèð øåé èäè. Ýåò. ÷öíêè ùÿðÿíèí þç äÿðäè þçöíÿ áÿñ èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãûçëàðû. ïÿíúÿðÿëÿðè. òÿçÿäÿí ãûøãûðìàüûíû ýþçëÿäè. ÷öíêè ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿí åâëÿðäÿ ãîïàí âàé-øèâÿíèí éàíûíäà ãîúà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàùà òÿñèð åòìèðäè. î öðÿêäÿ äÿ åëÿúÿ ñåâèíúñèç. äàùà ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøûá. úàíûì ãóðòàðäû ñÿííÿí!.. Áó âàõò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû çÿðáëÿ à÷ûëäû. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. ãûðûøìûø íàçèê áîüàçûíà. éèéÿñèçëèéèíäÿêè î éåòèìëèê äÿ äàèìèäèð. ßìèíÿ õàëàíûí î ÷ûüûðòûñû äà áèçèì äàëàíäàêû ùÿìèí ñàêèòëèéèí. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíûá ßìèíÿ õàëàíûí åâèíÿ òÿðÿô áàõìûðäû. êèìñÿñèçëèéèí äàâàìû èäè. áèçèì äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíäÿêè î éàçûãëûã. Èáàäóëëà éåíÿ àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äàëàíûìûçà ýÿëìÿéÿ áàøëàäû. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè ñåâèíúäÿí. áöòöí úàíñûç âöúóäóíà áèð éàðàøûã âåðìèøäè. ùÿéÿò ãàïûëàðû ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ áèð ìöääÿò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. áèçèì äàëàíûìûçû äèêñèíäèðìèðäè. ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ àíàìûí þç-þçöíÿ äàíûøìàüà áàøëàäûüû ýöíëÿð èäè. åëÿ áèë. êèìñÿñèçëèéèíÿ ãàïûëäû. éåðèøè äÿ äÿéèøìèøäè. ÷ûõ ýåò äàé. Áèð ýöí ìÿí ùÿéÿòèìèçèí äàëàí ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðìóøäóì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñîíðà î ÷ûüûðòûíû äà. êþïÿéîüëó. Èáàäóëëà äàëàíà ÷ûõäû âÿ ìÿí äàëàíûìûçûí î ñàêèòëèéè. äàùà äîüðóñó. êþïÿéîüëó. àääûìëàðûíäà ùå÷ âàõò îëìàéàí áèð 4-36 561 . ùÿéÿòèìèçèí î áèýàíÿëèéè è÷èíäÿ ßìèíÿ õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòäèì: «—Ýåò. Ìÿí þìðöìäÿ Èáàäóëëàíû áåëÿ ýþðìÿìèøäèì. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. åëÿ áèë êè.». ñîíðà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû áèðäÿí-áèðÿ äÿ êÿñäè âÿ ßìèíÿ õàëà äàùà ãûøãûðìàäû. áó òÿêëèê-òÿíùàëûã ÿáÿäèäèð. ñåâèíúñèç. ùÿìèí éàçûãëûã. ÿëäÿ åòäèéè ãÿëÿáÿäÿí èøûëäàéûðäû âÿ ýþçëÿðèíèí î èøûëòûñû Èáàäóëëàíûí ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø àðûã ñèôÿòèíÿ. âóðóðäó. äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ ìÿí äÿ þçöìö áöòöí äöíéàäà òàìàì òÿê-òÿíùà ùèññ åëÿéèðäèì. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàüà áàøëàäû.. ñèíÿìäÿ òàìàì òÿøíÿñèç áèð öðÿê âóðóðäó âÿ î öðÿéèí ùÿìèí òÿøíÿñèç òûïïûëòûñûíû à÷ûã-àéäûí åøèäèðäèì. Áèðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ áó ÷ûüûðòû äà äàùà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ÿêñèíÿ.òÿäÿí-îí ýöíäÿí ñîíðà. öðÿê ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿøíÿñèç âóðàúàã.. àòàì íå÷ÿ àé èäè êè. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. ìÿíèì öðÿéèìèí î òûïïûëòûñû äà. ßìèíÿ õàëàíû äà éàäûíäàí ÷ûõàðäû âÿ ùÿìèí éàçûã áèýàíÿëèéèíÿ..

Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Àõòàðóí. ßìèíÿ õàëàíûí þçö äÿ áàøäàí-áàøà î ÷èðêàáûí è÷èíäÿäèð. àììà úàìààò äàëàíûìûçäàí ýÿëÿí î ñÿñèí ãûøãûðûá àüëàìàãäàí áàøãà íÿñÿ áèð ãåéðè-àäèëèéèíè î ñààò ùèññ åòäè. ñÿíè ýþðöì ãàí ãóñàñàí!. ãûøãûðûá àüëàìàãëà äàùà áèçèì äàëàíûìûçû. ùå÷ íÿéÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò. ÿëèíè ïåíúÿéèíèí úèáèíÿ ñàëûá àü ÿñýèéÿ áöðöíìöø íÿñÿ ÷ûõàðòäû. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû. ùÿìèí áàëàúà ÿñýè áàüëàìàñûíû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà à÷äû.» Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Àõûðû âåðäè ãûçûëëàðûìû!.... ßéíèíÿ ãàðà ïàëòàð ýåéèá áàøûíà ãàðà éàéëûã áàüëàìûø âÿ àüëàìàãäàí ýþçëÿðè ãûçàðìûø. öìóìèééÿòëÿ. åëÿúÿ øÿñòëÿ âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà ýåòäè. Áèçèì äàëàíûìûçäà êèìñÿ ðóñúà ãûøãûðà-ãûøãûðà íÿñÿ äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. Ñÿíè ýþðöì òðàìâàé àëòûíäà ãàëàñàí. ìàõîðêàäàí ñàðàëìûø èðè âÿ ñåéðÿê äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí ÿòðàôà òöïöðúÿê ñû÷ðàéà-ñû÷ðàéà: — Ùÿ. ÷öíêè î äÿì Èáàäóëëà äåéÿñÿí. ãûøãûðûá àüëàìàã äà î ìöùàðèáÿ èëëÿðèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î êÿäÿðè êèìè. Î àü ÿñýè ïàð÷àñûíûí è÷èíäÿ Íèêîëàéûí ñàããàëëû øÿêèëëÿðè îëàí áèð îâóú ãûçûë ñèêêÿ âàð èäè. ßëáÿòòÿ. ÿââÿëúÿ ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿäè. äàëàíûìûçûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí áîéëàíäû. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê îëìàçäû.. Ýþðäöç!?. Èáàäóëëàíû ìÿí áèð äàùà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèì. ñàõëàäóüóí î ãÿùáÿéíÿí áèð éåðäÿ!. Àé òàïäóç à!. òÿõìèíÿí ÿëëè éàøëàðûíäà áèð àðâàä ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà äàéàíûá ðóñúà äåéèðäè: 562 . äöíéàíûí ÿí ãàëèá àäàìû èäè. ýþç ãàïàãëàðû øèøìèø. ýþðäöç?! — äåäè. ýÿëèá ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö. ýåðè äþíöá ùÿìèí øÿñòëè àääûìëàðëà äöç ìÿíèì ãàáàüûìà ýÿëäè. Ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðûüûíû àéäûí åøèäèðäèì: «—Ýåò. ñèíÿñèíè èðÿëè âåðìèøäè. Èáàäóëëà ýåòäè. ùÿéÿúàíäàí äèëè-äîäàüû ÿñÿ-ÿñÿ. òÿáèè áèð øåé îëìóøäó. — Ýåòäèì ìÿí äàé!. êþïÿéîüëó. òàïàðñóç ìÿíè Âîðîíåæäÿ!. êþïÿéîüëó. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äàéàíäû... Àììà áèð äÿôÿ ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàí áèð ÿùâàëàò áàø âåðäè. áèçèì î ãÿìýèí äàëàíûìûçà íÿñÿ ÷èðêàá áèð ñó òþêöëäö. äàùà äîüðóñó.ñÿððàñòëûã âàð èäè.

