ÀÜ ÄßÂß

«×ÈÍÀÐ-×ÀÏ»
ÁÀÊÛ — 2003

349

Àç.2
Å46

Ðåäàêòîðó
Äèë ñóç

Íàøèðè
Ãîøãàð Èñìàéûëîüëó

Åë÷èí.

Å46 ÀÜ ÄßÂß. Áàêû, «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» ìöÿññèñÿñèíèí íÿøðèééàòû, 2003,
— 242 ñÿù.

E 4702060200
122

350

© «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» , 2003

I

«Ñÿí ìÿíèì ùÿéàòûì èäèí.»
Èêè èëäÿí àðòûã èäè êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà éàëíûç áó
ñþçëÿð éàçûëìûø àäñûç, øÿêèëñèç ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäàí þòöðäöì âÿ
ùÿð äÿôÿ äÿ áó àäè ñþçëÿð, áó àäè úöìëÿ ìÿíè ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû,
öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã âÿ åéíè çàìàíäà äà áèð äîüìàëûã ÿìÿëÿ ýÿòèðèðäè, òàíûìàäûüûì, áèëìÿäèéèì âÿ èëëÿðèí êöëÿéèíèí, ãàðûíûí,
éàüûøûíûí, èñòèñèíèí àëòûíäà ãàðàëûá-áîçàðûá êþùíÿëìèø, ÷îïóð-÷îïóð
îëìóø áó ãÿáèð äàøû ùÿð äÿôÿ äÿðèí áèð êÿäÿðäÿí õÿáÿð âåðèðäè, âÿôàñûçëûãäàí, ýÿëäè-ýåäÿðëèêäÿí äåéèðäè, íÿ âàõòñà êèìèíñÿ õîøáÿõòëèéèíäÿí âÿ õîøáÿõòëèéèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüûíäàí, î
êå÷ìèøèí ÿë÷àòìàçëûüûíäàí, öíéåòìÿçëèéèíäÿí ñþéëÿéèðäè.
Ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíàñûç ñþç îëìóð, ÿí àäè
áèð ñþç, ÿí èáòèäàè áèð ôèêèð äÿ ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ìÿíàëàíûð,
äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçö, ôèêðè îëóð, éÿãèí îíà ýþðÿ êè, ãÿáèðèñòàíëûüûí þçö äöíéàíûí ÿí ìÿíàëû éåðèäèð.
Ãÿáèðèñòàí êèìëèéèíäÿí, íÿ÷èëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, èíñàíû
ôèëîñîô åäèð âÿ ñÿíèí î àíëàðäàêû ôèêèðëÿðèí áèð àçäàí, éÿíè ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõàíäàí ñîíðà, àäè, ùÿòòà áÿñèò ýþðöíöð, àììà ùÿìèí ôèêèðëÿð ãÿáèðèñòàíëûãäà åëÿ áèë êè, äöíéàíûí ÿí ìöäðèê ôèêèðëÿðèäèð.
Áèð àç àøàüûäà éåíÿ äÿ àäñûç, øÿêèëñèç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøû âÿ
öñòöíäÿ äàøéîíàíûí ÿéðè-öéðö õÿòòèéëÿ áåëÿ áèð éàçû: «Øàèðëÿð îëäó
êè, áèð ìèñðà äà éàçìàäû».
Ñîíðà áàøãà áèð ãÿáèð äàøû: «ßëâèäà».
Ñîíðà: «Ùÿëÿ ñàüàì, àüëàðàì, þëëÿì, òîðïàüûì àüëàð».
Ñîíðà: «Îüëó þëÿí àíàëàð, âàé!».
Èêè èëäÿí àðòûãäûð êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí åâÿ ãàéûäàíäà áó
éàçûëàðû îõóéóðàì âÿ áöòöí ýöíö, áöòöí ýåúÿíè î éàçûëàðûí ÿùâàëû
ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëóð, ñîíðà ñÿùÿð à÷ûëûð âÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõûð, î
éàçûëàð äà óíóäóëóð...
Ãÿáèðèñòàíëûüûí ýöúëÿ ñåçèëÿí õöñóñè áèð ãîõóñó îëóð, áÿëêÿ äÿ
áó, áèð-áèðèíÿ ãàðûøìûø òÿçÿ âÿ êþùíÿ ýöë, ÷öðöìöø éàðïàã, éåíèúÿ
ãàçûëìûø òîðïàã èéèäèð? Áèëìèðÿì, àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î ãÿáèðèñòàíëûã ãîõóñó àäàìûí ïàëòàðûíà ùîïóð, áèð ìöääÿò ÷ÿêèëèá ýåò351

ìèð; ùÿð ùàëäà ìÿí ñîí èêè èëäÿ ùÿìèøÿ ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà ßñìÿð — ìÿíèì àðâàäûì — ìÿíàëû-ìÿíàëû öçöìÿ áàõûð, áèð ñþç
äåìèð, àììà ìÿí áàøà äöøöðÿì êè, ßñìÿð ìÿíèì ùàðàäàí ýÿëäèéèìè áèëèð.
Áîç âÿ ÷èñêèíëè áèð ñåíòéàáð ýöíö èäè, éàüûø ãÿáèð äàøëàðûíû èñëàòìûøäû âÿ áöòöí ãÿáèðèñòàíëûãäà ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð òÿìèçëèê,
ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð ãöññÿ âÿ áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè.
Ìÿí ùÿìèí áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíö îíëàðû ýþðÿí êèìè
òàíûäûì.
Äàùà äîüðóñó, ìÿí ÿââÿëúÿ îíëàðû ýþðäöì, öðÿéèì áèðäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû âÿ éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìÿí îíëàðû òàíûäûì âÿ
áöòöí áó ìöääÿò úÿìè áèðúÿ àí ÷ÿêäè.
Ãûðõ èëäÿí ñîíðà ìÿí áèðèíúè äÿôÿ èäè êè, îíëàðû ýþðöðäöì, àììà àëòûñûíû äà áèð-áèð òàíûäûì; ñà÷ëàðû àüàðìûø âÿ òþêöëìöø, öçëÿðèíÿ ãûðûø äöøìöø áó éàøëû àäàìëàð ÎÍËÀÐ èäè: Úÿôÿð èäè, Àäèë èäè,
ßáäöëÿëè èäè, Ãîúà èäè, Úÿáðàéûë èäè, Àüàðÿùèì èäè.
Àëòûñû äà î ãàðà ìÿðìÿð äàøëû ãÿáèðèí äþâðÿñèíäÿ äàéàíìûøäû,
ùå÷ áèðè ùå÷ íÿ äåìèðäè, àëòûñû äà ýþçöíö î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà äèêìèøäè, àëòûñû äà øóõ äàéàíìûøäû âÿ Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Ãîúàíûí, Úÿáðàéûëûí, Àüàðÿùèìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû
èëÿ öçáÿöç áåëÿúÿ äèê äàéàíìàñû, àëòûñûíûí äà øóõ ãàìÿòè, àëòûñûíûí
äà òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð äàøà áàõìàñû ùÿìèí
áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ î ãÿáèðèñòàí ùÿçèíëèéèíÿ åëÿ áèë
êè, áèðäÿí-áèðÿ áèð ýöìðàùëûã, áèð èíàì ýÿòèðäè âÿ î àíëàðäà ìÿíÿ
åëÿ ýÿëäè êè, áó àëòû êèøèíèí òàìàì ëàë ñöêóò è÷èíäÿ áåëÿúÿ øóõ äóðóøó, î ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøûíà áåëÿúÿ ñÿäàãÿòè âÿ åùòèðàìû î äÿì
éàüûøûí ãÿáèðèñòàíëûãäà èñëàòäûüû áöòöí ãÿáèð äàøëàðûíäà — òÿçÿñèíäÿ äÿ, êþùíÿñèíäÿ äÿ, çÿíýèíèíäÿ äÿ, êàñûáûíäà äà äÿëè áèð öìèä
éàðàòäû.
Ìÿí èêè èëäÿí àðòûã áèð ìöääÿò èäè êè, ùÿôòÿäÿ, èêè ùÿôòÿäÿ áèð
äÿôÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó úûüûðû èëÿ þç ãÿáðèìÿ ýåäèðäèì (Áåëÿ äåìÿê îëàðìû? Íÿ ö÷öí îëìóð? ßýÿð áèç «ìÿíèì îüëóì», «ìÿíèì
àíàì» äåéèðèêñÿ, íÿ ö÷öí «ìÿíèì ãÿáðèì» äåéÿ áèëìÿðèê? Áó î
äåìÿê äåéèë êè, ìöòëÿã ñÿí þçöí î ãÿáðèí è÷èíäÿ îëìàëûñàí...) âÿ
áó úûüûðëà äà ýåðè ãàéûäûðäûì âÿ èíäè, éàëíûç èíäè, þç úûüûðûìäà àéàã
ñàõëàéûá î àëòû íÿôÿð øóõ äàéàíìûø éàøëû êèøèëÿðÿ áàõäûüûì àíäà
ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, ÿñëèíäÿ ìÿí ùÿìèøÿ áó éåðäÿí þòÿíäÿ î ãàðà
ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí íÿçÿðëÿðèíè þç öçÿðèìäÿ ùèññ åòìèøÿì...
352

Îíäà î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû éîõ èäè.. — Ìÿí äÿ ßëÿêáÿðÿì! — ãûøãûðìàã èñòÿäèì. Ãîúàéà.Ìÿí þç úûüûðûìäà äàéàíûá Úÿôÿðÿ. î áàëàúà ßëÿêáÿðè äåéèðÿì. äàùà äîüðóñó. ãîúàëìûø ßáäöëÿëèéÿ. Àüàðÿùèìÿ. åëÿ áèë. ßáäöëÿëèéÿ. áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí ñÿñèíè åøèòäèì âÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíè òàíûäûì. Úÿáðàéûëà. Àü Äÿâÿíèí íÿçÿðëÿðèíäÿí äàíûøàðäû. áó öìèäñèç ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòóíó ïîçàí. ýþçëÿðè åéíÿêëè î êèøèíè êÿíàðäàí ýþðäöì âÿ î äÿì ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. ãÿáèðëÿðèí àðàñû èëÿ ýåäÿí úûüûðäà (ìÿíèì úûüûðûìäà!) åëÿ-áåëÿúÿ äàéàíûá áèð-áèð îíëàðà áàõäûì: Úÿôÿðÿ. ãîúàëìûø Àäèëÿ. Áàëàêÿðèì ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéè ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñû ÷àëûíäû. áàõ.. Àüàðÿùèìÿ áàõûðäûì. Úÿáðàéûë. ìÿí èíäè ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû îëàí î ãÿáèðèí éàíûíäà éåíÿ äÿ ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë Áàëàêÿðèìëÿ öçáÿöç îòóðäóì... þçöì þçöìÿ äÿ óçàãäàí áàõäûì... .. ùÿìèí ßëÿêáÿð äÿ ìÿíÿì!.. èòäè. ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíèí èíäèñè åëÿ áèë ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ ÿðèäè.» äåìÿê èñòÿäèì. Ãîúàéà. Ìÿí ãîúàëìûø Úÿôÿðÿ. áèðäÿí-áèðÿ äÿ éîõ îëäó âÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàêû ùÿìèí ðÿíýñèçëèê è÷èíäÿ. ãÿáèðëÿðèí àðàñûíäàí êå÷ÿí úûüûðäà äàéàíìûø âÿ éàøû ÿëëèíè êå÷ìèø. Àüàðÿùèì òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû. Àäèëÿ. ñà÷û îðòàäàí ñåéðÿëìèø. Áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí ñàðû ïåíúÿéèíèí ðÿíýè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éàéûëäû. éàäûíûçà äöøäöìö. Ãîúàíûí...Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. ßáäöëÿëèíèí. Àäèëÿ. ýèúýàùûíûí òöêëÿðè àüàðìûø. î ñàðû ðÿíý äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýÿëäèéè êèìè. áóëàøûã áèð áîçëóã è÷èíäÿ áó éåðèí êå÷ìèøè úàíëàíäû. Îíëàðûí äóðóøóíäà. Úÿáðàéûëà. êþêÿëìÿéÿ áàøëàìûø. ãîúàëìûø Ãîúà. ãîúàëìûø ßáäöëÿëè. — Òàíûéûðñûíûçìû. ßáäöëÿëèéÿ. Àüàðÿùèìèí öñòöíÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì: — «Ìÿí ñèçè òàíûäûì!. Úÿáðàéûëûí.. ùÿìèí ÷èñêèíëè 4-23 353 . ñîíðà ìÿí Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà éåääè-ñÿêêèç éàøëû ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿð êèìè Úÿôÿðèí. Ãîúàëìûø Úÿôÿð. ãîúàëìûø Àäèë. Àüàðÿùèìÿ áàõà-áàõà ìÿíèì ö÷öí ñÿñëÿíÿí î òöòÿê ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ áó äÿì ìÿí. Úÿáðàéûëà. Àäèëèí. — äåìÿê èñòÿäèì. ùÿìèí êèøè ìÿíÿì. îíëàðûí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè úèääèëèêäÿ âÿ åùòèðàìäà áó ãÿáèðèñòàíëûã ãöññÿñèíè äàüûäàí. Ãîúàéà... àììà éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì.

Ùå÷ áèëìÿéÿúÿêñÿí êè.. ãîúàëìûñàí. ùå÷ âàõò ýåäèá î óçàã ýÿëÿúÿéÿ ÷àòìàéàúàüàì.. ñåâèíìÿéÿ áÿíçÿð áèð øåé âàð èäè. àììà î òÿìèç ìåù ìÿíèì è÷èìäÿí ÿñèá êå÷äè. II Áèð äÿôÿ àòàì ùÿéÿòäÿêè òàëâàðûí àëòûíäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ éåíÿ äÿ óçàãëàðà áàõäû. ìÿíèì àíàì Ñîíàíûí. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðûíà äà áèð èøûã âåðäè. Áàõ. Úÿáðàéûë. ñîíðà ìÿíÿ äåäè: — Áèð âàõò ýÿëÿúÿê.. åëÿ áèë. ãÿáèðèñòàíëûãäàêû òÿê-òöê ñþéöä àüàúûíûí. Ãîúà.. Ñîíðà ìÿí î àëòû íÿôÿðèí äàéàíäûüû òÿðÿôäÿ.. òÿíòÿíÿñèíäÿí ãîðõìàéûá ãûøãûðìàã èñòÿäèì êè. ñÿíäÿí áèð àç éóõàðûäà. áèð äóðüóíëóã è÷èíäÿ ãàëìûøäû.. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðû òÿðïÿíìèðäè. Ìÿí éåíÿ äÿ ãûøãûðìàã èñòÿäèì.. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðÿí íÿ èñÿ âàð èäè âÿ î «íÿ èñÿ» áèð éóìðóã ãÿùÿð êèìè ìÿíèì áîüàçûìà ïÿð÷èì îëäó. Úÿôÿð. àììà î ãÿùÿðäÿ ãÿáèðèñòàí ìÿéóñëóüó èëÿ. êÿäÿðè èëÿ ùå÷ úöðÿ óéóøìàéàí. òÿìèç áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí óçóí ìöääÿò èäè êè.. éàçûëàðû éàðûì÷ûã ãàëìûø âÿðÿãëÿðÿ áàõäûì âÿ éóõóñóç ýåúÿ354 ... ýþðÿúÿêñÿí êè.ñåíòéàáð ýöíö éàüûøûí àëòûíäà èñëàíìûø ãÿáèðëÿðÿ áèð èñòèëèê. áó úûüûðûí ëàï éóõàðû áàøûíäàêû î àü ãÿáèð äàøûíû ýþðöðñÿíìè. áåëÿ áèð òÿìèç ìåùèí ùÿñðÿòèíäÿ èäèì. Ìÿí Õàíûì õàëàíû äà ñåâèðäèì. åøèäèðñèíèçìè. äàùà äîüðóñó. åøèäèðñèíèçìè!. áèð ìöääÿò äàíûøìàäû. Õàíûì õàëà... î äà Ñîíàíûí ãÿáðèäèð. ñÿíèí ùÿéÿò ãîíøóí Ñîíàíûí. øàäëàíìàüà. Î âàõò àòàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ óçàã âÿ äóìàíëû áèð ýÿëÿúÿêäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àüàðÿùèì. ýþðìÿäèéèì áèð íàð àüàúû ýþðäöì âÿ î íàð àüàúûíûí öñòöíäÿ ö÷äþðä äÿíÿ ãûïãûðìûçû íàð âàð èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßáäöëÿëè. «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèìèí àðâàäû. III Ýåúÿíèí ñÿññèçëèéè è÷èíäÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿêè ÿëéàçìàëàðûíà... Àäèë. î íàðëàðûí ùÿìèí ãûðìûçûñû ñþéöäëÿðèí. î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà èíäèéÿäÿê ôèêèð âåðìÿäèéèì. ñèçè ñåâèðÿì. ìÿí ñèçè ÷îõ èñòÿéèðÿì. ìÿí áó ñþçöí ýóðóëòóñóíäàí. èëëÿð íåúÿ êå÷äè..

êèìñÿ ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòàúàãäû. î âÿðÿãëÿð ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö.. Ùÿð äÿôÿ àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòìàüû ÿðÿôÿñèíäÿ àíàìûí îíó ãàðøûëàìàã ö÷öí ùàçûðëûã ýþðìÿñè. òÿëÿñèê ùÿìèí ÿëéàçìàëàðû. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø ùÿìèí âÿðÿãëÿðè îõóìàäàí. îõóäóüóì.. áöòöí çåùíèì äîëìóøäó âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. îíà åâèìèçèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà: — «Õîø ýÿëìèñÿí. Ìÿí íÿñÿ áàøãà áèð øåé éàçìàëûéäûì. ìèçèí öñòöíäÿêè áó áîøëóüà áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áàñäû. ÷àï åëÿòäèðäèéèì íÿ âàðäûñà. ÿñýè èëÿ ìÿòáÿõèìèçèí ùÿéÿò ïÿíúÿðÿñèíèí (åâèìèçèí éåýàíÿ ïÿíúÿðÿñè355 . Éàçû ìèçèìèí öñòö áîìáîø èäè.» — äåìÿñè. ìÿòáÿõè ñöïöðöá áèð äÿ òÿìèçëÿäè.. ñîüàí òÿìèçëÿäè.ëÿðè ñÿùÿðÿ êèìè îòóðóá éàçäûüûì î ÿëéàçìàëàð.. àéûðä åëÿìÿäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ éûüäûì âÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì. àõøàì ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûüû áèð ïàð÷à ÿòè äîüðàäû âÿ áèçèì êè÷èê ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí — «êåðîñèíêà»íûí öñòöíäÿ àòàìûí ÷îõ õîøëàäûüû âÿ ùÿð äÿôÿ ñóéóíà ÷þðÿê äîüðàéûá èøòàùëà éåäèéè áîçáàø àñäû.). Åëÿ áèë.. Ùÿìèí áàçàð ýöíö äÿ àíàì ñÿùÿð òåçäÿí äóðóá íîõóä èñëàòäû. Î àëòû íÿôÿðè ùÿìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç ýþðäöéöì î ýöíäÿí áÿðè ìÿíèì áöòöí öðÿéèì.. åëÿ áèë. I Èëê éàäûìà ýÿëÿí áèð áàçàð ýöíöäö âÿ î óçàã áàçàð ýöíö èíäè ìÿíèì öçöìÿ ýöëöð. Ìÿíèì ãàðøûìäàêû áó àü âÿðÿãëÿðÿ. Ìÿí êå÷èá éàçû ìèçèìèí àðõàñûíäà îòóðäóì. ùàìûñû áàéàãêû î ÿëéàçìàëàðû. éàçìàüà ÷àëûøàúàãäûì.. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø î âÿðÿãëÿð êèìè. ñîíðà áèðëèêäÿ îòàüà ýèðìÿëÿðè âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõìàüû ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìäà ýþðäöéöì. Èíäèéÿúÿí éàçìàäûüûì íÿéè èñÿ éàçìàëûéäûì âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. áó — íÿ èäè. êè÷èê àðàêÿñìÿíè. áöòöí áóíëàð àü âÿðÿãëÿðÿ áîøàëìàëû èäè. ñîíðà îíñóç äà òÿìèç îëàí îòàüûìûçû. êèìñÿ ìÿíè ãîéìàéàúàãäû. íÿ éàçàúàãäûì (ùÿð ùàëäà.... ÷öíêè èíäèéÿúÿí éàçäûüûì. åøèòäèéèì ýþðöøëÿðèí ÿí ýþçÿëè èäè. àé Àüàêÿðèì!. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö..

ÿñëèíäÿ. þçö þçöíö áþéöòìöøäö âÿ ÿí ìÿøùóð àäàìëàðäàí áèðè îëìóøäó. îíóí ýþçëÿðèíäÿêè î äàèìè ãöññÿíè äÿ ñîíðàëàð þç òÿñÿââöðöìäÿ äÿðê åòìèøÿì. àé áàøûâà äþíöì. ìÿíèì öðÿéèì ïàðòäàéàð. åëÿ àäàìûí öçöíÿ ùûðûëäàéûð. ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. þçöí áèëèðñÿí áóíó äÿ. ìÿùðÿáàíû áîü÷àéà ãîéäó âÿ — «ßëÿêáÿð. ñòÿêàí-íÿëáÿêè.. éóõàðûñûíà êàñà. —«Áó ñÿôÿðëÿð îëìàñà. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí? Îäå. äöíéàäû äÿ. äöíéàäà.. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ñàêèíè îëìóøäó. ÷öíêè àòàì áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ãÿðèá èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. þçö äÿ êèòàá éàçàíäû. ùàðà áàõûðñàí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèäèð. àíàìýèëèí àòà-áàáà éóðäó îëàí åâèìèçÿ ýÿëìèøäè. Ñÿííÿí ÷îõ ýÿçÿí éîõäó êè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè.. áÿëêÿ äÿ ìÿí àòàìûí ãÿðèáëèéèíè ñîíðàëàð — àòàì ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíäàí ñîíðà áàøà äöøìöøÿì. Áèëìèðÿì. ñîíðà áàáàì íåôò ãóéóñóíäà áîüóëóá þëìöøäö âÿ àòàì éåòèìëèêëÿ þçö þçöíö áþéöòìöøäö. âàëëàù. ñàíäûüûí. ñàáóíó. àòàìûí ÿâÿçèíÿ àòàìäàí äà ÷îõ äÿðä ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ äåéèðäè: — Àé Àüàêÿðèì.. ïàëòàð äîëàáûíûí. íþø õèôôÿò éåéèð ñÿíè. ñåâèíúèíäÿ äÿ ùÿìèøÿ áèð ãàðàíëûã. áîçáàøäà ýþçöí îëñóí».íèí). íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ éàâàø-éàâàø ãàéíàðà äöøìöø áîçáàøûí êÿôèíè éûüàíäàí âÿ ïèëÿòÿíèí îäóíó áèð àç àçàëäàíäàí ñîíðà ñàíäûüû à÷äû. ùàíñû øÿêëèíÿ áàõûðñàí. áåø äÿíÿ öñòö äþøÿê÷ÿëè òàõòà êÿòèëèí òîçóíó àëäû âÿ ùÿð òÿðÿô òÿðòÿìèç îëàíäàí ñîíðà. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ óøàã âàõòû àòàì êèìè òÿê ãàëìûøäû. áþéöéöá Áàêûäà ãàëìûøäû âÿ þìöðëöê ãÿðèá îëìóøäó. òàìàì ãàéüûñûç ñåâèíìèð. ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ùÿìèøÿ áèð ãöññÿ îëóðäó. àòàì ùÿëÿ óøàã âàõòû þç àòàñû èëÿ. àòàìûí ýöëöøöíäÿ äÿ. àøàüûñûíà éîðüàí-äþøÿê. òÿðòÿìèç éóéóá öòöëÿäèéè àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíû ÷ûõàðûá áîü÷àéà éûüäû. ùÿòòà áèð øåéÿ ñåâèíÿíäÿ âÿ ñåâèíúëÿ àäàìà áàõàíäà áåëÿ. äàùà äîüðóñó. áèçè äÿ áÿäáÿõò åëÿéèðñÿí. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì àòàìà «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèì äåéèðäèëÿð âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí àòàì ùÿìèøÿ ñÿôÿðëÿðäÿ îëóðäó. áàáà!» — äåéèðäè. êèñÿíè. íèéÿ öçöðñÿí þçöâö. àììà ùÿð ùàëäà ìÿíèì î èëê óøàãëûã õàòèðÿëÿðèìäÿ àòàì ùå÷ âàõò òàìàì ãàéüûñûç ýöëìöð. Àòàì àíàìëà åâëÿíÿíäÿí ñîíðà. áöòöí äöíéàäà ãÿðèá èäè. àòàì òÿêúÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éîõ. àé ãóðáàí îëóì ñÿíÿ. ö÷ ýöí356 . — äåéèá ùàìàìà ýåòäè. ùÿðäÿí àòàì ôèêðÿ ýåäÿíäÿ àíàì þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. éÿíè ìÿíèì áàáàìëà áèðëèêäÿ Àðàçûí î òàéûíäàí — Òÿáðèç òÿðÿôëÿðäÿí ýÿëèá Áàêûíûí íåôò ìÿäÿíëÿðèíäÿ èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. äàðàüû. ýèçëè áèð ñûõûíòû îëóð. î íþøöí áÿñ öðÿéèíè öçìöð. ãÿíäãàáû éûüûëìûø ðÿôëÿðèí.

àììà áèð äÿôÿ àòàì ñÿôÿðäÿí ôèêèðëè ãàéûòäû. Õàíûì õàëàíûí àòàñû èëÿ äîñò èìèø. âàõòû îëìóð âÿ áóíäàí ñîíðà àíàìûí áöòöí äöíéàäà ÿí áèðèíúè äöøìÿíè þìðöíäÿ öçöíö ýþðìÿäèéè. àòàì áóíà øàä îëàðäû. Àüàêÿðèì. áÿëêÿ äÿ îíëàð ÿñëèíäÿ éàõûí äîñò äåéèëìèøëÿð. àíúàã îäå. ìÿí ùèññ åòäèì êè. áàøûâà äþíöì. ÷öíêè î òóòóëóá ýåäÿíäÿ ö÷äþðä éàøûì âàð èäè. àììà ìÿí ùÿìèøÿ ùèññ åäèðäèì êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè áèð-áèð ñàòûð. ãîøìàëàð éàçàðìûø.. — Áóíó áöòöí ìÿëÿ äàíûøûð äÿ. åâèìèçèí áåëÿ áèð ãîíàüûéëà ôÿõð åäÿðäè.äÿí-áèð. àé ãûç. Áèëìèðÿì. Ñÿòòàð Ìÿñóì áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ëàï éóõàðû áàøûíäà îëóðìóø. åâèìèçèí ÷þë ãàïûñûíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Êèðè. áèð äÿ êè. àòàì äàùà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ùå÷ íÿ óììóð.. áåø ýöíäÿí-áèð. Áÿçÿí àòàìûí ôèêèðëè âàõòëàðûíäà àíàì äåéèðäè: — Ñÿí þçöâö öçöðñÿí. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëè ÷àï îëóíóðäó âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ àòàì ùàíñû õàùèøäÿí þòðöñÿ íå÷ÿ âàõòäàí áÿðè ýþðìÿäèéè óøàãëûã äîñòó Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåäèð. áÿëêÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí àòàìäàí õîøó ýÿëìèðìèø. Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí íÿñÿ óìóð.— äåéèðäè. ñîíðà ìÿëóì îëäó êè. íÿ ãÿäÿð àëèì àäàìëàð âàð. ìÿí îíó éàäûìà ýÿòèðÿ áèëìèðäèì. éÿíè áó ìÿíàäà êè. àíúàã øÿêèëëÿðäÿí òàíûäûüû Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëóð. þçöíÿ àä ãàçàíûð!. — áóíà òàìàì ÿìèí èäèì.. Àüàêÿðèì. þçö äÿ ßëèàááàñ êèøè èëÿ. Àüàêÿðèì. Ñÿòòàð Ìÿñóì òóòóëàíäà ßëèàááàñ êèøè îíóí÷óí ÷îõ ÷à357 . àðà-ñûðà ãÿçÿëëÿð. — äåéèðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ýåäèðìèø âÿ ùÿìèí áèðýÿ ñÿôÿð çàìàíû íÿ îëìóøäóñà. ìöÿëëèì èìèø. ùàìûñûíû áèð-áèð ýöäàçà âåðèð. Àòàì òÿëÿñèê àíàìûí ñþçöíö êÿñèðäè. îëà áèëÿð. — Áó íÿ ñþçëÿðäè äàíûøûðñàí? Áèçè õàòàéà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí? Àíàì: — Õàòàéà íþø ñàëûðàì. àòàìûí èøëÿäèéè âàãîíäà áàøãà ùþðìÿòëè ñÿðíèøèíëÿðëÿ áÿðàáÿð. Áÿéÿì áèçèì éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìó î ýöäàçà âåðìÿéèá? Äàé áóíó äöíéàäà áèëìÿéÿí àäàì éîõäó êè. àòàì áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿñÿ äÿ.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì íÿ ãÿäÿð éàõøû øàèðëÿð âàð. ñåâèíÿðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èñÿ áöòöí óøàãëûãëàðûíû áèð éåðäÿ êå÷èðäèêëÿðè. áóíà ýþðÿ äÿ ùþðìÿò ãàçàíûð!. Àòàì äàùà ùå÷ âàõò Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåòìÿäè âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ùå÷ âàõò àòàìû èòèðèá-àõòàðìàäû. áèð ïàð÷à ÷þðÿéè èêè éåðÿ áþëäöêëÿðè àòàìû ãÿáóë åëÿìèð. — áèðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëñàéäû âÿ áöòöí àëÿìäÿ ìÿøùóð àäàì îëàí Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèðäÿí-áèðÿ áèçèì åâèìèçÿ ýèðñÿéäè.

îíóí áàðÿñèíäÿ àíàì àòàìëà àúûãëû äàíûøûðäû. ìÿí îíäàí ãîðõóðäóì âÿ ìÿí äÿ àòàì êèìè èñòÿìèðäèì êè. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. Àòàì éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ìöëàéèìëèéè èëÿ: — Ñÿíèí áþéöêëÿðëÿ íÿ èøèí âàð. ÿñëèíäÿ. — äåéèðäè. îðà-áóðà ÷îõ ýåäèá...ëûøûá.. «áþéöê àäàì» îëìàüûíû ùàðäàñà áèð áàëàúà ãûñãàíûðäû). èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäó.. Äöçäöð.. áó. àììà áó ñþùáÿò òÿñàäöôäÿí-òÿñàäöôÿ äöøÿðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåýàíÿ àäàì âÿ öìóìèééÿòëÿ. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. áàúû (àòàì ùÿðäÿí àíàìà «áàúû» äåéÿðäè âÿ àòàìûí àíàìà «áàúû» äåìÿñè ìÿíèì ÷îõ õîøóìà ýÿëèðäè). äöíéàäà éåýàíÿ áèð ñÿáÿá èäè êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. åëÿ ìÿíèì êèìè. Ìèðçÿ éàçûá êè... àòàì äà éåêÿ êèøè îëìàüûíà áàõìàéàðàã. àòàì õÿéàëà äàëàíäà. àúûãëû éîõ. ýóéà êè. éÿíè áàçàðäà áèð êèëî ÿíúèð êèìè. äàùà äîüðóñó. — Áèçèì íÿéèìèçÿ ýÿðÿêäè?. àììà áèð øåé ÷ûõìàéûá. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. õèôôÿò ÷ÿêÿíäÿ àíàì. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí ìèñðà-ìèñðà àëòûíäàí ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá.. Ìÿí ÿââÿëúÿ áåëÿ ñþùáÿòëÿðÿ ãóëàã àñàíäà åëÿ áèëèðäèì êè. îíà öðÿê-äèðÿê âåðìÿê ö÷öí áó ñþùáÿòè ñàëûðäû (áèð äÿ îíà ýþðÿ êè. ÷öíêè áèð äÿ ýþðöðäöí êè. àéàããàáû êèìè ñàòûð âÿ îíà ýþðÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ äöíéàíûí ÿí ãîðõóíú àäàìû èäè. Àëëàù åëÿìÿñèí!. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. Áþéöêëÿðèí èøèíÿ ãàðûøìà. áàøãà âàõòëàð èñÿ àíàì ìÿíèìëÿ íåúÿ äàíûøûðäûñà. àíàìûí áèð óøàüûäûð. áÿçÿí àòàì åâäÿ îëìàéàíäà äà ìÿí àíàìûí Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ íåúÿ íèôðÿò åëÿäèéèíè äóéóðäóì. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè ùÿãèãè ìÿíàäà. — áóíäàí éÿãèí àíàìûí þçöíöí äÿ õÿáÿðè éîõ èäè — àíàì àòàìëà áèð éåðäÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ áþéöìöø Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ìÿøùóðëóüóíó. éàõóä äöêàíäà ïåíúÿê êèìè. ßëèàááàñ êèøè î âàõò äåéèá: «—Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. éàíàéàíà äàíûøûðäû. ßñòÿüôöðóëëàù äå.. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. áèçèì åâäÿ îíóí ñþùáÿòè ýåòñèí. àòàìëà äà åëÿ äàíûøûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè..» Àòàì äåéèðäè: — Èíäè ìÿí äÿ ýåäèì áàøëàéûì àäàì ñàòìàüà? Áó äÿôÿ àíàì ãîðõóðäó: — À-à-à. åé ýöë. àíàì Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåòèí åëÿ ùÿìèí øÿêèë ùèññÿñè èëÿ ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíè òÿìèçëÿéèð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ýöëÿ-ýöëÿ ÷ÿêèëìèø øÿêèëè íþéöò ïèëÿ358 . Àüàêÿðèì!. çàëûì îüëó!. ùå÷ íÿäÿí ãîðõìàéûá.

îðà ýåäèðäè. àììà àòàìûí áó úöð úÿùÿòëÿðè. ñÿêèäÿ ãîéóëìóø öñòöäþøÿêúÿëè òàõòà êÿòèëëÿðäÿ îòóðóá (î òàõòà êÿòèëëÿðè áèç óøàãëàð åâëÿðèìèçäÿí ýÿòèðèðäèê. ùÿòòà. ãÿíääàíû öñòöíÿ êè÷èê àü ñöôðÿ ñàëûíìûø âÿ îðòàéà ãîéóëìóø êÿòèëÿ äöçöðäöê) Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ. ìÿíèì àëÿìèìäÿ ãîëòóüóíäà êèòàá-äÿôòÿð ýÿçäèðìÿêëÿ ùÿéÿòäÿ òîéóã áàøû êÿñìÿê áèðáèðèíÿ óéóøìóðäó. íÿ éîõ? Àòàì äåéèðäè: — Íÿ îëàúàã. Ðóñåòäÿ íÿ âàð. ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè èëÿ ùàë-ÿùâàë òóòóðäó. ëàü åëÿìèðäè. óøàüû îëàí âàðäûñà.. òîéó îëàí âàðäûñà. ßçèçàüà ÿìè èëÿ. Ùÿìèí áàçàð ýöíö àíàì ùàìàìäàí ãàéûòäû âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèøÿ ùàìàìäàí ñîíðà îëäóüó êèìè. éàíàãëàðû ãûïãûðìûçû èäè. Ùÿñÿíàüà ÿìè èëÿ. íÿëáÿêè-ñòÿêàíû. àòàëàðûìûç ñþùáÿòëÿðèíè åëÿéèá ãóðòàðûá. àòàì áèðèíúè íþâáÿäÿ Ñàðû ùàìàìà ýåäèðäè âÿ áèð ýöí ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè åâäÿ èñòèðàùÿò åäèðäè. éà Úÿáðàéûëà. ùÿðäÿí ñòàíñèéàëàðäà óúóç ãèéìÿòÿ àëûá ýÿòèðäèéè òîéóãëàðû ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíà — Úÿôÿðÿ. ñîíðà äà áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àøàüûäà. îíó ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùþðìÿòäÿí ñàëìûðäû. ýåäèá òÿáðèê åëÿéèðäè. éà äà Àüàðÿùèìÿ êÿñäèðèðäèì (Ãîúà ùÿìèøÿ êèòàá-äÿôòÿðëÿ ìÿøüóë îëäóüó ö÷öí îíà ìöðàúèÿò åòìèðäèì.). ßëÿêáÿð. íþéöòäÿí íÿì ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëöðäö. ßëèàááàñ êèøè èëÿ ñþùáÿò åäèðäè. àòàì òîéóã êÿñÿ áèëìèðäè. îíóí éåðèíÿ áàøãà áèðèñè îëñàéäû. àëûøûáéàíûðäû. áàøãà ëÿùúÿ èëÿ äàíûøìàüûíà.. ÷àéäàíû. éà ßáäöëÿëèéÿ. — Íîëäó. àéàüà ãàëõàíäàí ñîíðà äà àïàðûðäûã) ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ (÷àéû äà åâäÿ àíàëàðûìûç äÿìëÿéèðäè. ãàðà àéàããàáûëàðûíû êðåì èëÿ ñèëèá òÿðòÿìèç ïàðûëäàäûðäû âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðû îíó êèøè ùåñàá åëÿìÿçäè. Àòàìäà åëÿ õàñèééÿòëÿð âàð èäè êè. àòàìûí áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êèìè éîõ. äàäàø? Èíñàí åëÿ ùÿð éåðäÿ èíñàíäû äÿ..òèñèíèí äÿìèðèíÿ ñöðòöëÿ-ñöðòöëÿ. Àíàì òÿëÿñèê ãàçàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áîçáàøà áàõäû: 359 . ñÿôÿðäÿ îëäóüó ìöääÿòäÿ ìÿùÿëëÿäÿ éàñû îëàí âàðäûñà. éà Àäèëÿ. áàøñàüëûüû âåðèðäè. áèç äÿ êö÷ÿéÿ äàøûéûðäûã. íÿäÿíñÿ. òÿðòÿìèç àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû éûüûëìûøäû. ùÿðäÿí ôàðñ ñþçëÿðè èøëÿòìÿéèíÿ äÿ ùå÷ êèì ýöëìöðäö. áîçáàø áèøäè?. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøóðäó: — Àüàêÿðèì. èêèíúè ýöí àíàìûí öòöëÿéèá ùàçûðëàäûüû òöíä ýþé «øèâéîò» êîñòéóìóíó ýåéèðäè. Ãàòàð àòàìû Ðóñèéàíûí óçàã øÿùÿðëÿðèíÿ àïàðûðäû âÿ î óçàã ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà. ýþçàéäûíëûüû âåðèðäè. ãÿðèáÿ èäè. ìèñàë ö÷öí.

. — äåäè.. åëÿ ùÿìèí áàçàð ýöíöíöí àõøàìû òÿçÿäÿí áèðùÿôòÿëèê ñÿôÿðÿ ÷ûõàúàã. àíàì: — Ùÿìèøÿ òÿìèçëèêäÿ. áèøèá äàé. ùàéûô êè. àíàìû ýþðìÿéèíÿ. Àíàì: 360 .): — Õîø ýöíöíöç îëñóí!. ñÿôÿðäÿ ìÿí äÿðéàäà áàëûã êèìèéÿì.. ßëÿêáÿð. Ìÿëóì îëäó êè. çèéàñû âàð èäè. — äåäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè äÿ ÿëàâÿ åëÿäè: — Íÿ óçóí ÷ÿêäè áó ñÿôÿðöí? ßëäÿí ñàëìàäû ñÿíè? Àòàì åâÿ ýÿëìÿéèíÿ. àòàì ùàìàìà ýåòäè.... — äåäè. éàõóä äà àíàì àòàìû þïìÿìèøäè. ñÿíèí ïàéûíû ÷ÿêèì.). ñîíðà áàøûíà ñàðûäûüû ãûðìûçû ÷èò éàéëûüû à÷äû âÿ óçóí õóðìàéû ñà÷ëàðûíû èðèäèøëè äàðàãëà äàðàéà-äàðàéà ãóðóëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Àòàìûí áèçèì î áàëàúà àðàêÿñìÿéÿ ãîéäóüó äîëó ùÿñèð çÿíáèëè ùÿìèøÿêè êèìè. Àòàì: — ×îõ ñàü îë. àíàì öðÿéè äþéöíÿ-äþéöíÿ àòàìûí éîëóíó ýþçëÿéèð. áàúû. — äåäè. ìÿíèì ïàéûìû ÷ÿêèá ãàáàüûìà ãîéäó. îíñóç äà ùÿìèøÿ òÿðòÿìèç îëàí åâèìèçè òÿçÿäÿí ñèëèá-ñöïöðöá òÿìèçëÿìÿñèíäÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíûí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð èøûüû. Øþâêÿò ìÿíÿ ñþç àòàíäà ìÿíèì öðÿéèì íåúÿ äþéöíöðäöñÿ. àììà ëÿíýèìÿäè. — Ñîíðà ìÿíè þïäö. ìÿí îëìàéàíäà îíëàð áèð-áèðèíè þïöðëÿð âÿ îíëàðûí áó ýèçëè ñèðëÿðèíäÿ áèð áàéðàì ÿùâàëû âàð èäè. òåç ãàéûòäû. ÷öíêè ìÿí äöíéàíûí ùå÷ áèð áþéöê ðåñòîðàíûíäà. ìÿíèì ãûçûì î ùÿñèð çÿíáèëèí ùÿìèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñóíó ùå÷ çàìàí äóéìàéûá. — Î ýöí îëñóí ßëÿêáÿðèí òîé ùàìàìûíà ýåäÿê!.— Ýÿë. àüçûíàúàí äîëó ùå÷ áèð çÿíáèëäÿ î ãîõóíó ùèññ åòìÿìèøÿì. àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíäà äà. àììà ìÿí áóíó ýþðìÿñÿì äÿ áèëèðäèì êè. áîëëóãëà íÿôÿñ àëàí ùå÷ áèð åâäÿ. àíàìûí äà öðÿéè áàõ. — Áèëìèðñÿí. ìÿí áîøàëòìàüà áàøëàäûì âÿ î ùÿñèð çÿíáèëèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñó èíäèéÿ êèìè ìÿíèì áóðíóìäàí ýåòìÿéèá (ìÿí áÿçÿí ãûçûìà áàõûðàì âÿ ôèêèðëÿøèðÿì êè. Àòàì ýÿëÿíäÿ àíàì ùÿìèøÿêè ùÿéÿúàíëà îíó ãàïûíûí àüçûíäà ãàðøûëàäû: — Õîø ýÿëäèí!. àíàìûí àòàìûí ýÿëèøè ÿðÿôÿñèíäÿ ùàìàìà ýåòìÿñèíäÿ äÿ î... àòàìûí íþâáÿñèíè äÿéèøèáëÿð. åëÿúÿ äþéöíöð. ýÿë ñÿí îòóð. — äåäè. àéàããàáûëàðûíû ÷ûõàðûá îòàüà êå÷äè... Þìðöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíèì éàíûìäà éà àòàì àíàìû. éå.. ìÿíè ýþðìÿéèíÿ ñåâèíÿ-ñåâèíÿ (âÿ ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î ãöññÿ èëÿ.. áóðàñûíû äà ùèññ åäèðäèì êè..

Àüàðÿùèì äÿ.. ñèðêÿ-áàäûìúàí ýÿòèðäè. èðè òèêÿëÿðëÿ êàñàéà äîüðàäû âÿ àíàìûí àòà-áàáàñûíäàí ãàëìûø ýöìöø ãàøûüû ÿëèíÿ àëûá áóüëàíàí áîçáàøû èøòàùàéëà éåìÿéÿ áàøëàäû. éàéûí úûðùàúûð âàõòëàðûíäà äà ùÿéÿòèìèç áóç êèìè Øîëëàð ñóéóíóí ñÿðèíëèéè è÷èíäÿ ýöëöðäö. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíèí úàíûâû ñàü åëÿñèí! Ñÿí êè. Ñîíðà àíàì: — ßëÿêáÿð.. ýþé-ýþéÿðòè ýÿòèðäè âÿ þçö äÿ àòàìëà öçáÿöç îòóðóá àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Àëëàù ñÿíèí áàøûíäàí áèð òöê ÿñêèê åëÿìÿñèí. ßáäöëÿëè.. íÿ èñÿ åëÿéèðÿì. ñÿí åëÿ éàõ÷û éåéèðñÿí êè.. — Àëëàù ñÿíè áèçÿ ÷îõ ýþðìÿñèí. Àòàì: — Áèñìèëëàù! — äåéèá ÷þðÿê ýþòöðäö. Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà êðàíò âàð èäè. Àüàêÿðèì!. éÿíè àíàì áàçàðà ýåäÿíäÿ. àììà àòàì îòóðóá ÷þðÿê éåéÿíäÿ àíàì äà ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäó. ÷àéíèéè äîëäóð. èìêàí äöøÿíäÿ ìÿíÿ áèð èø áóéóðóðäó. åâèìèçäÿêè áó êè÷èê áàéðàìäà ìÿíèì äÿ íÿ èñÿ áèð ïàéûì âàð âÿ àíàì äà áóíó ùèññ åäèðäè. Úÿáðàéûë äà. éàõóä ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíäàí áèðèíèí åâèíäÿ îòóðóá ñþù361 . éàõóä äàéûì áèçÿ ýÿëÿíäÿ ñöôðÿéÿ ãîéäóüó êàñàëàðäàí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö. äóç. Àüàðÿùèì (òÿêúÿ Ãîúà ùÿìèøÿ äÿðñ îõóéóðäó âÿ áåëÿ èøëÿðëÿ ìÿøüóë îëìóðäó) áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéÿ-åëÿéÿ äöçÿëòìèøäèëÿð. ßáäöëÿëè äÿ. Àíàì ùå÷ âàõò àòàìûí éàíûíäà ÷þðÿê éåìÿçäè. ùÿòòà Ãîúàíûí þçö äÿ ìÿíèì àíàì åâäÿ îëìàéàíäà. áó ñó êÿìÿðèíè äÿ îíëàð ùÿéÿòèìèçÿ ÷ÿêèá ýÿòèðìèøäè âÿ áèç äàùà ñóäàí þòðö Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ýåòìèðäèê. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿéèá áó åâè áåëÿí÷èíÿ äîëàíäûðûðñàí. öìóìèééÿòëÿ. àé Àüàêÿðèì. àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòäûüû áó ýþçÿë âàõòëàðäà ìÿí äÿ ñåâèíèðäèì êè. êðàíòûí àëòûíäà áàëàúà ÷àðùîâóçó äà Úÿôÿð.— Èëëàùàìèí! — äåäè âÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà. Àòàì äà ùÿìèøÿêè ñþçëÿðèíè òÿêðàð åëÿäè: — Ïèñ ýöíöìöç áåëÿ îëñóí!. Àíàì éåíÿ äÿ: — Èëëàùàìèí! — äåäè. Àäèë.. Úÿáðàéûë. — àäàì åëÿ ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ñÿíèí éàíûíäà îòóðóá òàìàøîâà áàõìàã èñòÿéèð. áîçáàøû ÷ÿêèá ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóø àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó. — äåäè. áÿçÿí. êþíëöí øàä îëñóí!. èñòèîò ýÿòèðäè. ùÿìèøÿ öçöí ýöëñöí. Úÿôÿð äÿ. — äåäè âÿ ìÿí òåç ìÿòáÿõÿ ãà÷ûá ÷àéíèéè ýþòöðäöì âÿ ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. éÿíè áàéðàì ýöíëÿðèíäÿ. Àäèë äÿ. àòàìûí ëÿççÿòëÿ õþðÿê éåìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäè âÿ èíäè äÿ àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ ùÿìèøÿêè êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù.

Õàíûì õàëàýèëèí áèíàñûíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñè çèðçÿìè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ñöðöúö îüëàíëàðû Úÿôÿð. Ãîúà. Àüàðÿùèì äÿ ùÿìèøÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìÿíÿ äåéèðäèëÿð êè. ßáäöëÿëè äÿ. Àüàêÿðèì äÿ. àììà Úÿôÿð äÿ. î òÿìèç ùÿéÿòèìèçèí ãàïûñû äàëàíà à÷ûëûðäû âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí î ùÿéÿòäÿ èêè àèëÿ éàøàéûðäû. èñòÿäèéèì àëÿòè ýþòöðöá îéíàéûðäûì (ÿëáÿòòÿ. ñÿí áèçÿ ÷ÿêìÿìèñÿí. ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà ÿéèëèá ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà éóéóíóðäóëàð âÿ áèð êÿíàðäà äàéàíûá îíëàðûí áåëÿúÿ ÿë-ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà éóéóíìàüûíà òàìàøà åëÿìÿê ìÿíèì ùÿìèí éàé-éàç. Úÿáðàéûë äà. éà ßáäöëÿëè. éà Úÿôÿð. èíñòèòóòäà îõóéóðäó: ìÿíÿ èñÿ îíà ýþðÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. éà Úÿáðàéûë. Úÿáðàéûë äà. áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû ìÿíÿ ùÿñÿä àïàðûðäûëàð). ßáäöëÿëè äÿ. ÿëèôáàíû þç-þçöìÿ 362 . äÿôòÿðÿ ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè. ÷öíêè ìÿí äÿ ñöðöúö îëìàã èñòÿéèðäèì. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè. ÷öíêè àíàì úàâàí ýÿëèí èäè âÿ àíàìûí ãàáàüûíäà îíëàðûí áåëÿúÿ éóéóíìàüû äöç îëìàçäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. áåëÿúÿ ìÿùðÿì ìöðàúèÿò åëÿìèðäè. àíàì ãàéûäûá ýÿëèðäè. Î çèðçÿìè ìÿíèì ÷îõ ñåâäèéèì áèð éåð èäè âÿ èñòÿäèéèì âàõò îðà ýèðèá-÷ûõûðäûì. Úÿáðàéûë. ßáäöëÿëè. äàìûíà ãûð áàñûëìûø. êèòàáà. ßëÿêáÿð. þç øöøÿáÿíäëÿðèíÿ ãàëõûðäûëàð. ñÿí øîôåð îëìàéàúàãñàí. éàõóä àíàì ùÿéÿòäÿ ãàá-ãàúàã éóéàíäà. Ãîúà äà òÿëÿñèê êþéíÿêëÿðèíè ýåéèá. ñÿí Ãîúàéà ÷ÿêìèñÿí. Àäèë äÿ. ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá ÿëëÿðè èëÿ ñèíÿëÿðèíè. áèð äÿ êè. îõóìóø àäàì îëàúàãñàí. ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõñûí. Õàíûì õàëàíûí ßáäöëÿëèäÿí ñîíðàêû îüëó èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éåýàíÿ àäàì èäè êè. ãÿðèáÿ èäè. áîéóíëàðûíû. àíàìà «Ñîíà áàúû» äåéèðäèëÿð âÿ àòàìäàí áàøãà ùå÷ êèì àíàìà áåëÿúÿ ìåùðèáàí. Úÿôÿð äÿ. ÷öðáÿúöð àëÿòëÿð éûüûðäû. éà Ãîúà.áÿò åëÿéÿíäÿ ùÿéÿòÿ äöøöðäöëÿð. áèðîòàãëû. Àäèë. ñöðöúöëöê êóðñëàðûíäà îõóìàüà ùàçûðëàøàí Àüàðÿùèì ùÿìèí çèðçÿìèéÿ úöðáÿúöð ìàøûí ùèññÿëÿðè. î ñÿðèí ñó ÷èñêèíè. éà Àüàðÿùèì ùÿéÿòÿ ýèðÿíäÿ-÷ûõàíäà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçèì ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿ. Áèçèì àñôàëò äþøÿíìèø î êè÷èê. éà Àäèë. ìÿòáÿõëè âÿ áàëàúà àðàêÿñìÿëè åâèìèç. øèíëÿð. Õàíûì õàëàýèëèí áèçèìëÿ öçáÿöç èêèìÿðòÿáÿëè. ñàü òÿðÿôäÿ áèçèì áèðìÿðòÿáÿëè. áÿçÿí ñóéó ãÿôëÿòÿí ìÿíèì öñòöìÿ ÷èëÿéèðäèëÿð âÿ î çàìàí öç-ýþçöìÿ äöøÿí î ñó ÷èñêèíè. éóõàðûäà èêèîòàãëû âÿ øöøÿáÿíäëè åâëÿðè. ùÿòòà ïàéûç ýöíëÿðèíäÿ (áÿçÿí èñÿ ëàï ãûø ýöíöíäÿ!) ÿí ÷îõ ñåâäèéèì âÿ ñåâèíäèéèì áèð èø èäè. î ìÿùÿëëÿäÿ éàøàäûüûìûç áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ ìÿí áèð äÿôÿ äÿ ýþðìÿäèì êè. ìÿíèì áöòöí áÿäÿíèìÿ ñîéóã éîõ. ïàëòàð ñÿðÿíäÿ øöøÿáÿíääÿí áàõñûí. Åëÿ êè. Àäèë äÿ.

àüàïïàã íþãòÿ îëàíàúàí ó÷óá ýåäèðäèëÿð âÿ î çàìàí ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû. Ãîúàíûí áó ñþçö ìÿíèì éàäûìäà ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ äèããÿòëÿ î êþðïÿ ñþéöäÿ áàõûðäûì êè. ÿëèìÿ êå÷ÿí êèòàáû ùÿëÿ ìÿêòÿáÿ ýåòìÿçäÿí ãàáàã. Äàëàíà à÷ûëàí ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà èñÿ ìåéíÿ ÿêìèøäèëÿð. Úÿáðàéûëëà. Úÿôÿðëÿ. ÿââÿëúÿ ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ. ùÿìèí ìåéíÿëÿð áþéöéöá òàëâàðû òàìàì òóòìóøäó âÿ éàéäà î òàëâàðäàí ñàëõûì-ñàëõûì öçöìëÿð ñàëëàíûðäû. î èñòÿêëè ýþéÿð÷èíëÿðèì ýþìýþé ýþéöí öçöíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿíÿúÿí. áèð ñÿí ýöíëÿ. éîõ. îíäà Úÿáðàéûë ýþéÿð÷èíëÿðè áèçèì äàìûìûçà ãàëäûðûðäû. íÿ ãÿäÿð áþéöéöá. áÿçÿí àíàì ùÿéÿòè ñóëàéûðäû. ìÿíèì î ÿçèç. åëÿ áèëèðäèì êè. áÿçÿí äÿ åëÿ ùàäèñÿëÿð óéäóðóá äàíûøûðäûì êè. Àäèëëÿ. íåúÿ áþéöéöá. Òÿáðèç ùÿéÿòëÿðèíèí ýþçÿëëèéèíäÿí ñþç à÷ûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ Òÿáðèçäÿ îëìàñàì äà. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ. õèéàáàíëàðûíäàí äàíûøûðäû. ñîíðà èñÿ åëÿ áèðíÿôÿñÿ îõóéóðäóì. Áèð äÿ êè. ùÿòòà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿ äÿ ìÿøùóð îëàí áó ãóøõàíàíû Úÿáðàéûë äöçÿëòìèøäè âÿ îðàäà ñÿùÿð-àõøàì òÿìèç ëÿëÿêëÿðè ïàð-ïàð ïàðûëäàéàí î àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿð áöòöí äöíéàíûí ñàùèáè êèìè ãóðóëäàéûðäû. ßáäöëÿëè èëÿ. áþéöêëÿð ìàò ãàëûðäû. øþâãöíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Àüàðÿùèìëÿ. Òÿáðèçèí áàü-áàüàòûíäàí äàíûøûðäû. ùÿòòà áÿçÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðè äÿ áàøëàðûíû ãàëäûðûá î òÿðòÿìèç ýþé öçöíäÿêè àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿðÿ áàõûðäû (ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðû èñÿ ïÿíúÿðÿ àðõàñûíäà ýèçëÿíèá ýþéäÿ ó÷àí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ õÿëâÿòè áàõûðäûëàð. Ùÿéÿòèìèçèí àñôàëòûíû äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû ñàëìûøäû. àòàì äà ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà î òàëâàðûí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷èðäè. î àüàïïàã ñàüëàì ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó àðòûðäû. Ãîúàéëà. ñààòëà áþéöðöðñÿí. áèçèì ùÿéÿòèí ëàï àøàüû áàøûíäà Úÿáðàéûëûí ãóøõàíàñû èäè.þéðÿíìèøäèì. Òÿáðèçè ýþðìöøÿì. þçöìäÿí áþéöêëÿðëÿ îòóðóá-äóðóðäóì. à÷ûã-àøêàð î ýþéÿð÷èí363 . åëÿ áèë êè. ùÿðäÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí þçöéëÿ ñþùáÿò åäèðäè. áèð äÿ áó ñþéöä. ßëÿêáÿð. òàëâàð äöçÿëòìèøäèëÿð. ùÿìèøÿ äÿ þçöìäÿí êè÷èêëÿðëÿ éîõ. îòóðóá íÿôÿñèìè äÿðìÿäÿí áþéöêëÿðèí ìÿíèì ö÷öí ùÿìèøÿ ìàðàãëû îëàí ñþùáÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûðäûì. ýþéöí öçö äÿ òÿðòÿìèç îëóðäó. åëÿ êè. ñîíðà áèçèì äàìûìûçäàí þç äàìëàðûíà ãàëäûðûðäû âÿ î ýþçÿë ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë Òÿáðèçèí î ýþçÿë õèéàáàíëàðûíäà ýÿçèðäèì. Òÿáðèç åâëÿðèíäÿí. áèçèì åâèí äàìûíà äà ãûðû îíëàð áàñìûøäû. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí éàíûíäà èñÿ áèð ñþéöä ÷óáóüó ÿêìèøäèëÿð âÿ Ãîúà ìÿíÿ äåéèðäè êè. úàâàíëàðû. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõìàã ùÿâÿñèíäÿí. åëÿ êè.

— Ýåòìÿéèìÿ ùÿëÿ äþðä ñààò ãàëûá. áåëÿ ýþçÿë ùàâàäà íÿ ÿúÿá ÷þëäÿ-áàéûðäà îéíàìûðñàí? Àíàìûí ùàìàìäàí ñîíðà ãûçàðìûø éàíàãëàðû àòàìûí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà áèð àç äà ãûçàðäû âÿ áåëÿ âàõòëàðäà ùÿìèøÿ ÷îõ èñòÿäèéèì áàéðàì éóìóðòàëàðûíûí ãûðìûçûñû ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. åëÿ áèë êè. àììà òàìàøà åëÿäèéèì î àíëàðäà ÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. Àòàì äåäè: — ßëÿêáÿð. Àòàì: — Ñÿíè ýþðìÿìèø ùàðà ýåäèðÿì? — äåäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Àíàì éåíÿ äÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà èøëÿòäèéè àðìóäó ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö âÿ õîðóçïèïèéè áèð ÷àé ñöçäö. èñòÿäèéèì âàõò òóìàðëàéûðäûì. äàëàíûìûçà. àíàìäàí ÷îõ àòàìà îõøàñàì ùÿðäÿí àòàìà àù ÷ÿêäèðÿí î ãÿðèá÷èëèéè áèð àç àçàëòìûø îëàðàì. ìÿí àíàìà îõøàéûðàì. î òÿìèç. ýþçýþðÿñè ãàáàðûðäû. àòàìà îõøàéûì. áþéöéöðäö. ëÿççÿòëÿ áîçáàø éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûì. Ùÿìèí áàçàð ýöíö î êè÷èê. ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ. Ìÿí: — Ýåäèðÿì îéíàìàüà. äàéûì äà. àòàì ãÿðèá îëñóí âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéäóì. ÷öíêè ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ ìÿùðÿì àäàì èäèì. à÷ûã-àøêàð Úÿáðàéûëûí þçöíÿ áàõìàã êèìè áèð øåé èäè) âÿ î çàìàí ìÿíèì ñèíÿì åëÿ áèë êè. Àíàì äà. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿð áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ýþéÿð÷èíëÿðè èäè. — Àììà ìÿíè ýþðìÿìèø ýåòìÿ.ëÿðÿ áàõìàã. — äåäèì. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñû ìÿíè òàíûéûðäû. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìûðäûì. îòàüà êå÷äèì âÿ àíàìûí éàíûíäà îòóðóá ìÿí äÿ àòàìûí èøòàùàéëà. ñîíðà àüçûíàúàí äîëäóðóá åâÿ àïàðäûì. àòàìûí áàõûøëàðûíäà éåíÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíäàí ýÿëÿí áèð èøûã âàð èäè âÿ àíàì àòàìûí î áàéðàì èøûüû èëÿ èøûëäàéàí áàõûøëàðû àëòûíäà ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêäè. î ýþéÿð÷èíëÿðè éåäèðèðäèì. î òàëâàðëû ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ éàëíûç áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ìÿõñóñ îëàí î ñàêèòëèê è÷èíäÿ (ùÿìèí ñàêèòëèéè ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó ìöøàéèÿò åäèðäè) úèää-úÿùäëÿ ÷àéíèéè éàõàëàäûì. ùàìû äåéèðäè êè. ìÿí äÿ þçöìö Íîâðóç è÷èíäÿ ýþðöðäöì. 364 . ñÿëèãÿ èëÿ õûðäà-õûðäà äîüðàíìûø êÿëëÿãÿíä äîëó ãÿíääàíëà áèð éåðäÿ ýÿòèðèá àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó âÿ àòàì ìèííÿòäàðëûã äîëó ýþçëÿðëÿ àíàìà áàõäû.

äîüìàëàøàí î óçàãëûãäà ãàëìûø — åëÿ áèð óçàãëûã êè. ñÿðèí äàëàíûìûçäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì. éîõñà ìÿí? Ìÿí áöòöí áóíëàðû éàçàúàüàììû. èíäè åâëÿðèíÿ ÷ÿêèëìèø î àäàìëàðûí ùèññëÿðè. Áàëàêÿðèì äÿ éîõ èäè. ðàùàòëàíìàñû âàð èäè. î ùèññëÿð.. áàõ. êö÷ÿìèçèí áó ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì.Ìÿí äàëàíà ÷ûõäûì. î äèíúëèéè âÿ ðàùàòëûüû äèêñèíäèðèá àéûëòäû.. î äóéüóëàð áåëÿúÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿê? Áèëìèðÿì. ÷öíêè ùÿðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áåëÿúÿ ñàêèòëèéè. òÿáèÿòèíäÿ èñòè áèð íÿôÿñ âàð èäè. ùÿìèí èñòè íÿôÿñè äàüûòäû. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûðäû.Áöòöí áóíëàðû êèì õàòûðëàéûð? Ùÿëÿ éåääè éàøû òàìàì îëìàìûø î ýöëìÿëè. àììà ìÿí ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàã èñòÿìèðäèì. êèìñÿñèçëèéèíÿ áàõìàã èñòÿéèðäèì. éàé èäè. àììà åéíè çàìàíäà ýåò-ýåäÿ äÿ ÿçèçëÿøÿí. éàçà áèëÿúÿéÿììè? Áÿëêÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ãàéûòìàéàúàã î ùèññëÿð.. êèìñÿñèçëèéè. Áó âàõò ùÿìèí ýþçÿë ñàêèòëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. .Ùÿìèí áàçàð ýöíö ìÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíûá î êèìñÿñèç êö÷ÿéÿ áàõûðäûì.. ßìèíÿ õàëàíûí î íàçèê. . òÿêúÿ äàëàíûìûçäàí àøàüûäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí êþëýÿëèéèíäÿ Øþâêÿò îòóðóá ñöáù òåçäÿí Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà òèíèí óúóíäàêû ìàüàçàéà. î ñàêèòëèéÿ ãóëàã àñûðäûì. óøàãëàð äà éÿãèí èíäè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéûðäûëàð. èñòè èäè. íÿ äÿ öí éåòèðäè — î äóéüóëàð ìÿíèì ðîìàíûìëà. îíà ýþðÿ êè. ùÿìèí ñÿññèçëèéè ïîçäó. éà ïîâåñòèìëÿ. úûð ñÿñè áèð ÿêñ-ñÿäà êèìè äàëüà-äàëüà áèçèì äàëàíûìûçà éàéûëäû.. îðà íÿ ÿë ÷àòûðäû. íÿäÿíñÿ òÿê ãàëìàã èñòÿéèðäèì. Áèçèì äàëàíûìûç éàçäà äà. àììà ùÿìèí êèìñÿñèçëèêäÿ âÿ ñàêèòëèêäÿ ùå÷ áèð ñîéóã éîõ èäè.. íþéöò äöêàíûíà ýèðèá-÷ûõàí àäàìëàðà áàõûðäû. î ñàêèòëèéèí.. àììà ÷îõáèëìèø ßëÿêáÿð. ýöíöí èêèíúè éàðûñû èñÿ î áèðè òÿðÿôèí äèâàðû êþëýÿ ñàëûðäû âÿ ìÿí ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì î êþëýÿëè. àäàìëàðëà íÿôÿñ àëûðäû. ýåò-ýåäÿ àðòàí.. ïéåñèìëÿ éåíèäÿí ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíö ìÿíÿ ìÿëóì îëàúàã êè. î êèìñÿñèçëèéèí þçöíäÿ. Ýöíîðòà îëäóüó ö÷öí êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. éàé ýöíîðòàñûíûí þëýöíëöéö éîõ. éàéäà äà ùÿìèøÿ êþëýÿëèê îëóðäó. ÷öíêè ýöíöí áèðèíúè éàðûñû áèð òÿðÿôèí äèâàðû. î áàëàúà. ÿñëèíäÿ. ßìèíÿ õàëà äà éåíÿ ÷ûüûð-áàüûð ãîïàðûá îüëóíó ãîâóð. îíà ýþðÿ èíäèéÿúÿí éàçäûãëàðûì ìÿíÿ åëÿúÿ ìÿíàñûç ýþðöíöðäö êè. 365 . îíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèðäèì. îíà ýþðÿ éîõ èäè êè. ãàéíàéàí ùÿð ùÿéàòûí äèíúÿëìÿñè. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá äöøöá àíàñûíûí öñòöíÿ.

ùÿìèøÿ êåôëè îëóðäó âÿ ëàï áÿðê êåôëè îëàíäà äà àíàñûíûí éàíûíà ýÿëèðäè. àììà ìÿí îíñóç äà ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû âÿ öìóìèééÿòëÿ.. ìÿí àòàìëà àíàìûí éåýàíÿ îüëó èäèì âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí áàøãà äàùà óøàãëàðû îëìàéàúàãäû). î äàëàíûí êè÷èê áèð ùèññÿñè. Èáàäóëëà ßìèíÿ õàëàíûí éåýàíÿ îüëó èäè (íåúÿ êè.» ßìèíÿ õàëà áöòöí áó ñþçëÿðè ÷ûüûðà-÷ûüûðà Èáàäóëëàéà äåéèðäè âÿ î áàçàð ýöíö îëäóüó êèìè. òÿêúÿ ñÿñè ýÿëèðäè.. áèð åðìÿíè àðâàäû àëûá áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. Áàêûíûí ùàðàñûíäàñà àðâàäûíûí åâèíäÿ éàøàéûðäû. ìÿíèì äÿ ãàíûì ãàðàëûðäû. ùÿðäÿí ßìèíÿ õàëàíûí áåëÿúÿ ÷ûüûðòûñû åøèäèëÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Éîõóìäó. áèçèì äàëàíûìûç... àé íàäöðöñò îüëó. Àòàì áèð ÿòÿé ãûçûë ãîéóá ýåäèá ìÿíèì÷öí. òàìàì òóòóëìóø ßìèíÿ õàëàéëà äàâà ñàëûðäû. íÿ äåäèéè åøèäèëìèðäè. ýþçëÿðè äåìÿê îëàð êè. Àëëàù ùå÷ êèìÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí. ùå÷ íÿ éîõóìäó!. Ýèçëÿäèá ãûçûëëàðû..ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè.... êè÷èê áèð ïàð÷àñû èäèì. þëäöðìÿê èñòÿéèðñÿí ìÿíè?... 366 . ïÿðò îëóð âÿ ìÿí þçöì äÿ ïÿðò îëóðäóì. ãûçûë èñòÿéèðäè. Òåç àïàðñûí Àëëàù ìÿíè!. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îòóðóá êöðÿéèíè éîüóí åëåêòðèê øàëáàíûíà äèðÿéèðäè âÿ áèç óøàãëàðà äåéèðäè: — Ýèçëÿäèá. Âåðìèð. óòàíûð.. Àëëàù òåç åëÿñèí. áöòöí ìÿùÿëëÿìèç õÿúàëÿò ÷ÿêèð. áèçèì êö÷ÿìèç. áÿçÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà. Àòàì áàøûíû áóëàéûðäû: — Î éàçûã ßìèíÿ àðâàääà ãûçûë íÿ ýÿçèð.. Àììà Èáàäóëëà ùÿìèí êåôëè âàõòëàðûíäà ßìèíÿ õàëàéëà äàâà åëÿéèá åâäÿí ùÿìèøÿêè êèìè ÿëèáîø ÷ûõàíäàí ñîíðà. — äåéèðäè. éåíÿ ýÿëäèí ìÿíèì úàíûì÷öí?. ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí ùàìû êèìè ßìèíÿ õàëàíûí íÿ äåäèéèíè áèëèðäèì: — «ßäÿ. ñÿíèí öçöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì!. íàäöðöñò? Àé íàõÿëÿô. ýèçëÿäèá ìÿíäÿí. ÷öíêè ìÿí þçöì äÿ î êö÷ÿíèí.. — Éåíÿ ãûçûë èñòÿéèðäè? — Ùÿðè. Àòàì ñÿôÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà ùÿéÿòèìèçäÿêè òàëâàðäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ùÿðäÿí ñîðóøóðäó: — Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá î éàçûã àðâàäû èíúèäèðäè? Àíàì: — Ùÿðè. Òàïà äà áèëìèðÿì.. áàáà? Êå÷ÿë äÿðìàí áèëñÿ åëÿ þç áàøûíà ÷ÿêÿð äÿ.. íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí?. òåç ìÿíè àïàðñûí êè. ýÿëäèí éåíÿ. ßäÿ. — Íàíêîð þâëàääû äÿ.. ßäÿ.

èíäè äÿ î ðàéîíëó òÿëÿáÿëÿð ùÿéÿúàíëà áèð-áèðè èëÿ äàíûøà-äàíûøà òÿëÿñèê àääûìëàðëà ìÿíèì éàíûìäàí þòöá ýåòäèëÿð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àõûðûíúû ùÿéÿòäÿ îëóðäó. Áàõ.. âàõòûíäà ýåòäè áó äöíéàäàí. îðà éàìàã òèêèðëÿð.. î òÿëÿñèê àääûìëàð áèçèì êö÷ÿìèçè òÿïèêëÿäè. ùÿðÿ þç ùþðìÿòèíè ýþçëÿéèðäè. Èáàäóëëà íÿ ö÷öí ìÿùç î óçàã âÿ òàíûíìàç øÿùÿðèí àäûíû ÷ÿêèð âÿ íÿ ö÷öí ìÿùç îðà ýåòìÿê èñòÿéèð? Èáàäóëëà áöòöí áó ñþçëÿðè îíà ýþðÿ áèçÿ äåéèðäè êè. î. áÿçèñè ÷ûõûá ùÿéÿòëÿðèíèí äàëàí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíäû âÿ ßìèíÿ õàëàíûí äàëàí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõäû... ×ûõûá ýåäÿðäèì þçöì÷öí Âîðîíåæÿ!.. Éîõñà êè. òàïà áèëìèðÿì. Ãîíøóëàð éàâàø-éàâàø ãàïûëàðäàí. åëÿ èøäèéèð. âÿ öìóìèééÿòëÿ. íÿ äÿ Àü Äÿâÿäÿí.. áó çàéû áåëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. ÿíòèãÿ äÿ äÿðèäÿí òèêèáëÿð... Éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû åøèäèëäè âÿ î áàçàð ýöíö Èáàäóëëà äåéÿñÿí ëàï ÷îõ è÷ìèøäè. áèð äÿôÿ äÿ äåäè: — Áèð äÿ ýþðöðñÿí ÿíòèãÿ áèð ÷ÿêìÿäè.. Áèç ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäèê êè. Éàõ÷û êè. áèð-áèð ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíÿ áàõûðäû âÿ áèðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿ èëÿ áàüëû úèääè áèð ñþç äåéèðäè. èøäèéèð. ÷öíêè ßìèíÿ õàëà ùÿìèøÿêèíäÿí áÿðê ãûøãûðûðäû. ×ÿêìÿ èøäèéèð. òÿëÿáÿëÿð èñÿ Èáàäóëëàäàí éàìàí ãîðõóðäó. Èáàäóëëà ñþéöøúöë àäàì èäè. òÿëÿáÿëÿðèí î òÿëÿñèê àääûì ñÿñëÿðè äÿ ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì êö÷ÿìèçèí öðÿéèíäÿí îëìàäû. éàøëûñû Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíûá ÷ÿðÿíëÿäèéè ñþçëÿðÿ ãóëàã àñìûðäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. êå÷ìèøèí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíäàí äàíûøûðäû. ãàëäûüûì õàðàáàäà ìÿíèì íÿ èòèì àçûá?. Èáàäóëëà ýÿëÿí êèìè åâäÿí ÷ûõûá. Èáàäóëëà äà î àéàããàáûíûí ùÿìÿí î éàìàã éåðèäè.. 367 . ßìèíÿ õàëà áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿ.ùÿð éåðè àõòàðûðàì.. áó. áþéöêëÿðèí îíäàí çÿùëÿñè ýåäèðäè âÿ ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð úàâàíû. àíúàã éåíÿ äÿ î ïàðòäàéàí éåðèí éàìàüû ïàðòäàéûð. èøäèéèð. ßëèàááàñ êèøè èñÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. äþéäö. ãà÷ûá ýåäèðäèëÿð. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áîéëàíäû. ö÷ îòàüû âàð èäè. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ áèð ñèððè-õóäà èäè êè. àììà òÿê éàøàéûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ îòàãëàðûí èêèñèíè ðàéîíëàðäàí Áàêûéà ýÿëèá òåõíèêóìäà îõóéàí òÿëÿáÿëÿðÿ êèðàéÿéÿ âåðèðäè. èøäèéèð. àüçûíûí ñþçöíö áèëìèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùå÷ êèì Èáàäóëëàéà ãîøóëìàã èñòÿìèðäè. áèçèì ìÿëÿ î úöð áèð àéàããàáûäû. áèð äÿ ýåúÿíèí éàðûñû ãàéûäûðäûëàð. Àíúàã áèð äÿíÿ éåðè ïàðòëàéûð.. Èáàäóëëàíû àäàì ùåñàá åòìèðäè. Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà ñÿêèäÿ îòóðóá ñóñóðäó. Áàëàêÿðèì ùÿðäÿí íÿ òöòÿê ÷àëûðäû.

ìÿí íàìàç ãûëìûðàì áÿéÿì. àììà ãÿðèáÿ èäè.. ìöñÿëìàí äþéöëÿì áÿéÿì êè. äàé áèð äÿ êþëýÿìè ýþðìÿçñèç ìÿíèì. êèøèëÿð èñÿ. îíäà íþø äöøöá øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ôàéòîí ñöðöðäö?. äèíúÿëñèí. ìÿùÿëëÿìèç éåíÿ äÿ î áàéàãêû êèìñÿñèçëèê è÷èíäÿ ðàùàò-ðàùàò íÿôÿñ àëñûí. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíìàüà ãîéìàçäû. åëÿ ùÿìèí ñþçëÿð èäè: « — Áèð ãàðà äàø äöøÿéäè ñÿíèí áàøóâà îüóë îëàí éåðäÿ!. ìÿí èñòÿéèðäèì êè.. íàõÿëÿô?! ßëèâè íþø ùÿð éåðÿ âóðóðñàí. õàðàáîíäà äîíóç ÿòèíè éåéèá ýÿëèá ìóðäàðëàéûðñàí áóðàëàðû?! Àé íàõÿëÿô?! ×ûõ ýåò áóðäàí äÿ!. éåíÿ äÿ î áàéàãêû ñÿññèçëèê îëñóí. óøàãëàðëà äîëìóøäó.ßìèíÿ õàëà áó äÿôÿ ëàï áÿðêäÿí ãûøãûðäû. Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí? Ìÿí àúûíäàí ýöíîðòà äóðóðàì. àììà àíàì èíäè åâäÿ èäè..» Èáàäóëëà ãûøãûðà-ãûøãûðà: « — Âåð ìÿíèì ãûçûëëàðûìû! — äåéèðäè.» Äàëàíûìûçûí ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçû àäàìëà äîëìóøäó. àòîâóí êè áó ãÿäÿð ãûçûëû âàð èäè.. àðàüû è÷èá. äàùà äîüðóñó.. ãàïû àüçûíà éûüûøûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áàõàí àðâàäëàðëà. ßìèíÿ õàëà èëÿ Èáàäóëëàíûí î èñòè áàçàð ýöíöíäÿêè äàâà-äàëàøû äîüðóäàí äà ùÿìèøÿêèíäÿí äàùà éàìàí èäè âÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿðè àéäûí åøèäèðäèì. ßìèíÿ õàëàíûí ñÿñè ýåäèá Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ÷àòìàçäû. ñîíðà äà Èáàäóëëàíûí ñÿñè ýÿëäè âÿ ìÿí äàëàí áîéó ýåäèá ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì âÿ ÿëáÿòòÿ. ãûçûë âàð ìÿíäÿ. àé íàòÿìèç. ßëáÿòòÿ.. ÷þëÿ ÷ûõìàìûøäû. ÷öíêè Èáàäóëëà êèìè àõìàüûí áèðèíèí ãàëäûðäûüû ñÿñ-êöéÿ ãóëàã àñìàã êèøèëÿðÿ éàðàøìàçäû. — Ìÿíèìäè î ãûçûëëàð! Àòàì ìÿíèì÷öí ãîéóá ýåäèá î ãûçûëëàðû!. àé ùàðàìçàäÿ íàäöðöñò. 368 . áèç î ñààò õÿáÿð òóòóðäóã âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí áó èøÿ ìÿÿòòÿëÿì — áèç íÿäÿí áèëèðäèê? Íåúÿ õÿáÿð òóòóðäóã? — Àëëàù áèëèð.» ßìèíÿ õàëà ÷ûüûðûðäû! — «ßäÿ. àòàì óçàã ñÿôÿðäÿí ãàéûäûá ýÿëìèøäè. àé íàõÿëÿô îüëó. èíäè àíàì äà ùÿéÿò ãàïûìûçäàí áîéëàíûá áàõñàéäû. ìÿíè ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç ýþðöá öðÿêëÿíìèøäèëÿð.. áåëÿ áèð áàéðàì è÷èíäÿ àíàìëà àòàì ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðòûñûíû åøèòñèí. âåð ýåäèì!. Âîðîíåæÿ ýåäÿúÿéÿì. òÿëÿñèê ìÿíè ýåðè ñÿñëÿéÿðäè. ÿëáÿòòÿ. Óøàãëàð äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýÿëìèøäè âÿ Èáàäóëëàäàí åùòèéàò åëÿñÿëÿð äÿ. áèçèì åâèìèçäÿ êè÷èê áèð áàéðàì âàð èäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. àõøàì éåíÿ ÷ûõûá ýåäÿúÿêäè. Âåð ÷ûõûì ýåäèì. ãà÷à-ãà÷à ýÿëèá òþâøöéÿ-òþâøöéÿ éàíûìäà äàéàíìûøäûëàð. ãûçëàðëà. ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áàøûíäà íÿ ùàäèñÿ îëñàéäû..

Ãîúà äà. åëÿ áèë åâäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà áèð äÿ ÷ûüûðäû: — Àëÿ Èáàäóëëà! Áó äÿôÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿí Èáàäóëëàíûí ùþâñÿëÿñèç ñÿñè ýÿëäè: — Íÿ âàð. Àäèë äÿ. áèðäÿí-áèðÿ ñîéóã ñó ñÿïäèí. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëäû âÿ Õàíûì õàëà äàëàíà ÷ûõäû. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ òÿëÿáÿëÿð ãàëûðäû. Àüàðÿùèì äàëàíà ÷ûõäû âÿ Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô ýÿëäè. áèçèì êö÷ÿìèçÿ ÷þêÿúÿê. Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö âÿ äèê ãàáàüà áàõàí î çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðèíÿ. Úÿáðàéûë. Úÿôÿð äÿ. ïÿðòäÿ. ñîíðà äà áèð-áèð Úÿôÿðÿ. àììà ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ àüçûíû éóìäó. Ãîúàéà. îüëàíëàðû äà Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëäè. ßìèíÿ õàëàíûí éàøàäûüû áèíà èêèìÿðòÿáÿëè èäè. Àäèëÿ. ãûðûø äöøìöø íàçèê äÿðèëè àü âÿ ñÿðò ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà áàøà äöøäöì êè. ãûçëàðûí öñòöíÿ åëÿ áèë êè.ßìèíÿ õàëà ùÿð äÿôÿ áÿðêäÿí ÷ûüûðäûãúà. áó ãûøãûð-áàüûðû áèçèì åâäÿ åøèòñèíëÿð. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. ùå÷ ìÿíè äÿ ýþðìÿäè. ãàïû à÷ûã ãàëäû. èðè ÿëè èëÿ ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿò ãàïûñûíû èòÿëÿéèá à÷äû âÿ è÷ÿðè ýèðäè. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà Úÿôÿð.. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Äàëàíûìûçûí áöòöí ãàïûëàðû áîéó éûüûøìûø àðâàäëàðûí. ùàìû áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõäû. ßáäöëÿëè äÿ. — Âÿ Èáàäóëëà ùèðñëÿ è÷ÿðèäÿí ÷ûõûá òàõòà ïèëëÿêÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿêè èêèíÿôÿðëèê áàëàúà ìåéäàí÷àñûíäà äàéàíäû. Úÿáðàéûëà. ßáäöëÿëèéÿ. ßáäöëÿëè. Ãîúà. íÿ Èáàäóëëà. Õàíûì õàëà äåäè: 4-24 369 . àüÿç. àëà ýþçëÿðèíè áÿðÿëäèá Õàíûì õàëàéà. ñîíðà úîä ñÿñè èëÿ ÷ûüûðäû: — Èáàäóëëà! ßìèíÿ õàëàýèëèí åâèíäÿí äàùà ñÿñ ýÿëìèðäè. Íÿ âàð?. Àäèë. èêèíúèäÿ þçö éàøàéûðäû âÿ Õàíûì õàëà áàøûíû ãàëäûðûá çÿíäëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ áàõäû. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà äöçöëöá ýÿëÿí îüëàíëàðûíà çèëëÿäèëÿð. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Èáàäóëëà äàùà ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàéàúàã âÿ áåø äÿãèãÿäÿí ñîíðà î ýþçÿë ñàêèòëèê éåíÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. åëÿ áèë êè. àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð âÿ ñöêóò è÷èíäÿ äàéàíûá ýþçëÿðèíè Õàíûì õàëàéà. Èáàäóëëà ñàëìûñàí îðäà?!. àòàìëà àíàì áàéðàì èøûüû èëÿ äîëó î áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ ÷îõ áàõñûíëàð âÿ åëÿ áó âàõò ßìèíÿ õàëàýèëèí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõàí àäàìëàðûí ùàìûñûíûí áàøû ýåðè äþíäö. Úÿáðàéûë äà. ìÿíèì öðÿéèì àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ãîïóá äöøñöí.

Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëÿí Úÿôÿðëÿ. Àüàðÿùèìëÿ ôÿõð åäèðäèì. àììà ýþçëÿðèíè ýöúëÿ Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ãîïàðûá. 370 . áèð-áèð Úÿôÿðÿ. ìÿíèì áöòöí öðÿéèì áèð ãöðóð ùèññè èëÿ äîëìóøäó. àììà áó äÿôÿ Èáàäóëëàäàí ýÿëÿí î ïèñ àðàã èéèíÿ ôèêèð âåðìÿäèì. Úÿáðàéûëëà. ÷öíêè ìÿí ùÿìèí äÿì ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàéà. îüëàíëàðû äà àðäûíúà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. îíäà áèëÿðñöç!. Úÿôÿð Èáàäóëëàéà òÿðÿô ãà÷ìàã èñòÿäè. áèð àí Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ. àëà ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ñîíðà äåäè: — Ðÿää îë. êö÷ÿéÿ áóðóëóá ýþçäÿí èòäè âÿ Õàíûì õàëà åëÿúÿ äèê-äèê ãàáàüûíà áàõà-áàõà. áàõàðñóç!. Òþêÿðÿì öñòöâöçÿ êåðóõàëàðûìû. Èáàäóëëà äàëàíûí àõûðûíà ÷àòûá êö÷ÿéÿ áóðóëìàçäàí ÿââÿë àéàã ñàõëàäû. Èáàäóëëà èñÿ åëÿ áèëäè êè.. àììà Õàíûì õàëà ÿë ãàëäûðìàäû. Ãîúàéëà. Ãîúàéà. éåíÿ äÿ àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. ýþçýþðÿñè áöðöøöá áàëàúàëàøìûø Èáàäóëëà þçö äÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè. äàëàíà ÷ûõìûø àðâàäëàð. Àäèëÿ. ßáäöëÿëèéÿ. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè åíèá ùÿéÿòÿ äöøäö. ãàïûëàðûí ãàáàüûíäà äàéàíìûø àäàìëàðûí áàõûøëàðû àëòûíäà äàëàíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. Õàíûì õàëà ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàíû ÷ÿêèá ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áóðàäàí! Èáàäóëëà áîéíóíó äöçÿëòäè. ùå÷ íÿ äåìÿäè. äàùà äîüðóñó. ìÿí àðàã ýþðÿíäÿ.— Äöø àøàüû! Èáàäóëëà àíúàã Õàíûì õàëàéà áàõûðäû âÿ åëÿúÿ áàõà-áàõà äà áèð-èêè ñàíèéÿ ùÿìèí òàõòà ìåéäàí÷àäà äàéàíäû. Úÿôÿð ýÿëèð. áàøûíäàí ó÷ìàñûí äåéÿ ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíû òóòóá éåðèíäÿí ýþòöðöëäö. Úÿáðàéûëà. Õàíûì õàëàýèëÿ áàõäû âÿ áîüóã ñÿñëÿ ãûøãûðäû: — Ìÿíè àäàìñûç ýþðìöñöç?! Ãàç êèìè áèð-áèðèâèçèí äàëûíà äöçöëöá öñòöìÿ ýÿëèðñöç?! Åéáè éîõ. ßáäöëÿëèéëÿ. èéèíè ùèññ åëÿéÿíäÿ àç ãàëà ôèçèêè áèð àüðû äóéóðäóì. áó ñààò Õàíûì õàëà èðè ñöìöêëö àüûð ÿëè èëÿ Èáàäóëëàíûí ãóëàüûíûí äèáèíÿ áèð äÿíÿ éàüëû ñèëëÿ ÷ÿêÿúÿê âÿ éÿãèí êè. äþíöá äàëàíûí àäàìëàðûíà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. åëÿ áèë êè. Èáàäóëëà éàíûìäàí þòÿíäÿ ìÿíè àðàã èéè âóðäó âÿ àòàìëà àíàì ùÿðäÿí åâäÿ îòóðóá ñþùáÿò åëÿéÿíäÿ àðàüû î ãÿäÿð ïèñëÿìèøäèëÿð êè. à÷ûã ÷èéèíëÿðèíè ãàëäûðûá íàçèê âÿ ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðòìûø áîéíóíó ãûñäû. àüçûíû éóìäó âÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ìÿíèì éàíûìäàí þòäö. àììà Õàíûì õàëà Úÿôÿðÿ áàõäû âÿ Úÿôÿð àéàã ñàõëàäû. Àäèëëÿ..

Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéàã. áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. àììà Áàëàêÿðèì áèçÿ áàõìàäàí äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíà òÿðÿô ýåòäè. ÷öíêè ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà èëÿ ßìèíÿ õàëàíûí óøàãëàðû îëìóðìóø âÿ ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà íÿçèð äåéèð.ãûçëàð äà äàüûëûøûá ùÿéÿòëÿðÿ ýèðäè. õöñóñÿí äÿ òåç-òåç Õàíûì õàëà áèøèðäèêëÿðè õþðÿêäÿí áèð áîøãàá ÷ÿêèá ìÿíÿ âåðèðäèëÿð.». ýþðìÿäè âÿ ßìèíÿ õàëàíû áèçèì äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû äîëàíäûðìàüà áàøëàäû (î êèðàéÿíèøèí òÿëÿáÿëÿðèí âåðäèêëÿðè ïóë íåúÿ îëóðäó? Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ ÿñëèíäÿ ùå÷ êèì áóíóíëà ìàðàãëàíìûðäû äà). Äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòà ÿââÿëëÿð «Èáàäóëëàíûí àüàúû» äåéèðäèëÿð. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûø áèç óøàãëàðäàí âÿ áèð äÿ êè. àíàì. êöðÿéèíè õàðòóòóí éîüóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá àðûã îâóðäëàðûíû äîëäóðäó âÿ òöòÿéè ÷àëìàüà áàøëàäû. þçöìÿì. äàëàíà à÷ûëàí áÿçè ïÿíúÿðÿëÿðèí àðõàñûíäà äàéàíìûø êèøèëÿðèí êþëýÿëÿðè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. àïàðûðäûì ßìèíÿ õàëàéà. Ñîíðà ßìèíÿ õàëà äà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëäè. Áàëàêÿðèìäÿí áàøãà äàëàíäà éåíÿ äÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. äåìÿê îëàð êè. áó òöòÿê ñÿñè äÿ áèçèì äàëàíûìûçà.. Áàëàêÿðèì òöòÿéè ÷àëäûãúà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. íÿéèâèçÿ ãàëûá. íþø ãàðûøûðñûç õàëãûí èøèíÿ?. äåìÿê îëàð êè. áîéëàíà-áîéëàíà ýàù ùÿéÿòÿ. êö÷ÿìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèéèí äàâàìûäû âÿ Áàëàêÿðèìèí êöðÿéèíè ñþéêÿäèéè î ãîëëó-áóäàãëû õàðòóò àüàúû äà ùÿìèí òöòÿéèí ñÿñè àëòûíäà äöíéàíûí èøëÿðèíè ôèêèðëÿøèð. þçöìöç áèëÿðèê. ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè. Èáàäóëëà àíàäàí îëàíäà î õàðòóòó íÿçèð êèìè äàëàíûìûçäà ÿêèð. ùÿéÿòëÿðèí ãàïûëàðû áàüëàíäû. ýþðìöðäö. Ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà þëäö. ýàù äà äàëàí òÿðÿôÿ áàõûðäû âÿ éåíèäÿí äàëàíûìûçà ÷þêìöø î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåéèíìÿéèíè àéäûíúà åøèòäèì « — Îüëóìäó. ýþçëÿðè. àììà Õàíûì õàëà Èáàäóëëàíû ÷àüûðäûüû âàõòäàí ßìèíÿ õàëà ýÿëèá äàéàíìûøäû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà. áèçèì ùÿìèøÿ êþëýÿëè îëàí ñÿðèí äàëàíûìûçà éåíÿ äÿ ñàêèòëèê ÷þêäö. àüàúûí àëòûíäà îòóðóá éàé-ãûø ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðòäû. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû à÷ûã èäè âÿ ìÿí áàéàãäàí áÿðè èêèíúè ìÿðòÿáÿíèí ïÿíúÿðÿñè ãàáàüûíäà äàéàíûá áàõàí ßìèíÿ õàëàíû ýþðöðäöì: äöçäö. ñèçÿ íÿ äÿõëè âàð. Èáàäóëëà áþéöéöá ôÿðñèç ÷ûõäû. áèç äÿ êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòìÿê èñòÿäèê. ßìèíÿ õàëà äà éåðäÿí ñàëûíìûø éàøûë ìÿõìÿð äþøÿêúÿíèí öñòöíäÿ îòóðóá ñàü ÿëèíèí áàø áàðìàüû èëÿ ÿëèíäÿêè òÿñáåùèí ãàðà íàðûí äàøëàðûíû îéíàäà-îéíàäà: «— Àëëàù ãÿáóë åëÿñèí!» — 371 . ßìèíÿ õàëà ãîúàëäû.

Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. àõøàìëàð èñÿ ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû éûüûøûðäû Áàëàêÿðèìèí áàøûíà âÿ Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû. Õàíûì õàëà áó ñþçëÿðè ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ çÿùìëè ýþçëÿðèíÿ. éàéäà ãûð äàøûéûá äàìëàðûí äàìàí éåðëÿðèíè éàìàìàüà êþìÿê åäèðäè (âÿ ùÿìèí åâëÿðäÿ áèøÿí õþðÿêëÿðäÿí éåéèðäè). 372 . ôèêðÿ ýåòìÿêäÿí þòðö Áàëàêÿðèìèí ÿí ÷îõ õîøëàäûüû èêèíúè éåð èäè (áèðèíúè éåð èñÿ êö÷ÿìèçèí ñÿêèñèíäÿ. öðÿéè ëàï äîëó îëàíäà ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ïåéüÿìáÿðëÿðäÿí. àììà î ìöëàéèì ñþçëÿð ìÿíè ãîðõóäóðäó. ýóéà êè. áèðäÿí-áèðÿ äÿ ÷àëìàüûíû êÿñèðäè. ùå÷ íÿéÿ éàðàìûð âÿ ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèë — Áàëàêÿðèì ùÿìèí äàøëàðû òÿçÿäÿí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ ýåðè ãàéòàðûðäû.. Øþâêÿòèí åâèíèí éàíûíäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí àëòû èäè). îíà ýþíäÿðèëÿí ùÿìèí ïàé äà íÿçèð êèìè áèð øåéäè.. Àü Äÿâÿ áàðÿäÿ úöðáÿúöð ÿùâàëàòëàð äàíûøìàãäàí. Áàëàêÿðèì ýåúÿëÿð Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. áèðäÿí-áèðÿ ÷àëìàüà áàøëàäûüû êèìè. ÷öíêè ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì èñòè áîøãàáû ßìèíÿ õàëàéà àïàðà-àïàðà ôèêèðëÿøèðäèì êè. ÿëèíäÿêè áîøãàáà õþðÿê ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûðäû. äåéèðäè: — Î Èáàäóëëà áÿäáÿõò îüëó. áèðäÿí ìÿí äÿ áþéöéÿíäÿ Èáàäóëëà êèìè îëàðàì. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ãóøõàíà êèìè áàëàúà áèð éåðäÿ éàòûðäû. Ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ìÿíè ÷àüûðûá ßìèíÿ õàëàéà ïàé ýþíäÿðìÿê èñòÿéÿíäÿ. ìÿëóì îëóðäó êè. åíëè ÷ÿíÿñèíÿ óéóøìàéàí áèð ìöëàéèìëèêëÿ äåéèðäè. àäÿòÿí êèï þðòöëö îëàí íàçèê äîäàãëàðûíà. óøàã âàõòû åëÿ éàõ÷û îüëàí èäè êè. ÷îõ ôèêèðëè îëàíäà. èìàìëàðäàí äàíûøûðäû. âÿçèðëÿðäÿí. ñÿééàùëàðäàí äàíûøûðäû.. ùàðàäàíñà ÿçàáÿçèééÿòëÿ äàøûéûá ýÿòèðäèéè äàøëàð. ìèñàë ö÷öí. ãûøäà ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà îäóí éàðìàãäà êþìÿê åäèðäè. ýöíäöçëÿð èñÿ ùÿìèøÿ ÷þëäÿ-áàéûðäà îëóðäó.. Èáàäóëëà ôÿðñèç ÷ûõäûüû ö÷öí î õàðòóòó äàùà Èáàäóëëàíûí àäû èëÿ ÷àüûðìûðäûëàð âÿ î õàðòóòóí àëòû îòóðóá òöòÿê ÷àëìàãäàí þòðö. ïàäøàùëàðäàí. ÷îõ çàìàí äà Áàëàêÿðèìèí ÷ÿêäèéè çÿùìÿò ùàâàéû îëóðäó.äåéèðäè.

î àéûí þçöíäÿí äÿ íÿñÿ äåéèðäè âÿ «íÿñÿ» ñèðð èëÿ äîëó èäè. õàùèøëÿ.. Áÿçÿí Áàëàêÿðèì ôèêèðëè îëàíäà òàìàì ñóñóðäó âÿ áèç áèëèðäèê êè. ÷öíêè ÿñëèíäÿ áåëÿ ùàâàëàð ùå÷ éåðëè-äèáëè éîõ èäè. áó ùàâàëàðû. Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò óøàã îëìàéûá. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûá. î àéà áàõñûí.. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿê îëóá.». ùÿìèí ñþçëÿðäÿí ñîíðà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè Ñàðû ùàìàì äà ìÿíÿ ñèðëè áèð àëÿì êèìè ýþðöíöðäö.» âÿ áèç áàøà äöøöðäöê êè. àíàñû îëìàéûá. î óëäóçëàðà áàõñûí.. óëäóçëàðà äèêèðäè. áèðäÿí þç-þçöíÿ — «Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. — äåéèðäè. ìÿí Áàëàêÿðèìèí áó ñþçëÿðèíäÿí áèð øåé áàøà äöøìöðäöì. — Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè åëÿ àùÿíýëÿ. åëÿ áèë.. áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì îëóá. áó õàðòóòóí àëòûíäà îòóðóá áàøûíû ýþéÿ ãàëäûðûðäû. þçö íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. ÷öíêè Áàëàêÿðèì. Áàëàêÿðèìèí íå÷ÿ éàøû âàð èäè? Áÿëêÿ ãûðõ èäè? Áÿëêÿ ÿëëè èäè? — Áèëìèðÿì.. Áàëàêÿðèìèí àòàñû. Ìèðçÿ Ñÿòòàð. Áàëàêÿðèìèí ÷àëäûüû ùàâàëàðû.. Îíäà áèëÿð êè. àììà Áàëàêÿðèìèí íÿ ö÷öí ìÿùç Ñÿòòàð Ìÿñóìó éàäûíà ñàëìàüûíûí ñÿáÿáèíè áèëìèðäèê. Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì ÿí éàõûí äîñòóì Úÿôÿðãóëó èäè âÿ äöçäö. Áàëàêÿðèì åëÿ ùÿìèøÿ áó úöð îëóá. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ñóñóðäó âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ùèññ åäèðäèì êè. õöñóñÿí. Áàëàêÿðèìèí ùå÷ âàõò àòàñû. áàøãàëàðû äà íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. àíàñû êèì èäè — ùå÷ íÿ áèëìèðÿì. áåëÿúÿ òöòÿê ÷àëûá. ñóñóðäó. éàõóä äà áóðàäà. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. áèçèì éàíûìûçäà îòóðìàüûíà áàõìàéàðàã. Áÿçÿí äÿ. åëÿ åéùàìëàðëà. ýóéà èí373 . àíúàã Áàëàêÿðèì ÷àëûðäû âÿ áèçäÿí áàøãà äöíéàäà ùå÷ êèì î ùàâàëàðà ãóëàã àñìàéàúàãäû. ßëáÿòòÿ.. ýóéà Ðàìàíàäà ôîíòàí âóðàí íåôò ãóéóëàðû âàð èìèø. öìóìèééÿòëÿ.Ñîíðà î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàéûðäû. ýóéà ãàáàãëàð Áàëàêÿðèìèí àòàñû ìèëéîí÷ó îëóá. ñèôàðèøëÿ íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. ñþùáÿò âàõòèëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìûø øàèð Ñÿòòàð Ìÿñóìäàí ýåäèð. àíúàã þçö áèëèðäè. ÷öíêè î çàìàíëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ñþçëÿð î óçàã óëäóçëàðûí þçöíäÿí äÿ. Áàõ. áåëÿ âàõòëàðäà Áàëàêÿðèìäÿí ùå÷ íÿ õàùèø åëÿìÿê ëàçûì äåéèë.. íÿ äÿ áèð ÿùâàëàò äàíûøûðäû. àììà î ñþçëÿð ìÿíèì éàäûìäà ãàëûðäû âÿ åéíè çàìàíäà.. åëÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû äåéèðäè êè. ýþéÿ áàõñûí ýÿðÿê. ùÿìèí àíëàðäà Áàëàêÿðèì áèçäÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàäûð: ñîíðà éåíÿ áèçèì éàíûìûçà ãàéûäûðäû âÿ ãÿðèáÿ ñþçëÿð äåéèðäèð: «— Ùÿð áèð àäàì ýÿðÿê ùÿðäÿíáèð ýþéëÿ òÿêáÿòÿê äàéàíñûí. ýþçëÿðèíè àéà.. Îíäà áèëÿð êè. àéëû-óëäóçëó ýåúÿëÿðäÿ Áàëàêÿðèì î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà.

àðàêÿñìÿëè áèð áèíà òèêäèðÿúÿê (áèçèì åâèìèç êèìè). ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà ìÿí áöòöí áóíëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäèì (âÿ öìóìèééÿòëÿ. ýóéà Áàëàêÿðèì óøàã âàõòû áþéöê-áþéöê àëèì ìöÿëëèìëÿðäÿí äÿðñ àëìûøäû. Ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè éàøàìàã ö÷öí ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèìÿ éåð âåðèðäèëÿð.þçöíÿ äàíûøûðäû. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí äèâàðëàðûíà.» âÿ ìÿíèì áöòöí è÷èì àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿðÿ åòèðàç åäèðäè. àíàì Áàëàêÿðèìè. ùÿäÿð çÿùìÿòèíÿ ùàéûôû ýÿëèðäè. Ùÿðäÿí áèçèì åâäÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñþç äöøÿíäÿ àíàì ýöëöìñÿéèá äåéèðäè: «— Éàçûã Áàëàêÿðèì øåéòàí ôÿùëÿñèäè äÿ. àììà àõøàìëàð áèçÿ ùÿìèí äöíéàíûí ÿí ýþçÿë âÿ ÿí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøûðäû. áöòöí òÿêëèôëÿðäÿí èìòèíà åäèðäè (ßçèçàüà ÿìè äÿ íÿçèðèíè ìÿúáóð îëäó äÿéèøäè. Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû áèçÿ éîõ. ÷öíêè Áàëàêÿðèì ìÿíèì ö÷öí åëÿ-áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì èäè âÿ áó ýöí äÿ åëÿ-åëÿúÿ Áàëàêÿðèì êèìè äÿ ãàëûá. øåéòàíûí àäàìû ùåñàá åäèð. ùÿãèãÿòÿí. àíàìûí Áàëàêÿðèìèí ÷îõ âàõò ùÿäÿð éöê äàøûìàüûíà. þç ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèì ö÷öí àéðûúà áèðîòàãëû. êÿíàðëàðû áèðãàò äàøëà ùþðöëìöø àñôàëò ñÿêèëÿðÿ. äàëàíûìûç áèð ìöääÿò äèíúÿëèá.äè èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ Ìóõòàðýèë éàøàéàí. èêè äÿíÿ éåêÿ ãî÷ àëûá ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðäè âÿ î èêè ãî÷óí ÿòèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà ïàéëàäû). êö÷ÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí äàìûíäà äàéàíûá àøàüûäà ãàëìûø äöíéàéà áàõûðäû. þç.. äàëàíûìûçäàí ÿë-àéàã ÷ÿêèëÿí âàõòëàð. õöñóñÿí ýåúÿëÿð. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòà äàíûøûð. áàüëû ãàïû-ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äÿ äÿñòÿ-äÿñòÿ ó÷óá ýÿëèá î ãîøà òóò àüàúûíà ãîíàí ñÿð÷ÿëÿð êèìè áèð øåé èäè. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèë éàøàéàí âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ÿí ùöíäöð âÿ ÿí éàðàøûãëû áèíàñû îëàí î ö÷ìÿðòÿáÿ äÿ âàõòèëÿ Áàëàêÿðèìýèëèí èìèø.. éÿíè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿòòà áèð äÿôÿ ßçèçàüà ÿìèíèí îüëó Ìóñà àüûð õÿñòÿëÿíÿíäÿ ßçèçàüà ÿìè íÿçèð åëÿìèøäè êè. êö÷ÿìèçäÿí. êö÷ÿìèç. ìÿòáÿõëè. î ãîøà òóò àüàúûíà. Ìóñà ñàüàëñà. áöòöí áóíëàð áîø ñþùáÿòëÿðäèð). àíàìûí áó ñþçëÿðèíäÿ ÿñëèíäÿ áèð ìÿùÿááÿò âàð. åëÿ áèë êè. éà äà êè. Ùÿìèí èñòè áàçàð ýöíö Áàëàêÿðèì êöðÿéèíè õàðòóòóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá áèð õåéëè òöòÿê ÷àëäû âÿ õàðòóò äà áèçèìëÿ áèðëèêäÿ äèã374 . ñîíðà òÿçÿäÿí àääûì ùÿñðÿòè ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûüû âàõòëàð Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿìèçÿ. ÷öíêè ìÿí ÿââÿëëÿð àíàìûí áó ñþçëÿðèíè îëäóüó êèìè áàøà äöøöðäöì. àììà Áàëàêÿðèì Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î ãóøõàíà êèìè éàòàã éåðèíè ùå÷ íÿéÿ äÿéèøìèðäè. àììà ñîíðàëàð ìÿí áàøà äöøäöì êè.

äöíéàäà àüàïïàã áèð Àü Äÿâÿ âàð.. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.ãÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû. íÿ îëóá? — Àü Äÿâÿ ýåäèð êö÷ÿìèçäÿí. ÷öíêè Áàëàêÿðèì òàìàì ÿìèí èäè êè.. î ãÿðèáÿ ñþçëÿðèí ùàìûñû áèçÿ ìÿëóìäóð. ãÿìýèíëèê ýÿòèðèðäè âÿ àõøàì äöøÿíäÿí ñîíðà. î òöòÿéèí ñÿñè Èáàäóëëàíûí äàâà-äàëàøûíäàí ñîíðà áèçèì äàëàíûí. ìÿíèì àòàì î âàãîí ãîõóëó ùÿñèð çÿíáèëèíè ÿëèíÿ àëûá éåíÿ äÿ ñÿôÿðÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. Áàëàêÿðèìèí ñþéëÿäèéè î ÿùâàëàòëàðû áÿçÿí éàõøû áàøà äöøìÿñÿê äÿ. î ÿùâàëàòëàð ùà÷àíñà ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê âÿ ìÿí éóõóëó âàõòëàðûìäà òÿÿúúöá åäèðÿì êè. àõûð âàõòëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. åéíè çàìàíäà î òöòÿê ñÿñè áèçèì åâèìèçäÿêè î êè÷èê áàéðàìà ëàï çÿðèô. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ïàêëûã ýÿòèðèðäè. êèìñÿñèç èäè. ãàðàíëûã êö÷ÿ áîìáîø. . îíëàðû ìÿí þçöì þç ýþçëÿðèìëÿ ýþðìöøÿì. ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê ÿùâàëàòëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàðàäàí áèëèðÿì. î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðèí öñòöíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ëÿïèðëÿðè àüàðûð âÿ óçàãäàí.  Áàëàêÿðèì ÿí ÷îõ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû âÿ áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá äàíûøäûãëàðûíà ãóëàã àñà-àñà áÿçÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöê.. î ÿùâàëàòëàðû ùà÷àíñà ìÿí þçöì éàçìûøàì. Àíàì éåðèíäÿí äèê àòûëäû: — Íÿ âàð.. î ÿùâàëàòëàðû Áàëàêÿðèì äàøûøìàéûá.Áÿçÿí. äàíûøäûãëàðûíûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê âÿ áèç þçöìöç äÿ áóíà èíàíûðäûã êè. ëàï óçàãäàí äà Àü Äÿâÿíèí áîéíóíäàêû çûíãûðîâóí ñÿñè ýÿëèð. åøèòäèéèìèç î ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê.. íåúÿ ýþðöðÿì?.. êö÷ÿíèí ñàêèòëèéèíÿ áèð òÿìèçëèê. Áèç ùå÷ âàõò Áàëàêÿðèìÿ ñóàëëàð âåðèá äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðû þçöìöç÷öí àéäûíëàøäûðìûðäûã. — äåäèì âÿ ïÿíúÿðÿìèçèí øöøÿñèíäÿí ÷þëÿ áàõäûì. Áèð äÿôÿ ýåúÿíèí éàðûñû éóõóäàí îéàíûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿìèçèí ãàáàüûíà ãà÷äûì. àììà î Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ áèç áèëèðäèê êè. Áàëàêÿðèì ãÿäèìëÿðäÿ áàø âåðìèø ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàäû. õöñóñÿí. Àòàì: 375 . øÿôôàô áèð èïÿê êèìè ùèññ åòäèéèì ãöññÿ.. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè.

Àü Äÿâÿ êèìèíñÿ ãàïûñûíäà éàòìàã ö÷öí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëèá.. Ñÿùðà áèëèðñèç äÿ. î áèðè äöíéàéà àïàðìàã èñòÿéèð. áó ñÿùðàíûí äà. ôèêðèíè. î ãûïãûðìûçû äàí éåðèíèí äÿ èíäèêè éåêíÿñÿãëèéè ìèí èë áóíäàí ÿââÿë äÿ áåëÿ îëìóøäó âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. ìÿí ãîðõóðäóì.. ùèññëÿðèíè áèð òÿÿññöô áöðö376 . Àü Äÿâÿíèí ýÿçäèéè éåðëÿðäÿí äåéèðäè âÿ áÿçÿí äÿ ñþéëÿäèéè úöðáÿúöð ñþçëÿðè þçö áèçÿ èçàù åäèðäè: — Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ñÿùðà èëÿ ýåäèðäè. Àü Äÿâÿ îíëàðäàí ùàíñûíûíñà ãàïûñûíäà éàòñûí. ìÿí ãîðõóðäóì. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àäàìëàðû áèð-áèð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. ãàðà ýþçëÿðèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø î äàí éåðèíÿ çèëëÿìèøäè âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè. ãóìíàí ñàâàéû áèð øåé ýþðìöðñÿí..— Áàëàêÿðèì áóíëàðûí áàøûíû õàðàá åëÿéÿúÿê.. éÿíè êè. áöòöí äöíéàíûí âÿ éöç ìèí èëëÿðèí éåêíÿñÿãëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. . Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿêè àäàìëàðäàí ñþùáÿò à÷ûðäû. ùÿìèøÿêè êèìè... ùÿð òÿðÿô ãóì.Ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðè ñÿùðà ñûðàñûíà áèð ãûðìûçûìòûëëûã âåðìèøäè âÿ ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëäûãúà. òÿëÿñìÿäÿí ìÿíçèëÿ äîüðó ýåäèðäè âÿ Àü Äÿâÿíèí áó àääûìëàðûíûí äÿéèøìÿç àùÿíýè äÿ ÿñëèíäÿ î ñÿùðà éåêíÿñÿãëèéèíèí ìöøàéèÿò÷èñè èäè âÿ òÿêúÿ ñÿùðàíûí äåéèë. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. àììà ñÿùÿðèí áåëÿúÿ éàâàø-éàâàø à÷ûëìàñûíûí. — Éóõó ýþðöá. åëÿ áèë áó Ìóüàí ñÿùðàñûíûí éåêíÿñÿãëèéèíè äÿéèøäèðìÿê èñòÿéèðäè. íÿ äåìÿêäè. òÿêúÿ áó ýåúÿíèí âÿ èíäèúÿ à÷ûëàí áó ñÿùÿðèí äåéèë.. ùàðà áàõûðñàí. — äåäè. Àíàì: — Èøèí éîõäó. ýåúÿ ýÿëèá î àäàìûí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòûð. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ îòóðìóø Éîë÷ó ùÿð äÿôÿ äÿâÿ àääûì àòäûãúà éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà èðè. áó Ìóüàí ñÿùðàñûíû éåêíÿñÿãëèêäÿí ãóðòàðìàã åùòèðàñûíûí þçöíäÿ äÿ áèð éåêíÿñÿãëèê âàð èäè. Ìÿí òÿçÿäÿí éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà äà õåéëè ìöääÿò Àü Äÿâÿíèí áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — äåäè. àììà ñÿñèìè ÷ûõàðìûðäûì. áó äÿâÿ àääûìëàðûíûí äà. Àü Äÿâÿ àääûìëàðûíû áèð-áèð èðÿëè àòàðàã.. Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíèíè.. àòàì Áàëàêÿðèì ùàããûíäà ïèñ ôèêèðäÿ îëñóí. öðÿéèì äþéöíöá àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ÷ûõñûí.. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. þëÿíëÿðè Àü Äÿâÿ àïàðûð âÿ Àü Äÿâÿ êèìè êè.

ñîí óúó þëöìëö äöíéà. Àììà Àëëàùäàí àëäûüû úàâàá áó îëäó: — Ñÿí ìÿíè ùå÷ çàìàí ýþðìÿéÿúÿêñÿí!. íèéÿ áóíäàí õÿáÿðè îëìàéûá âÿ íÿ ö÷öí þçöíö áó âàõòà ãÿäÿð òàíûìàéûá? Äöíÿí àõøàìà éàõûí éîëà ÷ûõùà÷ûõäà äàðâàçàëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ãîúà áèð ÿíúèð àüàúûíûí áóäàüûíà ãîíìóø ãàðà ãàðüà ýþðäö âÿ 377 . Äÿäÿ Ãîðãóä áóíó äåéèá âÿ þçö äÿ íå÷ÿ éöçèëëèêëÿðäèð êè. ôèêðè. àììà ãàíðûëìàäû. ýåäèìëè äöíéà. ñîíðà Éîë÷ó éåíÿ äÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðèíÿ áàõäû âÿ áó äÿôÿ î äàí éåðèíèí ãûðìûçûñû äöíéàäà òþêöëÿí ãàíëàðäàí õÿáÿð âåðäè. ñÿùðà áîéó óçàíàí áó ëÿïèð õÿòòèíäÿ êöëÿê ãîïàí. òîðïàã åéíè èäè âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä äà ñàéñûç-ùåñàáñûç àäàìëàð êèìè. áÿëêÿ þçö ùå÷ áóíó áèëìèðäè. Éîë÷óíó äàéàãñûç åëÿäè. Éîë÷ó. ÷öíêè ñÿùðà áîéó óçàíàí î ëÿïèðëÿðèí äöç õÿòòè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõàúàãäû. ùèññëÿðè áèð ìþúöçÿ ùÿñðÿòèíäÿ èäè. ùàâàäàí àñûëû ãîéäó. ñÿùðàíûí ãóìëóüóíà áàõäû. áÿëêÿ áåø àéäàí ñîíðà. Äÿäÿéÿ ðÿùìÿò îõóéà-îõóéà òîðïàüà. öðÿéèíè ó÷óíäóðäó. ÿñëèíäÿ. ÷öíêè î ëÿïèð õÿòòè äàùà ñàëûíìûøäû âÿ äàùà íåúÿ âàðäûñà åëÿúÿ äÿ ãàëàúàãäû. áó òîðïàüûí àëòûíäà èäè. ÿñëèíäÿ Êÿëèìóëëàù Ìóñà ïåéüÿìáÿð äÿ ìþúöçÿ ýþðìÿê èñòÿéèðäè. î ãàñûðüà áàøëàéàíäà — áÿëêÿ ñàáàù. Éîë÷óéà íÿ îëìóøäó? Áó íÿ ôèêèðëÿð èäè? Áó íÿ ýþðöìëÿð èäè? Âÿ áèð ùàëäà êè.. ìþúöçÿñèç äöíéàäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. åëÿ áó àäèëèéèí þçö áèð ìþúöçÿäèð. áöòöí áåéíè áó úöð ôèêèðëÿðèí ÿñèðè èìèø. àììà Éîë÷ó éàõøû áèëèðäè êè. àììà áó ìþúöçÿäÿí ùå÷ êèì áàø à÷ìûð âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä êèìè áèð åë àüñàããàëû äà. áó äöíéàíûí öçö åéíè èäè. ÿéðèëèá-áóðóëìàéàúàãäû..ìöøäö âÿ áó òÿÿññöô åëÿ áèë Éîë÷óíó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿí àëäû. ÷öíêè Äÿäÿ Ãîðãóäóí ùàðàäà äÿôí îëóíìàüûíûí — áóðàäà.. ãàñûðüà áàøëàéàí ìöääÿòÿ ãÿäÿð áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè (ñîíó îëàí ÿáÿäèëèê!) âÿ ùà÷àíñà î êöëÿê ãîïàíäà. äàùà äîüðóñó. äÿéèøìÿéÿúÿêäè. Òÿçÿúÿ à÷ûëàí î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíè. áÿëêÿ äÿ èêè èëäÿí ñîíðà — èòèá ýåäÿúÿêäè. Äöíéà àäèäè. äöíéàäà ùå÷ âàõò ìþúöçÿ îëìàéûá âÿ ùå÷ âàõò äà ìþúöçÿ îëìàéàúàã. àíúàã áóíó äåéèá êè. êþ÷öá ýåäèá áó äöíéàäàí. àììà åëÿ áóíà ýþðÿ Òóð äàüûíäà Àëëàùà ÷îõ éàëâàðäû: — Þçöíö ìÿíÿ ýþñòÿð!. Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí. Àü Äÿâÿ àääûì àòäûãúà èðè ëÿïèðëÿðè ãóìóí öñòöíäÿ ãàëûðäû âÿ Éîë÷ó àðõàéà ãàíðûëûá î ëÿïèðëÿðÿ áàõìàã èñòÿäè. ýÿëèìëè. áåëÿúÿ éåêíÿñÿãäè.. éîõñà äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà? — ôÿðãè éîõ èäè.

ãîíøóëàðûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. áèð ìöääÿò äàéàíûá î ãàðüàéà áàõäû. ýþéöí àëòû îëóðäó. àòàñûíû. ôèêðèíäÿ î óçóíóçóí èëëÿðèí ãàòûíû áèð-áèð à÷ûá óøàãëûüûíû êå÷èðäèéè âÿ èíäè ÷îõäàí òÿëÿô îëìóø ùÿéÿòëÿðèíè. àõøàìà éàõûí Àü Äÿâÿéÿ ìèíèá äàðâàçàñûíäàí ÷ûõûðäû. íÿ äîñòëàðûíà. ùÿðäÿíáèð éîë êÿíàðûíäà åùñàí ùåñàáûíà òèêèëìèø ðÿáàòëàðûí éàíûíäà Àü Äÿâÿíè ñàõëàéûá. ùÿìèí ãàðà ýþçëÿðäÿ äÿ î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè ýþðÿðäè. èíäèéÿ ãÿäÿð þìðöíö — áó óçóí þìðöíö þçö ö÷öí éîõ. Áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿð áó áèð èëèí è÷èíäÿ áàøëàäû. íÿ íÿâÿëÿðèíÿ. Øàìû ýÿç. Éîë÷óéà 378 . ÷îõäàí þëöá-èòìèø àíàñûíû. íÿ ãûçëàðûíà. íÿíÿñèíèí ÷àüûðäûüû áàéàòûëàð éàäûíà äöøöðäö: çöëôöíö áàüäà äàðà. éîëóí óúóíäàí òóòóðäó. äàùà äîüðóñó. áàüäà éó. ùå÷ ùàðà òÿëÿñìèðäè. äèããÿòëÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà ìÿëóì îëäó êè. áèð éàõøû ùÿìäÿì ö÷öí. íåúÿ îëäó êè. Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèíè ìÿíçèëÿ ñàðû — óçàãëàðà äèêèá åéíè àùÿíýëè àääûìëàð èëÿ èðÿëèëÿéèðäè âÿ ùÿðýàù Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿí äöøöá ýþçëÿðèíÿ áàõñàéäû. éîëóíà äàâàì åäèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ àéàüûíû èðÿëè àòàíäà. íÿ äöøìÿíëÿðèíÿ — éàëíûç âÿ éàëíûç þçöíÿìÿõñóñ àíëàðû êèìè ýþçëÿéèð... èêè àéäà áèð äÿôÿ Øÿùÿðÿ áàëàúà ñÿôÿð éåýàíÿ èìêàí èäè êè. Àììà áåëÿ áèð èø Éîë÷óíóí àüëûíà ýÿëìÿäè. éà íÿ èäèñÿ. Äåéèðäèëÿð êè. Èïÿê-ãóìàø êàðâàíûíû þçöíäÿí ÿââÿë ýþíäÿðèðäè âÿ î êàðâàí ýåäèá øÿùÿðèí ýèðÿúÿéèíäÿ äöøÿðýÿ ñàëûá þç ñàùèáèíè — Éîë÷óíó ýþçëÿéèðäè. âÿ éàø òàìàì þòöðäö. þçö îëóðäó. þçö èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí — éåðèí öçö îëóðäó. äöøöá îíó òàíûìàéàí ãàðà úàìààòëà áèðëèêäÿ áèð êàñà ãàòûã éåéèðäè. âÿññàëàì. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè äÿ ýþðäö âÿ ùÿìèí êÿäÿð Éîë÷óíó ñàðñûòäû. Àü Äÿâÿ îëóðäó. ÷öíêè áöòöí þìðöíö êå÷èðäèéè àëûøâåðèø è÷èíäÿ àéäà. áàøãàëàðû ö÷öí éàøàéûá. ãàðüà ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î êÿäÿð äÿ ùÿìèí ö÷ éöç èëèí êÿäÿðè èäè. Éîë÷ó ùèññ åäèðäè êè. Áàüäàä àðà. éà áèð ïèéàëÿ çÿôÿðàíëû øÿðáÿò è÷èðäè âÿ éåíÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí áåëèíÿ ãàëõûá. íÿ íÿòèúÿëÿðèíÿ. Áó áèð èëäÿ éîëà òÿê ÷ûõûðäû. ãàðà ãàðüàíûí ãàïãàðà ýþçëÿðè äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ýþçëÿðè èìèø âÿ Éîë÷ó åéíè çàìàíäà. ñîí âàõòëàð áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðè þìðöíöí ùå÷ êèìÿ — íÿ îüëàíëàðûíà. Éîë÷óéà åëÿ ýÿëèðäè êè. áàüäà äàðà. äÿâÿíèí áåëèíäÿ éûðüàëàíäûãúà àëûø-âåðèø è÷èíäÿ êå÷ÿí óçóí-óçóí èëëÿð áîéó áèðèíúè äÿôÿ óøàãëûã ÷àüëàðûíû ýþçöíöí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. Ñîí âàõòëàð Éîë÷ó óçàã éîëà òÿê ÷ûõìàüû õîøëàéûðäû.ùå÷ þçö äÿ áèëìÿäè.

Äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû ÿðèéèá éîõ îëóðäó âÿ ïàéûçãàáàüû òîïàòîïà áóëóäëàð àüàïïàã àüàðìàüà áàøëàéûðäû. àììà î âàõòäàí. áÿçÿí. ÷öíêè áó Àü Äÿâÿíèí õÿáÿðè éîõäóð êè. ðÿáàòëàðäà õÿðúëèê ö÷öí. þç þìðöíö éîõ. Éîë÷ó áöòöí ýåúÿíè éîë ýåòìèøäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. ÿñëèíäÿ ýþéäÿêè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà îíóí.. Éîë÷ó èðè ãàðà ýþçëÿðèíè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðäàí ÷ÿêèá éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà áåëèíäÿ îòóðäóüó Àü Äÿâÿéÿ áàõäû âÿ ôèêèðëÿøäè êè. àììà Éîë÷óíóí ãûëûíú îéíàäàí ùÿáÿø ãóëàìëàðû äà áöòöí áó òÿðÿôëÿðäÿ ìÿøùóð èäè âÿ ãóëäóðëàð. éà äà éîëäà ðàñòûíà ÷ûõàí ãÿëÿíäÿðëÿðÿ1 âåðìÿê ö÷öí èêè-ö÷ ýöìöøäÿí áàøãà éàíûíäà ùå÷ íÿ îëìóð.. ãà÷àãëàðû Éîë÷óíóí àü ÷àëìàñûíû. éàüûá ãóðòàðàúàãäû. Áó ìèñðà þçöíäÿíìè ýÿëäè? Éà ùà÷àíñà. Áöòöí áó éîëëàðûí ãóëäóðëàðû. àììà ùå÷ áèð ñÿôÿðè áóýåúÿêè ñÿôÿð êèìè îëìàìûøäû: Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà íÿ óøàãëûüûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðìèøäè. êèìëÿðñÿ òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûá. éÿíè òàìàì ýþçëÿíèëìÿäÿí. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. íÿ óøàã 379 . ßëáÿòòÿ. àíè áèð øèìøÿê êèìè ôèêðèíäÿ ÷àõûá ýåäèðäè. Éîë÷ó þçö èëÿ éîëà ùå÷ íÿ ýþòöðìöð. ýåúÿíèí éàðûñû äÿâÿ àääûìëàðûíûí éåêíÿñÿã àùÿíýè è÷èíäÿ ýÿëäèêäÿí ñîíðà.åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿð ùàëäà äöíéàäà äÿâÿ îëìàã èíñàí îëìàãäàí éàõøûäûð. îíóí ÿâÿçèíÿ áàøãàëàðû. êèìäÿíñÿ åøèòìèøäè? Éà äà ùàðàäàñà îõóìóøäó? — áèëìèðäè.. ßââÿëëÿð þçö èëÿ áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðèí áèðèíäÿ ýåúÿíèí éàðûñû Éîë÷ó þçö äÿ ýþçëÿìÿäÿí áèð ìèñðà ñþéëÿìèøäè: ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. î ìèñðà ùå÷ úöð Éîë÷óíóí éàäûíäàí ÷ûõìûðäû. éåíÿ äÿ èêèíúè íàìàç ö÷öí Øÿùÿðÿ ÷àòàúàãäû. ñîíðàäàí ùÿìèí ùÿáÿø ãóëàìëàð èëÿ öçáÿöç ýÿëìÿê èñòÿìèðäèëÿð.. Éîë÷ó áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. éåð öçöíöí áöòöí úàíëûëàðû òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. éîõ îëàúàãäû âÿ ùà÷àíñà áó Àü Äÿâÿ äÿ òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. èñòè âàõòëàðäà ýåéäèéè éàøûë èïÿê ÿáàñûíû. Éîë÷óíó þëäöðöá Àü Äÿâÿíè éåìÿê îëàðäû. ùÿòòà àëûø-âåðèøèí øûäûðüû âàõòûíäà áåëÿ. ÷öíêè Éîë÷óíóí Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ùîïìóø î êÿäÿðäÿí õÿáÿðè éîõ èäè. ãà÷àãëàð áèð äÿâÿ ÿòèíèí êàáàáûíà ýþðÿ. éÿíè Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. ñîéóã âàõòëàðäà ýåéäèéè õÿç úöááÿñèíè âÿ ÿí ÿñàñû èñÿ Àü Äÿâÿñèíè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ãóëäóðëàð. ãà÷àãëàð áóðàñûíû äà éàõøû áèëèðäè êè. ÷öíêè î àü áóëóäëàð äà ùà÷àíñà éàüûø îëàúàãäû. íåúÿ êè.

Äöíéàäà ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí ùÿð øåé äÿ áåëÿúÿäèð. áó ýåúÿ àäè ýåúÿ äåéèë. éîë òåç ãóðòàðñûí. àììà Àäÿìè úÿííÿòäÿí îðà ãîâóáëàð. Ñÿðÿíäèá áèçèì ö÷öí. ýåúÿíèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñäû. ýþéöí óëäóçëàðûíà áàõäû. Ñÿðÿíäèáÿ1 ýÿëäè âÿ äåéèëÿíÿ ýþðÿ. Þìöðëÿðè áîéó éîë ýåäÿí. äöíéàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ýåíèøëèéè éåíÿ äÿ Éîë÷óíó ÿëÿ àëäû âÿ Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ àëûø-âåðèø òÿëÿñèêëèéèíäÿí. Ñÿðÿíäèá áèð úÿííÿòìÿêàí éåðäè. Áó ùèññ Éîë÷óíó ñàðñûòäû âÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. ñîíðà þçö þç ôèêðèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ ýöëöìñÿäè: áöòöí þìöðëÿðèíè éîëäà êå÷èðÿí ñàðáàíëàð éÿãèí ùÿð äÿôÿäÿ èñòÿéèðëÿð êè. ÿñëèíäÿ. åâ âÿ òèúàðÿò ãàéüûëàðûíäàí óçàãëàøûá àðõàéûí âÿ àçàä íÿôÿñ àëäû. áèð éàïûøãàí êèìè. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Àäÿì àòàéà úÿçà âåðèáëÿð..) êÿøô åòäè êè. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû âÿ Éîë÷ó ýþçëÿíèëìÿäÿí (íåúÿ êè. àéà òàìàøà åòäè âÿ ôèêèðëÿøäè êè. àéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ ýþçëÿðèíè éóìóá î óçàã óøàãëûã èëëÿðèíÿ ýåòìÿê èñòÿäè. äÿðè-ÿäèì îíà ýþðÿ î ãÿäÿð éóìøàã âÿ çÿðèôäèð êè. éîëóí êèìñÿñèçëèéèíÿ. ÷öíêè äöíéàäà ùÿð øåé íèñáèäèð. éÿíè êè. åëÿ áèë. äöíéàíûí ñàêèòëèéè âÿ ýåíèøëèéè èëÿ öçáÿöç îëàí ñàðáàíëàð äà õîøáÿõò äåéèëäè. áó ýåúÿíèí àëÿìè áöðöìöø ãàðàíëûüû. ýþçÿëëèéèíè. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î äÿðèí êÿäÿðèí ãàðàíëûüûäûð. áöòöí þìöðëÿðè áîéó áó éîëëàðû ýåäÿí ñàðáàíëàð äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðûäûð. ÿùëè-ãÿëÿìëÿðèí éàçäûüûíà ýþðÿ âÿ Éîë÷óíóí þçöíöí éàõøû òàíûäûüû áèð ÷îõ òàúèðëÿðèí äåäèéèíÿ ýþðÿ. àììà ÿñë úÿííÿòèí éàíûíäà áèð úÿçà éåðèäèð. éîëóí êèìñÿñèçëèéè. ýåúÿíèí ñàêèòëèéè. áöòöí áþéöê àëèìëÿðèí. õîøáÿõòëèéèí ðÿìçè äåéèëÿíÿ ýþðÿ Ñöùåéë óëäóçóäóð âÿ Ñöùåéë óëäóçóíó áöòöí ïàðûëòûñû èëÿ ýþðìÿê ö÷öí ýÿðÿê Éÿìÿí þëêÿñèíÿ ýåäÿñÿí. àü ÿáàñûíû ãàïãàðà ãàðàëäûð. Éîë÷ó áó ùèññè þçöíäÿí åëÿìÿê èñòÿäè. óëäóçëàðà. áèç àäè áÿíäÿëÿð ö÷öí úÿííÿòäèð. àéàüûíûí èçè èíäèéÿ ãÿäÿð äÿ Ñÿðÿíäèáäÿ ãàëûð.. ÿáàñûíû äà. éÿíè êè.âàõòû éàøàäûüû î ùÿéÿòè ýþðìöøäö. Äöçäöð. ÷öíêè éàëíûç Éÿìÿíäÿ î óëäóçó àéäûí ýþðìÿê ìöìêöíäöð âÿ Éÿìÿíäÿí ýÿëÿí ãóìàø. êþéíÿéèíè äÿ êå÷èá áÿäÿíèíÿ éàïûøûð — Éîë÷ó î éàïûøãàíûí ÷èì÷ÿøäèðÿí íÿìëèéèíè áöòöí áÿäÿíè èëÿ ùèññ åòäè.. ýþçëÿíèëìÿäÿí î áèð ìèñðà ýÿëìèøäè. èíúÿëèéèíè Ñö380 . òåç ÷àòñûíëàð åâëÿðèíÿ-åøèêëÿðèíÿ.. íÿ äÿ íÿíÿñèíèí ñþéëÿäèéè î áàéàòûëàðû éàäûíà ñàëìûøäû. î êÿäÿðèí èíäè àëÿìè áöðöìöø áó ãàðàíëûüû ãàðà áèð ðÿíý êèìè. Àäÿì þç Òàíðûñûíà àñè îëóá éîëäàí àçäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Àäÿìè úÿííÿòäÿí ãîâäóëàð.

áóíëàð ùàìûñû áåëÿäèð âÿ Ñöùåéëè ýþðìÿêäÿí þòðö Éÿìÿíÿ ýåòìÿê îëàð. Ñàìèðè ïàë÷ûãäàí áóçîâ äöçÿëäèá ùÿìèí áóçîâó äàíûøäûðäû. Àü Äÿâÿ ùÿìèøÿêè åéíè àùÿíýëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà ëÿïèðëÿðèíè èðè ìþùöð êèìè ãóìóí öñòöíÿ éàïûøäûðûðäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè êè. ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. àììà èíäè î áóçîâ äà éîõäóð âÿ áèð âàõò ýÿëÿúÿê — âÿ î âàõò äà éÿãèí êè. áàõ. Éîë÷ó âÿ Éîë÷óíóí àëòûíäàêû Àü Äÿâÿ î êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí ëàï éàíûíäàí þòäöëÿð. Äîüðóäàí äà. áèð àç êÿíàðäà ñÿùðàíûí è÷è èëÿ éîëà ìöâàçè ýåòìÿéÿ áàøëàäû. àëòûíäàêû áó äÿâÿíèí óëó íÿñëè äÿ ìèí èë áóíäàí ÿââÿë áåëÿúÿ åéíè àùÿíýëÿ àääûì àòûá éîë ýåäèðäè âÿ äÿâÿ àääûìëàðûíäàêû áó éåêíÿñÿãëèê äåéèëäè. áó ýþéö áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. Ìóñà ïåéüÿìáÿðèí âàõòëàðû èäè. áèçèì ÿí óëó áàáàëàðûìûçûí ÿí óëó áàáàëàðû éàøàéûðäû. öíéåòìÿçäèð.. ùÿìèí î Éÿìÿíäÿí Ñöùåéëÿ áàõìàã ìöìêöí äåéèë. ÿñëèíäÿ éåð öçöíäÿ íÿ ãÿäÿð ìÿõëóãàò âàðñà. çåùíèíè áöðöìöø ùÿìèí òÿÿññöô ùèññè èëÿ áó ãÿðàðà ýÿëäè êè. Ýåúÿ áèðäÿí-áèðÿ éîë äà Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõäû âÿ Àü Äÿâÿíèí àüçûíû äþíäÿðèá éîëäàí ÷ûõäû. îíäà êè. Àü äÿâÿ äÿ î àüûð ñÿùÿðè áåëÿúÿ à÷äûëàð.ùåéëäÿí àëûð. Î ãÿäèì äöíéàäà. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû.. ùÿìèí î Éÿìÿíÿ ýåäèá ÷ûõìàã. áèð î ãÿäÿð äÿ òàëå âàð âÿ î ãÿäÿð òàëåéèí ùÿðÿñèíèí þç Éÿìÿíè âàð. òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà áó Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð èäè? Éîë÷ó éåíÿ äÿ áöòöí âàðëûüûíû. Éîë÷ó éåíÿ äÿ òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. Ł›º › Ł 381 . àììà ñÿùðàíûí ýåíèøëèéè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè òîõäàòìàäû âÿ Éîë÷ó äà. ÷öíêè ùÿìèí î Éÿìÿí ÿë÷àòìàç. ìèí èëëÿðèí åéíèëèéè èäè. ñîíðà àëòûíäàêû Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. æ ›Ø ›ø › ß›ı. ÷îõ óçàãäà äåéèë — ìÿí äÿ îëìàéàúàüàì âÿ ìÿíèìëÿ ìèí èëëÿð áóíäàí ÿââÿëêè î ïàë÷ûã áóçîâó àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? _________ 1 ˆ ›º › › Łł. êÿðòÿíêÿëÿ áèðúÿ ýþç ãûðïûìûíäà ãóéðóüó èëÿ ãóìó ãàçûá ãóìóí è÷èíäÿ éîõ îëäó. îíäà êè. áó éåðè äÿ áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. àììà áèð ìÿñÿëÿ âàð êè. Áèð àç àðàëûäàêû êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí öñòöíäÿ ñÿùðàíûí ãóìóíäàí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð êÿðòÿíêÿëÿ äàøäàí éîíóëìóø êèìè òÿðïÿíìÿç äàéàíûá Éîë÷óéà âÿ Àü Äÿâÿéÿ áàõûðäû âÿ åëÿ êè.

àõû.. áåëÿ èäè. ñûçûëäàðàì éàé. íÿ ö÷öí î àäàìëàð ÿëëÿðèíè ãàëäûðûá Ìÿùÿììÿäÿ äàø àòûðäû. àììà åëÿ ùÿìèí îí àéëà.. éàõóä äÿðéàëàðûí äèáèíäÿ éàøàéàúàãëàð. Àëëàù. äöíéàíûí ÿí áþéöê âÿ ÿí ìöäðèê êÿëàìû áóäóð: Àëëàù áèëÿí ìÿñëÿùÿòäèð. äàùà äîüðóñó. Áó ñóàëëàð î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí íÿôÿñèíè òûíúûõäûðàí áèð éàé áöðêöñöíÿ ñàëûá ÷ûõàðòäû âÿ Éîë÷ó äà ùÿìèí ñàðûìòûë-áîç êÿðòÿíêÿëÿ êèìè. îíäà. ãûø ìÿí. âóð áîéíóìó. áÿñ. íÿ ö÷öí î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäè äàøà áàñûá äèøèíè ñûíäûðäû. ñîíðà éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè àùÿíýäàðëûüû èëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà éîëóíà äàâàì åòäè. éöç èëëÿðèí ñóñóçëóã éàíüûñû èëÿ ôèêèðëÿøäè êè. Éîë÷ó åëÿ áèë êè. Àëëàù íèéÿ ìÿñëÿùÿò áèëäè êè. ùÿëÿ Ìÿùÿììÿä Ðÿñóëöëëàùà èíàíìàéàí àäàìëàð âàð èäè âÿ î àäàìëàðû äà Àëëàù õÿëã åòìèøäè. áÿëêÿ àäàìëàð áàøãà úöð ýåéèíÿúÿêëÿð. íèéÿ ÿëëÿðè ãóðóìóðäó âÿ öìóìèééÿòëÿ.. íÿ ö÷öí î ñààò ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûðäûëàð. úÿìè áèðúÿ àíëûã àéàã ñàõëàäû. ìÿíèìëÿ îíëàðûí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã îëìàéàúàã.Ìÿí îí àéäàí. áèð âàõòëàð êè. íÿäÿíñÿ ãîðóíìàã èñòÿäè âÿ åëÿ áèë êè. Àëëàù ïåéüÿìáÿðèí òàëåéèíè ÿââÿëúÿäÿí òÿéèí åòìèøäè âÿ Øåéõ Èáðàùèì ßëèìóõòàð Ãÿçâèíè — Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí — äåìèðìè êè... ùàìû ãóøäàí ñàé ãóø ìÿí. ùàðàäàñà ýèçëÿíìÿê èñòÿäè. íåúÿ îëóðäó êè. áó ñÿêñÿí èë èëÿ ýÿëÿúÿéèí ìèí èëëÿðè àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Îíäà. Àü Äÿâÿ äÿ íå÷ÿ èëëÿðäÿí áÿðè áåëèíäÿ ýÿçäèðäèéè Éîë÷óíóí ñèíÿñèíèí êþçÿðòèñèíäÿí õÿáÿð òóòäó.. úÿìè èêè éöç èë áóíäàí ÿââÿë î 382 . áàéãóø ìÿíÿì.. àììà ÿñëèíäÿ. áÿëêÿ àäàìëàð ýþéäÿ ãóø êèìè ó÷àúàãëàð.. Éåíÿ î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. àììà áó äà âàðìûø éîëóìäà. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû âÿ áöòöí è÷èíäÿí ãàðøûñûàëûíìàç áèð èñòÿê áàø ãàëäûðäû: ÷ÿê ãûëûíúûíû. Àëëàùûí êè. àììà Àëëàù êè. îí èëëÿ áÿðàáÿð ìÿíèì áöòöí þìðöìëÿ î ïàë÷ûã áóçîâóí éàøàäûüû î ãÿäèì äöíéàäàí êå÷èá ýÿëÿí ìèí èëëÿð àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Éàõóä ìÿíèì éàøàäûüûì áó éåòìèø. âóð!. áåëÿ áèð áÿä ÿìÿë î àäàìëàðûí àüëûíà ýÿëèðäè. âóð!.. íÿ áÿëàëû ãóø îëäóì. Áó íÿ ñóàëëàð èäè? Íÿ ôèêèðëÿð èäè?.. î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. åë÷èñè èäè Ìÿùÿììÿä âÿ áèð ùàëäà êè. éà îí èëäÿí ñîíðà îëìàéàúàüàì. áèð àíëûã.. ëàï ÿñëèíäÿ. áàéãóø ìÿí. äîäàüûíû ïàð÷àëàäû? Î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäÿ èíàíìûðäû. Ìÿùÿììÿäè òàíûéûðäû. ìèí úöð áÿëàëàð ÷ÿêäèì. Áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ áó ãûçàðòû éåíÿ äÿ ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè.

ýþìýþé ýþéÿ áàõäû. èíäèúÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá áèð àç äèíúÿëìÿëèäèð.àäàìëàð äàøëà âóðóá ïåéüÿìáÿðèí äèøëÿðèíè ñûíäûðäû. Áó áèð ìèñðà Éîë÷óíóí éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöø áåéíèíÿ êè÷èê áèð éöíýöëëöê ýÿòèðìÿéÿ áàøëàäû âÿ Éîë÷ó ìöðýöëÿäè. Éîë÷ó áàøà äöøäö êè. . íÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðöðäö.. îíó äÿðê åòìÿê ö÷öí. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. î ãÿäÿð áþéöêäöð. åëÿ áèë êè. ãóìëóãäà áèðèêè àääûì àòûá äèçëÿðè öñòÿ éåðÿ ÷þìÿëäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìäó.. äàéàíìàã ëàçûìäûð. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû.. éöêñÿêäèð êè. î ùàãã îëà áèëÿðìè? Àëëàù êè. Éîë÷ó áàøãà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäè. ãàðà ýþçëÿðèíèí ãàðà ðÿíýëè êÿäÿðèíè ýþðöðäö. íÿ Àü Äÿâÿíè. éàòûð. Éîë÷ó þçö áèëìèðäè êè. Éîë÷ó Àü Äÿâÿíè éåðÿ éàòûðäûá áåëèíäÿí äöøäö. ýþìýþéëöéöíäÿí áèð èìäàä èñòÿäè âÿ áó äÿôÿ ôèêèðëÿøäè êè. éîõñà ùÿð øåé àëò-öñò îëà áèëÿð.. àäèëäèð. àììà áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðìàñûíû âÿ áèð äÿ êè. áåéíèíè áöðöìöø áó ôèêèðëÿðèí óúóíäàí òóòóá óúóçëóüà ýåòìÿéÿ ãîéìàäû. î ãûðìûçû èëÿ î ãàðà áèð-áèðèíÿ ãà__________ 1 ŁÆ Ł-¸ ›Œ (Œ 383 › Łł Ø›º ). ñÿùâñèç ùåñàáëàìà ôèòðè âàð èäè âÿ èíäè äÿ èòè çåùíè Éîë÷óíó ñèëêÿëÿéèá ÿëÿ àëäû.. ýþéöí î òÿìèçéëèéèíäÿí. ùå÷ îëìàñà áèð àç ìöðýöëÿìÿëèäèð. Àììà íÿ ö÷öí? Áèð øåé êè. éÿãèí ùàãã î ãÿäÿð öëâèäèð.. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ áåëèíè äèêÿëäèá î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç.. éîõñà ùÿð øåé äàüûëàð.. îíà ýåäèá ÷àòìàã ö÷öí áåëÿúÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ÷ÿêìÿëèñÿí. ôèêðèíäÿ äîëàøàí òÿêúÿ áó áèð ìèñðà èäè. Áó äÿì ÿââÿë-àõûðû ýþðöíìÿéÿí î êèìñÿñèç ñÿùðà è÷èíäÿ Éîë÷ó èëÿ Àü Äÿâÿ öçáÿöç èäèëÿð âÿ Àü Äÿâÿ èíäè äÿ áàéàãêû àääûìëàðûíûí àùÿíýè èëÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè Éîë÷óíóí ñèôÿòèíÿ äèêìèøäè. éà îéàãäûð.. î ãàðà ãàðüàíûí èðè. Éîë÷ó èñÿ ýþçëÿðèíè éóììóøäó. ÿçàáëà.. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. áåëÿúÿ ÿçèééÿòëÿ ÿëäÿ åäèëÿúÿê. Éîë÷óäà óçóí èëëÿðèí àëûø-âåðèø òÿúðöáÿñèíäÿí ýÿëÿí äÿãèã. äîäàüûíû ïàðòëàòäû? Î éåíè à÷ûëàí ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷ó þçö þç ôèêèðëÿðèíäÿí äÿùøÿòÿ ýÿëäè.

íÿñÿ áèð ãåéáÿ äîüðó ýåäèð. ÷öíêè Àü Äÿâÿíèí. ÿëëÿðèíè ãûëûíúà àòäûëàð. åëÿ áèë. Éîë÷ó ýþðäö êè. Éîë÷ó ýþçëÿðèíè à÷àíäà î àü áóëóäëàð àääà-áóääà ýþéöí öçöíÿ äàüûëìûøäû. ýåäÿð-ýÿëìÿçÿ àïàðûð.. ñÿùðàéà áàñûëìûø èðè ìþùöðëÿð êèìè ëÿïèðëÿðèíäÿí ñàâàéû ãóìëóãäà ùå÷ áèð èç éîõ èäè. ÿñëèíäÿ. ñîíðà ñÿùðàäàí ÷ûõûá éîëó òàïäû âÿ ïèéàäà ýåäèá àõøàìöñòö Øÿùÿð ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíìûø êàðâàíûíûí äöøÿðýÿñèíÿ ÷àòäû. ùÿáÿø ãóëàìëàðû åëÿ áàøà äöøäö êè. ãàðà ýþçëÿðèíè éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ àëÿìè áöðöéÿí î ãàðàíëûã è÷èíäÿ éàíàí îúàüà çèëëÿäè. Àü Äÿâÿíèí ëÿïèðëÿðè ñÿùðà èëÿ ýþéöí áèðëÿøäèéè î óçàã öôöã õÿòòèíÿ òÿðÿô ýåäèá ýþçäÿí èòèðäè. ÿòðàôà áàõäû âÿ éåðèíäÿ äîíóá ãàëäû: Àü Äÿâÿ éîõ èäè. íþêÿðëÿðè. Îúàüûí èøûüû Éîë÷óíóí öçöíÿ äöøöðäö âÿ Éîë÷óíóí èðè. èðè. áèð õåéëè î áîç-ñàðûìòûë ñÿùðàäà ýöíöí àëòûíäà áîç-ñàðûìòûë äà áèð úûüûð êèìè óçàíàí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè.. Éîë÷óíóí øàýèðäëÿðè. Éîë÷ó àç ãàëà äèçÿúÿí íàðûí ãóìà áàòà-áàòà áèð ìöääÿò áó èçè òóòóá ýåòäè. úèíñ Ãàðàáàü àòëàðûíû ìèíèá ãóëäóðëàðûí àðäûíúà ÷àïìàã èñòÿäèëÿð. òöíä-áîçóìòóë áèð ðÿíý îëóðäó. Éîë÷ó äîäàãàëòû äóàñûíû ïû÷ûëäàéûá ñàëàâàò ÷åâèðäè âÿ àéàüà ãàëõäû.. éåíÿ äÿ ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðìóø íþêÿðëÿðè àéàüà ãàëõìàüà ãîéìàäû âÿ þçö äÿ ÷þìÿëèá îúàüûí êÿíàðûíäà ãóðó òîðïàüûí öñòöíäÿ îòóðäó. Àü Äÿâÿíèí èçè ñÿùðàíûí ëàï äÿðèíèíÿ. ãóëàìëàðû èêèíúè íàìàç âàõòûíäà ýþçëÿðèíè éîëà äèêèá Àü Äÿâÿíè ýþçëÿéèðäèëÿð. íÿñÿ áàøãà áèð äöíéàéà.ðûøûðäû. Éîë÷ó èêèíúè íàìàçû ñÿùðàäà ãûëäû. Éîë÷ó áèð ìöääÿò äàéàíûá áó áîç-ñàðûìòûë úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû. ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýþéöí áó òÿìèçëèéè èëÿ ñÿùðà ãóìëàðûíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ùàìàðëûüû ÷îõ óçàã öôöã õÿòòèíäÿ áèðëÿøèðäè. àììà Éîë÷ó ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îíëàðû ñàõëàäû âÿ: — Äÿâÿ èòäè. — äåéèá ÷þëäÿ ÷àòûëìûø îúàüûí êÿíàðûíà ýÿëäè. äàéàíäû. ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ áó äÿì äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêìöøäö. 384 . þçö ãàëõûá ýåäèá. áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûð. ñÿùðàíûí äÿðèíèíÿ éîõ. Àü Äÿâÿíè ÿëèíäÿí àëûáëàð. Éîë÷óíó éîëäà ñîéóáëàð. ñîíðà áó òöíä-áîçóìòóë ðÿíýÿ áèð ñÿùðà ñàðûñû ãàðûøäû âÿ ùÿð òÿðÿôè à÷ûã áèð áîçëóã áöðöäö. ñîíðà ýåðè ãàéûòäû. úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí áó ëÿïèðëÿð. àììà Éîë÷ó áó éåðëÿðè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ýþðäö êè.. Àü Äÿâÿíè îüóðëàìàéûáëàð. àììà àüàëàðûíû — Éîë÷óíó ïèéàäà ýþðäöëÿð.

ãóëàìëàðû äà Éîë÷óéà áàõûðäûëàð âÿ öðÿêëÿðèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèëÿð êè. èýèä îüóëëàðû. ßëáÿòòÿ. åëÿ äÿ îëàúàã âÿ àíàì áó ñþçëÿðè äåéÿíäÿ ìÿí ôèêèðëÿøèðäèì êè. î ãÿäÿð ñàéà ýÿëìÿéÿí ëÿë-úàâàùèðè âàð. ãûçûëû âàð. àììà î äÿðèí êÿäÿðèí êþëýÿñè Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè. Ìîëëà ßñÿäóëëà äà áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿçäè!). Ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. áèðúÿ äÿâÿäÿí þòðö — ãîé ëàï Àü Äÿâÿ îëñóí! — íèéÿ áåëÿúÿ ãÿì äÿðéàñûíà ãÿðã îëóá? Ùÿìèí ñöêóò è÷èíäÿ îòóðìóøäóëàð. ÷öíêè áþéöêëÿð äÿ ùèðñëÿíÿíäÿ áèçèì éàíûìûçäà áó ñþçö àüûçëàðûíäàí ÷ûõàðûðäûëàð (âÿ ùÿðýàù áèÿäÿá ñþéöø îëñàéäû. ìÿí áèëèðäèì êè.. ìÿí þçöì äÿ àòà îëàúàüàì? Ìÿíèì äÿ óøàãëàðûì îëàúàã? Âàõò êå÷ÿúÿê âÿ ìÿíèì äÿ ñà÷ëàðûì àüàðàúàã? Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá.. î äÿðèí êÿäÿð ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè êÿäÿðÿ áÿíçÿéèð. áóíóí êè. áèÿäÿá áèð ñþç äåéèë. Ùÿð òÿðÿô ýåúÿíèí çöëìÿòèíÿ ãÿðã îëìóøäó. áó àäàìëàð Éîë÷óíóí ñÿðò õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäè. íþêÿðëÿðè äÿ. àììà øàýèðäëÿðè äÿ. VI Àíàì òåç-òåç äåéèðäè êè. áèð ñþç ñîðóøìàüà úöðÿò åòìèðäè. éöç äÿâÿ éöêö ìàë-äþâëÿòè âàð. Ùàìû åëÿ áèëäè êè. áó. Áèð äÿôÿ áèçèì äàëàíäà ôóòáîë îéíàéûðäûã âÿ ìÿí òîïó âóðàíäà òîï äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàí êå÷ÿí Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ãîëóíà äÿéäè âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà áÿðê ùèðñëÿíäè. úàìààò Âÿëèééöííåìÿ1 àäûíû âåðèá. Éîë÷ó Àü äÿâÿíèí èòìÿéèíèí äÿðäèíè ÷ÿêèð. ýþðÿñÿí. ýþðÿñÿí. — Ýþçöí éîõäó ñÿíöí. àììà áó ñþçöí ìÿíàñûíûí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ùÿìèí àíëàðäà Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè: êàø ìÿí äÿ î äÿâÿ èëÿ áèð éåðäÿ èòÿéäèì. èýèä êöðÿêÿíëÿðè âàð. ìÿí áîéäà àäàìû ýþðìöðñÿí? «Òöëëàá» áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ñþéöø èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. ãîëóíóí òîï äÿéÿí éåðèíè îâõàëàéà-îâõàëàéà öñòöìÿ ãûøãûðäû: — Àé òöëëàá! — äåäè. î ýåúÿ î îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðàí àäàìëàðäàí ùå÷ êèì áèëìÿäè êè. ùÿòòà áÿçÿí ãÿääàðëûüûíà áàõìàéàðàã.. ñÿðòëèéèíÿ. ìÿíèì àëíûìà íÿ éàçûëûá âÿ ìÿí êèì îëàúàüàì? Íåúÿ éàøàéàúàüàì? Äîüðóäàíìû. áó àäàìà êè. Àõøàì àòàìäàí ñîðóøäóì: 4-25 385 .. Ùå÷ êèì äàíûøìàüà úöðÿò åòìèðäè.Ùå÷ êèì äàíûøìàüà.

ñÿùèôÿëÿðèíèí éàðûñû âàð èäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. — Î ãöðáÿò ùèññè ùÿìèøÿ àòàìëà áèð éåðäÿ îëäóüó ö÷öí. åéíè çàìàíäà. ñîíðà éàçû÷û îëàúàãäûì âÿ î êèòàáëàðûí úûðûëìûø. éàðûñû éîõ èäè âÿ ìÿí åâÿ ýåäèá ùÿìèí éàðûì÷ûã êèòàáëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àíàìûí ñàíäûüûíà éûüäûì. àíàì î «ïîëóòîðêà»íûí øöøÿëÿðèíèí êÿíàðûíà ãîòàçëû êðóæåâàëàð òîõóñóí. ìÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. î ãÿäÿð ìþúöçÿëè ýþðöíäö êè. àììà Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ùà÷àíñà Ãîúà êèìè òÿëÿáÿ îëìàüûí ñåâèíúè ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ éàéûëäû âÿ ìÿí áèð äÿôÿ Ãîúàíûí ìÿíèì ãóðàøäûðûá äàíûøäûüûì ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà äåäèéè ñþçëÿðè éàäûìà ñàëäûì: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè.. Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. èëëÿðäÿí áÿðè éàøàäûüû ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «ñèçèí ìÿùÿëëÿ» äåéèðäè (âÿ áó ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû.. — Éåíÿ íÿ åëÿìèñÿí. «ïîëóòîðêà» ñöðöì âÿ î «ïîëóòîðêà» ýÿëèá áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíñûí. îíëàðû äà ëàï áàëàúà îëàíäà úûðìûøäûì..». ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ ùå÷ áèð õîôäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. ìÿí ùå÷ áèëìÿäèì êè. ßáäöëÿëè êèìè. Î êèòàáëàð ëàï áó éàõûí âàõòëàðàúàí ìÿíèì åâèìäÿ êèòàá ðÿô386 . áèçèì ìÿùÿëëÿ. áó ñþçëÿðÿ ñåâèíèì.— «Òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Àòàì äåäè: — Ñèçèí ìÿùÿëëÿíèí ñþéöøöäö äÿ. Úÿáðàéûë êèìè (ñîíðàëàð Àüàðÿùèì êèìè) øîôåð îëóì.. ßëÿêáÿð. ÷öíêè Ñÿòòàð Ìÿñóì äà øàèð èäè... éÿíè éàçàí àäàì èäè âÿ êèìèíñÿ ùà÷àíñà ìÿíè äÿ Ñÿòòàð Ìÿñóì òÿêè ñàòàúàüûíûí õîôó áèð éóìðóã êèìè ìÿíèì öðÿéèìè ñûõäû.. êèòàá éàçàúàãñàí!.. áèðäÿí-áèðÿ ìÿí Ñÿòòàð Ìÿñóìó õàòûðëàäûì. Áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû áþéöéÿíäÿ øîôåð îëìàã èñòÿéèðäè âÿ ÿëáÿòòÿ. Àäèë êèìè.. éà íÿ åëÿéèì? Ãîúàíûí î ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. òÿëÿáÿ îëàúàãäûì. êèì ñþéöá ñÿíè? Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì âÿ ñÿùÿðè ýöí éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà ñîðóøäóì: — Ñÿí áèëèðñÿí «òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Áàëàêÿðèì ìÿíèì áþéöê òÿÿúúöáöìÿ âÿ ñåâèíúèìÿ ñÿáÿá îëàí ýþçÿë ñþçëÿð äåäè: — «Òöëëàá» ÿðÿá äèëèíäÿ «òÿëÿáÿ» äåìÿêäèð. àòàìûí äà ìÿùÿëëÿñè îëñóí). áþéöéÿíäÿ Úÿôÿð êèìè. åâèìèçäÿ ö÷-äþðä êèòàá âàð èäè. ÷öíêè ìÿí áþéöéÿúÿêäèì. èòìèø ñÿùèôÿëÿðèíè éåíèäÿí éàçàúàãäûì. Î çàìàí Ãîúàíûí î ñþçëÿðè ìÿíèì ö÷öí î ãÿäÿð ãåéðè-àäè ñÿñëÿíäè.

áèç îíó àëäàäàúàãäûã. àììà áèç Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí áåëÿúÿ äåéèíýÿíëèéèíÿ þéðÿøìèøäèê âÿ øèíýèëÿëè ñàããûçû àëûá ÷åéíÿéèðäèê. úûðûëìûø ñÿùèôÿëÿðèíè ìÿí éåíèäÿí éàçà áèëìÿìèøäèì. ëàï àëàéû øåéäè!. Áèð ýöí ùÿìèí êèòàáëàðû ðÿôäÿ ýþðìÿäèì âÿ ìÿëóì îëäó êè. Ìåéðàíãóëó ÿìè äåéèíÿ-äåéèíÿ áèçäÿí àëäûüû äÿìèð ïóëà äèããÿòëÿ áàõûðäû (åëÿ áèë êè.. éàõóä ãûðìûçû õîðóç êîíôåòèíè àëûá ñöìöðòäÿéèðäèê. ãûøûí éàüìóðñóç. øèíýèëÿëè ñàããûç àëàã. âàëëàù. õîðóç áèøèðñèí. êöëÿêñèç ýöíëÿðèíäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè ùÿìèøÿ êö÷ÿ ãàïûëàðûíûí àüçûíäà îòóðóðäó. ñîíðà ùÿìèí ïóëó ñîéóã âàõòëàð ÿéíèíäÿêè ñûðûãëûñûíûí. Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ÷þë ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû (ùÿéÿòëÿðè éîõ èäè) âÿ éàçäà. éà îðòàñûíà ãóðüóøóí áàüëàíìûø ÷èëÿäè àëàã âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ùÿìèøÿ áèçè äåéèíÿ-äåéèíÿ ãàðøûëàéûðäû: «— Éåíÿ ýÿëäöç? Áèëìèðÿì. ÷èëÿäèëÿð.. áèçÿ ñàòñûí (áó áàðÿäÿ Çèáà õàëà éàõøû èäè. Ñþçÿ íÿ åùòèéàú âàð èäè âÿ ñþç íÿ åäÿ áèëÿðäè? VII Áèçèì ÿëèìèçÿ õûðäà ïóë êå÷ÿí êèìè. þçöìöç éàëàí÷û ïóë äöçÿëäÿúÿêäèê. íóø îëñóí!. èñòè âàõòëàð èñÿ ãÿùâÿéè ðÿíýëè êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéóðäó.).ëÿðèíäÿí áèðèíäÿ èäè. áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê. ÷èëÿäè äöçÿëòñèí.. ùÿìèøÿ öçöýöëÿð èäè. óøàãëàð îíëàðû ëàçûìñûç ãÿçåò-æóðíàëëàðëà áèð éåðäÿ ìàêóëàòóðàéà âåðèá.» âÿ Çèáà õàëà. éà äà êè.». øóìàãÿäÿðëÿð äÿ. ùÿòòà áÿçÿí ïóëóìóç îëìàéàíäà äà úèáèìèçÿ éàðûì ñòÿêàí ìöôòÿ òþêöðäö).. ïàéûçäà. Åëÿ áèë êèìñÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿúáóð åëÿéèðäè êè. èñòÿäèéèìèçè âåðèð________ 1 ´ ›ºŁØ›Ø › › Æ ł›ª ›º › ß› 387 Œ › Œ ºŁ › . . ÿëöâöçäÿí ñèçèí ùàðà ãà÷ûá ýèçëÿíèì?. ãà÷ûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýåäèðäèê êè. ïóë ÿâÿçèíÿ áàøãà øåé âåðÿúÿêäèê. Ìÿí óøàãëàðà ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ùÿìèøÿ ñàòäûüû òóìó òÿðèôëÿéèðäè: «— ßíòèãÿ ñåìè÷êàäû. éàõóä åâäÿ áèøìèø ñöìöðòýÿí ãûðìûçû õîðóç êîíôåòè àëàã. áèð áàíêà ñóéóí è÷èíÿ éûüäûüû î øèíýèëÿëÿð äÿ ñÿëèãÿ èëÿ ùÿìèí òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ äöçöëöðäö. Àëûí. éàéäà. þçö äöçÿëòäèéè áàëàúà òàõòà êÿòèëè äÿ ãàáàüûíà ãîéóðäó âÿ õîðóçëàð äà.. ïåéüÿìáÿð ùàããû. àììà î êèòàáëàðûí èòìèø. éà äà êè.

÷èëÿäè.. êèøè ãûçû äþéöëÿì!». Ìåéðàíãóëó ÿìè áèëèðäè êè. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö! Äöçäöð. ýóéà Èáðàùèì áó øåðè («Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ÿýÿð áèð äÿ ýþðñÿì. õîðóç êîíôåòè áèøèðèð. ãàáàãëàð ùÿì äÿ ïóëëà.. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. Ìåéðàíãóëó. õîðóç ö÷ øàùû. àììà ùÿð ùàëäà Èáðàùèì ïóë îüóðëàìûðäû. òàõòà ãàøûã âÿ áàøãà áó êèìè øåéëÿð ñàòìàãäàí ÿëàâÿ. Ìåéðàíãóëó ÿìè îíà ýþðÿ òàõòà éîíóá øóìàãÿäÿð äöçÿëäèð. úöðáÿúöð øÿêèëëÿð ÷ÿêèðäè. — ÿââÿëëÿð. ïàëòàð îüóðëàìûðäû âÿ Èáðàùèìèí øåð îüóðëàìàüûíûí þçö äÿ åëÿ ùþðìÿòëè áèð èø èäè âÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. Ìåéðàíãóëó. ñèíÿëÿðèíÿ äþéìÿ éàçûëàð éàçûðäû. ÷èëÿäè áèð àááàñû. èíäè äàùà áó èøëÿ ìÿøüóë îëìóðäó. ÷öíêè áèð äÿôÿ Õàíûì õàëà ýÿëèá Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû è÷èíäÿ áèàáûð åëÿìèøäè âÿ äåìèøäè: «— Ñÿí þëÿñÿí. áèëñÿì êè. Ìåéðàíãóëó ÿìè øèíýèëÿ-ñàããûç. áöëáöë ãÿôÿñè. ÷öíêè Èáðàùèìèí áó øåðëÿðèíèí ùàìûñû ãàáàãëàð éàøàìûø áàøãà-áàøãà øàèðëÿðèí èìèø. àðâàä øÿêëè ÷ÿêìèñÿí. ãîëëàðûíà. ýóéà ßíóøèðÿâàí ïàäøàù Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ýåäÿíäÿ ÷þëäÿ ÷èìÿí Ôÿõðÿíäÿ õàíûìû ýþðìöøäö âÿ áó øåðè äÿ îíäà äåìèøäè.äè: øèíýèëÿ èêè øàùû. áó øåðè ìÿí éàçìûøàì. Áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. îõëîâ. èíäè Èáðàùèì äÿ éàëàíäàí äåéèð êè. òàõòà øóìàãÿäÿð áåø øàùû. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Èáðàùèì øàèð èäè âÿ Èáðàùèìèí éàçäûüû èêè ìèñðà ìÿùÿëëÿíèí úàâàíëàðûíûí äèëèíèí ÿçáÿðè èäè: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. àòîâóí ãÿáèðèíÿ àíä îëñóí. ñÿí þëÿñÿí. Õàíûì õàëàäàí íÿ äåñÿí ÷ûõàð âÿ Õàíûì 388 . áàøãà ìÿùÿëëÿëÿðäÿí ýÿëÿíëÿðèí ÿëëÿðèíÿ. ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!») Øþâêÿò ö÷öí éàçûá (éà îüóðëàéûá). ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÷þë ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðóð êè. îíäà ìÿí ùÿëÿ ëàï áàëàúà óøàã îëìóøàì — Ìåéðàíãóëó ÿìè àëòû ãûçäàí ñîíðà äöíéàéà ýÿëìèø Èáðàùèìèí øåðëÿðèíè éûüûá Ñÿòòàð Ìÿñóìà ýþñòÿðèá âÿ ýóéà Ñÿòòàð Ìÿñóì äà ùÿìèí øåðëÿðèí ÿââÿëèíè îõóéàíäà ñîíóíó ÿçáÿð äåéèðìèø. äÿìèð øóìàãÿäÿð àëòû øàùû. áèð àäàìûí ÿëèíÿ-ãîëóíà éàçû éàçìûñàí. ñÿíöí áîüàçóíäàí éàïûøûá àïàðûá ìèëèñÿ âåðìÿñÿì. ýèçëèíúÿ èéíÿ-òóø èëÿ ìÿùÿëëÿ úàâàíëàðûíûí. áó øåðè Èáðàùèì îüóðëàéûá. åøèòñÿì. Èáðàùèì éàõøû ýåéèíñèí âÿ Èáðàùèìèí îòóðóá ñþç ãîøìàãäàí ñàâàéû áàøãà áèð ãàéüûñû îëìàñûí. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí Èáðàùèì àäëû áèð îüëó âàð èäè âÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ áèëèðäè êè. ßëáÿòòÿ.

äàëáàäàë äöçöëìöø î ìàøûíëàðà áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. Àäèëèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1917. Úÿáðàéûëûí äà. ýþðÿí îëìàìûøäû. Àäèë äÿ. ßáäöëÿëèíèí äÿ. õûðäàâàòûíû ñàòûá éåýàíÿ îüëó Èáðàùèìè áÿñëÿñèí. òÿêúÿ Ãîúàíûí ÿëèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éàçûëìàìûøäû. ßáäöëÿëèíèí. ìÿí Õàíûì õàëàýèëè áàøãà úöð òÿñÿââöð åäÿ áèëìèðäèì. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúàíûí èñÿ ìàøûíû éîõ èäè. Áÿçÿí áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äþðä ìàøûí äöçöëöðäö: Úÿôÿðèí. Úÿôÿð. àììà Úÿôÿðèí äÿ. Àüàðÿùèìèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1925 éàçûëìûøäû. àììà áóíà áàõìàéàðàã. ñöðöúö äÿ äåéèëäè. î ìàøûíëàð äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èäè. áèð äÿ áó èøëÿ ìÿøüóë îëìàñûí.õàëàíûí êèøè ÿëëÿðè êèìè èðè ÿëëÿðèíÿ áàõûá áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. ßáäöëÿëè. ÷öíêè ñöðöúö äåéèëäè. Àüàðÿùèìèí äÿ ÿëëÿðèíèí öñòöíäÿ àíàäàí îëäóãëàðû èë éàçûëìûøäû: Úÿôÿðèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1915. Ãîúà. Ãîúà. Úÿáðàéûë âÿ Àüàðÿùèì îëóá. Àüàðÿùèì îíäà ùÿëÿ ñöðöúöëöê ìÿêòÿáèíäÿ îõóéóðäó âÿ áÿçÿí Àüàðÿùèì äÿ øàýèðä ìàøûíûíû ñöðöá äàëàíûí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè âÿ îíäà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë áåø ìàøûí äàéàíûðäû. þçöìöçö áó ýþçÿë àâòîáóñóí ÿñë ñàùèáè áèëèðäèê. ìÿí Ãîúàíû ùàìûäàí ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ Ãîúà äà ìÿ389 . ßáäöëÿëèíèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1919. ßáäöëÿëè äÿ. Ãîúà áÿäÿíèíèí ùàðàñûíàñà ßäèëÿíèí àäûíû éàçäûðûá. Úÿôÿð àâòîáóñ ñöðöðäö âÿ î «ÇÈÑ-16» äà òÿïòÿçÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Úÿôÿð áèçè. éàðûñû áàëûã øÿêëèíè áèëìèðäèê. Úÿáðàéûëûí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1923. Àäèë. ýóéà Õàíûì õàëà îüëàíëàðûíäàí ùàíñûíûíñà áÿäÿíèíäÿ éóõàðûñû àðâàä. Õàíûì õàëàýèë ùÿìèøÿ áåëÿ îëóáëàð. ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíû àâòîáóñà ìèíäèðèá éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðÿ ñöðÿíäÿ áèç îëóðäóã äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðû âÿ éóõàðû ìÿùÿëëÿ óøàãëàðûíûí ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû áèçèì öñòöìöçÿ äèêèëÿíäÿ áèç áàøûìûçû äèê òóòóðäóã. Õàíûì õàëà îëóá. Áåëÿ âàõòëàð ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ýöíîðòà éåìÿéèíÿ åâÿ ýÿëìèø îüëàíëàðûíûí õþðÿéèíè ÷ÿêèá ñîíðà þçö êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. àììà áóíó åëÿ-áåëÿ äåéèðäèëÿð. Äåéèðäèëÿð êè. Õàíûì õàëàíûí ÿðè ùÿëÿ ìÿí àíàäàí îëàíäàí ãàáàã þëìöøäö. Äöçö. Àäèëèí. Úÿáðàéûë äà «ïîëóòîðêà» ñöðöðäö âÿ î òÿïòÿçÿ «ÃÀÇ-ÀÀ»ëàðëà áèç ùàìûìûç ôÿõð åäèðäèê. äåéèðäèëÿð êè. Úÿáðàéûëûí ñöðäöêëÿðè ìàøûíëàð. Àäèëèí äÿ. äàùà ùå÷ êèì îëìàéûá. àøàüûñû áàëûã îëàí áèð øÿêèë ýþðöá âÿ îíà ýþðÿ äÿ áåëÿúÿ ùèðñëÿíèá: î éàðûñû àðâàä. àììà áóíà áàõìàéàðàã ìÿí Ãîúàíû ìÿùÿëëÿäÿ ùàìûäàí àðòûã èñòÿéèðäèì. áèð äÿ êè.

ïàðûëäàéûðäû âÿ îíëàðûí ãûðìûçû.. áÿçÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà éàòà áèëìèðäèì. ñèðêÿ ýåòìÿìèøäèì. ìÿí íÿñÿ áèð áàéðàì ýþçëÿéèðäèì.. ùÿéÿòèìèçäÿí. ÷öíêè éåääèèëëèê þìðöìäÿ ùå÷ áèð òåàòðà. íàðûíúû èøûëòûëàðûíäà ìÿíèì áöòöí öðÿéèìÿ éàéûëàí èëûã áèð òÿáÿññöì âàð èäè... . ñàðû. àììà ñîíðà àòàì éåíÿ õîðóëäàìàüà áàøëàéûðäû âÿ ìÿí äÿ òÿçÿäÿí éàâàø-éàâàø î ðÿíýëÿð àëÿìèíÿ ýåäèðäèì. äàëàíûìûçäàí. ùÿðäÿí àòàìûí õîðóëòóñó êÿñèðäè âÿ ìÿí äèêñèíèá î ðÿíýëÿð àëÿìèíäÿí ÷ûõûðäûì. êö÷ÿìèçäÿí óçàãëàðäàäû. . äþðäêöíú ìèç èëÿ ïàëòàð äîëàáûíûí àðàñûíäà éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèçèí è÷èíÿ ãàéûäûðäûì. ßáäöëÿëèíèí. ÷öíêè àòàìûí õîðóëòóñóíà àäÿò åòìèøäèì) ìöøàéèÿòèëÿ áó ðÿíýëÿðè ýþðöðäöì. áàëàúà îòàüûìûçäàí. Àäèëèí.. Úÿáðàéûëûí ìàøûíëàðû êèìè ôÿõð åäèðäèì. áó. öðÿéèì áèð ùÿéÿúàíëà... áàëàúà îòàüûìûçà.»... éàøûë ýþéÿ ãàðûøäû.íèìëÿ äàùà àðòûã ìåùðèáàí èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿíèì ãóðàøäûðäûüûì áèð ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàúàã î ñþçëÿðè äåäè: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. åëÿ áèð áàéðàì êè. Ñîíðàëàð «òöëëàá» ñþçöíöí äÿ ìÿíàñûíû þéðÿíäèì âÿ Ãîúàíûí äåäèéè ñþçëÿð èëÿ «òöëëàá»ûí ìÿíàñû ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åòìèøäè êè. êèòàá éàçàúàãñàí!. ýþé ñàðûéà ãàðûøäû. àììà öðÿéèì ýþçÿë áèð ùÿéÿúàíëà äîëó èäè âÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì î ýåúÿëÿðäÿ ìÿí þç ýÿëÿúÿéèìëÿ äÿ àç ãàëà Úÿôÿðèí... ÿëáÿòòÿ. éàøûë.Áèð äÿôÿ Ãîúà ìÿíÿ äåäè: — Ñèðêÿ ýåòìÿê èñòÿéèðñÿí? Ìÿí ãóëàãëàðûìà èíàíìàäûì. áó. . áó ðÿíýëÿð áèð-áèðèíÿ ãàðûøûðäû. Ìÿí áèëèðäèì êè. àììà íÿ ãÿäÿð óçàã îëñà äà. Ãÿäèì áèð ôèëîñîô äöíéàíûí ìöäðèê âÿ ãÿìýèí ñþçëÿðèíäÿí áèðèíè äåéèá: ùÿð øåé êå÷èá ýåäèð. úîøüóíëóãëà äîëóðäó. ýåúÿëÿð äÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí èéèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. àòàìûí âÿðäèø åòäèéèì õîðóëòóñóíóí (àòàì åâäÿ éàòàíäà âÿ õîðóëäàìàéàíäà ìÿí éàòà áèëìèðäèì. òÿêúÿ êèíîéà ýåòìèøäèì âÿ Ãîúàäàí áó ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áàøà äöøäöì êè. õîøáÿõòëèéèí ðÿíýèäè âÿ ìÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðèá éàòìàçäàí ÿââÿë.. ùÿéàòûìûí áþéöê áèð ùàäèñÿñè ÿðÿôÿñèíäÿéÿì âÿ íÿäÿíñÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úöðáÿúöð ðÿíýëÿð îéíàìàüà áàøëàäû: ãûðìûçû éàøûëà ãàðûøäû. àììà ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. Ìÿí èíäè äÿ î óçàã óøàãëûã ÷àüëàðûíû éàäûìà ñàëàíäà ôèêèð390 . ÿðÿôÿñèíäÿ îëäóüóì î ñåâèíúèí. éàçû÷ûëûüûí íÿ îëäóüóíó ÿìÿëëè-áàøëû áèëìèðäèì. áèð âàõò ýÿëèá ìÿíè òàïàúàãäû.. ñàðû íàðûíúûéà ãàðûøäû.. ýþé.. ìÿí.

àììà åéíè çàìàíäà ìÿí Ãîúà èëÿ äÿ ôÿõð åäèðäèì. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí ìÿùÿëëÿìèçèí ãûçëàðûíûí ýþçöíöí ãàáàüûíäà òÿïòÿçÿ «ïîëóòîðêà» èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå391 . ùÿêèì îëàúàãäû..ëÿøèðÿì êè. òàìàøà ùÿëÿ áàøëàìàìûøäû. äàëàíûìûçäàí.). úîøüóíëóã âàð èäè âÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ùÿéÿòèìèçäÿí. áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. ïèëëÿêÿíëÿð. àäàìëàð èêè-áèð. àõøàì úèáèìÿ èêè àááàñû ïóë ãîéäó êè. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. èøûãëû éåðäÿ áó ãÿäÿð àäàìûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. ÿëáÿòòÿ. ïÿðäÿëÿð. èøûãëàð åëÿ áèë êè. ñîíðà ìÿíÿ áàõìàãëàðû õîøóìà ýÿëèðäè. òàõòà êÿïÿéèíèí èéè ùÿìèí ñåâèíúè òàìàì ãåéðè-àäè åäèðäè. ýöíîðòà òÿëÿñèê êþéíÿéèìè éóéóá ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ ãóðóòäó. úîðàáëàðûìûí äàáàíëàðûíû ñÿëèãÿ èëÿ ýþçÿéèá ñàùìàíà ñàëäû. .. ìÿí î áàéðàìû ùÿìèí áàëàúà îòàüûìûçäàí. éàõóä åøèòäèéèì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà úàíëàíäûðäûüûì áèð àëÿìäèð. ìÿí ñåâèíèðäèì âÿ ñèðêèí ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéè. àíàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû. Áèç éåääèíúè ñûðàäà îòóðìóøäóã. Ùÿìèí ýöí àíàì äà ñèðêÿ ýåäÿúÿéèìÿ ìÿíèì ãÿäÿð ñåâèíèðäè (÷öíêè àíàì äà þìðöíäÿ ñèðêäÿ îëìàìûøäû. éàíûìûçäàí þòÿíëÿðèí ùÿðäÿí Ãîúàéà.Ãîúà äåäè: — Àõøàì ñÿíè ñèðêÿ àïàðàúàüàì.. Ãîúà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. î êþðïÿ ñþéöääÿí óçàãëàðäà òÿñÿââöð åäèðäèì. Ìÿí þìðöìäÿ áó áîéäà áèíàäà. éóõóäóð. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿìèøäÿí ÿââÿë è÷èíÿ ýèðäèéèì î ðÿíýëÿð àëÿìè ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì î ñèðêèí ðÿíýëÿðèäèð. Ãîúà ìàøûí ñöðìöðäö. ñèðêäÿ þçöìÿ êîíôåò âÿ ëèìîíàä àëûì âÿ áèç Ãîúà èëÿ áèðëèêäÿ ñèðêÿ éîëëàíäûã. áó ãÿäÿð àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàìûøäûì âÿ ñèðêèí ýöíáÿç êèìè òàâàíû áîéó àñûëìûø úöðáÿúöð êÿíäèðëÿð. àòàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû âÿ èíäè îíëàðûí äà öðÿéèíäÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿêè êèìè áèð ñåâèíú îëàéäû. ñÿí áèð èøÿ áàõ.. î ãîøà òóò àüàúûíäàí. ö÷-áèð ýÿëèá áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà éåðëÿðèíè òàïûá îòóðóðäóëàð âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. èíñòèòóòäà îõóéóðäó âÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. ìÿíèì áöòöí è÷èìäÿ ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèéèì áèð ñåâèíú. áöòöí áóíëàð äà ùÿãèãÿò äåéèë. ìÿí áó ýèðäÿ. ùöíäöð.. öòöëÿäè. øàëâàðûìû äà öòöëÿäè. êö÷ÿìèçäÿí. ìÿíè Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè àëÿìÿ àïàðûá ÷ûõàðìûøäû: ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Äöçäöð.

ßáäöëÿëèíèí. î ýþçÿë àò èéèíè. ñÿùÿðäÿí áÿðè áöòöí è÷èìè äîëäóðìóø ùÿìèí ñåâèíú âÿ ôÿðÿù ùèññè Ãîúàíû äà áåëÿúÿ ÿëèíÿ àëûá âÿ ìÿí Ãîúàíûí î ñåâèíúèíè.. Ùÿìèí àõøàì ìÿí þçöìëÿ âÿ Ãîúà èëÿ ôÿõð åäÿ-åäÿ. äóðóá ãà÷ìàüà ãîéìàäû. Ìÿí ßäèëÿíè Ãîúàéà ýþñòÿðìÿê èñòÿäèì. ö÷öíúö ñûðàäà äàéàíäû âÿ éåðèíäÿ îòóðìàçäàí ÿââÿë ýþçëÿðè èëÿ éóõàðû úÿðýÿëÿðè àõòàðäû. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äöíéàíûí ÿí ñåùðëè èéè êèìè è÷èìÿ ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ òàìàøàíûí áàøëàíìàüûíû ýþçëÿéèðäèì (ÿñëèíäÿ ìÿíèì ö÷öí òàìàøà ñèðêèí áèíàñûíà ýèðäèéèì äÿãèãÿäÿí áàøëàìûøäû!) âÿ áó âàõò áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíè ýþðäöì. êèòàáõàíàëàðà ýåäèí êè. ßäèëÿ äÿ áóðà ýÿëÿúÿêäè âÿ Ãîúà ìÿíè îíà ýþðÿ áóðà ýÿòèðìèøäè êè. ýþðöðñöç Ãîúàíû? Ñèç äÿ éàõøû îõóéóí. î ôÿðÿùèíè äàùà äà àðòûðìàã èñòÿäèì. ìÿí áàëàúà èäèì.÷èá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíìûðäû. àììà Ãîúà ýþçëÿðèíè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ìÿíÿ áàõäû. ýèðäÿ áèíàäàí ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. éà äà êè.. Áÿëêÿ äÿ äóðóá ãà÷àúàãäûì. Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðäöì âÿ ãîðõäóì êè. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äÿ äàùà ùèññ åòìÿäèì âÿ äóðóá àüëàéà-àüëàéà è÷è àäàìëà äîëó áó áþéöê. ýöëöìñÿäè. ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäèì âÿ áàøãàëàðû äà ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäè. àììà Ãîúàíûí ãîëòóüóíäàêû î ãàëûí-ãàëûí êèòàáëàð äà ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðûíà (î úöìëÿäÿí. Ãîúà ìÿíè èñòÿäèéèíÿ ýþðÿ ñèðêÿ ýÿëìÿìèøèê. ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéèíè. Àäèëèí. Ùÿòòà Ìóõòàð äà àõøàìëàð ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøöá åâèíÿ ýÿëäèéè âàõòëàð. Úÿáðàéûëûí (ñîíðàëàð Àüàðÿùèìèí) ìàøûíëàðûíäàí àç òÿñèð åòìèðäè âÿ àíàëàðûìûç áèçÿ þéöä-íÿñèùÿò âåðÿíäÿ ÿñàñ åòèáàðèëÿ Ãîúàíû ìèñàë ÷ÿêèðäèëÿð: «— Áàõ. Áàéàãêû ñåâèíúäÿí. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí î ãûçëàðà) Úÿôÿðèí. ßäèëÿ éàíûíäàêû áèð ãûç èëÿ áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà ýÿëèá áèçäÿí áèð àç êÿíàðäà âÿ àøàüûäà. àüëàìàéûì. ßäèëÿíè ýþñòÿðìÿéèìÿ åùòèéàú éîõ èäè. Ìÿí áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ ïÿðò îëäóì âÿ þçöìö ýöúëÿ ñàõëàäûì êè. áèçè ýþðÿí êèìè òåç ýþçëÿðèíè ÷ÿêäè âÿ ðÿôèãÿñè èëÿ éàíàøû îòóðäó. éàçûí îðòàëà392 . ÷öíêè áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. àììà. áèðäÿí Ãîúà äà þëÿð âÿ áó ùèññ ìÿíè àüëàìàüà. îíà ýþðÿ áóðà ýÿëìèøèê êè. ôÿðÿùäÿí ùå÷ íÿ ãàëìàäû. Ãîúà ßäèëÿíè ýþðìöøäö âÿ èíäè äÿ ßäèëÿéÿ òÿðÿô áàõûðäû. áèð ìöääÿò áóíäàí ÿââÿë. Ãîúà êèìè îëàñóç!». ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿùÿðëÿð åâèíäÿí ÷ûõûá ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíäèéè çàìàíëàð êö÷ÿäÿ Ãîúàíû ýþðñÿéäè ñàëàì âåðèðäè. Ìÿñÿëÿ áóíäà èäè êè.