úàâàí âÿ ýöúëö îüëàíëàðûíûí þëìÿéèíÿ þéðÿøìèøäèì. ïðîïàäéîò!. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà àüàú îëìóø áèçèì áó ñþéöä àüàúûìûçûí ñàðàëûá òþêöëÿí éàðïàãëàðûíà áàõäûãúà. — Âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàéûðäû. êö÷ÿäÿêè î ãîøà òóòóí. Ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. àììà èíäè áèëÿê éîüóíëóüóíäà îëñà äà. òÿçÿ-òÿçÿ éåðèìÿéÿ áàøëàéàí óøàãëàð þëöð. éåðÿ ñàëëàíìûø áóäàãëàðûíûí éàâàø-éàâàø òàìàì ñàðàëàí éàðïàãëàðûíà áàõûðäûì âÿ î ñþéöäöí éàðïàãëàðûíûí äà áåëÿúÿ ñàðàëìàñû. àììà ìÿíèì ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàüà ùÿâÿñèì éîõ èäè. — Ãäå îí? ×òî âû ñ íèì ñäåëàëè? Âåä ïðîïàäéîò îí áåç ìåíéà. åëÿ áèë.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. Àíàì ÷þðÿê íþâáÿñèíÿ ýåòìèøäè. áÿëÿêäÿêè ÷àüàëàð. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí. êàê âû åòîãî íå ïîíèìàéåòå? Ãäå íàéòè åãî.— Ãäå Èáàäóëëà? Îí âåä êàê ìàëåíêèé ðåáéîíîê. ìÿ563 . î ñàêèòëèê áèëèð êè. ÷öíêè Èáàäóëëàäàí îí áåø éàø áþéöê îëàí áó àðâàäûí ìÿêòÿá ìöÿëëèìëÿðèíÿ îõøàéàí úèääè ýþðêÿìè. ñþùáÿòëÿðèíÿ äÿ ãóëàã àñìàã èñòÿìèðäèì.. ðóñúà äàíûøàí áó ãàäûí Èáàäóëëàíûí ùÿìèí åðìÿíè àðâàäûäûð âÿ áèçèì äàëàíûí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìàò ãàëäû.. éàéëûüûíûí ñÿëèãÿñè. ìÿíèì ùå÷ êèìèì éîõäóð. ÕLIII Éàé êå÷èá ýåòäè. î áþéöê âÿ éàøëû ãîúà òóòóí éàðïàãëàðû êèìè ãóðóéóá òþêöëìÿñè ìÿíèì öðÿéèìè äàùà äà ñûõûðäû. éÿíè îíëàðûí ìöùàðèáÿäÿí ýÿëÿí ãàðà õÿáÿðëÿðèíÿ àäÿò åòìèøäèì. î ñàêèòëèê. áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ áèð àüàú îëìóø î ñþéöäÿ áàõûðäûì. î äÿì ìÿí. ïîäñêàæèòå. ìÿùÿëëÿìèçèí óøàãëàðû éÿãèí êè. î ñàêèòëèê êèìèíñÿ ýþðöíìÿç ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. ìÿí åâèìèçèí ùÿéÿòÿ à÷ûëàí ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ éàðàøûãëû áèð àüàú îëìóø î ñþéöäöí ñàðàëìûø éàðïàãëàðûíà áàõà-áàõà ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î ñàêèòëèê éåíÿ äÿ ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. — äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. ïóñãóäà äóðóá. Áèð ýþç ãûðïûìûíäà áöòöí äàëàíà áåëÿ áèð ïû÷ûëòû éàéûëäû êè. áó ñààò ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿ òÿêÿì. áó áàëàúà ñþéöäöí. ãàðà ïàëòàðûíûí. ðóñúà äàíûøûá åëÿúÿ öðÿêäÿí àüëàìàüû Èáàäóëëà èëÿ âÿ Èáàäóëëàíûí åðìÿíè àðâàäû áàðÿäÿêè òÿñÿââöðëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ. ùÿéÿòèìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèê Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð.. ïàéûç ýÿëäè âÿ ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçÿ àõøàì òÿçÿúÿ äöøìöøäö.. åëÿ-åëÿúÿ î òÿíùà ùÿéÿòèìèçäÿ îòóðìóøäóì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûøìûøäû.

Àü Äÿâÿíèí ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõàí î ñàêèòëèêäÿ áèð ÿäàâÿò. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ýèðäèì. ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõäóð. — Ñÿíÿ éàäèýàð âåðÿúÿéÿì. ùå÷ êèìèí îíóí àüëàìàüûíäàí õÿáÿðè îëìàéàúàã âÿ àüëàéàð. ßëÿêáÿð. àììà Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû (î áóç ñîéóãëóüóíäà.. áèçèì î áàëàúà.íÿ åëÿ ýÿëäè êè. éÿíè áàøà äöøÿð êè. òÿêè àíàì èíäèúÿ ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿéäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿéÿéäèì. ýöëöìñÿäè: — Îòóð. ñîíðà Õàíûì õàëà ÿëè èëÿ ìÿíè ÷àüûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ èëê äÿôÿ Õàíûì õàëàäàí öðêäöì. ìÿí òÿêÿì. Õàíûì õàëà èëÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà. ÷öíêè Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ãàëûí áóç áÿðêëèéè âàð èäè. — Áóðà ýÿë. ùÿéàòñûçëûüû âàð èäè). éàäóâà ýÿëèð áó øÿêèë? 564 . — Ñîíðà îòàüà êå÷äè âÿ áèð àçäàí ÿëèíäÿ òóòäóüó áèð øÿêèëëÿ ýåðè ãàéûòäû. Ìÿí ãàïûìûçûí àüçûíäà àéàüà ãàëõûá áàøûìû àøàüû ñàëäûì âÿ ýÿëèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè áèð-áèð ãàëõìàüà áàøëàäûì. ÷àðùîâóçëó ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíäÿí ãîðõäóì. áóç ùàìàðëûüû. Õàíûì õàëà èëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèç àðàñûíäà. ßëÿêáÿð. þçöìö î éåðÿ ãîéäóì êè. ýóéà Õàíûì õàëàíûí ìÿíè ÷àüûðìàüûíû áàøà äöøìöðÿì. áèð êèí âàð. Ñîíðà ìÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — øöøÿáÿíääÿ äàéàíûá øöøÿ àðõàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. òÿêáÿòÿê ãàëìàã èñòÿìèðäèì. î ýþçÿë ùÿéÿòèìèçèí. î äÿì ìÿí àíàìûí ýÿòèðÿúÿéè î ÷þðÿêäÿí äÿ ÿë ÷ÿêìÿéÿ ùàçûð èäèì. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð éàçûãëûã ýþðöì. àéàüûìû ùÿð äÿôÿ ïèëëÿêÿíÿ ãîéàíäà éàéäà âÿ ñîíðà äà ãóðàãëûã êå÷ÿí íå÷ÿ ìöääÿò ÿðçèíäÿ ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóìóø òàõòàëàð úûðûëäàéûðäû âÿ ùÿìèí ïàéûç àõøàìû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí úûðûëòûñû äà Õàíûì õàëà èëÿ éåð öçöíöí àðàñûíäàêû î áóç ñîéóãëóüóíäàêû ãàëûí øÿôôàô ñÿääÿí äåéèðäè. áèðäÿí Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõäûã. ßëÿêáÿð. ýþé àðàñûíäà øÿôôàô áèð ñÿää èäè âÿ î ñÿääÿ áèð áóç ñîéóãëóüó. ÿêñèíÿ. ùÿòòà ãîðõóðäóì êè. ìÿí ùÿéÿòèìèçèí. àììà áàøûìû ãàëäûðìàäûì. àììà Õàíûì õàëà àüëàìàäû. áöòöí éåð àðàñûíäà. áóç ùàìàðëûüûíäà øÿôôàô ñÿää èñÿ åëÿ-åëÿúÿ ãàëûðäû) âÿ ìÿíè ÷àüûðäû (ñÿñè î øÿôôàô áóç ñÿääèíèí àðõàñûíäàí ýÿëäè âÿ î ñÿñäÿ äÿ áèð áóç íÿôÿññèçëèéè. öìóìèééÿòëÿ. — Áàõ.. î øöøÿ àäè ïÿíúÿðÿ øöøÿñè äåéèëäè. òàëâàðëû. — äåäè. ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìàã. ìÿíè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá àüëàéàð. ãîðõóðäóì êè.

«×àïàéåâ». Î ïàéûç àõøàìû ùÿéÿòèìèçèí î ñàêèòëèéè è÷èíäÿ ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìóøäóì âÿ ÿëáÿòòÿ. áèçèì ùÿéÿòäÿí. ùÿìèí øÿêèë èëÿ î áàëàúà ßëÿêáÿðè ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèðäè. áó øÿêèë ìÿíèì éàõøû éàäûìäà èäè âÿ áóíäàí áèðè äÿ áèçèì åâèìèçäÿ âàð èäè âÿ ìÿí î øÿêëè ÷îõ èñòÿéèðäèì. àõûð êè. Ãîúà èëÿ ìÿí èêèíÿôÿðëèê ôîí éàëíûç áèð äÿíÿ îëäóüó ö÷öí. ö÷öíúöäÿ äþðä íÿôÿð àüàúëàðûí àðàñûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá êèòàá îõóéóðäó âÿ ùÿìèí êèòàáëàðûí öñòöíäÿ äÿ àäëàðû éàçûëìûøäû: «Ëéóáîâ è êîâàðñòâî» (ðóñ äèëèíäÿ) «Òàìèëëà». éàõóä Ðçàãóëó Ôðÿíýèìààá».. àëíûíäàí òóòóá î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâèðèðäè. ôîòîãðàô ßëèíèí ÷àìàäàí êèìè äþðäêöíú âÿ ãàðà àïàðàòûíà áàõûðäû.. àò ÷àïàíûí. «Áÿäáÿõò ìèëéîí÷ó.. Õàíûì õàëà ìÿíè. Òÿðïÿíìÿ!. áèð àç êÿíàðà ÷ÿêèëèá çÿíäëÿ áàõûðäû. áàøûíà ãàðàýöë ïàïàã ãîéóá àò ÷àïûðäû. î áèðèíäÿ ãÿùðÿìàí úöññÿëè áèð íÿôÿð ÿéíèíÿ «÷åðêåçêà» ýåéèá. ó÷óðäó. Ôîòîãðàô ßëè ÿââÿëúÿ ýÿëèá î áîø éåðëÿðäÿí ÷ûõìûø áàøëàðû ÷ÿíÿñèíäÿí. ÷öíêè Õàíûì õàëà øö565 . ãàáàãäà Ãîúà îòóðìóøäó. ùÿì äÿ ãöññÿëè áèð õàòèðÿñèíÿ ÷åâðèëìèøäè âÿ èíäè Õàíûì õàëàíûí ÿëè ÷àòàí áó øÿêèë èäè. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë Ãîúà ìÿíè ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà àïàðìûøäû âÿ áèç áèðëèêäÿ øÿêëèìèçè ÷ÿêäèðìèøäèê. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäàêû ùÿìèí òÿééàðÿäÿ ó÷óðäóì. àììà íå÷ÿ èëëÿð èäè êè. ìÿí äÿ àðõàäà îòóðìóøäóì. ñîíðà éåíÿ äÿ ýÿëèá øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿí ùÿìèí àäàìëàðûí áàøûíû î éàíà-áó éàíà ÿéèðäè. ìÿíèì ö÷öí íÿñÿ áèð øåé åëÿìÿê èñòÿéèð. êàáàá áèøèðÿíëÿðèí áàøëàðûíûí éåðè áîø èäè. ùÿìèí áàøëàðûí äöçýöí éåðèíè òàïûðäû: «—Òÿðïÿíìÿ! —Òÿðïÿíìÿ!. øÿêëèìèçè òÿééàðÿ ñöðÿí éåðäÿ ÷ÿêäèðäèê. Ôîòîãðàô ßëèíèí òàõòà êàðäîí öçÿðèíäÿ éàüëû áîéà èëÿ ÷ÿêèëìèø. Õàíûì õàëàíûí î øöøÿáÿíäèíäÿí ãóòàá èéè ýÿëìèðäè âÿ î ãóòàá èéè êå÷ìèøèí ùÿì ñåâèíúè. áåëèíäÿí õÿíúÿð àñûá. êèòàá îõóéàíëàðûí.» — äåéèðäè âÿ úÿëä àïàðàòûíûí àðõàñûíà êå÷èá áó äÿôÿ äÿ þç áàøûíû ãàðà øàëûí è÷èíÿ ñîõóðäó: «—Òÿðïÿíìÿ!. øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿíëÿð ùÿìèí ôîíëàðäàí áèðèíè ñå÷èðäè âÿ áàøûíû ùÿìèí áîø éåðäÿí ÷þëÿ ÷ûõàðûðäû. ùå÷ îëìàñà.» âÿ ôîòîøÿêëè ÷ÿêèðäè. àõûðûíúûäà ö÷ íÿôÿð ýþçÿë áèð áóëàüûí áàøûíäà îòóðóá êàáàá áèøèðèðäè âÿ áöòöí áó ôîíëàðûí ùàìûñûíäà øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèø ùÿìèí àäàìëàðûí — òÿééàðÿ ñöðÿíëÿðèí.ßëáÿòòÿ. àç ãàëà äèâàð áîéäà äþðä ôîíó âàð èäè: áèðèíäÿ èêè íÿôÿð òÿééàðÿ ñöðöðäö âÿ î òÿééàðÿ àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ýåäèðäè. î àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ òÿééàðÿíè Ãîúà ñöðöðäö. éàõøû áàøà äöøöðäöì êè. áèð áàëàúà ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèð.