ùÿìèøÿ äÿ öñòöíäÿ úöðáÿúöð êèòàáëàð. áó íÿ ñöìöêëÿðäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà äà úàâàá âåðäè êè. êàüûçëàð. ñîíðà äà äåäè êè. ñèððèìèç áèð. Ãîúà äà þëÿð. î àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðèíèí ñîéóüóíó éàâàø-éàâàø ìÿíèì öðÿéèìäÿí ÷ûõàðûá àïàðäû. Òàìàøà áàøëàäû. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. éåíÿ äÿ áàøûíû øöøÿáÿíääÿí ÷ûõàðûá ìÿíè ÷àüûðäû: «— ßëÿêáÿð. Äÿùøÿò ìÿíè áàñäû âÿ àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ Õàíûì õàëàýèëäÿí ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà áèð íå÷ÿ ýöí ùÿìèí ãîðõóíó.» (Õàíûì õàëà áó úöð øèêàéÿòëÿðè. Õàíûì õàëàíû éàõøû áàøà äöøìÿäèì âÿ òÿçÿäÿí ñîðóøäóì êè. Áó éàçû ìàñàñû Ãîúàíûí èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðäÿ éåýàíÿ éàçû ìàñàñû èäè (÷öíêè ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèëäè). éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüàðòûñû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåòìèðäè. àé ßëÿêáÿð! Éåíÿ áó èéíÿ øîãÿðèáè ñàïëàéà áèëìèðÿì!.. Èíäè äÿ Ãîúà ýöëöìñÿéÿíäÿ âÿ ìÿí Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðÿíäÿ î èðè àäàì ñöìöêëÿðè áèðäÿí-áèðÿ éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ãîðõäóì êè. ãÿëÿìëÿð îëóðäó. àììà áó âàõò ýþçöì øöøÿáÿíäèí áèð êöíúöíÿ ãîéóëìóø éàçû ìàñàñûíà ñàòàøäû. ÷öíêè Ãîúàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. Ãîúà áó ñöìöêëÿðè ýÿòèðèá ýåúÿëÿð äÿðñ þéðÿíèð. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. áåëÿúÿ ýöíëÿð êå÷äè âÿ Ãîúàíûí òÿáÿññöìö ùÿìèøÿêè êèìè î ãÿäÿð ìöëàéèì âÿ èëûã èäè êè. Áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ñàïû èéíÿíèí ýþçöíäÿí êå÷èðäèì âÿ éåíÿ äÿ äàëàíà ãà÷ûá îéíàìàã èñòÿäèì. àììà þçöì Ãîúàíû ýþðÿíäÿ öðêöðäöì. àììà ìÿí áöòöí ôèêðèìè òîïëàéûá þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ýþðäöéöì î ñèðê òàìàøàñûíà áàõà áèëìèðäèì. Ãîúà ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Áèç ñÿíèéíÿí äîñòóã äÿ. àíúàã ìÿíÿ åëÿéèðäè. àììà áó äÿôÿ ùÿìèí éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ èðè âÿ àüàïïàã ñöìöêëÿð âàð èäè. ùÿ? Ìÿí áàøûìû áèð äÿ òÿðïÿòäèì. áó áþéöê ñöìöêëÿð íÿ ñöìöêëÿðèäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà òÿçÿäÿí úàâàá âåðäè êè..) Ìÿí ãà÷à-ãà÷à Õàíûì õàëàýèëÿ ãàëõäûì âÿ áèð éûüûí êþéíÿéè.ðûíäà Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. úîðàáû ãàáàüûíà òþêöá ñÿëèãÿ-ñàùìàíà ñàëàí Õàíûì õàëàäàí èéíÿíè àëäûì. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. Ìÿí þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá Õàíûì õàëàäàí ñîðóøäóì êè. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åëÿäèì. õîôó þçöìëÿ ýÿçäèðäèì. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. Ãîúà éåíÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äèëèìèç áèð. óøàãëàð Ãîúà ùàããûíäà ïèñ ôèêðÿ äöøñöí. ÷öíêè î 393 .

áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. áó úöð ùþðöêëö. äàùà äîüðóñó. ìÿí àíàìëà áèð éåðäÿ ùàìàìà. áèçÿ ýÿëÿí áàøãà àðâàäëàðäàí äà åøèòìèøäèì êè. ýèçëè öíñèééÿòèí óúóíäàí òóòóá éàâàø-éàâàø ýÿëÿúÿê âÿ ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàã. àðàëàðûíäàêû áó ýèçëè öíñèééÿò. ãîøà ùþðöêëÿðè àðõàäàí äèçëÿðèíèí ãàòòàüûíàúàí óçàíûðäû âÿ áèçäÿí éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàâàíëàðû óçàãäàí-óçàüà ßäèëÿéÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ îíà «Ñà÷ëû ãûç» — äåéèðäèëÿð. òåç-òåç ãàëõûá åíÿí äîëó ñèíÿñè ìÿíÿ äîüìà ýÿëèðäè. ýóéà êè. Ãîúàíûí éàíûíäàäûð. Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Ãàðàýöí Ôàòìà. Àüàú êÿïÿéè äþøÿíìèø ñèðê ìåéäàí÷àñûíäà úàíáàçëàð àòûëûáäöøöðäö. ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. î ãàëûí.èðè àäàì ñöìöêëÿðè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. íÿ âàõòñà. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Àü Äÿâÿ áó ýèçëè áàõûøëàðûí. Éåíÿ äÿ ßäèëÿéÿ áàõäûì. Õàíûì õàëàíûí íÿ âàõòñà Àáóçÿð àäûíäà áèð ãàðäàøû îëóá âÿ ùÿìèí Àáóçÿð ßäèëÿíèí àíàñû Ôàòìà õàëàéà àøèã îëóá. ìÿí èñÿ ßäèëÿéÿ áàõûðäûì âÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè. áèð àü ýöíÿ ÷ûõûá. ïàð-ïàð àëûøûá-éàíàí ïàëòàð ýåéìèø àðòèñòëÿð ÿëëÿðèíäÿ úöðáÿúöð ôèãóðëàð îéíàäûðäû. éà àðâàäëàð áèçÿ éûüûøàíäà ñþùáÿòëÿðèíäÿí áèëèðäèì êè. ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ ýþðäöéöì. ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûì âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. ìÿí ßäèëÿíèí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð äîüìàëûã. ìÿùðÿìëèê ùèññ åäèðäèì. ýåò-ýåäÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðè. áó úöð õóðìàéû ñà÷ëû ãûçû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð? ßëáÿòòÿ. àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèðëÿðäÿí ãîðõäóì âÿ áàéàãêû î ïÿðòëèéèìè éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì. àü ñèôÿòè. ßäèëÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ÿí ýþçÿë ãûçûäûð âÿ ùÿéàòûìûí ùÿìèí ñèðê ýöíö éåääèíúè ñûðàäàí ö÷öíúö ñûðàäà îòóðìóø ßäèëÿéÿ áàõà-áàõà àíàìäàí. Ùÿìèí àíëàðäà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áåëÿúÿ ýèçëè áàõûøëàðû. 394 . àíàìäàí äà. äöêàíà ýåäÿíäÿ. ÷öíêè ìÿí ßäèëÿíèí äÿ þëìÿéèíè èñòÿìèðäèì. àðâàäëàðäàí åøèòäèêëÿðèìè èíäè þçöì áàøà äöøìÿéÿ áàøëàéûðäûì. ßäèëÿíèí î óçóí. óøàãëàðäàí. Õàíûì õàëàíûí íÿ ö÷öí áó ýþçÿë ãûçû. Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. ùÿòòà þç àðàëàðûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «Ñà÷ëû ãûçûí ìÿùÿëëÿñè» äåéèðäèëÿð. Ãîúà äà þëñöí âÿ Ãîúàíûí äà ñöìöêëÿðè êèìèíñÿ éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ áåëÿúÿ àüàðñûí: ñîíðà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõäûì: öçöíöí áèð òÿðÿôè ýþðöíöðäö âÿ ßäèëÿ äèããÿòëÿ ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäû. Ìÿí ùÿìèøÿ ùàìûäàí — óøàãëàðäàí äà. àììà Ôàòìà õàëà Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. î õóðìàéû. éÿíè ßäèëÿíèí àòàñûíà ÿðÿ ýåäèá. íÿäÿíñÿ Àü Äÿâÿíè éàäûìà ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.

à÷ûã-àøêàð àü åëÿäè âÿ áó äÿôÿ äÿ àíàì Ñÿôóðÿ õàëàíûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåäè: «— Àüÿç. Õàíûì äþéöë î. Õàíûìäà äÿâÿ êèíè âàð?. Îëàí îëäó. íÿ Ñÿôóðÿ õàëà. ÷öíêè áó ãàðàýöí áàøû êöëëö Ôàòìà ßáöëôÿòÿ áàõäû Ìÿúíóíóí ýþçöéíÿí.». àììà áèðèíèí ÿðè àäàì áû÷àãëàìûøäû âÿ ùÿáñõàíàäà éàòûðäû.. Ëåéëè-Ìÿúíóíäóðëàð!. õÿñòÿëÿíèá éîðüàíäþøÿéÿ äöøìöøäö.. àé áàøûíà äþíÿê ñÿíèí. áó Ëåéëè ãàï-ãàðà êèôèðèí áèðèäè. Ãîéàð áÿéÿì êè. âàëëàù.. áóíäà!.. Î çàìàí ìÿí êþê âÿ ñà÷û òàìàì òþêöëìöø ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèá ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè.» Ìèñ ïàð÷ëà ëÿéÿíäÿí èñòè ñó ýþòöðöá þç áàøûíà òþêÿ-òþêÿ áÿäÿíèíèí ñàáóíóíó éóéàí Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: «— Àüÿç. àüÿç. Òàíûìûðñûç ñèç îíó. Õàíûìûí îüëàíëàðûíà êèì ýÿëñÿ... áóíäà. íÿ ýþðìöñÿí áóíäà êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ëÿéÿíÿ ñó äîëäóðà-äîëäóðà äåéèðäè: «— Äåäèëÿð êè. ìÿí þëö. ñèç äèðè. Àëëàù Ãîúàíûí úàíûíû ñàëàìàò åëÿñèí.. áó ÷àüàúàí î ßäèëÿ ýþçÿëëèéèíäÿ. î áèðè èêè ãûçûí äà äîëàíûøàúàüû. êå÷ÿí êå÷äè äÿ.. àüÿç? Ìÿúíóí äåäè êè. ýþðÿðñèç.». àíúàã Ôàòìà ãàðàýöíöí ýþçö ßáöëôÿòè ñå÷äè. ßáöëôÿò éàçûã äà íåéíÿñèí? Ýåúÿýöíäöç ïàïàã òèêèá î ãàðàýöí ãûçëàðû äîëàíäûðûð äÿ.. îíó ýþðöì éàíìàñûí. Õàíûìäà úÿëëàä öðÿéè âàð!..ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ÿðÿ ýåäèá. ßáöëôÿò ÿìèéÿ Ìÿúíóí êèìè íåúÿ áàõìàã îëàð? Õàíûì õàëàíûí þçö àðâàäëàðûí éàíûíäà îëàíäà. Àáóçÿð áîéëó-áóõóíëóéäó.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. î áèðèñèíèí ÿðè íå÷ÿ èë èäè êè. Àáóçÿðè ñå÷ìÿäè äÿ.... íÿ Ôèðóçÿ õàëà. ñèç Ëåéëèéÿ ìÿíèì ýþçöìíÿí áàõûí!... áèëìèðñèç áÿéÿì êè.. åëÿ Ãîúà êèìè øÿêèë áèð îüëàíûéäû. êþëýÿñèäè!. 395 . ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí ÿëèíÿ áàõûðäûëàð.. ùÿòòà Õàíûì õàëà þçö îëìàéàíäà äà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿéÿí àðâàäëàð ùÿðäÿíáèð ãàïûéà òÿðÿô áàõûðäûëàð êè. ÿëáÿòòÿ.. ìÿí Ñÿôóðÿ.». âàé ùàëûíà!. Õàíûì õàëàäàí öðÿéèéóìøàã àäàì éîõäó!. ýöçÿðàíû éàõøû äåéèëäè âÿ áó ãûçëàðûí ùàìûñû áèð äÿñòÿ óøàãëàðû èëÿ áÿðàáÿð. íîëàð. àé Ìÿúíóí. ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Àëëàùà àíä îëñóí. Àüÿç. íÿ äÿ õöñóñÿí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿìèðäè. Àüûë äåéèðñÿí. àøèã îëìóñàí áóíà? Ìÿúíóí áèëèðñöç íÿ úàâàá âåðäè. áèðäÿí Õàíûì õàëà è÷ÿðè ýèðÿð. Ùÿéà äåéèðñÿí. Õàíûìûí î äîõòóð îüëóéíàí äà êè. äþðäö äÿ ÿðäÿ èäè. Ôàòìà õàëà èëÿ ßáöëôÿò ÿìèíèí ßäèëÿäÿí áàøãà äþðä ãûçû âàð èäè. ßäèëÿ êè÷èéè èäè.. éà îüëó ýåäèá Ôàòìàíûí ãûçûíû ýÿëèí ýÿòèðÿ åâÿ?. Õàíûì äàé íÿ èñòÿéèð áó áè÷àðÿ óøàãäàí? Áàõ.. ãûç õåéëàüû ýþðìÿìèøÿì!..».

«— Àüçûí äàäà ýÿëñèí. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿìèøäèì. àðâàäëàðëà áèð éåðÿ éûüûøà áèëìèðäè êè. ýþðöðäöì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì êè. áèðäÿí Õàíûì õàëà îðäà îëàð. áàøûâà äþíöì ñÿíèí. ìÿí äÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿí êå÷èá îòàãëàðûíà ýèðäèì. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. àíúàã øöøÿáÿíääÿ îëóðäóì. àììà ùÿìèí ýöí îòàãäà èäè). ñààòñàç Ýöëàüà èëÿ àðâàäû Ñîíà äà (ìÿíèì àíàìûí àäàøû) áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ ìÿùÿëëÿäÿ úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà. àüëàéûðäûëàð.». íÿ Ôàòìà õàëàéà. áèðèíè ìÿíÿ âåðèá Õàíûì õàëàýèëÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè.Àáóçÿð ÷îõäàí âÿðÿì îëóá þëìöøäö âÿ ìÿí îíóí òÿêúÿ øÿêëèíè ýþðìöøäöì. Õàíûì õàëàíûí áó àäàìëàðû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð. àíúàã øöøÿáÿíäÿ ýÿëäèéèìÿ ýþðÿ (Õàíûì õàëà äåìÿê îëàð êè. íàêàì Àáóçÿðäè. òîðïàüû ñàíû éàøàñûí. áó øÿêëè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí ýþçöíöí éàøû ÿëëÿðèíäÿ îëóðäó (àíàì êèìè) âÿ áÿä áèð õÿáÿð åøèäÿíäÿ î ñààò êþâðÿëèðäèëÿð. àììà áóíà äàùà ùàìû þéðÿøìèøäè. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøèíèí éàíûíäà ãîë-ãîëà ýåäèðäèëÿð. àììà ùÿìèí ýöí àòàì Ðîñòîâäàí äóçëó áàëûãëàð ýÿòèðìèøäè âÿ ùÿìèí áàëûãëàð àíàìûí ÷îõ õîøóíà ýÿëìèøäè. äàéûñûäû. Õàíûì õàëà íÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. ùÿìèøÿ øöøÿáÿíääÿ îòóðóðäó.. Ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. Ãîúà ÷îõ îõøàéûð îíà. áèðäÿí Õàíûì õàëà ýÿëÿð âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèç äÿ áåëÿúÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ éàøàéûðäû. ùÿìèøÿ áèð éåðäÿ îëóðäó396 .. Ãîúàäû: «— Ãîúàäû?» âÿ Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá éàíàüû èëÿ àõàí î èêè ýèëÿ ýþç éàøûíû äà îíäà ýþðäöì: « — Éîõ.. àììà îíóí øÿêëèíè ýþðäöéöì î ýöí ùÿìèøÿëèê éàääàøûìäà ãàëìûøäû. Ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àðâàäëàðûí ùàìûñûíûí àüëàìàüûíû ýþðìöøäöì. Àáóçÿðèí øÿêëèíè äÿ îòàüûí äèâàðëàðûíäàí àñûëìûø ýþðäöì. åëÿ áèë ëàï õàëèñ ßíçÿëè áàëûüûäû!» âÿ î áàëûãëàð î ãÿäÿð àíàìûí õîøóíà ýÿëìèøäè êè. éÿíè Ãîúàíûí éàíûíäàäû. âÿðÿìëÿäè þëäö. Ãîúà èëÿ ßäèëÿ áèð-áèðèíè èñòÿéèðëÿð âÿ áó ñþùáÿò ìÿíèì âÿ éîëäàøëàðûìûí äà ìàðàãëà ãóëàã àñäûüûìûç âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ýèçëè ñèðëÿðèíäÿí áèðè êèìè áèð-áèðèìèçÿ äàíûøäûüûìûç ÿùâàëàò èäè. ÷öíêè ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿ èêè ýèëÿ éàø ýþðìöøäöì. ãîðõà-ãîðõà ùàìàìà ýåäèðäè êè. ßäèëÿ ýþçëÿðèíè ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàí÷àñûíà çèëëÿìèøäè. êèøèëÿðèí éàíûíäà. ùÿìèøÿ. Äöçäöð. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. àé Àüàêÿðèì. íÿ äÿ Ñîíà ìÿùÿëëÿíèí èøëÿðèíÿ ãàðûøìàçäû. ìÿí äÿ. ùå÷ êèìëÿ ÿëàãÿëÿðè éîõ èäè. Éàçûã Ôàòìà õàëà ùÿìèøÿ ýþçäÿ-ãóëàãäà îëóðäó. þçö äÿ íÿ Ýöëàüà. íÿ äÿ ãûçëàðûíà ñàëàì âåðèðäè âÿ ùàìû áèëèðäè êè.

àììà ñîíðàäàí àòûëàí äàø òîïóüà äÿéÿð. éÿíè êè. èêèñè äÿ þëäö.ëàð. — Èíäè ôàñèëÿ îëàúàã. èíúèêëèéè éóéóá àïàðûð âÿ ìÿí éåíÿ äÿ. Ãîúà èëÿ éàíàøû îòóðäóüóìà ýþðÿ âÿ ùÿòòà ßäèëÿíèí äÿ áóðàäà îëäóüóíà ýþðÿ. ìÿí ñåâèíèðÿì. Îíëàðû äà àòàëàðû. áèð397 . Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åòäèì. Ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó ÿëèìäÿ òóòìóøäóì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí ìÿêòóáäàí áÿäÿíèìÿ áèð íÿâàçèø. àììà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿëÿðè áàøãà ÿùâàëàò èäè (áóðàäà áèð ýèçëèíëèê âàð èäè. àììà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. ìÿíè äÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí ìöíàñèáÿòëÿðèíÿ áàüëàìûøäû. äàùà äîüðóñó. àíàëàðû äà ïåøèìàí îëäó ÿìÿëëÿðèíäÿí. ùÿìèí ñèðê ýöíö ìÿí ïÿðò îëìóøäóì. Ñîíðà àòàëàðû äà. ùÿìèí íÿâàçèø. áèëìèðäèì êè. îíëàð þëñöí.». íþøöí êè. Äöçäöð. ÿäàâÿòè âàð èäè!) âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíÿ âåðäè âÿ ùÿìèí ïû÷ûëòû èëÿ: — Âåðÿðñÿí îíà. ñèðêèí òàâàíûíäàí àñûëìûø úöðáÿúöð èøûãëàðûí àëòûíäà ïàðûëäàéàí î ãàëûí õóðìàéû ùþðöêëÿðèíÿ áàõûðäûì. áó áþéöê. éîõñà êÿäÿðëÿíèðÿì âÿ áó çàìàí Ãîúà éåíÿ äÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äîñòóã äà áèç! Äèëèìèç áèð. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. ÷îõ áþéöê ñÿùâ åëÿìèøäèëÿð. éÿíè ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí áó úöð ýèçëèí-ýèçëèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿêëÿðè èëÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè ÿùâàëàòëàð àðàñûíäà áèð éàõûíëûã âàð. Õàíûì õàëàíûí êèíè. àììà ùÿðäÿí àõøàìëàð Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà âÿ áó áàðÿäÿ ñþç äöøÿíäÿ Áàëàêÿðèì áàøãà øåé äåéèðäè: «— Áó Ðîìî èëÿ Úöëåòèí ÿùâàëàòûäû. Ìÿíèì öðÿéèìäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð íèýàðàí÷ûëûã âàð èäè. — äåäè.. áèð-áèðëÿðèíäÿí àéðûëìûðäûëàð. ñîíðàêû ïåøèìàí÷ûëûã ôàéäà âåðìÿç. áó ÿùâàëàòäà.. ñèððèìèç áèð. ùÿìèí ìöëàéèìëèê áàéàãêû ïÿðòëèéè. áó èøûãëû çàëäà. ùÿðäÿí ëàï éàâàøúàäàí ãîëóìó éàíûìäà îòóðìóø Ãîúàíûí ãîëóíà òîõóíäóðóðäóì âÿ áöòöí öðÿéèìëÿ. Ãîúà ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí ö÷êöíú áöêäöéö áèð êàüûç ÷ûõàðòäû. ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäûì. áó ãÿäÿð àäàìëàðëà áèð éåðäÿ îëäóüóìà ýþðÿ. î íèýàðàí÷ûëûãäàí áàøãà äà ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãÿðèáÿ ùèññëÿð ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè. áöòöí çåùíèìëÿ èñòÿìèðäèì êè.. àíàëàðû ãîéìàäû êè. áèð-áèðèíÿ ãèñìÿò îëñóí. àììà ìÿí ùÿìèí ùèññëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì.. ßäèëÿíèí äÿ ÿââÿëúÿäÿí Ãîúà èëÿ ñþçëÿøèá áóðà ýÿëäèéèíÿ ýþðÿ ñåâèíìÿéÿ áàøëàéûðäûì: ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóá åëÿ áèë êè. àììà þçöìäÿí àñûëû îëìàäàí òÿçÿäÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. áèð ìöëàéèìëèê éàéûëûð.

ßäèëÿ ìÿíè òàíûéûðäû.. ßëáÿòòÿ. ùÿòòà ýþðäöì êè. ñèðêèí èøûüû ýþçëÿðèìè òóòìóø î éàø òîð è÷èíäÿ äàùà àðòûã ïàðûëäàäû. ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáóí è÷èíäÿ íÿ éàçûëäûüûíû áèëìèðäèì. ýþçëÿðèì äîëóð. áèëÿí îëñàéäû. ßëáÿòòÿ... — äåäèì âÿ àéàüà ãàëõûá ßäèëÿýèëèí àðäûíúà çàëäàí ÷ûõäûì. — ßëÿêáÿð!. àììà ìÿí ùèññ åòäèì êè. — ßëÿêáÿð!. ßäèëÿ èëÿ Ãîúà áó ãÿäÿð úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ýþðöøÿ áèëìÿçäèëÿð. Ìÿí áó òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðûí àðàñûíäà áèðäÿí-áèðÿ áåëÿúÿ þç àäûìû åøèäÿíäÿ. áó. áèçÿ òÿðÿô áàõìàñûí âÿ ìÿíèì ßäèëÿéÿ éàçûüûì ýÿëäè. ÿââÿëúÿ òÿÿúúöá è÷èíäÿ äîíóá ãàëäûì. äàéàíûá äàíûøà áèëìÿçäèëÿð. Ôàñèëÿ áàøëàäû âÿ ßäèëÿ éàíûíäàêû ãûç èëÿ áèðëèêäÿ àéàüà ãàëõûá çàëäàí ÷ûõäû. ìÿíèì àäûìû áèëìÿñè öðÿéèìÿ åëÿ áèð ôÿðÿù ýÿòèðäè êè. ìÿíèìëÿ äàíûøìàìûøäû âÿ äîüðóñó. Ãîúà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû: — Íÿ îëóá? Ìÿí òÿëÿñèê: — Ùå÷ íÿ. ýöúëÿ þçöíö ñàõëàäû êè. íÿ äåéÿðäè? Ôîéå àäàìëà äîëó èäè âÿ ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáëà áèðëèêäÿ áó éàä àäàìëàðûí àðàñûíäà äîëàøûá ßäèëÿíè àõòàðûðäûì âÿ éàâàø-éàâàø äàùà äà àðòàí áèð íèýàðàí÷ûëûãëà ôèêèðëÿøèðäèì êè. ãöðóð áóíóí éàíûíäà áèð ùå÷ èäè. 398 . ñîíðà ðÿôèãÿñè èëÿ áèð éåðäÿ áóôåòèí éàíûíäà äàéàíìûø ßäèëÿíè ýþðäöì.. åëÿ áèë êè.. àììà ùå÷ âàõò ìÿíè ÷àüûðìàìûøäû. ßäèëÿ áèçÿ òÿðÿô áàõìàäû. áèðäÿí ôàñèëÿ ãóðòàðàíà êèìè ßäèëÿíè òàïà áèëìÿðÿì âÿ áó ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ßëÿêáÿð!. ÷öíêè ßäèëÿ Ãîúàíûí íèøàíëûñû äåéèëäè âÿ òàíûéàí îëñàéäû. ßäèëÿíèí ìÿíè àäûìëà ÷àüûðìàñû. ÿëáÿòòÿ. áàéàãêû ôÿðÿù ùèññè. Ãîúà ñîðóøäó: — Âåðèðñÿí ìÿêòóáó? Ìÿí: — Ùÿ. áèëèðäè êè. ìÿùÿëëÿ óøàüûéàì. — äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. àììà áèëèðäèì êè. áèç ö÷öìöç äÿ åéíè ñèððèí è÷èíäÿ èäèê âÿ ìÿí þçöìö Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè ÿùâàëàòëàðûí ãÿùðÿìàíëàðûíäàí áèðè êèìè ùèññ åäèðäèì.ëÿøäèðìèøäè. ýþçÿë ìÿêòóáäó âÿ áó ýþçÿë ìÿêòóáó ìöòëÿã ßäèëÿéÿ ÷àòäûðìàã ëàçûìäûð.

àììà öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. î ö÷êöíú ìÿêòóáó áó ãûçûí éàíûíäà ßäèëÿéÿ âåðèì. éÿíè ìÿíèì ãàðøûìäà äàéàíìûø áó ãûçûí. íÿ äåñèí. Òàìàðàéëà áàúûëûüûã áèç.. áó äîüóð÷ó àäàìûí éîõ. àììà ùÿéÿúàíûì êå÷èá ýåòìèðäè. ñèððèìèç éîõäó áèð-áèðèìèçäÿí. õöñóñÿí. áÿçÿí. ôîéåäÿ ýÿçèøÿí àäàìëàð ùÿðäÿí ìàðàãëà. åëÿ ìöëàéèì èäè êè. Áöòöí ýöúöìö òîïëàäûì êè. ñîíðà ßäèëÿ ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. àüçûì åëÿúÿ ãóïãóðó èäè. VIII Áèð äÿôÿ áàçàðäàí íàð àëûðäûì.. î ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöéöíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí. äèëèì ãóðóäó. íÿ åäèì? Íÿ äåéèì? Àììà ßäèëÿ äÿ. Èðè «àåðîäðîì» ïàïàüûíû ýþçëÿðèíèí öñòöíÿúÿí ñàëëàìûø íàðñàòàí îüëàí åòèðàç åäèðäè: — Áåëÿ îëìàç àõû. Àðàéà ñöêóò ÷þêäö. ßäèëÿéëÿ ìÿí áàúûëûüûã. éîõñà éîõ? Äåéèì êè. Ãîúàéëà. ñÿñèì òèòðÿìÿñèí âÿ äåäèì: — Éàõøûéàì.. Éàíûìûçäàí þòÿí. öðÿéèì åëÿúÿ äþéöíöðäö. ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáà áàõûðäû. áó ìÿêòóá Ãîúàäàíäûð.. áÿñ éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? 399 . ìÿíäÿí èðÿëèäÿ éàøëû áèð ãàäûí äà íàð àëûðäû âÿ áàðìàãëàðû èëÿ íàðûí áÿðêëèéèíè-áîøëóüóíó éîõëàéàéîõëàéà áèð-áèð ñå÷èá òÿðÿçèéÿ éûüûðäû. áó ñÿñäÿ åëÿ áèð íÿâàçèø. ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿðäÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó þçö àëñûí.. àé áàúû!. îíëàðûí àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿ âÿ ìÿíèì ùÿìèí ìöíàñèáÿòèí è÷èíäÿ îëìàüûìëà þéöíöðäöì.. ìÿùðÿìëèê âàð èäè êè.. éîõñà ýþçëÿñèí? ßäèëÿíèí éàíûíäàêû ãûç ìÿíÿ áàõûá ýöëöìñÿéèðäè âÿ áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. Ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû þçöíÿ. ßäèëÿ äÿ òåç äåäè: — Ùÿ. áèð-áèðèìèçäÿí ñèððèìèç éîõäó. éîõñà éîõ? ßäèëÿ éàâàø-éàâàø ãûçàðûðäû âÿ éÿãèí î óçàã éàç àõøàìû ñèðêäÿ áóôåòèí éàíûíäà ßäèëÿ äÿ áèëìèðäè êè. ßëÿêáÿð? ßäèëÿíèí ñÿñè åëÿ éóìøàã. Ìÿí áèëìèðäèì êè. úàâàí îüëàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿêè î èôàäÿéÿ ýþðÿ äÿ ßäèëÿéëÿ. ùÿòòà ùåéðÿòëÿ ßäèëÿíèí î õóðìàéû. áèëìÿäèì êè. î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí ýÿëÿí áèð ñÿñäèð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éàíûíäàêû ãûç äà ìÿíÿ éîõ.Ìÿí îíëàðà éàõûíëàøäûì — áèëìèðÿì íèéÿ. áó ñÿñ äÿ ÿñëèíäÿ ßäèëÿíèí.

Ñàçàãëû áèð ãûø ýöíö èäè âÿ ìÿí ÿéíèíäÿêè òöíä ýþé. ñèðêäÿ. — Îíäà êèëîñóíó ö÷ ìàíàòäàí ýþòöð!.. Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. î ýöëöø... ñîðóøìàéûì êè. — Éîõñà ñå÷ìÿçäèì. áåëÿ îëìàç! Ñÿí ñå÷äèí ãóðòàðäûí áó íàðû!. — Äîüðóäàí õÿñòÿì âàð. êèëîñó èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð. àììà ñóëó ýþçëÿðèíäÿ áèð ìèííÿòäàðëûã âàð èäè: — Ìÿñÿëÿ ïóëäà äåéèë. Íàðñàòàí îüëàí èñÿ åëÿ äåäèéèíè äåéèðäè: — Ìÿí äåìÿäèì êè. 400 .Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. áèð-áèð íàð ñå÷ÿí áàðìàãëàðûíäàêû ñÿùÿð-àõøàì ìÿòáÿõäÿ êå÷ÿí ýöíëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí íàçèê áû÷àã èçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ îíó òàíûäûì. — Áàøà äöøöðÿì. Ùÿðÿíèí áèð äÿðäè-ñÿðè âàð äÿ.. íàðûí ïóëóíó âåðäè âÿ ÷ûõûá ýåòäè. àé ãàðäàø. Î éàøëû ãàäûíëà î óçóí-óçóí èëëÿð áóíäàí ÿââÿë úÿìè áèð äÿôÿ ñèðêäÿ âÿ áèð äÿôÿ äÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ýþðäöéöì Òàìàðà àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè. åëÿ áèë êè.. î éàøëû ãàäûí áàçàðäà áèð-áèð íàð ñå÷èðäè âÿ ìÿí ýöúëÿ þçöìö ñàõëàéûðäûì êè. — Àõû. — Îíäà ö÷ ìàíàò âåðÿúÿêñÿí! — Íèéÿ? Þçöí äåäèí êè. èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð!. Éàøëû ãàäûí ÷þíöá áàõäû âÿ ÿëáÿòòÿ. — äåéèðäè. î óçàã éàç àõøàìû. Ñîíðà àëäûüû ùÿìèí áèð êèëî íàðû ÷îõ èëëÿðèí áàçàðëûüûíû åëÿìèø ìåøèí çÿíáèëèíÿ éûüäû. — äåéèðäè. áàúû.. áàúû. ìÿíè òàíûìàäû. Î êþê.. áÿñ.. — äåäèì. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð?. — äåäèì.. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð. àììà ìÿí ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö áàçàðäà îíó ýþðÿí êèìè òàíûäûì. òöíä ýþé øëéàïàñûíûí àëòûíäàí ÷ûõìûø àü ñà÷ëàðûíà... áó êþê ãàäûíûí ãûðûø äöøìöø ñèôÿòèíÿ. íåúÿ îëäó î òÿáÿññöì. ìÿí äåìÿäèì êè. ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû. éàõøû íàð îëñóí.. èñòÿéèðÿì êè. áóôåòèí éàíûíäà ñèçèíëÿ öçáÿöç äàéàíìûø î áàëàúà ßëÿêáÿðè õàòûðëàéûðñûíûçìû? Íàðñàòàí îüëàí åëÿ ùåé äåéèíèðäè: — Áåëÿ îëìàç. — Ãîé áèð àç ôÿðëè íàð îëñóí. íèìäàø ïàëòîñóíà ñûüûøìàéàí áó êþê ãàäûíà. — Þçöí äåäèí êè. îíóí î ìÿòáÿõëè ÿëëÿðèíè ÿëëÿðèìèí àðàñûíà àëìàéûì. éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? — Ìÿí àëàðàì. — äåäè. — Éåðäÿ ãàëàíûíû ìÿíÿ ñàòàðñàí. ðÿíýèíè èòèðìèø ñóëó ýþçëÿðèíÿ. àé áàúû. âàëëàù. ñîðóøìàéûì êè.

ùÿìèí ìÿêòóáó Ãîúàéà âåðìÿëè èäèì.. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. î ãûïãûðìûçû ëàëÿëÿð éîõ..... ìÿêòóáó ðåäèêöëÿ ãîéäó âÿ Òàìàðà äà åëÿ äèããÿòëÿ î ðåäèêöëÿ áàõäû êè. Ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåòÿ áàõûðäûì.. Ìÿí áó òÿçÿ ìÿêòóáó äà ßäèëÿäÿí àëäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. î ìåùðèáàí ÿëè ýÿëèðäè âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. þçö èëÿ áèð êþâðÿêëèê ýÿòèðèðäè. î ìåùðèáàí ÿë ìÿíèì ñà÷ëàðûìû ñûüàëëàñûí. ßëÿêáÿð. ßäèëÿ éóìøàã ñÿñè èëÿ: — Ýþòöð. ìåùðèáàíëûãëà áÿðàáÿð. êþê ãàäûíûí — Òàìàðàíûí ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î àíè ìèííÿòäàðëûã ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö ìÿíèì öðÿéèìè äàùà àðòûã ñûõäû. ñîíðà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøäèéèì ö÷öí þç öðÿéèìäÿ Ãîúàäàí õÿúàëÿò ÷ÿêäèì. íÿñÿ áèð ùÿçèíëèê äÿ âàð èäè. íÿ ýþçÿë îëàðäû. î ýþçÿë. î êîíôåòëÿð øàõ-øàõ êàüûçà áöêöëìöøäö. IX Ùÿìèí éàç àõøàìû ñèðêäÿ. ñîíðà ßäèëÿ ðåäèêöëöíäÿí áàøãà áèð ö÷êöíú ìÿêòóá ÷ûõàðòäû. Ùå÷ îëìàñà ñÿíèí öðÿéèí øàä îëñóí. î ÿëäÿ ùÿìèí ýþçÿëëèêëÿ. ßëÿêáÿð. áóôåòèí éàíûíäà äàéàíûá ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ óçàòäûì âÿ ßäèëÿ úÿëä ùÿìèí ìÿêòóáó àëûá íàçèê ðåäèêöëöíö à÷äû. ßëÿêáÿð. áó êîíôåòëÿðè ýþòöðöì.. èêè äÿíÿ øîêîëàä êîíôåò ÷ûõàðòäû âÿ ÿââÿëúÿ î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ìÿíÿ âåðäè: — Àëà. öçöìäÿ ýÿçñèí. î øàõ-øàõ êàüûçëàðûí öñòöíäÿ ãûïãûðìûçû ëàëÿ øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèøäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ßëÿêáÿð. ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäûì. — äåäè. àììà ÷åâðèëèá ÷ûõûá ýåäÿ áèëìèðäèì. Áó ñþçëÿðäÿí ñîíðà. ñîíðà ßäèëÿ ìÿêòóáó ìÿíÿ óçàòäû: — Áóíó äà âåð ÎÍÀ. ìÿí î èêè øîêîëàä êîíôåòè ýþòöðäöì. åëÿ áèë. ùÿìèí êîíôåòëÿð áöêöëìöø î øàõ-øàõ êàüûçëàð. ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóá ìÿíèì ÿëèìäÿ èäè. — Ãîé àüçûí øèðèí îëñóí. áÿëêÿ óòàíûðäûì? 4-26 401 . éîõñà éîõ? Àììà ñîíðàëàð ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåò áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ùÿìèí êîíôåòëÿð éîõ.Î éàøëû. ßäèëÿ áó ìÿêòóáó ìÿíÿ éàçìûø îëàéäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèð ìÿíè äèêñèíäèðäè. áó àðçó ùÿìèøÿ äÿ. ìÿí ýåòìÿëèéäèì. åëÿ áèë Ãîúàíûí ìÿêòóáóíó åëÿ ðåäèêöëäÿí îõóìàã èñòÿéèðäè. áó ùèññ. ñÿíèí ö÷öíäö áóíëàð.

Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. òÿÿññöðàòëàðûí ÷îõëóüóíäàí èäè? Áèëìèðÿì. ßëáÿòòÿ. ìÿêòóáóí àðäûíû îõóñóí âÿ ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû ãàáàüà ÿéèá. ñÿíè àä åéëÿðÿì. éàëíûç ßäèëÿíèí àéàãëàðûíû âÿ áèð äÿ êè. éÿíè àðõàñûíû. ãàëûí. ìÿíÿ ÿìàíÿò åëÿìèøäè. àììà ùàìû Øþâêÿòäÿí ïèñ ñþçëÿð äàíûøûðäû âÿ ìÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíûá áàøûìû àøàüû äèêäèéèì î äÿãèãÿëÿðäÿ èñòÿìèðäèì êè. Îíäà 1941-úè èëèí éàçû èäè âÿ ìÿí ùÿëÿ éàëíûç ïàéûçäà áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäÿúÿêäèì. ßäèëÿíèí ìÿêòóá éàçäûüû î äàìàäàìà äÿôòÿð êàüûçûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäà òóòóá îõóéóðäó âÿ ìÿí äÿ áöòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá êàüûçûí î áèðè öçöíö. îðàäàêû «ïî÷òà» ñþçöíöí ÿâÿçèíäÿ ìÿíèì àäûì îëàéäû. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèí óúëàðûíû ýþðöðäöì. àììà ìÿí þçöì ùÿðôëÿðè ÷îõäàí þéðÿíìèøäèì. àììà èíäè ùèññ åäèðäèì êè. ùÿìèí «íÿñÿ» ßäèëÿäÿ äÿ îëñóí. ñÿðáÿñò îõóéóðäóì. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû ùèññÿñèíè îõóìàüà áàøëàäûì âÿ éàëíûç äþðä ìèñðàëûã áèð áÿíäè ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ îõóìàüà ìàúàë òàïäûì âÿ î äþðä ìèñðàëûã áÿíä ùÿìèøÿëèê ìÿíèì éàäûìäà ãàëäû: Ìÿêòóá. Ãîúà þç éåðèíäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿí ýåäèá ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóáó Ãîúàéà óçàòäûì. ìÿí áàøà äöøöðäöì êè. Ñîíðà Ãîúà ùÿìèí äàìà-äàìà ìÿêòÿáëè äÿôòÿðèíèí î áèðè öçöíö ÷åâèðäè êè. áó ýèçëè ìÿùÿááÿòäÿí ìÿíèì äÿ íÿñÿ áèð ÿìàíÿòèì âàð èäè. áó «íÿñÿ»íèí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì.Áÿëêÿ ùÿéÿúàíäàí èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áèë êè. ßäèëÿäÿ äÿ Øþâêÿòäÿ îëàí íÿñÿ âàð. àììà ùÿð ùàëäà î äþðä ìèñðàäà ìÿíèì àäûì îëìàñà äà. áóòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá áó äÿôÿ ßäèëÿíèí ìÿêòóáóíóí ÿââÿëèíè ùþúúÿëÿìÿéÿ áàøëàäûì: 402 . î äþðä ìèñðàäà éàçûëàíëàð ìÿíÿ äÿ íÿñÿ ýþçÿë ñþçëÿð äåéèð. ìÿí áàøûìû àøàüû äèêìèøäèì. ìÿí äÿ áó éàçûøìàíûí èøòèðàê÷ûñû èäèì. ßëáÿòòÿ. Ãîúà äà ßäèëÿ êèìè ìÿêòóáó òåç ìÿíäÿí àëäû. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. ìÿí ÷îõ èñòÿéÿðäèì êè. åëÿ î äÿãèãÿ äÿ à÷ûá îõóìàüà áàøëàäû. Ãîúà. ñîíðà Øþâêÿò éàäûìà äöøäö. àììà úèáèíÿ ãîéìàäû. î óçóí. ßäèëÿ èëÿ Øþâêÿò áàøãà-áàøãà àäàìëàðäûð. ÷öíêè áó ìÿêòóáó ßäèëÿ ïî÷òàéà ÿìàíÿò åëÿìÿìèøäè.

.. ßäèëÿ äÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû. áó ñþçöí àëòûíäàí ñÿëèãÿ èëÿ ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòäÿí ñîíðà.. î ýþçÿë «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíäÿí... ÿââÿëêèíäÿí äÿ ýöúëö.. àðçóëàéûðàì. àð. ãóøëàðäàí äà. 403 . ìÿí þçöìäÿ áèð ãóø àçàäëûüû ùèññ åäèðäèì.. ßëâèäà! — Ùÿëÿëèê... Ãûðìûçûáóðóí Êöðÿíÿ äåäè: — Ñàüëûãëà ãàëûí... î áèðèíèí øàëâàðû äèçèíÿúÿí èäè.. ÿëáÿòòÿ... àð. ýþéäÿ ãà. òÿãäèì åäèðÿì. ãà. ìåéäàí÷àäàí ýÿëÿí î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. àð. ÿçèçèì. õîøáÿõò èäèì. áþéöê âÿ äàìà-äàìà ïåíúÿéè âàð èäè. òàìàì áèð éöíýöëëöê è÷èíäÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäûì. úîøüóí ýÿëìèøäè âÿ ìÿí òàìàì ãàéüûñûç. Ìÿí äàùà ýåäèðÿì. Áó àð..... «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíöí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ áöòöí ñèðêè ñåâèíú ðÿíýèíÿ áöðöìöøäö âÿ ìÿí. éåíÿ äÿ òàìàøàíûí è÷èíäÿ îëàúàãñûç! Ãîúà ïû÷ûëäàäû: — Äöç äåéèð. áöòöí äöíéà ñèðêäèð! Ùàðà ýåòñÿíèç... ãàíàä ÷àëàí àçàä.. äÿðèí ýó..... öðÿéèìèí. Ôàñèëÿ ãóðòàðìûøäû...Ñåâèìëè ìÿêòóá Ñÿíÿ. ñàëàìûìû ñÿíÿ òÿã. ýóøÿñèíäÿ áÿñëÿäèéèì. — Ýåäèðñèíèç? — Ùÿ. Ìåéäàí÷àäà èêè òÿëõÿê áèð-áèðè èëÿ áÿðêäÿí ñþùáÿò åäèðäè. áèðèíèí éåêÿ âÿ ãûðìûçû áóðíó âàð èäè.. Ýþðöøÿíÿäÿê! — Áèç äàùà êþðöøìÿéÿúÿéèê! — Íèéÿ? — Íåúÿ íèéÿ? Ìÿí ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì! — Ñèðêäÿí ùå÷ ùàðà ýåäÿ áèëìÿéÿúÿêñèíèç! — Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. àðòûã áèð õîøáÿõòëèê.. òÿã. î úöìëÿëÿðäÿí ñîíðà ìÿíèì öðÿéèìèí î èøûãëû ñèðê ñåâèíúè éåíÿ äÿ ãàéûäûá ýÿëìèøäè. ÿí..... þçö äÿ òàìàì êöðÿí èäè. Ãîúà äà ýöëÿýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû... î àò èéèíÿ ãûçûëýöë ÿòðè äÿ ãàðûøûá.. Ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì... ÷öíêè Ãîúà åùòèéàòëà ìÿêòóáó ãàòëàéûá ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéäó âÿ áèç ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûã... àðçóäàí ñîíðà. Áóíäàí ñîíðàñûíû îõóìàüà ìàúàë òàïìàäûì. ãûçûëýöë ÿòèðëè. ìåéäàí÷àäà òàìàøàíûí èêèíúè ùèññÿñè áàøëàìûøäû âÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí ìÿêòóáëàøìàñûíäàí ñîíðà. ÿçèç äîñò!...

áèçÿ áàõûá ýþç âóðóðäó âÿ áèç äÿ ýöëöðäöê. Ìÿí çÿíýëè ñààòäàí äà éàõøû áèð øåé êÿøô åòìèøÿì! Èøëÿìÿéèíÿ ñþç îëà áèëìÿç! — ×îõ ãÿðèáÿäèð. î àò èéèíÿ ãûçûëýöëöí ÿòðè ãàðûøìûøäû. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàí ýåòìèðäè. Áÿñäè äàùà! Èíäè ãîé áàøãàëàðû òÿëõÿêëèê åëÿñèí. ßäèëÿíèí õóðìàéû...Ìÿí äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàíûí ïû÷ûëäàäûüû ñþçëÿðè òÿñäèã åòäèì. Ñèçèí èõòèðàíûí ãóðóëóøó íåúÿäèð? 404 . ÷öíêè î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. ãàçàíúûìûí ñàéû-ùåñàáû îëìàéàúàã! — Èõòèðà÷ûñûíûç? Íÿ êÿøô åòìèñèíèç? — Ùå÷. Áàøû éàõøû èøëÿéèð! — Íÿ äåéèðñèç? — Ùå÷.. ßäèëÿéÿ äÿ.ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè.. Êöðÿí äåäè: – Äåìÿëè. ìÿí ýöëöì! Àðòûã ìÿí èõòèðà÷ûéàì! Åëÿ áèð êÿøô åëÿìèøÿì êè.. .. ßäèëÿ ùÿìèøÿ..àììà ìÿíèì ö÷öí ôÿðãè éîõ èäè. ÷öíêè î. ßäèëÿ äÿ ýöëöðäö âÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Ãûðìûçûáóðóí ÿëëÿðèíè àç ãàëà äèðñÿêëÿðèíÿúÿí øàëâàð úèáëÿðèíèí è÷èíÿ ñàëûá ôîðñëó-ôîðñëó ìåéäàí÷àäà ýÿçèðäè. î ãûðìûçûäà áèð øÿôôàôëûã âàð èäè âÿ ìÿí åëÿ áèë êè.. ñèç íÿ êÿøô åòìèñèç? Ãûðìûçûáóðóí éåíÿ äÿ áèçÿ ýþç âóðóá äåäè: — Ïàõûëëûã åëÿéèð å-å-å!. Ãîúà äà ýöëöðäö. ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöêëÿðèíÿ äÿ î øÿôôàô ãûðìûçûíûí àðõàñûíäàí áàõûðäûì. åëÿ-áåëÿ... . Ãûðìûçûáóðóí äåäè: — Íÿ îëàð? Àììà ìÿí äàùà ñèçèí äåäèéèíèç î ñèðêäÿ òÿëõÿêëèê åëÿéèá úàìààòû ýöëäöðìÿéÿúÿéÿì. ÷öíêè ìÿí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. àììà ÿñëèíäÿ Ãûðìûçûáóðóíëà Êöðÿíèí ñþùáÿòëÿðèíäÿí ùå÷ áèð øåé áàøà äöøìÿäèì.. àõû. áåëÿúÿ ýöëñöí. ìåéäàí÷àéà äà. Êöðÿí ñîðóøäó: — Áèð äåéèí ýþðÿê.. éàëàí äåéèðñèç! Ùå÷ íÿ êÿøô åòìÿìèñèç! — Åòìèøÿì! — Íÿ? — Äöíéàíûí ÿí áþéöê êÿøôëÿðèíäÿí áèðèíè! Ñèçúÿ çÿíýëè ñààòñûç ùÿéàò ìöìêöíäöð? Êöðÿí áèð àç ôèêèðëÿøÿíäÿí ñîíðà äåäè: — Éîõ! — Êöðÿí îëàíäà íÿ îëàð?. áàõ.....

— Ùÿ? — Ùÿ!. ñîíðà éàíäûðûá ãîéóðñóíóç àüçûíûçà. ñèç èñÿ éàòûðñûíûç.. ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðìàã? — Ùÿ. ñèçèí èõòèðàíûç ùàìû ö÷öí éàðàìûð. Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèá Êöðÿíèí ãóëàüûíà íÿñÿ ïû÷ûëäàäû. Ãîúàäàí ñîðóøäóì: — Úàìààò íÿéÿ ýöëöð? Ãîúà ýöëÿ-ýöëÿ äåäè: — Ñÿí áåëÿ øåéëÿðÿ ôèêèð âåðìÿ. áó úöð. 405 .... ãàëûð äöç àëòû ùèññÿ. Øàì àüçûíûçäà éàíûð. õÿòëÿð ÷ÿêèá øàìû îí éåðÿ áþëìöøÿì. — Ìÿíèì èõòèðàì áåëÿäèð: áèð äÿíÿ øàì ýþòöðöðñöíöç.. ìÿí àðõàñû öñòÿ éàòìûðàì. äåéÿñèíèèç «ÿëàäûð!» ×öíêè èñòÿìèðñèíèç ìÿí ñèðêäÿí ýåäèì! — Éîõ.. Òàìàðà äà ýöëöðäö... — Ãûðìûçûáóðóí úèáèíäÿí áèð äÿíÿ àü øàì ÷ûõàðòäû. î ñààò äà éóõóäàí äóðóðñóíóç! Ùÿ. ßäèëÿ ýöëöðäö âÿ ßäèëÿ ýöëÿíäÿ éàíàãëàðûíäà àëìàúûãëàð ÿìÿëÿ ýÿëèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. — Åéáè éîõ. ìèñàë ö÷öí. þëìÿê äÿ. ãîé áó ñèçè íàðàùàò åëÿìÿñèí! Áóíóí äà ÿëàúûíû òàïìûøàì. ñààò àëòûäà äóðìàëûñûíûç. Ýåúÿ ñààò îí èêèäÿ ýèðèðñèíèç éåðèíèçÿ.— Èëê áàõûøäà ÷îõ àäèäèð. ßäèëÿ ãûçàðäû. — Íÿ îëñóí? — Íåúÿ íÿ îëñóí? Øàìû áÿñ?. — Éàðàìûð? Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. Øàìäàí äþðä ùèññÿ êÿñèá ýþòöðöðñöíóç. àììà ùàìû ýöëìÿêäÿí óüóíóá ýåòäè.. — ßëàäûð. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ åøèòìÿäè... ìÿñÿëÿ áóðàñûíäàäûð êè. ìèñàë ö÷öí. òÿêúÿ ßäèëÿ ýöëìÿäè âÿ ìÿí óçàãäàí-óçàüà ýþðäöì êè.. — Åù. éÿíè êè. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàéëà ðàçûëàøäûì.. ÿëà! Äèëèíèç ýÿëìèð êè. — Áÿñ. Áàõ. äîäàãëàðûíûçäà èñòè ùèññ åäèðñèíèç. Ãîúà äà ýöëöðäö.. íåúÿäè? — Ïèñ äåéèë.. öçöãîéëó éàòûðàì. î ÷ÿòèí èøäèð. Ñÿùÿð ñààò àëòû îëàí êèìè. áó øàì äöç îí ñààòà éàíûá ãóðòàðûð. — Ìÿí ùåñàáëàìûøàì êè. îíñóç äà äöíéàäà ùÿð øåé àäè îëóá: àíàäàí îëìàã äà. ßäèëÿíèí éàíàãëàðûíäàêû î àëìàúûãëàð éàëíûç ìÿíèìëëÿ Ãîúà ö÷öí ÿìÿëÿ ýÿëèð. ýþðöðñöíöç. Áóíà ýþðÿ äÿ. Ñÿùÿð. ÿêñèíÿ.

Áèç úàìààòëà áèðëèêäÿ ôîéåéÿ ÷ûõäûã âÿ áó çàìàí ßäèëÿ èìêàí òàïûá áàøûíû áèð áàëàúà àðõàéà ÷åâèðäè âÿ áèð àíëûã. ùà÷àíñà. ßäèëÿ áåëÿ éàõøû ãûç èäè. áèð øàäëûã âàð èäè.. áàøà äöøÿéäè. àììà ìÿí ùå÷ íÿéè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. öðÿéèìäÿ áèð ñåâèíú.. Êöðÿí äÿ äàùà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè. áóíó áàøà äöøöðäöì êè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòò äÿ õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè âÿ éÿãèí êè. êèì èñÿ ìÿíÿ äÿ áåëÿ áàõàúàãìû? 406 . — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. îíäà Õàíûì õàëà äà ýÿðÿê áóíó áèëÿéäè. ýþðÿñÿí. ÷öíêè î ãûçûëýöëöí ÿòðè äÿ. ìÿí äÿ ßäèëÿýèëäÿí áèð àç àðõàäà Ãîúàíûí ÿëèíäÿí òóòóá ÷ûõûøà òÿðÿô àääûìëàéûðäûì âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð àç ãÿìýèíëèê âàð èäè. ãûçûëýöëöí ÿòðè âàðäû âÿ ìÿí þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. ôèêèðëÿøäèì êè. àììà áèð àçäàí î íèýàðàí÷ûëûã äà êå÷èá ýåòäè. Òàìàøà ãóðòàðàíäà Ãîúà: — Ùÿ. úÿìè áèðúÿ àíëûã Ãîúàéà áàõäû. Òàìàøà ãóðòàðìûøäû.. Øþâêÿò êèìè äåéèë âÿ áèð ùàëäà êè. ßäèëÿ Øþâêÿò êèìè äåéèëäè. ÿýÿð ßäèëÿ ýöëìÿäèñÿ. ôèêèð âåðìÿéÿúÿéÿì. ÿýÿð ßäèëÿ åëÿúÿ ãûçàðäûñà. èíäè Àü Äÿâÿ äÿ ãà÷ûá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà ýÿëÿúÿê. Òàìàðà äà àéàüà ãàëõûá úàìààòëà áèðëèêäÿ éàâàø-éàâàø ÷ûõûøà äîüðó ýåäèðäè. ßäèëÿ äÿ. èíäè Õàíûì õàëà äà áóðàäà îëàéäû âÿ ßäèëÿíèí ýöëìÿìÿéèíè. — äåäèì. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» äà. íåúÿäèð? — ñîðóøäó. áåëÿúÿ ãûçàðìàüûíû ýþðÿéäè. î çàìàí î áàëàúà ßëÿêáÿð éåääèèëëèê ùÿéàòûíäà èëê äÿôÿ èíäèíèí úÿìè áèð àíäàí ñîíðà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíè ùèññ åäèðäè. ñîíðà äà ýÿëèá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà éàòàúàã. Ìÿí áöòöí áóíëàðû ôèêèðëÿøèðäèì. ìÿí éåíÿ äÿ òÿïÿäÿí äûðíàüàúàí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. éåíÿ äÿ î ãûçûëýöëöí ÿòðèíè ùèññ åäèðäèì. äåìÿëè. àììà ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøûíäà äà. áèð ùàëäà êè. õàòèðÿëÿðèí ùÿìèøÿ êå÷ìèøäÿ ãàëäûüûíû âÿ î êå÷ìèøèí èñÿ ÿáÿäèëèéèíè ñþâã-òÿáèè äóéóðäó. àòëàðëà áèð éåðäÿ ìåéäàí÷àäà äþâðÿ âóðàúàã. î øÿôôàô ãûðìûçû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. éÿãèí áåëÿ èäè. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. åëÿ áèë. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àò èéè äÿ. ÷öíêè î àüàú êÿïÿéèíèí èéè äÿ. — Éàõøûäûð!. ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíäà èñÿ áó äÿôÿ àòëàð ÷àïûðäû âÿ òÿëèì÷è ùÿð äÿôÿ óçóí ãàì÷ûñûíû øàããûëòû èëÿ éåðÿ âóðàíäà ìÿí ñÿêñÿíèðäèì. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. äåìÿëè.éàõøû. Ãûðìûçûáóðóí äà. àììà î áàéàãêû íèýàðàí÷ûëûã äà íÿäÿíñÿ òàìàì êå÷èá ýåòìèðäè. ãàøîâëàíìûø òöêëÿðè ïàðûëäàéàí î ñàüëàì àòëàðûí ìåéäàí÷àäà áåëÿúÿ äþâðÿ âóðóá ÷àïìàñû ùÿð øåéè ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõàðòäû.

ßëáÿòòÿ. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûëàð. èòè àääûìëàðëà ãûðüû êèìè ýÿëÿí Õàíûì õàëà ßäèëÿíèí áàøûíà îéóí à÷ñûí. — Èíäè äÿ óøàüû òîâëàéûá ñèðêÿ ýÿòèðèðñÿí? Åëÿ áèëèðñÿí õÿáÿð òóòìàéàúàüàì ìÿí? Íÿ èôðèòÿñÿí. Î çàìàí ìÿíè ùåéðÿò âÿ òöêëÿðèìè ãàáàðäàí áèð äÿùøÿò áöðöäö âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðÿì êè. àüÿç. íÿ åëÿñèí. àììà Õàíûì õàëà Òàìàðàéà ùå÷ ìÿùÿë äÿ ãîéìàäû. ßäèëÿíè î ãûðüûäàí ãîðóìàã èñòÿéèðäè. àììà Ãîúà àíàñûíà áàõà-áàõà áèð-èêè àääûì àòàíäàí ñîíðà àéàã ñàõëàäû.Âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ î óçàã ýÿëÿúÿéèí íàðàùàòëûüû éàðàíäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßäèëÿ àç ãàëûð äÿëè îëñóí âÿ ßäèëÿ áèëìèð êè. óçóí ùþðöêëö ãûçà áàõûðäû âÿ ìÿí ãàðàíëûãäà ýþðìÿñÿì äÿ.. íÿñÿ îëóá. ñÿí!. Õàíûì õàëà ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ äöç ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ñîíðà áèç êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã âÿ ìÿí î ñààò áàøà äöøäöì êè.. ùèññ åäèðäèì êè. Ãîúàíûí êè÷èê ãàðäàøëàðû Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà èäèëÿð. àíàñû ýÿçÿí àüàúëàðû áàëàñû áóäàã-áóäàã ýÿçÿð äÿ!. áó íàðàùàòëûüûí íàìÿëóìëóüó èøûãëû èäè. ýàù äà. äàùà äîüðóñó. êèìèñè òÿÿúúöáëÿ. Ãîúà ìÿíèì ÿëèìè áóðàõûá èðÿëè. ßäèëÿíèí äÿ ñèðêäÿ îëìàüûíäàí Õàíûì õàëà íåúÿ õÿáÿð òóòìóøäó. áèçèì ñèðêÿ ýåòìÿéèìèçäÿí. ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû Ãîúàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿí êå÷äè. 407 . Ãîúà ãîéìàéàúàã êè. ìÿí äÿ Ãîúàíûí ÿëèíè ñûõäûì âÿ Ãîúà ìÿíÿ áàõûá éåíÿ äÿ äåäè: — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. Èíäèúÿ ñèðêäÿí ÷ûõàí àäàìëàð êö÷ÿäÿ àéàã ñàõëàéûðäû. ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåòäè âÿ ìÿí áèð áàëàúà ñàêèò îëäóì êè. àììà áó íàðàùàòëûãäà áèð ÿçèçëèê. Ùÿ äÿ. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà áèçäÿí îí-îí áåø àääûì èðÿëèäÿ èäèëÿð âÿ ñèðêèí äÿ áèíàñûíäàí áèðèíúè îíëàð ÷ûõäû. Ãîúà ßäèëÿíè ìöäàôèÿ åäÿúÿê. ùèññ åäèðäèì êè. áèð äîüìàëûã âàð èäè. ñîíðà: — Àé ãûç! — äåäè. ÿëáÿòòÿ. äàùà èðÿëè ýåòìÿäè. åëÿ áèë êè. Ãîúàíûí ÿëè ìÿíèì ÿëèìè íåúÿ ñûõäû. ßäèëÿíèí ñèôÿòè àëûøûá éàíûð. êèìèñè ìàðàãëà ýàù Õàíûì õàëàéà. Ãîúà äà î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû ýþðäö âÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè. Òàìàðà ßäèëÿíèí ÿëèíäÿí òóòäó. ÿââÿëúÿ íàçèê äîäàãëàðûíû äàùà äà êèï áàüëàäû. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûëàð âÿ ìÿí èòè àääûìëàðëà êö÷ÿäÿêè àäàìëàðûí àðàñûíäàí êå÷èá ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåäÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì. ôÿðÿùëè èäè. áàøà äöøäöì íÿñÿ ïèñ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá.

àììà áóíóí äàùà ìÿíàñû éîõ èäè. ëàï ÿñëèíäÿ Õàíûì õàëàäàí ÷îõ. ìÿí äàùà Ãîúàíû ÷îõ èñòÿìèðäèì. Ãîúàäàí èíúèìèøäèì. Ãîúà ìÿíÿ áàõìàã èñòÿìèð. Äàëàíûìûçäàí êå÷èá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿíäÿ ìÿí ùå÷ êèìëÿ ñàüîëëàøìàäûì âÿ áèðáàø åâèìèçÿ ýåòäèì. Àüàðÿùèì èëÿ éàíàøû àääûìëàéûðäûì.. òÿêúÿ ãà÷ûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèì âÿ î éàç ýåúÿñè. ßäèëÿ!. ßäèëÿ åëÿ áèë áèðäÿí þçöíÿ ýÿëäè âÿ äÿëè êèìè ãà÷à-ãà÷à áèçäÿí óçàãëàøäû. ñÿññèç-ñÿìèðñèç Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äàéàíìûø Úÿáðàéûëà. ýÿë äöø ãàáàüûìà! Ãîúà. î êèìñÿñèç âÿ éàä êö÷ÿäÿ ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí î äåéèëäè êè. ìÿíè ýþçëÿéèðäè âÿ ìÿíèì ÿâÿçèìÿ ÿââÿëúÿäÿí ñåâèíÿ-ñåâèíÿ: — Ùÿ. ìÿí Õàíûì õàëàäàí ãîðõóðäóì. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè êèìñÿñèç âÿ éàä áèð êö÷ÿäÿ Ãîúà èëÿ. ìÿí èñÿ îíà òÿðÿô áàõìàäûì. — Õîøóíà ýÿëäè? Ìÿí úàâàá âåðìÿäèì. ýåäèá èéíÿñèíè ñàïëàäûüûì. Àíàì îíëóã íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõûð408 . ñîíðà éàâàø-éàâàø ãàðäàøëàðûíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. èñòÿéèðäè áàõìàñûí. Àíàì ñîðóøäó: — Íîëóá ñÿíÿ? Ìÿí éåíÿ äÿ úàâàá âåðìÿäèì. Àüàêÿðèìÿ áàõäû. Ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ìÿí Ãîúàíûí éàíûíäà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí àðõàìûçúà ýÿëÿí Õàíûì õàëàíûí õîôó èäè.Õàíûì õàëà: — Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. Õàíûì õàëà áèçèì àðõàìûçúà ýÿëèðäè. Òÿêúÿ áóíó åëÿäèì êè. Ãîúàíûí éàíûíäàí àðàëàíûá Àüàðÿùèìèí éàíûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäûì âÿ Ãîúà äà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ìÿíÿ áàõäû. Òàìàðà äà: — ßäèëÿ!. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúà èñòÿéèðäè ìÿíÿ áàõñûí. Àíàì éàòìàìûøäû (àòàì èñÿ íþâáÿòè ñÿôÿðäÿ èäè). — äåéÿ ÷ûüûðà-÷ûüûðà ðÿôèãÿñèíèí àðäûíúà ãà÷äû. Õàíûì õàëàéà áàõäû.. Úÿáðàéûë èëÿ.. ìÿí ÿñëèíäÿ. ãóòàáûíû éåäèéèì Õàíûì õàëà äåéèë. òÿê ýÿëèá ìÿùÿëëÿìèçè òàïà áèëìÿçäèì — ÿëáÿòòÿ. àðõàìûçúà àääûìëàéàí àäàì ùÿð ýöí ùÿéÿòèìèçäÿ ýþðäöéöì. íåúÿ îëäó? — ñîðóøäó. Õàíûì õàëà áó äÿôÿ Ãîúàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðäû: — Ýÿë.. àüÿç?! — äåäè. ñèðêäÿ î ýþçÿë àòëàðû ãàì÷ûëàéàí òÿëèì÷èäèð. áèðòÿùÿð ýåäèá åâèìèçè òàïàúàãäûì.

Ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿäÿ ÿëèìèçÿ êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñû êå÷ÿíäÿ íàçèê ðåçèíëÿð êÿñèá ãóøâóðàí äöçÿëäèðäèê.. Õàíûì õàëàíû ñàõëàìàã èñòÿéèðäèì. ìÿíäÿí êÿíàð ýÿçèðäè. ñîíðà éåíÿ òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíè éóéóá àïàðûðäû.. î ìåùðèáàí ÿëëÿð î ãûïãûðìûçû äÿíèçèí è÷èíäÿ ýþçäÿí èòèðäè. 409 . ãûïãûðìûçû äÿíèç îëóðäó. õûðäà âÿ èòè ãÿìáÿð ãÿëïÿëÿðè èëÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ î éàç ýåúÿñè î âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð öñòöñòÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éûüûëûðäû âÿ î ñÿð÷ÿëÿðèí êþêñöíäÿí àõàí ãûïãûðìûçû ãàí ýåò-ýåäÿ äàëüàâàðû õÿòëÿðÿ ÷åâðèëèðäè. Î ýöíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò Ãîúàíû ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè éåðèìÿ ýèðèá óçàíìûøäûì.èíäè ìÿíèì ãûçûì óíèâåðñèòåòèí äþðäöíúö êóðñóíäà îõóéóð âÿ ßäèëÿ éÿãèí êè.. Ñîíðà áèëìèðÿì éàâàø-éàâàø éóõóéà ýåäèá — éóõó ýþðöðäöì. î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ùÿìèøÿ éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì.. Õàíûì õàëà ýÿëèá äöç ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåäèðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ùÿðäÿí äÿ ìÿíÿ ýþç âóðóá áÿðêäÿí ýöëöðäö. ñîíðà áó äàëüàâàðû õÿòëÿð åëÿ áèë êè.äû âÿ ìÿí äàùà þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäûì. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úàíáàçëàð ùîïïàíûá-äöøöðäö âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ âóðóëóá éåðÿ äöøìöø ãóø ýþðöðäöì âÿ î ãóøóí êþêñöíäÿí ãûïãûðìûçû ãàí àõûðäû.. àììà éàòà áèëìèðäèì. éîõ îëóðäó. Øþâêÿò ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. ñîíðà ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòè ýþðöðäöì.. .. àò èéèíè ùèññ åäèðäèì. éà ìÿíè ãàðà áàñûðäû.àììà Õàíûì õàëàéà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäèì âÿ Õàíûì õàëà äà áàøûíû ùÿìèøÿêè êèìè äèê òóòóá èòè âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà óçàãëàøûá ýåäèðäè. î êîíôåòëÿð áöòöí þìðöì áîéó ßäèëÿäÿí ìÿíÿ éàäèýàð ãàëàúàã. î ìåùðèáàí ÿëëÿðè äÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíèí àðäûíúà ýåäèðäè. Êöðÿí ýÿëèðäè âÿ áèðäÿí-áèðÿ äÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ãóïãóðó ãóðóéóá ãàõàúà äþíìöø ãûçûëýöë ýÿëèðäè. éóõóì ýÿëìèðäè âÿ áèðäÿí ßäèëÿíèí âåðäèéè î øîêîëàä êîíôåòëÿð éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì êè. éàøäà ìÿíèì ãûçûìäàí ö÷-äþðä éàø êè÷èê èäè. ÷öíêè áèçèì êö÷ÿìèçèí î áàøûíäàí Õàíûì õàëà ýÿëèðäè.. î ãóðóìóø ãûçûëýöë ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûð. î ýþçÿë. . Ãîúà äà åëÿ áèë êè. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèðäè. áèðäÿí äÿ úÿëä ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. Õàíûì õàëàéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ ñÿðò ýþçëÿðèíÿ áàõàíäà ãîðõìóðäóì. ÿêñèíÿ.

Ìÿí áèð ìöääÿò åëÿ-åëÿúÿ áàøû àøàüû.ñîíðà éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ Ãîúà èëÿ äàíûøìàüà áàøëàäûã. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ãàëäû ñèðêÿ. áó íÿ èäè âÿ äåéÿñÿí. àììà ñîíðà ìöùàðèáÿíèí àúëûüû ýÿëäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ ñÿð÷ÿ âóðìàüà áàøëàäûì. ùå÷ þçöì äÿ áèëìèðäèì êè. ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð ìåùðèáàíëûã îõóéóðäóì. Ìÿí ßäèëÿíèí ñÿñèíäÿ î íÿâàçèøëÿ.. íÿâàçèø äîëó ñÿñè èëÿ: — Íåúÿñÿí. ìÿíèì áèð àááàñûì éîõ èäè âÿ ìÿí ïóë éåðèíÿ øàèð Èáðàùèìÿ ùÿìèí êîíôåòëÿðè âåðäèì. áèð êÿäÿð äÿ ùèññ åòäèì âÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. Ãîúà èëÿ ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ñèðêÿ ýåòìÿäèê. Î êè. áèð äÿôÿ ìÿí êö÷ÿìèçäÿêè òàõòà åëåêòðèê äèðÿéèíèí äèáèíäÿ.. àììà î éàç ýåúÿñè þçöìÿ âåðäèéèì áèð ñþçÿ ÿìÿë åäèðäèì: õåéëè ìöääÿò ñÿð÷ÿ âóðìàäûì.. Ñîíðàëàð áóíà ýþðÿ þçöì þçöìäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêèðäèì. î éóìøàãëûãëà áÿðàáÿð. àììà ìÿíèì öðÿéèìäÿ î éàç ýåúÿñèíäÿí íÿñÿ ãàëìûøäû. ßäèëÿ ÿëèíè ãàëäûðûá ìÿíèì ñà÷ûìû ñûüàëëàäû. àéàüà ãàëõûá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíäûì âÿ íÿäÿíñÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. ýþçëÿðèìè ßäèëÿíèí óçóí ùþðöêëÿðèíèí óúóíà äèêäèì. ñîíðà ÷ûõûá ýåòäè. àììà áèð ýöí Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó øàèð Èáðàùèì éåíÿ äÿ åâëÿðèíäÿ êèíî ýþñòÿðèðäè (øàèð Èáðàùèìèí äèàôèëì ýþñòÿðÿí àïàðàòû âàð èäè âÿ ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíûí ùÿðÿñèíäÿí áèð àááàñû àëûá åâëÿðèíäÿ äèâàðäà øÿêèëëè ôèëì ýþñòÿðèðäè). Î êîíôåòëÿðè ìÿí áèð ìöääÿò éàäèýàð ñàõëàäûì... î éóìøàã. éà äà åâëÿðèíäÿí ÷ûõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ áÿëêÿ äÿ áöòöí äöíéàäàí êöñìöøäö. X Áöòöí áóíëàðû éàçìàã ëàçûìäûð. àììà ìÿíäÿí êöñìÿìèøäè.— ñîðóøäó. áèç äàùà ùå÷ âàõò Ãîúà èëÿ ÿââÿëêè êèìè éàõûí îëìàäûã. XÛ 410 . ýèçëè äîñòëóã ìÿíèì öðÿéèìèí ùå÷ êèìÿ äåìÿäèéèì áèð ñèððè èäè âÿ î ñèðäÿ ùÿìèøÿ áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. àéàã öñòÿ äàéàíäûì. Ùÿðäÿí ßäèëÿíè ìÿùÿëëÿäÿ ýþðöðäöì — éà åâëÿðèíÿ ýåäèðäè. ñÿêèäÿ îòóðóá òàõòà øóìàãÿäÿðëÿðèìèí óúóíó éîíóá èòèëÿéèðäèì âÿ áó çàìàí ìÿíèì éàíûìäàí þòÿí ßäèëÿ àéàã ñàõëàäû. ßäèëÿ âÿ áèçèì àðàìûçäàêû áó ñþçñöç. ßëÿêáÿð?.

àòàì ÷îõ çàìàí ñÿ411 . àõøàì äà ùÿðÿ þç ïàéûíû ýþòöðöá ýåäÿðäè. Éåíÿ çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ þçö ýöëöìñÿäè. ùÿð øåé éàõøûäûð. Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë àðâàäëàð îíà ýþðÿ ùàìûäàí ÷îõ áèçèì åâÿ éûüûøûá áèøèð-äöøöð åëÿéÿðäèëÿð êè. Áÿëêÿ ìÿí äîüðóäàí äà ýöëöìñÿìÿê ùàëûíäà äåéèëÿì âÿ äîüðóäàí äà «áèëìèðÿì. çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Íÿ îëóá ñÿíÿ? — Áèëìèðÿì. íèýàðàí÷ûëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ ìÿíèì ñèôÿòèìäÿ. áó ãóòàá äÿñòýàùûíäà èøòèðàê åëÿìÿéÿí àèëÿëÿðèí ùÿðÿñèíÿ (î úöìëÿäÿí äÿ ßìèíÿ õàëàéà) ö÷-äþðä ãóòàá ïàé ýþíäÿðÿðäèëÿð. ßñìÿð è÷ÿðè ýèðäè.. úèääèëèéèìè òàìàì ÿìèí-àìàíëûã êèìè éîçäó — ùÿðýàù ìÿí ùå÷ íÿ ýèçëÿòìèðÿìñÿ.Áó ýöí ýåúÿ èø îòàüûìäà îòóðóá ñèãàðåò ÷ÿêèðäèì. áàøãà àçóãÿñèíè ýþòöðöá òåç-òåç áèçèì åâÿ éûüûøàðäû âÿ àíàìëà áèð éåðäÿ áàéðàì ö÷öí øÿêÿðáóðà. éà äà åëÿ-áåëÿ àäè ýöíëÿðäÿ äöøáÿðÿ. êöíäÿ êÿñÿðäèëÿð âÿ ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëàðäû. ñèãàðåò òöñòöñöíöí àðõàñûíäàí ßñìÿðÿ áàõäûì âÿ ýöëöìñÿìÿäèì. ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëäûüû ö÷öí. äåìÿëè. áöòöí ýöíö ñþùáÿò åäÿ-åäÿ ìöøòÿðÿê õÿìèðëÿðèíè éîüóðàðäûëàð.. ýþçëÿðèìäÿ íÿñÿ àõòàðûðäû.... ùÿð äÿôÿ áèð øåé áÿùàíÿ åëÿéèá ìÿíèì èø îòàüûìà ýèðèðäè.. õöñóñÿí. ýöëöìñÿéèðäèì. øîðãîüàëû áèøèðÿðäè. àõûð âàõòëàð ßñìÿðèí ñèôÿòèíäÿ áåëÿ áèð àðõàéûí÷ûëûã ýþðìÿìèøäèì: ìÿíèì «áèëìèðÿì»èìè. — äåäèì. áó äÿôÿ «áèëìèðÿì.. ãóòàá áèøèðìÿêäÿí þòðö áèçèì åâÿ ýÿëÿðäèëÿð.. íÿ îëóá ñÿíÿ? — Ìÿí äÿ äåéèðÿì êè. éàëàíäàí ýöëöìñÿìèðÿìñÿ. éàüûíû. ÷öíêè àõûð âàõòëàð òåç-òåç âåðäèéè áó ñóàëà « — ùå÷ íÿ» — äåéÿ úàâàá âåðèðäèì.». ßââÿëúÿ òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. îíäà íåúÿ? XII Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë.. ÿò òàõòàñûíäà ìöøòÿðÿê ÿòëÿðèíè (àõøàì ïóë éûüûá ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûãëàðû ÿòè) äÿùðÿ èëÿ äþéÿðäèëÿð.» äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. ïàõëàâà. áó ýöëöìñÿìÿéèìäÿí äàùà àðòûã íàðàùàò îëóðäó.. Ñóàëûíû áèð äÿ òÿêðàð åòäè: — Äåéèðÿì êè. ßñìÿð èñÿ ìÿíèì áó «ùå÷ íÿ»ìäÿí. Íîâðóç áàéðàìû ãàáàüû ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ùÿðÿ þç óíóíó. áèëìèðÿì. — äåäèì.

êÿíäëÿðèíäÿí åëÿ øåéëÿð äàíûøûð êè. àõûðäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. îðàëàðäà åëÿ äàüëàð âàð êè. ùå÷ êèìäÿí ÷ÿêèíìÿäÿí ýåíèíÿ-áîëóíà íÿ ãÿäÿð ñþùáÿò åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. Äåéèð êè... êèì íÿ äåéèð-äåñèí!. Ôèðóçÿ õàëàéà.. íþøöí éîõäó? Ùàôèç äåéèð êè. Ùàðäà éàõ÷û êå÷èð ñÿíöí÷öí. áèð ïàð÷ ýþòöðöá è÷èðñÿí. 412 .. åëÿ éåðëÿð âàð äöíéàäà êè. Þçö äÿ ïóëñóç å. Õàíûì õàëàéà áàõìàñûíëàð. áÿëêÿ ìÿí äÿ áèð ýöí ýþðöì! Ôèðóçÿ õàëà äöøáÿðÿëÿðè áöêÿ-áöêÿ äåéèðäè: — Âàð åëÿ éåðëÿð. Àüàêÿðèì Ðóñåòèí øÿùÿðëÿðèíäÿí. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð å. îüóëóøàã ñàùèáè îëàð. ýåäèá þçöíÿ áàøãà áèð àðâàä àëàð.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà. îðà äà éàõ÷û éåðäè!. þçö äÿ î úöð õÿñòÿ.ôÿðäÿ îëóðäó.. äàé ïèëëÿêÿíëÿðè ïèéàäà ãàëõìûðñàí. âàëëàù.. ÿëáÿòòÿ. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ëàë-äèíìÿç èøëÿðèíè ýþðöðäöëÿð. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà?. Âàëëàù. Ñÿôóðÿ õàëà îõëîâ èëÿ êöíäÿíè éàéà-éàéà äåéèðäè: — Åù. àðàéà áàøãà áèð ñþç àòûðäû: — Âàëëàù. àíàìà áàõûðäû âÿ àíàìýèë äÿ î ñààò ñóñóðäó. àäàìûí áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè éóéóá àïàðûð. Íèñÿ õàëàéà. Åéíóëëà äåéèð êè. åâäÿ êèøè õåéëàüû éîõ èäè. äàé íÿ äåéèì?. ñÿíè ãàëäûðûð éóõàðû.. ùÿð øåé àñûëûäû îíäàí êè. Ìóõòàð éàõ÷û àäàìäû. Õàíûì õàëà õÿìèðäÿí òÿçÿ êöíäÿëÿð êÿñÿ-êÿñÿ àíàìûí ñþçöíö àüçûíäà éàðûì÷ûã ãîéóðäó: — Àéûá äþéöë ñèçÿ? Íþø íàøöêöðëöê åëÿéèðñèç? Íþø øàäëûüûâóçà øûëëàã àòûðñóç? Íþø äåéèíèðñöç. Êöáðà ãûñûðäû. Íèñÿ õàëà ãóòàá ö÷öí éàéûëìûø õÿìèðëÿðè íÿëáÿêè áîéó ýèðäÿýèðäÿ êÿñÿ-êÿñÿ äåéèðäè: — Åù. áèð ñþç äåìèðäè. ÷àëûøûðäûëàð êè.... Íþéöò ïèëÿòÿñèíèí éàíûíäà îòóðóá ÷óãóí òàâàäàêû ãóòàáëàðû áèð-áèð î öç-áó öçÿ ÷åâèðÿ-÷åâèðÿ ãûçàðäàí àíàì äåéèðäè: — Åù.. àììà Ìóõòàð àòìûð îíó. àüÿç. Ùÿìèøÿ èøèí éöíýöëöíäÿí éàïûøàí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà òàâàäà ãûçàðìûø ãóòàáëàðû öñò-öñòÿ áîøãàáà éûüà-éûüà äåéèðäè: — Ìÿíÿ ëàçûìäû å. Ìóõòàðûí éåðèíÿ êèì îëñà.. åëÿéèðäèëÿð. àüÿç!. Ìîñêâàäà èíäè åâëÿðè åëÿ òèêèðëÿð êè. ùàðäà ñÿíöí÷öí éàõ÷û êå÷èð. ìÿí ëàï ìàò ãàëûðàì!. î áèð ïàð÷ ñó. Ìèíèðñÿí ìàøûíà. àüÿç? Áóðà íþø áÿëÿí÷èíÿ ïèñ îëóá ñèçèí÷öí? Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ áèðáèð Ñÿôóðà õàëàéà. âàð. ÷ÿêèì áàøûìà..

» — äåéèðäè. àììà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö îíóí ãàáàüûíäà äöç äóðóðäó. àé Õàíûì õàëà. Ñîíà. úàìààò áåëÿ äåéèð äÿ. ùàìàìäà äà. Ìóõòàð ìÿùÿëëÿíèí áàøãà êèøèëÿðè êèìè ùå÷ âàõò áàçàð ýöíö ñÿêèäÿ îòóðóá íÿðä îéíàìûðäû. àüÿç? Áóíäàí ñîíðà äàùà àðâàäëàðûí äàíûøìàã ùÿâÿñè òàìàì ãà÷ûðäû âÿ èøëÿðèíè òåç-òåç ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûëàð êè... þçö áèëÿð. — âàëëàù. òåç äÿ ãóðòàðûá ýåòñèíëÿð. éà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷ìèðäè. áîéíóíäà óøàã âàð. Ìèñàë ö÷öí. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí äåäèéè ùÿìèí Ìóõòàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ îëóðäó. ìèñàë ö÷öí. ýÿðÿê î ñààò ýþçöâó éóìàñàí.. áÿëêÿ ýöí ùå÷ áèð ùÿôòÿ ÷ûõìàéàúàã. ÿéÿð îüëàí èñòÿéèðñÿí.. òÿêúÿ 413 . ñÿí ýåò àüëóâà äóà éàçäûð!. éîõ. ùàìàìäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà Ôèðóçÿ õàëàíûí áþéöéöá øèøìèø ãàðíûíà áàõà-áàõà äåéèðäè: «— Åëÿ êè. « — Áÿëêÿ ãûøäû. ìÿùÿëëÿíèí òîéóíäà. àììà ÿñëèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿëè äåéèëäè.. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ àü îëà áèëìèðäèëÿð âÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äà ãåéáÿò åëÿéÿ áèëìèðäèëÿð — áèçèì åâäÿ äÿ áåëÿ èäè. ùå÷ êèìëÿ äèíèá-äàíûøìûðäû. éàíäûðàð. ýþçöâö à÷ûá áèðèíúè ýÿðÿê àéà áàõàñàí. ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòäàí òÿçÿ ñó ýþòöðìÿê÷öí ÷àéíèêèí äèáèíäÿêè ãàéíàð ñóéó éåðÿ òþêÿíäÿ. íþø áó úöð ñþçëÿð äàíûøûá óøàüû ãîðõóäóðñàí?» «—Ìÿí íåéíèéèì. Éåêÿ àðâàäñàí. ãûç èñòÿéèðñÿí. íþø úàìààòûí áàøûíû äîëäóðóðñàí?!» Éàõóä. êö÷ÿäÿ äÿ. — äåéèðäè. áèçÿ íÿ? Ñèçöí Ìóõòàðûí ãóëàãëàðûíäà íÿ èøèâöç âàð.. õàòàéà äöøÿðèê!. éàñûíäà èøòèðàê åëÿìèðäè. ýÿðÿê ýþçëÿéÿñÿí àé ÷ûõñûí.» Õàíûì õàëà ãàðà ýþçëÿðèíè Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà çèëëÿéèðäè âÿ ñîðóøóðäó. ùÿìèí ìàøûí äà ãàéòàðûá Ìóõòàðû èøäÿí åâÿ ýÿòèðèðäè. àíàì ãûøãûðûðäû: « — Òþêìÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèð àðâàä Õàíûì õàëàéà úàâàá ãàéòàðà. áó úöð àâàì ñþçëÿð äàíûøûá.» Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá øöøÿáÿíääÿí àíàìûí öñòöíÿ àúûãëàíûðäû: «— Àüÿç. Õàíûì õàëà: «—Àüÿç. áàøà äöøäöí êè. ùþêóìÿò îíà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ åâ âåðìèøäè âÿ ùÿð ñÿùÿð èøÿ ýåäÿíäÿ Ìóõòàðûí àðäûíúà ãàðà «åìàäèí» ìàøûí ýÿëèðäè.» «—Úàìààò áÿëêÿ áàøûíû äèâàðà âóðàúàã. îíäà ýÿðÿê áèðèíúè ýöíÿ áàõàñàí.Àììà Õàíûì õàëà áó äÿôÿ äÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðûðäû: — Éàõ÷ûäû. ïèñäè. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ âÿçèôÿäÿ èøëÿìÿéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ñÿí äÿ ýÿðÿê âóðàñàí áàøûâû äèâàðà?» Àíàì ñÿñèíè êÿñèá äàùà áèð ñþç äåìèðäè. òþêìÿ èñòè ñóéó éåðÿ! Òþêöëÿð úèíèí öñòöíÿ. îíäà íåúÿ îëñóí áÿñ? Ýþçöíö à÷ìàñûí?» Ìÿøÿäèõàíûì õàëà: « — Ùÿðè. ÿéÿð êè. ÷öíêè ìÿí ùå÷ âàõò ýþðìÿìèøäèì êè.

Ìÿí íÿäÿí õÿáÿðèì îëìàäûüûíû àéäûíëàøäûðìàã èñòÿìÿäèì.. òöíä-ãÿùâÿéè ãàëèôå øàëâàðû áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ìÿøùóð èäè. àììà áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí àü. Øþâêÿòëÿ áàüëû î õîøàýÿëìÿéÿí íÿéÿñÿ ãóëàã àññûí âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. î ãàðà «åìàäèí»äÿí. úàâàíëàðäàí èñÿ êè÷èê îëäóüó êèìè. ùÿìèøÿ êåôè êþê îëóðäó âÿ åëÿ áèë êè. Øþâêÿòèí î ñàüëàì. Áèð éåðÿ éûüûøìûø àðâàäëàðäàí áàøãà ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì. éà äà «åìàäèí»äÿí ÷ûõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. Áèð äÿ êè.åëÿ áàøûíû òÿðïÿäèá ñàëàì âåðèðäè âÿ «åìàäèí»ÿ ìèíèðäè. î áàëàúà ßëÿêáÿð èñÿ. àììà ùÿðäÿí äÿ úàâàíëàðûí éàíûíäà îëóðäó) ÷àòäûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ áó ñþçÿ ÷îõ òÿÿúúöá åòäèì: — Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ íèéÿ? Úÿôÿðãóëó äà ìÿíèì òÿÿúúöáöìÿ òÿÿúúöá åòäè: — Íåúÿ éÿíè íèéÿ? — Ñòÿêàíà òþêöá è÷ñèí äÿ. 414 . Øþâêÿò ùÿìèøÿ ýöëöðäö. ýóéà. ÷öíêè ùèññ åëÿéèðäèì êè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí ÷ÿêèíìÿê èäè. Áèð äÿôÿ ùàìàìäà Øþâêÿò äèããÿòëÿ ìÿíèì ñà÷ëàðûìà áàõäû. Ìóõòàð ýåúÿëÿð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. ãàáàãëàð àíàì ìÿíè þçö èëÿ àðâàä ùàìàìûíà àïàðàíäà ÷îõ çàìàí Øþâêÿò äÿ îðàäà îëàðäû âÿ Øþâêÿòèí àü âÿ äîëó áÿäÿíè. áèçèìëÿ îòóðóá-äóðóðäó. Àëÿ. áóðàäà íÿñÿ õîøàýÿëìÿéÿí áèð øåé âàð. ãûøäà âÿ éàçäà Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèøÿ óçóí âÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê îëóðäó âÿ äåéèðäèëÿð êè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. Áóíó ìÿùÿëëÿíèí úàâàí îüëàíëàðû äàíûøìûøäû.. ñåâèíèðäè. Úÿôÿðãóëó ÿëèíè éåëëÿäè: — Àé-ùàé!. ñÿíèí ùå÷ äöíéàäàí õÿáÿðöí éîõäó êè!. éîüóí áóäëàðûíäà ùàìàìäàêû áàøãà àðâàäëàðûí áÿäÿíèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã áèð äÿíÿ äÿ ãûðûø éîõ èäè. ùÿòòà óøàãëàð äà Ìóõòàð áàðÿäÿ äàíûøìàüû õîøëàìàçäû. ñîíðà óøàãëàð åøèòìèøäè âÿ ìÿíÿ äÿ áó õÿáÿðè Úÿôÿðãóëó (éàøäà áèçäÿí áþéöê. Ïàéûçäà. àäÿòÿí. î äîëó âÿ òàðûì áÿäÿíè äÿ ùÿìèøÿ ýöëöðäö. éàéäà èñÿ áîüàçû àõûðàúàí äöéìÿëÿíÿí òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýäÿ êþéíÿê ýåéèðäè âÿ Ìóõòàðûí ãàðà õðîì óçóíáîüàç ÷ÿêìÿëÿðè. àììà áèð ýöí áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Ìóõòàðûí åâèíÿ òåëåôîí ÷ÿêìèøäèëÿð (áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìèí åâèíäÿ òåëåôîí éîõ èäè) âÿ ÿñëèíäÿ Ìóõòàðäàí ÷ÿêèíìÿê î òåëåôîíäàí.... ùàìàð äÿðèñè. Úÿôÿðãóëó. ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè.. áàøûíäà äà ìåøèí øàïêà îëóðäó. Ìóõòàð ùÿìèí ïåíúÿéèí àëòûíäàí áåëèíÿ òàïàíúà áàüëàéûá. éÿãèí öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ èñòÿìèðäè êè.