. áó øÿêëè. áóíäàí àðòûüûíà èñÿ ýöúöì ÷àòìûðäû. Õàíûì õàëà áó áîø øöøÿáÿíääÿ ùÿìèí àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí. Õàíûì õàëà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î óøàüûí ýþçëÿðèíäÿêè ùÿìèí ãîðõóíó ýþðìöøäö.øÿáÿíääÿí áàõàíäà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î áàëàúà ßëÿêáÿðèí êèìñÿñèçëèéèíè. ùÿòòà ôèêèðëÿøäèì êè... Ãîúàíûí äÿðñ þéðÿíäèéè î àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè éåíÿ äÿ î ìèçèí öñòöíäÿäèð âÿ ìÿí î àäàì ñöìöêëÿðèíè ýþðìÿê èñòÿìèðäèì — áèð àçäàí ýåúÿ äöøÿúÿêäè. ìÿí áó øÿêèëäÿ òÿééàðÿíèí. àéûãëûã èëÿ éóõó àðàñûíäà åëÿ ùåé àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷óðäóì. Õàíûì õàëàíûí î íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè. Õàíûì õàëàéà äåìÿäèì êè. áó øÿêëè úûðìàã ëàçûìäûð. ßëÿêáÿð. áóëóäëàðûí î àüëûüû åëÿ àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüëûüûäûð. Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðóá ôîòîøÿêëÿ áàõäûì âÿ áó çàìàí áèðäÿí-áèðÿ áàøà äöøäöì êè. ìÿí ýþçöìö î øÿêèëäÿí ÷ÿêèá Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì.. éàõ÷û øÿêèëäè ÷îõ. åëÿäèð. éÿíè êè. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí ýöëöìñÿìÿéè ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. ìÿùÿëëÿìèç éàòàúàãäû âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí èðè ãàðà ýþçëÿðè éåíÿ çàáèòÿ èëÿ áàõñûí. Ìÿí. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î éåòèìëèê ÷àüûíäà. àììà åëÿ ùåé ó÷óðäóì âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäöì êè. î àðäû-àðàñû êÿñèëìÿéÿí ó÷óø áîéó ìÿíè 566 . ó÷ìàã èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëà èñÿ ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåéèðäè: — Áàõ. î. äàùà äîüðóñó. ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. òÿêúÿ åëÿ áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. áó ôîòîøÿêèëäÿí ìÿíäÿ äÿ âàð. êèï þðòöëìöø îëñóí. ôÿðÿùñèçëèéèíè ýþðìöøäö. éÿíè î ýåúÿ âàõòû. ùàìû éàòàíäàí ñîíðà. ùÿéÿòäÿêè î ñàêèòëèêäÿí ãîðõàíäà. ÷öíêè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áó øÿêëè ñÿíÿ éàäèýàð âåðèðÿì. ýþðöðñÿí.. áó øÿêèëäÿêè î àüàïïàã áóëóäëàðûí à÷ûã-àøêàð éàëàí÷ûëûüûíû ýþðäöì. î ãàðàõÿáÿðëè ÷àüûíäà áó éàëàí÷û òÿééàðÿíèí àüàïïàã éàëàí÷û áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷ìàüû ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åëÿäè. ßëÿêáÿð. î çàìàí. ìÿí î òÿééàðÿéÿ ìèíìÿê èñòÿìèðäèì. Àíúàã éàõ÷û ñàõëà éà. Õàíûì õàëà åëÿ ýöëöìñÿñèí. Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè. äöçäöð. ùÿìèí øÿêèë ìÿíèì ö÷öí äàùà ÿââÿëêè êèìè ìàðàãëû äåéèë. î áàëàúà ßëÿêáÿð åâëÿðèíèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áîéíóíó áöêÿíäÿ. î ýþçëÿðèí ùÿìèí ñÿðòëèéè ùÿìèøÿ ùèññ îëóíñóí. Ìÿí. Ãîúàíûí øöøÿáÿíäèí àøàüû êöíúöíäÿêè éàçû ìàñàñûíà äà áàõìàã èñòÿìèðäèì. áèð ñþç äåéÿ áèëìèðäèì.. ÿëáÿòòÿ.

). éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè ñàëûð è÷èíÿ. áåëèíè äöçÿëäèá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ þçþçöíÿ: — Áó àðâàä íþø ýþðöêìöð áó ýöí?. Ùèòëåðèí àõûðûíà äàùà àç ãàëûá âÿ î çàìàíëàð àíàì òåç-òåç äåéèðäè: — Àëëàù Ñòàëèíèí êþëýÿñèíè áèçèì áàøûìûçûí öñòöíäÿí ÿñêèê åëÿìÿñèí.... — Éàçûã àðâàä.. éåòèðèð (ùàìû áèëèðäè êè. íåúÿ êè.. ýåò ýþð àðâàä íåéíèéèð?. — Éóéàúàüàì. î òÿáÿññöì. — äåäè.— Àëëàù áàèñè úÿçàñûíà éåòèðñèí. àììà ùÿìèí ýöí äàéûì áèçÿ áèð ïàð÷à ýèëàáè òàïûá ýÿòèðìèøäè (äàéûìûí äà áèð ýþçö øèêÿñò èäè. î àüàïïàã áóëóäëàðû äà Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì ìöøàéèÿò åäèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. éåíÿ äÿ àù ÷ÿêäè âÿ éåíÿ äÿ: — Éàçûã àðâàä. áàøûíû áóëàäû. Àíàì øàëâàðûìû éóäó. Àíàì ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà ýèëàáèíè êþïöêëÿíäèðèá ìÿíèì øàëâàðûìû éóéóðäó âÿ áèðäÿí ÿëèíè ñàõëàäû. ñîíðà éåíÿ ùÿìèøÿêè êèìè «àù» ÷ÿêäè. î áèð òèêÿ ýèëàáè ïàð÷àñûíû áàøãà áèð øåéëÿ äÿéèøìÿñèí. Ìÿí äöíÿíêè êèìè áàøûìû àøàüû ñàëûá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. Àíàì éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. — äåäè. ùàìàìäà ÷èììÿéÿ ñÿðô åëÿìÿñèí.äÿ. Õàíûì õàëà îéàíìàñûí äåéÿ.. î òÿééàðÿíè äÿ.. — äåäè. ùÿéÿòäÿêè çèâÿäÿí àñäû.. éàâàøúà øöøÿáÿíääÿí ÷ûõäûì âÿ ùÿéÿòäÿ àíàìà äåäèì êè. Äàíûøûá-àüëàéûá ùå÷ îëìàñà öðÿéèíè äÿ áîøàëòìûð. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá ÷èéíèíè äèâàðà ñþéêÿìèøäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìóá éàòìûøäû. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí áåëÿúÿ ýÿëèá áèçÿ áàø ÷ÿêèðäè) âÿ àíàì áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. àíàì î øàëâàðû éóéà áèëìèðäè êè. Õàíûì õàëà éàòûá. ßçðàéûë ãÿíèìèíè âåðñèí áàèñèí. âåðèð!. øàëâàð î èñòè ïàéûç ýöíÿøèíèí àëòûíäà òåç ãóðóäó âÿ àíàì ýöíîðòà ùÿéÿòÿ ÷ûõûá øàë567 . ìÿíèì øàëâàðûìû éóñóí. ñÿùÿðÿúÿí ãóðóñóí âÿ ìÿí îíó òÿìèç ýåéèá ìÿêòÿáÿ ýåäèì. éà áàøãà ïàë-ïàëòàðà. Î ýåúÿíèí ñÿùÿðè ìÿí ìÿêòÿáäÿí ãàéûäàíäà àíàì: — Øàëâàðûâû ÷ûõàð âåð. ùÿìèí áàõûøäàí äîüàí î òÿáÿññöìöí è÷èíäÿ ó÷óðäóã.— äåäè. — Ñîíðà àíàì ìÿíÿ äåäè: — ßëÿêáÿð. àç ãàëûá äàé áó Ùèòëåð îüðàøûí àõûðûíà!. Ìÿíèì ìÿêòÿáÿ ýåéäèéèì øàëâàð òàìàì ÷èðêèí è÷èíäÿ èäè âÿ ñàáóí òàïûëìàäûüû ö÷öí. íåúÿ êè. áèç äÿ ùÿìèí áàõûøûí. Ìÿí îüðóí-îüðóí øöøÿáÿíäèí êöíúöíäÿêè éàçû ìèçèíÿ áàõäûì: éîõ. ÿñëèíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí éàðàíìûøäû..

. äàëàíûìûçäà ùå÷ êèì àüëàìûðäû. 568 . Ñÿùÿðè ýöí Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ. — ßëÿêáÿð. àíàìà äåäèì êè. ùÿéÿòëÿðäÿí âàé-øèâÿí ãîïàðäû.. äàëàíûìûçäàêû î ñöêóò àüëàìàãäàí ÷îõ áåòÿð èäè. óçàãäàí ýÿëèðäè. ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. Î àõøàì áöòöí ìÿùÿëëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. ìÿí ÿëèìäÿêè øàëâàðû éåðÿ òóëëàéûá äàëàíà ãà÷äûì. Àíàì ÿëèíäÿ òóòäóüó øàëâàðû ìÿíÿ âåðäè. ùàìû ñóñìóøäó. Õàíûì õàëà.. Ìÿí àíàìûí öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíèì öðÿéèì äÿ áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. Õàíûì õàëà þëöá!... äàëàíûìûçäà èäè. àììà î àõøàì áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ.. Î ýåúÿ Áàëàêÿðèì äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà.. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò ñóñäó. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. — Àü Äÿâÿ éàòìûøäû ãàïûñûíäà. àðâàäëàð àüëàéûá öç-ýþçëÿðèíè úûðàðäû.âàðûìû çèâÿäÿí ýþòöðÿíäÿ éåíÿ äÿ Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû: — Àà-à-à. î àõøàì êö÷ÿìèç äÿ åëÿúÿ äÿðèí áèð ñöêóò è÷èíäÿ èäè âÿ êö÷ÿìèçèí î ñöêóòóíäà äà ãàïãàðà áèð ìàòÿì àüûðëûüû âàð èäè. ñîíðà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ òÿðÿô ãàëõäû. ìÿí ùå÷ íÿ ýþðìöðäöì. éóõó è÷èíäÿ èäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ åùìàëëûúà ùÿéÿòÿ äöøäöì. Ìÿí þç ñÿñèìäÿí áàøãà ùå÷ íÿ åøèòìèðäèì âÿ þç ñÿñèì äÿ ìÿíÿ áàøãàñûíûí ñÿñè êèìè. ÿëëÿðèíè ýöíîðòà ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí äþøëöéöíöí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ ìÿíÿ áàõäû. — äåäè. áàéàãêû êèìè. àé ßëëÿêáÿð! Áàëàì. àíàì øöøÿáÿíäÿ ýèðäè. áèðäÿí àíàì áÿðêäÿí ÷ûüûðäû âÿ àíàìûí ÷ûüûðòûñûíû åøèäÿí êèìè. àüëàéà-àüëàéà ãûøãûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ÷îõ óçóí áèð àí êå÷äè. àäàì þëÿíäÿ åâëÿðäÿí. áó àðâàä íþø ýþðöêìöð? — äåäè. éåíÿ äÿ î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ñîíðà áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Îíäà òÿãñèð éîõäó. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìèðäè âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè. àüëàéûðäûì âÿ àüëàéà-àüëàéà äà ãûøãûðûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ýåò ýþð íåéíèéèð àðâàä ñÿùÿðäÿí î åâäÿ.. Õàíûì õàëà éàòûá. Áèðäÿí-áèðÿ àíàìûí áöòöí ñèôÿòèíè áèð íèýàðàí÷ûëûã áöðöäö: — Áó ãÿäÿð äÿ éàòìàã îëàð? — äåäè âÿ àíàìûí ñèôÿòèíè áöðöìöø î íèýàðàí÷ûëûã ìÿíèì äÿ öðÿéèìÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã ýÿòèðäè âÿ ìÿí äÿ àíàì êèìè áàøûìû ãàëäûðûá Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäûì. Ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿð ýÿëÿíäÿ..

ìÿí ÿìèí èäèì êè. àíàì äà àðâàäëàðëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿ. àäàìñûç îëàí áöòöí åâëÿðè. ãàïûëàðû.äåìÿê îëàð êè. äèâàðëàðû. î òöòÿéèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñìàñàì. áèð äÿ ùå÷ âàõò áàøûìû ãàëäûðûá ùÿéÿòèìèçäÿêè øöøÿáÿíäÿ áàõà áèëìÿéÿúÿéÿì âÿ úàìààò äàüûëàíäàí ñîíðà Áàëàêÿðèì äîüðóäàí äà ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëäû. áèð äÿ ùå÷ âàõò ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõà áèëìÿéÿúÿéÿì. ÷öíêè ìÿí áèëèðäèì êè. ñîíðà: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. — äåéèá Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíäàí äûíûøûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí äà569 . äàëàíûìûç. áèð ìöääÿò àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. òÿê îòóðóá òöòÿê ÷àëàúàã âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí î ïàéûç ýöíö Áàëàêÿðèìèí î òöòÿéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. àõøàìëàð èñÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. éà äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá òöòÿéèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûðäû âÿ þç ùàâàëàðûíû ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ëàë ñöêóò è÷èíäÿ Õàíûì õàëàíûí þëìÿéèíÿ àüëàéûð. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ.. ÕLIV Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ ýöíäöçëÿð ìÿùÿëëÿíèí êèøèñèç åâëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéèðäè. ïèëëÿêÿíëÿðè. àíàì äàùà Áàëàêÿðèìÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» äåìèðäè). Ôàòìà õàëà äà ãÿáèðèñòàíëûãäà èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ãîøà òóò àüàúû äà ëàë ñöêóò è÷èíäÿ àüëàéûð. ìÿùÿëëÿìèçèí èíäè áîìáîø. î åâëÿðèí ïÿíúÿðÿëÿðè. Õàíûì õàëàíû áàñäûðàíäàí ñîíðà úàìààò äàüûëûøàíäà. ìèñìàð òàïûá. äàø òàïûá ñþêöëÿí. îäóí éàðûðäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ùÿéÿòèìèç.. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí. äöçÿëäèðäè (ùÿð ùàëäà. äàüûëàí éåðëÿðè þçö áèëäèéè êèìè éàìàéûðäû. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ. ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ òàìàì áîø ãàëìûø êö÷ÿìèç. èíäè ßäèëÿ äÿ ùàðàäàíñà áàõûð âÿ ßäèëÿ äÿ î áîø ìÿùÿëëÿìèç êèìè. êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø î ãÿìáÿð äàøëàð äà. ñó äàøûéûðäû. ñîíðà ýÿëèá Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí éåðëÿ öçáÿöç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà éåðäÿ îòóðäó. Áàëàêÿðèì ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëàúàã. òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ùÿìèí ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñûíû ÷àëäû. àðâàäëàðäàí âÿ óøàãëàðäàí èáàðÿò áþéöê áèð èçäèùàì — áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç Õàíûì õàëàíû ãÿáèðèñòàíëûüà àïàðäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíà áàõà-áàõà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ.