äèê äþøöíöí èðè âÿ éàø ýèëÿñè ìÿíèì öçöìÿ òîõóíäó. ñîíðà äà øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. áóíóí áàøûíäà ö÷ äÿíÿ àü òöê âàð. àììà ùàìàìäà Øþâêÿòèí äåäèéè î ñþçëÿð àíàìûí öðÿéèíúÿ îëäó: — Àëëàù àüçóíäàí åøèòñèí! — äåäè. èíäè Øþâêÿò éàøàéàí î èêèîòàãëû åâäÿ ãàáàãëàð ãûð÷û Ìèðçÿýèë éàøàéûðäû. àíàì áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåñèí. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. ÿñëèíäÿ. Ùÿìèí ùàäèñÿäÿí ñîíðà áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì. ëàï ÿñëèíäÿ. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ñîíðà Øþâêÿò áÿðêäÿí ùàìàìäàêû àðâàäëàðà äåäè: — Àüÿç. áþéöéÿíäÿ õîøáÿõò îëàúàã! — Øþâêÿò áàøûìû áóðàõäû. Ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà áèðëèêäÿ àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì âÿ îíäàí ñîíðà àíàì âåäðÿäÿ ñó ãûçäûðûá ìÿíè ìÿòáÿõèìèçäÿ ÷èìèçäèðìÿéÿ áàøëàäû. áåëèíè äöçÿëòäè âÿ î ùàìàð. áöòöí ñèôÿòèì àëûøûá-éàíûðäû âÿ áèëìèðäèì êè. ñîíðà ãûð÷û Ìèðçÿýèë êþ÷äöëÿð êÿíäÿ — Ìÿðäÿêàíà. áó êè àäàìû ýþçöéëÿ éåéèð. Øþâêÿòÿ ëÿ÷ÿð äåñèíëÿð. àòàñû èëÿ àíàñû ÷îõäàí þëìöøäö âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì îíëàðû ýþðìÿìèøäè. ìÿí Øþâêÿòäÿí èíúèìÿäèì. Øþâêÿòèí åâè áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àðàëûäà. áàøûìû èêè ÿëè àðàñûíà àëûá þçöíÿ òÿðÿô éàõûíëàøäûðäû âÿ Øþâêÿòèí ùàìàð.. äèê äþøëÿð ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿí éóõàðû ãàëõäû.ñîíðà ìÿíÿ òÿðÿô ÿéèëäè. ÷öíêè Øþâêÿò äÿ Ìóõòàð êèìè. áó 415 . ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà èäè âÿ áó áèðìÿðòÿáÿëè. Àíàì äåéèðäè êè. Áÿõòÿâÿð. î èðè àëà ýþçëÿðèíèí ùÿìèí èøûëòûñûíäà äà î àü âÿ äîëó áÿäÿíèíäÿêè êèìè. àíàì íÿ ãÿäÿð åäèðäèñÿ äÿ (— Àëëàù âóðóá îíó! — äåéèðäè àíàì. Øþâêÿò òÿê éàøàéûðäû. Àììà áèð äÿôÿ äÿ ìÿí ùàìàìäà ùÿìèøÿêè êèìè Øþâêÿòÿ áàõàíäà Øþâêÿò äÿ éàø ãàðà ñà÷ëàðûíû ñèôÿòèíäÿí êÿíàðà ÷ÿêèá èøûìèøûì èøûëäàéàí èðè àëà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû. áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìÿ èäè. å!. àììà áóíóíëà áèðëèêäÿ Øþâêÿòèí åëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèíäÿ äÿ. áóíó íþø ýÿòèðèðñÿí áóðà? Ìÿí åëÿ ïÿðò îëäóì êè. ùèðñëÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äåéèíèðäè: — Ëÿ÷ÿðèí áèðèíèí ñþçöíäÿí þòðö ùàìàìà íþø ýåòìèðñÿí?). ñàðû ÿùÿíýëè áèíàíûí ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû. ìÿí ýåòìèðäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. Àíàìûí äà ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè Øþâêÿòäÿí õîøó ýÿëìèðäè. íÿ åäèì. íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. î òàðûì ÷ÿêèëìèø ùàìàð äÿðèñèíäÿêè êèìè. àé Ñîíà. ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ ýþç âóðäó. Øþâêÿòè ñþéñöíëÿð.

î ùàìàì ÿùâàëàòûíäàí ñîíðà..åâè äÿ ôèëàí ãÿäÿð ãèéìÿòÿ ñàòäûëàð Øþâêÿòÿ âÿ Øþâêÿòèí äÿ áó ãÿäÿð ïóëó ùàðàäàí èäè? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áó áàðÿäÿ ìÿíèì éàíûìäà àðâàäëàð àðàñûíäà ñþç äöøÿíäÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðäûëàð. Áÿçÿí Øþâêÿò úÿëä éåðèíäÿí ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè âÿ áó î äåìÿê èäè êè. ùàðàì äöçäö êè. áàëû øöøÿäÿí éàëàéûðàì. àììà ùÿìèøÿêè êèìè.» « — ßçèçàüà. ÷öíêè Øþâêÿò ùà÷àíñà àðâàäëû áèð êèøèéÿ ãîøóëóá ãà÷ìûøäû. ãîüàëäàí. áàçàð ýöíëÿðè ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû ýöíÿáàõàí òóìóíó.. àììà Øþâêÿòè äàíûøäûðìûðäû. Äåéèëÿíÿ ýþðÿ. ìÿíèì èíäè åëÿ âàõòûìäû êè. éà. àììà áóðàñûíû áàøà äöøöðäöê êè. ýÿëèá-ýåäÿíëÿ ñàëàìëàøûðäû. áÿñ. ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ àõøàìëàð èøäÿí ñîíðà. ýÿë. àììà ìÿí ãà÷ûá ýåäèðäèì. ßçèçàüà ÿìè äÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ äàéàíûá òàìàøà åëÿéèðäè âÿ áó çàìàí îíëàðûí àðàñûíäà î âàõò ìÿíèì áàøà äöøìÿäèéèì áåëÿ áèð ñþùáÿò îëäó: « — Ìåéðàíãóëó.. éà. éàìàí èøëÿéèðñÿí à. Øþâêÿò Õàíûì õàëàäàí íèéÿ áåëÿ ãîðõóðäó? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áèç áó áàðÿäÿ Áàëàêÿðèìäÿí áèð ñþç ñîðóøàíäà äåéèðäè: «— Áèëìèðñèç êè. ùÿðäÿí ìÿíè ýþðÿíäÿ ýöëöá ýþç âóðóðäó âÿ úèáèíäÿí êîíôåò ÷ûõàðûá ìÿíÿ óçàäûðäû: «—Àëà.» âÿ ßçèçàüà ÿìè äÿ áÿðêäÿí ýöëäö) âÿ Øþâêÿò éàçäà. áîéíóì äà äöç îëñóí?» Áèç áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê (ùÿð ùàëäà ìÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì!). Øþâêÿò ôàáðèêäÿí ýÿòèðäèéè ïå÷åíéåäÿí. ÿëáÿòòÿ. áîéíóí ÿéðèäöð! Äåäè êè. äåéÿñÿí õåéèð èø âàð?!. Áàëàêÿðèìèí äåäèéè î ñþçëÿð Øþâêÿòèí õåéðèíÿ äåéèë âÿ ìÿí áó èøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì. éàõ÷û êîíôåòòè. áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê. þçöíäÿí áþéöê ãàðäàøû âàð èäè. êîíôåòäÿí. þçöìöçö î éåðÿ ãîéìóðäóã. ïèðîæíàëàðäàí ùÿìèøÿ Áàëàêÿðèìÿ ïàé âåðèð âÿ Áàëàêÿðèì äÿ ÷îõ âàõò åëÿ áó ïàéëàðûí ùåñàáûíà ãàðíûíû äîéóçäóðóð. Áàøãà øåéÿ ýöúöì ÷àòìàç!. Õàíûì õàëà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá.» Áèç. ÷öíêè ãîð416 . ÷ûðòëàéûðäû. ýóéà ùÿð øåéè áàøà äöøöðöê âÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøóðäóã êè. Øþâêÿò øèðíèééàò ôàáðèêèíäÿ èøëÿéèðäè âÿ áþéöê-áþéöê àëàáÿçÿê ýöëëö óçóí õàëàòûíûí úèáè ùÿìèøÿ êîíôåòëÿ äîëó îëóðäó. èëàí âóðàí àëà ÷àòûäàí ãîðõàð?. øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ çàðàôàò åëÿéèðäè. ñîíðà äà î êèøè íÿäÿí þòðöñÿ Øþâêÿòè ãîâìóøäó. éàéäà.» — äåéèðäè. ýþòöð. ÷öíêè ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. Øþâêÿò Ìåéðàíãóëó ÿìèäÿí õàùèø åòìèøäè âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà òàõòàäàí ñêàìéà äöçÿëòìèøäè (ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð: Ìåéðàíãóëó ÿìè ñêàìéà äöçÿëäèðäè. éà äà êè. íèéÿ Øþâêÿò åëÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöð? Áàëàêÿðèì äåéèðäè: « — Äÿâÿéÿ äåäèëÿð êè..

î ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà äåéèá-ýöëìÿéèíÿ ãóëàã àñûðäû. éà äà ÿëëÿðèíÿ íþéöò ãàáû àëûá íþéöò äàëûíúà ýåäÿíäÿ ôöðñÿò äöøñÿéäè. âåðìÿê èñòÿéèðÿì Ýöëàüà äöçÿëòñèí. Àììà ãîðõóðàì î úèéÿðè éàíìûø àðâàäûíäàí!.. éàëàíäûð áó. ùÿòòà ùàðàäàñà öðÿéèìäÿ Øþâêÿòëÿ áàüëû áèð ñÿêñÿêÿ äÿ âàð èäè. Øþâêÿò áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö âÿ Øþâêÿòèí áàøûíà éûüûøìûø ãûç-ýÿëèí äÿ..» Ìÿùÿëëÿíèí úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿðèíèí Øþâêÿòÿ ýèçëè áèð ùÿâÿñè âàð èäè âÿ éàé âàõòû. ìÿí ùàìûéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. ìÿíèì äÿ ñààòûì ëàï õàðàá îëóá. 4-27 417 . ÷öíêè àíàì ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí àíàì äà ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. Ìÿí ãûç-ýÿëèíèí Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí áåëÿúÿ ãûçàðìàãëàðûíà. íÿ îëñóí? Ìÿí äåäèì: — Ìÿí äÿ îíó ñîðóøóðàì äÿ. àììà ÿëáÿòòÿ. ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêèðäè. áåëÿ øåé îëà áèëìÿç. ùå÷ êèì ìÿíÿ èíàíìàéàúàãäû. Èñòÿéèðÿì àïàðûì âåðèì Ýöëàüàéà. êîíôåòè ýþòöðÿíäÿ Øþâêÿò ÿëèìäÿí òóòóá ñàõëàéàð. àðâàäëàð ãûçàðûðëàð? Ìÿíè ùåéðÿò áöðöäö. ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõóðäóì. êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì îëìóðäó (òÿêúÿ Øþâêÿò ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû). éà éàü äàëûíúà ýåäÿíäÿ... åøèòäèì êè. Øþâêÿòèí éàíûíäà äàéàíûðäû. èñòÿéèðäèì ùàìûíû èíàíäûðûì êè. ýöíöí ãûçìàð ÷àüûíäà êè. Äöçäöð. íÿ åëÿéèì? — ãà÷ûá ýåäèðäèì. Øþâêÿò äÿ ýöëÿ-ýöëÿ àðäûìúà äåéèðäè: «—Áó ùÿëÿ êîíôåòèí äàäûíû áèëìèð!.. Øþâêÿòèí î ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ. Ìóõòàð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. Øþâêÿò äåéèð êè. ìÿíèì ñþçëÿðèìèí ùå÷ áèð ÿùÿìèééÿòè îëìàéàúàãäû. ñààòûì õàðàá îëóá. Áóðäà íÿ âàð êè. úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿð äöêàíà ÷àé äàëûíúà.õóðäóì êè... óòàíìàãëàðûíà òÿÿúúöá åäèðäèì âÿ áèð äÿôÿ àíàìäàí ñîðóøäóì: — Ìÿí äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäûì. Øþâêÿò äåéèðäè: — Àëëàù ùàããû. àììà ùÿì äÿ ãûçàðûðäû. îíóí ùàããûíäà ïèñ äàíûøñûíëàð âÿ Úÿôÿðãóëó äåéÿíäÿ êè. Àíàì ñîðóøäó: — Ùÿ. äöçäöð.. öçöìÿ áàõà-áàõà ùàìàìäàêû êèìè øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿð âÿ ìÿí äÿ áèëìÿðÿì êè. àììà ìÿí áàéàã äåäèéèì êèìè èñòÿìèðäèì êè. äöçÿëòñèí. þçëÿðèíè ñàõëàéà áèëìÿéèá õûñûí-õûñûí ýöëöðäö.

ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíà òþêöëÿí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì.. àòûëûá-äöøäöéöì áó äàëàíû ÿñëèíäÿ ùå÷ òàíûìàìûøàì. þçöì èñÿ öðÿéèìäÿ áèëèðäèì êè. Âÿêèë äåäè: íÿ èøèìÿ!. òåç øóìàãÿäÿðëÿðè ýþòöðöá åâÿ ýÿòèðèì. éóõóäàäûð. ùÿãèãÿòäèð. òàìàì òÿíùà ýþðäöì. Úÿáðàéûë ùÿéÿòèìèçèí àøàüû áàøûíäà ãóøõàíàíûí éàíûíäà ìÿíèì ö÷öí äÿ òàõòàäàí áàëàúà áèð ãóòó äöçÿëòìèøäè âÿ ìÿí øóìàãÿäÿðëÿðèìè. éÿíè áèëèðäèì êè. áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàíûí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèíèí àëòûíäà äàéàíûá âÿ áÿðê-áÿðê àíàìûí øàëûíà áöðöíöá ùÿéÿòèìèçèí áó òÿíùàëûüûíà òàìàøà åëÿäèì. ñîíðà ìÿí ãà÷à-ãà÷à êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì âÿ êö÷ÿìèçè äÿ åëÿúÿ òÿíùà ýþðäöì. ÷èéíèìÿ ñàëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì êè. ñÿôÿðäÿ èäè) åùìàëëûúà àéàüà ãàëõäûì. áöòöí ïÿíúÿðÿëÿð éàòìûøäû.»). î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû âÿ áó çàìàí ìÿí òàìàì ýþçëÿíèëìÿç 418 . î éàüûø è÷èíäÿ áèçèì äàëàíûìûç äà Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðûí áèð ïàð÷àñû.. àíàì éóõóäàí îéàíìàñûí äåéÿ (àòàì ùÿìèøÿêè êèìè. ùÿéÿòèìèç äÿ éàòûá. òÿêúÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðëÿð éàüûøûí àëòûíäà ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû. ãàïûìûçû äþéÿúëÿéÿí î éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. øóìàãÿäÿðëÿðèì äÿ èíäè î ãóòóíóí è÷èíäÿ éàüûøûí àëòûíäàäûð (ãóòóíóí òàõòàëàðû áèð-áèðèíäÿí àðàëû îëäóãó ö÷öí. ÷èëÿäèëÿðèìè î ãóòóéà éûüûðäûì. î éàüûø øûðûëòûñûíûí ñåùðè ìÿíè åëÿ òóòäó êè. Áèð ýöí ýåúÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì âÿ áèð ìöääÿò åâèìèçèí äàìûíà. Äàø àòäûì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè..÷öíêè éîëäàøëàðûìûí àðàñûíäà éàøúà ÿí êè÷èéè ìÿí èäèì. ùÿéÿòèìèçÿ òþêöëÿí. ãû÷û ñûíäû!. áèð äÿ êè. ùÿéÿòèìèçèí î òÿíùàëûüûíûí. äàìûìûçà. Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþç éàëàí äåéèë. íàâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà.. àììà ìÿí þìðöìäÿ ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿíùà ýþðìÿìèøäèì. ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà. ñîíðà ùÿìèí éàüûø ñÿñèíèí è÷èíäÿ ùÿéÿòäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðèí âàõòñûç ãóðóëòóñóíó åøèòäèì âÿ éàäûìà äöøäö êè. Àïàðäûëàð ùÿêèìÿ! Ùÿêèì âåðäè âÿêèëÿ!. åëÿúÿ éàüûø è÷èíäÿ ýþðäöì: áöòöí èøûãëàð ñþíìöøäö. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷èëÿäè ÷èëÿäèéèì. áèð ùèññÿñè èäè. äÿìèð øóìàãÿäÿðëÿðèìèí ùàìûñû ñóéóí àëòûíäà ãàëûá ñîíðà ïàñëàíìûøäû). ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ôóòáîë îéíàäûüûì. àíàìûí øàëûíû áàøûìà. Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí àðàñûíäà íÿñÿ ýèçëè áèð èø âàð. ÿíçÿëè îéíàäûüûì («Êå÷è ýèðäè áîñòàíà!. éàüûø è÷èíè èñëàäûðäû âÿ áèð äÿôÿ ýåúÿ éàüûø éàüìûøäû. ýåúÿéàðûñû. ÷öíêè áèð äÿôÿ þçöì îíëàðûí ýèçëèíúÿ áèð éåðäÿ îëìàãëàðûíû ýþðìöøäöì. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû âÿ ìÿí àíàìûí øàëûíûí àëòûíäà áîéíóìó ãûñûá ãà÷à-ãà÷à ùÿéÿò ãàïûìûçäàí äàëàíûìûçà ÷ûõäûì âÿ äàëàíûìûçû äà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì êèìè.

áèð ùàäèñÿíèí øàùèäè îëäóì: Øþâêÿò éàøàéàí åâèí êö÷ÿ ãàïûñû à÷ûëäû âÿ áèð êèøè ãàðàëòûñû îðàäàí ÷ûõûá úÿëä êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåòäè,
ö÷ìÿðòÿáÿíèí ãàïûñûíûí ãàáàüûíäà ýþçäÿí èòäè.
Äöçäöð, ãàðàíëûã èäè, äöçäöð, î êèøèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö, àììà ìÿí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàüûø àëòûíäàêû ïàðûëòûñûíäàí îíó î ñààò
òàíûäûì: Ìóõòàð èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ, ùÿðýàù î ìåøèí ïåíúÿêäÿ
îëìàñàéäû, î áàëàúà ßëÿêáÿð î ãàðàëòûíû ñþâã-òÿáèè òàíûéàúàãäû.
Áàéûðûí ñîéóüóíäàí ñîíðà öøöì-öøöì öøöéÿ-öøöéÿ éåðèìÿ
ýèðèá éîðüàíû áàøûìà ÷ÿêäèì, àíàìûí éàø îëìóø øàëûíäàí ñîíðà,
éîðüàí áöòöí áÿäÿíèìè åâèí èñòèñè èëÿ èñèíäèðäè âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì
êè, ýþðÿñÿí áó ýåúÿ âàõòû Øþâêÿòëÿ Ìóõòàð Øþâêÿòèí åâèíäÿ íÿ
åëÿéèðäèëÿð? ×îõ ôèêèðëÿøäèìñÿ äÿ áó ñóàëà ÿìÿëëè-áàøëû áèð úàâàá
òàïà áèëìÿäèì, àììà áóðàñû ìÿíèì ö÷öí áèð êÿøô èäè êè, áèçèì
ìÿùÿëëÿìèçèí äÿ þç ýåúÿ ñèðëÿðè âàð èìèø... Ñîíðà áèð ìöääÿò éåíÿ
äÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ, âàõòñûç îéàíìûø î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà,
íîâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà ãóëàã àñäûì âÿ áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè, Øþâêÿò áåëÿ áèð ýåúÿäÿ òÿê îëìàã èñòÿìÿéèá âÿ áóíà ýþðÿ
äÿ îòóðóá Ìóõòàðëà äÿðäëÿøèáëÿð, àììà íèéÿ Ìóõòàðëà? Ìóõòàðûí
áàëàúà ãóëàãëàðû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùÿìèí
éàüûøëû ýåúÿäÿ, éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèí è÷èíäÿ þç òÿñÿââöðöìäÿ Ìóõòàðû î ýåúÿéÿ äÿ, Øþâêÿòÿ äÿ ùå÷ úöðÿ éàðàøäûðà
áèëìèðäèì; áèð äÿ àõû, Ìóõòàðûí àðâàäû Êóáðà õàëà åâäÿ òÿê ãàëìûøäû... Éåíÿ áèð ìöääÿò éàüûøûí ñÿñèíÿ, ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì âÿ äîüðóñó, î éàüûøëû ýåúÿäÿ èñòÿäèì êè, ìÿí äÿ
äóðóá êèìèíëÿñÿ ñþùáÿò åëÿéèì, ùÿòòà èñòÿäèì àíàìû éóõóäàí îéàäûì, àììà îéàòìàäûì, ÷öíêè áöòöí ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè ÷àðùîâóçóí ãûðàüûíäà ïàëòàð éóìóøäó âÿ éîðóëìóøäó.
Ìÿí î éàüûøëû ýåúÿäÿ ýþðäöéöìö ùå÷ êèìÿ äåìÿäèì, ùå÷ Úÿôÿðãóëó äà áèð øåé áèëìÿäè, ÷öíêè ìÿí Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí áó ýåúÿ
âàõòû íÿ åëÿäèêëÿðèíè àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìÿñÿì äÿ, áóðàñûíû éàõøû
áèëèðäèì êè, áó ÿùâàëàòû êèìÿñÿ äàíûøñàì, î ñààò ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëàúàã âÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè Øþâêÿòè þëäöðìÿñÿëÿð äÿ (åâäÿ ãàðäàøû, éà àòàñû éîõ èäè êè, Øþâêÿòè þëäöðñöí), ùÿð ùàëäà ìÿùÿëëÿäÿí
ãîâàúàãëàð, àììà Øþâêÿò òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà ìÿíÿ áàõûá ýþç
âóðñà äà, øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëñÿ äÿ, ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõñàì
äà, èñòÿìèðäèì êè, îíó ìÿùÿëëÿäÿí ãîâñóíëàð; áèð äÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè, Êöáðà õàëàíûí ùàëû ëàï ïèñ îëñóí.
Áÿçÿí Ìóõòàð ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà,
419

Êöáðà õàëà î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿêè øöøÿáÿíäëè åéâàíëàðûíûí ïÿíúÿðÿñèíäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá áèçè ÷àüûðûðäû:
— Ýÿëèí, àé óøàãëàð, ýÿëèí!... Ãàëõûí éóõàðû!..
Áèç ùàìûìûç — ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû äàø ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè
ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûðäûã, àéàããàáûëàðûìûçû ÷ûõàðûá îòàüà ýèðèðäèê âÿ
îòàüûí îðòàñûíäàêû ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäóã. Áèçèì åâëÿðèìèçäÿ ùå÷ âàõò ïåðàøêè áèøèðìÿçäèëÿð âÿ áèç åëÿ áèëèðäèê êè, (ùÿð
ùàëäà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøèðäèì) ïåðàøêèíè, àíúàã ùþêóìÿò áèøèðòäèðèð
âÿ îíó àíúàã êö÷ÿëÿðäÿ, ìÿêòÿá áóôåòëÿðèíäÿ ñàòûðëàð, àììà ñîíðà áèëäèê êè, Êöáðà õàëà äà ÷îõ äàäëû ÿò, êàðòîô âÿ íîõóä ïåðàøêèñè
áèøèðèð. Êöáðà õàëà ùÿôòÿäÿ-îí ýöíäÿ áèð äÿôÿ áèçèì ö÷öí ïåðàøêè
áèøèðèðäè âÿ áèç öñòöíÿ ãîòàçëû ñöôðÿ ñàëûíìûø î ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê.
Àíàìýèë äåéèðäè:
— Éàçûã Êöáðàíûí óøàã ñàðûäàí öðÿéè íèñýèëëèäè... — âÿ àíàìýèë
áèçèì ýåäèá Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î ïåðàøêèëÿðè éåìÿéèìèçÿ ïèñ
áàõìûðäû.
Êöáðà õàëà ùÿìèøÿ òÿíýíÿôÿñ îëóðäó, ìÿòáÿõäÿí îòàüà ýåäèá
è÷è èñòè ïåðàøêè äîëó áîøãàáû ãàáàüûìûçà ãîéóðäó âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ
ìÿí Êöáðà õàëàíûí áåëÿúÿ òÿíýíÿôÿñ îëìàüûíà, ýöúëÿ éåðèìÿéèíÿ,
íÿôÿñ àëàíäà õûðûëäàìàüûíà áàõà-áàõà òÿÿúúöá åäèðäèì, ÷öíêè áèð
äÿôÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëà àíàìýèëÿ äåéÿíäÿ åøèòìèøäèì êè, ãóëàüû
êè÷èê îëàí êèøèíèí àðâàäû ýþçÿë îëàð. Ìóõòàðûí ãóëàãëàðû ÷îõ êè÷èê
èäè, àììà Êöáðà õàëà ýþçÿë äåéèëäè... Äöçäöð, Êöáðà õàëà ýþçÿë
äåéèëäè, àììà Øþâêÿò ýþçÿë èäè âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ éåíÿ äÿ
Øþâêÿòèí àü, ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà
ýÿëèðäè.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè, þçö äÿ ýöúëÿ íÿôÿñ àëà-àëà ñòóëäà áèçèì
éàíûìûçäà îòóðóðäó (î ñòóëëàðûí ñþéêÿíÿúÿéè äÿ Ìóõòàðûí ïåíúÿéè
êèìè, ãàðà ìåøèíäÿí èäè), äèíúÿëÿ-äèíúÿëÿ áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû: —
Éåéèí!.. — äåéèðäè. — Áó äÿôÿ ÿòëè ïåðàøêè àç îëäó... Ìóõòàðà òàïøûðìûøàì ñèçèí÷öí éàõøû ÿò àëñûí, ýÿëÿí ùÿôòÿ, Àëëàù ãîéñà, ÿò ïåðàøêèñèíè ÷îõ åëÿéÿúÿéÿì... Òÿêè ñàëàìàòëûã îëñóí! Éåéèí!..
Êöáðà õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè, ÷öíêè
ìÿí áåëÿ ùåñàá åäèðäèì êè, Ìóõòàð þçö ùàìûéà òàïøûðûã âåðÿí
àäàìäûð âÿ îíóí þçöíÿ ùå÷ áèð òàïøûðûã âåðìÿê îëìàç; áèð äÿ áóðàñû ìÿíÿ òÿÿúúöáëö ýÿëèðäè êè, ñÿí äåìÿ, Ìóõòàð þçö äÿ áèëèð êè,
ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Êöáðà õàëà áèçèì÷öí
420

ïåðàøêè áèøèðèð âÿ Ìóõòàð áóíäàí þòðö àðâàäûíà àúûãëàíìûð; íÿäÿíñÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áèçèì ýÿëèá áóðàäà áåëÿúÿ ïåðàøêè éåìÿéèìèç Ìóõòàðäàí ýèçëèí áèð èø îëìàëûäûð âÿ Ìóõòàð áó èøäÿí õÿáÿð
òóòàíäà Êöáðà õàëàéà àúûãëàíìàëûäûð.
Êöáðà õàëàýèëèí åâèíäÿ ÿí ìàðàãëû øåé, ÿëáÿòòÿ, òåëåôîí èäè âÿ
ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, åëÿ áèð éåð îëñóí êè, ìÿí áó ãàðà òåëåôîíóí
äÿñòÿéèíè ýþòöðöá î éåðÿ çÿíý åëÿéèì, àììà åëÿ áèð éåð éîõ èäè.
Áèðäÿí áèç ïåðàøêè éåäèéèìèç éåðäÿ àëòûíà êðóæåâàëû àü þðòöê
ñàëûíìûø î ãàðà òåëåôîí àïàðàòû áÿðêäÿí çÿíý ÷àëûðäû (áÿçÿí áèç êö÷ÿäÿ îéíàéàíäà äà áó çÿíýèí ñÿñèíè åøèäèðäèê) âÿ áèç ùàìûìûç
äèêñèíèá äóðóõóðäóã. Êöáðà õàëà òÿíýíÿôÿñ ýÿëèá àïàðàòûí äÿñòÿéèíè ýþòöðöðäö:
— Àëî... — äåéèðäè, ñîíðà ýöëöìñÿéèðäè: — Éàõøûéàì, àé Ìóõòàð. Âàëëàù, éàõøûéàì, ùÿêèì-çàä ëàçûì äåéèë, íàðàùàò îëìà. Íÿ áèøèðèì ñÿíÿ? Âàëëàù, äåäèì êè, éàõøûéàì... Íàðàùàò îëìà... — Ñîíðà Êöáðà õàëà äÿñòÿéè ÷îõ åùìàëúà àïàðàòûí öñòöíÿ ãîéóðäó, åëÿ
áèë, Êöáðà õàëà ãîðõóðäó êè, áèðäÿí Ìóõòàðûí ñÿñè çÿäÿëÿíÿð âÿ
ìÿí ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè, Êöáðà õàëà Ìóõòàðëà àíàì
ìÿíèìëÿ äàíûøàí êèìè äàíûøûð.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè âÿ áèç äÿ àüçûìûç éàíà-éàíà î èñòè ïåðàøêèëÿðè ëÿççÿòëÿ éåéèðäèê, ñîíðà áîøãàáû áîøàëäûá äóðóá ýåòìÿê èñòÿéÿíäÿ Êöáðà õàëà ö÷-äþðä äÿíÿ ïåðàøêè áöêöëìöø ãÿçåò áàüëàìàñûíû áèçÿ âåðèðäè: — Áóíó äà àïàðûí âåðèí Áàëàêÿðèìÿ...
Êöáðà õàëà ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿí àøàüû äöøìÿçäè, ùÿð ùàëäà,
ìÿí ùå÷ âàõò Êöáðà õàëàíû áèð éåðÿ ýåäÿí, éà äà åëÿ-áåëÿ êö÷ÿäÿ
äàéàíûá àðâàäëàðëà ñþùáÿò åäÿí ýþðìÿìèøäèì, ùÿòòà, ùàìàìà äà
ýåòìèðäè (Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè, Êöáðà õàëàíû Ìóõòàð þçö åâäÿ ÷èìèçäèðèð), ÷öíêè õÿñòÿ èäè, ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá-ãàëõà áèëìèðäè, àììà
Êöáðà õàëà áèëèðäè êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí Áàëàêÿðèìè âàð.
Ùÿðäÿí áèç îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê, Êöáðà õàëà èñÿ òåç-òåç õûðûëòûéëà íÿôÿñ àëà-àëà, ùÿääÿí àðòûã áþéöê äþøëÿðè òåç-òåç åíèá ãàëõà-ãàëõà éåíÿ ìÿòáÿõÿ ýåäèðäè, ñóñÿïÿíè ñó èëÿ äîëäóðóá, ýÿëèá
êö÷ÿ åéâàíûíà ÷ûõûðäû âÿ äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Åéâàíäà
÷îõëó ñàõñû äèá÷ÿêëÿð âàð èäè âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ úöðáÿúöð ýöëëÿð áèòìèøäè âÿ áèð äÿôÿ Êöáðà õàëà î ýöëëÿðè ñóëàéà-ñóëàéà äåäè:
— Ìÿí þëÿíäÿí ñîíðà áó ýöëëÿð ìÿíèì ö÷öí äàðûõàúàã...
Äöçäöð, Êöáðà õàëà áèçè äàäëû ïåðàøêèëÿðÿ ãîíàã åäèðäè, àììà
421

ùå÷ áèðèìèçèí àäûíû éàõøû áèëìèðäè, äÿéèøèê ñàëûðäû âÿ áèð ýöí ìÿíäÿí ñîðóøäó:
— Ñÿíèí àäûí íÿäèð?
— ßëÿêáÿð, — äåäèì.
— Ñÿí Õàíûìûí îüëóñàí?
— Éîõ, — äåäèì, ñîíðà ôèêèðëÿøäèì êè, áèðäÿí Êöáðà õàëà åëÿ áèëÿð êè, ìÿí áóðàäà îíóí áèøèðäèéè ïåðàøêèíè éåäèéèìÿ ýþðÿ Õàíûì
õàëàíûí àäûíû ÷ÿêìÿêäÿí ãîðõóðàì, îíà ýþðÿ äÿ: — Îüëó äåéèëÿì Õàíûì õàëàíûí, àíúàã áèð ùÿéÿòäÿ îëóðóã — äåäèì.
Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè, áèð äÿôÿ ãûøäà Õàíûì õàëà êö÷ÿíèí
îðòàñûíäà Ìóõòàðû áèàáûð åëÿäè, àáðûíû ÿòÿéèíÿ áöêäö âÿ öìóìèééÿòëÿ, Ìóõòàðû éàõøûúà éåðèíäÿ îòóðòäó.
Î ãûø åëÿ áèë ïàéûç èäè, òåç-òåç Áàêûéà øûäûðüû éàãûøëàð éàüûðäû
âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ, ýöíîðòà âàõòû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè, Ìóõòàð, Õàíûì õàëàíûí îüëó ßáäöëÿëèíè òóòäóðóá. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìÿÿòòÿë ãàëäû,
÷öíêè Ìóõòàð ýÿëìÿ äÿ îëñà, ùÿð ùàëäà, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ þç ìÿùÿëëÿñèíèí úàâàíûíû òóòäóðìàã, ÿëáÿòòÿ, êèøèéÿ éàðàøàí
èø äåéèëäè, ßáäöëÿëè ëàï àäàì þëäöðñÿéäè äÿ, Ìóõòàð ýÿðÿê áåëÿ èø
òóòìàéàéäû, àììà áèð àçäàí ìÿëóì îëäó êè, ßáäöëÿëè ùå÷ êèìè þëäöðìÿéèá, ùå÷ êèìè áû÷àãëàìàéûá, äþéìÿéèá âÿ Ìóõòàð äà ßáäöëÿëèíè îíà ýþðÿ òóòäóðóá êè, ñÿùÿð ãàðà «åìàäèí»äÿ èøÿ ýåäÿíäÿ
ßáäöëÿëè «ïîëóòîðêà» èëÿ ñöðöá îíó êå÷èá âÿ áöòöí ýåúÿíè éàüûø
éàüäûüûíà ýþðÿ êö÷ÿíèí ÷èðêàá ñóéó «ïîëóòîðêà»íûí òÿêÿðëÿðèíèí
àëòûíäàí ñû÷ðàéûá «åìàäèí»èí öñòöíÿ òþêöëöá.
Àüàùöñåéí ÿìè áàðìàüûíû ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿí ñàðàëìûø àü
áûüëàðûíà ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûá:
— Àëÿ, — äåäè, — áåëÿ äÿ èø îëàð? Ìàøûíûíû þòìÿéèí öñòöíäÿ äÿ
ìÿëÿíèí úàéûëûíû òóòäóðóá òöðìÿéÿ áàñàðëàð?
ßçèçàüà ÿìè äåäè:
— ßòàüà úÿääè, äöíéàíûí ëàï äàé àõûðûäû!..
Ùÿñÿíàüà ÿìè áàðìàüû èëÿ Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäëè åâéàíûíû
ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ äåäè:
— Àëÿ, áèçÿ ñàòàøûð î, áèçÿ! Àëÿ, áèç þëìöøöê áÿéÿì êè éà, áåëÿ èø ýþðöð áó îüðàø? Áèç íÿéèê áÿéÿì, àëÿ, êèøè-çàä äþéöëöê êè, áó
çàðàçà áåëÿ ðÿôòàð åëÿéèð áèçíÿí?
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí úàíûíà ãîðõó äöøìöøäö. Ùÿñÿíàüà
ÿìèíèí àðâàäû Ôàòìà õàëà äåéèðäè:
— Ìàüóë ðàùàòúà åâèìèçäÿ îòóðóá èøèìèçíÿí-ýöúöìöçíÿí
422

éàø ñÿêè ãûðàüûíäà îòóðóá õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ òöòÿê ÷àëûðäû.. êèøèíèí äÿ åëÿ áàëàúà ãóëàãëàðû îëàð?. Úÿôÿðãóëóíóí íÿôÿñèíè äÿðìÿäÿí òåç-òåç ñþéëÿäèéè áó òÿçÿ õÿáÿð äîüðóäàí äà îëóá. ÷þðÿê éåìÿê óøàãëàðûí éàäûíäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç Ìóõòàðûí àãèáÿòè áàðÿäÿ.. áöòöí ýöíö ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá àðàáèð éàüàí éàüûøäàí èñëàíà-èñëàíà. áàëàëàðûìûçûí ýþçö òöðìÿëÿðèí ãàïûñûíäà ãàëàúàã!. Äÿðñ ùàçûðëàìàã. ýèðñèí àðàéà âÿ ùÿìèí äÿìèð øóìàãÿäÿðè Ìóõòàðûí ãàðíûíà ñîõñóí. àììà. Êöáðà õàëà äà éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç èíäè ìÿùÿëëÿíèí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäèê. Áàëàêÿðèì èñÿ áöòöí áó ñþùáÿòëÿðÿ ôèêèð âåðìèðäè: — Î øåé êè. ýóéà àâòîáóñëà ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíû êÿñèá. Úÿôÿðè äÿ ùÿäÿëÿéèá êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. Õàíûì õàëàíûí áþéöê îüëó Úÿôÿð êö÷ÿäÿ òÿñàäöôÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ðàñò ýÿëèá. — äåéèðäè — ýÿðÿê î áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿñÿí. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí âÿ ýóéà. Úÿôÿðãóëóíóí éàøû ùÿëÿ òöðìÿéÿ äöøìöðäö âÿ Úÿôÿðãóëóíó òóòóá òöðìÿéÿ áàñìàéàúàãäûëàð. ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð óøàã êîëîíèéàñûíà. Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. äöøìÿíèìèç ùåñàá åäèðäèê. éÿíè Úÿôÿðãóëó ùÿì Ìóõòàðû âóðóðäó. ùÿì äÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíè òöðìÿäÿí ãóðòàðûðäû. éÿíè ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû. àüÿç?.. ãàðà «åìàäèí»èí ýÿëìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. àõøàì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíèí Ìóõòàðëà äàâàñû äöøÿí êèìè. ñÿíäÿí àñûëû äþéöë. Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿéèá êè. ùÿòòà Úÿôÿðãóëó øàëâàðûíûí áàëàüûíûí àëòûíäàí úîðàáûíà áèð äÿìèð øóìàãÿäÿð ñîõìóøäó âÿ áó ôèêèðäÿ èäè êè. Áó êþïÿê îüëó Ìóõòàð ìÿðÿêÿ ñàëàúàã ìÿëÿéÿ!.. âàõò òàïûá áó õÿáÿðè àíàìà ÷àòäûðäûì âÿ àíàì ÿëèíè äèçèíÿ âóðóá Ìóõòàðûí ãàðàñûíà: 423 . ñÿíè äÿ òóòäóðàðàì. Ìÿí áèëìèðäèì êè. Áèç äÿ. áóíó Úÿôÿðãóëó þçöíäÿí òîããóøäóðóá. ùÿòòà öðÿéèìäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìÿí òàíûéûðàì þç êèøèìè äÿ!. Úÿôÿðãóëó áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ ýÿòèðäè êè... Ìóõòàð. êöëÿêäÿí öøöéÿ-öøöéÿ àõøàìûí äöøìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê.ìÿøüóë îëóðäóã!. éîõñà éîõ. àõøàì íÿ îëàúàüû áàðÿäÿ òåç-òåç éàéûëàí ìöõòÿëèô øåéëÿðè ìöçàêèðÿ åäèðäèê. Ìóõòàðûí åâèíäÿ òåç-òåç ïåðàøêè éåìÿéèìèç áèçèì éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû.. ýþðìöðñöç î êþïÿé îüëóíóí ãóëàãëàðûíû? Àüÿç.. Þëäöðÿúÿêëÿð ýåúÿ î îüðàø îüëó îüðàø Ìóõòàðû. ùàíñû äàøû òþêÿê áàøûìûçà. ùÿð ùàëäà. Ìóõòàðû þç ðÿãèáèìèç. — âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà.

— Âàé ñÿíèí úèéÿðèí éàíñûí! Øèïéîí îüëó.. áèëìèðÿì. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøè äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. ìÿùÿëëÿäÿ ìÿðÿêÿ ñàëìàéûí âÿ ýåéèíèá áó ùàâàäà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá êè. úÿëä àéàüà ãàëõäû: — À-à-à-à. àììà Õàíûì õàëà áåëÿúÿ ñàêèòäè âÿ îòóðóá åâäÿ õþðÿê áèøèðèð. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ãàðà «åìàäèí» íÿ âàõò ýÿëÿúÿê. íàðûí àü íþãòÿëè òöíä-ýþé êîôòàñû äà ÿéíèíäÿ. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ñàêèò ýþçëÿðèíÿ. Éóõàðûäàí ÷àüûðåéäèí. ãàðà êÿëàüàéû áàøûíäà.. åëÿ áèë êè. Õàíûì õàëà áèçÿ ýÿëäè: — Íîõóäóì ãóðòàðûá. ÿëáîðúó íÿ äåìÿêäè. ßëèàááàñ êèøè Ùÿñÿíàüà ÿìèíè ÷àüûðûá éàíûíà êè. Áó íÿ ñþçäö. ßëÿêáÿð ýÿòèðÿðäè äÿ. Ùÿìèí éàüûøëû-êöëÿêëè ãûø àõøàìû Ìóõòàðûí ùÿìèøÿ ãàðà «åìàäèí»äÿ èøäÿí ãàéûòäûüû âàõòà éàõûí Ùÿñÿíàüà ÿìè. éîõñà éîõ (ìÿí èíäè äÿ òåç-òåç ùÿìèí ùàäèñÿ áàðÿäÿ äöøöíöðÿì). Óøàãëàð ýÿëÿúÿê áèð àçäàí. Àüàùöñåéí ÿìè þçö ýåäèá åâëÿðèíäÿí òàõòà êÿòèë ýÿòèðäè. àé Ñîíà. áîéóíó óçàäûðäû (ùÿìèí ãûø áèðäÿí-áèðÿ éîðüàíûì ìÿíÿ áàëàúà ýÿëäè.. áèð àç ÿëáîðúó íîõóä âåðýèíÿí. éàøû ñÿêñÿíè êå÷ìèøäè âÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ùàããûíäà áèð ãÿðèáÿ ùàäèñÿ äàíûøûðäûëàð. þçö Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿñèí êè. äîüðóäàí äà ùÿìèí ùàäèñÿ îëìóøäó. àé Õàíûì õàëà. ßëèàááàñ êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè àðàñûíäà ÿí ãîúàñû èäè. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áèðè ñÿêèäÿ äàéàíäû. Áó âàõò ìÿí ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — ùÿìèøÿêè êèìè. ýþðÿñÿí. Àüàùöñåéí ÿìè. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí. — Âàðûíäûñà. ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ áàõà-áàõà ôèêèðëÿøäèì êè. áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí ÿùâàëàòû èëÿ ìÿøüóë èäè. Àíàì îòàüûìûçäàêû ïàëàçûí öñòöíäÿ îòóðóá ìÿíèì éîðüàíûìû òþêìöøäö. àéûá äþéöë?.. éàòàíäà àéàãëàðûì éîðüàíûí àëòûíäàí ÷ûõûðäû) âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. úèääè ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà òàìàì áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ èäèì êè. õþðÿêëÿðè ùàçûð äþéöë ùÿëÿ. øèïéîí! — äåäè. — äåäè. ßëèàááàñ êèøè äÿ ùà÷àíñà óøàã îëóá? Áàëàêÿðèì åëÿ ùåé òöòÿê ÷àëûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí ùàíñû ùàâàíû 424 . íþø þçöí ÿçèééÿò ÷ÿêèá äöøöðäöí àøàüû?. Úÿôÿðãóëó áó äÿôÿ äÿ áåëÿ áèð õÿáÿð ýÿòèðäè êè. Ìÿí ßëèàááàñ êèøèíèí àüàïïàã ñàããàëûíà. òöíä-ýþé òóìàíû.. ßçèçàüà ÿìè. ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí êÿòèëäÿ îòóðóá ÷ÿíÿñèíè ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ ñþéêÿäè âÿ ýþçëÿðèíè êö÷ÿéÿ äèêäè êè. ùå÷ íÿ îëìàéûá..

äàé-äàé. äàé-äàé. ÷öíêè î òöòÿéèí ÷àëüûñûíäà áöòöí ùàâàëàðäàí áèð àç âàð èäè âÿ ùÿìèí ãûø àõøàìû î òöòÿéèí íÿ ÷àëäûüûíû. Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõûá èòè àääûìëàðëà Ìóõòàðýèëèí êö÷ÿ ãàïûñûíà òÿðÿô ýÿëèðäè. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíäà ùå÷ áèð ùÿéÿúàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. åëÿ áèë êè. Áàëàêÿðèì äàùà áèçèì éàíûìûçà ýÿëìÿäè. Ãàðà «åìàäèí»èí ýþðöíìÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíäàí ÷ûõìàüû áèð îëäó âÿ áó íåúÿ îëäó? — Ùàìû áó èøÿ ìÿÿòòÿë ãàëäû. Ãîúàäàí. ñîíðà ýþçëÿðèíè êö÷ÿäÿí ÷ÿêèá áèç òÿðÿôÿ áàõäû âÿ ÷àüûðäû: — Áàëàêÿðèì!. ãîéäó úèáèíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèýèëäÿí áèð àç àðàëû ÷ÿêèëäè. àììà áó âàõò ÷îõ ýþçëÿíèëìÿç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ùàìû ñÿùÿðäÿí áÿðè ýþçëÿäèéè ãàðà «åìàäèí»ÿ éîõ. ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿíèí òÿí îðòàñû èëÿ äöç ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ ãàðà «åìàäèí» Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäûãúà ñöðöúö áÿðêäÿí ñèãíàë âåðìÿéÿ áàøëàäû. Úÿáðàéûë.. Úÿáðàéûëäàí. 425 . Êö÷ÿíèí àøàüû áàøûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö. — ×àëìà. ßëèàááàñ êèøè áèð-èêè äÿôÿ þñêöðäö. ñîíðà àéàüà ãàëõûá ãîøà òóòóí àëòûíäàí êèøèëÿðèí éàíûíà ýåòäè. íÿ äåäèéèíè àíúàã Áàëàêÿðèìèí þçö áèëèðäè. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Àäèëäÿí. Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí àéûðûá ßëèàááàñ êèøèéÿ òÿðÿô áàõäû. Àüàðÿùèìäÿí ö÷-äþðä àääûì èðÿëèäÿ. êö÷ÿäÿí íÿ õÿáÿð ýÿëÿúÿê.÷àëäûüûíû äåìÿê. àðâàäëàð ùÿéà-àáûðûíäàí êå÷èá öðÿêëÿðèíäÿ éÿãèí êè. àðäûíúà äà Úÿôÿð. Áàëàêÿðèì? Áàëàêÿðèì äåäè: — Éàõøûéàì. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. Õàíûì õàëà Úÿôÿðäÿí. éàüûøäàí èñëàíûá òöíäëÿøìèø ñàðû ïåíúÿéèíèí ãîëó èëÿ òöòÿéèí àüçûíû ñèëäè. Êö÷ÿäÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí àðâàä éîõ èäè âÿ áó äÿì àðâàäëàð åâäÿ îòóðóá ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ ýþçëÿéèðäèëÿð êè. Ñàðû ùàìàìûí äèâàðûíà ñþéêÿíèá äàéàíäû. Ãîúà. ÿëáÿòòÿ. Ìóõòàðû ÿí ïèñ êö÷ÿ ñþéöøëÿðè èëÿ ñþéöðäöëÿð. — Îëäó. åëÿúÿ òÿêáÿòÿê öñòöíÿ éåðèäèéè ìàøûí äåéèëäè âÿ Õàíûì õàëàíûí úèääè ñèôÿòèíäÿ. ìöìêöí äåéèëäè. áàøûíû ÷þíäÿðèá áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõäû: Õàíûì õàëà ãàáàãäà. — Éåðè äþéöë. Àäèë. Áàëàêÿðèì. Õàíûì õàëà åëÿ áèë ùå÷ íÿ åøèòìèðäè. — Áàø öñòÿ.

×ûõ!. — äåäè. Àüàðÿùèì äÿ êö÷ÿíèí îðòàñûíäà. ìàøûíäàí ÷þëÿ àòûëäû. ìÿí ýþðìöðäöì. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åëÿ-áåëÿúÿ áàõûðäû. Úÿáðàéûëà. Ãîúàéà. áåëèíäÿêè ãîáóðäàí ÷ûõàðòäûüû òàïàí÷àíû ãàëäûðûá ýþéÿ áèð ýöëëÿ àòäû. ãîðõó-ùöðêö è÷èíäÿêè ýþçëÿðè èëÿ áàõà-áàõà áèëìÿäè êè.. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìèðäè.. àììà î ýþéÿ àòûëàí ýöëëÿíèí ñÿñè ùå÷ êèìè ñÿêñÿíäèðìÿäè âÿ ñöðöúö äÿ ñÿêèäÿ äàéàíìûø êèøèëÿðÿ. Àäèëÿ. ìàøûíäàí ÷ûõìûðäû âÿ þçöíö ìàøûíûí è÷èíäÿ ýåðè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí èðè ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿéèðäè: — Àé àðâàä. ÷öíêè Õàíûì õàëà éåêÿ ÿëè èëÿ Ìóõòàðûí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàõàñûíäàí éàïûøûá ÷þëÿ ÷ÿêèðäè: — ×ûõ áàéûðà!. òÿëàøëà: — Àé àäàìëàð! Éîëäàøëàð!. ×ûõ!. Ãàðà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö þçöíÿ ýÿëÿí áèðèíúè àäàì îëäó... Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòèíèí ýþçëÿíèëìÿçëèéèíäÿí Ìóõòàðûí ýþçëÿðè áÿðÿëèá àç ãàëà ùÿäÿãÿñèíäÿí ÷ûõàúàãäû âÿ Ìóõòàð þçöíö èòèðìèøäè (àõøàì èäè. Áèç äÿ òóò àüàúûíûí àëòûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûã. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòè î ãÿäÿð ýþçëÿíèëìÿç èäè êè. Àé àðâàä. Õàíûì õàëà èñÿ ÿëèíè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí áóðàõìàã áèëìèðäè: — ×ûõ!. ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìûø áèçÿ áàõäû.. Ñÿí äÿ êèøèñÿí? Òóôó! — Õàíûì õàëà ÿëè426 .. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûø î úàâàí îüëàíëàðà — Úÿôÿðÿ. Ãàðà «åìàäèí» éàø ãÿìáÿðëèéèí öñòöíäÿ òöêöðïÿäÿí ñÿñ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùèðñèíäÿí à÷ûã-àøêàð ÷ÿíÿñè ÿñÿí Ìóõòàð ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷ûá ãûøãûðäû: — Àé àðâàä. Àäèë.. — ×ûõ áàéûðà!. ×ûõ áàéûðà!. ßëèàááàñ êèøè òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿí àéàüà ãàëõìûøäû.. Ãîúà. ñîíðà òàïàí÷à ãàëäûðàí ãîëó éàíûíà äöøäö. àììà î äà áèð ñþç äåìèðäè.. Úÿáðàéûë.. þçöìöçÿ ýÿëÿ áèëìèðäèê. Ìóõòàðûí áàëàúà ãóëàãëàðû ãûïãûðìûçû ãûçàðûá)... Õàíûì õàëàäàí èêè-ö÷ àääûì àðàëûäà äàéàíìûøäûëàð âÿ áèð ñþç äåìÿäÿí Õàíûì õàëàíûí Ìóõòàðû ìàøûíäàí ÷ÿêìÿéèíÿ âÿ Ìóõòàðûí äà éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿìÿéèíÿ áàõûðäûëàð. íÿ åëÿñèí..òÿêúÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíäÿ áèð ãÿçÿá èøûëòûñû âàð èäè. áèð-èêè äÿôÿ áÿðêäÿí. ×ÿôÿð. Àüàðÿùèìÿ áàõäû.

. ýåäèá ñÿíöí áþéöêëÿðèí êè. åâèíäÿêè î ãàðà òåëåôîí àïàðàòûíûí éàðàòäûüû ùÿìèøÿêè èíàì éåíÿ äÿ Ìóõòàðà ãàéûòäû âÿ ìàøûíäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíäÿí éàø îëìóø ÿëèíè ìåøèí ïåíúÿéèíèí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ: — Þçöíö éûüûøäûð. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýåòäè. Àäèë.íè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí ÷ÿêäè âÿ ÿëèíè ÷ÿêìÿéè èëÿ äÿ Ìóõòàðûí öçöíÿ áèð ëîìáóëòó òöïöðìÿéè áèð îëäó. êö÷ÿéÿ éûüûøìûø áó àäàìëàðû âåúèíÿ àëìàñà äà. ßçèçàüà ÿìèéÿ òóòäó: — ßéÿð ñèç äÿ áóíà áèð ñþç äåñÿç. äåéÿñÿí. àíàíäàí ÿìäèéèí ñöä áóðíóíäàí ýÿëñèí! Éîõñà. úàìààòûí öðÿéè äÿ ñèíÿñèíäÿ äîíóá äàéàíìûøäû. åëÿ áèëèðñÿí éàëâàðàúûéàì ñÿíÿ ìÿí? Àé ñÿí þëÿñÿí! Ìóõòàð. ÿéíèíäÿêè ìåøèí ïåíúÿéèí. îíëàðû òàïàúàüàì! Ýåäèá ýèðÿúÿéÿì îíëàðûí éàíûíà! Ñÿíöí áàøóíäà áèð òóðï ÿêÿúÿéÿì êè. Ùÿñÿíàüà ÿìèéÿ. ñöðöúöíöí éàíûíäà àéûá èäè âÿ áåëèíäÿêè òàïàí÷àíûí. .. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ èøèíäÿ âÿ ùàðàäà èøëÿìÿéè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìÿ ìÿëóì äåéèëäè âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø àõøàìûíûí ñÿùÿðè ñöáù òåçäÿí Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû âÿ î ñÿùÿð Õàíûì õàëà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ îüëóíóí ñöð427 . ùå÷ îëìàñà. áóíà ÿë âóðñàç êèøè äþéöëñöç! Ìÿí þëìÿìèøÿì ùÿëÿ! — äåäè âÿ ýåðè ÷åâðèëèá ýÿëäèéè êèìè äÿ.. Êö÷ÿìèçäÿ åëÿ ñöêóò âàð èäè êè. — Ýþðÿðñÿí! Õàíûì õàëà: — Ñÿí äÿ ýþðÿðñÿí! — äåäè. Ãîúà. Àüàùöñåéí ÿìèéÿ.Áóíäàí ñîíðàêû ùàäèñÿëÿðè ìÿí ýþðìÿìèøäèì. åëÿ áèë.. ñîíðà öçöíö ñÿêèäÿ äàéàíìûø ßëèàááàñ êèøèýèëÿ. Õàíûì õàëà ñàü ÿëèíèí èêè óçóí áàðìàüûíû ãîøàëàéûá àç ãàëà Ìóõòàðûí ýþçëÿðèíÿ ñîõà-ñîõà áÿðêäÿí äåäè: — Ñÿí þëÿñÿí. Ìóõòàð éàëûí ÿëè èëÿ Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíè öçöíäÿí ñèëäè. âóðìóðäó.. åëÿ áèë. èòè àääûìëàðëà êö÷ÿíèí îðòàñû èëÿ äàëàíûìûçà òÿðÿô ýåòäè. ÿýÿð áó ýöí óøàüû áóðàõäûðìàñàí. àðâàä! — äåäè. ùÿð ùàëäà. ùÿð øåé äîíìóøäó. Õàíûì õàëà: — Àðâàä ñÿíñÿí! — äåäè. Ìóõòàð: — Ýþðÿðñÿí! — äåäè. Úÿôÿð. àéàüûíäàêû õðîì óçóíáîüàçëàðûí. àììà î ùàäèñÿëÿðèí ùàìûñû èíäè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. Úÿáðàéûë.. âàð å. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøìÿëè èäè. áó ãàðà «åìàäèí»èí. éàâàø-éàâàø þçöíÿ ýÿëäè.

ãàðà «åìàäèí»èí àðäûíúà øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷äè. ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìàøûíû èøÿ ñàëäû. Õàíûì õàëà ãàðà «åìàäèí»ÿ òÿðÿô áàõäû. àììà ãàð éåðÿ äöøÿí êèìè ñó îëóðäó. Ãàðà «åìàäèí» áèð áèíàíûí äàðâàçàñûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí èøûëäàéàí ýþçëÿðèíÿ áàõäû. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû òÿçÿäÿí áàüëàäû âÿ þç êþøêöíÿ ãàéûòäû. Õàíûì õàëà äåäè: — Áþéöéöâöç ëàçûìäû ìÿíÿ! — Êèì ëàçûìäûð? 428 . Àäèë êàáèíêàíûí ãàïûñûíû à÷äû. Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Äàðâàçàíûí éàíûíäà êè÷èê áèð êþøê âàð èäè âÿ ÿéíèíÿ ìèëèñèîíåð ïàëòàðû ýåéìèø ëîïà áûüëû áèð íÿôÿð êþøêäÿí ÷ûõûá ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. ñîíðà äàðâàçàíûí éàíûíäàêû êþøêÿ éàõûíëàøäû. àììà àíàñûíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. «Ïîëóòîðêà» ýþçäÿí èòäè. ãàïûíû à÷ûá è÷ÿðèäÿ îòóðìóø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ: — Ñàëàì-ìÿëåéêöì. Àäèë äÿ ìàøûíû ãàðà «åìàäèí»äÿí õåéëè àðàëûäà ñàõëàäû. ñîíðà î äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ Ìóõòàðûí ìèíäèéè ãàðà «åìàäèí» äàðâàçàäàí êå÷èá áèíàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Õàíûì õàëà ìàøûíäàí äöøäö âÿ: — Ñÿí ýåò èøÿ — äåäè. ñîéóã èäè âÿ î ñÿùÿð ñåéðÿê ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. àñôàëòûí öñòöíäÿ áèðúÿ äàìúû éàø ëÿêÿéÿ ÷åâðèëèðäè. Õàíûì õàëà: — Áóíóí ãàïûñûíû à÷ ýþðöì! — äåäè. Ìèëèñèîíåð: — ßëåéêöì-ñàëàì.äöéö ìàøûíà ìèíäè. Àäèëëÿ áèð éåðäÿ êàáèíêàäà îòóðóá ýþçëÿäè. — äåäè âÿ òÿÿúúöáëÿ êþøêöí àüçûíäà äàéàíìûø áó àðâàäà áàõäû. äèããÿòëÿ áó áèíàéà áàõäû. — äåäè. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûø ãàðà «åìàäèí» éåðèíäÿí òÿðïÿíèá Ìóõòàðû èøÿ àïàðàíäà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äà éåðèíäÿí òÿðïÿíäè. Àäèë áèð ìöääÿò ìàøûíû òÿðïÿòìÿäè âÿ Õàíûì õàëà àëòäàí éóõàðû òÿðñ-òÿðñ îüëóíà áàõäû: — Ñÿíÿ äåìèðÿì ýåò èøèâÿ?! Àäèë íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Ãûø ñÿùÿðè èäè.

áóðäà ùàìû ìÿíèì÷öí áþéöêäö äÿ. êþøêöíÿ òÿðÿô ýÿëäè. òåç àéàüà ãàëõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö. ãàðà «åìàäèí» ùÿéÿòÿ ýèðäè. èíäè áÿñ. — äåäè.èëÿ: — Áþéöéöâöç! Î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð åðìÿíè èäè. àõ÷è? — Éîõ. Âÿ êþøêöí ãàïûñûíû Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ áàüëàäû. êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðöíÿí î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. éàíûíäàêû òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ ýèðäÿ åëåêòðèê ïèëÿòÿñè éàíäûðìûøäû âÿ äåéÿñÿí. Áó àäàìëàðäàí áÿçèñè ýöëÿ-ýöëÿ ìèëèñèîíåðÿ íÿñÿ äåéèðäè. éåíÿ äÿ ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíäà ìèë êèìè òàðûì äóðóá ñàü ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. — Èíäè äå ýþðöì ñÿíÿ êèì ëàçûìäûð? — Áó áèíàäàêûëàðûí ùàìûñûíûí áþéöéö! — Âàõ?! ×àüûðûá ñÿíè? — Éîõ. úèáëÿðèíäÿí áàëàúà âÿñèãÿ ÷ûõàðûá ýþñòÿðèðäèëÿð âÿ êþøêöí àðõà ãàïûñûíäàí è÷ÿðè êå÷èá ýåäèðäèëÿð. áó áèíàíû ïÿíúÿðÿ-ïÿíúÿðÿ äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðäè. — äåäè — Áóðäà ÿí êè÷èéè ìÿíÿì. ñîíðà êþøêÿ áàõäû. — Òàíûéûð ñÿíè? — Éîõ. àõ÷è. áàéàãêû éåðèíäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà: — Ýåò. — Ñÿí òàíûéûðñàí îíó. ôóðàæêàñûíûí àëòûíäàí àüàðìûø ñà÷ëàðû ýþðöíöðäö.... áèëäèí? — Áèëäèì. íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áàøà äöøìÿäèí íÿ èñòÿéèðÿì? Áó áèíàíûí áþéöéöíö èñòÿéèðÿì! Ìèëèñèîíåð áó äÿôÿ àüçûíû à÷ìàüà ìàúàë òàïìàäû. Ìèëèñèîíåðèí ÿëëè ñÿêêèç-àëòìûø éàøû îëàðäû. ìèëèñèîíåð äÿ ýöëÿ-ýöëÿ 429 . — Ùà. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí ãàïûëàðûíû áàüëàäû. ýåò. êþøêÿ ýèðèá ìèëèñèîíåðëÿ ñàëàìëàøûðäûëàð. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. ýöëäö âÿ åðìÿíè ëÿùúÿñè — Àõ÷è. öøöéöðäö. ÿëëÿðèíè ïèëÿòÿíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. éåíÿ áèð ãàðà «åìàäèí» ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû.. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. Áó áèíàéà ïèéàäà àäàìëàð äà ýÿëèðäè. — Áóðà ñÿíèí éåðèí äåéèë. ÷öíêè êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðäö êè.

— äåäè. Õàíûì õàëà áàøûíà âÿ ïåíúÿéèí öñòöíäÿí ÷èéèíëÿðèíÿ ñàëäûüû ãàëûí éóí øàëûí è÷èíäÿ ñîéóã ùèññ åëÿìèðäè. þçö äÿ ÷åøìÿéèíè òàõûá êþùíÿ «Îãîíéîê» æóðíàëû îõóéóðäó. ìàøûíû ùÿéÿòÿ áóðàõäû âÿ éåíèäÿí äàðâàçàíû áàüëàéûá êþøêöíÿ ãàéûäàíäà Õàíûì õàëàéà: — Àõ÷è. î ñîéóã ãûø ýöíö áó áèíà äà Õàíûì õàëàíûí áàðìàãëàðû êèìè äîíìóøäó. áó áèíàíûí è÷èíäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíè áèð-áèð ýþçäÿí êå÷èðòäè. éåíÿ ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòäó. áàøûíû áóëàéûðäû. àììà éàâàø-éàâàø àéàãëàðûíûí áàðìàãëàðû âÿ ÿëëÿðè äîíóðäó. Éåíÿ áèð ìàøûí ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùÿìèí ìàøûíäà äà ñöðöúöäÿí áàøãà Ìóõòàð êèìè áèð íÿôÿð îòóðìóøäó. èø áàøëàìûøäû. — éàçûüûí ýÿëñèí þçöíÿ. Ìèëèñèîíåð äÿ. éåðÿ äöøÿí êèìè ñóéà äþíöðäö. Õàíûì õàëà: — Ñÿíÿ äÿõëè éîõäó! — äåäè. ìàøûíûí è÷èíäÿ îòóðìóø àäàì áàøûíû òÿðïÿòäè. þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. ùå÷ ìèëèñèîíåðÿ ñàëàì äà âåðìèðäè. åëÿ áèë êè. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð áàøûíû àøàüû ÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. ùåéêÿë êèìè äèíìÿç þòöá è÷ÿðè ýèðèðäè. áÿçèñè äÿ åëÿ òÿêúÿ áàøûíû òÿðïÿäèá êå÷èðäè. àñôàëòûí öñòöíäÿ ýèðäÿ éàø ëÿêÿñè ãàëûðäû. — Ñÿí ýåò úàìààòûí ãàïûñûíû à÷! — Áàõ! Íÿ ïèñ àðâàäñàí ñÿí?! — Þçöì áèëÿðÿì! Ýåò ñÿí éàõ÷û îë! Ìèëèñèîíåð áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè. Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ êþøêäÿí ÷ûõûá ìàøûíûí ãàáàüûíäà ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. éÿãèí êè. Î ñîéóã ãûø ñÿùÿðè Õàíûì õàëà áó áèíàíûí éåðëÿøäèéè êö÷ÿ èëÿ î áàø-áó áàø ýåäèá-ýÿëäè: ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêäÿí âÿ î äÿìèð äàðâàçàäàí áàøãà áó áèíàíûí ùå÷ áèð ýèðèøè éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Õàíûì õàëàíû éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. áàøûíû äèê òóòóðäó. ñîíðà ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. Åëÿ áèë êè. áàëàúà äÿìèð ÷àéäàíû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéìóøäó. ñîíðà î äà ãóðóéóá éîõ îëóðäó. åëÿëÿðè äÿ îëóðäó êè. Ãàð åëÿ-åëÿúÿ ñåéðÿê éàüûðäû.úàâàá âåðèðäè. Ýåò èøèíëÿ ìÿøüóë îë. Áó áèíàéà äàùà ýÿëèá-ýåäÿí éîõ èäè. ñÿòÿëúÿì îëàðñàí. 430 . åëÿ áèë.

÷èéèíëÿðèíäÿ éóí øàëûí àüûðëûüûíû ùèññ åäèðäè. þìðöíäÿ ùå÷ áèð ÿë îíëàðû à÷ìàìûøäû. òöíä-ýþé ðÿíýëè äàøäàí éîíóëìóøäóëàð. ãàïûíû äà áàüëà. ùå÷ áèð éåë îíëàðû òÿðïÿòìÿìèøäè. Õàíûì õàëà äàðâàçàéà éàõûíëàøäû. éÿãèí áèëìÿê èñòÿéèðäè êè. ÿëëÿðè äîíóðäó. Éóí øàë ýåò-ýåäÿ î ñåéðÿê. éîõñà éîõ? Ñîíðà ÿëèíè ÿëèíÿ ñöðòäö. éÿãèí ÷àéäàíûí èñòèñèíè áèð ÿëèíäÿí î áèðè ÿëèíÿ âåðèðäè. Õàíûì õàëà êþøêÿ ýèðèá ãàïûíû áàüëàäû. éîõñà éîõ? — Ïðîïóñêóí âàð? — Íÿ? — Êàüûçûí âàð. Ìèëèñèîíåð ñîðóøäó: — Äîüðóäàí èøèí âàð ñÿíèí? — Íåúÿ éÿíè äîüðóäàí? Îéóí îéíàéûðàì áóðàäà ñÿùÿðäÿí? 431 . àììà áèðäÿí êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû. Àäèúÿ àäàìëàð èäè. à êèøè? — Àõ÷è. áèð äÿ êè. è÷ÿðèäÿí ùå÷ áèð ñÿñ åøèäèëìèðäè. äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû.ïÿíúÿðÿëÿðèí ùàìûñûíà òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèøäè âÿ åëÿ áèë êè. ñóëó ãàðäàí íÿì ÷ÿêèðäè. áèð àçäàí áèíàäàí áèð íÿôÿð äÿ ÷ûõäû. î òöíä ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äÿ ïàð÷à äåéèëäè. ãûçûá. àéàüûíûí áàðìàãëàðû. Ìèëèñèîíåð ýþçöíö æóðíàëäàí ÷ÿêäè. Ìèëèñèîíåðèí êþøêöíöí ãàïûñû à÷ûëäû âÿ èêè íÿôÿð áó áèíàäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö âÿ êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåäèá ýþçäÿí èòäè. ñÿí íÿ èíòåðåñíè àðâàäñàí?! — Áóðàõàúàãñàí ìÿíè è÷ÿðè. Ìèëèñèîíåð þçöíÿ ÷àé äÿìëÿéèðäè. ãàéíàéûá. ñîéóãäóð. îíäà íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áóðàíûí áþéöéöéíÿí èøèì âàð! — Øèïéîí òóòìóñàí? — Íÿ? — Ùå÷ íÿ. — Áÿñ. ñîíðà ÷åøìÿéèíè ýþçöíäÿí àëíûíà ãàëäûðûá ëàï äèããÿòëÿ áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. äåéèðÿì? Èúàçÿí? — Éîõ. Õàíûì õàëà öøöìöðäö.. ñîíðà éåíÿ áàøûíû àøàüû ñàëûá æóðíàëû îõóìàã èñòÿäè. ÿëè èëÿ ÷àéäàíû éîõëàäû. éîõñà éîõ. ñîíðà äåäè: — Ýèð è÷ÿðè. èïäÿí òîõóíìàìûøäû. ñîíðà Õàíûì õàëà éåíÿ ýÿëèá êþøêöí ãàïûñûíû à÷äû: — Ñÿí ìÿíè è÷ÿðè áóðàõìàéàúàãñàí. — Ìèëèñèîíåð åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿêè ÷àéäàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áàõäû êè..

. Ãàð êÿñìèøäè.. 432 . — ñÿí íÿ íàèâíè àäàìñàí?. — Ñÿí äÿ ãàë áó õîñìàíäà! — Õàíûì õàëà êþøêöí ãàïûñûíû àðäûíúà ÷ûðïûá éåíÿ äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû âÿ éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. õîø ýÿëäèí!. Êöëÿê ýåò-ýåäÿ áÿðêèéèðäè âÿ ãàð òÿçÿäÿí éàüìàüà áàøëàìûøäû. — Ñÿíÿ áîðúó ãàëìàéûá! Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè âÿ ãàïûñûíû áàüëàäû. ýÿëèá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû: — Áóðàäà äóðìàãäàí íÿ ÷ûõàúàã. àììà ñîéóã êöëÿê áàøëàìûøäû. — äåäè. ÷àüûðàðëàð ñÿíè. — Î êèìäè åëÿ? — Äåæóðíóäó äÿ. èñòÿäèéèíÿ ÿðèçÿ èëÿ éàç. Áàõàðëàð ÿðèçÿíÿ. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ áó äÿôÿ öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê áèð ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. Ìèëèñèîíåð: — Àõ÷è.— Âàõ! Ëàï âàúèá èøäèð? — Ùÿ.. — Ìÿíÿ áóðàíûí áþéöéö ëàçûìäûð. àõ÷è. áàáàìûí ñÿíèí áàáàíà áîðúó âàð? Ýåò. áó âàõò Õàíûì õàëà äà áèð çÿíý ñÿñè åøèòäè.. ñîíðà êþøêöíÿ ãàéûòìàäû. Õåéëè ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Ìèëèñèîíåð ÿëèíè ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè òåëåôîí àïàðàòûíà óçàòäû: — Ãîé áèð äåæóðíóéà çÿíý åëÿéèì. êö÷ÿ èëÿ ñöðÿòëÿ þòöá-ýåòäè. Ýåò åâÿ. Ìèëèñèîíåð ÷àé è÷èðäè. ýåò. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû áàüëàäû. àõ÷è? Íèéÿ ýåòìèðñÿí? — Ñÿíèí èøèí äåéèë! — Âàõ! Ñÿíèíëÿ áèð åâäÿ éàøàéàíëàð ýþð íÿ ÷ÿêèð!. ñÿí ìÿíè äÿëè åëÿéÿúÿêñÿí? Íÿ äàâà ñàëûðñàí áóðàäà? Ùà. Áóðàäà äóðóá îíó ýþçëÿéèðñÿí? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. Áó áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿêè î òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð åëÿ-åëÿúÿ òÿðïÿíìÿç èäè âÿ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêöí î áàëàúà ïÿíúÿðÿñè áó áèíàäà éåýàíÿ ïÿðäÿñèç ïÿíúÿðÿ èäè.. àé êèøè! Áàøà äöøìÿäèí ñÿí? — Àðà. áèðäÿí ÿëèíäÿêè ñòÿêàíû éàðûì÷ûã ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó. åâèíÿ.

éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. — Àðà. ùå÷ îëìàñà. Áó âàõò éåíÿ äÿ áèð íÿôÿð êþøêöí è÷ÿðè ãàïûñûíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. áó íÿòÿð àäàìäû?. àììà åëÿ áèë êè. ãàïûíû áàüëàäû. êëéàíóñ!. éÿíè êè. Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòöá êþøêÿ ñàðû ýåòäè. ìàøûí è÷ÿðè ýèðäè. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû áàüëàäû.. áó àäàì éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. Ìèëèñèîíåð äåäè: — Ìÿçùÿá ùàããû.. ôèêðèíè òîïëàéûá ùÿìèøÿêè êèìè. ÷öíêè î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð Õàíûì õàëàéà áàõàáàõà éàâàøúà áàøûíû òÿðïÿòäè âÿ Õàíûì õàëà äà î ñààò áàøà äöøäö êè. áèð ñþç äåìÿäè. áåëÿ äÿ àðâàä îëàð? Áóíóí äèëè çÿùðèìàðäûð. Ãàð áÿðêèéÿíäÿ âÿ êöëÿê äÿ ëàï øèääÿòëÿíìÿéÿ áàøëàéàíäà ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ Õàíûì õàëàäàí þòðö êþøêäÿí ÷ûõäû: — Àõ÷è. ÿìÿëëè-áàøëû ÷àé äà è÷ÿ áèëìèðäè. Àðà. îòóðäó âÿ éÿãèí þçöíÿ ñþç âåðäè êè. Õàíûì õàëàéà òÿðÿô äþíäö: — Ýÿë áèð ñòÿêàí èñòè ÷àé è÷. Áöòöí ýöíîðòà áåëÿúÿ êå÷äè. áó àðâàäûí ýåò-ýåäÿ øèääÿòëÿíÿí ÷îâüóí è÷èíäÿ áåëÿúÿ ñààòëàðëà î äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíûá äóðìàñû îíäàí ÷îõ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè íàðàùàò åäèðäè. Áóíäàí ñîíðà ùÿð äÿôÿ áèíàäàí áèð àäàì ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. áèð äÿ áó àðâàäà òÿðÿô áàõìàéàúàã.Áàéàã ùÿéÿòäÿí ÷ûõìûø öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê ìàøûí ýåðè ãàéûòäû. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíû à÷äû. éåíÿ òåç-òåç êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. «Îãîíéîê» æóðíàëûíûí êþùíÿ íþìðÿëÿðèíè îõóéà áèëìèðäè. äîíäóí àõû! Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ýåò. áàøûíäà ãàðàýöë äÿðèäÿí õÿç ïàïàã âàð èäè âÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí äèããÿòëÿ áó àäàìà áàõûá èòè àääûìëàðëà îíà éàõûíëàøäû. éåíÿ Õàíûì õàëà áóðàíûí èø÷èëÿðèíÿ éàõûíëàø4-28 433 .. áèð äÿíÿ äÿ âûãîâîð! Áó äÿôÿ Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè: — ×îõ áþéöê âÿçèôÿí âàð! Ùåéô!. áèð ëîõìà ÷þðÿê éå äà!.. Ìèëèñèîíåð: — Áàõ! — äåäè. àé òÿðñ ìóñóðìàí. åâäÿí ýÿòèðäèéè êîëáàñà÷þðÿéè äÿ éåéÿ áèëìèðäè. àììà êþøêöí ãàïûñû àüçûíäà àéàã ñàõëàäû. ñÿíèí öñòöíäÿí ìÿíè èøäÿí ÷ûõàðäàúàãëàð. éîõ. áó àäàìûí ÿéíèíäÿ ãàðà ïàëòî. Ìèëèñèîíåð äåéèíÿ-äåéèíÿ êþøêÿ ãàéûòäû. àììà àüçûíû à÷ûá áèð ñþç äåìÿäè.

äöç äàéàíìûøäû âÿ ñàü ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ èäè. áó äÿôÿêè çÿíý ñÿñè õóñóñè ñÿñëÿíäè. ñÿí èñòÿéÿí àäàì äåéèë áó. ìàøûíëàðà éîõ.ìàã èñòÿéÿíäÿ éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. àììà ãàðûí î éöíýöë õûøûëòûñû ùå÷ ìÿòëÿáÿ äÿõëè îëìàäàí. Éóí øàëûí öñòöíÿ äöøìöø ãàð äîíóá ãàëàãëàíìûøäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿð äÿôÿ áàøûíû òÿðïÿäÿíäÿ øàëûí öñòöíÿ éûüûëìûø ãàð õûøûëäàéûðäû. ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. çÿíý ñÿñè ýÿëèðäè âÿ ìèëèñèîíåð úÿëä êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷ûðäû. Î áþéöê áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàâàø-éàâàø ãàðëà þðòöëöðäö âÿ òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äàùà ýþðöíìöðäö. ùå÷ áèð ñÿáÿá îëìàäàí áèðäÿí-áèðÿ óøàãëûã èëëÿðèíè àðâàäûí éàäûíà ñàëäû. Õàíûì õàëà ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Õàíûì õàëàéà åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëà äà áó àäàìëàðäàí ùå÷ áèðèíÿ éàõûíëàøìûðäû. ìèëèñèîíåðÿ áàõûðäû. òÿëÿñèê êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ éàëíûç Õàíûì õàëàíûí ùèññ åëÿäèéè áèð òÿðçäÿ áàøûíû òÿðïÿäèá òÿñäèã åòäè: ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè àäàì èäè. ãàðà «åìàäèí»ëÿð ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ýåäèðäè âÿ Õàíûì õàëà äàùà áó áèíàäàí ÷ûõàí àäàìëàðà. Ñöðöúö éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéÿí ìàøûíû áèð àíëûã ñàõëàäû âÿ àðõàäà îòóðìóø î êþê àäàì þçö ãàïûíû à÷äû: 434 . éàõûíëàøìà. è÷ÿðè ýþðöíñöí. àíàñûíûí ñèôÿòèíè ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðäè. þçöíö äàùà àðòûã éûüûøäûðäû. Ìèëèñèîíåð þçöíö ñèì êèìè òàðûì ÷ÿêèá. î ãàðàíëûã ãûø àõøàìûíûí ýþçö èäè. Î áèíàíûí è÷èíäÿí ýåò-ýåäÿ äàùà ÷îõ àäàì ÷ûõûðäû. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð êþøêäÿí ÷ûõûá î áàëàúà ïÿíúÿðÿíè òÿìèçëÿéèðäè êè. ãÿôèëäÿí àòàñûíûí. ãàð øöøÿíè òóòìàñûí. áóíäàí ñÿíÿ áèð êþìÿê îëìàç. î áèðè çÿíýëÿðÿ îõøàìàäû âÿ ìèëèñèîíåð äÿ åëÿ áèë êè. òÿêúÿ ýþçëÿéèðäè. êþøêöí èøûüû éàíìûøäû âÿ î áàëàúà ïÿíúÿðÿ åëÿ áèë êè. éÿíè êè. Àõøàì äöøöðäö âÿ èíäè äàùà êö÷ÿëÿðè áöðöìöø ãàð î àõøàì è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðûðäû. Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. ñîíðà ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ êþê áèð êèøè îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ýÿëèá ìàøûíûí àðõà ãàïûñûíû äàðòûøäûðàíäà áó àäàì òÿÿúúöá äîëó ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû. ùÿðäÿí äÿ Àáóçÿðèí âÿðÿìäÿí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòè Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè. ãàð øöøÿëÿðè òàìàì þðòìöøäö.

Áöòöí ýåúÿíè ãàð éàüäû. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿéÿ. — Àðà. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè. — Ýþðñÿëÿð ñÿíè.. áèëëàõ. ñîíðà òÿëÿñèê Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäû: — Ýåò áóðäàí. Áàêûéà øàõòà äöøäö. áóíäàí ãàí èéè ýÿëèð! Àðà. àììà ñîéóã äà ùèññ åëÿìèðäè. áóíóí õàòàñû ìÿíèì áàøûìäà ÷àòëàéàúàã. Ùÿìèí ãûø ýöíöíöí ñÿùÿðè ìèëèñèîíåð þç ñîéóã êþøêöíäÿ îòóðóá ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. áåëÿ îëàúàã. Ìèëèñèîíåðèí ãàíû ãàðà èäè. äöíÿí àõøàì ìàøûíûí ãàáàüûíû êÿñÿí àðâàä éåíÿ ýÿëèá. äîëóäó. åùòèéàòëà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. ýåðè äþíäö âÿ àç ãàëà òîïóüàúàí ãàðà áàòà-áàòà î áèíàíûí éàíûíäàí óçàãëàøäû. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè âÿ äàéàíäûüû éåðäÿí äÿ òÿðïÿíìÿäè. àììà ìèëèñèîíåð áèð ìöääÿò ùÿìèí àðâàäà áàõäû. Ìèëèñèîíåð åëÿ-åëÿúÿ òàðûì äàéàíìûøäû. — Ñîíðà 435 . ñîíðà áó àðâàäûí âÿ þç áÿõòèíèí ãàðàñûíà äåéèíÿ-äåéèíÿ ùå÷ ùàðà çÿíý åëÿìÿäè. áèð øåé åëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. ìÿçùÿá ùàããû. éàõøû îëìàç. Î ãàðà ìàøûí óçàãëàøûá ýþçäÿí èòäè. — äåäè. Ìèëèñèîíåðè ñÿùÿð-ñÿùÿð ÷àüûðûá éàõøûúà äàíëàìûøäûëàð âÿ èíäè òåëåôîíëà íþâáÿò÷èéÿ õÿáÿð âåðìÿëè èäè êè. ñîíðà úèáèíäÿí éåêÿ áèð äÿñìàë ÷ûõàðûá ÷åøìÿéèíèí øöøÿëÿðèíè ñèëìÿéÿ áàøëàäû âÿ áó äÿì êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí éåíÿ äÿ äÿìèð äàðâàçà èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø Õàíûì õàëàíû ýþðäö. éîõñà éîõ. äóðóá êþøêäÿí áàéûðà ÷ûõäû.— Íÿäè? Íÿ îëóá? — Ñèçèíëÿ èøèì âàð! Êþê êèøè éåíÿ äÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû: — Áó êèìäèð áåëÿ? Ìèëèñèîíåð áÿäÿíèíè äàùà äà òàðûì ÷ÿêäè: — Áèëìèðÿì! Êþê êèøè ãûøãûðäû: — Áÿñ. ñÿí íÿ áèëèðñÿí? — Âèíîâàò! Ñîíðà êþê êèøè ñöðöúöéÿ ÿìð åòäè: — Ñöð! Ìàøûí éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ áöòöí áóíëàð î ãÿäÿð ñöðÿòëÿ îëäó êè. ãîéäó åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ. âàëëàõ. ÷àéäàíûí ñóéóíó éîõëàäû êè. ñîíðà Õàíûì õàëàéà áàõäû.. àéàãëàðûíû ùèññ åëÿìèðäè. áèð ìöääÿò óçàãëàøûá ýåäÿí î ìàøûíûí àðäûíúà áàõäû.

.. þç èøèíäÿ îë. ãàð òóòìóø î ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí èøûãëàð äà ñþíäö. — Áó.. íÿ äÿ ýåòäè. Ìèëèñèîíåð: — Àðà. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìèëèñèîíåð åéíè åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõûá þç ñîéóã êþøêöíÿ ãàéûòäû. àõ÷è. Äîüðóñó. Éàõ÷û àäàìñàí. Õàíûì õàëà î ýöíö áèðèíúè äÿôÿ àüçûíû à÷ûá ñþç äåäè: — Áèðäÿí ýÿëäè?. íÿ äÿ ýåòäè. — Ùà èíäè ìÿí áóðäà éûõûëûá þëÿ áèëÿðÿì. íÿ îëñóí? — Ñîíðà áó èêè ýöíäÿ íå÷ÿíúè äÿôÿ áó àðâàäà äåéèëÿí ñþçëÿðèí ÿùÿìèééÿòñèçëèéèíÿ ÿìèí îëóá øèíåëèíèí úèáèíäÿí áèð ïàð÷à ÷þðÿê ÷ûõàðòäû: — Àëà.. àé òÿðñ àðâàä! Õàíûì õàëà: — ×îõ ñàü îë. — Îíñóç äà ýÿëìÿéèá.. ìèëèñèîíåð äÿ éåðèíè áàøãàñûíà òÿùâèë âåðäè. Àðà.ìèëèñèîíåð áèð àç éóìøàã ñÿñëÿ: — Ýåò åâÿ. — Ýåò þçöí ÷þðÿéèíè éå... ùÿìèí áèíà áîøàëàíàúàí áóðäà äàéàíäû. àõ÷è. íóø îëñóí. àììà Ìóõòàð ùÿìèøÿêè êèìè. ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿ. Ìèëèñèîíåð äàùà áèð ñþç äåìÿäè. éÿíè ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. Áèð äÿôÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí ãàðà «åìàäèí»äÿ Ìóõòàðû ýþðäö. — äåäè.. — äåäè. àììà ýþçëÿäèéè ìàøûí éåíÿ äÿ íÿ ýÿëäè. — Óøàãëàðûìûí úàíûíà àíä îëñóí êè. ýÿëìÿéèá. Áþéöê èúëàñ âàð. áèíàäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû ÷ûõûá ýåòäè.. Î ãàðëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëà ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè î áþéöê áèíàíûí äÿìèð äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êöíúöíäÿ äàéàíäû âÿ ùÿìèí ýöí ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ åëÿúÿ åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõà-áàõà Õàíûì õàëàíûí éàíûíà ýÿëäè: — Àé àðâàä. Àõøàì äöøäö. úèääè îòóðóá äöç ãàáàüà áàõûðäû âÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êÿíàðûíäà 436 . àììà Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè ìàøûí íÿ ýÿëäè. Èêè ýöí áþéöê èúëàñ îëàúàã. î äà îðäà îëàúàã. éå áóíó ùå÷ îëìàñà. èêè ýöí îðäà îëàúàã. ñÿí ìÿíèì ñþçöìÿ èíàíìûðñàí?. áèðäÿí ùÿð øåé îëà áèëÿð! — äåäè. Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ýåúÿ äöøÿíÿ êèìè. î äåéÿí ñþç èäè êè. áóðäà éîõäóð. Ö÷öíúö ýöí äÿ áåëÿ êå÷äè. ÿëáÿòòÿ.. ÷þðÿéè úèáèíÿ ãîéäó âÿ êþøêöíÿ òÿðÿô ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà àðõàäàí äåäè: — Ñÿíäÿí ìÿí ÷îõ ðàçûéàì. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðè î ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýöíö ùÿéàòäà äöíéàíûí ùÿð öçöíö ýþðìöø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè êþâðÿëòäè. èøÿ ýÿëìÿéÿúÿê. ñÿíèí åâèí éîõäóð? — äåäè.

î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí äÿ àðòûã îëñóí. ùàìû áèëèðäè êè Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ùàðàñà ÷ûõûá ýåäèð. ãà÷à-ãà÷à äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Éåíÿ äÿ áöòöí ýöíö ãàð éàüäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿðäÿíáèð ãàëûí éóí øàëûíû ÷ûðïà-÷ûðïà àõøàìà ãÿäÿð ýþçëÿäè... õåéëè ñîíðà Õàíûì õàëà ïèéàäà ýÿëèðäè âÿ ìÿùÿëëÿäÿ Õàíûì õàëàäàí äà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäó. èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿäè. — Áó íÿäèð áåëÿ? Éåíÿ íÿ èñòÿéèðñÿí? — Ñÿíÿ ñþçöì âàð! — Íÿ ñþçöí? 437 . î òåëåôîí àïàðàòûíäàí äà. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ úàìààòû êèìè. àììà êþê êèøè: — Ëàçûì äåéèë. åëÿ áèë úàíëû äåéèëäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ áàøûíû éöíýöëúÿ òÿðïÿòäè. àììà ìÿùç ùàðà ýåòäèéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ßáäöëÿëè èñÿ ýÿëèá ÷ûõìûðäû. — Ñîíðà ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. òàíûäû. ùèðñëÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ÿëáÿòòÿ. áèð òàõòà ïàð÷àñû èäè. Áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. Ùÿìèí êþê êèøè áèðèíúè ýöí îëäóüó êèìè. áèíà éåíÿ äÿ áîøàëìàüà áàøëàäû. òÿêúÿ áóðàñû ùàìû ö÷öí à÷ûã-àøêàð àéäûí èäè êè. íÿôÿñ àëìûðäû. ãàð òóòìóø ïÿíúÿðÿëÿðäÿ òöíä-ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí âÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí èøûãëàð áèð-áèð ñþíäö âÿ íÿùàéÿò. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà ýåòäèéè î éåðÿ ßáäöëÿëèíèí èøè ö÷öí ýåäèð. Ìÿùÿëëÿäÿ ãàðà «åìàäèí» éåíÿ äÿ ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíûðäû. Ñöðöúö ìàøûíäàí äöøìÿê èñòÿäè. ÷îõ èñòÿéèðäè êè.äàéàíûá ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí çÿíäëÿ áàõàí Õàíûì õàëàíû ýþðìÿäè. Ìèëèñèîíåð òÿëÿñèê àéàüà ãàëõäû. Õàíûì õàëà áàøà äöøäö êè.. Äþðäöíúö ýöí Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí áèíàíûí äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç äàéàíàíäà ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëà î ãàðà «åìàäèí»äÿí äÿ.. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ î ãàðà ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ýÿëèá äöç ìàøûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. — äåäè. Õàíûì õàëà î çÿíýè åøèòäè. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá åâÿ ýåäèðäè âÿ ùå÷ êèì Ìóõòàðà ùå÷ íÿ äåìèðäè. ýþçëÿäèéè ìàøûí ùÿéÿòäÿäèð. Õàíûì õàëàéà áàõäû. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. ìèëèñèîíåð þçöíö åëÿ òàðûì ÷ÿêèá ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ äàéàíìûøäû êè.

öñòöíÿ ìàøûí èøûüû äöøìöø àðâàäûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. øèêàéÿòèí? Áó íÿ áèàáûð÷ûëûãäûð áåëÿ? — Ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì!. äöíéàíûí áþéöê-áþéöê äàâàëàðûí438 . ñîéóãäàíìû ýþìýþé ýþéÿðìèø ñèôÿòèíÿ áàõäû. Ùÿìèí ýåúÿ áèç äÿ êö÷ÿäÿ áÿñ äåéÿíÿ ãÿäÿð ãàðòîïó îéíàäûã. ñîíðà øàëûíû ÷ûðïäû âÿ î êþê êèøèíèí àðäûíúà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà äàõèë îëäó.. Àüàùöñåéí ÿìèéëÿ. àç ãàëà äèçÿúÿí ãàðà áàòìûø àéàãëàðûíà áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Áöòöí ýöíö ìÿíè ýþçëÿéèðñÿí áóðàäà? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ßçèçàüà ÿìèéëÿ áèð éåðäÿ ßëèàááàñ êèøè þçö Õàíûì õàëàýèëÿ ýÿëäè. ãîøóíëàðûí áèð-áèðè èëÿ âóðóøóíäàí. ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè Áàëàêÿðèìèí õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ äàíûøäûüû î óçàã âÿ ñåùðëè ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñäûã âÿ åëÿ áèë êè. ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè ìàøûíûí êàïîòóíäàí ÷ÿêäè. àé àðâàä. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè áèð áàéðàì ýÿëìèøäè. ùÿéÿúàíäàíìû.— Øèêàéÿòèì âàð! — Êèìäÿíäèð. Êþê êèøè ìèëèñèîíåðÿ: — Áóðàõ áóíó è÷ÿðè! — äåäè âÿ úÿëä àääûìëàðëà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà ãàéûòäû.... ñîíðà Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà òîíãàë ãàëàéûá Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. — Äåäèì êè. ýÿëèá åâÿ âÿ ùÿìèí ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýåúÿñè Ùÿñÿíàüà ÿìèéëÿ.. óçóí ãàò-ãàò òóìàíûíà. ßáäöëÿëèíè áóðàõûáëàð. ÿëè ãóëàüûíûí äèáèíäÿ î úöð òàðûì äàéàíìûø ìèëèñèîíåðè áèð-èêè äÿôÿ éåðèíäÿ éûðüàëàòäû. . Áàëàêÿðèì ùÿìèí ýåúÿ àäàìëàðûí áèð-áèðè èëÿ ñàâàøûíäàí. ùå÷ êèì áèçè åâÿ ÷àüûðìàäû âÿ áèç äÿ äîéóíúà òîíãàëûí ãûðàüûíäà îòóðäóã. ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿíäèð! Àäàì äþéöëñÿí ñÿí áÿéÿì? Èíñàí äþéöëñÿí? Äöíéàíû åëÿ áó ìàøûíëà òóòóá ýåäÿúÿêñÿí? — Õàíûì õàëà èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿéèá äàéàíìûøäû âÿ éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè.. Áèð äÿ ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿí! — Íÿ? — Êþê êèøè ùåéðÿòëÿ áàøûíû ãàáàüà óçàòäû. ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. — Íÿ äåäèí? Åëÿ áèë êè. ãàð äöøöá äîíìóø øàëûíà.Î ýåúÿ ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð. ùèðñäÿíìè.. Ìÿùÿëëÿéÿ õÿáÿð éàéûëäû êè. Êþê êèøè áÿäÿíèíÿ éàðàøìàéàí áèð úÿëäëèêëÿ ìàøûíäàí äöøäö âÿ ýÿëèá Õàíûì õàëàéëà öçáÿöç äàéàíäû. ßáäöëÿëè èëÿ ýþðöøöá õîøýÿëäèí åëÿäè. áèð êöëÿê ÿñäè.

òàõòà ïèëëÿêÿíèí öñòöíäÿ äàéàíäû âÿ î çàìàí ìÿí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ áèð àäàìûí áàøãà áèð àäàìûí íÿçÿðëÿðè àëòûíäà. áèð äÿ êè. Ìóõòàð äà ìÿíèì àðäûìúà ýÿëäè. þçö äÿ òàìàì ñþçñöç-ñþùáÿòñèç. ßëáÿòòÿ. ñîíðà îíóí áàëàúà ãóëàãëàðûíà áàõäûì âÿ íÿäÿíñÿ. Àíàì ÿëèíÿ áåë àëûá ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíû ãàðäàí òÿìèçëÿéèðäè âÿ Ìóõòàð è÷ÿðè ýèðèá ñàëàì âåðäè. Î ýþçÿë ãûø ýåúÿñèíèí ñÿùÿðè. ñàëàìûíû èñÿ àëìàäû. ýöíîðòàéà éàõûí êö÷ÿíèí àøàüûñûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö âÿ ùàìû áóíà òÿÿúúöá åòäè. — Ýþñòÿð ýþðöì ùàðàäà îëóðëàð?. Ìóõòàð éåíÿ ìÿíÿ áàõäû: — Ùàðàäà îëóð î? Ìÿí áàøûìûí èøàðÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíè ýþñòÿðäèì âÿ Ìóõòàð úÿëä òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè ãàëõìàã èñòÿäè. áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ìÿí äÿ ãà÷à-ãà÷à äàëàíûìûçûí ãàáàüûíà ýÿëäèì. ùÿ. Àü Äÿâÿíèí àäàì êèìè äèë à÷ûá äàíûøìàüûíäàí äåäè.. Ìóõòàð äà Õàíûì õàëàíû ýþðäö. ÿëáÿòòÿ. àíàì òÿÿúúöáëÿ Ìóõòàðà áàõäû. áó äÿôÿ î ãàðà «åìàäèí» Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíìàäû. ùÿ. àììà ýþðäöì êè. î âàõò ùå÷ áèðèìèçèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. Ìóõòàð ñîðóøäó: — Îíëàð äà áóðàäà îëóð? Ìÿí. ìÿíèì Ìóõòàðà éàçûüûì ýÿëäè. ñîíðà ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Ñÿí áóðäà îëóðñàí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð âÿ éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿòäèì êè. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá äàëàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû. — äåäè. àììà áó âàõò Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû âÿ ùÿéÿòÿ áîéëàíäû. äöíéàíûí ÿí áþéöê äàâàñû ïóñãóäà äàéàíûá áèçè ýþçëÿéèð âÿ ëàï àç âàõò êå÷ÿúÿê. Ìóõòàð òÿëÿñèê: — Ýÿë. Ìóõòàð ÷îõ òÿëÿñèð âÿ áóðàñû äà ìÿíèì ö÷öí òàìàì àéäûí èäè êè. éÿíè êè. Áàëàêÿðèì. äàëàíà à÷ûëàí ãàïûëàðà áàõäû.. êèøè òÿêúÿ áèç îëàúàüûã. ãàáàüà äöøöá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäèì. ÷öíêè Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è éàëíûç ñÿùÿðëÿð Ìóõòàð èøÿ ýåäÿíäÿ âÿ àõøàìëàð èøäÿí ãàéûäàíäà ýþðöíÿðäè. î ñààò áàøà äöøäöì êè. Ìóõòàðûí áåëÿúÿ òÿëÿñìÿéè Õàíûì õàëàíûí ýöúöíäÿíäèð. éàâàø439 . Ìÿí ÿââÿëúÿ Õàíûì õàëàýèëèí ùàðàäà éàøàäûüûíû Ìóõòàðà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäèì.äàí-äàëàøëàðûíäàí ñþéëÿäè.. äöíéàíûí î ÿí áþéöê äàâàñû áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ êèøè ãîéìàéàúàã.

ÿñëèíäÿ. ùÿéÿòèìèçÿ ùÿìèøÿêè ñàêèòëèê ÷þêäö âÿ î ñàêèòëèê è÷èíäÿ éàëíûç àíàìûí ÿëèíäÿêè áåëèí ñÿñè. éîõñà êè. îä òóòóá éàíûðäû. ÿëáÿòòÿ. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè áàüëàäû. Õàíûì õàëà áöêöá ùàçûðëàäûüû áþéöê áèð áàüëàìàíû îüëóíà âåðäè âÿ Àäèë ãîëòóüóíäàêû ùÿìèí áàüëàìà èëÿ ùÿéÿòÿ äöøöá ìÿíè ÷àüûðäû: — Ýåäÿê. òÿìèçëè440 .. éå. — äåäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. áèð äÿ àéàüûí áó ùÿéÿòÿ. ßëÿêáÿð. áó äàëàíà äÿéìÿñèí! Ìóõòàð ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. ßëÿêáÿð? Ìÿí: — ßíòèãÿäèð.éàâàø íåúÿ ãûïãûðìûçû ãûçàðäûüûíû ýþðäöì. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿ îòóðóá òÿêáàøûíà ãóòàá áèøèðèðäè âÿ òàâàäàêû èñòè ãóòàáëàðäàí áèðèíè ýþòöðóá öñòöíÿ ñóìàã ñÿïäè. ñîíðà ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñè ýÿëäè. áþéöê áèð ùÿâÿñëÿ Àäèëèí ìàøûíûíà ìèíäèì âÿ áèç øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷èá ýåäÿ-ýåäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëÿêáÿð. òÿêúÿ î ãûø ñîéóüóíóí ãûçàðòûñû äåéèëäè. — Àììà ÷ûõ ýåò. ñÿíäÿí öçð èñòÿéèì. ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íåúÿ ãóòàá ÷ûõûá. Õàíûì õàëà î ãûø ýöíö ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø Ìóõòàðû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí öñòöíäÿ ÷îõ ñàõëàìàäû: — Éàõøû. Áèðäÿí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè àðàëàéûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Ãàëõ éóõàðû. ùÿìèí ãûø ýöíö Ìóõòàðûí ñèôÿòè åëÿ áèë êè. òÿìèçëÿäèéè ãàðûí õûøûëòûñû åøèäèëèðäè. Ìÿí àüçûì éàíà-éàíà î èñòè ãóòàáû ëÿççÿòëÿ éåäèì. ñîíðà ùÿìèí ñÿñ äÿ èòäè. áàëàúà ãóëàãëàðû äà ãûïãûðìûçû ãûçàðìûøäû âÿ î áàëàúà ãóëàãëàðûí ãûçàðòûñû äà.. ßëÿêáÿð. — äåäè. ßëáÿòòÿ. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íÿ èñòÿéèðñÿí? Ìóõòàð ìÿðä-ìÿðäàíÿ äåäè: — Ìÿíÿ ÿìð åëÿéèáëÿð êè. Õàíûì õàëà áó ãóòàáû êèìèí÷öíñÿ õöñóñè áèøèðèð. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ùå÷ âàõò áåëÿ ñóàë âåðìÿçäè. èøèì âàð ñÿííÿí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àüëûüûäûð. ãàð áàñìûø øÿùÿðèí î àüëûüû. Äîüðóäàí äà ýöíîðòà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû ýÿëèá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Àäèë ìàøûíäàí äöøöá åâëÿðèíÿ ãàëõäû.

÷öíêè áó ñóàëà áàøãà áèð úàâàá òàïìàäûì. áó ïàéû ùå÷ êèìäÿí ýþòöðìÿçäèì. — Ïàéäû. î áàøãà àðâàääû!. — ãûøãûðäû. — äåäèì. àììà î àðâàä êè. ìàòàüûíû. ãàïûíû à÷äûì. óøàãëàðû ö÷öí. Àäèë ìàøûíû áþéöê áèð áèíàäàí áèð àç àðàëûäà ñàõëàäû âÿ éåêÿ äÿìèð äàðâàçàíûí éàíûíäàêû áàëàúà áèð êþøêö ìÿíÿ ýþñòÿðèá äåäè: — Ýþòöð áó ãóòàáëàðû. áèð äÿ óøàãëàðóâóçà. îðäà áèð ìèëèñèîíåð îòóðóá. — Àðà. âàð å. Ìÿí: — Ñàü îëóí. — Àíàì òàïøûðûá êè. Áèðäÿí î ëîïàáûü ìèëèñèîíåð: — Àðà. âåð îíà. ßëÿêáÿð. àïàð. — Õàíûì õàëà ãóòàá áèøèðèá ñèçÿ ýþíäÿðèá. Äå êè. — äåäèì. áöòöí ñèôÿòèíÿ áèð èøûã ýÿëäè.. àíàì ýþíäÿðèá îíóí ö÷öí. ïàéäû. Ìÿí áàüëàìàíû ýþòöðöá ìàøûíäàí äöøäöì âÿ êö÷ÿíèí ãàðûíà áàòà-áàòà ùÿìèí êþøêÿ ýåòäèì. Ñèçÿ. áó íÿ çàùìàòäû áåëÿ? Êëéàíóñ. — Àðà. èéèíäÿí áàøà äöøäöì êè. áèð äÿ ìèçèí öñòöíäÿêè î ñÿëèãÿëè áàüëàìàéà áàõäû: — Ùà-à? Ìÿí: — Ùÿ. åëè. àïàðàã áó ïàéû âåðÿê.éèäèð. Àäèë Õàíûì õàëàíûí âåðäèéè î áàüëàìàíû ìÿíèì éàíûìà ãîéìóøäó âÿ ìÿí ùÿìèí áàüëàìàíûí èñòèñèíäÿí. òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. áó éàä êö÷ÿëÿðÿ êå÷èá âÿ áó éàä êö÷ÿëÿðè ìÿíèì÷öí äîüìàëàøäûðûá. áó íÿäè áåëÿ? — ñîðóøäó. — Î àðâàäà ìÿíäÿí ÷îõëó-÷îõëó 441 . ìÿçùÿá ùàããû. ÷îõ ñàü îëñóí! Àðà. — Àðà. ìàòàüûíû? — Õàíûì õàëàäû äÿ... è÷ÿðèäÿ ëîïà áûüëû áèð ìèëèñèîíåð îòóðìóøäó âÿ ÿëëÿðèíè éàíûíäàêû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòóá ãûçûíûðäû. ãóòàáäûð. Ìÿí ÿëèìäÿêè áàüëàìàíû îíóí ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí (Ãîúàíûí éàçû ìèçè êèìè áèð ìèç èäè) öñòöíÿ ãîéäóì. Ìèëèñèîíåð éåíÿ òÿÿúúöáëÿ áèð ìÿíÿ. — äåéèá êþøêäÿí ÷ûõäûì âÿ î ìèëèñèîíåð äÿ àéàüà ãàëõûá ìÿíèì àðäûìúà êþøêäÿí ÷ûõäû. éîõñà î ùÿìèí àðâàääû? — ñîðóøäó âÿ åëÿ áèë êè. — äåäèì. — Õàíûì õàëà êèìäè. — Ùàðà ýåäèðèê? — ñîðóøäóì.

èêè äÿôÿ àòàì ìÿíè äÿ þçö èëÿ ñÿôÿðÿ ýþòöðöðäö. èëäÿ áèð äÿôÿ-èêè äÿôÿ àòàìëà ñÿôÿðÿ ÷ûõûðäûì (î ñÿôÿðëÿð íèñáÿòÿí éàõûí ñÿôÿðëÿð îëóðäó: Ìàùà÷ãàëàéà. åâÿ ýèðÿíäÿ ýþðäöê.. ãîðõóëó áèð øåé éîõ èäè. Àðàç ÷àéûíäàí áó òÿðÿôäÿ àòàìûí ìÿíäÿí âÿ àíàìäàí áàøãà ùå÷ êèìè éîõ èäè. Ùÿìèí ýöíöí àõøàìû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Àíàì éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ äåäè: — Éàçûã Êöáðà. àíàì äà ñàü-ñàëàìàò ýþçöíöí ãàáàüûíäàéäûãñà. 442 . Ìóõòàðûí âÿçèôÿñèíè àøàüû ñàëûáëàð. Âàõ!. äåìÿëè. Ìóõòàðûí àðâàäû. ùÿðýàù ìÿí äÿ. Àòàì úèääèëÿøäè âÿ: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí. äöíÿí ðÿùìÿòÿ ýåòäè. ÷öíêè. áÿõòÿâÿðëèê äåéèëÿí áèð øåé âàð èäèñÿ — î èäè. î óçàã ñòàíñèéàëàðäà òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðû ýþðìÿê. àììà ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Ìóõòàðû èøÿ àïàðìàã ö÷öí éåíÿ äÿ ãàðà áèð «åìàäèí» ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. XIII Èëäÿ áèð äÿôÿ. Àòàì: — Íÿ îëóá? — ñîðóøäó âÿ ýöëöìñÿäè. ãàòàð äàéàíàíäà àòàìëà áèðëèêäÿ òàíûíìàç-áèëèíìÿç î óçàã ñòàíñèéàëàðäà âàãîíäàí äöøìÿê. àüëàìàãäàí àíàìûí ýþçëÿðè ãûçàðûá. ýþçÿë èäè âÿ îíó òÿê ãîéóá ýåòìÿê äöçýöí äåéèëäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. àòàìëà áèðëèêäÿ âàãîíó òÿìèçëÿìÿê. âàãîíäà éîë ýåòìÿê. ùÿð éåðäÿí áèð àçóãÿ àëûá î ùÿñèð çÿíáèëè äîëäóðìàã ìÿíèì ö÷öí äöíéàäà õîøáÿõòëèê. áóíà ýþðÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè. àíàì åâäÿ òÿê ãàëñûí. ùÿð ùàëäà. — äåäè. àììà àíàì úàâàí èäè. ëàï óçàüû Ðîñòîâà ýåäèá ãàéûäûðäûã) âÿ áèð äÿôÿ ñöáù òåçäÿí ùÿìèí ñÿôÿðëÿðäÿí áèðèíäÿí Áàêûéà ãàéûòäûã. î ãàðà «åìàäèí» ýþðöíìÿäè âÿ Ìóõòàðûí áåëÿúÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëìÿéè áèçèì ùàìûìûçà ãÿðèáÿ ýþðöíöðäö. éàõóä Ìèíâîäà. áèçèì÷öí äàðûõñûí.. áóíà ýþðÿ äÿ âÿçèôÿñèíè òÿçÿäÿí áþéöäöáëÿð. èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëäè. ÷öíêè èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýÿëìèøäè âÿ áó ìèíâàë èëÿ Ìóõòàð õåéëè ìöääÿò åâäÿí èøÿ. àììà. ùÿì ýÿçèðäèì. ìÿí ùå÷ î úöðÿñè êèøè ýþðìÿìèøÿì!..ñàëàì äå! Èøè äöçÿëäè äÿ îíóí éàãèí?! Àðà. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ùÿì äÿ âàãîíäà àòàìà êþìÿê åëÿéèðäèì âÿ ìÿí î ñÿôÿðëÿðè äöíéàäà ùÿð øåéäÿí àðòûã õîøëàéûðäûì. ýóéà Ìóõòàð éàõøû èø÷èäèð. ìÿçùÿá ùàããû..

î ñàõñû äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿð áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. àììà. äîüðóäàí äà áåëÿ îëìóøäó. áàøãà øÿùÿðëÿðäÿ. XIV Î áèðè îòàãäàí ðîéàëûí ñÿñè ýÿëèð: ãûçûì Áàõûí ïðåëöäëÿðèíè ÷à- Áàõûí ïðåëöäëÿðè ùÿìèøÿëèêäèð. áèëìèðÿì.. áèð äÿ êè. åëÿ áèë ãàïãàðà íàçèê èïÿê ñàïëàðäàí äöçÿëòìèøäèí.. î èñòè ïåðàøêèëÿðäÿí éåìÿäèê. ñààòñàç àëÿòëÿðè ýþðÿíäÿ Ýöëàüà î ñààò éàäûìà äöøöð..Êöáðà õàëàýèëèí åéâàíûíäàêû ñàõñû äèá÷ÿêëÿð. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàé÷ûí äàðûõûðäû âÿ ìÿíèì Êöáðà õàëàéà äà. Ìóõòàð äèíÿ äöøìÿíäèð âÿ öìóìèééÿòëÿ. áó ýöí îíëàðû ìÿíèì ãûçûì ÷àëûð. ñîíðà ìöùàðèáÿ áàøëàäû âÿ áèç áèð äàùà Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î äàäëû. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. Ùå÷ êèìëÿðèí ìàùíûñû ÿáÿäè ñóñóð. Êöáðà õàëà þëäö. íàçèê ãàðàáûüëû áèð îüëàí èäè. Ìóõòàð òÿê ãàëäû. Ýöëàüà èíäèêè êèìè ýþçöìöí ãàáàüûíäàäûð: ùöíäöðáîéëó. Àììà Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû ùàâàëàðû áèð äÿ ùå÷ êèì åøèòìÿéÿúÿê. Ìóõòàð Êöáðà õàëàíû ìîëëàñûç äÿôí åëÿòäèðäè. Äöçäöð. î ïðåëöäëÿðè éöç èë áóíäàí ÿââÿë äÿ ÷àëûáëàð. Áó ÷îõ àúûäûð. 443 . áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿñèí. ùÿìèøÿ èíñàíëàðëà áèð éåðäÿ îëàúàã. Ýöëàüàíûí úöðáÿúöð êè÷èê àëÿòëÿðè éàõøû éàäûìäàäûð âÿ èíäè äÿ Áàêûäà. þçö äÿ áûüëàðû åëÿ èäè êè. ýóéà. ëûð. àììà Áàëàêÿðèì ùå÷ êèì èäè. Ìóõòàð êèìè áèð àäàìûí þç þëöñöíöí öñòöíÿ ìîëëà ÷àüûðìàüû àäè úàìààòà ïèñ òÿñèð åäÿð.. Áàõ íÿùÿíý èäè. ùÿð ùàëäà. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàñûç èäè. Ìóõòàð ýèçëèíúÿ Ìîëëà ßñÿäóëëàéà ïóë âåðèá Êöáðà õàëà ö÷öí éàñèí îõóòäóðóá âÿ þçöíö äÿ ãîðõóäóá êè. õàðèúäÿ ñààòñàç åìàëàòõàíàëàðû ýþðÿíäÿ. XV Àõûð âàõòëàð Ýöëàüà òåç-òåç ìÿíèì éàäûìà äöøöð. î ýöëëÿðÿ äÿ ÷îõ éàçûüûì ýÿëäè. éà îëìàìûøäû. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. éöç èë áóíäàí ñîíðà äà êèìñÿ îíëàðû ÷àëàúàã. áåëÿ áèð ñþùáÿò ýÿçèðäè. ãàðòàë äèìäèéè òÿêè èòèáóðóíëó.

Áèð äÿôÿ Íîâðóç áàéðàìû ÿðÿôÿñè èäè. Èíäè éàäûìà äöøöð êè. ýóéà. êèìäÿíñÿ ãóëàüûìà ÷àòäû êè. Áó Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿðèí áèð àðâàäû âàð èäè.. Ñîíà äà Áèëãåéèñäè. ùÿòòà ìÿùÿëëÿäÿ äåéèðäèëÿð êè.. ìöùàðèáÿäÿí áèð íå÷ÿ èë ñîíðà ùàðäàñà. åëÿ áèë áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ãàéäà-ãàíóíóíóí áó úàâàí ÿð-ÿðâàäà äÿõëè éîõ èäè. ïóë ýþòöðìÿçäè). ãàëäû Áóááó ãóøóíà. éà äà òÿçÿäÿí åâäÿí ÷ûõûá ãîë-ãîëà êèíîéà ýåäèðäèëÿð.. Ýöëàüà èëÿ Ñîíàéà ãÿäÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð ÿð-àðâàäû úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà áèð-áèðèíèí ãîëóíà ýèðèá éîë ýåòìÿìèøäè âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Áàëàêÿðèì ùÿð äÿôÿ ýþçëÿíèëìÿäÿí òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. òåàòðà äà ýåäèðëÿð. ùÿìèí Ñöëåéìàíäû. ùÿëàê îëäó âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðèíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò êå÷äè. Ýöëàüà îíà ýþðÿ áåëÿ òÿëÿñèðäè. Î êè. ãîë ñààòû èäèñÿ. Ýöëàüà äà. Áèð äÿ áèð äÿâÿãóøó âàð èäè. Áàëàêÿðèì òöòÿéè áàéàãäàí áÿðè Ýöëàüà èëÿ Ñîíà ö÷öí ÷àëûðìûø âÿ öìóìèééÿòëÿ. âàð èäè. Ñÿùÿð òåçäÿí åâäÿí áèð ÷ûõûðäûëàð. ýåúÿ-ýöíäöç àðâàäû Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èäè. î äà åëÿ Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí þçöäö. áó ìóñèãè êèìÿñÿ ùÿñð îëóíóð. Ñîíà ùàðàñà êþ÷öá ýåòäè âÿ ìÿí áèð äÿ Ñîíàíû ýþðìÿäèì. ýóéà Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè äöç äåéèëìèø. îíà ýþðÿ âàõòû àç îëóðäó êè. ìÿí áàøà äöøäöì êè. ÷îõ äà ñÿäàãÿòëè àðâàä èäè. Áàëàêÿðèì êèìèíñÿ áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèð. Ñîíà èøëÿäèéè òèêèø ôàáðèêèíÿ ýåäèðäè. äåìèøÿì ñèçÿ.Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ êèìèí åâèíäÿ ñààòû õàðàá îëñàéäû. àõøàì ãîøà òóòóí àëòûíäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûøäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèð õåéëè ìöääÿò òöòÿê ÷àëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äåäè: — Ëàï ãÿäèì âàõòëàðäà áèð Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð âàð èäè äÿ. Ýöëàüà úÿáùÿéÿ ýåòäè. áàõ. àõøàì äà èøäÿí ñîíðà éåíÿ ýþðöøöá åâÿ áèð éåðäÿ ýÿëèðäèëÿð. ãàïûëàðûíû áàüëàéûá áöòöí àõøàìû åâëÿðèíäÿ îëóðäóëàð. ãàéûäûá ýÿëèá Ýöëàüà. áó ãóøóí äà àäû Áóááó ãóøó èäè. ýóéà. àäû Áèëãåéèñ èäè. áèëèðñèç.. Ýöëàüà âàõò òàïûá þçö ýÿëÿðäè. 444 . Ýöëàüà þç åìàëàòõàíàñûíà ýåäèðäè. Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð èëÿ Áèëãåéèñèí ñèðëÿðèíè áèð-áèðëÿðèíÿ ÷àòäûðûðäû. Âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðäóüóìóç ùÿìèí àõøàì ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí áåëÿúÿ ãîë-ãîëà ýÿçìÿêëÿðèíè ãÿáóë åëÿìèøäè. àììà áó õÿáÿðèí íÿ äÿðÿúÿäÿ äöç îëäóüóíó áèëìÿäèì. êè÷èê ÷àíòàñûíû à÷ûá àëÿòëÿðèíè ÷ûõàðäàðäû. Áó Áóááó ãóøó êè. ñàü ýþçöíÿ ãàëûí øöøÿ òàõàðäû âÿ òåç äÿ ñààòû äöçÿëäèá òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåäÿðäè (ÿëáÿòòÿ.

÷öíêè ìÿùÿëëÿíèí àãñàããàëû èäè). ßëèàááàñ êèøè òÿê éàøàäûüû ö÷öí ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû îíà òåçòåç ïàé ýþíäÿðèðäèëÿð. àðàéà ïÿðòëèê äöøÿðäè. òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. — Áèëèðÿì.. Äåìèðÿì ñÿíÿ êè. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí ïàéûíû ãÿáóë åäèðäè âÿ áÿçÿí. éàòýèíÿí?! ßëèàááàñ êèøè áèçèì äàëàíäàí áèð àç àøàüûäà. XVI ßëèàááàñ êèøè ùÿðäÿí Èáàäóëëàäàí ñþç äöøÿíäÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìèäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. Éàò! — äåéèðäè. ìÿíèì äÿ Èáàäóëëàäàí çÿùëÿì ýåäèðäè. ïàéû ýåðè ãàéòàðäûüû ö÷öí. Àíàì ùèðñëÿíèðäè: — Óøàãñàí. åëÿ êè. àììà ßëèàááàñ êèøè ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí... óøàã èøèíëÿ ìÿøüóë îë äÿ!. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. àììà ßëèàááàñ êèøèäÿí èíúèìÿê îëìàçäû. îëýèíÿ Ìÿììÿäáàüûð.. öçöíö ýþðìÿäèéèì î ðÿùìÿòëèê Ùÿìèääóëëà êèøèéÿ äÿ. éà íÿ èñÿ ïèñ áèð èø ýþðÿíäÿ âÿ àíàëàðûìûçûí áèçÿ àúûüû òóòàíäà äåéèðäèëÿð: «—Âàëëàù. ùÿòòà ãàïûáèð ãîíøóëàðû Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëàíûí äà õþðÿê áèøèðèá õöñóñè ñÿëèãÿ-ñÿùìàíëà ýþíäÿðäèéè ïàéû ýåðè ãàéòàðûðäû (ÿëáÿòòÿ. àøàüûäàí éóõàðû Õàíûì õàëàíû ÷àüûðûðäû. äåéèðäè: 445 . ãîðõóðàì àõûðäà Ìÿììÿäáàüûð îëàñàí!. áó çàéû áÿëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõìûðäû. ñÿí äÿ ìÿíèì÷öí Ìÿììÿäáàüûð-çàäñàí áÿéÿì?!». áÿçÿí áèç äàëàøàíäà.. Ùÿðäÿí àíàìäàí ñîðóøóðäóì: — Ìÿììÿäáàüûð êèì îëóá? Àíàì òÿëÿñèê: — Ùå÷ êèì. áèð áàøãàñû îëñàéäû. ßëèàááàñ êèøèíèí îüëó îëóá. Éàõøû êè..Ñîíà òåç-òåç ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèð âÿ ìÿí Ñîíà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì. ßëèàááàñ êèøèíèí áó ñþçëÿðè ùÿìèøÿ ìÿíÿ òÿñèð åäèðäè. áèéàáûð åëÿ áèçè àëÿìäÿ!. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áîéëàíûðäû. âàõòûíäà êþ÷äö áó äöíéàäàí.» «—ßäÿ.. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà éàøàéûðäû âÿ ùàìû áèëèðäè êè. ùÿòòà þçö ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà áèçèì ùÿéÿòÿ ýÿëèðäè.... ßëèàááàñ êèøè éîõ..» «— Îëýèíÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ßëèàááàñ êèøèíèí õÿòðèíè ÿí ÷îõ èñòÿéÿí Õàíûì õàëàäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà õÿòðèíè ßëèàááàñ êèøè ÷îõ èñòÿéèð. ßìèíÿ õàëàéà äà éàçûüûì ýÿëèðäè..

ýþðýèíÿí êèøè íåéíèéèð?. Ñàáàùäà. ÷ÿëèêëÿ éåðèéèðäè.. ßëèàááàñ êèøèíèí àðâàäû Ùÿëèìÿ õàëà þëìöøäö âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ßëèàááàñ êèøèéÿ ãóëëóã åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. éà Ãîúàéà. åëÿúÿ äÿ áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàìààòû ÷îõ âàõò Ñàðû ùàìàìà Ùàúû Ãàñûì ùàìàìû äåéèðäèëÿð. ßëèàááàñ êèøèéÿ áàø ÷ÿêèðäèëÿð. éà Àäèëÿ. áàëãàáàã ãóòàáû áèøèð ìÿíèì÷öí. Íèñÿ õàëà Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè. éà Úÿáðàéûëà. Ùÿðäÿí ýåúÿ éàüûø éàüàíäà. òÿê èäè. àç ãàëûðäû êö÷ÿìèçäÿêè î ãîøà òóò àüàúûíû äèáèíäÿí ÷ûõàðûá ýþòöðöá 446 . ßëèàááàñ êèøèíè êÿíäÿ. áèð áàø ÷ÿê. Äåéèðäèëÿð êè. Õàíûì õàëàäàí ñàâàéû î áèðè àðâàäëàðûí ãóëëóãëàðû áîøà ÷ûõûðäû. þç éàíëàðûíà àïàðà áèëìèðäèëÿð (ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: «—Ìÿíè þëäöðìÿê èñòÿéèðñöç? Ìÿëÿñèç áèð ýöí äÿ éàøàéà áèëìÿðÿì ìÿí!. ñàü ãàëìûøäû. ãîúàëìûøäû. èêè äÿôÿ øÿùÿðÿòðàôû ãàòàðà — «åëåêòðè÷êàéà» ìèíèá ýÿëèðäèëÿð.. áèðèýöíäÿ èìêàíóí îëñà. éà ßáäöëÿëèéÿ. Âàõòèëÿ Ñàðû ùàìàì ßëèàááàñ êèøèíèí øÿõñè ÿìëàêû èìèø. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ ãûçû Íèñÿ õàëà äà àòàñûíûí òÿêúÿ Õàíûì õàëàéà ùþðìÿòèíè ãÿáóë åäèðäè. ùÿð ùàëäà. ãîúàëàíäà ïåíñèéàéà ÷ûõìûøäû âÿ éåðèíè ãàïûáèð ãîíøóñó Àüàùöñåéí ÿìèéÿ âåðìèøäè. ñèëèá-ñöïöðöðäöëÿð.. éóéóá öòöëÿìÿê÷öí ïàë-ïàëòàðûíû ýþòöðöá ÷ûõûá ýåäèðäèëÿð. Áó î äåìÿê èäè êè. ßëèàááàñ êèøè. Ñàðû ùàìàìû ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñû òèêäèðìèøäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàøëû àäàìëàðû. ßëèàááàñ êèøè Õàíûì õàëàéà ÷îõ ùþðìÿò åëÿéèð. Áàêûäà ñîâåò ùàêèìèééÿòè ãóðóëàíäàí ñîíðà èñÿ óçóí ìöääÿò ùàìàìûí ìöäèðè èøëÿìèøäè. àììà áó áàðÿäÿ (âÿ öìóìèééÿòëÿ!) êèøèíèí õàñèééÿòè òöíä èäè. íÿâÿëÿðè âàð èäè âÿ Íèñÿ õàëà äà.») âÿ ùÿôòÿäÿ áèð äÿôÿ. Áÿçÿí ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ñÿùÿð-ñÿùÿð êöëÿê ãîïóðäó. Õàíûì õàëàéà âåðèëÿí ñèôàðèøëÿðÿ äÿ ïèñ áàõìûðäû. éà õÿçðè ÿñÿíäÿ âÿ ßëèàááàñ êèøè þç åâèíäÿ òÿê îëàí Õàíûì õàëà — éà Úÿôÿðÿ. àììà. ÿðè ãÿññàá èäè. Õàíûì õàëàíû þçöíÿ ìÿùðÿì áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðêëÿ ñèôàðèøèíè âåðèð. áèøèð-äöøöð åëÿéèðäèëÿð. éà äà Àüàðÿùèìÿ äåéèðäè: — Ýåò. Õàíûì õàëàíûí ýþíäÿðäèéè ïàéà äà. Ñÿòòàð Ìÿñóì âàõòèëÿ ÷îõ áÿðê äîñò îëóáëàð âÿ î äîñòëàðäàí èíäè. áèð äÿ êè. éåêÿ óøàãëàðû.— Õàíûì. éà áÿðê ýèëÿâàð ÿñÿíäÿ. Õàíûì õàëàíûí àòàñû. àíúàã ßëèàááàñ êèøè ñàü ãàëìûøäû.. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñûíûí àäû Ùàúû Ãàñûì èìèø.. ÿðè äÿ. óøàãëàðû äà íÿ èëëàù åëÿéèðäèëÿð. éàäûìà áàëãàáàã ãóòàáû äöøöá.

— Áàëàì. — Íèéÿ. Áàøà äöøäöí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ÷öíêè öìóìèééÿòëÿ.. ñîíðà ñþçöíö äå äÿ. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. ñîíðà ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: — Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí.. áàëàì? Ñÿí Èðàíëû äåéèëñÿí? — Éîõ.. àúûãëàíûð. ßëåéêöìÿ ñàëàì. — ñîðóøóðäó. Ãîúà èíñòèòóòäà îëàíäà. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì1 ÷àòûøìûð!.. — Áÿñ. ùàðàëûñàí? — Áèçèì ìÿëÿëè! ßëèàááàñ êèøè áó äÿôÿ à÷ûã-àøêàð ýöëöðäö: — Îíäà. Ìÿí òÿçÿäÿí ñàëàì âåðèðäèì: — Ñàëàì. ßëèàááàñ êèøè ãàøëàðûíû ÷àòûðäû âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. êöëÿê áàøûìäàí àïàðìàñûí äåéÿ.. àé ßëÿêáÿð! Ýåò. éÿíè êè. Äåéèá êè. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. íåúÿñÿí? — äåéèðäèì.. Úÿáðàéûë. éàõøû êèøèäè!. — Áèëèðñÿí äÿ. áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. íÿ äåéèð! Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. èðàíëû îëàíäà íÿ îëàð. Ìÿí. ßáäöëÿëè. áèð ÿëèìëÿ äÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá öçö êöëÿéÿ ýåäÿ-ýåäÿ (åëÿ êöëÿêëÿðäÿ ãà÷ìàã îëìóðäó) ýÿëèá ßëèàááàñ êèøèíèí ýåúÿýöíäöç ùÿìèøÿ úÿôòÿñèç îëàí ãàïûñûíû à÷ûðäûì âÿ åëÿ è÷ÿðè ýèðÿ-ýèðÿ äÿ: — Õàíûì õàëà ñîðóøóð êè.— ßëèàááàñ êèøè éåíÿ ýöëöìñÿéèðäè. ùÿ.. áèëèá êè.. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. Èðàíäà àäàìà ñàëàì-çàä âåðìèðëÿð?... áàøà äöøäöì âÿ ÿëáÿòòÿ. ÿñëèíäÿ áó ñþùáÿòëÿðäÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. ÿââÿëúÿ áèð Àëëàùûí ñàëàìûíû âåð. — äåéèðäè. ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí ãûøãûðûðäû: — ßëÿêáÿð. Àäèë. øåðëÿðè äèëèí447 . àé áèçèì ìÿëÿëè. éîõñà çàðàôàò åäèð. Àüàðÿùèì èøäÿ îëàíäà. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà. ýþð êèøè íåéíèéèð. — Àé áàáàí ðÿùìÿòëèê! Àëëàù àòîâà äà úàí ñàüëûüû âåðñèí. Áèð øåé-çàä ëàçûì äþéöë îíà?.. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.àïàðñûí âÿ î çàìàí Úÿôÿð. Î áàëàúà ßëÿêáÿð ÷èéèíëÿðèíè ÷ÿêèá: — Áèëìèðÿì.. éÿíè åâäÿ ùå÷ êèì îëìàéàíäà. ßëèàááàñ êèøè ùÿì àúûãëû èäè. ùÿì äÿ çàðàôàòúûë àäàì èäè.

õàëãûíû ñåâÿí àäàì èäè. — ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ýöëöðäö.. òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ ñàëûíìûø äþøÿêúÿäÿ îòóðóðäó. ßëÿêáÿð. àüñàããàëëû. áÿëêÿ ìÿíè äÿ éàäóâà ñàëäóí. ìÿí Ìåùäèéÿì. îíäà ñÿí. èíäè èéèðìèíúè ÿñðèí áèðèíúè éàðûñûäûð.. Ìåùäè Ñàùèá-ÿççàìàí ñîíðà çöùóð åëÿéÿúÿê1. èíäè êè. ßëÿêáÿð? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. îíäà. éà äà ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èíäèêè ìÿííÿí úàâàí îëàúàãñàí. — Áèëèðñÿí äÿ. Ñÿí èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ éàøàéàúàãñàí. ãàøû àüàðìûø. Áèð äÿ ýþðäöí êè. éàõøû. ßëÿêáÿð? Àëëàù ãîéñà. — Éàõøû. áÿäáÿõò Áàëàêÿðèì áàøà ñàëìàéûá ñèçÿ êè. ùÿìèøÿ ßëèàááàñ êèøè ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. éîõñà êè. éöç èë äåìÿêäèð. áèë êè. ùàðàäàíñà áàøãà áèð àëÿìäÿí ýÿëèá. î áèðèíè äÿ ãàëäûðûá ãîéóðäó êÿòèëèí öñòöíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèíè áåëÿúÿ éóìàã êèìè éûüûøûá êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðìóø ýþðÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î áèðè ÿëèìëÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá áó äÿôÿ ãà÷à-ãà÷à (÷öíêè ãàéûäàíäà êöëÿê àðõàäàí ÿñèðäè) ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëèðäèì: Õàíûì õàëà ñîðóøóðäó: — Íîëäó. áöòöí áó àíëàøûëìàç ñþçëÿðè äîüðóäàí äåéèð.. àéàãëàðûíûí áèðè àëòûíäà îëóðäó. ßñð áèëèðñÿí íÿ äåìÿêäèð? Î áÿäáÿõò îüëó.. Éàõøû. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. àììà þñêöðÿíäÿ àäè àäàìëàð êèìè þñêöðöðäö âÿ þñêöðÿ-þñêöðÿ äÿ äåéèðäè: — ßëÿêáÿð. áÿëêÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè àëÿìäÿí ýÿëèá. äåäè êè. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí äîñòó Ñÿòòàð Ìÿñóìóí àãèáÿòè àíàìûí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åäèðäè âÿ ìÿíèì àëÿìèìäÿ àíàìûí î ñþçëÿðèíÿ. Àëëàùûí äà ýþðêÿìè éÿãèí ßëèàááàñ êèøèíèí ýþðêÿìè êèìèäèð. ßëÿêáÿð? Íåúÿäè êèøè? Ìÿí: 448 . Àíàì ùÿð äÿôÿ áèçèì åâäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà. îíäà. î ùÿðÿêÿòëÿðèíÿ áÿðàÿò ãàçàíäûðûðäû.. îíäà Äÿúúÿë çöùóð åëÿäè.. ÿñð íÿäèð? ßñð. éåíÿ äÿ áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. — ßëèàááàñ êèøè éåíÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. çàðàôàò åëÿéèð. éÿíè êè. áåëÿúÿ ñà÷û.äÿí äöøìöðäö. Ìåùäè äþéöë. áó êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí àäè àäàìëàðäàí äåéèë. ýÿëìèñÿí. èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ ìÿíèì áó ñþçëÿðèìè éàäóâà ñàëàðñàí. éàëàí äåéèð î êþïÿéîüëó Äÿúúÿë. ßëèàááàñ êèøè ÷îõ âàõò ÿëèíäÿ êÿùðÿáà òÿñáåù îéíàäà-îéíàäà. ßëÿêáÿð. ãîé îíäà ñÿíÿ áèð ñèðð à÷ûì. ÷öíêè îíñóç äà ßëèàááàñ êèøèíèí äàíûøûãëàðûíäàí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. éÿíè êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåò ïàð÷àñû èëÿ ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëèá òÿìèçëÿéÿíäÿ.

î âàõòëàðà êè. éà Úÿáðàéûëà..Íå÷ÿ ýöíäö êè. éà íÿ èäèñÿ. ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéè áèð íèýàðàí÷ûëûã áàø ãàëäûðûðäû. î ïàéûç ýåúÿñèíèí þìöðëöê ÿçàáûíû ÿââÿëäÿí ùèññ åòìèøäè. øöøÿäÿí äèããÿòëÿ áàéûðà áàõûðäû. èíãèëàáûí èëê èëëÿðèíäÿ áàø âåðèá. ýåúÿ áàøëàéûðäû âÿ éàüûø äà ýåòýåäÿ áÿðêèéèðäè. ÿí ÷îõ äà Ãîúàéà (÷öíêè Ãîúà ùÿêèìëèê îõóéóðäó) áèð ãûðûã êå÷è ïèéè âåðèðäè: — Ýåò. áó ùàäèñÿ èéèðìèíúè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ. ... .. Ìÿììÿäáàüûðûí îí ñÿêêèç éàøû âàð èäè. õþðÿéè áèøèðìèøäè.. — Àíúàã þñêöðöð. îüëó äà íàðàùàòäûð. Àõøàì Õàíûì õàëà éà Úÿôÿðÿ. åëÿ áèë êè.. ßëèàááàñ êèøè êèìè áèð àäàìûí Ìÿììÿäáàüûð êèìè áèð îüëóíäàí äàíûøñûí. àíàì èñòÿìèðäè êè. ßëèàááàñ êèøè ñîéóíóá àü òóìàí-êþéíÿêäÿ éåðèíäÿ îòóðìóøäó. ñóéóí øûðûëòûñû êöëÿéèí ñÿñèíÿ ãàðûøìûøäû âÿ êöëÿê ùÿð äÿôÿ éàüûøû ßëèàááàñ êèøèýèëèí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïàíäà êèøèíèí öðÿéèíäÿ åëÿ áèë íÿñÿ ñûíûðäû.. ßëèàááàñ êèøè ìèçèí öñòöíäÿ éàíàí íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäö êè. éÿíè êè.Áèð ïàéûç àõøàìû ãóðòàðûðäû. ßëèàááàñ êèøè.— Ãîé ñîéóãäÿéìÿñèíè ÷ÿêèá úàíûíäàí ÷ûõàðòñûí.. Ìÿììÿäáàüûð êöíúäÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá î éåääèëèê íþéöò ëàìïàñûíûí àëàãàðàíëûüûíäà ùàðàäàíñà ÿëèíÿ êå÷ìèø áèð ãÿçåò îõóéóðäó âÿ òåç-òåç ãàëõûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ éàõûíëàøûðäû. î ùàäèñÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà áàø âåðèá. Íèñÿ èäè. éàòìàã èñòÿìèðäè. àììà îíñóç äà ìÿí ùÿð øåéè áèëèðäèì. Î ïàéûç ýöíö ñÿùÿð òåçäÿí Ùÿëèìÿ õàëàíûí áàøû àüðûéûðäû âÿ àðâàä áöòöí ýöíö áèðòÿùÿð éîëà âåðìèøäè.. ìöðýö äþéÿ-äåéÿ: — Íèéÿ éàòìóðñóç? — äåéèðäè. ßëáÿòòÿ. éà Àüàðÿùèìÿ. — äåéèðäè. åâèí èøèíè ýþðìöøäö âÿ èíäè òàìàì ÿëäÿí äöøìöøäö. éà Àäèëÿ. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. äÿñìàëëà áàøûíû ñàðûéûá éåðèíÿ ýèðìèøäè.— Éàõøûäûð — äåéèðäèì. êèøèíèí áåëèíÿ ñöðò áèð àç. àììà öðÿéèíäÿêè î íèýàðàí÷ûëûã ãîéìóðäó. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ îüëó èäè (áèð äÿ êè. Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè) âÿ ßëèàááàñ êèøè î éåääèëèê ëàìïàíûí èøûüûíäà îüëóíóí òÿçÿòÿð áûüëàðûíà áàõäû âÿ ôèêèð ßëèàááàñ êèøèíè ÷ÿêèá ãÿäèìëÿðÿ àïàðäû. ìÿí î ùàäèñÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì âÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. éà ßáäöëÿëèéÿ. þçö 4-29 449 ..

îõóìàéàíëàð äà î ãÿäÿð öñòöíÿ äöøöá èôøà åäèðëÿð êè. äàùà äîüðóñó. ÷îõ îõóäóí.. áàøûíà íÿ ÷àðÿ ãûëñûí. öìóìèééÿòëÿ. ýåò éàò. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã. ñþíäöð. àììà ßëèàááàñ êèøè áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåìÿäè. î âàõòäàí ãûðõ áåø èë éîõ.áåëÿúÿ áèð úàâàí èäè. ÷öíêè î úàâàíëûã åëÿ áèð óçàãëûãäà ãàëìûøäû êè. — Ñþíäöð èøûüû. — Ñþíäöð èøûüû. î êöëÿê âûéûëòûñûíûí àðàñûíäàí ÿââÿëúÿ ìàøûí ñÿñè åøèäèëäè. — Âÿ ßëèàááàñ êèøè áóðàñûíû äà äåìÿê èñòÿäè êè. èêèíúèñè äÿ îíà ýþðÿ êè. Ìÿììÿäáàüûðûí ñþçëÿðèíäÿ äÿ. ßëèàááàñ êèøè: — Êîð åëÿéÿðñÿí ýþçëÿðèâè. ùÿð ùàëäà. áó ãûðõ áåø èëèí éöêö î ãÿäÿð àüûð îëìóøäó. ñîíðà ãàëõûá áèð ïàïèðîñ éàíäûðûá ÷ÿêìÿê èñòÿäè. éàòàã. ñîíðà î ìàøûíûí èøûüû ïÿíúÿðÿäÿí îòàüà äöøäö âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿÿúúöá åòäè êè. ìàøûíëàð áóðàëàðà ãàëõìàçäû)? Ìÿììÿäáàüûð àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû âÿ îüëóíóí àéàã öñòÿ áåëÿúÿ ãóðóéóá ãàëìàüûíû ßëèàááàñ êèøè à÷ûã-àøêàð ùèññ åòäè. áöòöí ýöíö áàøû àüðûéûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè èñòÿìÿäè êè. àõûð âàõòëàð ùÿðäÿí ùèññ åäèðäè âÿ î éàüûøëû-êöëÿêëè ïàéûç ýåúÿñè åëÿ áèë áèðäÿí-áèðÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ÿëè ãûïãûðìûçû êþçÿ äÿéäè. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. áè÷àðÿ Ìèðçÿ áèëìÿéèð êè. ÷àëûøûð êè. àòàñûíà òÿðÿô áàõìàñûí. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè îíäàí ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. êèøè äèêñèíäè. Áó çàìàí î éàüûø øûðûëòûñûíûí. ñîíðàñû íÿ îëñóí? Éàçûã êèøèíè î ãÿäÿð ÿñÿáèëÿøäèðèðëÿð êè.. î ãÿäÿð êÿøìÿêåøëè îëìóøäó êè. àäè èëëÿðèí ýöíöíÿ. àõûðäà îëäóí Ñÿòòàð Ìÿñóì. áöëáöëäÿ çÿðÿðëè áèð øåé àõòàðìàãäàí ãàò-ãàò öñòöí èäè. — äåäè. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã î ãÿäÿð äÿ àñàí èø äåéèëäè. ýåúÿ âàõòû áó íÿ ìàøûíäû áåëÿ äàéàíäû ãàïûëàðûíûí àüçûíäà (àäÿòÿí. Áàêûíûí áó äàüëûã êö÷ÿëÿðèíäÿí ôàéòîí ýåäÿðäè. éàçäûüû ãÿçÿëëÿðè îõóéàíëàð äà. ÷öíêè Ùÿëèìÿ éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöøäö. îòàã 450 . ÿââÿëà. ìèí èë êå÷èá. — äåäè âÿ àéàüà ãàëõäû. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ãÿçÿëëÿðèíè îõóìàéà-îõóìàéà î ãÿçÿëëÿðäÿêè ýöëäÿ. èíäè äÿ àðâàä ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿ éàòñûí. öðÿéèíäÿ: «Ëÿíÿò øåéòàíà!» — äåäè. áóíó òÿêúÿ ùÿìèí ýöí éîõ. åëÿ áèë. îíà ýþðÿ êè. äåäèéè ñþçëÿðèí òÿëÿôôöçöíäÿ äÿ íÿñÿ áèð ñöíèëèê âàð èäè. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íèéÿ éàòìûðñàí? Ìÿììÿäáàüûð: — Ãÿçåòè îõóéóá ýåäèá éàòûðàì. àììà Ùÿëèìÿéÿ éàçûüû ýÿëäè. Ìÿììÿäáàüûð: — Èíäè. àäè èëëÿðèí õàòèðÿñèíÿ ñûüûøìûðäû. — äåäè.

àììà î àëàãàðàíëûã è÷èíäÿ ßëèàááàñ êèøè ýþðäö êè. áàøà äöøäö êè. áó åëÿ-áåëÿ ãàïû äþéìÿê äåéèë. àììà Ùÿëèìÿ õàëà ýåéèíìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. åëÿ áèë. áóðàäà äàùà áàøãà ñþùáÿò îëà áèëìÿçäè. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí.àëàãàðàíëûã èäè. îòàã èøûãëàíäû. éåðèíäÿí ãàëõäû. — Áèð äÿãèãÿ ýþçëÿ. áó ùèñ èéè î óçóí øèíåëèí. ×þë ãàïûñûíû áÿðêäÿí äþéäöëÿð âÿ ßëèàááàñ êèøè. ÷öíêè îä êè. ýåéèí! — äåéèðäè. óçóí øèíåëëè ñÿðò âÿ ãÿòè àääûìëàðëà ìèçÿ òÿðÿô éåðèéèá íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñèíè àõûðàúàí éóõàðû ãàëäûðäû. áó î äåìÿê èäè êè. î áèðè èêè íÿôÿð ãàðà ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèøäè âÿ ãàïû àãçûíäà éàüûøûí àëòûíäà äàéàíäûãëàðûíà ýþðÿ ö÷öíöí äÿ öñòöíäÿí ñó òþêöëöðäö. ýåúÿ åâÿ øåéòàí ýÿëÿúÿê. Áó àäàìëàðäàí áèðèíèí ÿéíèíäÿ óçóí øèíåë âàð èäè. îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíûá òÿðïÿíìÿéÿí Ìÿì451 . ßëèàááàñ êèøè òÿëÿñèðäè êè. Ùÿëèìÿ òåç ãàëõûá ýåéèíñèí. ïåíúÿéè ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ áàëàúà àðàëûüà êå÷èá áàéûð ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíäû: — Êèìäèð? — À÷! Ùþêóìÿò àäàìëàðûäûð! Áàéûðäàí ýÿëÿí áó ñÿñäÿ åëÿ áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèê âàð èäè êè. áó éàä àäàìëàð àðâàäû áåëÿúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýþðìÿñèíëÿð. ÷öíêè áó äÿôÿ ãàïûíû åëÿ áÿðê äþéäöëÿð êè. î ìåøèí ãàðà ýþäÿêúÿëÿðèí ãîõóñó èäè. àììà ëàìïà ùèñ âåðìÿéÿ áàøëàäû âÿ ùèñèí èéè î ñààò îòàüà äîëäó. îüëóíóí öðÿéè äþéöíöð. áó ùèñ èéèíè è÷ÿðè ýèðÿí î ö÷ íÿôÿð þçö èëÿ áèðëèêäÿ ýÿòèðìèøäè. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿ õàëàéà: — Úÿëä îë. Ùÿëèìÿ õàëà ýþçöíö ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíäàí ÷ÿêÿ áèëìèðäè. ßëèàááàñ êèøèýèëèí áàéûð ãàïûñûíûí çÿèô úÿôòÿñè äàâàì ýÿòèðìÿäè. ÿëáÿòòÿ. ãûðûëäû âÿ ãàïûíûí ÷ûðïûëûá à÷ûëìàüû èëÿ ö÷ íÿôÿð êèøèíèí îòàüà ýèðìÿéè áèð îëäó. — äåäè. åëÿ áèë. íÿ îëóá. Ìÿììÿäáàüûð àüàïïàã àüàðûá âÿ êèøè áóðàñûíû äà ùèññ åòäè êè. Óçóí øèíåëëè. ãàïû à÷ûëìàëûéäû âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿçÿäÿí îòàüà êå÷ÿ-êå÷ÿ: — Áó ñààò. ýåúÿ ùèñ åëÿäè. àììà áàéûðäàêû ñÿñ äàùà àðòûã áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèêëÿ äåäè: — Òåç à÷! Áó äÿãèãÿ à÷! Ñûíäûðàúàüûã ãàïûíû! ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿéÿ: — Äóð ýåéèí! Ýåéèí! — äåéèðäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà äà éîðüàí-äþøÿéèí îðòàñûíäà îòóðóá éóõóëó ýþçëÿðèíè äþéÿ-äþéÿ áàøà äöøìöðäö êè.

.. Óçóí øèíåëëè áàðìàüûíû óçàäûá àç ãàëäû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ ñîõñóí âÿ: — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçáàøûíà ýÿòèðèá ùþêóìÿòÿ âåðìÿç! — äåäè.. åëÿ áèëèðñÿí òàïà áèëìÿéÿúÿéèê? Àõòàðûí! Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø ùÿìèí èêè íÿôÿð îòàüû àõòàðìàüà áàøëàäû. Ìÿììÿäáàüûð îòàüûí îðòàñûíäà àéàã öñòÿ äàéàíìûøäû. íèéÿ à÷ìûðäûí? — Ýåúÿíèí éàðûñûäû. — Ãûçûëëàðû ýÿòèð! ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. Íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñè åëÿ ùåé ùèñ âåðèðäè âÿ éåðèíäÿ îòóðóá éîðüàíà áöðöíìöø Ùÿëèìÿ õàëà ùÿðäÿí þçöíäÿí àñûëû îëìàéàðàã èñòÿéèðäè êè.. àììà ùþêóìÿò àäàìëàðûíû éàüûøûí àëòûíäà ñàõëàéûðñàí?! Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè äåäè: — Áóíóí íÿôÿñè äöøìÿí íÿôÿñèäèð! Óçóí øèíåëëè: — Áåëÿëÿðèíè àç ýþðìÿìèøèê! — äåäè. éîõñóëëàðû ñîéóá éûüäûüûí ãûçûëëàðû! ßëèàááàñ êèøè: — Ìÿí ùàìàì÷ûéàì. — Ñîéüóí÷ó äåéèëÿì! — Äåìÿëè ñîéìóðäóí êàñûáëàðû? — Þçöì þçöìö ñîéìàéàúàãäûì êè! Êàñûá åëÿ ìÿí þçöìöéäöì äÿ. Àúëûãäû.. úàìààò éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð. Ñÿí âåðìÿéÿíäÿ þçõîøóíà. áó óçóí øèíåëëèíèí ÿìðèíè äöçýöí áàøà äöøìÿäè. ñîíðà ýÿëèá ßëèàááàñ êèøè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ äåäè: — Äåìÿëè. — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçëÿðèíäÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðëÿð. ãûìûëäàíìûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòèíÿ áàõà452 . áåëÿëÿðè èñÿ ãûçûëûí öñòöíäÿ îòóðóð. àðâàä-óøàã âàð åâäÿ. ãàïûíû ùþêóìÿòèí öçöíÿ áàüëàéûðñàí?!. — Íÿéè ýÿòèðèì? — Ãûçûëëàðû! — Ùàíñû ãûçûëëàðû? — Êàñûáëàðû.. àììà î óçóí øèíåëëèéÿ. î ìåøèí ýþäÿêúÿëè èêè íÿôÿðÿ áàõà-áàõà éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. — Íèéÿ áàüëàéûðàì? Áàüëàìûðàì.. Ìÿíèì ùþêóìÿòäÿí ýèçëè áèð èøèì éîõäó. ãàëõûá ëàìïàíûí ïèëÿòÿñèíè àøàüû ÷ÿêñèí.ìÿäáàüûðà þòêÿì áèð íÿçÿð ñàëäû. — äåäè.. — Áÿñ. àðâàä-óøàüûí ãàéüûñûíà ãàëûðñàí. — Äåìÿëè.

ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. êèøè åùòèéàò åäèðäè êè. åâè áåëÿúÿ ÿëÿê-âÿëÿê åëÿìÿëÿðè îüëóíó ùèðñëÿíäèðèá. Óçóí øèíåëëè îíóí öñòöíÿ. åëÿ áèë. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. ãÿçÿáëè ýþçëÿðè éåðèíäÿ îéíàìàüà áàøëàäû: — Ãûçûë ùàðàäàäû? — ãûøãûðäû âÿ ãÿðèáÿ èäè. î èêè íÿôÿð îðàíû éîõëàìàñûí âÿ áó àäàìëàð ùÿð äÿôÿ äîëàáûí ýþçöíäÿ. Îòàãäà. êþëýÿ äöøöðäö. íîõóääàí áàøãà áèð øåé òàïìàäûãäà. äóðóøóíäà íÿñÿ áàøãà áèð øåé äÿ âàð âÿ ßëèàááàñ êèøè îíóí íÿ îëäóüóíó ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäè.áàõà ôèêèðëÿøèðäè êè. áÿäáÿõò îëàð óøàã. àììà áöòöí áó ôèêèðëÿðëÿ áÿðàáÿð. Áó àäàì àñãûðäûãúà Óçóí øèíåëëè. éà ãàçàíûí è÷èíäÿ ïàë-ïàëòàðäàí. áó àäàìëàðà ùöúóì åëÿéÿð. áó úöð äàéàíûá ãûìûëäàíìûð. áó ö÷ íÿôÿðèí áåëÿúÿ è÷ÿðè ñîõóëìàãëàðû. ßëèàááàñ êèøè áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. àäàìûí ÿòèíè öðïÿøäèðÿí íÿñÿ ùèññ åäèðäè. áèðäÿí ÿëèíäÿí õàòà ÷ûõàð. ìÿòáÿõäÿ. Ìÿììÿäáàüûðûí ñèôÿòèíäÿ. ñþéÿð îíëàðû âÿ îíäàí ñîíðà äà áóíëàðûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã îëìàç. Äöçäöð. éÿíè ßëèàááàñ êèøèíèí öñòöíÿ éîõ. ýþðöðäö êè. ñàðûìñàãäàí. éà ñîüàíäàí. î áàõûøëàðûí ìÿíàñûíû áàøà äöøÿ áèëìèðäè. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðèí èêèñè äÿ ÿëèáîø ýÿëèá Óçóí øèíåëëèíèí éàíûíäà äàéàíäû âÿ Óçóí øèíåëëè íå÷ÿíúè äÿôÿ îòàüû äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèá Ùÿëèìÿ õàëàéà áàõäû: — Áóíóí éîðüàí-äþøÿéèíè àõòàðûí! — äåäè. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè ìÿòáÿõäÿ ÿëèíè àç ãàëà ãîëòóüàúàí óí êèñÿñèíÿ ñîõóá óíóí è÷èíäÿ ãûçûë àõòàðûðäû âÿ áó çàìàí áóðíóíà óí äîëäóüó ö÷öí òåç-òåç àñãûðìàüà áàøëàäû. Ìÿììÿäáàüûð ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. Óçóí øèíåëëè ýåò-ýåäÿ àðòàí àøêàð áèð àúûãëà òåç-òåç Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû. Ëàìïàíûí ëöëÿéèíèí éóõàðû ùèññÿñè ùèñäÿí ãàðàëûðäû âÿ áóíà ýþðÿ îòàüûí äà äèâàðëàðûíûí éóõàðû òÿðÿôèíÿ. ßëèàááàñ êèøè Óçóí øèíåëëèíèí Ìÿììÿäáàüûðà àòäûüû î àúûãëû áàõûøëàðû ýþðöðäö âÿ î áàõûøëàðû ùå÷ úöð éîçà áèëìèðäè. Ìÿììÿäáàüûð úàâàíäû. Ìÿììÿäáàüûðûí öñòöíÿ ãûøãûðûð. îíà ýþðÿ áåëÿ àüàïïàã àüàðûá. äþøÿê àüûíäàí. àðàêÿñìÿäÿ éåð ãàëìàäû. åëÿ áèë êè. âóðàð îíëàðû. àììà ßëèàááàñ êèøè äàùà áóíà ôèêèð âåðìèðäè âÿ Ìÿììÿäáàüûð äà äàùà ÿââÿëêè òÿê êö÷ÿéÿ òÿðÿô áàõìûðäû. äÿëèãàíëûäû. ñöôðÿäÿí. àììà î áàõûøëàðäà õîøà ýÿëìÿéÿí. äàùà àðòûã ÿñÿáèëÿøäè. êöíú-áóúàã ãàëìàäû êè. 453 .

Óçóí øèíåëëè: — Áèç Àëëàùà-çàäà èíàíìûðûã. ùå÷ îëìàñà. — Íÿéÿ èíàíûðñûíûç. Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíöá îòóðäóüó éîðüàíû äàùà áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõäû. îíà àíä è÷èì. ýþçëÿðè ßëèàááàñ êèøèäÿéäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà î ñààò ùÿð øåéè áàøà äöøäö. öðÿéèíè áîøàëäàúàãäûð. Ùÿëèìÿ õàëà éîðüàíû áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõûá äþøÿéèí öñòöíäÿ îòóðìóøäó. îòóç èë áèð éàñòûüà áàø ãîéäóãëàðû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíäÿ ùÿð øåéè îõóäó. äþøÿéè ÿëëÿøäèðèá î áèðè òÿðÿôÿ èòÿëÿäè.. éåðèíäÿí áèð àääûì êÿíàðà ÷ÿêèëäè. éàøûíûí áó ÷àüûíäà èíäèúÿ áó Óçóí øèíåëëèíèí öñòöíÿ àòûëàúàãäû. ãûçûëëàð? Ñöêóò ÷þêäö. ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð — åëÿ áèë. àõòàðóí. àëäàäûáëàð ñèçè!. ßëèàááàñ êèøèéÿ ìàúàë âåðìÿäè. ýÿëèí. áó éàä êèøèëÿðèí ãàáàüûíäà àðâàäûíû ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ àéàüûéàëûí. Áó éîðüàíäà ãûçûë éîõäó. Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà áàõäû. þëêÿíèí áó àú âàõòûíäà éåòèìéåñèðäÿí ãûçûë ýèçëÿòìÿêäÿíñÿ. ßëèàááàñ êèøèíèí áöòöí âàðëûüû áåëÿ áèð ðöñâàé÷ûëûüà äþçìÿäè. áó éîðüàíäà äà ùå÷ íÿ éîõäó!. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè éàñòûüû ÿëëÿøäèðèá áèð òÿðÿôÿ àòäû. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè ýèçëÿòäè. Óçóí øèíåëëè: — Ñÿíèí êèìè àçÿðáàéúàíëû îëóá. Óçóí øèíåëëè ãûøãûðäû: — Ùàíû áÿñ.ßëèàááàñ êèøè: — Àçÿðáàéúàíëû äþéöëñÿí ñÿí? — äåäè. âàëëàù. þëìÿê éöç äÿôÿ àðòûã èäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áàøà äöøäö êè. äàùà ùÿð øåé áèòäè. ãóðòàðäû. áàøûâûçà äþíöì. Ýÿëèí.. ýÿëèí. êöëÿê äÿ äàéàíäû. Àíúàã úèéÿðè éàíìûøëàð êèìäèñÿ. ßëèàááàñ êèøèíèí áåéíèíäÿ áèð ôèêèð î äÿì íÿáç êèìè âóðóðäó: Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Àììà áèðäÿí-áèðÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõäû. ãàðà÷û îëìàã éàõøûäûð! — äåäè.. äåéèí. àé ãÿðäåø!. åëÿ áèë. áèð ýþçãûðïûìûíäà àéàüà ãàëõäû. òÿëÿñèê äåäè: — Ýÿëèí. äàùà éàüûø äà êÿñäè. àðâàä! — äåäè. Ùÿëèìÿ õàëà äåäè: — Àé ãÿðäåø. ñîíðà Ùÿëèìÿ õàëàíûí áöðöíäöéö éîðüàíà áàõäû.... áöðöíäöéö éîðüàíëà áÿðàáÿð. áàøûà÷ûã ýþðìÿêäÿíñÿ. ýÿëèí àõòàðóí! Íîëàð? Ùÿðÿ þç èøèíè ýþðöð äÿ!. àéàãëàðû îòàüûí òàõòà äþøÿìÿñèíÿ 454 .

èíñàíà. òàõòà äþøÿìÿäÿ àüçû êè÷èê ãûôûëëû áàëàúà áèð ãàïû âàð èäè. îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíäàêû î ãàðàíëûã êþëýÿ äÿ òèòðÿäè. ßëèàááàñ êèøè ùå÷ íÿ äåìèðäè. ÿéèëèá òàõòû éåðèíäÿí òÿðïÿòäè âÿ ýöúÿíÿ-ýöúÿíÿ êÿíàðà ÷ÿêäè. éÿíè ßëèàááàñ êèøèéÿ éîõ. — ýöúëÿ àéàãëàðûíû äàðòà-äàðòà îòàüûí êöíúöíäÿ äèâàðà ñþéêÿíìèø òàõòà éàõûíëàøäû. áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. Ìöúðöíöí è÷èíäÿ îâúóíà ñûüàí áèð Ãóðàí âàð èäè. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè òÿëÿñèê ìÿòáÿõäÿí ýÿòèðäèéè ìèñ êÿôêèðèí ãóëïó èëÿ äþøÿìÿäÿêè î ýèçëè áàëàúà ãàïûíûí êè÷èê ãûôûëûíû ñûíäûðäû âÿ ãàïûíû ãàëäûðûá à÷äû. Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø êèøè ÿëèíäÿ òóòäóüó êÿôêèðèí ãóëïóíó áó úûããûëû ãûôûëà äà êå÷èðèá ãàíûðìàã èñòÿäè. Ìÿììÿäáàüûð î áàëàúà ãàïûíûí éàíûíäàí êÿíàðà ÷ÿêèëäè. òàõòûí àëòûíäà. ùåéâàíëàðû þç ìÿúëèñèíÿ éûüûðäû. Äþøÿìÿíèí àëòûíäà áàëàúà áèð õÿëâÿòõàíà âàð èäè âÿ Óçóí øèíåëëè ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíû ìèçèí öñòöíäÿí ãàïûá ñöðÿòëÿ õÿëâÿòõàíàíûí éàíûíà ýÿëäè: ëàìïàíûí èøûüû áó ñöðÿòèí éåëèíäÿí òèòðÿäè. óçóíñîâ áèð ìöúðö âàð èäè âÿ ùÿìèí ìöúðöíöí äÿ àüçû ëàï êè÷èúèê áèð ãûôûëëà áàüëàíìûøäû. 455 . äöíéàíûí ÿí ìóðäàð áèð ìÿõëóãóíà áàõûð. ñîíðà Óçóí øèíåëëè ÿëèíäÿêè íþéöò ëàìïàñûíû èðÿëè òóòóá õÿëâÿòõàíàíû èøûãëàíäûðäû: è÷ÿðèäÿ öçöíÿ à÷ûã ãÿùâÿéè ðÿíýëè äÿðè ÷ÿêèëìèø äþðäêöíú. __________ 1 Áÿçìè-Ñöëåéìàí — äèíÿ ýþðÿ Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð Éåð öçöíäÿêè áöòöí úàíëûëàðûí äèëèíè áèëèðäè âÿ èñòÿäèéè âàõò ãóøëàðû. Íþéöò ëàìïàñûíûí ùèñè ëàìïàíûí øöøÿñèíè òàìàì ãàïãàðà åëÿìèøäè âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà äà ãàðàíëûã ÷þêìöøäö. Óçóí øèíåëëè òàõòà äþøÿìÿäÿêè î áàëàúà ýèçëè ãàïûéà áàõäû. åëÿ áèë. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû çÿðáëÿ êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. àììà ãûôûë ÷îõ êè÷èê âÿ çÿðèô îëäóüó ö÷öí. Àéàã öñòÿ äàéàíìûø Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíäöéö î éîðüàíûí è÷èíäÿ öøöäö. ùÿìèí ìÿúëèñÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð. Óçóí øèíåëëè äåäè: — Ñûíäûðûí! Óçóí øèíåëëè àç ãàëûðäû ßëèàááàñ êèøèíèí öçöíÿ òöïöðñöí. êÿôêèðèí ãóëïó îíóí äÿìèðèíÿ êå÷ìÿäè âÿ ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ùÿìèí ãûôûëû åëÿ ÿëè èëÿ äàðòûá ãîïàðòäû. ñîíðà ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû âÿ îíóí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì åëÿ áèð íèôðÿò âàð èäè êè. òèòðÿìÿéÿ áàøëàäû.éàïûøìûøäû.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ìöúðöíö Óçóí øèíåëëèéÿ óçàòäû, àììà
Óçóí øèíåëëè ÿëèíèí ùÿðÿêÿòè èëÿ ìöúðöíö êÿíàð åëÿäè, ñöðÿòëÿ îòàüûí îðòàñûíà êå÷èá íþéöò ëàìïàñûíû ùèðñëÿ ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó âÿ
Ìÿììÿäáàüûðà òÿðñ áèð íÿçÿð ñàëäû.
Ìÿììÿäáàüûð äà áàøûíû ãàëäûðûá Óçóí øèíåëëèéÿ áàõäû.
ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè, Ìÿììÿäáàüûð ýþçö èëÿ éàëâàðûð,
èìäàä èñòÿéèð.
Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà éàõûíëàøìàã èñòÿäè, àììà èêè àääûì àòûá äàéàíäû, ÿëèíè ãàëäûðûá óçóí áàðìàüû èëÿ Ìÿììÿäáàüûðû
ùÿäÿëÿéÿ-ùÿäÿëÿéÿ:
— Ñÿíèí âåðäèéèí ñèãíàëëàðûí ùàìûñû áåëÿ çàé ÷ûõûð! — äåäè. —
Áèçè õàëãûí éàíûíäà áèéàáûð åëÿéèðñÿí? Éàøàäûüûí åâäÿí äÿ õÿáÿðèí éîõäóð! Ùàíû áÿñ, äåéèðäèí àòàì ãûçûë ýèçëÿäèá?
Ìÿììÿäáàüûð óäãóíà-óäãóíà õÿëâÿòõàíàéà òÿðÿô èøàðÿ åëÿäè:
— Åëÿ áèëèðäèì îðàäà ãûçûëäû...
Óçóí øèíåëëè èêðàù äîëó íÿçÿðëÿðëÿ Ìÿììÿäáàüûðà áàõûá:
— Àõìàã îüëó, àõìàã! — äåäè, ñîíðà ÷þíöá ñöðÿòëÿ ßëèàááàñ
êèøèýèëèí åâèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿäè, àììà áàéûð ãàïûñûíûí àüçûíäà
àéàã ñàõëàéûá ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû: — Áàüûøëà, âÿòÿíäàø! — äåäè.
— Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäèð!.. Âÿçèééÿò àüûðäûð... Íÿ èñÿ, áàüûøëà. —
Âÿ ÷ûõäû.
Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø î áèðè èêè íÿôÿð äÿ Óçóí øèíåëëèíèí àðäûíúà åâäÿí ÷ûõäû.
Ñîíðà êö÷ÿäÿêè ìàøûí èøÿ äöøäö, èøûüû êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè èøûãëàíäûðäû, ñîíðà ìàøûí äà, åëÿ áèë, î Óçóí øèíåëëè êèìè, ùèðñëÿ éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ ýåò-ýåäÿ ñÿñè óçàãëàøäû, åøèäèëìÿç îëäó.
Éàüûø øûðùàøûð éàüûðäû.
Áàéûð ãàïûñûíûí úÿôòÿñè âóðóëìàäûüû ö÷öí, úûðûëòûéëà à÷ûëûðäû,
ñîíðà êöëÿê ãàïûíû òÿçÿäÿí þç éåðèíÿ ÷ûðïûðäû.
Íþéöò ëàìïàñû ìèçèí öñòöíäÿ åëÿ-åëÿúÿ ùèñ âåðÿ-âåðÿ éàíûðäû
âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà ÷þêìöø î ãàðàíëûã äà éàâàø-éàâàø àðòûðäû.
Îòàüûí è÷èíäÿêè áó ö÷ íÿôÿð — ßëèàááàñ êèøè, Ùÿëèìÿ õàëà,
Ìÿììÿäáàüûð, åëÿ áèë, äàøà äþíìöøäöëÿð, òÿðïÿíìèðäèëÿð, ãûìûëäàíìûðäûëàð.

__________
1
Äèíÿ ýþðÿ Äÿúúÿë, Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí äöøìÿíè èäè âÿ î äöíéàíûí àõûðûíäà çöùóð åëÿéèá þçöíö Ìåùäè àäëàíäûðàúàã, àììà ñîíðà Ìåùäè Ñàùèáÿççàìàí ýÿëèá îíó þëäöðÿúÿê.

456

Áèðäÿí ßëèàááàñ êèøè èðÿëè éåðèéèá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè òàéáàòàé
à÷äû, êöëÿê éàüûøû êèøèíèí ñèôÿòèíÿ ÷ûðïäû, áàéûð ãàïûñû äà à÷ûã îëäóüó ö÷öí, îòàüûí è÷è éåë ÷ÿêäè, íþéöò ëàìëàñûíûí øöøÿñè éåðèíäÿí ãîïóá äþøÿìÿíèí öñòöíÿ äÿéäè âÿ ÷èëèê-÷èëèê îëäó.
ßëèàááàñ êèøè èêè ÿëèíè äÿ ïÿíúÿðÿäÿí ÷þëÿ óçàäûá ýþéÿ ãàëäûðäû, éàüûø áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ êèøèíèí ãîëëàðûíäàí ñöçöëäö, áöòöí áÿäÿíèíè éàø åëÿäè, áèð áóç ñîéóãëóüó êèøèíèí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö,
àììà ßëèàááàñ êèøè áó áóç ñîéóüóíó ùèññ åëÿìÿäè, ñó òþêöëÿí ÿëëÿðèíè ýþéÿ ñàðû óçàäà-óçàäà ùÿéÿúàíäàí áîüóëàí ñÿñè èëÿ:
— Éà Àëëàù! — äåäè. — Éà Àëëàù! ßéÿð âàðñàíñà, ÿéÿð ýþðöðñÿíñÿ, ÿéÿð åøèäèðñÿíñÿ, áóíó, — ßëèàááàñ êèøè ñóéó ñöçöëÿí ÿëèíèí áèðè èëÿ îòàãäà äàéàíìûø Ìÿììÿäáàüûðû ýþñòÿðäè, — áóíó úÿçàñûíà
éåòèð! Éåòèð úÿçàñûíà!.. ßéÿð éîõñàíñà äà, ùå÷ íÿ åøèòìèðñÿí, ùå÷
íÿ ýþðìöðñÿíñÿ äÿ, ãîé áó úÿçàñûíà éåòñèí!..
Áöðöíäöéö éîðüàí áàéàãäàí ñöðöøöá ÷èéèíëÿðèíäÿí éåðÿ äöøìöø âÿ èíäè òÿêúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ áàøû, ñèíÿñè à÷ûã, àéàüû éàëûí
Ùÿëèìÿ õàëà äÿëè êèìè:
— ßëèàááàñ! — ãûøãûðäû. — ßëèàááàñ!..
ßëèàááàñ êèøè àðâàäûíû åøèòìÿäè, Ýþéÿ ñàðû óçàíìûø éàø ÿëëÿðè
èëÿ î ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû éàðà-éàðà:
— Éåòñèí úÿçàñûíà! Éåòñèí!.. — äåäè...
...Î ùàäèñÿäÿí ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð áèð äÿ ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿ
ãàëìàäû, ãûñà þìðöíäÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíÿ
ýþðöíìÿäè, ùÿìèí éàüûøëû ïàéûç ýåúÿñè áàø ýþòöðöá åâäÿí ýåäÿí
îëäó, õÿáÿð ýÿëäè êè, íÿøÿõîðëàðà ãîøóëóá, ãóìàðáàçëàðà ãîøóëóá,
ïóë óäóçóð, âåðìèð, ãà÷ûð ýèçëÿíèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ, ìèí
äîããóç éöç èéèðìè ö÷öíúö èëèí áèð ãûø ñÿùÿðè ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû
î ãîøà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ Ìÿììÿäáàüûðûí ìåéèòèíè òàïäûëàð.
Ãîøóëäóüó äîñòëàðû, éîëäàøëàðû, ùÿìèí ãóìàðáàçëàð, íÿøÿõîðëàð ïóë óäóçóá ãà÷ìûø Ìÿììÿäáàüûðû ùàðàäàñà òàïûá áû÷àãëàìûøäûëàð âÿ Ìÿììÿäáàüûð ýöúëÿ þçöíö ìÿùÿëëÿéÿ éåòèðìèøäè, î ãîøà
òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
ßëáÿòòÿ, ùÿìèí ãûø ñÿùÿðè õÿáÿð î ñààò áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êö÷ÿéÿ ÷ûõìûøäû. Ìÿììÿäáàüûðûí
ìåéèòèíè äþâðÿéÿ àëìûøäûëàð.
Ìÿììÿäáàüûðûí úàâàí âÿ ñîëüóí ñèôÿòèíäÿ àüðûäàí, ÿçàáäàí
ÿëàìÿò éîõ èäè, ÿêñèíÿ, åëÿ áèë êè, ñèôÿòèíÿ áèð õîøáÿõòëèê êþëýÿñè
ãîíìóøäó.
Áèðäÿí ùàìû Ñàðû ùàìàìà òÿðÿô áàõäû.
457

äè.

ßëèàááàñ êèøè åâäÿí ÷ûõûá àñòà àääûìëàðëà úàìààòà òÿðÿô ýÿëèð-

Ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áèð-áèðëÿðèíäÿí àðàëàíûá éîë âåðäè âÿ ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá ãîøà
òóò àüàúûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû, àðõàñû öñòÿ éåðÿ ñÿðèëìèø îüëóíà
áàõäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí ïàëòîñóíóí, ïåíúÿéèíèí éàõàñû à÷ûã èäè âÿ
ãàí êþéíÿéèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðòìûøäû, áîéíóíäà, ÷ÿíÿñèíèí àëòûíäà ëàõòàëàíìûøäû, ÿëëÿðè, öçöíöí áèð òÿðÿôè ïàë÷ûüà áàòìûøäû.
ßëèàááàñ êèøè áèð ìöääÿò îüëóíóí ìåéèäèíÿ áàõäû âÿ òèòðÿéÿí
ÿëëÿðèíè áèðäÿí-áèðÿ ýþéÿ ãàëäûðäû:
— Èëàùè! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ!..
— Ñîíðà ýåðè ÷åâðèëèá åéíè àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá åâèíÿ ýåòäè âÿ ùÿìèí ãûø ýöíö áèð äÿ åâäÿí ÷ûõìàäû.
Ìÿùÿëëÿíèí àüñàããàëû Ñÿòòàð Ìÿñóì áèð ìöääÿò òÿðÿääöä åòäè, ñîíðà ßëèàááàñûí éàíûíà ýåòäè:
— Ãÿääàð îëìà... — äåäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ äîñòóíà íÿèíêè úàâàá âåðìÿäè, Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ùå÷ öçöíÿ äÿ áàõìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðû ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áàñäûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí äÿôí ìÿðàñèìèíäÿ èøòèðàê åëÿìÿäè, ùàðàäà áàñäûðûëäûüûíäàí äà õÿáÿðè îëìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí äÿôíèíäÿ ùàìû ñóñìóøäó âÿ è÷èí-è÷èí àüëàéàí, þçëÿðè äåéèá þçëÿðè åøèäÿí òÿêúÿ Ùÿëèìÿ õàëà èëÿ Ìàøòàüàäàí
ýÿëìèø Íèñÿ èäè.
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ýèçëèí-ýèçëèí Ùÿëèìÿ õàëàíûí äÿðäèíÿ àüëàéûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëó ö÷öí òÿçèéÿ ñàõëàìàäû âÿ ùå÷ êèìäÿí áàøñàüëûüû ãÿáóë åëÿìÿäè.
458

XVII

Ìÿí ùå÷ úöðÿ éàäûìà ñàëà áèëìèðÿì êè, ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ íÿ âàõò åøèòäèì? Êèìäÿí åøèòäèì? Áóíó åøèäÿíäÿ ìÿí íÿ åäèðäèì? Íÿ èëÿ ìÿøüóë èäèì? Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè,
áó õÿáÿðè áèðèíúè äÿôÿ àíàìäàí åøèòäèì, áÿçÿí éàäûìà äöøöð êè,
éîõ, äåéÿñÿí ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ Áàëàêÿðèìäÿí
åøèòäèì, éà äà, äåéÿñÿí, áèçèì äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê âÿ áó õÿáÿðè äÿ áèðèíúè Úÿôÿðãóëó ãà÷à-ãà÷à áèçÿ ýÿòèðäè. Áÿçÿí äÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ìöùàðèáÿíèí
áàøëàìàüûíû èëê äÿôÿ ìÿùÿëëÿäÿí åøèòäèì, éÿíè áó õÿáÿðè ìÿíÿ
áîìáîø êö÷ÿìèç ïû÷ûëäàäû, áîìáîø äàëàíûìûç ïû÷ûëäàäû, ýþçýþðÿñè éåòèìëÿøìèø î Ñàðû ùàìàì ïû÷ûëäàäû... àììà êö÷ÿìèç ìöùàðèáÿ
áàøëàíàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, äàëàíûìûç äà
ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, î Ñàðû
ùàìàì äà ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà éåòèì ãàëìûøäû. Áÿçÿí
ìÿí ýþçöìö éóìóðàì âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ, ñÿêèíèí
öñòöíäÿ òÿíùà òàõòà êÿòèë ýþðöðÿì, ýöí ÷ûõûá, î òàõòà êÿòèëèí êþëýÿñè ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøöá âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ éàâàøéàâàø, ýþçëÿ ýþðöíìÿäÿí ùÿðÿêÿò åëÿéÿí éàëíûç î òàõòà êÿòèëèí ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøìöø êþëýÿñèäèð: ýöí ÿéèëèð, êþëýÿ äÿ òàõòà êÿòèëèí
áàøûíà ôûðëàíûð, î äþðä íàçèê êÿòèë àéàüûíûí êþëýÿñè îðòàäà áèðäÿí
òàìàì ÿðèéèð, éîõ îëóð, ÷öíêè ýöíäöç êÿòèëèí öñòöíÿ äöøöð, ñîíðà
éåíÿ î êþëýÿ éàâàø-éàâàø ñÿêèíèí öñòöíäÿ óçàíûð, ñîíðà èñÿ àõøàì
äöøöð, ýöí ÷ÿêèëèð, êþëýÿ èòèð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î òàõòà êÿòèë ßëèàááàñ êèøèíèí êÿòèëèäèð, ùÿìèøÿ ýÿòèðèá Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà ñÿêèéÿ ãîéàðäûëàð, öñòöíÿ äÿ áàëàúà äþøÿêúÿ àòàðäûëàð. ßëèàááàñ êèøè äÿ
ýÿëèá î êÿòèëäÿ îòóðàðäû, ÷ÿíÿñèíè èêè ÿëè èëÿ äÿ òóòäóüó ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíèí äÿñòÿéèíÿ ñþéêÿéÿðäè âÿ ýÿëèá-ýåäÿíÿ áàõàðäû, ñàëàì àëàðäû, ñþç ñîðóøàðäû, êöñÿíëÿðè, èíúèéÿíëÿðè ÷àüûðûá áàðûøäûðàðäû, äàëàøàíëàðûí áàøûíà àüûë ãîéàðäû (òÿêúÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà, ÷öíêè ßëèàááàñ êèøè è÷êè è÷èá êåôëÿíìèø àäàìëà ñþùáÿò åëÿìÿçäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí áèð àç ñîíðà, åëÿ êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð éåòèìëèê ÷þêäö, åëÿ êè, Ñàðû ùàìàìûí ðÿíýè áèð ãÿìýèíëèê ðÿíýè êèìè,
åëÿ áèë, áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëäû, îíäà Íèñÿ õàëà ÿðè èëÿ âÿ
îüëàíëàðûíäàí äà áèðè èëÿ ýÿëèá áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ àòàñûíûí
öçöíÿ àü îëäó, àòàñûíûí ñþçöíÿ, ìöãàâèìÿòèíÿ, ìÿùÿëëÿäÿí àéûðìàã èñòÿìÿäèéèíÿ áàõìàäû âÿ ßëèàááàñ êèøèíè þçö èëÿ Ìàøòàüàéà
àïàðäû âÿ áèç äàùà ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíè ýþðìÿäèê, ßëèàááàñ êè459

Èáàäóëëàíûí àüçû ñóëàíà-ñóëàíà åëÿäèéè òÿñâèð Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ ïèñ òÿñèð åòäè. ßëáÿòòÿ. öñòöíÿ äÿ ñóìàã òþêöá àüçûí éàíà-éàíà éåéÿñÿí!. î áàëàúà ßëÿêáÿð î âàõò áÿëêÿ äÿ ùå÷ «êÿäÿð» ñþçöíöí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäè. Áèç äÿ. Ñîíðà Áàëàêÿðèì î êÿäÿðëè ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áèð-áèð áèçÿ áàõäû âÿ áèç áó ýþçëÿðäÿ áèð àüðû ùèññ åòäèê âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëäè êè.. áó íÿ íàüûëäû äàíûøûðñàí. éàõøû áàøà äöøìÿäèéèìèç î ñåùðëè àëÿìäÿ èäèê. Áàëàêÿðèì áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë 460 . Èáàäóëëà äà áèçèì éàíûìûçäàäûð âÿ î äà äèããÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí äåäèêëÿðèíÿ ãóëàã àñûð. òàìàì à÷ûãàøêàð øÿêèëäÿ Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðèíè äÿðèí áèð êÿäÿð áöðöäö. ùÿìèøÿêè êèìè. Áàëàêÿðèìèí þç ÿòèíè êÿñèá òàâàäà ãûçàðòäûëàð.. î ãÿäèì âàõòëàðäà. þçö äÿ áóðàëàðäàí óçàãëàðà ýåäèðäè. Áàëàêÿðèì. Áèðäÿí Èáàäóëëà Áàëàêÿðèìèí ñþùáÿòèíè éàðûì÷ûã êÿñäè: — Àëÿ.øèíèí áèçèì äàëàíäàí àøàüûéà. XVIII Áèð äÿôÿ áèç áóíóí øàùèäè îëäóã êè. Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ãàðà ýþçëÿðèíÿ íåúÿ äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêäö. ùÿìèøÿêè êèìè. Éàíûíäà äà éöç ãðàì úåéðàí ñöäö. Áàëàêÿðèì äàíûøûðäû âÿ äàíûøäûãúà äà. ãóòàá áèøèðäèëÿð. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäàêû åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áóíäàí ñîíðà ùÿìèøÿ éåêÿ âÿ ãàðà áèð ãûôûë àñûëäû âÿ ìÿíèì áöòöí äàõèëèìäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûëà áèð êèí-êöäóðÿò. Áàëàêÿðèìëÿ áèðëèêäÿ Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà. äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí! — Ñîíðà Èáàäóëëà àüçû ñóëàíà-ñóëàíà äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíû òÿñâèð åòäè: — Òàâàäà úûç-úûçíàí ãûçàðà î öç-áó öç. èíäèúÿ Àü Äÿâÿíèí éîõ. Áàëàêÿðèì ñþùáÿòèíè êÿñèá ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãàðà ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàéà çèëëÿäè âÿ áèçèì ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíäà. ñîíðà áèð äÿíÿ äÿ éöç!. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðè. áèð íèôðÿò âàð èäè. áó óøàãëàðà? Ñÿí äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí äàíûø åé. áàøûíà éûüûøûá Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñàíäà. ùÿòòà èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ìöùàðèáÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûë ýÿëèá ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà äàéàíûð.. ìöùàðèáÿ ãóðòàðàíäàí ÷îõ-÷îõ èëëÿð ñîíðà äà. àììà áóðàñû òàìàì øÿêñèç èäè êè. áèð äÿ ýþðäöê êè. î Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà îëóðäó âÿ èíäè äÿ îðàäà èäè.. Ùÿìèí àõøàì Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿäÿí äàíûøàíäà âÿ áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè. àëÿ.

éÿíè èúàçÿ âåðèáëÿð êè. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ î ïóëà îüëóíóí ìöùàðèáÿ éàðàñûíäàí áåëÿúÿ ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãîéóí àëìûøäû. Çèáà õàëàíûí îüëó Ãàâðèë ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè èìèø. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìÿ ñþç âåðäèì êè. àíà-áàëà áèð éåðäÿ îëñóí.. áèð äÿ ùå÷ âàõò ÿò áèøìèøè éåìÿéÿúÿì.. Çèáà õàëàíûí. XIX Áèð ýöí — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿíèí èëê àéëàðû èäè — ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè.. Ãàâðèë. ñîíðà ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ éàéûëäû êè. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áèçäÿ îíñóç äà ÿò áèøìèøè îëìóðäó. ãÿçåòäÿ-æóðíàëäà éàçûá Àìåðèêà úàìààòûíû àéûëäûðìûø êè. éàëâàðûðäû êè. Àìåðèêà úàìààòûíû ôàøèñòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ãàëäûðìûø. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã ëàçûìäûð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Ãàâðèëÿ èúàçÿ âåðèáëÿð êè. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿéèí. Áó ýþðöíìÿìèø ùàäèñÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ìàò ãîéìóøäó.. . Ìÿí þçöìÿ âåðäèéèì ùÿìèí ñþçö éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ áîçáàøû éåäèì. äîüðóäàí äà. Ñÿôóðÿ õàëà áöòöí ãûçûë áÿð-áÿçÿéèíè ñàòìûøäû. Çèáà õàëàíûí åâè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àøàüû áàøûíäà. äîüðóäàí äà. Ãàâðèë àäûíäà îüëó âàðûéìûø. Áàêûäà ãîñïèòàëäà éàòìûøäû.Áèð ìöääÿòäÿí ñîíðà Åéíóëëà òÿçÿäÿí ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ ãàéûòìàäû. ùåéâàíû ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðìèøäè âÿ ÿòäÿí éàðûì êèëî-éàðûì êèëî ãÿçåòÿ áöêöá ìÿùÿëëÿäÿêè áöòöí åâëÿðÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàíûí áþéöê îüëó Åéíóëëà ìöùàðèáÿäÿ éàðàëàíûá ýÿëìèøäè. Àìåðèêàäà éàøàéûðìûø âÿ ùÿìèí Ãàâðèë èíäè Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðìàãäàí þòðö áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèá. ßëèàááàñ êèøèíèí î ãàïûñû ãûôûëëû åâèíèí ãîíøóëóüóíäà éàøàéàí Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàýèë íÿçèð ãîéóí êÿñìèøäèëÿð. èíäèúÿ äåäèêëÿðèíè éàäûíûçäàí ÷ûõàðûí. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ àïàðñûí. èíäè äÿ ñàü-ñàëàìàò åâëÿðèíäÿ èäè. íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà èäè âÿ ùÿìèí éåðäÿí êå÷èá ýåäÿíäÿ î íþéöò èéèíäÿí 461 ..êè. Ùÿìèí ýöíäÿí òÿõìèíÿí ö÷ àé ñîíðà. î áàõûøëàðëà áèçÿ éàëâàðûðäû.. Áèçÿ äÿ ïàé ýÿëìèøäè âÿ àíàì ùÿìèí ïàéäàí áîçáàø áèøèðìèøäè.