ñÿäàãÿò. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøìûðäû. Áàëàêÿðèì êèìèëÿðèíè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðëàð. ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí äàíûøûðäû. Áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè. àììà áèð ýöí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ åëÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè êè. áèç äàùà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûðäûã. ìÿùÿëëÿìèç ùÿð øåé ýþðìöøäö. ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà (ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí þçö äÿ!) áèð ÷ÿêè. þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. áèð ãÿìýèíëèê âàð èäè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äàùà ýÿëèá î ãîøà òóòóí àëòûíäà. Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà. ìÿí î ÿùâàëàòëàðà ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã èíàíûðäûì. ùÿð ýöíöíö úÿáùÿäÿí ýÿëÿ áèëÿúÿê þëöì õÿáÿðèíèí õîôó èëÿ éàøàéûðäû. î ýþçÿë òöòÿéè äÿ äàùà. î ÿùâàëàòëàð ìÿíÿ ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã òÿñèð åäèðäè âÿ î òöòÿéèí ùàâàëàðûíäà äà. åëÿ áèë êè. ýóéà Àü Äÿâÿ ãîéìóð Áàëàêÿðèìè äàâàéà àïàðñûíëàð. áèð ùÿãèãèëèê. ùÿð ýöí ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ êèìèíñÿ þëöì õÿáÿðèíè ýþçëÿéèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áàøãà õÿáÿðëÿðÿ. äàðòà-äàðòà åâèíÿ ýÿòèðèá. äåìÿê îëàð êè. äàùà ùå÷ íÿ èëÿ òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê. åëÿ áèë êè. áèçèì î ÿçèç. éÿíè Øþâêÿòèí åâèíäÿ îëóðäó. ñÿêèäÿ îòóðóðäóã âÿ áèçèì î êå÷ìèø òöòÿéèìèçèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûã. ùàìû ìàò ãàëäû: Øþâêÿò Áàëàêÿðèìÿ ÿðÿ ýåòäè âÿ Áàëàêÿðèìè ýÿòèðèá þç åâèíäÿ ñàõëàìàüà áàøëàäû. ÿñàñ îíà ýþðÿ êè. Áàëàêÿðèìè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðäûëàð âÿ óøàãëàðûí àðàñûíäà áåëÿ áèð øàéèÿ ýÿçèðäè êè.íûøäûüû ùÿìèí ÿùâàëàòëàðäà äà ÿéíèíäÿêè ïåíúÿéèí ðÿíýè êèìè. ìÿí äàùà áþéöìöøäöì. áàøãà ùàäèñÿëÿðÿ áèýàíÿ èäè. ùÿðäÿí î ÿçèçèìèç. éåäèçäèðèá-è÷èçäèðèá âÿ þìðöíäÿ ùå÷ âàõò àðâàä ýþðìÿìèø Áàëàêÿðèì äÿ ùÿìèí ýåúÿ ìèííÿòäàðëûã. äöçäöð. àììà óøàãëàðûí àðàñûíäà éàéûëìûø î øàéèÿ. ùåéðÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðìóðäó. áþéöêäÿí êè÷èéÿ êèìè. Áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ Áàëàêÿðèìëÿ öç-öçÿ ýÿëäèì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ 570 . åòèáàð äîëó ýþçëÿðè èëÿ Øþâêÿòÿ áàõà-áàõà ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá âÿ Øþâêÿò äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíû äþøëÿðèíÿ ñûõûá îíà ãîøóëóá. ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá. Äåéèðäèëÿð êè. äàùà àðòûã áèð ñåùð âàð èäè. î ýþçÿëèìèç òöòÿéèí çÿèô ñÿñè åøèäèëÿíäÿ áèç ýÿëèá Øþâêÿòèí êèï þðòöëìöø. äîüðóëóã âåðìèøäè. ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí î ýþçÿë òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìûðäû. ìÿùÿëëÿìèç þç ùÿéàòûíûí ùÿð ñààòûíû. ìÿí äàùà ùÿð øåéè áàøà äöøöðäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ùÿð ñààò. ÿëáÿòòÿ. ñó ãûçäûðûá Áàëàêÿðèìè óøàã êèìè ÷èìèçäèðèá. î ÿùâàëàòëàðû äàùà. ýåúÿ Øþâêÿò þçö ýåäèá Áàëàêÿðèìè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè ãóøõàíà êèìè éåðäÿí ÷ûõàðûá. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí ÷àëûðäû. áöòöí ýöíö åâäÿ.

. ÿêñèíÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Úÿáðàéûëûí. èêèìÿðòÿáÿëè áèíàëàðûí äèâàðëàðûíäàí. î Ñàðû ùàìàìäàí. ÿñëèíäÿ. áó àäàì Áàëàêÿðèì äåéèë.. åëÿ áèë êè. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã (áÿëêÿ ýèçëè áèð öìèä èäè?) äà éàðàíäû êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð íþâ âÿôàñûçëûãäûð.. î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà ãàéûäàúàã. Àììà î ñåâèíúëÿ áÿðàáÿð. ßáäöëÿëèíèí. Àäèëèí. î ãîøà òóò àüàúûíäàí óòàíûðäû. àíàì éåíÿ äÿ îíà áåëÿ äåñèí âÿ ýöëöìñÿñèí (ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè ýöëöìñÿñèí). áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç.. Úÿôÿðèí.. Áàëàêÿðèìèí áèðäÿí-áèðÿ êö÷ÿìèçäÿí áåëÿúÿ ÷ÿêèëìÿñè èëÿ êö÷ÿìèçèí. ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéÿ ýþðÿ êö÷ÿìèçäÿí. î ýþçÿë ñàðû ïåíúÿéè ýåéÿúÿê. òÿðòÿìèç ñàõëàäûüû Áàëàêÿðèìëÿ áèð éåðäÿ éàòûá. ÿâÿçèíÿ ýþé ðÿíýëè òÿçÿ ïåíúÿê ýåéìèøäè âÿ Áàëàêÿðèì îüðóí-îüðóí î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõà-áàõà ýåäèðäè. áèçèì êö÷ÿìèçÿ. ùÿéÿòëÿðèí — áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éåòèìëèéè. ýåúÿëÿð îòóðóá ýþçëÿðè éóõóäàí ãàïàíàíàúàí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñàí. Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ îõøàéàí áàøãà áèð àäàìäûð: î ñàðû ïåíúÿê Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿ äåéèëäè. êö÷ÿìèçäÿêè î áèðìÿðòÿáÿëè. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Áàëàêÿðèì ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéè ÷ûõàðûá òóëëàéàúàã. áèð éåðäÿ äóðàí Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäèì âÿ ÿñëèíäÿ. ìÿí ùàðàäàñà.. ìÿíè äÿ ýþòöðöá þç éàíûíà àïàðäû. àíàìû äà. áèçèì Ñàðû ùàìàìûìûçûí ùÿéÿòèíÿ. àììà ìÿí íÿ Áàëàêÿðèìäÿí. Áèç ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷äöê. ÕLV 1944-úö èëèí äåêàáðûíäà úÿáùÿäÿí àòàìûí þëöì õÿáÿðè ýÿëäè âÿ äàéûì áèçèì åâèìèçè ñàòäû. Îíëàðûí àëòûñû äà ìöùàðèáÿäÿí ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëìèøäè. ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí óòàíûðäû. êèìñÿñèçëèéè äàùà äà àðòûá. Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäè. XLVI Îíëàð àëòû íÿôÿð èäè. Ìÿí Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ èñòÿäèì êè. äàùà òÿê éàøàìàéàí.. öðÿéèìèí äÿðèí áèð íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí éåðèíÿ äÿ. íÿ äÿ Áàëàêÿðèìè áèçèì ÿëèìèçäÿí àëìûø Øþâêÿòäÿí èíúèéèðäèì. ãàïûëàðûíäàí..áèëäèì êè. Áàëàêÿðèìèí êö÷ÿìèçäÿí ÷ÿêèëìÿñè. Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» îëñóí. ùÿòòà ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàí î äÿðäëè àðâàäëàð äà î ãàðàõÿáÿðëè ýöíëÿðäÿ öðÿêëÿðèíèí ùÿìèí äÿðèí íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí äÿ éåðèíÿ. äàëàíûìûçûí. Ãîúàíûí. Àüàðÿùèìèí î 571 .

áèð íèêáèíëèê ýÿòèðèðäè. åëÿ áåëÿúÿ. î àü âÿðÿãëÿðè äÿ. ùÿìèí ýåúÿéàðûñû î éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. áåëÿúÿ éàüûøëû êå÷èðäè âÿ íå÷ÿ ýöí èäè êè. îíëàðà áàõûðäûì. ìþùêÿìëèê.. î òÿìèçëèê. Ãîúàíû. äöøöíúÿëÿðè. èñòÿêëÿðèìÿ äÿ áèð òÿìèçëèê ýÿòèðèð. äàùà äîüðóñó. ìÿí þçöì èñòÿìèðäèì êè. áó ùèññ ìÿíèì áàøãà ùèññëÿðèìè òÿìèçëÿéèð. ÿí ÷îõ ñåâäèéèì ôÿñèë áó ïàéûç ôÿñëèéìèø âÿ äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñÿñè äÿ ìÿíèì ö÷öí áó éàüûøûí ñÿñèéìèø âÿ î ñåâèìëè éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñà572 . ìÿí î àëòû íÿôÿðëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç èäèì. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí òÿìèçëèéè ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. ìÿíèì äöøöíúÿëÿðèìÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíèì ýöíäÿëèê ùÿéàòûìà áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè âÿ áó ùèññäÿ áèð òÿìèçëèê. î äöøöíúÿëÿð. øûðûëòû èëÿ êö÷ÿäÿí àõàí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëìèðäè (âÿ ÿëáÿòòÿ. Ìÿí ãàëõûá éàòàã îòàüûíà ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. ñÿí äåìÿ. åéâàíûí êàôåë äþøÿìÿñèíè äþéÿúëÿéÿí. êèøèëèê. äàùà äîüðóñó. åëÿ áèë êè. éàëíûç ìÿíèì èø îòàüûìà éîõ. ìÿí îíëàðû òÿñÿââöðöìÿ áèð-áèð ýÿòèðìèðäèì. áèð øÿôôàôëûã âàð èäè. ìÿíèì î éàçû ìàêèíàìû äà ùÿìèí ìÿëùÿìäÿí êå÷èðìèøäè. Ñåíòéàáð íå÷ÿ ýöí èäè êè. îíëàðûí àëòûñû äà áèð éåðäÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. î ùèññëÿð. îíëàðûí áàõûøëàðûíû îõóéóðäóì âÿ î áàõûøëàð. Ìÿí Úÿôÿðè. î øóõ äóðóø íå÷ÿ ýöí èäè êè. ñîéóíóá éåðèìÿ ýèðèá éàòìàã èñòÿìèðäèì. îòóðìàã èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿéèðäèì êè. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí ùèññëÿðè. Ìÿí êöðÿéèìè ñþéêÿíÿúÿéÿ ñþéêÿéèá àéàãëàðûìû ïàðêåòèí öñòö èëÿ óçàäûá åâèìäÿêè èø îòàüûìäà. éóìøàã êöðñöäÿ îòóðìóøäóì âÿ êö÷ÿ åéâàíûíà à÷ûëàí ïÿíúÿðÿëÿðè. ßáäöëÿëèíè. ñÿäàãÿò.. áó ýåúÿ — áó éàüûøëû ñåíòéàáð ýåúÿñè ìÿíèì áó èø îòàüûìà äà áèð ùÿðàðÿò.) î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëñèí!). Úÿáðàéûëû. Àüàðÿùèìè éåääè-ñÿêêèç ýöí áóíäàí ÿââÿë î áîç. áó éàüûø äà áåëÿúÿ éàüñûí. î ÷èñêèíëè ýöíäÿ ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø ýþðäöì âÿ áöòöí áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ (åëÿ ùåé éàüûø éàüàí ùÿìèí ïàéûç ýöíëÿðè ÿðçèíäÿ.áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ äèê äàéàíûá ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ìÿðìÿð áàøäàøûíà áàõàí úèääè ñèôÿòëÿðè éåíÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î áàõûøëàðäàêû ýöú. íàâàë÷àëàðäàí òþêöëÿí. íÿñÿ ìÿëùÿì êèìè áèð øåé èäè âÿ î ìÿëùÿìëÿ ìÿíèì éàçû ìèçèìè ñèëìèøäè. áÿëêÿ äÿ ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ. åéíè çàìàíäà î áàõûøëàðäàêû åùòèðàì. åëÿ áèë. Àäèëè.