àììà ùàìû äåéèðäè êè. — äåéèðäè. ßëèàááàñ êèøè áàøûíû áóëàäû.. Éàõøû åëÿ ùàìûé÷óí éàõøûäû. öçëÿðèíÿ ýþç éåðè äåøèê ãàðà ïàð÷à áàüëàéûá áàíê éàðûðëàð âÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè.. ùå÷ êèì öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ áó ñþçÿ èíàíìûðäû. äåìÿëè. òîðáàíûí è÷èíäÿêè ãàëûí øöøÿ ñòÿêàíû äîëäóðóá òóì ñàòàðäû. éàõøû îëóá. áóíó ùàìû äåéèðäè. ÷öíêè Àìåðèêà ÷îõ óçàã áèð ìÿìëÿêÿò èäè. ùà÷àíñà Ãóáàíûí éÿùóäè êÿíäèíäÿí êþ÷öá áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìèøäè. Çèáà õàëà èñÿ ÷îõ àäè áèð àäàì èäè. Çèáà õàëàíûí Ãàâðèë àäûíäà áèð îüëó âàð âÿ ùÿìèí Ãàâðèë Àìåðèêàäà éàøàéûð. Áèð äÿôÿ ßëèàááàñ êèøè î ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí þòÿíäÿ Çèáà õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè åøèòäè âÿ ýöëÿýöëÿ àðâàäà ñàòàøìàã èñòÿäè: — Ñÿí ùàíñû ïåéüÿìáÿðè äåéèðñÿí. ýóéà. ÷öíêè Çèáà õàëà éàé-ãûø ùÿìèøÿ òóì ãîâóðàðäû. ÷öíêè Àìåðèêà ùàããûíäà úöðáÿúöð ìþúöçÿëÿð äàíûøûðäûëàð. éÿíè êè. ÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þëìöøäö âÿ î âàõòäàí äà òÿê éàøàéûðäû. 462 . ùÿãèãÿò èìèø). Àëëàù ñÿíè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. äåéèðäèëÿð Àìåðèêàäà åëÿ ìàøûíëàð âàð êè.. àé Çèáà? Çèáà õàëà äåäè: — ßëèàááàñ ãàðäàø. îðàíûí úàâàíëàðû ÿëëÿðèíÿ àâòîìàò àëûá. äöç ñþçÿ íÿ äåéÿñÿí?. àììà.. Çèáà õàëà éÿùóäè èäè.áàøãà ãîâðóëìóø ýöíÿáàõàí òóìóíóí èéè äÿ àäàìû âóðóðäó. ÿñëèíäÿ. éàõøû òóìäó!. ñààòäà 130 êèëîìåòð ýåäèð âÿ äåéèðäèëÿð êè. ñûíûãëàð ãÿçåò ãûðûãëàðû èëÿ. ñÿí ìöñÿëìàíà äà. ýóéà. äåéèðäèëÿð îðäà åëÿ áèíàëàð âàð êè. ÿéÿð ïåéüÿìáÿðäèðñÿ. Çèáà õàëàíûí ÿí áèðèíúè ìöøòÿðèñè Øþâêÿò èäè âÿ åâäÿ. Çèáà õàëà àüûëëû äàíûøûð âÿ äåäè: — Âàëëàù. ñîíðà áèøèðèá éåéèðëÿð (ñîíðàäàí ùÿìèí òûñáàüà éóìóðòàñûíûí «ïîðîøîê»ó Áàêûéà äà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áèç áèëäèê êè. úöðáÿúöð ðÿíýëè êàüûç ïàð÷àëàðû èëÿ î ãÿäÿð éàïûøäûðûëìûøäû êè. ßëáÿòòÿ. Çèáà õàëàíû ýöíäÿ ýþðöðäöê. áó. ýþé òîðáàñûíû ùÿìèí òóìëà äîëäóðóá êö÷ÿ ãàïûñûíûí àüçûíäà. ýóéà. Çèáà õàëàíûí òóì ñàòäûüû î ñòÿêàí î ãÿäÿð ÷àòëàéûá ñûíìûøäû âÿ ÷àòëàã éåðëÿðè. ÿëëè ìÿðòÿáÿäÿí äÿ ùöíäöðäöð. Äöçäöð. òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðàðäû. Àìåðèêàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíû ãóðóäóá «ïîðîøîê» åëÿéèðëÿð. õà÷ïÿðÿñòÿ äÿ. áàëàúà âÿ óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèíèí öñòöíäÿ îòóðóá òóì ñàòûðäû: — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. ÿñëèíäÿ øöøÿ ùå÷ ýþðöíìöðäö âÿ ñòÿêàíûí è÷èíèí òóòóìó äà àçàëûá áèðúÿ îâóú îëìóøäó. ìÿíÿ äÿ.

.. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Âàé.. Ãàâðèë èñÿ. àüÿç? Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. åâäÿí ÷þëÿ ÷ûõìûðäû âÿ áèç åëÿ-åëÿúÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí î àü ÷èòïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. Àìåðèêàäà Ãàâðèëèí îí îòàüû âàð. þçö äÿ èéèðìè áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ. äèëèøèðèí èäè. ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè îëìàüû.. äàùà òóì òàïûëìàäû âÿ Çèáà õàëà äà äàùà î óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðóá: «— Ïåéüÿìáÿð ùàããû. ìåùðèáàí. ñòÿêàí-íÿëáÿêè ãóðóëàäû. Éàçûã Çèáà î ìàøûíà íåúÿ ìèíÿúÿê ùÿð ýöí. õöñóñÿí.. ìàøûí ãàëäûðûð àäàìëàðû éóõàðû äÿ. Íèñÿ õàëà äåéèðäè: — À-à-à.. ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿðè òåç-òåç ýÿëìÿéÿ áàøëàéàí úàâàíëàðûí ãàðà ìÿúëèñëÿðèíäÿ ãàá-ãàúàã éóäó. Çèáà õàëà àú ãàëàð.. ùÿðÿñèíèí ö÷êöíú ÿñýÿð ìÿêòóáó äöíéàíûí áèð éåðèíäÿí ýÿëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ èíäè. Àðâàäëàð äåéèðäè êè. êèìèíñÿ ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëìÿéè. ÷öíêè õåéèðÿ-øÿðÿ éàðàéàí àðâàä èäè. Áàøûíà áèð èø-çàä ýÿëÿð. ÿêñèíÿ.. éàðûàú. ñèëèíäèð ãîéóá. þçö äÿ Àìåðèêàäàí ýÿëÿí áó àäàìûí áèçèì ùàìûìûçûí þéðÿøäèéèìèç. Ãàâðèë ýÿëèá êè. îüóëëàð ìÿùÿëëÿìèçäÿí ýåäèðëÿð. ïèëëÿêÿíëÿ ãàëõìûðëàð êè. áàøûíà äà. þçö äÿ áó àäàìûí Àìåðèêàäàí ýÿëìÿéè. Äàùà íå÷ÿ àé èäè ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû. éàõøû òóìäó!. Áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû Çèáà õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. ÷îõ äåìÿéèí î Øþâêÿòäÿí. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðñûí.» — äåéÿ òóì ñàòìàäû. áöòöí óøàãëàð éûüûøûá ýåäèá äàéàíìûøäûã Çèáà õàëàíûí åâè èëÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ âÿ ýþçëÿðèìèçè äèêìèøäèê Çèáà õàëàíûí àü ÷èò ïÿðäÿ àñûëìûø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ. î ìÿðòÿáÿëÿðè íåúÿ ãàëõàúàã åëÿ? Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. ýöíäÿ ýþðäöéöìöç Çèáà õàëàíûí äîüìàúà îüëó îëìàüû áèçÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèðäèê. ÷öíêè ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîí463 .. ìöùàðèáÿ áàøëàäû. ÿéíèíäÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ ïàëòàðëàð âàð. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû êèìèí÷öíñÿ ñåâèíèðäè. ýóéà. äåéèðäèëÿð êè.äöêàíäà. éàçûã Çèáà. éàðûòîõ äîëàíäû. ùå÷ êèìëÿ èøè éîõ èäè âÿ åëÿ êè. áèðúÿ ãàðíû âàð èäè. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. ùàìàìäà ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿðäÿí çàðàôàòëà äåéèðäè: — Ñÿí Àëëàù. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíäÿ îíà-áóíà êþìÿê åëÿìÿéÿ áàøëàäû.

Ñèçè ãîéóá 464 . íþø èíäèéÿúÿí ýþðöíìöðäö? Íþø äåìèðäè êè. âàëëàù. îíóí÷óí äàðûõàúàüàì. áàéàãäàí áÿðè ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ ñÿêèäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àüïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõàí óøàãëàð ÷þëäÿ ãàëàúàãäû. Ãàâðèë èñÿ ýþðöíìÿê áèëìèðäè âÿ áèç òàìàì öìèäèìèçè èòèðìèøäèê êè. âàëëàù. Ãàâðèëÿ õîøýÿëäèí äåìÿê ö÷öí Çèáà õàëàýèëÿ ýÿëäè âÿ àíàì äà ùÿìèí àðâàäëàðûí àðàñûíäà èäè. Çèáà õàëà ö÷öí øàä õÿáÿð ýÿëèðäè (éÿíè îüëó Ãàâðèë ýÿëèá ÷ûõìûøäû). þçöíö àðâàäëàðûí öñòöíÿ àòäû. Áó âàõò Õàíûì õàëà áàøäà îëìàãëà. ìÿíèì äÿ öçöìäÿí þïäö: — Íÿ éàõøû ýÿëäèí. ñèç äèðè. ìÿí óøàãëàðäàí àéðûëûá àíàìûí éàíûíà ãà÷äûì âÿ àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá àðâàäëàðëà áèðëèêäÿ óøàãëàðûí à÷ûã âÿ ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû àëòûíäà Çèáà õàëàýèëÿ ýèðäèì. ìàüûë ùå÷ îëìàñà. áåëÿ éàõ÷û îüóë èäè. ýþðÿðñöç. Çèáà õàëà åëÿ áèë êè. àíàì âàð. ùà÷àíñà Ãàâðèëè ýþðÿ áèëÿê.ðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. àäÿò åòäèéèì Çèáà õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðÿì âÿ Çèáà õàëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà ìÿí äÿ àíàì êèìè. óøàãëàðà áàõñûí!. Ãîé ýåòñèí îüëóéíàí.. àé ßëÿêáÿð!. áóíó àðâàäû ýþíäÿðèá áóðà. ìÿíèì äÿ. Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Éàçûã Çèáà ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèá. Õàíûì õàëàýèëèí éîëóíó ýþçëÿéèðìèø. ùå÷ ùàðà ýåòìÿçäèì!. Ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÿéèëèá òóì ñàòìàãäàí áåëè äîíãàðûá. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíè ñÿëàìÿò åëÿñèí!. þìðöíöí àõûðûíäà îüóë-óøàã ýþðñöí. ìÿùÿëëÿìèçÿ áÿä õÿáÿð éîõ. äåéèá êè. Äöçäöð.. ìÿí þëö. áàëàì. ïÿíúÿðÿñè êèìè àëûøäûüûì. ùÿ? Àüÿç. ýöíäÿ ýþðäöéöì âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áèð áèíàñû. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëÿí Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèì î ãÿäÿð ýöúëö èäè êè. Ãàâðèëè ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿíèì îíëàðû áåëÿúÿ áóðàäà ãîéìàüûì éàõøû äåéèëäè.. ùå÷ âàõò ùàããûíäà ôèêèðëÿøìÿäèéèì. áèð-áèð ùàìûñûíûí öçöíäÿí þïäö. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì þçöì ö÷öí àéäûí îëäó êè. ìÿùÿëëÿìèçèí ö÷-äþðä àðâàäû ýþçàéäûíëûüû âåðìÿê ö÷öí. Àíàì äåéèðäè: — Ñèçè áèëìèðÿì. áöòöí þìðö áîéó îüëóíóí éîõ. ýåò àíîâó ýþòöð ýÿë. àõû. ìÿí äàðûõàúàéàì Çèáà õàëàé÷öí.. Ýöíîðòà âàõòû àðâàäëàðûí áèçäÿ éûüûøûá îòóðäóüó çàìàí àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ äÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. ùàíñû áèð ãàïûñû.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Áó êè. — Ñîíðà äà Çèáà õàëà áèðäÿí-áèðÿ è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ àüëàìàüà áàøëàäû. Áàéàãäàí áÿðè åëÿ-åëÿ÷ÿ êö÷ÿäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àü ÷èòïÿðäÿëè êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã.

» «—Àëëàù áèëÿí éàõøûäûð!. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëìèø áó Ãàâðèë ýþçëÿäèêëÿðèìèí òàìàì ÿêñèíÿ îëàðàã àäè áèð àäàì èäè: ñà÷ëàðû òþêöëìöø. òÿêúÿ Õàíûì õàëà àüëàìûðäû. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà êþâðÿëèá àüëàéûðäû. Çèáà õàëà àüëàäûãúà. ÿëèíäÿêè áàëàúà äÿñìàëëà ýþçëÿðèíè. àììà.» — äåéèá äîëóõñóíàí áó Ãàâðèëèí óøàãëàðû áèðáèðëÿðè èëÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. ÷öíêè åëÿ áèëèðäèì êè. äîäàüûíû äèøëÿéèá äîëìóø ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿéèðäè... Ãàâðèë áàøûíû òÿðïÿäèá àíàñûíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäÿ-åäÿ: 4-30 465 . Áèç äÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäóã âÿ Çèáà õàëà ùÿðäÿíáèð ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà.» «—Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!.ùàðà ýåäÿðäèì? Êèìäè ìÿíè àäàì éåðèíÿ ãîéàí ñèçäÿí áàøãà? Àììà íÿâÿëÿðèì âàð äÿ î õàðàáàäà. î õàðàáàäà ìÿí íÿ åäÿúÿéÿì?. Ãàâðèë àäè Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ äàíûøûðäû. åëÿ áèë. Àçÿðáàéúàí äèëèíè áèëìèðëÿð âÿ ùå÷ îëìàñà ðóñ äèëèíè äÿ áèëìèðëÿð. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã èñòÿéÿí Êîðîüëó êèìè áèð ãÿùðÿìàí ýþðÿúÿéÿì. äÿãèãÿäÿáèð «—Àëëàù ãîéñà!. Àíàì äà. Ìÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàéûí.» — äåéèðäè âÿ áóðàñû äà ìÿíè òàìàì ùåéðÿò è÷èíÿ ñàëìûøäû êè. íÿ åäèì. ýþðìÿê èñòÿéèðÿì îíëàðû. àðâàäëàð þïöøöá-àüëàøäûüû áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì ìÿí.. áÿñ ùà÷àí ýþðÿúÿéÿì? Íÿâÿëÿðèì äÿ äåéèð. Ãàâðèë äÿ áó àðâàäëàð êèìè êþâðÿëèðäè. áÿñ ìÿí îíëàðû íåúÿ áàøà äöøÿúÿéÿì? Àé àðâàäëàð.. áèçèì áó Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè.. ùÿð ùàëäà. Ñÿôóðÿ õàëà.. éàø áóðíóíó ñèëÿ-ñèëÿ: — Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Ìÿíè ìöòÿÿññèð åäÿí ÿí áþéöê àäèëèê äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè. èñòÿéèðäè áèëñèí êè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëäèêúÿ. ñàðûøûí. ýþçëÿðèíè äèããÿòëÿ Ãàâðèëÿ çèëëÿìèøäè. ÿéíèíäÿ àäè øàëâàð. àðûã. Ãàâðèëèí óøàãëàðû þç åâëÿðèíäÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðäû âÿ áó ìÿíÿ ñîí äÿðÿúÿ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè êè. óçóí âÿ Ãàâðèëèí ýåéèìè äÿ àäè ýåéèì èäè: àéàãëàðûíäà Çèáà õàëàíûí åâ áàøìàãëàðû. ìÿí ñèçè ãîéóá ùàðà ýåäÿúÿéÿì. ñîíðà éåíÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðäó âÿ äîüðóñó.. Ñÿôóðÿ õàëà äà. ìÿíèì àíàì. áàøûìà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüàì? Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí.. áèçèì áó áÿäáÿõò Çèáà õàëà áó àäàìûí éàíûíäà áèð õîø ýöí ýþðÿúÿê. àäè àü êþéíÿê.. — äåéèðäè.. ìÿí Ãàâðèëè ýþðÿíäÿ áèð áàëàúà ìöòÿÿññèð îëäóì.. Õàíûì õàëàíûí î ýþçëÿðè Ãàâðèëè Çèáà õàëàíûí î áàëàúà îòàüûíäà ñûíàãäàí êå÷èðèðäè. èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. éîõñà éîõ? Ãàâðèë ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäó. áèç è÷ÿðè ýèðÿíäÿ àéàüà ãàëõäû. è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ.. ùÿð êÿëìÿäÿí áèð äÿ: «—Àëëàù ãîéñà!.

ôûðëàéûá àüçûíû à÷äû âÿ ìÿí áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ àâòîìàò ãÿëÿìè áåëÿ ýþðäöì. éÿíè ìöùàðèáÿ áàøëàéàí èëè ìÿí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäèðäèì). äöçäöð. ãóðáàí îëóì.. Ãàâðèë: — Àëëàù ãîéñà!. ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí ãÿëÿìèíÿ áàõûðäûì âÿ éàëíûç áó çàìàí ìÿí èíàíäûì êè. åëÿ áèë ìÿíèì þçöìöí ùÿéàòûìäà íÿñÿ ðóù éöêñÿëäÿí áèð ùàäèñÿ áàø âåðìèøäè. ñîíðà àâòîìàò ãÿëÿìèí àüçûíû áàüëàäû âÿ êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéäó âÿ ìÿí èíäè äÿ ýþçëÿðèìè î àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì âÿ áó âàõò ìÿí þç öçÿðèìäÿ Õàíûì õàëàíûí àíè áàõûøëàðûíû ùèññ åëÿ466 . ùÿòòà ãöññÿ âàð èäè. — Ñîíðà éåíÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì.. ìÿêòóá éàçûí. àììà ùÿð ùàëäà äöíéàäà áåëÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð âàð èäè. Ãàâðèë: — Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. — äåéèðäè. ñèç äÿ.. Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Ãàâðèë äîüðóäàí äà Àìåðèêàäàí ýÿëèá. ÷öíêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíèì äåéèëäè...» — äåìÿéè äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû.. — Ãîé ýåäèì áèð î íÿâÿëÿðè ýþðöì.. — Ùàìûíûçà ìÿêòóá éàçàúàüàì.. ïåéüÿìáÿð ùàããû. ãÿëÿìëÿðÿ éàìàí àçàðûì âàð èäè (ùÿìèí èë. Ìÿí ùå÷ úöð ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î ìþúöçÿäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì. î ùàäèñÿäÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ùàìûìûçûí éàäûðüàìàüà áàøëàäûüûìûç áèð áàéðàì ÿùâàë-ðóùèééÿñè âàð èäè.. î àâòîìàò ãÿëÿìÿ áàõà-áàõà Ãàâðèëèí àðâàä êèìè êþâðÿëèá äîëóõñóíìàüû äà.. Ãàâðèë ùÿìèí àâòîìàò ãÿëÿìÿ ìèçèí öñòöíäÿêè ãÿçåòèí êÿíàðûíäà Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû éàçûðäû.. ìÿí èñÿ ýþçëÿðèìè î àâòîìàò ãÿëÿìäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì: êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñóíà áàõûðäûì. Áó âàõò Ãàâðèë ÿéíèíäÿêè àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí áàëàúà òöòÿê êèìè áèð øåé ÷ûõàðòäû.. Ãàâðèë ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñó èëÿ Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû (âÿ áèçèì Çèáà õàëàíûí äà áóíäàí ñîíðàêû öíâàíûíû) éàçûá àðâàäëàðà âåðäè. ùå÷ âàõò ìÿíèì îëìàéàúàãäû.— Àëëàù ãîéñà!. ìÿíèì ìöõòÿëèô ïåðîëàðà. äÿãèãÿäÿáèð «— Àëëàù ãîéñà!. åâäÿ îòóðóá íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèí óúóíà òàõäûüûì ïåðîíó ìöðÿêêÿáÿ áàòûðà-áàòûðà àü ìèëÿìèë äÿôòÿðëÿðäÿ éàçìàüà äà ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè âÿ Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè.. áó áàéðàìäà áèð áàëàúà ùÿçèíëèê. òÿê ãîéìàéûí ìÿíè îðàäà.— äåéèðäè. — äåéèðäè.

åëÿ áèë êè. ÿñëèíäÿ áó ôèêèð î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áþéöê áèð êÿøô èäè âÿ ùÿìèí êÿøô ìÿíèì öðÿéèìÿ éåíè ùèññëÿð ýÿòèðäè. áó áàõûøëàðû ýþðìÿäèì. ÷îõ éöíýöë áèð ôàñèëÿäÿí ñîíðà. ùà÷àíñà áèð ýöí ýÿëÿúÿê âÿ ìÿí áó ýþçÿë òöòÿéèí ñþéëÿäèêëÿðèíè î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ïåðîñóíäàí ÷ûõàí ñþçëÿðëÿ éàçàúàüàì. òÿçÿúÿ ÷ûõìûø óëäóçëàðà äà òàìàì éåíè ýþçëÿ áàõäûì. àììà î éàçûëàð ãÿçåò êÿíàðûíäàêû öíâàí éàçûëàðû îëìàéàúàã. ìÿí áèðäÿí-áèðÿ þçöì þç ýþçöìäÿ áþéöäöì. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàâàø-éàâàø éåòèìëÿøäèéèíäÿí äÿ äåéèðäè. ìÿùç ùèññ åòäèì. ýÿëÿúÿêäÿ ìÿíèì äÿ ìöòëÿã áåëÿ àâòîìàò ãÿëÿìëÿðèì îëàúàã âÿ î àâòîìàò ãÿëÿìëÿðëÿ Ãàâðèë êèìè ñöðÿòëÿ. ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðèí äèâàðëàðûíà ùîïìóø ãöññÿäÿí äÿ äåéèðäè âÿ ìÿí úûããûðûüûìû ÷ÿêìÿäÿí Áàëàêÿðèìèí î ýþçÿë òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. ìöðÿêêÿáãàáûìû. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóá òöòÿéèíè ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. ñåùðëè äöíéàëàðëà. àðûã îðäëàðûíû äîëäóðóá íàçèê ÷ÿíÿñèíè îéíàäà-îéíàäà î ýþçÿë òöòÿéè ÷àëàí Áàëàêÿðèìÿ äÿ.. ñÿëèãÿ èëÿ éàçûëàð éàçàúàüàì. î ãîøà òóò àüàúûíà äà âÿ î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû àðàñûíäàí ýþðöíÿí ýþéÿ äÿ. âÿ áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. î ùÿðàðÿòäÿ äÿ áèð íèñýèë âàð èäè.. Çèáà õàëà íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäàêû åâèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàëàúà áèð ãûôûë âóðäó âÿ îüëó Ãàâðèë èëÿ Àìåðèêàéà ýåòäè âÿ ìöùàðèáÿíèí äÿðäè åëÿ áèë êè. äàëàíûìûçûí. äöíéàíûí ìþúöçÿëè èøëÿðèéëÿ áÿðàáÿð. ìÿí. àììà åéíè çàìàíäà.äèì. ãûçàðäûì âÿ ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí àü êþéíÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ÿêäèì. äÿôòÿðëÿðèìè. íèêáèíëèêäÿ éåíÿ äÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì ùÿçèí áèð ãöññÿ âàð èäè âÿ î ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñè è÷èíäÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíèí «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óíó õàòûðëàìûøäû. î òöòÿê åëÿ áèë êè. åëÿ áèë êè. Áó ôèêèð ìÿíèì áöòöí è÷èìè ùÿéÿúàíà ýÿòèðäè.. éåíÿ äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ÿëèíÿ àëäû âÿ àõøàìëàð Áàëàêÿðèì ùå÷ êèìÿ áèð ñþç äåìÿäÿí ãîøà òóòóí àëòûíäà. íÿñÿ áàøãà éàçûëàð îëàúàã. î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð úîøüóíëóã.. ìÿíäÿêè î úîøüóíëóãäà. óúóíà ïåðî òàõûëìûø íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèìè àíàìûí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåòìÿéèì ìöíàñèáÿòèëÿ ìÿíèì467 . íèêáèíëèê ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè âÿ ìÿí äàùà þçöìö èíàíäûðìûøäûì êè. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí ùÿðàðÿòè éåíÿ äÿ áàëàúà ßëÿêáÿðèí ñèíÿñèíè ãûçäûðìûøäû. ÷öíêè òàìàì ýþçëÿíèëìÿç èäè. Áèð íå÷ÿ ýöí ìÿí î àâòîìàò ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñèíèí è÷èíäÿ èäèì. Ìÿí ùÿð ýöí ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðóá êèòàáëàðûìû. Ñàðû ùàìàìûí. êè÷èúèê áèð éåíèëèêäÿí.

ö÷öíö äÿ áèðäÿí àïàðìûøäûëàð.. ñÿùÿð äóðóá äÿðñÿ ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Áóðà ýÿë. ÿëèíäÿ òóòäóüó úûããûëû áèð òîðáàúûüû ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà.. ùèññ åäèðäèì êè. ñÿíèí÷öí äöçÿëòìèøÿì. ÿðëÿðè.÷öí òèêäèéè òîðáàéà éûüûðäûì. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè ùÿìèøÿêè êèìè ñÿðòëèêäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áèð öìèäñèçëèêëÿ ÿðëÿðèíè. Ñÿêèíÿ õàëà äà. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà. Çèáà õàëà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá Àìåðèêàéà ýåäÿíäÿí èêè ýöí ñîíðà. ãàëàíëàðû åâäÿ èäè. áó ýöí-ñàáàù Ãîúàíû äà àïàðàúàãëàð. Àäèë âÿ ßáäöëÿëè. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíû áèð äÿôÿ äÿ îëñóí àüëàéàí ýþðìÿìèøäèì (âÿ ýþðìÿäèì äÿ!). ùàìû éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûðäû. èêè àéûí è÷èíäÿ ãîúàëìûøäûëàð.. Ãàâðèëèí î àâòîìàò ãÿëÿìèíè ýþðäöéöì âàõòäàí áÿðè êå÷ÿí áó ö÷-äþðä ýöíäÿ Õàíûì õàëà ìÿíèì ö÷öí áó úûããûëû òîðáàúûüû äöçÿëäèá. îüóëëàðû ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿí àðâàäëàð äà íèýàðàí÷ûëûã è÷èíäÿ éàøàéûðäû. àé ßëÿêáÿð?. — Áóðà ýÿë.. ìÿí è÷ÿðè ýèðÿí êèìè. íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè êèï þðòöëöðäö. Ìÿí Õàíûì õàëàýèëèí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè èëÿ øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. àììà áóíóí ìÿùç íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ßëÿêáÿð. Ìÿí áàøà äöøäöì êè.. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. àììà äåéèðäèëÿð êè. Îíäà ùÿëÿ Õàíûì õàëàíûí ö÷ îüëó úÿáùÿéÿ ýåòìèøäè: Úÿôÿð. òîðáàíûí èïèíè ÷èéíèìäÿí àñûá ìÿêòÿáÿ ýåäèðäèì. Ôèðóçÿ õàëà äà. îüóë. Ãîúà êèìè ùÿêèì îëìàã èñòÿéÿíëÿð èíäè úÿáùÿäÿ ÷îõ ëàçûìäûðëàð (äîüðóäàí äà ÷îõ ÷ÿêìÿäè êè. ßëÿêáÿð.. Ìÿùÿëëÿìèçäÿ îüóëëàðû. Úÿáðàéûë èëÿ Àüàðÿùèì èñÿ ùÿëÿ åâäÿ èäè. áó ñÿñäÿ íÿñÿ äÿéèøèá. ßëÿêáÿð. ×åðíèëèâöí ãàáûíû ãîéàðñàí áóíóí è÷èíÿ. áèð àéûí.. Àòîí êèìè ôàüûð ýåäèá îðàäà íÿ åäÿúÿê?. Ãîúà ùÿëÿ Òèáá Èíñòèòóòóíäà îõóéóðäó. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíûí ñÿñèíäÿ íÿñÿ ùèññ åäèðäèì. àììà úÿáùÿäÿí àäèúÿ áèð ñàëàìàòëûã ìÿêòóáó àëìàã ö÷öí íÿçèð äåéèðäè. àòîâó àïàðàíäàí ñîíðà áèç áàøûìûçà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüûã. ùàìûñû ñÿêñÿêÿ è÷ííäÿ èäè. ãàðäàøëàðû ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø áöòöí àðâàäëàðûí. Õàíûì õàëà ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû.» —äåéèá àüëàéà-àüëàéà éàøàéûðäû. Ìöðÿêêÿáãàáûìû è÷èíÿ ãîéóá ìÿêòÿ468 . àíàì êèìè: «—Àé ßëÿêáÿð. ãàðäàø éîëà ñàëìûø áàøãà àðâàäëàðû äà ýþçýþðÿñè äÿéèøìèøäèëÿð. Ãîúàíû äà àïàðäûëàð). ãûç-ýÿëèíèí ýþçö ùÿìèøÿ éàøëû îëóðäó. àòàëàðû. îüóëëàðûíû úÿáùÿéÿ éîëà ñàëà÷àãëàðû î ýöíö ýþçëÿéÿ-ýþçëÿéÿ éàøàéûðäû. ßðëÿðè.. Õàíûì õàëàíûí ñèôÿòè äÿ äÿéèøìÿìèøäè. ìÿùÿëëÿìèçèí ÿð.

î áàëàúà. àõûðûíà êèìè.Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí ýþòöðöá ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéóðäó. ìÿíè ãÿùÿðëÿíäèðìèøäè.. àììà áóíà áàõìàéàðàã. Õàíûì õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì. Çèáà õàëà èñÿ äàùà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ãàéûòìàäû âÿ íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà Çèáà õàëàíûí êö÷ÿ ãàïûñûíäàêû î áàëàúà ãûôûë ìöùàðèáÿíèí àõûðûíà éàõûí áèç åâèìèçè ñàòûá ìÿùÿëëÿäÿí äàéûìûí éàíûíà êþ÷äöéöìöç âàõòà êèìè. ãàëûí ãàøëàðû àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ òÿêúÿ åëÿ: «— ×îõ ñàü îë» — äåéèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè àøàüû äöøäöì. åëÿ-åëÿúÿ ãàïûäàí àñûëû ãàëäû.. äîüðóñó. áó èíúÿ-ìèíúÿ òîðáàúûüû Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. éàðàøûãëû åëÿìèøäè êè. òÿêúÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàí àñûëìàìûøäû. . ìÿí þçöì-þçöìÿ — áèëìèðÿì íèéÿ? — éàçûã ýþðöíöðäöì âÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áó ùèññ. ãûçûíûí éàíûíà êþ÷ìÿìèøäè. òÿêúÿ Çèáà õàëàíûí. î çÿðèô. Çèáà õàëàíûí þçö äÿ Àìåðèêàéà ýåòìÿìèøäè. àììà åéíè çàìàíäà. ÿëáÿòòÿ.. ìöùàðèáÿíèí äåìÿê îëàð êè. äàéûìûí ýÿëèá áèçè ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷öðÿí âàõòëàðà ãÿäÿð ìÿêòÿáÿ àïàðûá-ýÿòèðäèì. î ïàñëû ãûôûëû äà. Ìÿí. àììà ìÿí áèëèðäèì êè. ìÿí î ìóíúóãëó éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû éûðòûëûá äàüûëàíàúàí. ïàéûçûí éàüûøû. ìÿêòÿáÿ ýåäÿí éîë áîéó î ýþçÿë ìÿõìÿð òîðáàúûüà áàõàáàõà ñåâèíèðäèì. îíëàð äà ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöøäö. ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûìûçäà äàéàíäûì. åëÿ áèë êè. ßëèàááàñ êèøè äÿ Ìàøòàüàéà. ìöðÿêêÿáãàáûìû ÷èéíèìäÿêè òîðáàäàí ÷ûõàðûá î ìóíúóãëó ìÿõìÿð òîðáàúûüà ãîéäóì âÿ ìÿêòÿáÿ éîëëàíäûì. Õàíûì õàëà ìöðÿêêÿáãàáû ö÷öí äöçÿëòäèéè î òîðáàúûüû ìÿíÿ áàüûøëàäûüû ùÿìèí ñÿùÿð ìÿí Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûá þïìÿê èñòÿäèì. åëÿ áèë êè. åëÿ áèë êè. î ãûç áÿçÿéèíÿ îõøàéàí òîðáàúûüà áàõàí êèìñÿ þìðöíäÿ äåìÿçäè êè. áóíó Õàíûì õàëà äöçÿëäèá... ìóíúóã íàõûøëàð î éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû î ãÿäÿð ýþçÿë. ãûçëàðûí áÿçÿéèíÿ îõøàéûðäû. ãûøûí ãàðû î áàëàúà ãûôûëû ïàñëàòäû âÿ ùÿìèí ïàñëû ãûôûë ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäà àñûëìûø î áþéöê ãûôûëëà áèðëèêäÿ. àììà êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõäûì.. ãûçëàðûí îéóíúàüûíà. ÿëáÿòòÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëà äà ìÿíèì ö÷öí àíàì êèìè äîüìà âÿ ÿçèç áèð àäàìäûð.áÿ àïàðäûüûì éàøûë ìÿõìÿðäÿí äöçÿëäèëìèø ùÿìèí òîðáàúûã èíäèêè êèìè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð: Õàíûì õàëà î òîðáàúûüûí öñòöíäÿ úöðáÿúöð õûðäà ìóíúóãëàðäàí íàõûøëàð òèêìèøäè âÿ î ðÿíýáÿðÿíý ìóíúóã ýöëëÿð. 469 . î áþéöê ãûôûëû äà ìöùàðèáÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿí àñìûøäû âÿ åëÿ áèë êè. áóíó.

ìöâÿããÿòè äÿ îëñà. Áàëàêÿðèì äÿ î ñåùðëè àëÿìèí ÿùâàëàòëàðûíû Ãàâðèëèí óøàãëàðû êèìè.. 470 .. ãàïûëàðà.Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. åëÿ áèë. þç óçàã ñåùðëè àëÿìèíÿ àïàðûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. êö÷ÿìèçèí ãÿìáÿð äþøÿìÿñèíÿ áèð íÿìèøëèê êèìè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ ìÿí îíó áàøà äöøöðÿì. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäèð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ! — äåéèðäè âÿ áèçè ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí. î êÿäÿðäÿí ãîïàðûá. áèð ãîõó êèìè ùîïìóø î ãöññÿäÿí. ïÿíúÿðÿëÿðÿ. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà.

îõëàðäàí. Îíëàð î óçàã âÿ éàë÷ûí äàüëàðäàí êþ÷öá ýÿëìèøäè. ãûø áèëìÿìèøäè. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàã äà Ìÿùÿììÿäèí. Äÿäÿ Ãîðãóä áîé áîéëàéàíäà. ñàôëûãäàí. ßëè äÿ î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. Ýöí òÿçÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè: áó ýåíèø éàìàúûí öñò òÿðÿôèíäÿêè ãàëûí ìåøÿëèê. ãàéàëàðûí àðàñûíäà êå÷èðìèøäè. éàçäà ïàéûçäàí ÷îõ èøëÿìèøäè. Î êÿíääÿ òîðïàã éîõ èäè. áó áÿðÿêÿòëè éàìàúäà ìÿñêÿí ñàëìûøäû âÿ áóðàäà àõàí ÷àéûí øûðûëòûñû. áåúÿðìÿê ìèíáèð ÿçàáëà. ÷ûíãûë èäè âÿ îðàäà ÿêìÿê. ÷ÿêäèéè çÿùìÿòèí. ýöë-÷è÷ÿéè. áåúÿðèëìèø íÿ âàðäûñà ùàìûñûíû éóéóá àïàðûðäû. îðàäà åâëÿíìèøäè âÿ áöòöí þìðöíö îðàäà éåðèí ÷ûíãûëûíû òÿìèçëÿìèøäè. ãûâðûëà-ãûâðûëà àõàí øèðèí ñóëó î ÷àé äà. íèçÿëÿðäÿí óçàã î äàüëàðäà êÿíä ñàëìûøäû âÿ ùÿìèí äþâðäÿí äÿ îðàäà ãàëìûøäû. äàøëàðûí. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿìèøäè. éà äà ýþðìÿìèøäè. ëåéñàíûí ãàáàüûíà áÿíä ÷ÿêìèøäè. Óëó áàáàëàðû ùà÷àíñà — Íóù-Íÿáèíèí äþâðöíäÿ. ãîéóí ñöðóñö. éàëíûç óçàã âÿ àúû áèð õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. ùÿð òÿðÿô äàø èäè. þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà éåð ýþðìÿìèøäè. ñþç ñþéëÿéÿíäÿ — äöøìÿí ÿëèíäÿí ãà÷ûá î äàüëàðà ïÿíàù àïàðìûøäû. ßëèíèí. àøàüû òÿðÿôäÿí óçàíûá ýåäÿí éàøûë ÷ÿìÿíëèê äÿ. îðàäà áþéöìöøäö. òÿìèçëèêäÿí äåéÿí éàøûëëûüû. ßëè äÿ þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà áèð éåð ýþðìÿìèøäè âÿ ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí êèøèëÿðè êèìè. îðàäà — äöøìÿí ãûëûíúûíäàí. áóðàäàêû øóìëàíìûø òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðè î óçàã äàüëàðäàêû ÿçàáûí. áóðàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí âÿ äöíéàíûí éàõøû èøëÿðèíäÿí. éàõøû ÿìÿëëÿðèíäÿí. ÿçèééÿòèí éöçäÿ-áèð áÿùðÿñèíè éà ýþðìöøäö. íàõûð òàìàì ñåéðÿêëÿéèðäè. éàüàíäà äà ëåéñàí îëóá ìèíáèð ÿçàáëà ÿêèëìèø. îíëàðûí óøàãëàðûíûí öçöíÿ ýöëöðäö. àì471 . ãàéàíû ÷àïûá ùÿéÿò-áàúà äöçÿëòìèøäè. äàøû. þìöðëÿðèíè î óçàã äàüëàðäà.XX Î èêè àèëÿ äàüëàðûí àðàñûíäàí äöøöá áó ýþçÿë. àììà áöòöí áóíëàðûí ÿùÿìèééÿòè îëìàìûøäû. î êÿíääÿ øàõòà îëìóðäó. ïàéûçäà éàéäàí àðòûã ÿçèééÿò ÷ÿêìèøäè. îëàíäà äà èëëÿðëÿ áÿñëÿíìèø âÿ òÿçÿ-òÿçÿ áàðû ýþçëÿíèëÿí ìåéâÿ àüàúëàðûíû äîí âóðóá àïàðûðäû. ÿçèééÿòèí ùÿìèøÿëèê êå÷ìèøäÿ ãàëìàñûíäàí. ÿçèééÿòëÿ áàøà ýÿëèðäè: î êÿíääÿ éàüûø éàüìûðäû. éàé áèëìÿìèøäè. îíëàðûí àðâàäëàðûíûí. Ìÿùÿììÿä î êÿíääÿ äîüóëìóøäó.

éöç èëäÿí ñîíðàíûí ÿçàáûíäàí. Î êÿíääÿ èëê äÿôÿ èíñàí úàíà ýÿëäè. Àäÿì îüëóíà çöëì åäèðäè. 472 . èíñàí öñéàí åòäè: Ìÿùÿììÿä ÿêèí éåðèíè áàñìûø äàø ïàð÷àëàðû àðàñûíäà äîëàøà-äîëàøà èðè âÿ ýöúëö áÿäÿíèíÿ äÿ ñûüûøìàéàí áèð åùòèðàñëà: — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! — ãûøãûðäû.. î êÿíääÿ ãÿáèð ãàçàíäà äà ýÿðÿê ÿëèíÿ êöëöíý àëûá ãàéà êèìè éåðè ÷àïàéäûí âÿ î êÿíäèí úàìààòû áóíà þéðÿøìèøäè. ùàðàäàñà òîðïàã àõòàðìàã îëàð. ñàáàùûí. áèð èëäÿí ñîíðàíûí. ùàìû ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ ãóëàã àñäû. — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! Áÿñäèð äàùà äàü êå÷èñè êèìè éàøàäûã! Áÿñäèð! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Áàáàëàðûìûç íàùàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëäû! Èýèä äöøìÿí ãûëûíúûíà ùÿäÿô îëìàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëìàãäàí àðòûãäûð! Ýåäÿê áó éåðäÿí! Àëëàùûí àëòûíäàêû éåð ýåíèøäèð! Ýåäÿê! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøäû. î ëåéñàíäàí. ëåéñàíñûç-øàõòàñûç éàøàìàã îëàð. òîðïàã ÿâÿçèíÿ òÿêúÿ ÷ûíãûëëàð ãàëäû.. — äåäè. Òÿíÿéÿ ëàéèã äåéèë. ùàðàäàñà äàøñûç-ãàéàñûç. î ñÿääÿí ñîíðà ÿêèí éåðèíäÿ çÿìè ÿâÿçèíÿ. àììà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè.. ñîíðà åëÿ áèë þçö þçö èëÿ äàíûøäû: — Áàáàëàðûí èøè ùàãã èøèäè. — Áàáàëàðûí ðóùó ìöãÿääÿñäè. áàøûíûí öñòöíäÿêè ýþé äÿ íàãèñ èäè. î êÿíäèí úàìààòû åëÿ áèëèðäè êè. ìÿùðóìèééÿòèíäÿí äåéèðäè. ùàðàñà áèð áàøãà éåðÿ êþ÷ìÿê îëàð. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëèíèí ùÿìèí êÿíääÿ êå÷èðäèêëÿðè î àõûðûíúû ýöí äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýþéäÿí ñó ñåë êèìè àõäû.ìà ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí úàìààòû êèìè áîëëóã ýþðìÿìèøäè. Àëëàù î êÿíäè òàìàì éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. ìèí èë èäè êè. áèð ãàðíû òîõ áþéöéöðäö. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëûäû. ëåéñàí ýÿëäè. î éåðëÿð çÿùìÿòèí ãÿäðèíè áèëìèðäè. íÿ ÿêèëìèøäèñÿ ùàìûñûíû éóéóá àïàðäû. ãàéà ïàð÷àëàðû ãàëäû âÿ áó ñûéðûì äàøëàð î ëåéñàíäàí ñîíðàêû ýöíÿø àëòûíäà ïàðûëäàéûðäû. Äÿäÿ. — äåäè. òàëåëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû.. Äÿäÿ Ñöëåéìàí áèð ìöääÿò ùå÷ íÿ äåìÿäè. êÿíäèí úàìààòû ìèí èë èäè ùå÷ àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. èçòèðàáûíäàí. èøýÿíúÿ âåðèðäè. Ìÿùÿììÿä ýÿëèá Äÿäÿ Ñöëåéìàíëà öçáÿöç äàéàíäû: — Ìÿíè áàüûøëà. ßëèíèí äÿ óøàãëàðû áèð ãàðíû àú. Ñîíðà ùàìû áöòöí áó éåðëÿðèí ÿí óëó ñàêèíè Ñöëåéìàí äÿäÿéÿ áàõäû. Î êÿíääÿ èíñàíûí àéàüûíûí àëòûíäàêû éåð äÿ íàãèñ èäè.

Êÿíäèí úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí öðêöá äàüûëìàüà áàøëàäû. ßëèéÿ áàõäû. Îíóí ïàë÷ûüû îëóð.. 473 . îëàúàüà ÷àðÿ éîõäóð. ßëè. ñîíðà Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøìûø êÿíäèí úàìààòûíû áèð-áèð íÿçÿðäÿí êå÷èðòäè.. áèð äÿ ßëè ãàëäû. î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ ýöëöìñÿäè: — Ùÿçðÿò ßëè äÿ ùÿìèøÿ Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿð-ðÿñóëëöëëàùëà áèð éåðäÿ îëóá. — äåäè. — äåäè. Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. íÿ éàçûëûáñà î äà îëàúàã âÿ äåäè: — Êèì èñòÿéèðñÿ. — Ìÿí äÿ áûêäûì äàùà! Ìÿí äÿ ýåäèðÿì! — äåäè. — äåäè. Îíóí îðìàíû îëóð. Äÿäÿ Ñöëåéìàí óçóí þìðöíäÿ áèð äàùà áàøà äöøäö êè. Ùåé äåìÿäÿí áàø ýÿòèðÿí Îíóí úÿëëàäû îëóð.. Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí óçóí-óçóí èëëÿðäÿí áÿðè êè÷èëìèø. Àëà èëàí ñþêÿìÿç.Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Ìÿí áàüûøëàäûì. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè âÿ Ìÿùÿììÿä éåíÿ äÿ: — Ìÿí ýåäèðÿì. îíóíëà ýåäÿ áèëÿð. àüàïïàã ñàããàëûíà óéóøìàéàí áèð èøûã âàð èäè âÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàí î èøûãëû ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. — Áàüûøëàéûðñà. ãîé Àëëàù äà áàüûøëàñûí. àëàúàëàíìûø ýþçëÿðèíäÿ àüàïïàã ñà÷ëàðûíà. ñîíðà Äÿäÿ Ñöëåéìàíà áàõäû. ñîíðà î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áèð âÿùé êèìè ýÿëÿí Äÿäÿ Ãîðãóä ñþçëÿðèíè ïû÷ûëäàäû: Îüóë! Ñÿí âàðàúàã éåðèí Äîëàìàú-äîëàìàú éåðëÿðè îëóð. Äÿäÿ Ñöëåéìàí éåíÿ äÿ áèð ìöääÿò ñóñäó. Äÿäÿ.. Ìÿùÿììÿä: — Ìÿí ýåäèðÿì. Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíà ýÿëäè: — Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿéÿì! — äåäè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ãàëäû. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ñóñäó. Äÿäÿ.... Àòëû áàòûá ÷ûõìàç. ùÿðÿ þç åâèíÿ ÷ÿêèëäè âÿ áèð àçäàí î äàøëû-êÿñÿêëè ÿêèí éåðèíäÿ Ìÿùÿììÿä ãàëäû. — äåäè..

Áó êÿíäèí úàìààòû èíäèéÿ êèìè éàëíûç þëÿí àäàìëàðäàí ÿáÿäè àéðûëûðäûëàð âÿ èíäè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áóðàäà áèíà ñàëäûëàð. ìåéâÿ éåäèëÿð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿäèëÿð. äàüëàðäàí àøäûëàð. ßëèéÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè. ýöíäöçëÿðèí ãîíàüûäûð. ßëè äÿ ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿäèëÿð. áèðáèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åòäèëÿð. áèð éåðäÿ Ìÿùÿììÿäÿ. åéíè ñþçëÿðè ßëèéÿ äÿ äåäè. éåð öçöíöí ýþçÿëëèéèíäÿí. îâóúëàðûíà äîëäóðäóãëàðû òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðèíè áåëÿúÿ ùèññ åäèðäèëÿð âÿ î òîðïàüûí íÿìè îíëàðûí îâóúëàðûíäàí êå÷èá áöòöí áÿäÿíëÿðèíÿ èíäèéÿäÿê ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèêëÿðè áèð ðàùàòëûã ýÿòèðèðäè. î ãöññÿ è÷èíäÿ ùèññ åäèðäè êè. — äåäè. «— Éà óüóð!» — äåäèëÿð âÿ éîëà äöçÿëäèëÿð.. Ùÿìèí ýöí Ìÿùÿììÿä äÿ. ñîíðà äà áèð éåðäÿ ßëèéÿ åâ òèêäè474 . óøàãëàðûíû àðàáàéà ìèíäèðäèëÿð. þçëÿðè àðàáàëàðûí ãàáàüûíà äöøäöëÿð âÿ î ñûëäûðûì ãàéàëàðà. îâ îâëàäûëàð. ßëè äÿ êÿëëÿðèíè àðàáàëàðûíà ãîøäóëàð. óüðóí à÷ûã îëñóí!. Ìÿùÿììÿä äÿ. ãûçëàð. êöëöíýëÿðèíè ýþòöðäöëÿð. ãÿìýèíëèê è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø þç äàõìàñûíà ýåòäè. þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ßëè äÿ. áèð-áèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. êèìäÿíñÿ ÿáÿäè àéðûëàíäà îíó éåðÿ áàñäûðìûðäûëàð. Ìÿùÿììÿä äÿ. ýÿëèá áó ýåíèø éàìàúà ÷àòäûëàð. òÿïÿëÿðäÿí êå÷äèëÿð. àðâàäëàðûíû. àðâàäëàð. ñàáàùûí áîëëóüóíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäÿ äÿ. ýÿëèíëÿð ãà÷ûá åâäÿí ñó ýÿòèðäè. ùÿéàòûí õîøáÿõòëèéèíäÿí äåéèðäè. Äÿäÿ.. àììà îíëàð éîëà äöçÿëÿíäÿí ñîíðà. àõûíòûëû ñóéóíó êå÷ìÿéÿ ýÿëìèøèê. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëè ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåòäèëÿð. óøàãëàðû äà þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. êÿòìÿíëÿðèíè. Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Îüóë. àõûðûíúû òèêÿëÿðèíè éàðû áþëäöëÿð âÿ íÿùàéÿò. öðÿéèíè áöðöìöø ùÿçèíëèê. òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí õåéëè éóõàðûäà îëàí î êÿíäÿ àõûðûíúû äÿôÿ íÿçÿð ñàëäûëàð. Ìÿùÿììÿäëÿ ßëèíèí àðäûíúà àòäû âÿ àüëàäûëàð. îíëàðûí àðâàäëàðû. ùàðàñà áàøãà éåðÿ éîëà ñàëûðäûëàð. ÷öíêè Äÿäÿ Ñöëåéìàí öðÿéèíè áöðöìöø o ùÿçèíëèê. áåëÿ ýåíèøëèê ýþðöðäöëÿð. áó äöíéàäà áàðìàãëà ñàéûëàúàã ýåúÿëÿðèí. éîëëàðà ìåéäàí îõóäóëàð: ãàðøû éàòàí Ãàðà äàüûíû àøìàüà ýÿëìèøèê. éàòàüûíà óçàíäû. õûøëàðûíû. áåëëÿðèíè.Ìÿùÿììÿä: — Áèçÿ õåéèð-äóà âåð.. Ñîíðà êÿíä úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí äàõìàñûíà òÿðÿô àõûøäû. êÿíäèí ãàðøûñûíäàêû ñûëäûðûì ãàéàëàðà éûüûøûá àðäëàðûíúà áàõäû. — äåäè.

ëÿð. áó ùÿðàðÿòäÿ áèð àíà ÿëèíèí ìÿùðÿì èéè âàð èäè. Ìÿùÿììÿä ãûéìûðäû êè. Ìÿùÿììÿä. Ìÿùÿììÿä ÷àðûãëàðûíû ÷ûõàðûá ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçèðäè. òèòðÿê ñÿñèéëÿ: — Áèð-áèðèìèçÿ ãàðäàø äåäèê! Ñóñóçëàéàíäà ñóéóìóçó áþëäöê. ùÿéÿò äöçÿëòäèëÿð âÿ ùÿðÿ þçö ö÷öí áþéöê áèð ñàùÿíè øóìëàìàüà áàøëàäû. ùå÷ âàõò ùå÷ áèð ïàëòàð. Ìÿí øóìëàìûøäûì áóðàíû. áó èñòèëèêäÿ. áó àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàí êå÷ÿí ÷ÿïÿðÿ áàõäû. Ìÿùÿììÿä òîðïàüûí èñòèñè èëÿ. áó ÷ÿïÿðè òÿçÿ ñàëìûøäûëàð. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüà áàõäû. Ùÿìèí ýöí êè. àììà èíäè ÷ÿïÿð èðÿëè ÷ÿêèëìèøäè âÿ àüàúûí äèáèíèí áöòöí òîðïàüû ßëèíèí ñàùÿñèíÿ êå÷ìèøäè. Ìÿùÿììÿäèí éàëûí àéàãëàðû òîïóãäàí äà éóõàðûéà ãÿäÿð éóìøàã òîðïàüûí è÷èíÿ áàòûðäû âÿ î òöíä-ãÿùâÿéè. éóìøàã òîðïàüûí íÿìèíäÿ áèð èñòèëèê. î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ýþðäöéö. áó ÷ÿïÿð Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñè èëÿ ßëèíèí ñàùÿñèíè áèð-áèðèíäÿí àéûðûðäû: áó ÷ÿïÿð î éàøûë äàüëàðûí. øàùèäè îëäóüó èëê ÷ÿïÿð èäè. òîðïàüà ãóëëóã åòäè. áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. åëÿ áèë êè. — Íèéÿ áåëÿ èø òóòäóí? Íèéÿ ÷ÿïÿðè ãàáàüà ÷ÿêäèí. ãöðóðëà ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíÿ áàõäû. ýöíöí áó éåðëÿðÿ ýÿòèðäèéè î áÿõòÿâÿðëèê äÿ ñèëèíèá ýåòäè âÿ ÷îõ àúû áèð ïÿðèøàíëûã ùèññè Ìÿùÿììÿäè ñàðñûòäû. ùÿðàðÿòè èëÿ áåëÿúÿ ãûçûíà-ãûçûíà ýåäèá ãîëëó-áóäàãëû áèð àðìóä àüàúûíûí éàíûíäà äàéàíäû âÿ òÿÿúúöáëÿ áó àðìóä àüàúûíà. äèáèíèí òîðïàüû äà Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíäÿ îëìàëû èäè — áó úöð ðàçûëàøìûøäûëàð âÿ ÷ÿïÿðè äÿ áó úöð ãîéìóøäóëàð. ýöí òÿçÿúÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿíÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðèíúè äÿôÿ î ýþçëÿðäÿ áèð ùÿðèñëèê ñåçäè. Ìÿùÿììÿä àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàêû òîðïàüà áàõäû âÿ ßëèíèí áó àü éàëàíûíäàí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. áó ùÿðàðÿò ãÿäÿð ãûçäûðìàìûøäû. ùå÷ áèð éîðüàí Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áó èñòèëèê. áó òîðïàüû ÷àðûãëà áàñòàëàñûí âÿ þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Áó âàõò ßëè äÿ ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçìÿéÿ áàøëàäû âÿ ýÿëèá ùÿìèí àðìóä àüàúûíûí àëòûíäà Ìÿùÿììÿäëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ Ìÿùÿììÿä. ìÿíèì òîðïàüûìû ýþòöðäöí? ßëè ôÿõðëÿ. ñîíðà éåíÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû âÿ äåäè: — Áó éåð äÿ ìÿíèì èäè. Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áöðöìöø î òîðïàã èñòèñè. àúàíäà ðóçèìèçè áþëäöê. î ýöëëö-÷è÷ÿêëè äöçÿíëèéèí. î ùÿðàðÿò áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ éîõ îëóá ýåòäè. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿ475 . äóçóìóç áèð îëäó! — äåäè. áó àðìóä àüàúû äà.

ãàðäàø. ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí!. — Ñîíðà ùÿð øåé ãóðòàðäû. þçöíö ÿëÿ àëäû âÿ äåäè: — Ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí.íÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéè âÿ òÿñÿââöðöíÿ ýÿòèðÿ áèëìÿäèéè áèð ÿéðèëèê ýþðäö. õûøäàí ÷ûõàðûá ÷ÿïÿðèí äèáèíÿ àòäûüû äûðìûüû éåðäÿí ãàïäû âÿ âàð ýöúö èëÿ ßëèíèí áàøûíà âóðäó.. ßëè ýöëöìñÿäè: — Éîõ.. òîðïàüûí î ýþçÿë òöíä-ãÿùâÿéèñè ãûïãûðìûçû ãûçàðûá ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ ñîíðà ßëè äàùà ùå÷ íÿ ýþðìÿäè. áó äÿì ßëè áó òîðïàüà äà ñàùèá îëìàã èñòÿéèð. î ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäèí øóìëàíìûø òîðïàüûíû éåìÿê èñòÿéèðäè âÿ Ìÿùÿììÿä áàøà äöøäö êè. ßëè. åëÿ áèë. Áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. þìðö áîéó ÿçàáÿçèééÿò ÷ÿêìèø Ìÿùÿììÿäèí áöòöí áÿäÿíè ó÷óíäó.. ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ýåíèøëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí ïû÷ûëòûñû èëÿ Äÿäÿ Ãîðãóäóí ñþçëÿðèíè åøèòäè: Îüóë. áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. ãàðäàø.. Äÿäÿ Ñöëåéìàí Äÿäÿ Ãîðãóäóí áó ñþçëÿðèíè Ìÿùÿììÿä ö÷öí éîõ. þìðö áîéó òîðïàãñûç îëìóø. àììà çîð åëÿäè. Ìÿùÿììÿä áèð ìöääÿò ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû. òÿçÿäÿí î ýöíëÿðÿ ãàéûòìàìàã ö÷öí áöòöí âàðëûüû èëÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðäè. î ñûëäûðûì ãàéàëàðûí àðàñûíäà éàøàäûüû áàðñûç-áÿùÿðñèç ùÿìèí ëåéñàíëû ýöíëÿðÿ ñàëìàã èñòÿäèëÿð âÿ Ìÿùÿììÿä äàðòûíäû. Ñîíðà ßëè ÷ÿïÿðèí áó òÿðÿôèíÿ. àé îüóë! Ãàðàýöëúÿ ýþçëÿðèì àéäûíû îüóë! Ýöúëö áåëèì ãöââÿòè îüóë! Ýþð àõûð íÿëÿð îëäó?. îíó éåíÿ äÿ ÷ÿêèá î òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí éóõàðûäà. î àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø 476 . îüóë. Éàõøû éàäûíà ñàë.. ïàð÷àëàíìûø àëíûíäàí àõàí ãàí ýþçëÿðèíèí öñòöíäÿí ñöçöëöá î òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýëè øóìëàíìûø òîðïàüà òþêöëäö. äÿùøÿòëè áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ: — Ãàðäàø?! — äåäè. Áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðè áöðöìöø î áÿõòÿâÿðëèê.. Âÿ åëÿ áèë êè. Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíÿ áàõäû âÿ Ìÿùÿììÿä. ßëèíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð àúëûã äóéäó. ýþçëÿðèíè áó úÿñÿääÿí àéûðà áèëìÿäè. ßëèíèí úàíñûç áÿäÿíè þìðö áîéó äöíéàíûí ÷îõ èøëÿðèíè ýþðìöø î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí äèáèíÿ ñÿðèëäè. åëÿ áèë.

òîðïàãäàí äà ñîðóøìàã ëàçûìäûð. — Ìÿí íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Äàâà òîðïàã öñòöíäÿ èäè. Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ îòóðìóøäó: Ùÿãèãÿòè Äåéÿíè ùå÷ êèì ýþðìÿìèøäè. ÷öíêè Ùÿãèãÿòè Äåéÿí äÿ. ìÿí îéàì. àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû âÿ äåäè: — Ìÿí ñÿíÿì. Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí äÿ ýþçëÿðè Àü Äÿâÿíèí ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí áàø ãàëäûðàí î ÷è÷ÿêëÿð êèìè. àüàïïàã èäè âÿ î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ ùÿð øåé þç ÿêñèíè òàïûðäû âÿ Ìÿùÿììÿä äÿ î äÿì î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ þç ÿêñèíè ýþðäö. Ìÿùÿììÿä áó ïû÷ûëòûíû þç ãóëàãëàðû èëÿ éîõ. — Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ÿëèíè óçàäûá ßëèíèí úÿñÿäèíè ýþñòÿðäè. áàõäû. àðõàäàí Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ýÿëèð. Ìÿùÿììÿä ñÿùÿðäÿí áÿðè ÿëèíäÿ ñàõëàäûüû àüçûãàíëû î äûìðûüû éåðÿ àòäû âÿ áöòöí âàðëûüû èëÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíäÿí þç ñþçëÿðèíèí òÿñäèãèíè óìäó: — Áó òîðïàã ìÿíèì èäè. ÿñëèíäÿ. àðàìëà àääûìëàéààääûìëàéà èðÿëèëÿéèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ ïÿíúÿëÿðèíè éåðÿ áàñûá ãàëäûðäûãúà ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí àüàïïàã ÷è÷ÿêëÿð áàø ãàëäûðûðäû. áàøûíû ÷åâèðèá èðè. Àü Äÿâÿ áàøûíû äèê òóòóá ùÿìèøÿêè êèìè. Ìÿùÿììÿä þìðöíäÿ äÿâÿ ýþðìÿìèøäè âÿ åëÿ áàøà äöøäö êè. éåð öçöíäÿêè áöòöí äÿâÿëÿð Àü Äÿâÿ îëóð. ñîíðà Ìÿùÿììÿä ùèññ åòäè êè. äûðíàãëàðûíû òóòìàçäû. îíóí äåéèëäè! — ãûøãûðäû. ñàããàëûíû. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ùå÷ âàõò ÿéíèíÿ ïàëòàð ýåéìÿçäè. ßëèíèí î ãàíëû ãóëàãëàðû èëÿ åøèäèðäè. ñîíðà áîéíóíó ãàëäûðäû. åëÿ áèë. àììà ùàìû îíó òàíûéûðäû. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêäö. î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí ÿêñèíè ýþðäö. ñà÷ûíû ãûðõäûðìàçäû. áîéíóíó ãàáàüà óçàòäû âÿ áèð ãóëàüûíû òîðïàüà äèðÿäè. êèìèí èäè? Ñþéëÿ ùÿãèãÿòè! Ùÿãèãÿò Äåéÿí Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû.ßëè ö÷öí ïû÷ûëäàéûðäû. ýåðè ÷þíäö. èíñàí èäè âÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí ôèêðèíÿ ýþðÿ èíñàí ýÿðÿê îëäóüó êèìè ýþðöíÿéäè. áèð ìöääÿò òîðïàüà ãóëàã àñäû. ßëèíèí àëíûíäàí àõûá ñèôÿòèíäÿ. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ Ùÿ477 . — Ñþéëÿ. òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí öñòöíäÿ ëàõòàëàíìûø ãàí Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí àü ýþçëÿðèíÿ êè÷èê ãûðìûçû áèð ëÿêÿ ñàëìûøäû. ßëèíèí ãûïãûðìûçû ãàíà áóëàøìûø úÿñÿäèíèí ÿêñèíè ýþðäö. Ùÿãèãÿò. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. Àü Äÿâÿ åëÿúÿ àðàìëà àääûìëàéà-àääûìëàéà ýÿëèá Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíäà äàéàíäû.

öçëÿðèíè... ñèç èêèíèç äÿ éàëàí ñþéëÿéèðñèíèç! — äåäè... Øàèð îüëóì ìÿíèì!.. Àüàùöñåéí ÿìè. — äåéèðäè. XXI Ìÿùÿëëÿìèçèí áèðèíúè ãàðàýöíëöñö éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë îëäó.).. ßçèçàüà ÿìè (áèð àçäàí îíëàðûí äà ùàìûñû ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. ùÿðäÿí äÿ ãàëûí úèëäëè î éåêÿ âÿ ãàëûí êèòàáû áþéöê åùòèéàòëà áèð êÿíàðà ãîéóðäó. Úÿðýÿ èëÿ óçàíìûø ëÿïèð éåðëÿðèíäÿ áèòÿí î àü ÷è÷ÿêëÿð ùà÷àíñà Àü Äÿâÿíèí áó éåðëÿðäÿí êå÷ìÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè.ãèãÿòè Äåéÿíèí àüàïïàã ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû.. ìÿùÿëëÿìèçÿ ìöùàðèáÿäÿí áèðèíúè ãàðà õÿáÿð Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìè ùå÷ úöð þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àðâàäëàðûí. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí.... éóõàðû áàøäà îòóðóá Ãóðàí îõóéóðäó. Àü Äÿâÿíèí áàõûøëàðûíäà ùÿð øåéè îõóäó: — Òîðïàã äåéèð êè. .. àíúàã èíèëäÿìÿéÿ ýöúëÿðè ãàëìûøäû.. Òîðïàã äåéèð êè.. àüëàéà-àüëàéà òÿêúÿ åëÿ áóíó äåéèðäè: — Øàèð îüëóì ìÿíèì!. — Òîðïàã äåéèð êè. Èáðàùèìèí àëòû áàúûñû î ãÿäÿð àüëàìûøäûëàð êè. Î áèðè äÿ âàõòû ÷àòàíäà ýÿëèá ìÿíèì îëàúàã! Ñîíðà Àü Äÿâÿ àéàüà ãàëõäû âÿ ùÿìèøÿêè àðàì àääûìëàðûéëà óçàãëàøûá éàâàø-éàâàø ýþçäÿí èòäè. ñèíÿëÿðèíè î ãÿäÿð úûðûã-úûðûã åëÿìèøäèëÿð êè. áèçèì äàëàíäàí äà Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ÷àäûð ãóðäó âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà î ÷àäûðûí è÷èíäÿ. — äåéèðäè.. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû àõûøûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýÿëäè: Ùÿñÿíàüà ÿìè. — äåéèðäè. — Ñîíðà áÿðêäÿí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. îíëàð ìÿíèìäèð! Áèðè àðòûã ýÿëèð ãîéíóìà. óøàãëàðûí éàíûíäà àðûã âÿ óçóí áàðìàãëû ÿëëÿðèíè íàçèê áàëäûðëàðûíà âóðà-âóðà. ×àäûðûí è÷èíäÿ îòóðàí êèøèëÿðèí ùàìûñû áèð áàëàúà éåðëÿðèíäÿí ãàëõûá áèð àüûçäàí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. ìÿí îíëàðûí ùå÷ áèðèíèí äåéèëÿì.. Ìîëëà ßñÿäóëëà: — Àëëàù ñèçèí äÿ áöòöí þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. Àëëàù ñèçèí úàâàíëàðûíûçûí ùàìû478 . ÷åøìÿéèíè äÿ ýþçöíäÿí àëûá êèòàáûí éàíûíà ãîéóðäó âÿ ñöêóò è÷èíäÿ ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ïû÷ûëäàéûðäû: — Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîúàâàí. — Àëëàù áàèñèí úÿçàñûíû âåðñèí!..

. Äöçäöð. Èáðàùèìèí äåéèëäè. î ãÿäÿð òÿìèç èäè!. äîüðóäàí äà. áþéöêëÿðÿ äàíûøûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùÿìèí ÿùâàëàòëàðûí íöôóçó áèð àç ÷îõ èäè. Âÿ î éåðäÿ êè. ãÿáèðè îä òóòóá éàíñûí âÿ äèëè àüçûíäà êþìöðÿ äþíñöí!.. óøàãëàð éåòèì ãàëìàñûí!. Àëëàù Ñòàëèíèí äÿ þìðöíö óçóí åëÿñèí!. àììà îä Èáðàùèì Õÿëèëè ýþòöðìÿäè... àììà ùÿìèí èêè ìèñðà (îíëàð áÿëêÿ... Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàð ùÿðäÿí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðà îõøàéûðäû. áîø ñòÿêàíëàðû éàüûøäûðûðäûã âÿ ãÿðèáÿ èäè. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ñþçëÿð. éà èñòè ÷àé ÿëèìÿ òþêöëöá éàíäûðûðäû. ìÿí áó èêè ìèñðàíûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöì. éà Úÿôÿðãóëó ãîëóìäàí òóòóá äàðòûðäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿð ùàëäà. îðäà îòóðàí êèøèëÿðÿ ÷àé ïàéëàéûðäûã. åëÿ áèë 479 . Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!.ñûíû ùèôç åëÿéèá ýöëëÿäÿí ñàõëàñûí! Àëëàù ùå÷ áèð åâè êèøèñèç ãîéìàñûí. àììà øàèð Èáðàùèìèí éàçäûüû î èêè ìèñðà ìÿíèì áàøûìäàí ÷ûõìûðäû: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ãÿíèìè ÿçðàéûë îëñóí. Áó úÿùÿòäÿí Èáðàùèì ïåéüÿìáÿðÿ áÿíçÿéèøè âàð èäè. áöòöí áóíëàð ùàìûñû ùÿãèãÿòäèð.. Àëëàù Ùèòëåðèí äèâàíûíû åëÿñèí. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä Èáðàùèìè îäà àòäûðäû.. ×àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿð éåíÿ äÿ áèð àüûçäàí: — Èëëàùàìèí! — äåéèðäè. ïóëóìóç îëìàéàíäà áèçäÿí êîíôåò àëìàüûíû âÿ áó êèìè áöòöí áàøãà èøëÿðèíè éàäûìäàí ÷ûõàðìûøäûì. äàéàíûá ãóëàã àñûðäûì âÿ áó ñþùáÿòëÿð ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åäèðäè êè. àììà ÿñàñ ôÿðã îíäàí èáàðÿò èäè êè. îä éàíûðäû. Ìîëëà ßñÿäóëëà äåéèðäè: — Ìåéðàíãóëóíóí îüëó Èáðàùèì ÷îõ éàõøû îüëàí èäè. àììà áóíóí ôÿðãè éîõ èäè!. Ìîëëà ßñÿäóëëà áó ÿùâàëàòëàðû óøàãëàðà äàíûøìûðäû. Ìÿí Èáðàùèìèí áèçÿ áèð àááàñûéà êèíî ýþñòÿðìÿéèíè. äöíéàäà ùÿð øåé éàäûìäàí ÷ûõàðäû âÿ áÿçÿí î âàõò þçöìÿ ýÿëèðäèì êè. Ìîëëà ßñÿäóëëà áåëÿ ÿùâàëàòëàð äàíûøàíäà ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìèðäèì. ìÿí þçöì þçöìÿ áþéöê áèð àäàì êèìè ýþðöíöðäöì.. Ìîëëà ßñÿäóëëà äàíûøäûüû áó ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû ýþçëÿðè èëÿ ýþðöá..) Èáðàùèìèí þëöìöíäÿí ñîíðà. ùÿìèí îä ãàëàüû ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíäö. ÷àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿðèí áèð àüûçäàí äàíûøìàñû ìÿíè þç ýþçëÿðèìäÿ áþéöäöðäö. Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí òåç-òåç î ÷àäûðûí è÷èíÿ ýèðèá-÷ûõûðäûã.

íèñýèëèí è÷èíäÿ èäè. ÿëáÿòòÿ. áèð òÿðÿôäÿí äÿ ãöðóð ùèññè êå÷èðèðäèì. ãàïûëàðûí àüçûíäà ãóðóëóá äöíéàíûí äÿðäëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðäè. ìÿí þçöì èäèì âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäàêû î ÷àäûð äà ìÿíèì ö÷öí ãóðóëìóøäó. éàòàúàã. ðàùàòëûã 480 . ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè î ÷àäûðäà ìÿíèì éàñûìà éûüûøìûøäû. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ìÿíè éàíäûðìàã èñòÿéèð âÿ î îäóí èñòèñèíè ùèññ åòäèì. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðè îëàúàãäû. ñîíðà î ÷àäûð òåç-òåç ãóðóëìàüà áàøëàäû... Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìö øàèð Èáðàùèìèí éåðèíäÿ òÿñÿââöð åòäèì.. î Àü Äÿâÿ íèéÿ Ùèòëåðèí ãàïûñûíäà éàòìûð? Áàëàêÿðèì ÿââÿëúÿäÿí ùÿð øåéè áèëèðìèø êèìè. ýþçëÿðèìè äîëäóðóðäó âÿ ìÿí àüëàìàã èñòÿéèðäèì. Ìÿí ôàðñëàðûí äåäèéè áó ñþçëÿðèí ìÿíàñûíû. ìöùàðèáÿäÿ þëäöéöì ö÷öí þçöìöí þçöìÿ ùåéôèì ýÿëèðäè. î áàëàúà ßëÿêáÿð þëöìöí äÿ íÿ îëäóüóíó éàõøû áàøà äöøìöðäö. î çàìàí. ÷öíêè î îä ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíÿúÿêäè âÿ î áàüûí ãûðìûçû. áó åâèí ãàïûñû àüçûíäàí î åâèí ãàïûñû àüçûíà êþ÷äö âÿ áó ÷àäûð äà. ãûçëàð. ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí ùàìûñûíûí ñèôÿòè áèð-áèð ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýÿëèá êå÷èðäè âÿ ìÿí áèð òÿðÿôäÿí þçöì þçöì ö÷öí ãöññÿëÿíèðäèì. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýÿëèíëÿð äÿ ìÿíèì ö÷öí àüëàéûðäû. íèñýèëëè áèð íÿüìÿñèéäè. íàðûíúû. áèð äÿ êè.êè. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìÿíÿ ýþðÿ î ÷àäûðà éûüûøìûøäû âÿ î àðâàäëàð. ÿñëèíäÿ. ßëÿêáÿð? Àòîíäàí ñîðóø. íàðûíúû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ÷è÷ÿêëè áàü ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýåòìèðäè âÿ î áàüäà áèòÿí ãûðìûçû. î íèñýèëëè íÿüìÿ ùÿðäÿí ìÿíè êþâðÿëäèðäè. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ þëìöøäöì. î ñþçëÿðèí äåéèëèøèíäÿ. þçöìëÿ ôÿõð åäèðäèì. ìöùàðèáÿäÿ þëÿí øàèð Èáðàùèì éîõ. àììà øàèð Èáðàùèìèí ìèñðàëàðû èëÿ öðÿéèìäÿ áàø ãàëäûðìûø î äÿðäëè. ôàðñëàð äåéèá êè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ èêèíúè äÿôÿ áó úöð ãàðà õÿáÿð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ ÷àäûð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ãóðóëäó. ìÿíàëû-ìÿíàëû ýöëöìñÿäè: — Éàòàúàã. áàøà äöøìöðäöì. Ôàðñëàð áèëèðñÿí íÿ äåéèá. ÷þíäö îëäó Àü Äÿâÿ. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ âóðóøìóøäóì. Áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Áÿñ. ùÿð ñóõÿí úàéè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿð äÿ äÿðäèí. åëÿ áèë êè.. äöíéàíûí ÿí äÿðäëè. ìóñèãèñèíäÿ áèð ñàêèòëèê. ùÿð íþãòÿ ìÿãàìè äàðÿä. áèëÿð. åëÿ áèë êè. àììà ãîðõìàäûì. ßëÿêáÿð. Ìîëëà ßñÿäóëëà ìÿíè Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿðÿ îõøàäûðäû.

ïèëÿòÿñèíÿ ùîïìóø íþéöò èéè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. ñîíðà äà Ãîúà ýåòäè âÿ Õàíûì õàëà òÿêúÿ Úÿáðàéûëëà. éàü äà î äöêàíäà îëóðäó) î äöêàíäà ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëàðäû. àíàìýèë áöòöí ýåúÿíè î ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äóðóðäó âÿ ãàáàüûíäà áèð î ãÿäÿð íþâáÿ îëàí î äöêàí ñÿùÿð òåçäÿí à÷ûëûðäû. ýþçëÿðè äîëà-äîëà äàíûøûðäûëàð. ÷ûüûð-áàüûð ñàëäû. Ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû âÿ áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. äóç. àììà Ñîíà ãîéìàäû. ãàðäàøû îëàí åâëÿðèí áàøûíûí öñòöíäÿ ôûðëàíûð âÿ ÿëáÿòòÿ. àììà áó áàðÿäÿ ÷îõ äàíûøìûðäûëàð. Àäèë. ìöùàðèáÿéÿ ýåäèðäè). áÿäáÿõòëèê ýÿëèá áåø ãûçû îëàí ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèýèëèí åâèíÿ ýèðÿúÿê (ùÿð4-31 481 . ãûøãûðûá úàìààòû áàøà ñàëûðäû êè. áÿäáÿõòëèê. Ùàìûíûí Ñîíàéà éàçûüû ýÿëèðäè. ãÿíä. éàñ éåðëÿðèíäÿ ñàìîâàð ãîéäó. ÷öíêè Ñîíà Ýöëàüàíûí þëìÿéèíÿ èíàíìûðäû. ßáäöëÿëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. òåç äÿ áîøàëûá áàüëàíûðäû: ÿëèìèçÿ ãàá àëûá íþéöò äàëûíúà áèç ýåäÿðäèê. ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. Êö÷ÿìèçèí ëàï àøàüû áàøûíäà. äåéèðäèëÿð êè. ÷þðÿê äöêàíû. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû áèð òÿðÿôäÿí úàâàí ýåòìèø ñàêèò. ÷öíêè òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèç éîõ. éîõ îëäó. éàñ òóòìàäû.âàð èäè. î ñàêèòëèê äÿ. ýåäèá Ýöðúöñòàíäàí ãóðó ÷àé àëûá ýÿòèðäè. àììà àäû ÿââÿëêè êèìè ãÿññàá Äàäàøáàëà èäè. î ðàùàòëûüûí áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿõëè éîõ èäè. ÿðè. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ áîøàëûðäû: ÿââÿëúÿ Úÿôÿð. î ãàðà õÿáÿð éàëàíäûð. ÿí ÷îõ ïóë ãàçàíàí äà åëÿ î èäè. âàõò êå÷äè âÿ áèçèì åâèìèçèí ëàìïàñûíà. ÷àé äÿìëÿäè âÿ ùå÷ âàõò áåêàð ãàëìàäû. Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàùà áèð àâòîáóñ âÿ äþðä äÿíÿ äÿ «ïîëóòîðêà» éàí-éàíà äàéàíìûðäû. áèð òÿðÿôäÿí äÿ éàçûã Ñîíàíûí áåëÿúÿ ùàëûíà àüëàéûðäû. íþéöò äöêàíû âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû ùÿìèøÿ ÿòè (íîõóä. àììà î ñàêèòëèéèí. ðàùàòëûã äà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. éà øèêÿñòëèéÿ ýþðÿ. Ùÿìèí ÷àäûð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áèðúÿ äÿôÿ ãóðóëìàäû: àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí ÿðè ñààòñàç Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ ìÿùÿëëÿìèçèí éà õÿñòÿëèéÿ ýþðÿ. éà äà íÿñÿ áàøãà áèð ñÿáÿáÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø áåø-ö÷ êèøèñè Ýöëàüàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. Ñîíàíûí áàøûíà ùàâà ýÿëèá. ãÿçà îüëó îëàí. àììà áèð àçäàí íþéöò äÿ ãóðòàðäû (íþéöò äÿ êèøèëÿð êèìè. Àüàðÿùèìëÿ ãàëäû. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûç éîõ. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà î äöêàí áàüëàíäû âÿ ãÿññàá Äàäàøáàëà äà ÷àé÷ûëûüà áàøëàäû. äöéö. àòàñû. äàíûøàíäà äà éàíà-éàíà. áèð äÿ êè. ùå÷ êèìäÿ èøè îëìàéàí ýþçÿë-ýþé÷ÿê Ýöëàüà ö÷öí àüëàéûðäû. òèíèí óúóíäà éàí-éàíà ö÷ äöêàí âàð èäè: ÿò äöêàíû.

. Ýåú-òåç ìÿí äÿ ýåäÿúÿéÿì úÿáùÿéÿ. ìÿíèì ùÿéàòûì. ìÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè.. ãåéðè-àäèëèê òÿêúÿ îíäà èäè êè. áàúû. àììà î ùÿðàðÿòèí èñòèñè òåç äÿ ñþíöðäö. áåø óøàüû âàð. áåëèìäÿ î ãûïãûðìûçû ôèòÿ èëÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ òàõäûì âÿ ñöííÿòäÿí èêè ýöí ñîíðà. Î âàõò êè. Áèð ìöääÿò ìÿí ßäèëÿíè êö÷ÿäÿ ýþðÿíäÿ óòàíäûüûìäàí ãà÷ûá ýèçëÿíèðäèì êè.. ìÿíè ýþðìÿñèí. öíéåòìÿç óçàãëûüûíà ãàéûäûðäû.äÿí àðâàäëàð áèð éåðÿ éûüûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: « — Ãûçû îëìàüûí äà áó õîøáÿõòëèéè âàð!. Ôàòìà. îðòàäàí ãàíðûëûá èêè ùèññÿéÿ ÿéèëìèø äÿìèð ÷óáóã êèìè áèðäÿí-áèðÿ èêè ùèññÿéÿ àéðûëäû: ìöùàðèáÿ áàøëàíàíà ãÿäÿðêè ùÿéàòûì âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûì. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ âÿ öìóìèééÿòëÿ. åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùèññ. î âàõò êè. õóðìàéû ãîøà ùþðöêëÿðè äÿ èøûëòûñûíû èòèðìèøäè.. óøàãëàðëà îéíàìàüà áàøëàäûì. îíäà äàùà ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè áöòöí ùàäèñÿëÿð áèðäÿí-áèðÿ òàìàì óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëäû. Îäå. ÿââÿëëÿð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà îéíàéàí î ñèðê ðÿíýëÿðè äÿ àðòûã ñÿêêèç-äîããóç éàøëû ßëÿêáÿð ö÷öí óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿðäÿí êö÷ÿäÿ ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ î ñèðê õàòèðÿëÿðè ùÿìèí óçàã êå÷ìèøäÿí áàø ãàëäûðûðäû. Áèç ùÿìèøÿ þçöìöçäÿí áþéöê îüëàíëàðûí áåëëÿðèíÿ ãûðìûçû ôè482 . Ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ óøàãëàðûí ñöííÿò îëóíìàüû òîé-áàéðàìà ÷åâðèëÿðäè. àäèëÿøìèøäè. àòàì áèð ëÿçýè äÿëëÿê òàïûá ýÿòèðäè âÿ ùÿð øåé ÷îõ àäè êå÷äè. ùå÷ îëìàñà. åëÿ áèë êè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðìÿê èñòÿéèðäè. ãÿññàá Äàäàøáàëà áàëòàíû-êþòöéö áèð òÿðÿôÿ àòûá ÷àé÷ûëûãëà ìÿøüóë îëìàüà áàøëàäû. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. Ìÿíèì öðÿéèìäÿêè î ñèðê ñåâèíúè äÿ. ßäèëÿíèí î ãàëûí. àíàì ýåúÿäÿí ñÿùÿðÿ êèìè ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äàéàíäû. àòàì íþâáÿòè ñÿôÿðèíäÿí ãàéûòäûüû ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ àíàìà äåäè: — Äöíéà éàìàí åòèáàðñûç îëóá. áåøè äÿ ãûç. ìÿíèì ùÿéàòûìäà äàùà åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùàäèñÿ. î âàõò êè. ùå÷ áèðè äÿ ýåòìÿéÿúÿê ìöùàðèáÿéÿ»). î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»ó ùÿìèí óçàãëûãäàí ÷ûõàðûá ýÿòèðÿ áèëñèí âÿ ãÿðèáÿ èäè. ßäèëÿ êö÷ÿäÿ ýþçäÿí èòèðäè âÿ î õàòèðÿëÿð éåíÿ äÿ þçöíöí ÿë÷àòìàç. ßëÿêáÿðèí êè÷èê òîéóíó ýþðöì. ùÿéÿúàí éîõ èäè êè. åëÿ áèë êè. Èñòÿéèðÿì. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûðëàð ãóðóëìàüà áàøëàäû. àììà áó äÿôÿ ùå÷ áèð òîé-áàéðàì îëìàäû. î óçóí..

áèð êå÷ìèøëèê âàð èäè âÿ íÿäÿíñÿ. áöòöí áóíëàð ùàìûñû áåëÿ èäè. àììà ìÿí î ãûïãûðìûçû ôèòÿíè áåëèìÿ áàüëàéûá êö÷ÿéÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà Øþâêÿò éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè ìÿíÿ ýþç âóðóðäó. äàùà òóì äà òàïûëìûðäû âÿ Øþâêÿò ÿââÿëëÿðäÿêèëÿð êèìè. ìÿí þçöì äÿ áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ áàüëàìûøäûì âÿ äîüðóñó. àììà áó äîüìàëûüûí þçöíäÿ äÿ áèð óçàãëûã. Øþâêÿò éåíÿ äÿ ùÿðäÿí åâèíèí ãàáàüûíäà. ìÿí äàùà Àü Äÿâÿíèí ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàüûíäàí ãîðõìóðäóì. ßäèëÿ ìÿíè ãûðìûçû ôèòÿéëÿ ýþðñöí. àììà áèðúÿ Øþâêÿòè ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì âÿ þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã ÷àëûøûðäûì êè. øàããàíàã äà ÷ÿêèá ýöëìöðäö.òÿ äîëàéûá êö÷ÿäÿ îéíàìàëàðûíà ùÿñÿäëÿ áàõàðäûã. î ãàëûí âÿ óçóí. òåç ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèì. áóíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèð. áèð äÿ êè. éàääàí ÷ûõìûøäû. äÿðèí áèð ãöññÿ ýþðäöì. áåëèìäÿêè áó ãûðìûçû ôèòÿíèí ñåâèíúè ìÿíèì ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûìûí éåýàíÿ ñåâèíúè èäè. ùàìûíûí ýþçö ãàáàüûíäà þçöìö ÷îõ ãöðóðëó òóòóðäóì. î àü ñèôÿòè. ÷öíêè ßäèëÿäÿí óòàíûðäûì. ÷öíêè áþéöìöøäöì. ßäèëÿäÿí èñÿ óòàíûðäûì. éåíÿ äÿ Øþâêÿòÿ íèôðÿò åòìèðäèì. Áàëàêÿðèì äàùà Ðîìåî èëÿ Úöëéåòòàäàí äàíûøìûðäû. áåëÿúÿ áèð êå÷ìèøäÿ ãàëûá âÿ ßäèëÿ áóíó áèëèð. Áó úöð ñþçëÿðèíÿ áàõìàéàðàã. ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ ýèçëÿíèðäèì. ÷öíêè ìÿíèì áåëèìäÿ ãûðìûçû ôèòÿ âàð èäè. ßäèëÿíèí ùÿìèí äîüìàëûüû Ãîúà ö÷öí áåëÿúÿ áèð óçàãëûãäà. 483 . î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðè éåíÿ äÿ ìÿíèì ö÷öí äîüìà èäè. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäàêû òàõòà ñêàìéàäà îòóðóðäó. Øþâêÿò èëÿ ìÿíèì àðàìäà áèð îéóí èäè. äåìÿê îëàð êè. ßäèëÿíèí î ãàðà ýþçëÿðè. èñòÿìèðäèì êè. àììà îíó ýþðÿíäÿ ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèðäèì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõìûðäûì. èíäè ìÿí þçöì äÿ áþéöìöøäöì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿí ùÿìèí ýþçëÿðäÿ ùÿñðÿò ùèññ åòäèì. àììà ßäèëÿ åëÿ áèë ùå÷ áó ôèòÿíè ýþðìÿäè. àììà áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ ãÿôëÿòÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç ýÿëäèì âÿ ìÿí áåëèìÿ áàüëàäûüûì î ôèòÿ êèìè ãûïãûðìûçû ãûçàðäûì. ÷öíêè Çèáà õàëà êþ÷öá ýåòìèøäè Àìåðèêàéà âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà äàùà ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè òóì ÷ûðòëàìûðäû. åëÿ áèë êè. áó äà. ùÿðäÿí ýöëöìñÿéèðäè âÿ áàõìàéàðàã êè. Ãîúà äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿ ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿð äÿ. éàâàøäàí ñîðóøóðäó: — ×îõ àüðûòäû? — âÿ õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. àììà îíóí äà äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ áèð ãöññÿ âàð èäè. Øþâêÿòèí ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿñè áèð àäàìû éîõ èäè. Ìÿí êö÷ÿäÿ.

åë÷èëèéÿ ýåòìÿñè àäàìû ùåéðÿòÿ ýÿòèðèðäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè êèìè éîë ÷ÿêèðäè. áöòöí äöíéàíûí òîéëàðû-äöéöíëÿðè äÿ ùÿìèøÿëèê áèð óçàãëûãäà. ìÿíèì öðÿéèì ýöëìöð ßëÿêáÿð. ìÿí éàçûüàì. ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà. ßëÿêáÿð? ßäèëÿ áó ñóàëû åëÿ âåðäè. Ìóõòàð ÿéíèíäÿ àëò êþéíÿéè þç øöøÿáÿíäëÿðèíäÿêè î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðÿ ñó òþêöð âÿ äîüðóñó. äåéèðäè êè. åëÿ áèë. ùÿìèøÿëèê áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ åâëÿðèí ãàïûñû àüçûíäà òÿçèéÿ ÷àäûðëàðû ãóðóëäóüó áèð âàõòäà êèìèíñÿ åâëÿíìÿê èñòÿìÿñè. Ìÿí ùå÷ úöð þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì âÿ ýþçëÿðèì äîëäó. ßëÿêáÿð. Áóíäàí ñîíðà ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ßäèëÿíè ýþðìÿäèì.. ÿñëèíäÿ áàøãà øåé äåéèðäè. éåíÿ äÿ ÿéíèíäÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. 484 . åëÿ áèë êè. Áó õÿáÿðèí ýþçëÿíèëìÿçëèéè òÿêúÿ îíäà äåéèëäè êè. ñîíðà ßäèëÿ èêèíúè äÿôÿ ìÿíäÿí ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. Ìóõòàðûí ñÿùÿð-ñÿùÿð àäè àäàìëàð êèìè. äîëìóø ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèì. Ñîíðà ßäèëÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçëÿðèíè äåäè: — Î ñèðêèí áèëåòëÿðèíè éàäèýàð ñàõëàìûøàì. Êöáðà õàëà þëÿíäÿí ñîíðà Ìóõòàð î øöøÿáÿíäëè åâëÿðèíäÿ òÿê éàøàéûðäû. Ìóõòàðëà ßäèëÿíèí åâëÿíÿ áèëÿúÿéè þìðöíäÿ ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè. áåëÿúÿ àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðèíè ñóâàðìàüû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè âÿ ìÿí áèð íå÷ÿ ýöí ôèêèðëÿøäèì êè. ßäèëÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí äîëäóüóíó ýþðäö âÿ åëÿ ùÿìèí àíäà ßäèëÿíèí äÿ î ãàðà âÿ ãöññÿëè ýþçëÿðè äîëäó. ßëÿêáÿð. ÷îõ óçàãëàðû àõòàðûðäû. ìÿí ÷îõ ïèñÿì. òÿêúÿ àõøàìëàð åâÿ ÿââÿëêèíÿ íèñáÿòÿí ýåú ãàéûäûðäû. Áèð äÿôÿ ñÿùÿð òåçäÿí ìÿêòÿáÿ ýåäÿíäÿ ýþðäöì êè. ßëÿêáÿð. éåíÿ äÿ ñÿùÿð òåçäÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäèðäè âÿ ùÿìèí ãàðà «åìàäèí»ëÿ äÿ àõøàì èøäÿí ãàéûäûðäû. áÿçÿí ëàï ýåúÿíèí éàðûñû ýÿëèðäè âÿ ìÿí àúãàðûíà éåðèìäÿ óçàíûá éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì âàõòëàð ùÿðäÿí î ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñèíè åøèäèðäèì. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû: Ìóõòàð þçöþçöé÷öí ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëÿ åë÷èëèéÿ ýåäèá âÿ ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëûá. áèð äÿ îíäà èäè êè.åëÿ áèë î ýþçëÿð ìÿíÿ áàõìûðäû.. ßäèëÿíè Ìóõòàðà ÿðÿ âåðèðëÿð.. ìÿí äöíéàíûí ÿí áÿäáÿõò àäàìûéàì. öøöäöðäö. àéàãëàðûíäà õðîì óçóíáîüàçëàð âàð èäè âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà äà Ìóõòàðûí ùÿéàòû áåëÿúÿ äàâàì åäèðäè.. êèìñÿñèçÿì. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû.

. òÿðáèéÿëèäè. Àíàì äåéèðäè: — ßçàçèë íèéÿ îëóð Õàíûì õàëà. Î ýöëëÿðèí öðÿéè ñûõûëûð. àüûëëû óøàãäû. íÿ ãÿäÿð ýöë âàð. ôðîíòà ýåòìÿéÿúÿê!. âàëëàù. íîëàúàãäû. Àëëàùûí î «ñàëàì»ûíû Ìóõòàðà âåðèì âÿ áèð äÿôÿ àõøàìäàí áèð àç êå÷ìèø Ìóõòàð èøäÿí ãàéûäûá ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøÿíäÿ ñàëàì âåðäèì. Õàíûì õàëàäàí öçð èñòÿìÿéÿ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëàýèëèí åâèíè îíà ìÿí ýþñòÿðäèì âÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë ýöíäÿ Õàíûì õàëàíûí îíó ãîâìàüûíûí øàùèäè îëäóì?) âÿ ñàëàìûìû àëìàäû.Ìóõòàðà äà ñàëàì âåðìÿê ëàçûìäûð.») Ñÿôóðÿ õàëàíûí îüëó Åéíóëëà îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìÿìèøäè. èíñàôÿí. áèð òÿðÿôäÿí äÿ Õàíûì êèìè ÿçàçèë!. Àíàì äåéèðäè: 485 . àììà ýåäÿúÿêäè Õàíûìûí îüëóíà. àíúàã Ìóõòàð îíëàðíàí äàíûøà áèëìèð. Êöáðàéà ÷îõ éàõøû áàõûðäû Ìóõòàð. Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäè. áàëàì. Ñîíà éàçûüûí äà êè. èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Ìóõòàð îëàíäà íîëàð... åâúàííû êèøèäè. (Áèð äÿôÿ Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. ñîíðà äåäè: — «Äöíéàäà êè. áàøûâà äþíöì ñÿíèí!. Àëëàù áèð ýöí äÿ Ùèòëåð êþïÿéîüëóíà ãèñìÿò åëÿñèí î ýöëëÿíè!. àé Ñÿôóðÿ áàúû?.. Àëëàù åëÿñèí êè. Áèð àç éàøû ÷îõäó Ôàòìàíûí ãûçûíäàí. ßäèëÿ ÷îõ õàíûì-õàòûíäû. êèøè äþéöë áÿéÿì? Þçö äÿ èøè åëÿäè êè. Ìóõòàð àéàüûíû áÿðê áàñûá éåðÿ. ñÿííÿí óçàã îëñóí. êèøèíèí éàøû ÷îõ îëàð äÿ. Äöçäö å. íîëàð.. Ìóõòàð äà àäàìäûð. Õàíûìûí îüëàíëàðûíûí ùàìûñû òÿðáèéÿëè óøàãëàðäû. áóíäàí ñîíðà ìÿí îíà éåíÿ äÿ ñàëàì âåðìÿäèì. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà? Àäàì þëÿúÿê. àäàìûí Àëëàùû âàð. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäû. î éàçûã éåòèì Ýöëàüàíûí àõûðû íÿ îëäó? Òîéóã áàøû êÿñìÿéÿ öðÿéè ýÿëìèðäè. «ñàëàì» îíñóç äà áèçèì äåéèë. áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè. áèðèíúè äÿôÿ éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà.. áàëàì.. î ýöëëÿðèí äÿ þç äèëè âàð. Îäå. èêèñè äÿ úàâàí. äöøäöéö ýöíö Àëëàù ùå÷ äöøìÿíÿ äÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí!.. ñþç éîõ. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Êöáðà îíëàðûí äèëèíè áèëèðäè. ñàü-ñàëàìàò ãàéûòñûí ôðîíòäàí. àììà. êèøè êèøèäè äÿ. òÿê òÿðáèéÿ èëÿ àðâàä ñàõëàìàã îëìàç..... Ãîúà. «ñàëàì» Àëëàùûíäûð âÿ ìÿí íÿùàéÿò. áèð ýöëëÿéÿ ãèñìÿò îëäó úàâàí úàíû.. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Èíäè Õàíûìû ñÿí ìÿíÿ òàíûäàúàãñàí?. àììà Ìóõòàð ýþçóúó ìÿíÿ áàõäû (áÿëêÿ òàíûäû ìÿíè? Òàíûäû êè.

.— Êþíöë ñåâÿí ýþé÷ÿê îëàð äÿ. Õàíûìûí ãàðäàøû î ðÿùìÿòëèê Àáóçÿðÿ ýåòñÿéäè. íþø ýåòìèð? ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. ßäèëÿíè èñòÿìÿñè âÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòëÿ Ôàòìà õàëàäàí ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëìàñû áèçèì î éåòèìëÿìèø êö÷ÿìèçÿ. îüëó êèìè ýåäèá þçö âóðóøñóí äÿ ôàøèñòëÿðëÿ. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Íîëóá. àé Ñÿôóðÿ áàúû. ÷öíêè àíàì þçö îòàãëûéà ýåòìÿìèøäè. Àíàì áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè.. àüÿç. àé Ñÿôóðÿ áàúû.. ÿðè èòêèí äöøöð. èíäè íÿ îëàúàãäû? Éåòèì ãàëàúàãäû áöòöí óøàãëàðû. áèçÿ áàõ. äåéèð. õàëãûí ÿðè êèìè. àüûëëû îë. — Åëÿ ùàçûð ÷ûõûøäàíñà. Ìóõòàðûí ïàïàüûíà? Ñÿíèí Ôàòìàäàí ÷îõ öðÿéèí éàíàúàã î ãûçà? Âàëëàù. Ôàòìà þçö ÿýÿð ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ýåòìÿñÿéäè.. àòàìûí ùå÷ âàõò åâè îëìàìûøäû. àììà ýöíëÿðèí áèð 486 . ýþçýþðÿñè ðÿíýèíè èòèðèá áîçàðìûø ìÿùÿëëÿìèçÿ íÿñÿ áèð úàíëûëûã ýÿòèðìèøäè. ìÿêòóáäàíñà. Ãûçû ãîéàðñàí þç õîøóíà... Ìÿí öðÿéèìäÿ àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ òàìàì øÿðèê ÷ûõûðäûì. àíúàã ãÿçåòëÿð éåíÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèíè ÷àï åëÿéèð — Ôÿòóëëà Ùàòÿì úÿáùÿäÿêè ÿñýÿðëÿðÿ ìÿêòóá éàçûá! Ôÿòóëëà Ùàòÿì ôàøèñò êþïÿéóøàüûíûí ÿëåéùèíÿ ÷ûõûø åëÿéèá!. éà çóðíà÷ûéà!.. àüÿç. áàõ áàúûëàðûâà. ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåäèðäè. Àëëàù àòîâóí ïàïàã òèêÿí ÿëëÿðèíè ùÿìèøÿ áåëÿúÿ ñàëàìàò åëÿñèí.. . àé Àëëàù? Áó äöíéàíûí áåëÿúÿ äÿðäëÿðè-ñÿðëÿðè åëÿ áèçÿ ãàëûá? Éÿíè áó áîéäà ìöùàðèáÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðÿ òÿñèð åëÿéÿ áèëìèð? Úàìààòûí îüëó ãàéûòìûð. áóíó äà äåéèáëÿð êè.. àììà àòàì ïàïàãëû êèøèëÿðäÿí áèðè èäè. ýöë êèìè ñþç äåéèð Ôàòìà þç ãûçûíà! Äåéèð êè. éîõñà êè. ãûçû îòàãëûéà éîõ. éà ùàëâà÷ûéà ýåäÿð. áèð ãàðíû òîõ éàøàìûøûã. Àíàì Ñÿôóðÿ õàëàäàí úàâàí èäè..Ìóõòàðûí þçö ö÷öí åë÷è ýåòìÿñè. ùàìûñûíûí óøàüû àúûíäàí þëÿð. óøàã ñþçö äàíûøìà!. äåéèð. äöç äÿ äåéèð äÿ. Êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. áèð ãàðíû àú. äåéèð.. Àíàì äåéèðäè: — Àëëàù áèëÿí éàõøûäû.. ùÿìèí àíëàðäà àíàì íÿ ôèêèðëÿøèðäè: äöíéàíûí èøëÿðè íèéÿ áåëÿ íàèíñàôäûð.. — Áÿñäè. ùÿìèøÿ êàñûá îëìóøóã... ïàïàãëûéà âåðýèíÿí äÿ!. ùå÷ íÿäÿí þòðö Ôÿòóëëà Ùàòÿì êèìèëÿðèíÿ àüûç à÷ìûðäû âÿ î àüûð ýöíëÿðäÿ äÿ áèçè äîëàíäûðûðäû. êèìñÿñèçëÿìèø.. äåéèð. îäó.. àíàì öðÿéèíäÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ áó ñþùáÿòäÿ ìÿüëóá îëìàã èñòÿìèðäè: — Àõû..

. ìÿíèì þçöìöí ùàíñû áèð ùèññÿì èñÿ þëìöøäö. Àíàì ÿëëÿðè èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàìàðëàéûá ãàðíûíà áàñäû. ìÿíÿ ñó è÷èðòäè. ìöùàðèáÿäÿí ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëèðäè. êö÷ÿíèí ùàé-êöéöíö. Äöçäöð. åëÿ áèë. þëöðäö. Ìÿí. î áèðè óøàãëàð êèìè. ìÿí äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç êèìè. àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. Ñîíðà þçö äÿ àüëàéà-àüëàéà ùÿéÿòÿ ãà÷ûá áèð ïàð÷ ñÿðèí ñó ýÿòèðäè. áóíó äàùà áàøà äöøìöøäöì. áàøûìû äàùà äà áÿðêäÿí àíàìûí ãàðíûíà ñûõäûì. ìÿí øàèð Èáðàùèìè äÿ. ìÿíèì þçöìöí íÿñÿ øÿõñè áèð ïàéûì âàð èäè.ïàéûç ýöíö. ìÿí êö÷ÿíèí îðòàñûíà äöøìöø ßäèëÿíè ýþðöì. ýöíëÿðèí áèð ïèñ ýöíö. áàøãà ãàðà õÿáÿðëèëÿðè äÿ éàõøû òàíûéûðäûì. êÿäÿðäÿí àüëàéûðäû âÿ ìÿíèì öðÿéèìè ó÷óíäóðàí î êÿäÿðèí éöíýöë. äöçäöð. áó þëöìëÿðèí äÿðäèíè ÷ÿêèðäèì. — Ãîðõìà. àíàìûí ùû÷ãûðûãëàðûíû åøèäÿåøèäÿ ßäèëÿé÷öí ùþíêöðöá àüëàäûì. ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿíèí äàìûíäàí àòìûøäû. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î áþéöê 487 . ñààòñàç Ýöëàüàíû äà. ÷ûüûð-áàüûðûíû. ßäèëÿ ìÿíèì ö÷öí áèðèíúè äîüìà àäàì èäè êè. ßäèëÿ ñàüàëñûí âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèì àüçûíû à÷ûá ßäèëÿíèí ãàðàñûíà áèð ñþç äåìèðäè. ìÿíèì òÿúðöáÿì âàð èäè. ãà÷ûá ýåäèá êö÷ÿìèçèí îðòàñûíäà. î áàëàúà ßëÿêáÿð ãîðõóäàí éîõ. öçöìö éóäó. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí ãàïûëàðû àüçûíäà ãóðóëìóø ÷îõ ÷àäûðëàð ýþðìöøäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè.. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. áåëÿ áèð ïèñ èø òóòäóüó ö÷öí ßäèëÿíè ýöíàùëàíäûðìûðäû. Äþðä ýöíäÿí ñîíðà ßäèëÿ þëäö. àììà îíñóç äà ìÿí þçöì. ãÿìáÿðèí öñòöíÿ äöøìöø ßäèëÿéÿ áàõìàã èñòÿìèðäèì. àììà ßäèëÿíèí þëöìöíäÿ. äÿðê åëÿìèøäèì. Àíàì èñòè îâúó èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàðíûíà ñûõìûøäû âÿ áåëÿúÿ äÿ ìÿíè åâÿ àïàðäû: — Ãîðõìà. ìÿí äàùà óøàã äåéèëäèì. áöòöí ìÿùÿëëÿ Àëëàùà éàëâàðûðäû êè. àììà ìÿí ùå÷ úöð ñàêèò îëà áèëìèðäèì âÿ àíàì äà ìÿíèì áèð ñþç äåìÿéèá áåëÿúÿ ùþíêöð-ùþíêöð àüëàìàüûìû ãîðõìàüûìëà éîçóðäó. àììà òàìàì ÿçèëìèøäè âÿ îíó ìàøûíà ãîéóá õÿñòÿõàíàéà àïàðäûëàð. áó þëöìëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åäèðäè. — äåäè. ùÿòòà òàìàì ÷ÿêèñèç áèð ëÿêÿñè èíäèéÿ ãÿäÿð ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãàëûá. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû àíàìëà áèðëèêäÿ âàé-øèâÿí ñÿñèíÿ åâäÿí ãà÷ûá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã. Áöòöí ìÿùÿëëÿ õÿñòÿõàíàäàí õÿáÿð ýþçëÿéèðäè. åëÿ áèë êè. ßäèëÿ ñàü èäè. ãîéìàäû êè. þëöì ÿáÿäè àéðûëûãäû.

488 . î õóðìàéû ùþðöêëÿðèíè. ßäèëÿíèí î úöð ÿçàáëû þëöìöíäÿ Õàíûì õàëàíûí òÿãñèðè éîõ èäè. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» þìðöíäÿ ýåäèá ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéûá. Áèë êè. Âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèøÿ éîëäà îëóá. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. àììà. ßäèëÿ éåíÿ äÿ ÿëèíè óçàäûá ìÿíèì áàøûìû ñûüàëëàéûð âÿ ìÿí ãÿùÿðëÿíèðäèì. éà íþéöò ÿâÿçèíÿ îúàãäà éàíäûðûëìàã ö÷öí Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûëìûø òàõòà-òóõòàíûí. î äÿãèãÿëÿðäÿ Õàíûì õàëàíû õàòûðëàìàã èñòÿìèðäèì.. ñÿíè àä åéëÿðÿì. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ãûçûëýöë ÿòèðëè ñàëàì òÿãäèì åòìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøäèì. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí î äàëüàâàðè ãûðìûçû õÿòòè î âàõò. ÿëáÿòòÿ. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. àüÿç?!» — ñþçëÿðè òÿçÿäÿí åøèòäèì âÿ äàùà äà àðòûã êþâðÿëäèì.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ùå÷ âàõò ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéàúàãäû âÿ áó éîëóí áåëÿúÿ ÿáÿäèëèéè ìÿíèì ö÷öí áöòöí äöíéàíûí âÿôàñûçëûüû èäè. ñÿñèíè åøèòìÿê èñòÿìèðäèì. øàëáàí ãûðûãëàðûíûí (áóíëàðûí ÷îõóíó Áàëàêÿðèì îðàäàí-áóðàäàí òàïûá äàøûéûá ýÿòèðèðäè) àðàñûíäà áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëèá ßäèëÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. áèð äÿ ùå÷ âàõò Õàíûì õàëà èëÿ áàðûøà áèëìÿéÿúÿéÿì. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î éàç àõøàìû ñèðêèí áóôåòèíäÿ òåç-òåç ãàëõûá-åíÿí äîëó ñèíÿñèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì.õàðòóòóí àëòûíäà. ìÿí. ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè. î ãàëûí âÿ óçóí. ìÿí áèðäÿíáèðÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î óçàãëûãäàí. ùå÷ ìÿí þçöì äÿ î ìÿêòóáó îõóìàìûøàì âÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ùÿìèøÿ äÿ áåëÿúÿ éîëäà îëàúàãäû. ùÿð ùàëäà. àììà î ãûçûëýöë ÿòðè äÿ î äÿì äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿí þçöì þçöìÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àõûðûíäàêû î äþðä ìèñðàíû ïû÷ûëäàéûðäûì: Ìÿêòóá. Õàíûì õàëàíûí ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë éàç ýåúÿñè ñèðêèí ãàáàüûíäà ïåéäà îëóá ãûøãûðàãûøãûðà äåäèéè — «Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. Õàíûì õàëàíû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðìÿê èñòÿìèðäèì. àü áÿíèçèíè. ìÿíèì î áàëàúà öðÿéèì ñûíìûøäû. ßäèëÿíèí þëöìöíäÿí ñîíðà Õàíûì õàëàäàí èíúèìèøäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î êå÷ìèøäÿí ãàéûäûá ýÿëìèø ãûçûëýöë ÿòðèíè äÿ ùèññ åäèðäèì.. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ìÿêòóá éàçìàéàúàãäû. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î áèð ãàëàã òàõòà-òóõòàíûí àðàñûíäà ìÿíÿ éàëíûç âÿ éàëíûç äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè.

î ìÿùÿëëÿëÿðèí äÿ êèøèëÿðè. Èíäè èñÿ. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ íÿ éîõäóð.» ßëáÿòòÿ. òîéó ÷àëûíìàìûø àäàìëàðûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ.ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàäàí ÷ûõàðòäûëàð. åâëÿðäÿ âàé-øèâÿí ãîïóðäó. èïÿê þðòöêëÿ î úöð áàñäûðûáëàð. éåíÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè. ìÿùÿëëÿìèçèí 489 . ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà òÿðÿô àääûìëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. ãóòóíó à÷ûá òÿëÿñìÿäÿí êëàðíåòè éûüûðäû âÿ öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð éàíüû èëÿ ìóüàìàò ÷àëûðäû âÿ ùÿìèí âàõòëàðäà ßëÿêáÿðèí êëàðíåòè ìÿùÿëëÿìèçèí ùÿëÿ êè. éÿíè ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿíäÿ ÷àäûðëàð ãóðóëóðäó. àììà î äÿðä èëÿ áÿðàáÿð. î ìÿùÿëëÿëÿðäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿ äÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíèí.. åëÿ áèë êè. àììà áèç ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè àïàðàíäà î êö÷ÿëÿðèí äÿ ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíà úàìààò éûüûëìûøäû. ýþìýþé ýþéäÿí áàøãà. Áèç åëÿ áèë êè. óçàã-óçàã åëëÿðèí ñîéóã òîðïàüûíäà ãàëûðäû. î úàìààòûí äà ýþçö äîëóðäó. àììà ùå÷ êèì ãÿáèðèñòàíëûüà ýåòìèðäè. êèøèëÿð äÿ. þéðÿíìèøäèê êè. î ýþìýþé ýþéäÿ äÿ. öñòöíö øàëëà. àììà î ñÿùðàäà äà.. ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà ýåäÿ-ýåäÿ êëàðíåòäÿ «Ñåýàù» ÷àëûðäû âÿ ßëÿêáÿðèí òèòðÿéÿí áàðìàãëàðû êëàðíåòèí äèëëÿðèíäÿ ýÿçäèêúÿ. Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î óçàã âÿ êèìñÿñèç ñÿùðàëàð äöíéàñûíäàéàì âÿ î äöíéàäà ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ñÿùðà ãóìëàðûíäàí áàøãà. úàâàíëàðû éîõ èäè. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø êèøèëÿðèíèí äÿ ýþçöíö éàøàðäûðäû. õöñóñÿí úàâàí àäàìëàðûí. áèð äÿ êè.. Ìÿðàñèì áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí êå÷èðäè. ãûçëàðû äÿðä ÿëèíäÿí äÿéèøìèøäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. öðÿéè éàíûðäû: «— Þçöíö þëäöðÿí Ñà÷ëû ãûçäû. ßëÿêáÿð. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðèíèí ãöññÿñè âàð èäè. äàùà þëÿí àäàìûí þçö îëìóð. ýþçëÿðèíÿ äÿñìàë òóòóá ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà ñÿññèç àüëàéûðäû. àðâàäëàðû. ßäèëÿíèí þëöìöíö äàùà òÿñèðëè. íÿôÿñ àëìûð.. ÷öíêè þëö þçö éîõ èäè. Êëàðíåò÷àëàí ßëÿêáÿðèí áèð ýþçö øèêÿñò èäè. äàùà éàíüûëû åëÿìèøäè. úàìààò úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà ýåäèðäè âÿ áó ìÿðàñèìèí þçö äÿ. ùÿëÿ åâëÿíìÿìèø. Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç äÿðä è÷èíäÿ èäè. ßäèëÿ èíäè ÷èéèíëÿðäÿ ýåäÿí î ìàôÿíèí è÷èíäÿäèð. òÿçèéÿ òóòóëóðäó. ýþçëÿðè éîëäà èäè. ãàëûí âÿ óçóí. åëÿ áèë. ãàïûëàðûíäà ãóðóëìóø ÷àäûðëàðà ýèðèðäè. áóíà ýþðÿ äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí úÿáùÿäÿí.

ÿëèíè áàøûíà àòûá ïûðïûçëàøìûø ñà÷ûíû éîëóðäó. Òàìàðàíûí éàíûíäà àääûìëàìàã èñòÿäèì. àììà èíäè ãÿññàá Äàäàøáàëà ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà åëÿ öðÿêäÿí àüëàéûðäû êè. þçö äÿ àðûãëàìûøäû. Ãÿññàá Äàäàøáàëà éåêÿãàðûí. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí òÿêúÿ î èðè äÿñìàëûí àëòûíäà ýèçëÿíìèø ýþçëÿðè àüëàìûð. éîõñà åâäÿ îòóðàúàãäû? Äöøìÿí ùåñàá åëÿäèéè àäàìëàðûí áó äÿðäëè ýöíöíäÿ îíëàðûí ýþçöíÿ ýþðöíÿúÿêäè? Õàíûì õàëà áèð òÿðÿôèíäÿ Úÿáðàéûë.àäàìëàðûíûí öðÿéèíäÿ ñþç èëÿ äèëÿ ýÿòèðìÿäèêëÿðè ïèñ áèð ìàðàã äà âàð èäè âÿ íÿ ýèçëÿäèì. — äåéèðäè. ùÿòòà àüëàéàí àðâàäëàð äà ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí éàíûíäà ìÿíèì òàíûìàäûüûì áþéöêëö-êè÷èêëè áèð äÿñòÿ óøàã áÿðêäÿí ùþíêöðÿ-ùþíêöðÿ àüëàéûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äåäè êè. Þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. ÷öíêè áèëèðäèì êè. áöòöí áÿäÿíè àüëàéûð. Ìÿùÿëëÿìèçèí éàøëû àðâàäëàðû Ôàòìà õàëàíûí ãîëóíà ýèðìèøäèëÿð. ÷öíêè èðè äÿñìàëûíû ýþçëÿðèíÿ áàñìûøäû. ðÿíýè àüàïïàã. ÿëèíè öçöíÿ àòûá ñèôÿòèíè úûðûðäû âÿ àüëàìàãäàí. àììà ùÿð ùàëäà éåíÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ÿí êþê àäàì èäè) âÿ ìÿí ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Äàäàøáàëàéà áàõàíäà éåð öçöíöí ãîéóíëàðûíà.. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. âàé-øèâÿíäÿí áàòìûø ñÿñèéëÿ çàðûéûðäû: — Ìÿíè þëäöðÿéäèí!. — Úàâàí úàíûíà íèéÿ ãûéäûí?! Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö. áóíóí ùå÷ áèð ìÿíàñû éîõäóð. ãàðíû äà õåéëè ÿðèìèøäè. ýþçëÿðè ãûïãûðìûçû èäè âÿ ùÿìèí äÿì ìÿí ýåäèá Òàìàðàíûí ÿëèíäÿí òóòìàã èñòÿäèì. ÿéíèíäÿêè ïàëòàð àüëàéûð. î áèð äÿñòÿ óøàã ßäèëÿíèí áàúûëàðûíûí óøàãëàðûäûð. î áèðè òÿðÿôèíäÿ äÿ Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõäû âÿ ùÿìèøÿêè øàõ àääûìëàðû èëÿ ýÿëèá úàìààòà ãîøóëäó. Õàíûì õàëàíûí ÿòðàôûíäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû. ùÿðäÿí ýþçëÿðèìëÿ úàìààòûí àðàñûíäà Õàíûì õàëàíû àõòàðûá òàïûðäûì: íàçèê äîäàãëàðû åëÿúÿ êèï þð490 . Ìÿí Òàìàðàíû ýþðäöì. êþê áèð êèøè èäè (äöçäöð. àììà ýåòìÿäèì. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. àääûìëàðû àüëàéûð. àììà Ôàòìà õàëà èìêàí òàïàí êèìè. åëÿ. Ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ùàìû î ëàë ñöêóò è÷èíäÿ. î ïèñ ìàðàã î áàëàúà ßëÿêáÿðèí äÿ öðÿéèíÿ ñèðàéÿò åëÿìèøäè: Õàíûì õàëà íÿ åäÿúÿêäè? Áó äÿôí ìÿðàñèìè çàìàíû êö÷ÿäÿ ýþðöíÿúÿêäè. äîüðóäàí äà. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíèí ìöøàéèÿòè èëÿ ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà àääûìëàäû. åëÿ áèë äöíéàíûí ÿí öðÿéèéóìøàã àäàìû èäè (áÿëêÿ. Òàìàðàíûí äà ñà÷ëàðû Ôàòìà õàëàíûí ñà÷ëàðû êèìè ïûðïûçàãëàøìûøäû. ãóçóëàðûíà éàçûüûì ýÿëÿðäè. áåëÿ èäè?).

ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ äÿðä ÿëèíäÿí àüëàéàí àääûìëàðû èëÿ ýåòäè. î òÿçÿ ãÿáèðèí î áèðè òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá. ýàù äà Õàíûì õàëàéà áàõûðäûã. î áèðè éàíûíäà Àüàðÿùèì. öç-ýþçöíö.. íÿäÿíñÿ ãîðõäóì. Ìÿí Ìóõòàðû úàìààòûí àðàñûíäà ýþðìÿìèøäèì. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè î áèð àíëûã ãûüûëúûìû äà îíäà ýþðäöì. ãÿáèðèñòàíëûüà ÷þêìöø î ñöêóò ùå÷ âàõò ïîçóëìàéàúàã. ãÿáèðèí àøàüû òÿðÿôèíäÿ. àììà î ãûüûëúûìûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìÿäèì. ùàìû. èñòÿð-èñòÿìÿç. àììà áèð àçäàí ãÿáèðèñòàíëûãäà áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø î íàçèê äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã ãà÷äûüûíû ýþðäöì.. ýþçëÿðèíäÿ äÿ áèð ãûüûëúûì ýþðäöì. ãÿáèðèñòàíëûüà íÿ âàõò ýÿëìÿéèíäÿí õÿáÿðèì éîõ èäè âÿ èíäè îíó ãÿôëÿòÿí ãÿáèðèí éàíûíäà áåëÿúÿ äàéàíìûø ýþðÿíäÿ. úÿìè áèðúÿ àíëûã ãà÷ìàüûíû äà. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà äà áèð éàíûíäà Úÿáðàéûë. áóðàäàí ùå÷ ùàðà ýåòìÿê èñòÿìÿéÿí Ôàòìà õàëàíû ýöúëÿ ÷ÿêèá ãÿáèðèñòàíëûãäàí àïàðäû. íåúÿ äàéàíìûøäûñà. Ñîíðà Ìîëëà ßñÿäóëëà éàñèí îõóäó. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ î ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòó è÷èíäÿ éàëíûç ãÿáèðãàçàíëàðûí áåëëÿ éåðäÿí ýþòöðäöêëÿðè âÿ ãÿáèðÿ àòäûãëàðû òîðïàüûí ñÿñè åøèäèëèðäè. áèð àç àðàëûäà Ìóõòàð äàéàíûá. Áèç úûíãûðûìûçû äà ÷ûõàðìûðäûã. ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû ßäèëÿíèí òÿçÿ ãÿáèðèíèí öñòöíÿ äöøöá ãàëìûø. Õàíûì õàëà äà ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè.òöëìöøäö âÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí åëÿúÿ èðÿëè áàõûðäû. 491 . Áèðäÿí-áèðÿ ãÿáèðèñòàíëûüà ñöêóò ÷þêäö. ýàù Ìóõòàðà. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿäè. áèç óøàãëàð âÿ Áàëàêÿðèì ãàëäû. ñèíÿñèíè úûðàí Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðè ëàë-äèíìÿç áèð òÿðÿôäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà ñàòàøäû âÿ î äÿì Õàíûì õàëà äà Ôàòìà õàëàéà áàõäû âÿ Ôàòìà õàëà òàìàì áàòìûø ñÿñèéëÿ áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ ãûøãûðäû: — ×àüûðàúàã ñÿíèí îüëóíó éàíûíà!. ýþçëÿðèíè äÿ Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí éàéûíäûðìàäû âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã. ×àüûðàúàã!. åëÿúÿ äÿ äàéàíäû. áöòöí úàìààò äàüûëäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà öñòöíÿ òÿçÿ òîðïàã ãàëàíìûø î ãÿáèð. ýàù î òÿçÿ ãÿáèðÿ. ñîíðà äà ýþðäöì êè. ñîíðà ìÿí ýþðäöì êè. Èêè ãÿáèðãàçàí ÿëèíÿ áåë àëûá ßäèëÿíèí ãÿáèðèíè òîðïàãëà äîëäóðàíäà ñà÷ëàðûíû éîëàí. Ìóõòàð ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè.

ýþçöìö à÷ìûðäûì âÿ éÿãèí àíàì äà åëÿ áàøà äöøäö êè. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áèëèðäèê êè. îíóíëà áàðûøìûøäûì. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ÷àëäû âÿ áèç äÿ áèð ìöääÿò î ÷àëüûéà ãóëàã àñà-àñà ùÿìèí òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíÿ éûüûëìûø áèð ãàëàã òîðïàüà áàõäûã. àíúàã Áàëàêÿðèì áèëèðäè. áó ùàâàíû. òåç-òåç éåðèíäÿí ãàëõûá ìÿíèì éàòàüûìûí éàíûíà ýÿëèðäè. Áàáèëèí ïàäøàùû 492 . Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ Íÿìðóäó Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì.. Íÿìðóäó áåëÿúÿ Ìóõòàðà îõøàäûì.. Ñîíðà Ìóõòàð ùå÷ íÿ äåìÿäÿí ýåðè ÷åâðèëäè âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí î ÷àëüûñû àëòûíäà àñòà àääûìëàðëà ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõûá ýåòäè. íàðûíúû. ãÿáèðèñòàíëûãäà äåéèëäè. àììà áóíó ìÿí ùå÷ âÿúùëÿ èñòÿìÿñÿì äÿ. ßëáÿòòÿ. àíàì äà íàðàùàò èäè. ÿêñèíÿ. ÷öíêè áó ýöí ýöíîðòà î òÿçÿ ãÿáèðÿ ýþçöíö äèêèá äàéàíìûø Ìóõòàð ñÿùÿð-ñÿùÿð àëò êþéíÿéèíäÿ øöøÿáÿíääÿêè ÷è÷ÿêëÿðè ñóëàéàí Ìóõòàð èäè.äè: Áèðäÿí Õàíûì õàëà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçÿ òÿðÿô áàõäû âÿ äå- — Áàëàêÿðèì. î ãöññÿëè ãûðìûçû. ìÿíÿ áàõûðäû. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éåíÿ äÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. íèýàðàí èäè. ÷ûõàðò ÷àë î òöòÿéè. Íÿìðóä ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà áåëÿúÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ îëñóí. áèðäÿí èíäè äÿ Áàëàêÿðèì. áó òöòÿéèí þçöíäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè âÿ Áàëàêÿðèìèí íÿ ÷àëäûüû äà ìÿëóì äåéèëäè. áó. áèç ùàìûìûç Áàëàêÿðèìèí õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäèê. ìÿí Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì. î ãÿáèðèñòàíëûãäà Õàíûì õàëàíû òàìàì áàüûøëàìûøäûì. Ìÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ ìÿí î ïàéûç ýöíö. éàòìûøàì. î äÿðäëè. Õàíûì õàëàíûí äåäèéèíè åëÿìÿç. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðèí àðàñûíäà èäè. àììà ìÿí ñÿñèìè ÷ûõàðòìûðäûì. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ñîíðà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè çÿèô ñÿñëÿíèðäè. Áàëàêÿðèìèí ùàâàñû èäè âÿ ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã. àììà î òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíäÿêè î áèð ãàëàã òîðïàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î òÿçÿ ãÿáèð ýöíîðòà îëäóüó êèìè. ãÿáèðèñòàíëûüûí âÿ î òÿçÿ ãÿáèðèí ñàêèòëèéè Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíè ìöøàéèÿò åäèðäè. Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè ãÿáèðèñòàíëûüûí ñàêèòëèéèíè ìöøàéèÿò åòìèðäè. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ñþéëÿäèéè î ÷è÷ÿêëè áàüûí è÷èíäÿ èäè. ùå÷ âàõò ñèôàðèøëÿ òöòÿê ÷àëìûð âÿ ãîðõäóã êè. àììà Áàëàêÿðèì áó äÿôÿ ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëäû âÿ òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàäû.

ãàéûäûá åâÿ ýåòäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè.. ãÿäèì-ãÿäèì çàìàíëàðäàêû úàäóýÿðëÿðèí. ãÿääàð ïàäøàùëàðûí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóðäó. áèçèì êö÷ÿìèçèí. êÿäÿðè ùÿìèøÿ ìÿíèì è÷èìäÿ îëóðäó. áöòöí áåéíèìäÿ î ÿùâàëàòëàðûí éàíûíäà îëà áèëìèðäèì. ñîíðà ìÿíè ÷àüûðìàäû. áèðúÿ àí äà ìÿíäÿí óçàãëàøìûðäû âÿ áÿçÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. øàùçàäÿ îüëàíëàðûí áàøëàðûíà ýÿëÿí äöíéàíûí ÿí ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûíäàí äåéèðäè. àììà Áàëàêÿðèìèí äöçÿëòäèéè î ùàâàëàð ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ÷öíêè ìÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñûðäûì. òöòÿéèíè ÷ûõàðûá éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ùàâàëàðûíû ÷àëûðäû. áöòöí öðÿéèìäÿ. — äåéèðäè. ÿñëèíäÿ. åâäÿ äîéóíúà àüëàéûá öðÿéèíè áîøàëòäû. ýþçÿë øàùçàäÿ ãûçëàðûí. Àü Äÿâÿíèí äåäèêëÿðèíäÿí. åëÿäèêëÿðèíäÿí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè áàøëàéàíäàí ñîíðà. àüàïïàã äûðíàãëàðû ùÿìèøÿ äèáèíäÿí òóòóëìóø âÿ ýþìýþé äàìàðëàðû áèð-áèð àéäûí ýþðöíÿí àðûã ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëûðäû. áèçèì äàëàíûìûçûí. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð. àììà ìÿí äàùà ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ!. ãÿôèë äÿ êÿñèá: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãÿìýèíëÿøèðäè: ÿââÿëêè ùàâàëàð èäè. éåíÿ äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ðÿíýèäèð. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ãöññÿñè. ùèéëÿýÿð âÿçèðëÿðèí. êþâðÿëäè. Áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá êö÷ÿäÿ. àììà. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè. Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿêè î êþùíÿ ñàðû ïåíúÿéèí ðÿíýè. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñûðäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèðäÿí òöòÿéè ãÿôèë ÷àëäûüû êèìè. åéíè çàìàíäà.. XXII Áàëàêÿðèì ùÿìèøÿ îëäóüó êèìè. åëÿ áèë äèâàðëàðà ÷ÿêèëìèø 8—10 493 . éà äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè õàðòóòóí àëòûíäà. àììà î òöòÿê ÿââÿëëÿð ùå÷ âàõò áèçèìëÿ áåëÿúÿ ãÿìýèí äàíûøìàçäû âÿ ùÿòòà áèð äÿôÿ ýåúÿ ìÿíè åâÿ ÷àüûðìàã ö÷öí êö÷ÿéÿ ÷ûõìûø àíàì äàéàíûá áèð ìöääÿò Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû.Íÿìðóä ùÿð äÿôÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè. ñåùðáàçëàðûí. î ãîøà òóò àãàúûíûí àëòûíäà..

ñÿí!. àììà åéíè çàìàíäà. áåëÿúÿ óäãóíìàñûíûí. ñþçëÿðè ÷àøáàø ñàëûðäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí áåëÿúÿ ÷àøìàñûíûí. áèçè äÿ.»— äåéèðäè. êþê àðâàäëàð) êå÷ÿíäÿ Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò åëÿ áèë êè. Áàëàêÿðèì Øþâêÿòÿ áàõäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãöññÿ äîëó ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì áèð òÿøÿêêöð. ýþéëöéöíäÿí. åëÿ áèë êè. Øþâêÿò äÿ áèð àç àðàëûäà þç ãàïûëàðûíûí àüçûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû èðè òóìëàðû ÷ûðòëàéàíäà âÿ áó âàõò áèçèì êö÷ÿìèçäÿí ùÿðäÿíáèð éàä (éÿíè êè. Ìÿí áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Áàëàêÿðèìèí öðÿéè íåúÿ øèääÿòëÿ âóðóð. áèëìèðäè íÿ åëÿñèí. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû. Øþâêÿòèí áåëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá àòìàúà àòìàñûíûí ñÿáÿáèíè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. àéàã öñòÿ äàéàíûá êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíìèø Øþâêÿò êÿäÿðëè áèð ñÿñëÿ äåäè: — Íåéëÿéÿñÿí. àé éàçûã. Øþâêÿòèí ñÿñèíäÿ áåëÿúÿ à÷ûã-àøêàð êÿäÿð ùèññ åäèðäèì. Øþâêÿò Áàëàêÿðèìèí î áàõûøëàðû àëòûíäà ãûçàðäû. ãöññÿ äîëó. — åéíè çàìàíäà. èøëÿíìèø... áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìàéàí) ãûçëàð. îòàüûíà ýèðäè. áèðäÿí-áèðÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè èëÿ î éàä àðâàäëàðûí àðäûíúà áàõûðäû (ìÿùÿëëÿìèçèí ãûç-ýÿëèíè éàíûìûçäàí þòÿíäÿ Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò áàøûíû ãàëäûðìàçäû!). Àü Äÿâÿíè äÿ éàäûíäàí ÷ûõàðûðäû âÿ ùÿìèí àíäà Øþâêÿò øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö. î áàõûøëàðäà áèðäÿí-áèðÿ ùÿäñèç áèð ñÿäàãÿò éàðàíìûøäû âÿ ìÿí ùå÷ âàõò òÿñÿââöð åòìÿçäèì êè. ñÿí äÿ àäàìñàí äÿ. Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà: «—Àç àøûí äóçó äþéöëñÿí à.ÿùÿíýèí àüëûüûíäàí. ùå÷ âàõò þðòìÿäèéè áèð åùìàëëà ãàïûíû þðòäö âÿ ìÿí áóíà òàìàì 494 .. áèð-èêè äÿôÿ óäãóíóðäó. áàøûíû àøàüû ñàëäû. Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá íÿñÿ äàíûøàíäà. ùèññ åäèðäèì êè. ÷àøûðäû. àðâàäëàð (õöñóñÿí. êèìèíñÿ áàõûøëàðû Øþâêÿòÿ áó úöð òÿñèð åäÿ áèëÿðìèø. èíäè èñÿ Øþâêÿò äàùà î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìöðäö âÿ áèð äÿôÿ áèç éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðàíäà âÿ Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ áöòöí äöíéàíû éàäûíäàí ÷ûõàðûá êö÷ÿìèçäÿí êå÷ÿí éàä âÿ êþê áèð àðâàäûí àðäûíúà áàõàíäà. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. ßââÿëëÿð — éÿíè î ýþçÿë ýöíëÿðäÿ êè. Áàëàêÿðèì þçöíö òàìàì èòèðèðäè.. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñàðû áèð ðÿíýÿ áîéàíìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí î ñàðûñû Áàëàêÿðèìèí ïåíúÿéèíèí ñàðûñû èäè: ÷èðêëè. áèð ìèííÿòäàðëûã ýþðäöì — î áàõûøëàð èíäè äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. éàçûã. ÷ÿùðàéûëûüûíäàí àñûëû îëìàéàðàã. ùÿð øåéè..

ÿìèí èäèì êè, Øÿâêÿò äÿ þç îòàüûíäà ìÿíèì àíàì êèìè, äîéóíúà
àüëàäû, öðÿéèíè áîøàëòäû.
Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äöçöëöá äàéàíàí î àâòîáóñ äà, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà, åëÿ áèë êè, ÷îõ óçàã áèð êå÷ìèøäÿ
ãàëìûøäû; î àâòîáóñ äà éîõ îëäó, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà áèð-áèð àçàëäû, Úÿôÿðäÿí, Àäèëäÿí, ßáäöëÿëèäÿí ñîíðà, Ãîúàäàí ñîíðà, Úÿáðàéûë äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè, øàýèðäëèéè ãóðòàðûá ñöðöúöëöéÿ áàøëàìûø
Àüàðÿùèìèí òÿçÿ (éÿíè áèçèì ö÷öí, áèçèì êö÷ÿìèç ö÷öí, áèçèì
äàëàíûìûçûí àüçû ö÷öí òÿçÿ, ÿñëèíäÿ èñÿ êþùíÿëèá ÿëäÿí äöøìöø áèð
ìàøûí) «ïîëóòîðêà»ñû áèð ìöääÿò òÿê-òÿíùà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ î òÿê ìàøûíà áàõàíäà ùÿìèøÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè,
î ìàøûí äà Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Úÿáðàéûëûí ùà÷àíñà áóðàäà äàéàíìûø î ìàøûíëàðû ö÷öí äàðûõûð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, î òÿê
ìàøûí äà áèçèì êö÷ÿìèç êèìè, äàëàíûìûç êèìè, ùÿéÿòèìèç êèìè
ãöññÿ è÷èíäÿäèð.
Õàíûì õàëà ÿââÿëêèíäÿí äÿ àç äàíûøûðäû, äîäàãëàðû äåìÿê îëàð
êè, òÿðïÿíìèðäè, ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè çàáèòÿëè èäè, àììà
ìÿí Õàíûì õàëàíûí î êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõûðäûì, î
çàáèòÿëè ýþçëÿðèíÿ áàõûðäûì âÿ ùèññ åäèðäèì êè, Õàíûì õàëà áèð
ÿëàúñûçëûã è÷èíäÿ ÿçàá ÷ÿêèð; Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, Àüàðÿùèì äÿ
âàõòû ÷àòàí êèìè úÿáùÿéÿ ýåäÿúÿê, Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, ÷îõ êå÷ìÿéÿúÿê âÿ î òÿê ìàøûí äà äàùà áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíìàéàúàã...
Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè (òÿõìèíÿí ìÿíèì àòàìëà åéíè âàõòäà, ãûðõ ö÷öí àõûðëàðûíäà) âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ úÿìè ö÷
íÿôÿð ãàëäû: Õàíûì õàëà, àíàì âÿ áèð äÿ êè, ìÿí (áèð äÿ, áèçäÿí
áàøãà, Úÿáðàéûëûí î ýþéÿð÷èíëÿðè).
Àíàì ýåúÿäÿí àç ãàëà ñÿùÿðÿ êèìè íþâáÿéÿ äóðóá Àìåðèêàäàí ýÿëìèø òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ñàðûìòûë-ýþéöìòöë òîçóíó àëûá
ýÿòèðèðäè, î òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè áèð èêðàù ùèññè èëÿ (ìÿí åâäÿ îëìàéàíäà áèð ÿëè èëÿ áèøèðèðäè, î áèðè ÿëè èëÿ äÿ áóðíóíó òóòóðäó) èéðÿíÿ-èéðÿíÿ áèøèðèðäè âÿ ìÿíèì
ö÷öí íóø îëñóí äåéÿ, òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ýÿòèðèá ãàáàüûìà ãîéóðäó, ñîíðà òÿëÿñèê öçöíö ìÿíäÿí ýèçëÿäèðäè, àììà ìÿí áèëèðäèì êè,
áó ýöíÿ äöøäöéöì ö÷öí, éÿíè ìÿíèì î èéðÿíú òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí áèøìèø áèð øåéè éåìÿéÿ ìÿúáóð îëäóüóì ö÷öí, àíàìûí ýþçëÿðè äîëóá âÿ ìÿí àíàìûí õàòèðèíÿ (ùÿì äÿ àú îëäóüóì
495

ö÷öí!) òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí ñó èëÿ áèøèðèëìèø, éàüñûç ùîððà êèìè áèð øåéè éåéèðäèì.
Ìÿí àíàìûí éàíàüûíäàí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû ýþðìöðäöì, àììà î èêè äàìëà ýþç éàøû, î ãöññÿëè, êÿäÿðëè, êþìÿêñèç èêè
äàìëà ýþç éàøû, ãÿðèáÿäèð, î ãöññÿñèíÿ, êÿäÿðèíÿ, êþìÿêñèçëèéèíÿ
áàõìàéàðàã, øÿôôàô îëäóüó ö÷öí, òÿìèç îëäóüó ö÷öí ùÿðäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î íàçèê ñþéöä àüàúûíûí ìÿùÿááÿòèíè (áÿëêÿ
äÿ ñåâèíúèíè!) ìÿíèì öðÿéèìÿ äîëäóðóðäó; ÿëáÿòòÿ, î ìÿùÿááÿòäÿ äÿ áèð ùÿçèíëèê âàð èäè, ãöññÿ, êÿäÿð äÿ âàð èäè, àììà ùÿð ùàëäà ìÿùÿááÿò èäè, èñòÿê èäè: î íàçèê ñþéöä ìöùàðèáÿíèí î àüûð ÷àüëàðûíäà äà äîéóíúà ñó è÷èðäè, ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí ñóéó ùå÷ âàõò êÿñèëìèðäè, áóìáóç Øîëëàð ñóéó èñòÿäèéè âàõò — ýåúÿ äÿ, ýöíäöç äÿ øûðùàøûð àõûðäû âÿ î ñóéóí ñÿðèíëèéè
èíäèéÿ êèìè ìÿíèì ÿëëÿðèìäÿ, öçöìäÿ ãàëûá, î ñóéóí øÿôôàôëûüû
(àíàìûí î èêè äàìëà ýþç éàøû êèìè øÿôôàôëûüû!) ùÿéÿòèìèçèí, äàëàíûìûçûí, êö÷ÿìèçèí î ãÿìýèí ýöíëÿðèíèí, î éåòèì ýöíëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ, éåýàíÿ êþíöë îõøàéàí, éåýàíÿ ôÿðÿù ýÿòèðÿí (ãîé ëàï êè÷è÷èê îëñóí...) áèð õàòèðÿñè èäè.
Úÿôÿð, Àäèë, ßáäöëÿëè, Ãîúà, Úÿáðàéûë âÿ àõûðäà äà Àüàðÿùèì
ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Õàíûì õàëà òÿê ãàëàíäàí ñîíðà, áÿçÿí ìÿí îíóí øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû
î êðàíòà áàõäûüûíû ýþðöðäöì âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí ùÿëÿ äÿ çàáèòÿëè î ýþçëÿðè èëÿ ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá î êðàíòûí àëòûíäà éóéóíàí Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè ýþðöðäöì âÿ ìÿíèì öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíöðäö, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè
êè, îíëàðûí éàø âÿ ÷ûëïàã êöðÿéèíè, ñèíÿñèíè èíäèúÿ ýöëëÿ äåøÿúÿê, î
ýöëëÿ éåðèíèí ãàíû áÿäÿíëÿðèíäÿí àõàí ñóéà ãàðûøàúàã, ñîíðà î ãûðìûçû ãàí àõûá áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíà, î áàëàúà ÷àðùîâóçà òþêöëÿúÿê; áåëÿ àíëàðäà ìÿí èñòÿéèðäèì êè, î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ éóõàðû ãà÷ûá Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûì, Õàíûì õàëàíûí áàøûíû þç ñèíÿìÿ ñûõûì (íåúÿ êè, ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿäÿí àòäûüû
ýöí àíàì ìÿíèì áàøûìû þç áÿäÿíèíÿ ñûõûá ñàõëàìûøäû), éàõóä þç
áàøûìû Õàíûì õàëàíûí ñèíÿñÿíÿ ñûõûì, áèëìèðÿì, àììà, ùÿð ùàëäà, Õàíûì õàëà ö÷öí íÿñÿ åëÿéèì.
Àíàì, ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø àòàìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ìÿíèì éåòèìëèéèìèí, àúëûüûìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, áèð äÿ êè, — ìÿí áóíó à÷ûãàøêàð ýþðöðäöì — Õàíûì õàëàíûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ùÿðäÿí Õàíûì
496

õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõûðäû, áàøûíû áóëàéûðäû, àù ÷ÿêèðäè,
ýþçëÿðè äîëóðäó. «Éàçûã àðâàä...» — äåéÿ, ïû÷ûëäàéûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ àíàìûí ïû÷ûëäàäûüû áó ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà éàðàøäûðà áèëìèðäèì, ÷öíêè ìÿíèì ôèêðèìúÿ ùàìû éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà áèçèì
êö÷ÿìèç, äàëàíûìûç, ùÿéÿòèìèç äÿ éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà øöøÿáÿíääÿ, ÿéíèíäÿêè àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðèíè ñóëàéàí Ìóõòàð äà éàçûã îëà áèëÿðäè, àììà Õàíûì õàëà ùå÷ úöð éàçûã îëà áèëìÿçäè; àììà ñîíðàëàð àíàì: «—Éàçûã àðâàä...» — äåéèá
ïû÷ûëäàéàíäà ìÿí ùÿìèí óéóøìàçëûüû äàùà ãàáàãêûëàð êèìè ùèññ
åòìèðäèì...
Õàíûì õàëà ùÿðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõûðäû âÿ áåëÿ àíëàðäà ìÿí î ñÿðò ãàðà ýþçëÿðäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã, ùÿòòà ñÿêñÿêÿ ýþðöðäöì, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿð äÿôÿ áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç
à÷ûëûá-þðòöëÿíäÿ, ùÿð äÿôÿ áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð ñÿñ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëà áèð ãàðà õÿáÿð ýþçëÿéèð âÿ ùÿìèøÿ äÿ ùàìûäàí ýèçëÿòìÿê
èñòÿäèéè î íèýàðàí÷ûëûã, î ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäè.
Áèð äÿôÿ Èáàäóëëà ìöùàðèáÿíèí î ãûòëûüû è÷èíäÿ äÿ ùàðàäàíñà
àðàã òàïûá è÷ìèøäè, éåíÿ äàëàíûìûçà ýÿëäè, éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëäû, Èáàäóëëà éåíÿ äÿ áöòöí äöíéàíû ñþéÿñþéÿ ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõäû âÿ àéàãëàðû àéàãëàðûíà äîëàøà-äîëàøà ýÿëèá áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà Õàíûì õàëàéëà
ðàñòëàøäû, éÿãèí î, êå÷ìèø ýöíëÿðè éàäûíà ñàëäû, Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè éàäûíà ñàëäû âÿ íèôðÿò äîëó
êåôëè ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõà-áàõà:
— Ùÿ, íÿ áèëìèñÿí ñÿí íåìåñëÿðè? — äåäè. — Î ÿúëàô íåìåñëÿð
ìÿí þëöì, ñÿí þëÿñÿí áèëìèðëÿð å!.. Áèð-áèð ÷àõàúàãëàð ýöëëÿíè î
éàõáàëà îüëàíëàðóâóí áàøûíà!..
Ìÿí åëÿúÿ àéàã öñòÿ äàéàíûá Èáàäóëëàéà áàõàí âÿ áèð ñþç äåìÿéÿí Õàíûì õàëàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ âÿ áöòöí áÿäÿíèìëÿ ÿñÿ-ÿñÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí, êþïÿéîüëó! — ãûøãûðäûì.
Èáàäóëëà:
— Êþïÿéîüëó ñÿíöí î ùÿìøÿðè àòîíäó! — äåäè. — Îíóí äà áîø
áàøûíà áèð äÿíÿ ýöëëÿ ÷àõàúàãëàð!..
Ìÿí éåíÿ äÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí! — ãûøãûðäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá
áÿðêäÿí àüëàäûì.
4-32

497

Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàäàí ãà÷ûðäûì,
ýþçëÿðèíÿ ýþðöíìÿê èñòÿìèðäèì, ñûõûëûðäûì, ÷öíêè ìÿí Õàíûì õàëàäàí óòàíûðäûì; ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ óòàíìûðäûì êè, þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá åëÿúÿ áÿðêäÿí àüëàäûì, ùÿì äÿ (âÿ ÿí ÿñàñ!) îíà
ýþðÿ êè, Õàíûì õàëà ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà åëÿúÿ êþìÿêñèç, òÿíùà èäè...
XXIII

Áèð äÿôÿ, áèð-èêè èë áóíäàí ÿââÿë, òåëåâèçèéà èëÿ ÷ûõûøûì âàð èäè,
îðà ýåòìÿëè èäèì, àììà ãàðàæû à÷ûá ìàøûíû ÷ûõàðìàüà ùÿâÿñèì éîõ
èäè, êö÷ÿéÿ äöøöá òàêñè òóòäóì.
×ûõûøûìû éàçìàüà âÿ öìóìèééÿòëÿ, áó ÷ûõûø áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ìàúàë òàïìàìûøäûì, âàõòûì îëìàìûøäû âÿ èíäè òàêñèäÿ ýåäÿ-ýåäÿ íÿ äåéÿúÿéèì áàðÿäÿ äöøöíöðäöì. Äåìÿéÿ äàùà ñþç
ãàëìàìûøäû, èíñàí íÿ ãÿäÿð ñþç èøëÿäÿ áèëÿð? éåíÿ äÿ þçöìöí
þçöìÿ àúûüûì òóòäó: áó ìöðÿêêÿá äöíéàíû íÿ ö÷öí þçöì ö÷öí
äàùà àðòûã ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäèì? íÿ èøèì âàð ìÿíèì áó ãÿäÿð ëàçûìñûç ýþðöøëÿðäÿ? áó ëàçûìñûç ÷ûõûøëàð íÿéèìÿ ýÿðÿêäèð ìÿíèì?
áàøãàñûíûí íÿéèíÿ ýÿðÿêäèð? íèéÿ áèð êöíúÿ ÷ÿêèëèá éàçûìû éàçìûðàì?
Áÿëêÿ, éàçà áèëìèðÿì, îíà ýþðÿ?
Òàêñèíè ñàõëàòìàã èñòÿäèì, äöøöá ïèéàäà, ðàùàò, àçàä ýÿçÿ-ýÿçÿ åâÿ ãàéûòìàã èñòÿäèì, ùÿð÷ÿíä áó èñòÿéèí àëòûíäàêû ãàòäà áàøà
äöøöðäöì êè, ùàâàéû èñòÿêäè, áó ýöí òàêñèíè ñàõëàòäûðñàì äà, ñàáàù
òàêñè éåíÿ äÿ éîëäà îëàúàã, ÷öíêè ìÿí ýÿðÿê íÿ âàõòñà èëê äÿôÿ
òàêñèéÿ ìèíìÿéÿéäèì...
Þçöìöí þçöìÿ ýöëìÿéèì òóòäó: òàêñèíèí íÿ ýöíàùû?
Áó âàõò òàêñè ñöðöúöñö ñîðóøäó:
— ßëÿêáÿð ìÿëëèì, íåúÿñèç?
— Éàõøûéàì, ÷îõ ñàü îëóí, — äåäèì âÿ ñöðöúöéÿ áàõäûì:
áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø, àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû, ÷àë áûüëû áèð
êèøè èäè âÿ ìÿí áó éàøëû àäàìû òàíûìûðäûì.
ßââÿëëÿð, î âàõòëàð êè, Áàêûíûí úàìààòû, õöñóñÿí, ðàéîíëàðäàí
ýÿëèá Áàêûäà àëè ìÿêòÿáëÿðäÿ îõóéàí òÿëÿáÿëÿð êö÷ÿäÿ, áàçàðäà,
áóëâàðäà ìÿíè ýþðÿíäÿ òÿçÿúÿ òàíûìàüà áàøëàéûðäû, úàâàí ãûçëàð
ìÿíè ùÿëÿ òÿçÿúÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ: «—Òàíûäûí êèìäèð?..» — ïû÷ûëäàéûðäû, îíäà áåëÿúÿ òàíûíìàüûì, ñå÷èëìÿéèì, äåéÿ
áèëìÿðÿì êè, ìÿíè õöñóñè ñåâèíäèðèðäè, àììà, ùÿð ùàëäà, ìÿíÿ õîø
498

Îíà 499 . áó àäàì ãÿòèééÿí. Áàëàêÿðèì íåúÿ îëäó? Øþâêÿòè ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ÷îõ ñþç ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. áó äÿôÿêè òàêñè ñöðöúöñö èñÿ òÿçÿäÿí: — ßëÿêáÿð ìÿëëèì. áàøûìû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ... áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ìÿíÿ íÿ îëìóøäó. Úÿôÿðãóëó? Àììà ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäóì. Úÿôÿðãóëó þçö äàíûøûðäû. — äåäèì. ìÿíèìëÿ «ñèç»ëÿ äàíûøìà.. Ìÿí ÿââÿëúÿ áàøà äöøìÿäèì êè. îüëóíäàí. ñàäÿúÿ îëàðàã. òÿçÿúÿ àíàäàí îëìóø íÿâÿñèíäÿí äåéèðäè. åëÿ áèë êè.. Àü Äÿâÿíèí íàüûëëàðû éàäûíà ýÿëèðìè.. Ìÿí éåíÿ äÿ áó äàç áàøà. áó àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëàðà. èíäè ñèçèí ùþðìÿòèíèç Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí äÿ ÷îõäó! Ìÿí áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíÿ áàõûðäûì âÿ áó àäàìà ÷îõ ñþç äåìÿê èñòÿéèðäèì. òàíûìàäûç ìÿíè? — ñîðóøäó. ìÿëÿäÿ ùàìû äåéèðäè êè. Úÿôÿðãóëó. î úÿëä. — éàääàø ãàëûá êè?. øÿâÿ êèìè ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàðû ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí Úÿôÿðãóëóäóð. Ìÿí ýöëöìñÿéèðäèì. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. î ãîøà òóò àüàúûíû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ñîíðà èëëÿð êå÷äè âÿ áó äà àäè áèð èøÿ ÷åâðèëäè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. Ìàøàëëàù. Ñîíðà ìÿí î ãàðà ãûâðûìñà÷ëû Úÿôÿðãóëó èëÿ êö÷ÿäÿ îéíàéàí.. ñîíðà î òàêñè ñöðöúöñöíö áèðäÿí-áèðÿ òàíûäûì. Î éàøëû òàêñè ñöðöúöñö äåäè: — Úÿôÿðãóëóéàì äÿ!. ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø áó ñèôÿòÿ áàõäûì âÿ: — Âàëëàù. ìÿëÿíèí ñþçö äöç ÷ûõìàñûí!. Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäèðäèì âÿ þçöìöí þçöìÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ìÿí áàøà äöøäöì êè. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. òàíûäûì ñþçö áóðàäà ÿñëèíäÿ éåðèíäÿ äåéèë. Éàõøû êè. äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. ìÿíÿ ìöÿëëèì äåìÿ. ãûçûíäàí äåéèðäè. ÷öíêè ìÿíèì î óçàã êå÷ìèøäÿêè Úÿôÿðãóëó äîñòóìëà áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíöí àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè âÿ ìÿí îíó òàíûéà áèëìÿçäèì. äàùà äîüðóñó. ùàíû î ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàð. îíäàí ÷îõ àäàìû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. òàíûìàäûüûì áó éàä àäàì ùÿìèøÿëèê óçóí-óçóí èëëÿðèí àðõàñûíäà ãàëìûø î áàëàúà. êèòàáëàð éàçàúàãñûç?. Úÿôÿðãóëó (?!) ýþçëÿðèíè éîëäàí ÷ÿêìÿéÿðÿê ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåäè: — Éàäóâóçà ýÿëèð äÿ. áèð äÿôÿ ýþðìÿäèì áó éàøûìà ãÿäÿð êè.. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð.ýÿëèðäè. áèëìèðÿì. Àëëàùà àíä îëñóí. ñèç áþéöê àäàì îëàúàãñûç. éîëäàøëûã åëÿéÿí î áàëàúà ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ þçöìöí äÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áåëÿúÿ áèð éàäëûüûìû ùèññ åëÿäèì...

äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. Úÿôÿðãóëó ÿââÿë èëÿ ñîí àðàñûíäàêû ìÿñàôÿäÿ äÿ þçöíö òàêñè ìàøûíûíûí ñöêàíû àðõàñûíäàêû êèìè ñÿðáÿñò âÿ ðàùàò ùèññ åäèðäè. ãÿçåòè à÷ûðñàí. êðàíòûí àëòûíäàêû î áàëàúà ÷àðùîâóçóí éàíûíäà ÿêèëìèø î ñþéöä áþéöéöðäö. èëëÿð áåëÿúÿ ñöðÿòëÿ êå÷èá-ýåäèá? Îíà ýþðÿìè êè. Ìÿí äÿ êþ÷äöì äÿ ìÿëÿäÿí. øÿêëè ãÿçåòäÿ. Úÿôÿðãóëó ìÿíèìëÿ ýþðöøöíÿ öðÿêäÿí øàä èäè. ñîíðà ñèäã-öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð ìàðàãëà éÿãèí êè. ýöëöìñÿäèì: — Íÿ áèëèì. — Ýåúÿëÿð íåúÿ éàòûð å. ùÿ? Òåëåâèçîðó à÷ûðñàí. áó ýþðöøäÿí ùå÷ áèð óìàúàüû éîõ èäè.ýþðÿìè êè. — Èíñàí ÷îõ ìöðÿêêÿá ìÿõëóãäóð äÿ. àíúàã î Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿéèøìèð. ùÿ?? Íåúÿ îëóð áó? Ðàáî÷è àäàìàì äà. äöíéà äÿéèøèð. XXIV Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà. ùÿð øåéè. òåëåôîíó-çàäû.. äàíûøûð. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. — Âÿ éåíÿ äÿ öðÿêäÿí ýöëäö. ùÿð äÿôÿ éàç ýÿëÿíäÿ òÿçÿ 500 .. áåëÿúÿ áèð ñöðÿòëÿ äÿ ÿââÿë óçàãëàøûð... Ìÿí äÿ ýöëöìñÿéèá ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì: — Íÿ áèëèì.. àíúàã. áàøûì ÷ûõìûð ìÿíèì áåëÿ ñþçëÿðäÿí!. þçö äÿ ùÿìèøÿ áþéöê âÿçèôÿëÿðäÿ.. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. — Éàäóâóçà ýÿëèð. Úÿôÿðãóëó ýöëäö: — Ìÿíèéíÿí áåëÿ ÷ÿòèí ñþçëÿðëÿ äàíûøìàéûí å. ìÿíèì ñóñóá ãàëìàüûìû äà âåúèíÿ àëìûðäû.. áèð äÿôÿ î Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíè íåúÿ âóðóá øöøÿñèíè ñûíäûðäóç?! — Úÿôÿðãóëó áàøûíû áóëàéà-áóëàéà áÿðêäÿí ýöëäö.. ìÿëÿ áàøãà øåéäè!... î.. ùÿìèí î óçàã ýöíö — ìÿíèì Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíèí øöøÿñèíè ñûíäûðäûüûì î ýöíö éàäûíà ñàëûá ñîðóøäó: — Áó íåúÿ èøäè êè. ñîí èñÿ éàõûíëàøûð? Úÿôÿðãóëó äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Î éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìëàð ýÿëèá ýèðìèð îíóí éóõóñóíà? Ìÿí éåíÿ äÿ ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì.. ùÿð áèð àäàìûí þçöé÷öí áèð áÿðàÿòè âàð. Ýÿëèá òåëåâèçèéà èäàðÿñèíèí ãàáàüûíà ÷àòàíäà äåäè: — Èáàäóëëà éàäóâóçà ýÿëèð. áåø èëäè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Çàðàçàíûí áèðè èäè!. âàëëàù. — äåäèì. èíäè ñåäìîé ìèêðàðàéîíäà îëóðàì. éàõ÷û ö÷ îòàüûì âàð ñàüëûüûâûçà. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. àé ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ïðéàìîé ñîðóøóðàì ñèçäÿí!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì.

àììà éàâàø-éàâàø ñÿð÷ÿëÿð ùÿì àçàëäû. áèëìèðÿì ãûðõ ö÷öíúö èëèí. äàëàíûìûç êèìè. ÷ûðòëàéûá ÷ûõìûø. ùÿìèí âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð áèçèì êö÷ÿìèç êèìè. äóðóá íÿäÿí þòðöñÿ ìÿòáÿõÿ ýåäÿíäÿ. ëàï áàëàúàëàøìûøäûëàð. Ìÿí áþéöéöðäöì âÿ áþéöäöêúÿ äÿ ÷îõ øåéè áàøà äöøöðäöì. XXV Áèð äÿôÿ éàçûí òÿçÿ ýÿëÿí âàõòëàðûéäû. òóìóðúóãëàð ãîëáóäàüûíû áöðöìöøäö âÿ áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿ ýÿëèá î ãîøà òóòà ãîíìóøäó.ãîëëàðû. Ùÿìèí éàé ñÿùÿðè ìÿí. èíñàí èíñàíû ñàòà áèëÿð. áàøûìûçû óúàëäàí áèð øåé èäè. — äåäè. Úÿáðàéûëûí áàüûøëàäûüû êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñûíäàí êÿñèá äöçÿëòäèéèì ãóøâóðàíû ÿëèìäÿ òóòóá ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà äàéàíìûøäûì 501 . ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë. ùÿðÿìèç ñÿêêèç äÿíÿ. éåìÿê ýÿòèðèðäèê. ùÿìèí êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåéèðäè. ìÿí «ñàòìàã» ñþçöíöí äÿ ìÿúàçè ìÿíàñûíû áèëèðäèì âÿ áèëèðäèì êè.. øàèð èíñàíäàí áþéöê èäè. ùÿì äÿ áèçè éàõøûúà òàíûìàüà áàøëàäû.. åëÿ ýöí îëóðäó êè. ÷öíêè ùÿðÿìèç ÿëèìèçäÿ áèð ãóøâóðàí ýåúÿ-ýöíäöç ñÿð÷ÿ àõòàðûá âóðóðäóã âÿ î ñÿð÷ÿ ÿòè áèçèì ö÷öí òÿêúÿ äöíéàíûí ÿí äàäëû ÿòè äåéèëäè. àììà ìÿíèì àëÿìèìäÿ øàèð àäè èíñàí äåéèëäè. ãàðàëòûìûçû ýþðÿí êèìè öðêöá ó÷óøóðäóëàð. éà ùÿéÿòÿ ÷ûõàíäà ìÿí þç ïàéûìäàí ýþòöðöá àíàìûí áîøãàáûíà ãîéóðäóì. îí äÿíÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ åëÿ ýöíëÿðäÿ àíàì äà ìÿíèìëÿ áèð éåðäÿ ñÿð÷ÿ ÿòè éåéèðäè. áóäàãëàðû éàðïàãëàéûðäû âÿ î ñþéöä àüàúû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿí äÿ áþéöéöðäöì. ãöðóð ùèññè ýÿòèðèðäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ùÿéÿòèìèç êèìè éåòèìëÿìèø öðÿéèìèçÿ áèð ôÿðÿù. èíñàíäàí óúà èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Øàèðè ñàòìàã îëàð? Áàëàêÿðèì: — Îëàð. ÷öíêè áèç êèøè êèìè åâÿ ÿò ýÿòèðèðäèê. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ñÿð÷ÿëÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíäàí ïèøèêëÿðäÿí äÿ àðòûã ãîðõóðäó. åéíè çàìàíäà. éà ãûðõ äþðäöíúö èëèí — äÿãèã éàäûìäà äåéèë — àïðåëè òÿçÿúÿ ýèðìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿêè î ãîøà òóò àüàúû äà îéàíìûøäû. âóðóá ýÿòèðäèéèì î ñÿð÷ÿëÿðäÿí àíàì ÷îõ éåñèí. Ñÿð÷ÿëÿð äÿ àúëûã ÷ÿêèðäè âÿ ýþçýþðÿñè êè÷èëìèøäèëÿð.

àüàúëàð äàùà éàðïàãëàìàç. àììà ìÿíèì áàìáàëàúà îëìóø î ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ îíëàðû âóðìàã èñòÿìèðäèì.. Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì. ýþç âóðìàëàðû. áàøûìû éóõàðû ãàëäûðûá åëÿ-áåëÿúÿ òàìàøà åäèðäèì. àììà Øþâêÿòè áó úöð ãÿôëÿòÿí ýþðÿíäÿ éåíÿ þçöìö èòèðäèì âÿ ùèññ åòäèì êè. áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàìàüû èëÿ. Øþâêÿò åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíèá ñÿêèäÿ äàéàíìûøäû âÿ ìÿíÿ áàõûðäû. Äèçëÿðèì ÿñèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí õ ÿ ú à ë ÿ ò ÷ÿêèðäèì. áèëìÿéÿúÿéÿì íÿ åëÿéèì. Øþâêÿò ãàëûí. Ìÿíèì î ãîøà òóò àüàúûíûí êþðïÿ òóìóðúóãëàðûíà éàçûüûì ýÿëèðäè. àììà áöòöí ýöúöìö éûüûá þçöìö ñàõëàäûì. ÷öíêè áåëÿúÿ ýþçýþðÿñè ãà÷ìàüûìû äàùà þçöìÿ ñûüûøäûðìûðäûì. Ñÿð÷ÿëÿð àú èäè. Ìÿí î ãûðìûçû ôèòÿíè äàùà ÷îõäàí à÷ûá ÷ûõàðòìûøäûì. ñÿð÷ÿëÿð î òóìóðúóãëàðû éåéèá ãóðòàðàð. ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ÿëèìäÿ ùàçûð òóòäóüóì ãóøâóðàíû ãàëäûðûá ñÿð÷ÿëÿðè âóðìàã èñòÿìèðäèì. éåíÿ äÿ ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. èíäèúÿ Øþâêÿò íÿñÿ åëÿ áèð ñþç äåéÿúÿê êè. Øþâêÿòèí äåéÿúÿéè î ñþçëÿð ìÿíè äÿ î úèâèëäÿøÿí àú ñÿð÷ÿëÿð êèìè. ãîðõóðäóì êè. ãÿðèáÿäèð. äàäëû òóìóðúóãëàðûí úàçèáÿñè ãîðõóéà öñòöí ýÿëìèøäè. ëàï êè÷èëäÿúÿêäè. ÿââÿëëÿð î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèëÿ. ñÿð÷ÿëÿð ìÿíèì ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìàüûìäàí öðêöá ó÷óøìóðäó âÿ ìÿí äÿ. áèð àòìàúà àòìàìûøäàí ãûïãûðìûçû ãûçàðûðàì. àòìàúàëàðû èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. Ñîíðà î éöíýöë òÿáÿññöì áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí ãàëûí. Øþâêÿò ìÿíèì úÿìè ö÷ àääûìëûüûìäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ Øþâêÿòèí ýþçëÿðèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé ýþðäöì êè. Øþâêÿò ùÿëÿ ìÿíÿ áèð ñþç äåìÿìèøäÿí. Ìÿí î ñÿð÷ÿ úèâèëòèñè è÷èíäÿ áåëÿúÿ áèðäÿí-áèðÿ þç àäûìû åøèòìÿéèìÿ áèð áàëàúà äèêñèíäèì. — ßëÿêáÿð!. ÿòëè äî502 . Øþâêÿò ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ ìÿíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ëàï áàëàúàëàøäûðàúàãäû âÿ ìÿí. ÿòëè äîäàãëàðûíäàêû ùÿìèí éöíýöë òÿáÿññöìëÿ: — Éåíÿ ãà÷ìàã èñòÿéèðñÿí? — ñîðóøäó.âÿ î áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿíèí ùàðàé-ùÿøèð ñàëà-ñàëà àúýþçëöêëÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåìÿêëÿðèíÿ áàõûðäûì. ùÿìèøÿêè øàëâàð äà ÿéíèìäÿ èäè. ùÿìèøÿêè êèìè. î êþðïÿ âÿ éÿãèí êè.

äàãëàðûíäàí ÷ÿêèëäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, Øþâêÿòèí äÿ ýþçëÿðè éîë
÷ÿêäè âÿ ìÿí áóíà òÿÿúúöá åòäèì, ÷öíêè Øþâêÿòèí éàõûí áèð àäàìû éîõ èäè, íÿ ÿðè, íÿ ãàðäàøû, íÿ äÿ êè, îüëó ìöùàðèáÿäÿ èäè. Äöçäöð, Áàëàêÿðèìèí äÿ ùå÷ êèìè éîõ èäè, ùå÷ êèìè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè, Áàëàêÿðèìèí äÿ ýþçëÿðè ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêèðäè, àììà Áàëàêÿðèì áàøãà èäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí
äà ÿââÿë áåëÿúÿ éîë ÷ÿêÿðäè... Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèçèì
ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí, ãûçëàðûíûí ýþçëÿðè éîë ÷ÿêèðäè, ÷öíêè ÿçèçëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè, àììà, àõû, áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðû, ãûçëàðû áàøãà èäè, Øþâêÿò áàøãà... Ìÿí ùå÷ âàõò Øþâêÿòè
áåëÿúÿ úèääè, áåëÿúÿ ôèêèðëè ýþðìÿìèøäèì; ñîíðà äà Øþâêÿò, åëÿ áèë,
þçö þçö èëÿ äàíûøäû:
— Ìÿí íÿ åëÿéèì àõû, ìÿí áàøû áàòìûø, øàïàëàãëà öç ãûçàðäûðàì äÿ... Ýÿðÿê åëÿ áóðíóìó ñàëëàéûì, þç ýöíöìÿ àüëàéûì ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí?.. Îíäà éàõøû îëàðàì úàìààò ö÷öí ìÿí?..
Ñîíðà äà Øþâêÿò þçö þçö ùàããûíäà áèÿäÿá áèð ñþç äåéèá åâèíÿ
ýèðäè âÿ ãàïûíû áàüëàäû.
Ñÿð÷ÿëÿðèí úèâèëòèñè àëÿìè áàøûíà ýþòöðìöøäö.
Ìÿí ýþçëÿðèìè Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíäàí ÷ÿêèá áàøûìû ãàëäûðäûì âÿ éåíÿ äÿ î áèð äÿñòÿ àú ñÿð÷ÿéÿ áàõäûì.
Ñÿð÷ÿëÿð áàéàãêû à÷ýþçëöêëÿ, òÿëÿñÿ-òÿëÿñÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèðäè.
Ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì î êþðïÿ òóìóðúóãëàðà ÷îõ éàçûüûì
ýÿëèðäè, àììà ìÿíèì î êè÷èëìèø, î áàëàúàëàøìûø ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì Øþâêÿòÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.
Ìÿí éåíÿ äÿ Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàõäûì.
Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áó ãàïû áèð äÿ ùå÷ âàõò à÷ûëìàéàúàã, Øþâêÿò áèð äÿ ùå÷ âàõò áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðìàéàúàã, ùå÷ âàõò ýöëìÿéÿúÿê.
Áó ÷îõ ãöññÿëè áèð ùèññ èäè.
XXVI

Ùàíû î ãàðà ãûâðûì ñà÷ëàð, Úÿôÿðãóëó?..
Àõûð âàõòëàð òåç-òåç ôèêèðëÿøèðÿì êè, Úÿôÿðãóëó òàêñè ñöðöúöñö
îëìàéàéäû, ìÿíèì êèìè éàçûá-ïîçàí áèð àäàì îëàéäû, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí íåúÿ éàçàðäû? Î ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí î éå503

òèìëèéèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí äèâàðëàðûíà, ùÿòòà ñÿêèëÿðÿ, ãÿìáÿð
êö÷ÿéÿ ùîïìóø î êÿäÿðè íåúÿ òÿñâèð åäÿðäè?
Àììà áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð?
Ìÿíèì ö÷öí ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí õàòèðÿëÿðè èëÿ,
ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí ýþðöìëÿðè èëÿ, éàääàøû èëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàéûòìàã ìàðàãëûäûð, éàçû÷û Úÿôÿðãóëóíóí éîõ.
XXVII

Î òóò àüàúûíûí àüëàìàüû èíäèéÿ ãÿäÿð éàäûìäà ãàëûá âÿ èíäèíèí
þçöíäÿ äÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ãÿçåò úûðûëàíäà î úûðûëòû ùÿìèí
ãÿçåòèí àüëàìàüûäûð, éàõóä ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá ÷èëèê-÷èëèê ñûíàí
ýöçýöíöí ñÿñè äÿ ùÿìèí ýöçýöíöí àüëàìàüûäûð.
Î ãûø ýöíö ýöí åëÿ ÷ûõìûøäû êè, àäàìûí öçöíÿ åëÿ ýöëöðäö êè,
åëÿ áèë äöíéàäà ùå÷ áèð ìöùàðèáÿ éîõ èäè, ùå÷ áèð þëöì-èòèì éîõ
èäè, åëÿ áèë Õàíûì õàëàíûí àëòû îüëó, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí úàâàíëàðû, êèøèëÿðè, ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ äåéèëäè, ùÿìèøÿêè êèìè þç åâëÿðèíäÿéäè, åëÿ áèë, äöíéàäà ùå÷ êèì àú äåéèëäè âÿ ùå÷ êèì ãûøûí
ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöìöðäö. Äöíéàíûí àë÷àã èøëÿðèíèí þç
ãàíóíëàðû âàð âÿ áó ãàíóíëàðäàí äà áèðè îíäàí èáàðÿòäèð êè, ìöùàðèáÿ âàõòû, åëÿ áèë, ñîéóüóí äÿðÿúÿñè äÿéèøèð, ìèñàë ö÷öí, ìöùàðèáÿ âàõòû òåðìîìåòð ìÿíôè 2 ýþñòÿðèðñÿ, áó, äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 2ñè îëìóð, ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíèí ìÿíôè 2-ñè äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 20ñèíÿ áÿðàáÿð îëóð, öøöäöð, öøöäöð.
Ùÿìèí öøöì-öøöì öøöäöéöìöç ãûø ýöíö î òóò àüàúûíûí àüëàìàüûíû áèðèíúè Úÿôÿðãóëó åøèòìèøäè, áèçèì äàëàíûí äèáèíÿ ãà÷ìûøäû
âÿ ýþðìöøäö êè, Èáàäóëëà éåêÿ ìèøàðëà àüàúû êþòöéöíäÿí êÿñèð.
Áèç äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá Èáàäóëëàíûí î õàðòóò àüàúûíû
êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ Èáàäóëëà ùÿð äÿôÿ èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðû òóòóí ýþâäÿñèíÿ ÷ÿêÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, åøèòäèéèìèç î ñÿñ
ìèøàðûí ñÿñè äåéèë, òóò àüàúûíûí àüëàìàüûäûð âÿ ìÿí áöòöí äèããÿòèíè ÿëèíäÿ èøëÿòäèéè î èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðà âåðìèø Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áöòöí öðÿéèìëÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè, íÿ éàõøû
êè, ìÿí Èáàäóëëàíûí îüëó äåéèëÿì, íÿ éàõøû êè, Èáàäóëëà ìÿíèì
ãàðäàøûì äåéèë âÿ íÿ éàõøû êè, äöíéàäà Àü Äÿâÿ âàð âÿ î Àü Äÿâÿ, ÿëáÿòòÿ, ìöòëÿã áèð ýåúÿ ýÿëÿúÿê, Èáàäóëëàíûí éàøàäûüû åâèí ãàïûñûíäà éàòàúàã.
Ìÿí ëàï áàëàúà îëàíäà — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû âÿ
áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ, ÿëáÿòòÿ, ùå÷ êèìèí àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè, èêè-ö÷
504

èëäÿí ñîíðà áèçè ùàíñû ýöíëÿð ýþçëÿéèð — ùÿéÿòèìèçäÿ éà ßáäöëÿëè,
éà Ãîúà, éà Úÿáðàéûë ìÿíÿ úöðáÿúöð ôîêóñëàð ýþñòÿðèðäè âÿ ùÿìèí
ýþçÿë ôîêóñëàðäàí áèðè äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè, ñàü ÿë èëÿ ñîë ÿëèí
áàø áàðìàüûíû ãàïàéûá òóòóðäóëàð, ñîíðà ñàü ÿëè éóõàðû ãàëäûðûðäûëàð, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëóðäó: «—Ýþðöðñÿí, ßëÿêáÿð? — äåéèðäèëÿð.— Áàðìàã éîõäó!» Ìÿí ýöëöðäöì: «—Ýèçëÿòìèñÿí! — äåéèðäèì. — Áàõ! — äåéèðäèì âÿ ãàïàíìûø ñîë ÿëè à÷ûðäûì: Áóäå!» —
äåéèðäèì, éóìóá îâúóí è÷èíäÿ ýèçëÿòäèêëÿðè áàø áàðìàüû äàðòûá
ãàëäûðûðäûì âÿ éàõøû áèëäèéèì áó ôîêóñ ùÿìèøÿ ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè, äàùà äîüðóñó, ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè êè, áþéöêëÿðèí áèúëèéèíè áàøà äöøöðäöì, ìÿíè àëäàäà áèëìèðäèëÿð...
Ùÿìèí âàõòëàð áèð äÿôÿ Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû ñÿêèäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ: «—Ýÿë áóðà, — äåäè. — Ñÿíÿ ôîêóñ ýþñòÿðÿúÿéÿì». Äöçäöð, ìÿíèì Èáàäóëëàäàí õîøóì ýÿëìèðäè,
àììà ôîêóñëàðäàí õîøóì ýÿëèðäè âÿ ìÿí ýÿëèá Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè ñîë ÿëèíèí öñòöíäÿ éóììóøäó:
«—Áàõ, — äåäè, — èíäè áàðìàüûì éîõ îëàúàã». Ìÿí ýöëöá: «—Áèëèðÿì» — äåäèì. Èáàäóëëà: «— Íÿ áèëèðñÿí, àëÿ? — äåäè. — Ùå÷ íÿ áèëìèðñÿí ñÿí! Áàõ!» — Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè éóõàðû ãàëäûðäû âÿ ìÿí ýþçëÿäèéèì êèìè, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëäó. Ìÿí ýöëÿ-ýöëÿ: «—
Áóäå, îâúóíóí è÷èíäÿ ýèçëÿòìèñÿí áàðìàüóâó!» — äåäèì âÿ Èáàäóëëàíûí éóìóëìóø ñîë ÿëèíè àðõàéûí-àðõàéûí à÷ìàüà áàøëàäûì;
êèï þðòöëìöø áàðìàãëàðûíûí áèðèíè à÷äûì, èêèíúèñèíè à÷äûì, ö÷öíúöñöíö à÷äûì, ÷å÷ÿëÿ áàðìàüûíû äà à÷äûì âÿ ìÿí ýþðäöì êè, Èáàäóëëàíûí áàø áàðìàüû äîüðóäàí äà éîõ îëóá, ÿëèíèí î òÿðÿôèíÿ áàõäûì, áó òÿðÿôèíÿ áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áöðöäö, áàøûìûí òöêëÿðè
ãàáàðäû, ÷öíêè ìÿí îíäà áèëìèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíèí áàø
áàðìàüûíû ùà÷àíñà áàëòà êÿñèá. Èáàäóëëà áÿðêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäû,
ìÿí èñÿ äÿùøÿò è÷èíäÿ àüëàéà-àüëàéà åâèìèçÿ ãà÷äûì, õåéëè ìöääÿò ñàêèò îëà áèëìÿäèì âÿ î âàõòäàí äà öðÿéèìäÿ Èáàäóëëàéà áèð
íèôðÿò ÿìÿëÿ ýÿëäè; ìÿí áþéöéöðäöì, àììà î íèôðÿò ùèññè, î èéðÿíìÿê êå÷èá ýåòìÿê áèëìèðäè.
Èðèäèøëè, éåêÿ, åíëè ìèøàð òàìàì àüàúûí ýþâäÿñèíèí è÷èíÿ ýèðäè
âÿ ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí è÷èíäÿ îðà-áóðà ýåäèá-ýÿëèíúÿ, àüàúû êÿñäèêúÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿìèí êÿñèê éåðèíèí ùÿð
èêè òÿðÿôèíäÿí òþêöëÿí àü-ñàðûìòûë òàõòà êÿïÿéè î õàðòóò àüàúûíûí
ãàíûäû âÿ îíäà î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö ö÷öí õåéëè ìöääÿò éàäûíäàí
÷ûõìàéàí âÿ îíà ÷îõ ìÿíàëû ýþðöíÿí áåëÿ áèð êÿøô åòäè êè, ãàí ùÿìèøÿ ãûðìûçû ðÿíýäÿ îëìóð.
505

Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá î õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäÿí óøàãëàðà, éÿíè áèçÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ úèääúÿùäëÿ þç èøèíè ýþðöðäö, ùÿðäÿíáèð äàéàíûá áåëèíè äöçÿëäèðäè, áàø
áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðóðäó âÿ î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíäÿêè áàø áàðìàã éåðè àüðûñûí, éàðà îëñóí, Èáàäóëëàíû èíúèòñèí, ýþéíÿòñèí.
Áèç áèð-áèðèìèçèí éàíûíäà äàéàíûá õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ ùå÷ áèðèìèç ñÿñèìèçè ÷ûõàðòìûðäûã, ùå÷ áèðèìèç òÿðïÿíìèðäèê. Áèëìèðÿì áèçÿ íÿ îëìóøäó? Áèç íÿäÿí ãîðõóðäóã? Âÿ îíäà ìÿí áöòöí éåð öçöíäÿ áèð éèéÿñèçëèê ùèññ åòäèì, ìÿíè áèð àúû ùèññ áöðöäö âÿ ùÿìèí àúû ùèññ ìÿíÿ áàøà ñàëäû êè, äöíéàäà éèéÿñèçëèêäÿí ìöñèáÿò áèð øåé éîõäóð âÿ éÿãèí Èáàäóëëàíûí
õàðòóòó êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿíäÿ áèçè ãîðõóäàí äà î éèéÿñèçëèê
ùèññè èäè, ìÿùÿëëÿìèçèí, äàëàíûìûçûí, áó õàðòóò àüàúûíûí éèéÿñèçëèéè èäè.
Î õàðòóò àüàúû áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ö÷öí ÷îõ ÿçèç îëäó, ñåâèìëè îëäó, ìÿíèì ýþçÿëèì îëäó âÿ ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì
êè, î õàðòóò àüàúûíû, î ëàë-äèíìÿç àüàúû, ìöùàðèáÿíèí ñîéóüóíäàí
÷ûëïàã áóäàãëàðû öøöì-öøöì öøöéÿí î ÿçèçèì õàðòóò àüàúûíû áó ãÿäÿð èñòÿéèðÿì.
Òóò àüàúû àüëàéûðäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíäÿ ïèñ áèð ùÿðèñëèê âàð âÿ òóò àüàúûíûí áó àüëàéûøû äà,
áèçèì êö÷ÿìèçèí, äàëàíûìûçûí åëÿúÿ éåòèìëèéè, éèéÿñèçëèéè äÿ Èáàäóëëàéà ýöú âåðèð, ùÿâÿñ âåðèð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí
ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèê áöòöí þìðö áîéó ùÿìèøÿ ïóñãóäà äàéàíûá, íåúÿ êè, úàíàâàð ïóñãóäà äàéàíûð, — éåòèìëèê ýþçëÿéèá,
éèéÿñèçëèê ýþçëÿéèá, ýþçëÿéèá êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ,
Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòñèí âÿ îðàäà
þëñöí. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ, Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ þëÿúÿêëÿð
âÿ áèð äÿ ùå÷ çàìàí áó äàëàíà ýÿëìÿéÿúÿêëÿð âÿ ìÿíè ãÿùÿð áîüäó, ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Õàíûì õàëà ýÿëäè, Õàíûì õàëàíûí ãàëûí
ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ åëÿ áèë êè, Õàíûì
õàëàíûí î ýþçëÿðè èëÿ òÿçÿäÿí áèð-áèð Úÿôÿðè ýþðäöì, Àäèëè ýþðäöì,
ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû ýþðäöì, Àüàðÿùèìè ýþðäöì âÿ áöòöí âàðëûüûìëà ùèññ åòäèì êè, áó ñààò éåðäÿí èðè áèð ãÿìáÿð ýþòöðÿúÿéÿì, âàð ýöúöìëÿ âóðóá Èáàäóëëàíûí áàøûíû ïàðòëàäàúàüàì, ìÿíèì öðÿéèì áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû.
Úÿôÿðãóëó ìÿíèì éàíûìäà äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí ýþçëÿðèíè
506

÷öíêè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê èøûëäàäû. áó õàðòóò àüàúû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ àüëàìàçäû. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ... Úÿôÿðãóëó ñîéóã ãûø ýöíö ùèðñäÿí. Èáàäóëëà î èðèäèøëè éåêÿ. Ãîúàíûí éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ýþðäöéöì î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿíè äÿùøÿò áàñäû êè. ùÿðáè äÿìèðéîë÷ó èäè. Ùÿñÿíàüà ÿìè äÿ. ùÿéÿúàíäàí ãûçìûø èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõäû âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. õûð÷ûëäàéà-õûð÷ûëäàéà Èáàäóëëàíûí þçöíöí ñöìöêëÿðèíè äîüðàéûð âÿ ìÿíèì òöêëÿðèì ãàáàðäû.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèê. Úÿáðàéûë äà. Úÿáðàéûëûí. Àüàðÿùèì èíäè áóðàäà îëñàéäû. áó çàðàçàíû þëäöðÿê ýåúÿ! Ìÿí Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ïèñ ùÿðèñëèéÿ áàõà-áàõà: — Ùÿ! — ïû÷ûëäàäûì (âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ùå÷ âàõò î úöð ãÿòèééÿòëè îëìàìûøäû!). ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëàíûí äÿëè îëàúàüûíà ñåâèíäè âÿ áó âàõò Úÿôÿðãóëó ìÿíèì ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Ýÿë. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ ìÿíèì àòàì äà ìöùàðèáÿäÿ èäè. ùÿì 507 . Àäèë äÿ. ìèøàðà êå÷ìèø Èáàäóëëàíûí ãûïãûðìûçû ãàíûíûí è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðàí ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. íå÷ÿ ìöääÿòäèð Õàíûì õàëà î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ áèð éåðäÿ òÿêáÿòÿê éàøàéûð. áó.Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áàøûíû àðõàéà ÷åâèðäè.. î èðèäèøëè éåêÿ. Èáàäóëëà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì öðÿéèìèí è÷èíÿ ýèðäè. Úÿáðàéûë. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßáäöëÿëèíèí. åëÿ-áåëÿ ñþùáÿò äåéèë. î ùÿðèñëèê Úÿôÿðèí. äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà Õàíûì õàëàýèëèí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíó áàøà äöøäöì. ÿëáÿòòÿ. Àüàðÿùèìèí ìöùàðèáÿäÿ þëìÿéèíÿ. åíëè ìèøàðû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ òóòóí ýþâäÿñèíÿ éåðèäÿ áèëìÿçäè. ùÿéàòûìûçûí áèðèíúè úèääè ñþùáÿòèäèð âÿ áèç. ìöùàðèáÿäÿ èäèëÿð âÿ îðàäà þëÿúÿêäèëÿð. Úÿôÿð. Àüàðÿùèì äÿ áóðàäà äåéèëäèëÿð. ßáäöëÿëè. ßáäöëÿëè äÿ. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûø î ýþçÿë ýöíëÿðäÿêè êèìè. Àäèë. Ãîúàíûí. åíëè ìèøàð äàùà õàðòóò àüàúûíû êÿñìèð. Àäèëèí. àâòîáóñ âÿ «ïîëóòîðêà»ëàð áèð-áèðèíèí àðäûíúà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äöçöëñÿéäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè éàëíûç áèð âàõò íÿçèð ÿêäèéè î õàðòóòóí àãèáÿòèíÿ àüëàìûð. ùå÷ âàõò öçöíö ýþðìÿäèéèì ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè äÿ èíäè î õàðòóòëà áèð éåðäÿ àüëàéûð. áèç ùå÷ âàõò áó úöð úèääè äàíûøìàìûøûã. àììà Úÿôÿð äÿ. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿ. àüëàéàí òÿêúÿ î õàðòóò äåéèë. äîüðóäàí äà. Ãîúà. ßçèçàüà ÿìè äÿ. Èáàäóëëàíûí ÿëèíäÿêè ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí àõûðûíà ÷ûõûðäû âÿ áó âàõò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ãîúà äà.

àíàì äèçëÿðèíÿ äþéÿ-äþéÿ àüëàéàúàãäû. áàëòàíû éåðÿ àòäû âÿ áèçÿ òÿðÿô ýÿëäè. Òóò àüàúû. îüëóíóí î õàðòóòó áåëÿúÿ êÿñìÿéèíÿ äÿ éàíûðäû. èêè ÿëè èëÿ ñàïûíäàí òóòäóüó áàëòàíû áàøûíûí öñòöíÿ ãàëäûðûá ö÷öíúö áóäàüû ãûðìàã èñòÿéÿíäÿ. óçóí âÿ èñòè ÷þðÿê áû÷àüûìûçû ýþòöðÿúÿêäèì âÿ ýåúÿ áèç ùÿìèí áû÷àãëà Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿíè. ìÿíèì î àüëàéàí õàðòóòóì ýþâäÿñèíäÿí àøûá ÷ûëïàã áóäàãëàðû èëÿ äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíû úûðà-úûðà éåðÿ ñÿðèëäè âÿ ìÿí áèð àç éöíýöëëÿøäèì. ýþéÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éåðèìèçäÿí òÿðïÿíìèðäèê âÿ Èáàäóëëà ýþçëÿðèíè î ìàâè. Õàðòóò ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû èëÿ éåðÿ ñÿðèëìèøäè. áèðäÿí ÿë ñàõëàäû. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè Èáàäóëëàíû äà èñòÿéèðäè. àììà àíàìûí î ýþç éàøëàðû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòñÿ äÿ. áèç Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê. Äàëàíûìûçûí î úûçûëìûø äèâàðëàðû ìÿíÿ áàõûðäû âÿ äåéèðäè: «Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû!». ÿëáÿòòÿ. áèç èñÿ. èêèíúèñèíè ãûðäû. áó äÿôÿ òóòóí ÷ûëïàã áóäàãëàðûíû ãûðìàüà áàøëàäû. ÿëáÿòòÿ. Óøàãëàð Èáàäóëëàíûí áèçÿ òÿðÿô ýÿëäèéèíè ýþðÿíäÿ ãîðõóá äàëàí áîéó öçöàøàüû ãà÷ûøäû.äÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèìèçÿ àüëàéûð. î õàðòóòó ÷îõ èñòÿéèðäè. î òÿðòÿìèç ýþéäÿí ÷ÿêäè. ÷öíêè î ñîéóã ãûø ýöíö. ùÿìèí õàðòóò àüàúû äà áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè. àììà. áåëèíè äöçÿëòäè. î òÿìèçëèéè Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèéè äÿ ùÿìèí òóòàüàúû êèìè þëäöðäö — Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿ éàëíûç þëö áèð ùÿðèñëèê ãàëìûøäû. êîëîíèéàéà ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð. ùÿòòà ñåâèíäèì êè. î õàðòóò äàùà àüëàìàéàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. õàðòóòóí ùÿìèí ñîíóíúó ýöíö ýþéöí öçöíäÿ ãÿðèáÿ áèð ìàâèëèê âàð èäè âÿ ýþéöí î ìàâèëèéè.. äàùà ùÿð øåé ãóðòàðäû. ñîíðà éåðÿ ñÿðèëìèø î õàðòóò àüàúûíà áàõäû âÿ ùÿìèí ùÿðèñëèê éåíÿ äÿ äèðèëäè. òåç-òåç ýþðäöéö508 .. úàâàíëàðû êèìè ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê éàâàø-éàâàø ñþíìÿéÿ áàøëàäû... ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè. ÿëáÿòòÿ. Èáàäóëëà î èðè âÿ èòèäèøëè ìèøàðû äà ÿëèíäÿí éåðÿ àòäû. ýþçóúó áèçÿ áàõäû. òóòàúàãäûëàð. Èáàäóëëà òàóíëó èäè. áèð áóäàüû ãûðäû. åëÿ áèë. áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ñîíà éåòäè. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíè èøûëäàòäû âÿ Èáàäóëëà éåíÿ ÿëèíÿ áàëòà àëäû. Èáàäóëëà ñîíóíúó äÿôÿ áåëèíè äöçÿëäèá ñàü ÿëè èëÿ áàø áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðàíäà Úÿôÿðãóëó èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè áèð äÿ ñûõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ÿëèíèí î èñòèñèíèí òÿñèðèíäÿí àíàìû ôèêèðëÿøäèì. ùÿð ùàëäà.

ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþçöí ìÿíàñûíû áàøà äöøäöì. Èáàäóëëàéäû î çàðàçàíûí àäû. Ñöìöêëÿðèì ÷öðöìöø îëàúàã îíäà ìÿíèì!. äàëàíûìûçûí úûçûëìûø î äèâàðëàðû ìÿíè ñàõëàäû. ùÿ? Áèëèðÿì. àììà éåðÿ ñÿðèëìèø î éåòèì òóò àüàúû. êÿôÿíÿ áöêöá áàñäûðàúàãäûëàð. ãûðûëìûø ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû. ãîéìàéàúàãäûëàð êè. î äà ìÿëóì äþéöë. Îíäà äà éàäóâóçà äöøÿúÿê ìÿíèì áó àüàúû êÿñìÿéèì. ùÿð ùàëäà. Èáàäóëëà Úÿôÿðãóëóíóí íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäè (éà ìÿíÿ áåëÿ ýÿëäè?) âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèí êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ. äåéÿúÿêñèç. Èáàäóëëà ýÿëèá áèçèìëÿ öçáÿöç äóðäó âÿ éóõàðûäàí àøàüû äöç áèçèì ýþçëÿðèìèçèí è÷èíÿ áàõäû âÿ èíäè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿ î ùÿðèñëèêäÿí ùå÷ áèð ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. ôàøèñòëÿð îòóðóáëàð Âîðîíåæäÿ. Èáàäóëëàíûí þëöñöíö áàøãà éåðäÿ áàñäûðñûíëàð. àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äåäè: — Åëÿ áèëèðñèç ìÿí ÿúëàôàì. áóðàäà áàñäûðàúàãäûëàð. êåô åëÿéèðëÿð þçëÿðèé÷öí çàðàçàëàð! ×öíêè áó äöíéà çàðàçà äöíéàäû! Àäàìà ãàëàí áèð êÿôÿíäè. Ìÿí äÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì. Àíúàã áèëìÿéÿúÿêñöç êè. áó àüàúû êÿñäè êè. êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ äåäè: — Íÿ áàõóðñóç ìÿíÿ. Úÿôÿðãóëóíóí èñòè ÿëè ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äà óøàãëàðà ãîøóëóá ãà÷ìàäû. îäóí åëÿéèá àïàðûá ñàòñûí. àäàìà. ãèñìÿò îëàúàã. éà éîõ? Úÿôÿðãóëó äåäè: — Ñÿíÿ ãèñìÿò îëàúàã! ßëáÿòòÿ. äÿâÿ íàëáÿíäÿ áàõàí êèìè? Íÿ ãàëûð êè. Èáàäóëëà àíàñû þëìöø. úàâàíëàðûíäàí ìöùàðèáÿäÿ þëÿí åâëÿðèí ãàáàüûíäà äàéàíûá ùÿðäÿí àù ÷ÿêèðäè: «—Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîâúàâàíëàð!. òóòóí î êÿñèê êþòöéö. áóðàäà þëÿúÿêäè. Ýîðóìà ñþéÿúÿêñèç ìÿíèì. áàëàëàðûíû äîëàíäûðñûí..» Èáàäóëëà èñÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿúÿêäè. åëÿ-áåëÿúÿ áàñäûðûðäûëàð âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà äà êþùíÿ ÿë àüàúûíû òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí êå÷ÿíäÿ êèøèëÿðèíäÿí. áó òóò àüàúû äà ãàëàéäû? Îäå. îòóç èëäÿí ñîíðà áþéöê êèøè îëàúàãñóç. Èáàëóëëàíû áèç þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí Èáàäóëëàäàí çÿùëÿñè ýåòñÿ äÿ. äàéàíäû.. äöíéàéäû çà509 . ãà÷ìàüà ãîéìàäû âÿ ìÿí éåðèìäÿ äàéàíäûì. ýþçëÿðè òóòóëìóø éàçûã ßìèíÿ õàëàíûí îüëó äåéèëäè. çàðàçà Èáàäóëëà äþéöëäö. Ìöùàðèáÿäÿ þëÿíëÿðè êÿôÿíÿ áöðöìöðäöëÿð. Áèëìÿéÿúÿêñöç êè.. ÷öíêè ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ èäè.ìöç àäàì äåéèëäè.. Áèð äÿíÿ çàðàçà âàðûéäû.

éèéÿñèçëèéèíè àçàëòìûðäû. Èáàäóëëàíûí àüëàìà- üû áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøèðäèì.î ñîéóã ãûø ýöíö áèç Úÿôÿðãó- ëó èëÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõûá Èáàäóëëàäàí àðàëàíäûã âÿ àñòà àääûìëàðëà êå÷èá äàëàíäàí ÷ûõäûã. è÷êèéÿ ýåäÿúÿêäè âÿ Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíèí áåëÿúÿ éàøàðìàüû äàëàíäà éåðÿ ñÿðèëìèø î ÷ûëïàã. ßëáÿòòÿ... Îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿíèì îòóç äîããóç éàøûì îëàúàãäû âÿ ìÿí áóíó ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì. éÿãèí. Î ýåúÿ ìÿí î éàçûã òóò àüàúû áàðÿäÿ äÿ.Îòóç äîããóç éàøûì îí èë áóíäàí ÿââÿë òàìàì îëäó. î ãîëó-áóäàüû ãûðûëìûø î õàðòóòóí. ùÿð ùàëäà. (éÿíè áöòöí áþéöêëÿð áåëÿ äåéèðäè) Èáàäóëëà ÿëèíÿ êå÷ÿí ïóëó è÷êèéÿ âåðèð. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí äåäèéè î îòóç èë ñþçö ìÿíÿ áÿëêÿ äÿ ùÿð øåéäÿí àðòûã òÿñèð åòìèøäè. àììà. áó îäóíóí ïóëó äà. Èáàäóëëàíûí áàëàëàðû âàð âÿ éÿãèí áóíó äà éàëàí äåéèðäè. . éåòèìëèéèíè. — Âÿ Èáàäóëëàíûí î ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿí áèð äàìëà éàø ñö- çöëöá ñèôÿòè èëÿ àõäû. áèç áóðàñûíû äà áàøà äöøöðäöê êè. î îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿí àòàìäàí äà èêè éàø áþéöê îëàúàãäûì. áèç áèëèðäèê êè. 510 . áèç þìðöíäÿ áó- ðàñûíû äà åøèòìÿìèøäèê êè. äàùà ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðìÿéÿúÿéèê..... Ìÿíèì àòàìûí îòóç éåääè éàøû âàð èäè âÿ áåëÿ ÷ûõûðäû êè. àììà ÿí ÷îõ îòóç èë áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì.ðàçà!.. áèçèì äàëàíûí äèâàðëàðûíû úûðìàãëàéà-úûðìàãëàéà þëÿí î òóò àüàúûíûí éàçûãëûüûíû.

éåíÿ äÿ êöëÿêëè-ñàçàãëû áèð ïàéûç ýöíö èäè. óøàãëàð äàëàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá éóìðóüóíó îéíàäàí âÿ íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðàí Èáàäóëëàéà áàõà-áàõà ãàëìûøäû âÿ áèëìèðäè êè. óøàãëàðû ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíäû. òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèçèí éîõ. — Ýþðäöç?! Ýþðäöç íåúÿ ãîâäóã îüðàø ôàøèñòëÿðè Âîðîíåæäÿí?! Àðâàäëàð. ãà÷à-ãà÷à. åëÿ áèë êè. áöòöí äöíéàíûí öøöìÿéèíäÿí. Óð-ð-ðà-ààà!. ãûøãûðàãûøãûðà áèçèì äàëàíûìûçà ýèðäè: — Óðà-àà-à-ààà!.. ìÿíèì àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí.. Èáàäóëëà ýÿëèá äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà äàéàíäû. ùàìû Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíö. êöëÿê éàüûøû äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà ÷ûðïûðäû. ïàéûçûí ýöíÿøè àëòûíäà éàíûá ãàðòûìûø íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿøèøÿ éåíÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðäû: — Óð-ð-ðà-ààà!. ùÿìèøÿ ïåíúÿêäÿ îëóðäó). àììà èíäÿí ñîíðà äàùà ùå÷ áèð øöáùÿ éåðè ãàëìàìàëû èäè. Èáàäóëëàíûí ýöúöíö ýþðìÿëè èäè. ñààòñàç Ýöëàüàíûí àðâàäû Ñîíàíûí ãÿìëè áèð ýþçÿëëèéè âàð èäè.XXVIII Ñîíàíûí. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. ãàïûëàðû. áèð ÿëè èëÿ ïåíúÿéèíèí ùÿìèøÿ à÷ûã îëàí ÿòÿêëÿðèíäÿí (þìðöíäÿ ÿéíèíÿ ïàëòî ýåéìèðäè. éàéûí. ùàìû — ïÿíúÿðÿäÿí áàõàí. Ôàøèñò îüðàøëàðû ÷ûõàðòäûã Âîðîíåæäÿí!. — Ýþðäöç?! Åëÿ áèë èíäèéÿ êèìè. î áèðè ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíûí äèìäèéèíäÿí òóòóá àéàãëàðû äàëàíûìûçäàêû ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ áàòà-áàòà.. XXIX Î ãûø ýöíö— 1943-úö èë éàíâàðûí àõûðëàðû èäè — åëÿ áèë êè. ãûø äåéèëäè. éàçûí. ïÿíúÿðÿëÿðè äÿ Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíÿ. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû âÿ Èáàäóëëà äà éóìðóüóíó äöéöíëÿéèá áèð-áèð áó úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà îéíàäà-îéíàäà: — Ýþðäöç!?— äåäè. ùÿòòà äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. Èáàäóëëàíûí ýöúöíÿ øöáùÿ åäèðäè. Ôàøèñòëÿðè ãîâäóã Âîðîíåæäÿí! Óð-ð-ðà-ààà!. áöòöí äöíéàíûí íÿìëèéèíäÿí. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûçûí. ùÿðàðÿòñèçëèéèíäÿí äåéèðäè. Óð-ð-ðà-ààà!. ãàïûëàðûí àüçûíà éûüûøàí áó äàëàí úàìààòû.... Ùÿìèí éàüûøëû-ñàçàãëû ãûø ýöíö Èáàäóëëà. íÿ åëÿñèí: Èáàäóëëà511 . òîï ëöëÿñèíäÿí ÷ûõìûøäû.

àüëûíû èòèðèðäè. åëÿ áèë. àäû äà. Î ãûø ýåúÿñè áöòöí ìÿùÿëëÿ éàòìûøäû âÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿäÿêè. àõû. àììà 1943-úö èëèí î éàíâàð ýöíö Èáàäóëëàéà. äÿëè îëìàìûøäû. éîõ. èíäè áóðäàí ýþðöíìöð). ýöú ýÿëìèøäè. äöç ôèêèðëÿøèðäè. ùå÷ íÿ ýþðìÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ ùÿéÿòèí ùàñàðûíûí öñòöíäÿí Èáàäóëëàéà òÿðÿô áàõûðäû. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí éàøàäûüû äàëàíäû (î äàëàíäà áèð «ïðàâàäíèê» äÿ éàøàéûð âÿ î «ïðàâàäíèê»èí äÿ àðâàäûíûí àäû Ñîíàäûð. ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýÿëèá îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Êöëÿê àç ãàëûðäû Èáàäóëëàíû ýþòöðöá àïàðñûí. äÿëè èäè. XXX Áÿëêÿ äîüðóäàí äà äÿëè îëìóøäó. ßëÿêáÿðäèð). àõû. äîüðóäàí äà Èáàäóëëà þçö òÿêáàøûíà. ïÿíúÿðÿéÿ òîïëàøìàìûøäû. éà ïÿíúÿðÿëÿðäÿí ÷ÿêèëñèí. î õÿôèô òèòðÿéèøè Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. ãàðà áàñûðäû îíó? Àììà.. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè èëÿ äàëàíûìûçûí úàìààòûíà ìåéäàí îõóéà-îõóéà ãûøãûðûðäû: — Ýþðäöç?! Ýþðäöç?! ßìèíÿ õàëà äà îòàüûíäàí ÷ûõûá ïèëëÿêÿíèí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ äåìÿê îëàð êè. äÿëè îëñàéäû. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäè (ãàïûñûíäà äà áèð éåêÿ ãûôûë âàð. áèçèì äàëàíûí úàìààòû Èáàäóëëàíûí ßìèíÿ õàëàíû ÷ûüûðòìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãàïûéà. êöëÿê îíó éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëìèðäè.. êö÷ÿéÿ áàõäû. ýÿðÿê áóíëàðûí ùàìûñûíû éàäûíäàí ÷ûõàðàéäû. äåéÿñÿí. áèð áàëàúà îüëàíëàðû äà âàð. î òÿðÿôäÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàýèë éàøàéûð. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó Èáðàùèì èíèøèë ìöùàðèáÿäÿ þëäö. ãîëóíóí ýöúöíÿ ýåäèá Âîðîíåæè ôàøèñòëÿðäÿí àçàä åëÿìèøäè.. ýÿðÿê áó åâëÿðè äÿ òà512 . ýþçö èëÿ ýþðäö. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû ãàðûí àüûìòûëëûüû ýöúëÿ ñåçèëèðäè âÿ Ñîíà éåðèíäÿí ãàëõäû. áèð ãöðóð âàð èäè. éà äà êè. áÿëêÿ äîüðóäàí äà úàìààò äöç äåéèðäè. î òÿðÿôäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë éàøàéûð. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí îüëó äà ìöùàðèáÿäÿ þëäö âÿ ÿýÿð Ñîíà äÿëè îëñàéäû. åëÿ áèë. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. ÿââÿëúÿ áåëÿ áàõìûðäû.. äÿëèëèê äåéèëäè áó. íÿ åëÿñèí? Ùÿð ùàëäà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. îíäà ýÿðÿê áó åâëÿðè òàíûìàéàéäû. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿ ñóëó âÿ äîíóã îëàí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì áèð ôÿõàðÿò. ìöíàñèáÿò áàøãà èäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð ìàò ãàëìûøäûëàð.íû ÿëÿ ñàëñûí. áàõ. éîõ. ãàïûëàðû áàüëàñûí. éîõ. Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè ýþçö èëÿ ýþðäö âÿ Ýöëàüà.

Ôîòîãðàô ßëè Ñîíàíû ýþðÿíäÿ òÿÿúúöáäÿí ýþçëÿðè áÿðÿëäè âÿ èíäè ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõàí Ñîíà áóíó äà éàõøû éàäûíà ýÿòèðèðäè. ùèññ åäèðäè: áó åâäÿ íÿñÿ áàø âåðèð. àììà áàúàðìûð. Îòàüûí äèâàðûíäàí àñûëìûø î øÿêèëè ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë áþéöòäöðìöøäö âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. Ôîòîãðàô ßëè øÿêèëè Ñîíàäàí àëäû. î åâëÿðäÿ éàøàéàí àäàìëàðû äà òàíûìàéàéäû. éîõ. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàð äèëëÿðè èëÿ áèð ñþç äåìÿñÿëÿð äÿ. ñþùáÿò åëÿìÿéè áàúàðìûð. àõøàì èø ãóðòàðàí êèìè åâÿ ãàéûäûðäû âÿ èøäÿ äÿ. î øÿêëÿ áèð äÿ áàõìàã èñòÿäè. ýþçëÿðè èëÿ äåéèðäèëÿð. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàðëà. Ñîíà ýþçëÿðäÿí îõóéóðäó áóíó. ùÿìèøÿêè ãàðà ïàëòàðûíû ýåéèá. åâäÿ îëäóüó áöòöí ìöääÿòäÿ î øÿêèëëÿ öçáÿöç èäè. Àäàìëàðûí íÿ òÿãñèðè âàð âÿ Ñîíà àäàìëàðû íåúÿ áàøà ñàëà áèëÿðäè êè. íÿñÿ åøèòñèí. êèìÿñÿ íÿñÿ äåñèí. áàøãà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäè. ìöìêöí äåéèë. ñîíðà Ýöëàüàíûí ñèíÿäÿí éóõàðû ÷ÿêäèðäèéè áó øÿêèëèí àðõàñûíà áàõäû.íûìàéàéäû. äÿëè äåéèëäè âÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òÿáÿññöìö Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. Ýÿëèá øàìû éàíäûðìàã èñòÿäè. àíúàã ñàëàìëàøûðäû. ùå÷ êèìëÿ ùå÷ íÿ äàíûøìàéàí Ñîíàéà çèëëÿäè. äàùà äîüðóñó. Ôîòîãðàô ßëè ñóàë âÿ ìàðàã äîëó ýþçëÿðèíè. Ñîíà î øÿêèëè ôîòîãðàô ßëèéÿ âåðäè: — Áþéöò áó øÿêèëè. àììà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ î øÿêëÿ áàõìàãäàí ãîðõäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà íÿ èäè? — áèëìèðäè. ÷öíêè þçöíäÿí àñûëû äåéèë. áàõäû. ÿââÿëêè êèìè äàíûøìàüû. ñþçëÿ äåéÿ áèëìèðäè âÿ äåñÿéäè äÿ. ãàðà éàéëûüûíû áàüëàìûø âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðè ýÿëÿíäÿí ñîíðà. øÿêèëèí àðõàñûíäà 4-33 513 . éàçûã Ñîíà äÿëè îëóá. êèìëÿñÿ äàíûøñûí. ùàìû äÿëè áèëÿðäè îíó âÿ áÿëêÿ Ñîíà äîüðóäàí äà äÿëè îëóá? Ùÿð ýöí ñÿùÿð äóðóá èøÿ ýåäèðäè. äöíéàäà ùå÷ êèì Ñîíàéà èíàíìàçäû. äåéèðäèëÿð êè. Ñîíàíûí áöòöí äàõèëèíäÿ. ùÿòòà ëàï ýöëñöí äÿ. öðÿéèíäÿêèëÿðè î øÿêèëÿ äåéèðäè âÿ òÿõìèíÿí îí ýöí èäè êè. þçö èñòÿéèð êè. áöòöí è÷èíäÿ áèð ãîðõó âàð èäè. î øÿêèëëÿ äàíûøûðäû. Äöç ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë Ýöëàüàíûí áó øÿêëèíè àëáîìäàí ýþòöðäö âî ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà ýåòäè. þçöíäÿí àñûëû äåéèë áó. ñþùáÿò åäÿ áèëìèðäè âÿ èøäÿ äÿ. àììà ùÿìèí ãîðõóäà áèð öìèä äÿ ýèçëÿíìèøäè âÿ Ñîíà î àüëàñûüìàç öìèäè ùèññ åäèðäè. äÿãèã èôàäÿ åäÿ áèëìèðäè.

áöòöí áÿäÿíè èëÿ. åëÿ äàíûøûð. ùÿëÿ Ñîíà èëÿ åâëÿíìÿìèøäè âÿ áó î âàõòëàð èäè êè.. áåëÿäèð. Èêè ýöíäÿí ñîíðà.. — Íÿ áîéäà áþéöäöì? — Ýöëàüà íÿ áîéäàäûð. àäàì áîéäà øÿêëè íåéëÿéèð? Àíúàã ôîòîãðàô ßëèíèí Ýöëàüàéà ùþðìÿòè âàð èäè. áåëÿúÿ áèð ãûø ýåúÿñè. öìóìèééÿòëÿ. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ åâëÿíÿúÿêäèëÿð âÿ Ñîíà.. èíäè î áîéäà ôîòî êàüûçû òàïìàã ÷îõ ÷ÿòèí èäè. áöðêöäÿí íÿôÿñ àëìàã îëìóðäó. ãîëëàðû èëÿ éîõ. ýþðöøìÿê.. Ñîíà Øóøà óøàã åâèíäÿ ìÿêòÿáè òÿçÿúÿ áèòèðèá Áàêûéà ýÿëìèøäè. Ñîíàíûí ñèôàðèøè àäè ñèôàðèø äåéèëäè. áàõ. 13 ìàé 1939-úó èë». Ìÿí ñÿíèí àäûíû äà áèëèðäèì.ýþé ìöðÿêêÿáëÿ éàçûëìûøäû: «Ìÿíèì ýöëöì Ñîíà! Áàõàíäà õàòûðëàìà. áó îòàüà ýÿëèí ýÿëÿúÿêäè. Ñîíà îíëàðûí èëê äÿôÿ ðàñòëàøäûãëàðû ýöíö ýþçëÿìèøäè. Áèð äÿôÿ. áó åâÿ. ôîòîãðàô ßëè áþéöòäöéö øÿêëè þçö ýÿòèðèá Ñîíàéà âåðäè âÿ Ñîíà î øÿêëè îòàüûí äèâàðûíäàí àñäû. Ñÿíè ñèôÿòäÿí äÿ òàíûéûðäûì. Áàêû. áàõ. Ýöëàüà Ñîíàéà èíàíûðäû.. áöòöí äàõèëè èëÿ Ýöëàüàíû ãóúàãëàìûøäû âÿ äåìèøäè: — Ìÿí î ýöíö ýþçëÿéèðäèì. ùàíñû ýöí ýÿëÿúÿê ñÿíè ýþðÿúÿéÿì. Ìÿí áèëèðäèì êè. äîüðóäàí äà. Íÿ àäè ñþçëÿð èäè: ðàñòëàøìàã.. õàòûðëàéàíäà áàõ! Ýöëàüà. åâëÿíìÿê. î áîéäà) âÿ áèð äÿ êè. Ñîíàíûí âåðäèéè øÿêëè ýåðè ãàéòàðìàäû. åëÿ áèë Ýöëàüà èíäè äÿ ñàüäûð (íÿ áîéäàäûð. àüëû áàøûíäà îëàí àäàì.. áàõìàéàðàã êè. àììà Ñîíà áàøà äöøäö êè. Ôîòîãðàô ßëè ùå÷ íÿ äåìÿäè. ýåúÿíèí ãàðàíëûüû èäè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàéàúàãäûëàð. àììà ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíëÿðèí âÿ õöñóñÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíëàðûí ùàìûñû ö÷öí öðÿêäÿí éàíûðäû.. î áîéäà.... Ñîíà äöç äåéèð. òèêèø ôàáðèêèíäÿ èøÿ ýèðìèøäè âÿ úÿìè ö÷-äþðä àé êå÷ÿúÿêäè. èêèñè äÿ ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû. Ôîòîãðàô ßëè ôèêèðëÿøäè êè. àììà Ýöëàüàíû òàíûéûðäû âÿ ýþðÿí êèìè äÿ òàíûäû. èìêàíûíäà íÿ âàðäûñà åëÿìÿéÿ ùàçûð èäè âÿ áó äÿôÿ äÿ áàõìàéàðàã êè. èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. ôîòîãðàô ßëè íÿ ôèêèðëÿøäè.. áåëÿúÿ áèð ãàðàíëûã è÷èíäÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí ãóúàüûíäà èäè âÿ òÿêúÿ ÿëëÿðè èëÿ. ýöíëÿðèí áèð ýþçÿë ýöíöíäÿ Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøàúàãäû.. Ñîíà ùÿìèí ýöíÿ ãÿäÿð þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ýöëàüàíû ýþðìÿìèøäè. áó ÷àðïàéûäà. Áèð äÿôÿ éàé èäè.. áèëèðäè êè.. ñÿí ùàíñû ýöí ýÿëèá ÷ûõàúàãñàí. Ñîíà ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí ÿëèíäÿí òóòìóøäó âÿ Ýöëàüàíûí ÿëè Ñîíàíûí äàõèëè514 . Ýöëàüà áó øÿêëè ÷ÿêäèðÿíäÿ.. áó éàçûã äîüðóäàí äÿëè îëóá. þçöíöí àü úèéÿðè õÿñòÿ îëäóüó ö÷öí ôîòîãðàô ßëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè.

. å. ùþðìÿò äîëó ýþçëÿðèéëÿ Ñîíàéà áàõûðäû.. òÿìèçëèê ýÿòèðèðäè âÿ Ñîíà ùÿìèí ãàðàíëûãäà ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿìèøäè.. Ýöëàüà ùåéðÿò è÷èíäÿ Ñîíàéà ãóëàã àñûðäû. ÷îõ åøèòìèøäèëÿð. ÷öíêè áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áèð ñÿáÿá éîõ èäè âÿ ùàìû òÿÿúúöáëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. ñîéóã îëàíäà èñòèñè éàíûíäà. áó Ñîíàéà íÿ îëóá. áåëÿ ýöëöð?! Õÿäèúÿ õàëà ýöëöìñÿéèðäè âÿ äåéèðäè: — Áÿõòÿâÿðäè äÿ Ñîíà. Ýöëàüàíûí àòàñû äà ìÿùÿëëÿéäè. î úöð àüëàìûøäû. ñîíðà äà äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëàéà áàõûðäûëàð. Î âàõòëàð Ñîíà ùÿðäÿí èøäÿ äÿ áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëöðäö âÿ Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èøëÿéÿí ãûçëàð áóíà ìÿÿòòÿë ãàëûðäûëàð. øöìàë áèð îüëàí èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿùÿëëÿíèí ÿí ñàéûëàí. Ýþçëÿðèíäÿí ýþðöðÿì!. — Áóíëàðû ìÿí íÿ âàõò ñÿíÿ äàíûøìûøàì? Áöòöí áóíëàðû ùà÷àíñà Ñîíàéà äàíûøìàüû Ýöëàüàíûí éàäûíà ýÿëìèðäè. ÿðÿ ýåòìèø úàâàí ýÿëèíëÿð èñÿ Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. àíàñû äà.. êö÷ÿäÿ ðàñò ýÿëÿíäÿ ùÿñÿäëÿ Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõìûøäûëàð. èñòè îëàíäà ñÿðèíè éàíûíäà. ñîíðà Ýöëàüà îí ö÷-îí äþðä éàøëàðûíà ÷àòàíäà àíàñû þëìöøäö âÿ Ýöëàüàíû ìÿùÿëëÿ áþéöòìöøäö. Ãûçëàð áó äÿôÿ ìàðàã âÿ åéíè çàìàíäà. Ýöëàüà äîüðóäàí äà óøàãëûã ÷àüëàðûíäà î úöð åëÿìèøäè. õîøáÿõòëèê áàðÿäÿ ÷îõ îõóìóøäóëàð. Îíäà ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèø ãûçëàð Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ÿìÿëëè-áàøëû áèð øåé áàøà äöøìÿìèøäèëÿð. Ìÿí ñÿíè ÷îõ èñòÿéèðÿì äÿ. áàúûëàðû äà. — Áèðäÿí ñÿí úàäóýÿð-çàä îëàðñàí à.. ÷öíêè ÿââÿëúÿ àòàñû þëìöøäö.. åíëèêöðÿêëè. Áèð äÿôÿ Øþâêÿò ùàìàìäà ãûç-ýÿëèíëÿðëÿ áèð éåðäÿ ÷èìÿíäÿ äåìèøäè: — Åù. Ñîíà öðÿêäàí ýöëìöøäö: — À-à-à. àììà Ñîíàíûí äåäèêëÿðè ùàìûñû ùÿãèãÿò èäè. î úöð ôèêèðëÿøìèøäè. éÿíè êè. õîøáÿõòëèéè áåëÿúÿ öç-öçÿ. îíà ýþðÿ áåëÿ ýöëöð. áÿõòÿâÿð áàøûíà. ãàðäàøëàðû. ÷öíêè áÿõòÿâÿðëèê áàðÿäÿ. Îíà ýþðÿ äÿ ùÿð øåéè áèëèðÿì. àé Õÿäèúÿ õàëà. Ýöëàüàíûí óøàãëûã âàõòëàðûíäàí äàíûøûðäû. Ñîíà?.. åâèíè ìÿùÿëëÿ ñàõëàìûøäû.íÿ áèð ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè. Ýöëàüà ùöíäöðáîéëó. ýþç-ýþçÿ ýþðìÿìèøäèëÿð. 515 .. ùþðìÿòëè úàâàíëàðûíäàí èäè âÿ Ýöëàüà äà ìÿùÿëëÿíè ÷îõ èñòÿéèðäè. Ñîíàéà íÿ âàð êè. àììà áÿõòÿâÿðëèéè...

Ýöëàüàíûí þçöíö ýþðìöðäö. Ýöëàüà ö÷öí äöíéàäà Ñîíàäàí áàøãà ùå÷ êèì âÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. éàõóä ýåäÿíäÿ ÿë-ÿëÿ òóòóðäó âÿ ÿí òÿÿúúöáëöñö áó îëäó êè.Ñîíðà Ñîíà ýÿëäè âÿ Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. ßáäöëÿëèäèð. þçö òÿêáàøûíà éàä áèð ãûç àëûá åâèíÿ ýÿòèðäè. ïÿíúÿðÿ ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüàðòûñû èäè. ßáäöëÿëè äÿ. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäèð. äöçäöð.. Áöòöí ýåúÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè. Ãîúà äà. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû. Áÿëêÿ äîüðóäàí äà éóõóäóð? Àõûð âàõòëàð àü éóõóëàð ýþðöðäö. î äàëàíäà Ñîíàíûí àäàøû úàâàí áèð àðâàä äà éàøàéûð âÿ î àðâàäûí ßëÿêáÿð àäûíäà áàëàúà âÿ ÷îõáèëìèø áèð îüëó äà âàð. ùå÷ êèì Ýöëàüàíû òÿíÿëÿìÿäè. 516 . ùå÷ êèì Ñîíàíûí ãàðàñûíà äàíûøìàäû. Ùÿð òÿðÿôè áàñìûø î ãàðàíëûã è÷èíäÿ ãàðûí ýöúëÿ ñåçèëÿí àüûìòûë ïàðûëòûñû éåð öçöíöí ãàðàäàí áàøãà äà ðÿíýëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðÿí éåýàíÿ èøàðÿ èäè. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíûäûð. ÷öíêè ìÿùÿëëÿ òöêö òöêäÿí ñå÷èðäè.. Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíûí äà àäû Úÿôÿðäèð. Ãîúàäûð. Áÿëêÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè äÿ éóõóäà ýþðöðäö? Éîõ. Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. Äöçäöð. ìÿùÿëëÿ ùàðàäàñà áèð àç Ýöëàüàäàí èíúèäè äÿ. áöòöí áóíëàð áèð éóõóäóð. éàâàø-éàâàø àðòìàüà áàøëàäû. Úÿáðàéûë äà. Àüàðÿùèìäèð âÿ Úÿôÿð äÿ. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. áó àü — o êö÷ÿäÿêè. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ãîë-ãîëà ýÿçèðäè. Ýöëàüàíûí áàõûøëàðû èäè. Ýöëàüà èëÿ Ñîíà áó ìÿùÿëëÿäÿ áèðèíúè êèøè âÿ ãàäûí õåéëàüû èäè êè. áàõ. Ñîíàéà ôèêèð âåðÿíäÿí ñîíðà. åëÿ áèë êè. àììà î àü éóõóëàð Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. Î ãûø ýåúÿñè Ñîíà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû. ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû àéäûíëàøäûðìàüà áàøëàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Ýöëàüàíûí òÿáÿññöìö èäè. Àäèë äÿ. ÷öíêè Ýöëàüà ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðûíû áÿéÿíìÿäè. Ñîíàíû ãÿáóë åòäè. àü éóõó äåéèëäè. Úÿáðàéûëäûð. ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì áóíà ïèñ áàõìàäû. Ãàðàíëûã è÷èíäÿêè î ãàð àüûìòûëëûüû. Àäèëäèð. ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ Ñîíàíû äà éàõøû òàíûìûøäû. áöòöí áóíëàð éóõó äåéèëäè. áóíëàðûí ùå÷ áèðèíè éàäûíäà ñàõëàéà áèëìÿçäè. ìÿùÿëëÿ Ñîíàíû ýþðÿíäÿí ñîíðà. Àãàðÿùèì äÿ Ýöëàüàíûí äîñòëàðûäûð âÿ ùÿðýàù Ñîíà äÿëè îëìóøäóñà. äàìëàðäàêû.

áàøà äöøÿð êè. íÿäÿí ãîðõóðäó? Ãîðõóðäó êè. ãàïûíûí àüçûíäà ÷àäûð ãóðñóíëàð. ôîòîãðàô ßëèíè ãîâäó. áèëèðäè êè. Ýöëàüà ö÷öí éàñ ñàõëàñûíëàð. Ìÿùÿëëÿ äÿ î ãàðà êàüûçäàí õÿáÿð òóòäó âÿ ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíûí éàñûíû ñàõëàìàã ö÷öí Ñîíàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. î òèòðÿéèø. Áöòöí âàðëûüûíû òîïëàéûá äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. àììà Ñîíà áóðàéà êþ÷öá ýÿëäèéè âàõòäàí áèðèíúè äÿôÿ ìÿùÿëëÿíèí öçöíÿ àü îëäó.— äåäè. Ýöëàüà ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá âÿ Ñîíà äà ùÿìèí ìÿêòóáó éöçöíúö äÿôÿ. ÷öíêè áó äöíéàäà ùå÷ áèð ýöíàùû éîõ èäè. î éàëàí÷û ìÿêòóá ýÿëìèøäè. Ñîíà ãîéìàäû êè. ýþçöíÿ ýþðöíöá î òÿáÿññöì. àììà éåíÿ äÿ ãîðõäó. øÿêèëÿ áàõàð âÿ éåíÿ äÿ î õÿôèô òÿáÿññöìö. ÷öíêè î ãàðà õÿáÿð àü éàëàí èäè. íèéÿ öðÿéè åëÿúÿ äþéöíöðäö. áèðäÿí éàíûëìûø îëàð. èðè ìèñ ñàìîâàðûíû ýÿòèðèá ñó èëÿ äîëäóðìàã èñòÿéÿí ãÿññàá Äàäàøáàëàíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû. àëäàíûá? Ñîíà èêèÿëëè áàøûíû òóòäó âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ îòàãäà èêèíúè áèð íÿôÿñ äóéäó. ùå÷ áèð ïèñ èø ýþðìÿìèøäè âÿ îíà íÿ ö÷öí ýöëëÿ äÿéìÿëèéäè. Áó íÿôÿñ. Ýöëàüà þëìÿìèøäè. éàõàäàí àñìàã ö÷öí êè÷èëäèá ÷îõàëòñûí. íÿ ö÷öí äóðäóüó éåðäÿ ãàíûíà ãÿë517 .. Ñîíà íèéÿ ãîõóðäó. ÷àäûðûí òàõòàëàðûíû ãóðàøäûðàí àäàìëàðûí öñòöíÿ. î éàëàí÷û ãàðà õÿáÿð ýÿëìèøäè. ñîíðà î ìÿêòóáó èêèíúè äÿôÿ îõóäó. ôîòîãðàô ßëè ýÿëèá Ýöëàüàíûí øÿêëèíè èñòÿäè êè. ÿëáÿòòÿ. ãûçëàð. äÿðäèíè áþëöøäöðñöíëÿð. Éàëàíäû!. Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè âÿ Ñîíàíûí áóíà ùå÷ áèð øÿêê-øöáùÿñè éîõ èäè. ýÿëèá ÷àðïàéûäà îòóðäó. ùå÷ îëìàñà áèð áàëàúà òÿñêèíëèê âåðñèíëÿð. ýÿëèíëÿð àüëàéà-àüëàéà Ñîíàíûí áàøûíà éûüûøäû êè. ñîíðà ö÷öíúö äÿôÿ îõóäó. èêèíúè áèð àäàì íÿôÿñè ùèññ åòäè. — äåäè. îðàäà à÷ûã-àøêàð éàçûëìûøäû êè. áó áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ñèíÿñèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè? Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. — Éàëàíäû áó!. àüëàìàã ÿâÿçèíÿ. àðâàäëàð. øàìû éàíäûðìàäû.. Ýöëàüà Ñîíàíû áóðàäà òÿê ãîéóá þçö ìöùàðèáÿäÿ þëÿ áèëìÿç. Ö÷êöíú áèð ìÿêòóá èäè âÿ Ñîíà î ìÿêòóáó áèð äÿôÿ îõóäó. øÿêèë âåðìÿäè. Ýöëàüà þëÿ áèëìÿçäè. áàøûíà éûüûøìûø ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû: — Éàëàíäû áó!. èêè éöçöíúö äÿôÿ îõóéà-îõóéà áèëèðäè êè. ãîéìàäû êè.. äèâàðäàí àñûëìûø î ôîòîøÿêèëÿ éåíÿ áàõìàã èñòÿäè. Îòàãäàêû î èêèíúè àäàì íÿôÿñè ëàï ýöúëÿ äóéóëóðäó. äîäàãëàðûí î õÿôèô òèòðÿéèøèíè ýþðÿð? éîõñà ãîðõóðäó êè. àü éàëàíäûð áó. Ýöëàüà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöí èäè êè.Ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá øàì éàíäûðìàã èñòÿäè.

Ñîíà èëÿ Ýöëàüàíûí ùèññëÿðèíèí. Áÿçÿí Ýöëàüà ýþçëÿðèíè î Ãîøàãàëà ãàïûñûíäàí ÷ÿêèðäè. åìàëàòõàíà äåéèëäè. ùÿìèí åìàëàòõàíàéà ýåäèðäè. ÿëáÿòòÿ. ãûéìûðäû êè. ñèíÿñèíè ýöëëÿéÿ íèøàí òóòìóøäó. î éóâàíû ýþðìÿç. åâèí ñààòëàðûíû. ÷öíêè úÿáùÿäÿí ýÿëÿí î ö÷êöíú êàüûç àü éàëàí èäè (âÿ î àü éàëàí àü éóõóëàð ýÿòèðìèøäè). ùÿéÿúàíëàðûíûí éóâàñû èäè — íåúÿ êè. þçöíöí äÿ ãîëóíóí ñààòûíû äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíÿ éûüìûøäû âÿ î âàõòäàí áÿðè áó åâäÿ ñààò èøëÿìÿìèøäè. Ýöëàüàíûí áèðíÿôÿðëèê áàëàúà ñààòñàç åìàëàòõàíàñû È÷ÿðèøÿùÿðèí éàíûíäà Ãîøàãàëà ãàïûñû òÿðÿôäÿ áþéöê áèð áèíàíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Ñîíà èøäÿí ÷ûõûá òðàìâàéà ìèíèðäè. àüàúëàðäà ãóøëàðûí éóâàñû îëàð. ÿñëèíäÿ. ÷îõ èñòÿäèéè áó ñààòëàðäàí áó ãÿäÿð óçàã äöøìöøäö. Ýöëàüà îðàäà ýöëëÿ-áîðàí ñÿñè åøèòñèí. àäàìëàð ýåäÿð-ýÿëÿð. ñàü èäè âÿ Ýöëàüà îðàäà íåúÿ þëÿ áèëÿðäè. åìàëàòõàíàäà äà èøèí âàõòû ãóðòàðûðäû. ÷öíêè Ýöëàüà êè. ìèçèí öñòöíÿ éûüûëìûø áþéöêëö-êè÷èêëè éöç ñààòûí òûããûëòûñûíà ãóëàã àñà-àñà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿí È÷ÿðèøÿùÿðèí Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäûëàð âÿ áó çàìàí î Ãîøàãàëà ãàïûñû ÿñëèíäÿ Ñîíàíûí äà. Ñîíà ãûéìûðäû êè. èêè òàõòà êÿòèë ýöúëÿ ñûüûøàí î áàëàúà. àììà Ñîíà äà. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí ãàïûñûíû áàüëàéûðäû. Äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ùàìûñû Ýöëàüà ýÿëÿíäÿ ãóðóëàúàãäû. Ñîíà áóðàäà ãàëìûøäû. î äàðûñãàë îòàãäà éàíàøû îòóðóá äèâàðëàðäàí àñûëìûø. Ýöëàüà äà î àäàìëàðû ýþðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí î àäàìëàðûí ùå÷ àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè. ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû àðàñûíäàí Ñîíàíûí äà öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö åøèäèð518 . úöðáÿúöð ñààòëàð äöçöëìöø áó øöøÿíèí î òÿðÿôèíäÿêè áàëàúà äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñû ùÿìèí äÿì. ýöëëÿ Ýöëàüàíû íåúÿ òóòà áèëÿðäè? Ñààò íå÷ÿ èäè ýþðÿñÿí? Èêè èäè? Ö÷ èäè? Äþðä èäè? Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ Ñîíà äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. àììà Ñîíà áóðàäà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Ýöëàüà ýÿëÿíäÿí ñîíðà èøëÿìÿéÿ áàøëàéàúàãäû âÿ Ýöëàüà äà. ýÿëÿúÿêäè. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí èøûüûíû ñþíäöðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí àäàìëàð ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿêè èïëÿðäÿí ñàëëàíìûø úöðáÿúöð ñààòëàðûí àðàñûíäàí è÷ÿðèíèí ãàðàíëûüûíäà îòóðìóø Ñîíàíû âÿ Ýöëàüàíû ýþðìöðäö. àììà þçëÿðè è÷ÿðèäÿ ãàëûðäû. ýèçëè ùÿéÿúàíëàðûíûí ãàïûñû èäè. äóðäóüó éåðäÿ ÿëèíÿ òöôÿíý àëìûøäû. Ýöëàüàíûí äà áèð-áèðëÿðèíÿ ýèçëè ùèññëÿðèíèí. ñààò ñÿñëÿíñèí áó åâäÿ. ñààò ñÿñè åøèòñèí. àìúà î éóâàíûí è÷èíäÿêè ãóøëàð ùàìûíû ýþðÿð.òàí îëìàëû èäè? Ñîíà áóðàäà òÿê èäè.

Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí êå÷ìèøäè. ùÿëÿ åâëÿíìÿêëÿðèíäÿí ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. Ýöëàüà ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè. ñàáàù ö÷ éöç àëòìûø èêè ýöí îëàúàãäû. Áèð äÿôÿ èøäÿí ÷ûõàíäà éåíÿ äÿ òðàìâàéà ìèíèá Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí éàíûíà ýåòìÿê èñòÿäè. ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí éóìøàã ñà÷ëàðûíû ãàðûøäûðà-ãàðûøäûðà Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäû. ÿñëèíäÿ öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ. Ñîíà áóíó þçöíÿ ãûéìàäû âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. îðàäà. Ýöëàüàéà ùå÷ íÿ îëìàéàúàãäû. Ýöëàüà ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè — áóíó Ñîíà éàõøû áèëèðäè. î äÿðèíëèêäÿ êè. úöðÿò åëÿìèðäè. Ãûøäà Ýöëàüà î åìàëàòõàíàäà êè÷èê áèð ïðèìóñ éàíäûðûðäû âÿ î êè÷èê ïðèìóñóí èñòèñè ùÿìèí åìàëàòõàíàéà áÿñ åëÿéèðäè. áó îòàãäà íÿñÿ áàø âåðèðäè.. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. Ñîíà áóíó ùèññ åäèðäè âÿ Ñîíà áóðàñûíû äà áöòöí öðÿéè èëÿ. ñîíðà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè ïàëòàðûí éàõàñûíû à÷ûðäû. Ýöëàüà ãàéûäàúàãäû. áÿëêÿ ö÷ ìèí äîããóç éöç ñÿêñÿí äþðäöíúö ýöí îëàúàãäû. îðà þçö äÿ äàõèë îëìàüà ÷ÿêèíèðäè. ÷öíêè áó.äè. åëÿ áèë êè. à÷ûã ñèíÿñè èëÿ áó äöíéàýþðìöø. öçöíö Ñîíàíûí äþøëÿðèíèí àðàñûíäà ýèçëÿäèðäè âÿ Ñîíà ùèññ åäèðäè êè. áåëÿ îëàúàãäû. èðè äàøëàðûí ÷îïóðëàðû óçàã-óçàã êå÷ìèøëÿðäÿ ãàëìûø éöç èëëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà ìåéäàí îõóéóðäó. ÷öíêè Ýöëàüà óçàãëàðäà èäè âÿ Ýöëàüàñûç î åìàëàòõàíàéà. áàõ. Ñîíà î åìàëàòõàíàíû ýþðìöðäö. äèíìÿç-ñþéëÿìÿç þç åâèíÿ ýÿëäè. Ñîíà ùÿìèí ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìèðäè. Ýöëàüà ýöëöìñÿäè.. ùÿíèðòèñè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû èëÿ áèðëèêäÿ Áàêûíûí îðòàñûíäàêû. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàíû òàìàì áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûðäû âÿ ùÿìèí àëÿìäÿ Ñîíà èëÿ Ýöëàüàäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. àììà àõûð êè. ñîíðà áÿëêÿ éåääè éöç àëòìûø ñÿêêèçèíúè ýöí îëàúàãäû. ÷öíêè. àììà îí ýöí èäè êè. î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõìàã äà äöç äåéèëäè. íåúÿ îëäó êè. àììà ýåòìÿäè. ïðèìóñóí èéè. î åìàëàòõàíàéà áàõìàã èñòÿäè. íÿéèíñÿ ÿðÿôÿñèíäÿäèð. ñÿùÿð òåçäÿí áèðëèêäÿ Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû ùÿìèí ìåéäàíà ýåòäèëÿð âÿ áèð ìöääÿò ìåéäàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá ãàïûñû ãûôûëëû î åìàëàòõàíàéà áàõäûëàð. àíúàã Ñîíàéà âÿ àíúàã Ýöëàüàéà ìÿõñóñ èäè. àëîâóíóí ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýè âÿ òàìàì úàíëû áèð ìÿõëóã êèìè. Ñîíà äà ýöëöìñÿäè. Ýöëàüàíû ìöùàðèáÿéÿ éîëà ñàëäûüû ýöí ùå÷ þçëÿðè äÿ áèëìÿäè. 519 . î äÿðèíëèêäÿ áèëèðäè êè. íÿ áàø âåðÿúÿê âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ãîðõóðäó. áöòöí è÷è èëÿ ùèññ åäèðäè êè. î àëÿì. ìöâÿããÿòè áèð àéðûëûã èäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè äîëóá.

íÿñÿ ÿââÿëêè êèìè äåéèë. áó äèâàðäàí àñûëìûøäû âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. Áàéàã ïàëòàðûíû ñîéóíóá éåðèíÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäà áèð òèòðÿéèø ñåçäè. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. äÿëè îëìàìûøäû Ñîíà. áèðäÿí þçöíÿ äÿ ìÿëóì îëàð êè. áèðäÿí-áèðÿ à÷ûëäû. Ñîíà ñÿùÿð èøÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿ. áèðäÿí áàõäû. ñààò íå÷ÿäèð? Ñîíà øàìû éàíäûðäû âÿ î øàìû ÿëèíÿ ýþòöðöá äèâàðûí ãàáàüûíà ýÿëäè. äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì äÿ ùÿìèøÿêè êèìè èäè. Ñîíà ãîðõìóðäó êè. áó ùÿãèãÿò èäè. äóéóðäó. Ñîíà ùÿéÿúàí êå÷èðìèðäè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. Ñîíà ÷àðïàéûäàí àéàüà ãàëõäû. áàéàã ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðû õÿôèô áèð òèòðÿéèøëÿ òèòðÿäè. áó.ãîðõóðäó êè. î òèòðÿéèøè ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. Éîõ.. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ãàïàëû èäè. Øàìûí èøûüû ôîòîøÿêèëèí öñòöíÿ äöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè î øàì èøûüûíäà èøûëäàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Ýþðÿñÿí. Ýöëàüàíûí ôîòîñó èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. éóõóéà ýåäÿíÿ ãÿäÿð Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ äàíûøûðäû. öìóìèééÿòëÿ. áó ôîòîøÿêèëëÿ äÿ ñþùáÿò åäèðäè âÿ ÷îõ âàõò äà áó äàíûøûã. Ñîíà ÿëèíäÿ òèòðÿéÿí î øàìûí èøûüûíäà áèð ìöääÿò äèããÿòëÿ Ýöëàüàéà áàõäû. áó ôîòîøÿêèëäÿ íÿñÿ áèð äÿéèøèêëèê âàð. Ýöëàüà èíäè äÿ ùÿìèøÿêè êèìè áàõûðäû. Ñîíàíû ãàðà áàñìûðäû. ôîòîëàðäà åëÿ øåé îëìóðäó. ñààò íå÷ÿäèð? Áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð èäè. àììà Ñîíàíûí øàì òóòìóø ÿëè òèòðÿéèðäè âÿ Ñîíàíûí ÿëè òèòðÿäèêúÿ øàìûí çÿèô èøûüû ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí éàíàãëàðûíäà. äÿëè îëàð. äîäàãëàðûíäà.. àììà øàìûí çÿèô èøûüûíûí ùÿðÿêÿòèíäÿí áàøãà ôîòî520 . àõøàì èøäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà äà. áó ñþùáÿò ñþçñöç îëóðäó. ÿââÿëëÿð éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà áàõûðäû. Áèð íå÷ÿ ýöí èäè êè. Ñîíàéà åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷ÿíÿñèíäÿ îéíàéûðäû. àäèúÿ áèð-áèðëÿðèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ áàõìàã êèôàéÿò èäè âÿ Ýöëàüà áó ôîòîøÿêèëäÿ äÿ Ñîíàíû áàøà äöøöðäö. ÷öíêè Ýöëàüà ùÿìèøÿ Ñîíàíû ñþçñöç äÿ áàøà äöøöðäö. éàëàí äåéèëäè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè ö÷ àé èäè êè. éÿíè ãàðàíëûãäà Ýöëàüà ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ î ýþçëÿð øàìûí èøûüûíäàí äèêñèíäè. áàõûðäû âÿ áó äÿéèøèêëèéèí íÿ îëäóüóíó òàïà áèëìèðäè. äîüðóäàí äà äÿëè îëóá. Ñîíà áóíó áÿäÿíèíèí ùÿð áèð ùöúåéðÿñè èëÿ ùèññ åäèðäè.

Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 12-éÿ 7 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè øàìûí èøûüû éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ñèôÿòèíÿ äöøäö âÿ Ñîíà éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðûíû ýþðäö.12 ýþñòÿðèðäè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàìûøäûëàð. ÷öíêè Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð éåðäÿéäèëÿð. ñîíðà åâëÿíìèøäèëÿð. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè î øàì äàùà òèòðÿìèðäè.øÿêèëäÿ áèð òÿðïÿíèø ñåçìÿäè. òÿð äàìúûëàðû èäè. Éîõ. î âàõòëàðäàí áó òÿðÿôÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ùÿìèøÿ äóìäóðó îëìóøäó. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàëàðû âàð èäè âÿ î åìàëàòõàíàäà ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýëè áèð àëîâëà éàíàí î ïðèìóñóí äà ñÿñè àäè ïðèìóñ ñÿñè äåéèëäè. Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøìûøäûëàð. ÷öíêè Ãîøàãàëà ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áàëàúà. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. åâèí äèâàð ñààòûíû âÿ Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí áóíäàí ÿââÿë ãîéäóüó âÿ î âàõòäàí áÿðè äÿ ÿë âóðìàäûüû ñèéèðòìÿíè à÷äû. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. î ýþçëÿðèí áàøãàëàðûíûí ñåçÿ áèëìÿäèéè (àììà Ñîíàíûí ýþðäöéö) ëàï äÿðèíëèêäÿ äÿ ùå÷ áèð àüðû îëìàìûøäû. ñààòëàð ìöõòÿëèô âàõòëàðäà éàòìûøäûëàð. éÿãèí êè. ÷öíêè áó îòàãëàðû âàð èäè. Ýöíëÿðèí ùÿìèí ýþçÿë ýöíöíäÿ èäè. áó. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 03. Ñààò ñÿñè äîëàáäàí ýÿëèðäè. àüëàñûüìàç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè: Ñîíà ñààò ñÿñè åøèòäè âÿ ñÿðò ùÿðÿêÿòëÿ äþíöá äîëàáà òÿðÿô áàõäû. þçöíöí ãîë ñààòûíû. ÷öíêè Ýöëàüà ÿçàá ÷ÿêèðäè. Ñîíà äèâàðäàí àñûëìûø î áþéöê ôîòîøÿêëèí éàíûíà ãàéûòäû. Äèâàð ñààòû 6. Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ èíäè Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ýþðäöéö î àüðûéà áàõäû âÿ áó çàìàí ýþçëÿíèëìÿç. ÿëèíäÿêè øàìû èðÿëè òóòóá ñèéèðòìÿíèí è÷èíè èøûãëàíäûðäû: ñààòëàðûí ö÷ö äÿ ÷ûããà÷ûã èøëÿéèðäè. ñîíðà î áèðè ÿëèíè ôîòîøÿêëèí ùàìàðû èëÿ Ýöëàüàíûí àëíûíà ñöðòäö. ÷îõ ìöëàéèì. ÷öíêè îëà áèëìÿçäè. áó ÷àðïàéûëàðû âàð èäè. øàìûí èñòèñèíäÿí ôîòîøÿêëèí êàüûçûíà äöøìöø íÿì äåéèëäè. Ýöëàüàíûí àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû âàð èäè. Äîëàáûí ñààòëàð èøëÿéÿí ñèéèðòìÿñè åëÿúÿ à÷ûã ãàëäû. Ýöëàüà áó 521 . íÿôÿñè èäè. Ñîíà äîëàáà éàõûíëàøäû. ÷îõ éóìøàã áèð úàíëû ùÿíèðòèñè. áó. ñîíðà Ñîíà Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áó ýþçëÿðèí äÿðèíëèéèíäÿ áèð àüðû ùèññ åòäè âÿ î ãàðàíëûã ãûø ýåúÿñè ùÿìèí ùèññ Ñîíàíû ñàðñûòäû.26 ýþñòÿðèðäè. àììà èíäè ö÷ö äÿ áèðäÿí èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû.

— Öðÿéè àüðûéûð Ñîíàíûí. åëÿ áèë óøàã éàòìûøäû âÿ Ñîíà äà ãîðõóðäó êè. ùàìû ýöëäö. Áöòöí êö÷ÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè âÿ ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿëÿðäÿêè. Äàùà ãàð éàüìûðäû. Øàì þç-þçöíÿ ñþíäö. òÿêúÿ Ñîíà ýöëìÿäè âÿ äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëà: — Äÿðäëèäè äÿ Ñîíà. ÷öíêè Ñîíà äàùà éóõóëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Ýöëàüà äà èíäè áöòöí âàðëûüûéëà Ñîíàíûí éàíûíà ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè (âÿ Ýöëàüà áóíó áèëèðäè!). íåúÿ ýöëñöí. Ñîíà Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ áèëèðäè êè. áèëèðäè êè. ñàêèò. óøàã éóõóäàí îéàíàð. õÿéàëÿí Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû î áàëàúà.øÿêèëäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè. àüûìòûë ïàðûëòûñû äàùà àü éóõóëàðû Ñîíàíûí éàäûíà ñàëìûðäû.. î ñÿññèçëèê è÷èíäÿ äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû åøèäèëèðäè. Øàìûí ñþíìöø ôèòèëèíèí éöíýöë èéè îòàüà éàéûëìûøäû âÿ áó éöíýöë ãîâ áèð áàëàúà Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàðøûñûíäàêû î äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñûíäà ýþéöìòöë-éàøûë àëîâëà éàíàí ïðèìóñóí ãîõóñóíà áÿíçÿéèðäè. ãàðàíëûã îòàãäà ùÿìèí ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. 522 . ùÿìèøÿêè êèìè.. Ùÿìèí ãûø ýåúÿñè. Øàìû äàùà éàíäûðìàäû. Ñîíà ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèëÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. áèð áàëàúà öðÿê à÷ìàãäàí þòðö íÿñÿ ýöëìÿëè áèð ñþç äåäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç ãûø ýåúÿñè Ñîíà êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõûðäû âÿ î äÿì Ñîíàíûí ùå÷ áèð äÿðäè éîõ èäè. î ñààò ÷ûããà÷ûãûíûí ìöøàéèÿò åòäèéè ùÿìèí ñàêèò. ùÿð ùàëäà. àüðû Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿ èäè âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè. Ýöëàüà ýöúëöäöð. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàéà ýåòìÿäè. Ëàï åùìàëëûúà. ëàï áàðìàãëàðûíûí óúóíäà ïÿíúÿðÿéÿ òÿðÿô ýåòäè.. êöëÿê äÿ ÿñìèðäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç áèð ãûø ýåúÿñè èäè âÿ î ñàêèòëèê. ñÿñ îëàð.. êöëÿéèí ñÿñè ýÿëèá îòàüà ÷àòìûðäû. Ñîíà áóíó áàøà äöøìöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðû äà èíäè ÷ÿêäèéè áó ÿçàáûí àüðûñû èäè. Ñîíàíûí öðÿéè äàùà àüðûìûðäû. Îí áåø-èéèðìè ýöí áóíäàí ãàáàã ôàáðèêäÿ áèð éåðäÿ èøëÿäèêëÿðè ãûçëàðäàí ùàíñûñà áó þëöìëö-èòèìëè ýöíëÿðäÿ ùå÷ îëìàñà. Ñîíà î ãàðàíëûã è÷èíäÿ áèð ìöääÿò Ýöëàüàíûí ôîòîøÿêëè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. àììà Ñîíà áó áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøìÿäè. çèðÿêäèð. — äåäè. åâëÿðèí äàìûíäàêû ãàðûí çÿèô.

Ýöëàüàíûí ýþçöíäÿêè î àüðûíû ýþðìÿê èñòÿìèðäè... Ö÷öíúö àääûì. åëÿ áèë êè. Êàüûç äàùà úûðûëìàäû. ùÿìèí ãûø ýåúÿñèíèí íÿáçè èäè. Ñîíà ÷þíöá îòàüà áàõìûðäû. áèëèðäè êè. ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ ýþçëÿéèðäè. òàìàì àðõàéûí èäè. Ñîíàíûí ÷èéíèíäÿêè î ÿë êþéíÿéèíèí àëòûíà ýèðäè. òÿçÿëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Êö÷ÿäÿêè. ýèëÿ-ýèëÿ éàø îëóá ýþçëÿðèíäÿí àõäû. Ñîíà àðõàäàí àç ãàëà êöðÿêëÿðèíÿ òîõóíóá äþéöíÿí î öðÿéèí ñÿñèíè åøèòäè. îòàãäà âóðóðäó.Ñîíà åëÿ-åëÿúÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû. äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöíöí äÿðäè. àðòìàüà áàøëàìûøäû. øÿùÿðëÿðèí. ÷ûëïàã ÷èéíèíäÿ ýÿçäè âÿ î ÿëèí èñòèñè. ãàðàíëûã è÷èíäÿ ýöìöøö áèð ïàðûëòûéëà êö÷ÿëÿðèí. î àüðû äà êå÷èá ýåäÿúÿê âÿ î ÿçàá äà éîõ îëàúàã. Ýöëàüà ãàéûäûðäû. Ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø àðòàí áèð ñÿñ åøèäèëäè âÿ Ñîíà áàøà äöøäö êè. Èêèíúè àääûì. ÷öíêè áèð äàùà î øÿêèëÿ áàõìàã èñòÿìèðäè. Ñîíà òàìàì ñàêèò èäè. áó îòàã äà Ýöëàüàíû ýþçëÿéèð.. Áèð àääûì. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. Øàìû ñþíìöø ôèòèëèí ãîõóñó ÷ÿêèëèá ýåòìèøäè âÿ îòàüûí ùàâàñûíäà î ãîõóäàí ñîíðà áèð òÿìèçëèê âàð èäè âÿ Ñîíà áèëèðäè êè. Ýöëàüà àçàä îëóðäó. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû. Ñîíà äèêñèíìÿäè. áöòöí äöíéàíûí òÿìèçëèéèíäÿí. áåëÿ äÿ îëàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíàíûí öðÿéè úîøäó. ïÿíúÿðÿëÿðèí ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüûìòûë èøûüû åëÿ áèë êè. î ÿëèí ùÿðàðÿòè Ñîíàíûí áöòöí è÷èíäÿí êå÷äè. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðû äà ìöâÿããÿòèäèð. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î àüðû äà. Ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë êè. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðûíûí ýþçýþðÿñè øàùèäè îëìàã èñòÿìèðäè âÿ äàéàíûá ýþçëÿéèðäè.. äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöíöí ÿçàáû èðè-èðè.. äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí äà ÷ûããûëòûñû êÿñèëäè. Äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû. 523 . Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíè åùìàëëûúà Ñîíàíûí ÷èéíèíÿ ãîéäó. Îòàãäà àääûì ñÿñè ýÿëäè.. Ñîíà áèëèðäè êè. áó ñÿñ úûðûëàí êàüûçûí ñÿñèäè.

.. — äåéèðäè. ñîíðà ÿëèíäÿ òóòäóüó äèâàð ñààòûíà áàõäû... Ñîíàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè âÿ î ðàùàòëûãäà áèð ÿáÿäèëèê. Ìÿíè ñÿí äèðèëòäèí.... ùÿìèøÿëèê âàð èäè. ñèíÿñèíè þïÿ-þïÿ: — Àõûð êè.. äîäàãëàðûíû. ìèçöñòö ñààòû ùÿìèøÿêè éåðèíÿ ãîéäó. — ïû÷ûëäàäû.. Ñîíà ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû âÿ Ýöëàüàéà áàõûðäû. Ñîíà ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã îòàãäàêû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà þçöíö Ýöëàüàíûí áàüðûíà áàñäû. Ìÿíè âóðìóøäóëàð.. Ýöëàüà ÷ûëïàã Ñîíàíû ãóúàüûíà àëäû.. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàäà áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ãîøà îòóðäóãëàðû î äÿãèãÿëÿðäÿ äÿ Ñîíà áåëÿúÿ õîøáÿõò äåéèëäè. Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõäû âÿ áàøà äöøäö êè.. Ãàéûòäûí àõûð. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ñîíàíû áåëÿúÿ õîøáÿõò ýþðìÿéèá.— äåéèðäè. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíû äà ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó. ùÿòòà î áàëàúà.. Éåíÿ ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû.. — äåéèðäè. Ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëûðäû.. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. ãàáàðûá þçöíÿ éåð òàïìàéàí äþøëÿðèíè þïöðäö âÿ Ñîíà õîøáÿõòëèêäÿí áîüóëà-áîüóëà. — Ñÿíèí íÿôÿñèí ìÿíè äàðòûá î øÿêèëäÿí ÷ûõàðòäû.. Ñîíðà Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá äîëàáà éàõûíëàøäû. ùÿéÿúàíëàðëà äîëäóðäó. Ýöëàüà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û äåéèëäè î ìÿêòóá. î îòàüûí ãàðàíëûüûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ïÿð÷èìëÿíèá ñàõëàìûø âÿ éàëíûç èíäè àçàäëûüà ÷ûõìûø ùèññëÿðëÿ. 524 . ýÿëäèí... ñèéèðòìÿäÿêè ñààòëàðû ýþòöðäö. Ýöëàüà Ñîíàíûí ùÿëÿ äÿ éàõøû ãóðóìàìûø âÿ äóç òàìû âåðÿí ýþçëÿðèíè. Ýöëàüàíûí öç-ýþçöíö.. åëÿ áèë êè. — äåäè. ÷àðïàéûéà ýÿòèðäè. ãàéûòäûí. — ïû÷ûëäàäû. — Ìÿí þëìöøäöì. Ñîíà ýöëöìñÿéèðäè..Ñîíðà Ýöëàüà Ñîíàíû þçöíÿ òÿðÿô ÷åâèðäè. ýÿëäèí.. — Àõûð êè. Ýöëàüà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè î ýåúÿ êþéíÿéèíè ÷ûõàðòäû âÿ Ñîíàíûí àüàïïàã ÷ûëïàã áÿäÿíè. áîéíóíó. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. ÷öíêè Ýöëàüàíûí éåðèíÿ ñåâèíèðäè. Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ýþðìÿäèéè ìÿùÿëëÿäÿ î ãûø ñÿùÿðèíèí à÷ûëìàüûíà òàìàøà åäèðäè. òÿíýíÿôÿñ îëà-îëà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û áèð ìÿêòóá ýÿëìèøäè ìÿíÿ..

àììà åéíè çàìàíäà. áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû î òàêñè ñöðöúöñöíäÿí — Úÿôÿðãóëóäàí ÷îõ øåé ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäûëàð. Ôîòîãðàô ßëèíèí áþéöòäöéö î ôîòîøÿêèëäÿ êàüûçûí éàëíûç ãûðàãëàðû ãàëìûøäû. Êèì èíàíàð êè.. áèð-áèðèíÿ áàõûðäû âÿ áÿðêäÿí. áèðìÿðòÿáÿëè. íÿ ö÷öí? íèéÿ? ñÿáÿáèíè áèëìèðÿì.29 ýþñòÿðèðäè. àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá áó êö÷ÿ èëÿ øÿùÿðèí ìÿðêÿçèíÿ òÿðÿô ÷îõ ýåòìèøäèì. ìÿí áó áèíàëàðûí ùå÷ áèðèíè ùàíñû áèð õàòèðÿéëÿñÿ áàüëû õàòûðëàìûðäûì. Äèâàð ñààòû 9. Ýöëàüàíûí ïîðòðåòèíèí éåðè áîø èäè âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 3-ÿ 10 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. èíñàí525 . äàøäàí èáàðÿò äåéèë âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. åëÿ áèë î øÿêèëè ãàé÷û èëÿ êÿñèá ýþòöðìöñÿí. èêèñè äÿ î áàëàúà îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíìûøäû..15 ýþñòÿðèðäè. êö÷ÿëÿðèí äÿ éàääàøû âàð. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 06. ñÿí øÿêèëäÿí ýÿëìèñÿí? — Ñîíà ôîòîøÿêëÿ áàõäû.. Ñîíðà Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõäûëàð âÿ èêèñè äÿ áÿðêäÿí. ìÿùÿëëÿìèçÿ àïàðûá ÷ûõàðàúàã êö÷ÿ áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà áó òàíûø åâëÿðÿ... Èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. èêèìÿðòÿáÿëè. ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàëàðà áàõûðäûì âÿ ùå÷ áèðèíè òàíûìûðäûì.Ñîíà äà ÷àðïàéûäàí ãàëõûá Ýöëàüàíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ áèð-áèð î ñààòëàðà áàõäû. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíäÿêè ñààòû äèâàðà âóðìàã èñòÿäè. áó êö÷ÿäÿí ÷îõ êå÷ìèøäèì.— Î áèðè åâèìèçäÿ âóðàðñàí. — Íèéÿ? — À-à-à. Îíñóç äà áóðàäàí êþ÷ÿúÿéèê. ìÿí áó áèíàëàðäà áèð éàäëûã ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. öðÿêäÿí ýöëöðäö. äàùà äîüðóñó. XXXI Ìÿí ÷àë áûüëû. Áàêûíûí äàüëûã ùèññÿñèíÿ ãàëõàí âÿ áèð àçäàí ìÿíè íþéöò äöêàíûíûí — áèçèì íþéöò äöêàíûìûçûí òèíèíÿ. éàëíûç àñôàëòäàí. Ñîíà: — Íåéëÿéèðñÿí äèâàðà âóðóá?. ÷öíêè êö÷ÿëÿð éàëíûç áèíàëàðäàí.. àììà ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. — äåäè. áó ùèññ ãàðøûëûãëûäûð. — Ùå÷ íÿ ñîðóøà áèëìÿäèì âÿ àéäûíëûã áèð éàç ýåúÿñè åâäÿí ÷ûõûá ïèéàäà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ òÿðÿô ýåòäèì. éÿíè áó áèíàëàð þç-þçëöéöíäÿ ìÿíÿ òàíûø èäè. Âàõòëàð ùÿìèí ìöõòÿëèôëèéè îëäóüó êèìè ñàõëàìûøäû.

àéàüûì áó êö÷ÿéÿ äÿéìèðäè (áó äà ìÿíèì åòèáàðûì!. Ëàêèí ìÿí êè èíäè. úöðáÿúöð ðÿíýëÿðëÿ ðÿíýëÿíìèø — éàøûë. Çèáà õàëàíûí ãàïûñûíäàêû î ïàñëû ãûôûë êèìè. ãÿùâÿéè. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàêû î éåêÿ ãûôûë êèìè. ñàðû êö÷ÿ ãàïûëàðû. äàùà äîüðóñó. íÿéèñÿ äÿ óíóäóð. ÷ÿùðàéû. îí èëèí. áó éàëíûç ãûðõ èëèí àéðûëûã ãöññÿñè äåéèë. êö÷ÿíèí éàääàøû âàðñà. ùèññ åòìÿê ãöññÿ ýÿòèðèð. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûð âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè.) âÿ ùÿðýàù. î òàíûø âÿ åéíè çàìàíäà éàä áèíàëàð. éàâàø-éàâàø éàðïàãëàìàüà áàøëàìûø ìåéíÿëÿðëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø êö÷ÿ åéâàíëàðû ìÿíÿ áàõûð âÿ ìÿíè ìÿçÿììÿò åäèð. ýþé. èñòÿéèäèð. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí òèíèíäÿêè ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø î áàëàúà áèíàíû ýþðÿíäÿ äàéàíìàã èñòÿäèì. ãàéûòìàçëûüûíûí ãöññÿñè äåéèë. êö÷ÿëÿð éöç èë. éàçìàã èñòÿäèêëÿðèì äÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìûí ôèêðè. áó êö÷ÿ èëÿ öçöéóõàðû. ìÿí öðÿéèìèí äÿðèíëèéèíäÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìàì. éà ôèë àäûíäà. ýÿëÿúÿéèíäèð. áÿëêÿ äÿ áåëÿäèð âÿ ìÿíèì ôèêèðëÿøäèêëÿðèì äÿ.. éàääàí ÷ûõàðûð âÿ áóíó äóéìàã. ýåäèð. ýóéà.. ÿë526 . ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí ùèññëÿðè. äåìÿëè. î ÿðçàã äöêàíûìûçûí ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø áèðìÿðòÿáÿëè áèíàñûíû óçàãäàí ýþðäöì âÿ î ñààò äà òàíûäûì âÿ íÿ ãÿäÿð èñòÿñÿì äÿ êè. êö÷ÿ àäûíäà äà áèð ìÿõëóã âàð. áàõ. ßëèàááàñ êèøèíè äÿ õàòûðëàéûðàì. ÿñëèíäÿ.. êå÷ìèø ùå÷ êèìè ãÿáóë åòìèð.ëàð ýÿëèð. ãóðòàðûá âÿ îíóí ãàïûñûíäà ÿáÿäè áèð ãûôûë âàð. êö÷ÿëÿðèí þìðö èíñàíëàðûí þìðöíäÿí ÷îõ-÷îõ àðòûã îëóð. ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí íÿôÿñè èëÿ íÿôÿñ àëûð. åéíè çàìàíäà. êå÷ìèø þç èøèíè ýþðöá. ãàðûøãà àäûíäà. ÷öíêè áöòöí áóíëàðûí íÿ ìÿíàñû âàð èäè? Ìÿí èíäè î ìÿùÿëëÿäÿ êèìè àõòàðûðäûì? «Êå÷ìèøÿ ñÿôÿð» — áó éàëíûç áèçèì þçöìöçöí êèòàáëàðäà éàðàòäûüûìûç áèð èôàäÿäèð. ýåðè ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì âÿ î äÿì ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ äîüðó ýåòäèéèì áó àíëàðäà Çèáà õàëàíû äà.. ßñìÿð äåéèð êè. ùÿòòà ãûðõ-ÿëëè èëèí äÿ ùà÷àíñà ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëàúàüûíûí èíäèäÿí ùèññ îëóíàí ãöññÿñèäèð. îëà áèëÿð. áèëìèðÿì. áóíó éàçìàéûì. Áèçèì î íþéöò äöêàíûìûçûí.. î êö÷ÿ ïÿíúÿðÿëÿðè.. èêè éöç. Ìÿí ñîíóíúó äÿôÿ áó êö÷ÿ èëÿ íÿ âàõò ýåòìèøÿì? — éàäûìà ýÿëìèð. àììà êö÷ÿëÿð ãàëûð. ùÿð ùàëäà. Áèç ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷ÿíäÿ îí-îí áèð éàøûì âàð èäè âÿ éÿãèí ãûðõ èë èäè êè. éàëíûç ùÿìèí ãûðõ èëèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüû-íûí.. áó ãöññÿ. ýÿëÿúÿêäÿ ãàëìûø áåø èëèí. êö÷ÿ úàíëûäûðñà. ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. éà èíñàí àäûíäà ìÿõëóã îëäóüó êèìè. àììà.

åëÿúÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. î øöøÿ ãàïûëàðûí èøûüûíäà. îíà ýþç âóðäóì âÿ áèðäÿí ãÿðèáÿ áèð ùàäèñÿ îëäó: î óøàã àüçûíû éåêÿ à÷ûá áÿðêäÿí àüëàéà-àüëàéà îòàüà ãà÷äû. àììà î éåêÿ. îí. î ãûðìûçû àé. Ñàðû ùàìàì äà éîõ èäè. åëÿúÿ ãûðìûçû àëûøûá-éàíûðäû. áàøûíû éóõàðû ãàëäûðûá áèíàíûí öñò åéâàíëàðûíà áàõäû âÿ éÿãèí êè. áó êö÷ÿäÿ — áó éåíè êö÷ÿäÿ ãÿðèáëèê è÷èíäÿäèð. áàøà äöøöðäöì êè. î éàðïàãëàð ìÿíè ñàëàìëàäû. èøûãëû ãàïûëàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þçëÿðèíè ãÿòèééÿí éàä ùåñàá åëÿìèðäè. Ìÿíèì ñþéöäöì ýöëäö. î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúû äà.. ìÿí äÿ î óøàüà áàõäûì. Î áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíèí ìÿíÿ éàõûí åéâàíûíäà ö÷äþðä éàøëû áèð óøàã äàéàíìûøäû âÿ ñöðàùèíèí äÿìèð áàðìàãëûüû àðàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû. åëÿ áèë êè. åéâàíëàðûíà àäàìëàð ýèðèá-÷ûõûðäû.. áó ùèññäÿ áèð óøàãëûã âàð èäè. ÿêñèíÿ. àììà íÿ îëàð? Ìÿí êè. áèçèì äàëàíûìûç äà éîõ èäè. î åâëÿð äÿ éîõ èäè âÿ ùÿìèí ñàùÿäÿ èíäè ÷îõìÿðòÿáÿëè áþéöê áèð éàøàéûø áèíàñû âàð èäè. êö÷ÿ áîéó î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. àðàëûãäàêû î áèíàëàð. áèð äÿ êè. âàõòèëÿ ìÿíèì àòàì êèìè. éóõó ýþðöðÿì. ìÿùÿëëÿìèçÿ áàõäûì âÿ éîõ. úÿìè èêèúÿ ìÿðòÿáÿñèíÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñûüûøàðäû. åëÿ áóíó äà ýþçëÿéèðäèì.. Áèð äÿôÿ ìÿí éóõóäà ãûïãûðìûçû áèð àé ýþðìöøäöì âÿ åëÿ éóõóäà èêÿí î ãûðìûçû àéà áàõà-áàõà áàøà äöøöðäöì êè. î áþéöê éàøàéûø áèíàñûíûí èøûãëàðû éàíûðäû âÿ ùÿìèí èøûãëû ïÿíúÿðÿëÿð. ÿñëèíäÿ... Áó áþéöê áèíà îí áèð ìÿðòÿáÿ èäè âÿ îíóí éÿãèí êè. íåúÿ äåéÿðëÿð. ìÿíèì áóíó áàøà äöøöá-äöøìÿìÿéèìèí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éåðèìäÿ äÿ äîíóá ãàëìàäûì. Èíäè ýþéäÿ ùÿìèøÿêè (àäè!) àé èäè. áåø.áÿòòÿ.. èíäè î áþéöê. ùÿìèøÿêè (àäè!) óëäóçëàð èäè. àíàñû òÿëÿñèê åéâàíà ÷ûõäû. î úöð ãûðìûçû àé îëà áèëìÿç. ãîëëó-áóäàãëû áèð ñþéöä àüàúû âàð èäè. 527 . Ùÿìèí áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàíûðäû. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ìÿí êè. î úöð éåêÿ. éåääè. î ïÿíúÿðÿëÿðèí. Ìÿùÿëëÿìèçèí àøàüû áàøûíäà òèíèí óúóíà ÷àòûá íþéöò äöêàíû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì. Éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ î éöíýöë ìåù î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø êþðïÿ éàðïàãëàðûíû òÿðïÿòäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. þç óøàãëûüûìà ãàéûòìàã èñòÿéèðäèì. Áèð. ùå÷ ùàðàäà øöáùÿëè áèð øåé ýþðìÿéèá îòàüà êå÷äè. î áþéöê áèíà þç ýöíäÿëèê ùÿéàòû èëÿ éàøàéûðäû âÿ ùÿìèí áèíàíûí ãàáàüûíäà ùöíäöð. ìÿíèì öðÿéèì äöøìÿäè. îí áèð. èêè.

àììà åéíè çàìàíäà. àììà Ìóõòàðýèëèí î øöøÿáÿíäèíäÿ äàùà Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðè éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. — Ìÿíÿì äÿ!.) âÿ ìÿí àñòà àääûìëàðëà ýÿëèá î ãàðûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. øöøÿáÿíäèíÿ.. áó áèíà. àììà òàìàì áàøãà èäè âÿ ìÿíèì ö÷öí áóðàñûíà äà øÿêê-øöáùÿ éîõ èäè êè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè î ÿéðè-öéðö ãûðûø õÿò528 . ùÿëÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìóø îüëó Åéíóëëàäàí áèð õÿáÿð ýþçëÿéèð.. àììà áó äÿôÿ áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ìÿí áóíó ýþçëÿðèìëÿ ýþðäöì. èíäè áó áèíàäà òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûðäû. ÿëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí éàøàäûüû î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíà ÿââÿëêè êèìè. — Àáàòûí õåéèð.. èíäè áó áèíàíûí ùÿéàòû òàìàì áàøãà áèð ùÿéàòäûð. Ñÿôóðÿ õàëà. — Àõøàìûí õåéèð. àíàëàð ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöø îüóëëàðûíûí éîëóíó ùÿëÿ äÿ ýþçëÿéèðëÿð. áèëèðäèí êè.. î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ìÿíèì ö÷öí äîüìàëûüûíûí þçöíäÿ èíäè áèð éàäëûã âàð èäè. Áèíàíûí ãàáàüûíäà. Ìóõòàðûí éàøàäûüû. ßëáÿòòÿ. Ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè ãûðûøëàðà áàõäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÿââÿëêè áèíà èäè. ùÿìèí ýåúÿ î ãàðû ìÿíèì ýþçöìÿ ýþðöíìöøäö. âàé-âàéûì ãàëûá. — Íåúÿñÿí.ýåíèøëèéèíäÿ. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. áèç ùàìûìûç áó áàðÿäÿ ÷îõ åøèòìèøèê. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë îëäóüó êèìè. ùÿëÿ óçàãäàí ýþðÿí êèìè òàíûäûüûì î ãàðûíû ñàëàìëàäûì (éîõñà î ñàëàìû þçöì þçöìÿ âåðäèì?). ÷îõ îõóìóøóã êè. ÿââÿëêèíäÿí éàõøûäûìû? ïèñäèìè? áèëìèðÿì. þç éåðèíäÿ èäè (âÿ èíäè áó ìÿíÿ áèð ìþúöçÿ êèìè ýþðöíäö!). äóéäóì. Ñÿôóðÿ õàëà ùÿëÿ äÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäðèð. éàðàøûüûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ùÿòòà áèð ìèííÿò âàð èäè. àñôàëòûí öñòöíÿ ñàëûíìûø áàëàúà áèð äþøÿêúÿäÿ ëàï ãîúàëûá ÿëäÿí äöøìöø áèð ãàðû îòóðìóøäó (ùÿðäÿí áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. Ñÿôóðÿ õàëà? — Íåúÿ îëàúàüàì? Ýþðìöðñÿí? Ùàé-ùàéûì ýåäèá. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè î áþéöê áèíàäàí ýÿëÿí èøûã è÷èíäÿ ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿ ãÿôèë áèð ñÿêñÿêÿ ýþðäöì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. äèâàðëàðûíà.. — äåäè. éåðÿ. ÿââÿëêè áèíà äåéèëäè. ýèðèø ãàïûñûíà áàõàí êèìè.

... — ßëÿêáÿðÿì.. ýþòöðöá àïàðìûð ìÿíè?! — Õàíûì õàëàýèëëÿ áèð ùÿéÿòäÿ îëóðäóã.— äåäè. éàëíûç ýþéäÿêè àé.. Áèð àçäàí î èøûãëàð òàìàì ñþíÿúÿêäè. î ñþéöä ìÿíè òàíûìûðäû. Ñÿôóðÿ õàëàíûí äà òàìàì ãûðûøìûø ãîúà ñèôÿòè ìÿíèì î ñþéöäöì êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ.. ñàáàùêû ñÿùÿðèíèí àääûì ùÿñðÿòèíè ÷ÿêÿúÿêäè. äåäèì ñÿíÿ äÿ. Îíáèðìÿðòÿáÿëè áèíàíûí èøûãëàðû áèð-áèð ñþíöðäö. ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø éàðïàãëàðû òèòðÿäè. ÷öíêè î ñþéöä ãûðõ èë èäè êè. Ñÿôóðÿ õàëà éåíÿ äÿ: — Éîõ. — Âàëëàù. äàëàíäà îëóðäóã. îíáèðìÿðòÿáÿëè áó áèíàíûí óøàãëàðû ùàé-êöéëÿ àøàüû äöøöá ìÿêòÿáëÿðÿ ýåäÿúÿêäè. Àëëàùûí éàíûíäà íÿ ýöíàùûì âàð êè. âàé-âàéûì ãàëûá. Áèð àéàüûì áóðäàäû. ñîíðà î ñÿùÿð à÷ûëàúàãäû... àììà áó òèòðÿéèø äöíéàíûí ÿí àäè òèòðÿéèøè èäè. î ùÿéÿúàí èòèá ýåòìèøäè. ùàé-ùàéûì ýåäèá ìÿíèì. ñàáàùêû ñÿùÿðèíè ýþçëÿéÿúÿêäè. Õÿúèë åëÿéèð ìÿíè. êå÷ìèøäÿí íÿñÿ ãîïàðûá ýÿòèðìÿê èñòÿäè. Àëëàù ìÿíè þëäöðñöí! Þëäöðìöð äÿ.. áèð àéàüûì ãÿáèðäÿ. Àëëàù òåç ýÿòèðñèí î ýöíö. Î àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿð äåéÿñÿí ôèêðÿ ýåòäè... î óøàãëàðûí ùàìûñûíûí ïîðòôåëëÿðèíäÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð îëàúàãäû âÿ î óøàãëàð ùå÷ âàõò áó êö÷ÿäÿ Àü Äÿâÿ ýþðìÿéÿúÿêäè.. àéëàð êå÷ÿ4-34 529 .....ëÿðè èëÿ áèçèì ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà ÷îõ éàõûí áèð îõøàðëûã âàð. — Ùàíñû ßëÿêáÿð? — Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î ãÿôèë ñÿêñÿêÿ. î ùÿéÿúàíû óçóí ìöääÿò ýþçëÿðèíäÿ ñàõëàìàüà ùåéè éîõ èäè. òàíûìàäûì. áèëìèðÿì. — Àëëàù Õàíûìà ðÿùìÿò åëÿñèí!. ÷öíêè î ñÿêñÿêÿíè. — Ñîíàíûí îüëóéàì. ìÿíèì äåéèëäè âÿ ÿëáÿòòÿ. — Ñàðû ùàìàìäàí éóõàðûäà. óëäóçëàð ãàëàúàãäû âÿ áèçèì êö÷ÿìèç ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè éîõ. Éåíÿ éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí ýþçëÿðèìè Ñÿôóðÿ õàëàäàí ÷ÿêèá î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúûíà áàõäûì. ñîíðà äåäè. — Ùàíñû Ñîíàíûí? — Ïðàâàäíèê Àüàðÿùèìèí àðâàäû.

Ìÿí äàìà ÷ûõûðäûì. ýþéÿð÷èíëÿð èñòÿéÿíäÿ ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðäûëàð. äàùà äîüðóñó.. ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿð äàìûí áèð êöíúöíäÿ äàéàíûá áàøëàðûíû áÿäÿíëÿðèíÿ ãûñûðäûëàð. áàøëàðûíû ÷ÿï òóòóá ìÿíèì ÿëëÿðèìÿ áàõûðäû. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ òàìàì èìêàíñûç èäè. ìÿíèì ÿëëÿðèì ùÿìèøÿ áîø îëóðäó. ãàéûäûá ùÿéÿòèìèçäÿêè ãóøõàíàéà ýèðèðäèëÿð. åëÿ ùåé ýþçëÿðèíè éóìóá ìöðýöëÿéèðäè âÿ Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. òÿìèçëÿìÿéÿ äÿ áèð øåé îëìóðäó. î ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðòìàã èñòÿéèðäèì. Úÿáðàéûëûí óçóí ðåçèí øëàíãûíû ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòà êå÷èðèá òåçòåç ãóøõàíàíû éóéóá-òÿìèçëÿéèðäèì. éà òàïìàäûëàð. áèð øåé òàïäûëàð. äàùà ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðìàüà äà íÿ ùÿâÿñëÿðè.úÿêäè. õÿñòÿëèêäÿí òþêöëÿí ëÿëÿêëÿðäÿí áàøãà. ýþçëÿðèíè éóìóðäóëàð âÿ ùÿðäÿíáèð ãóðóëäàéûðäûëàð. íÿ äÿ òàãÿòëÿðè ãàëäû. éàøàéûðäûëàð). àììà ýþéÿð÷èíëÿð ó÷ìóðäó.. Ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ áèð øåé éîõ èäè. ýöíäÿí-ýöíÿ ëàï àðûãëàäûëàð. XXXII Úÿáðàéûë ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿ ùÿéÿòèìèçäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðäÿí ÷îõ íèýàðàí ýåòäè âÿ Úÿáðàéûëäàí ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿðÿ Àüàðÿùèì áàõäû. ëÿëÿêëÿðèíè òþêöðäö. ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿ òàïìûðäûì âÿ òÿñêèíëèéèì äÿ áó îëóðäó êè. òÿçÿäÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè î ãóøõàíàéà ãàéûòäûëàð. äàùà ãóøõàíàíûí àüçû ùÿìèøÿ à÷ûã ãàëäû. àììà ìÿíèì áó äÿðäÿ ÷àðÿ åëÿìÿéÿ ùå÷ áèð èìêàíûì éîõ èäè. ìèíáèð îéóíäàí ÷ûõàí. Àüàðÿùèì áèð ñöáù òåçäÿí. èéèðìèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ!) áàëàúà áèð óøàã ýþðÿúÿêäè. áöçöøöðäö. àúëûãäàí. áèçèì äàëàíûìûç äà. ó÷óá ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäà ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿí ýþéÿð÷èíëÿðè ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. áåø ýöíäÿí-áèð ýåúÿ ãóøõàíàäà þëìöø 530 . ñîíðà ýþéÿð÷èíëÿð þëìÿéÿ áàøëàäû âÿ ìÿí äþðä ýöíäÿí. Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðè þç àãèáÿòëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ áó. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ùå÷ íÿ éåìÿäèêëÿðè ö÷öí. áèð-èêè äÿôÿ ãàíàäëàðûíû ÷ûðïûá äàìäà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ àòûëûðäû. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿäÿêè î áàëàúà äà áþéöéÿúÿêäè âÿ ùàíñû áèð áèíàíûíñà ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ (éà îíóíúó. áèð äÿ àõøàìà éàõûí äàìà ãàëõûá ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó âÿ ýþéÿð÷èíëÿð ýåäèá þçëÿðè þçëÿðèíÿ éåì òàïûðäûëàð (ùÿð ùàëäà íÿñÿ òàïûðäûëàð êè. ëàï ÿëäÿí äöøäöëÿð. Úÿáðàéûë ýåäÿíäÿí ñîíðà ýöíö-ýöíäÿí çÿèôëÿéèðäè. Úÿáðàéûëûí áèð âàõò ýþéäÿ ìàéàëëàã âóðàí. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð äÿðä îëìóøäó.

ýöúëöäöð. Õàíûì õàëà: — Êþïÿéîüëó! — äåäè. áàñûëìàçäûð. êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ÿââÿëúÿ äèããÿòëÿ ùÿéÿòèìèçèí î áàøûíà-áó áàøûíà áàõäû. àðäûíúà