. àéûã áàøëà öç-öçÿ äóðàðäûì (áöòöí áó éåääè-ñÿêêèç ýöíäÿ îëäóüó êèìè).. àììà ìÿí äÿ ùàðàäàñà î êàðâàíûí éàíûíäà èäèì. Àüàðÿùèì þçö äåéèëäè.. ìöðýöëÿìÿê èñòÿéèðäèì.. î õóðúóíëàðäàí ýöúëÿ ùèññ îëóíàí âàãîí èéè ýÿëèðäè.áèð. àììà áó ýåúÿ éàðûñû. î éóìøàã êöðñöäÿ ìöðýö ìÿíè ìàãíèò êèìè þçöíÿ ÷ÿêèðäè âÿ ìÿí äÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðìèðäèì.. éàõóä çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð) áó ñóàëû íèéÿ âåðäèì.. ÿëáÿòòÿ.. áåø.. Ãîúàéà.. áó ñàðáàíëàð Úÿôÿð þçö äåéèëäè. éîõñà ìÿíè ãàðà áàñûðäû? àììà ùÿð ùàëäà ìÿí áöòöí áóíëàðû ýþðöðäöì. . ìÿùç áöòöí êàðâàí úàâàá âåðäè)... ýöíöí àëòûíäà éàìéàøûë äöçÿíëèê áîéó óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó èäè. áèëìèðÿì âÿ ìÿí î êàðâàíäàí ñîðóøäóì (áÿëêÿ äÿ î ñóàëû âåðÿí ìÿí äåéèëäèì. . î êàðâàí Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèð.. àììà î ýþçÿë õóðúóíëàð. áþéöê ùÿñèð çÿíáèëÿ îõøàéûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè.. éîõ..î êàðâàí éàëíûç Àü Äÿâÿäÿí èáàðÿò èäè.. ìÿí êè ëàï ÿââÿëäÿí áèëèðäèì î êàðâàíûí ùàðà ýåòäèéèíè. àéàüà ãàëõàðäûì.). î äÿâÿëÿðèí áåëèíäÿ èðè õóðúóíëàð âàð èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. 573 ... éîõ. ìÿí þçöìö ýþðìöðäöì. ÷öíêè ìÿíèì öðÿéèì ùèññ åëÿéèðäè: øûðùàøûð éàüûøëû áó ñåíòéàáð ýåúÿñè ùÿìèí ìöðýö ìÿíÿ íÿ èñÿ äåéÿúÿê.. àëòû.. Àü Äÿâÿëÿð éîõ. ùÿð äÿâÿíèí äÿ þç ñàðáàíû âàð èäè. ÿêñèíÿ.. Úÿáðàéûë.. áÿëêÿ äÿ î êàðâàíû þòöðöðäöì. ìÿí (éàõóä óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó.íÿ èñÿ ýþñòÿðÿúÿê.. áÿëêÿ äÿ ùå÷ àäàì äåéèëäè. Úÿáðàéûëà. .àñà ìÿí ìöðýöëÿìÿéÿ áàøëàäûì.. éàõóä óçàãëàðäàí áàõàí çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð èäè?.. Àüàðÿùèìÿ îõøàéûð.. Àäèë þçö äåéèëäè. î êàðâàíäà àëòû äÿâÿ âàð èäè.áèëìèðÿì.. Àäèëÿ.. åéíè çàìàíäà.. ... áèëèðäèì êè.àììà îíëàðà ÷îõ îõøàéûðäûëàð. Ãîúà.ùàðà?. .. ÿë-öçöìö éóéàðäûì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû î àëòû íÿôÿðëÿ.. . ùÿðÿ þç äÿâÿñèíèí ãàáàüûíà äöøöá ýåäèðäè âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè.Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèðèê!. ìÿí èñòÿñÿéäèì ìöðýöëÿìÿçäèì. áèëìèðÿì. íåúÿ äåéÿðëÿð... áöòöí áóíëàð éóõó èäè.. Êàðâàí úàâàá âåðäè (ñàðáàíëàð éîõ.. ßáäöëÿëèéÿ. .. î ýþçÿë õóðúóíëàð éóíäàí òîõóíìóøäó.. ßáäöëÿëè.... êèìñÿ áèð áàøãà àäàì èäè. éà ÷àé è÷ÿðäèì. . î ñàðáàíëàð áèð-áèð Úÿôÿðÿ..ö÷. áóíó ìÿí áèëèðäèì.

.......... ñåâèíÿí ìÿí èäèì............ 79 ÐÎÌÀÍËÀÐ Ìàùìóä âÿ Ìÿðéÿì .......... 143 Àü äÿâÿ ... ñåâèíÿí ìÿí äåéèëäèì..... ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ ÏÉÅÑËßÐ Òàóí éàøàéûð ... 5 Ãàòèë ..........éîõ..... äàùà äîüðóñó................................. ìÿí êàðâàíûí î úàâàáûíà ñåâèíäèì....î óøàã Ýÿëÿúÿêäÿ äàéàíìûøäû âÿ Ýÿëÿúÿêäÿí ýþðöíÿí î êàðâàíû ãàðøûëàéûðäû... .. Øöâÿëàí—Áàêû............................î óøàã ñåâèíèðäè........ ................ 349 574 ....... ÷öíêè ÿñëèíäÿ.. 1984..........äöçäöð............. àììà ìÿí èíäè î áþéöê ÷îõìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ éàøàéàí âÿ àüëàéà-àüëàéà êö÷ÿ åéâàíûíäàí îòàüà ãà÷àí î óøàüûí éåðèíÿ ñåâèíèðäèì... . ....... î óøàã ýöëöðäö âÿ ùÿìèí êàðâàíû éîëà ñàëûðäû..... î Àü Äÿâÿ êàðâàíûíû Ýÿëÿúÿéÿ éîëà ñàëûðäû.............. Êå÷ìèø.................. àììà áóíà áàõìàéàðàã................................éîõ...................................... ìÿí áóíó áèëèðäèì....... éîëà ñàëàí èñÿ ãàëûí ãàøëàðûí àëòûíäàí áàõàí èðè âÿ ãàðà ýþçëÿð èäè.

ñèôàðèø 01/04. Ôÿðèäÿ ßëÿñýÿðëè. ÁßÄÈÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Úåéùóí Òàüûéåâ.: 4989555. ( Òåë.ÅË×ÈÍ (ßÔßÍÄÈÉÅ ÅË×ÈÍ ÈËÉÀÑ îüëó) ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ (10 úèëääÿ) 4-úö úèëä ÍßØÐÈÉÉÀÒ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Àêèô Äÿíçèçàäÿ. Àçÿð Éóíóñîâ. ÒÅÕÍÈÊÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Èëùàì Íèôòÿëèéåâ. Ýöëàðÿ Ãÿäèðëè. òàéìñ ãàðíèòóðó. Àíàð Àáäóëëàéåâ. ×àïà èìçàëàíìûø 28.09. 37.0 ÷. 4937255. ÐßÑÑÀÌÛ Èëãàð Òîôèãîüëó. 4902757 575 . ÊÎÐÐÅÊÒÎÐËÀÐ Ðÿôèãÿ Ãÿíáÿðãûçû. ñàéû 1000. ×ÀÏÀ ÌßÑÓË Ñÿððàô Ìöðñÿëîâ. ÎÏÅÐÀÒÎÐÓ Àéýöí ßìèðëè. îôñåò êàüûçû ¹1.2005. ôîðìàòû 60õ90 1/16.â. Êèòàá * «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» íÿøðèééàòûíäà íÿøðÿ ùàçûðëàíìûø âÿ îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð.

576 .

4-37 577 .

578 .

579 .

580 .

581 .

582 .

583 .

584 .

585 .

586 .

587 .

588 .

589 .

590 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful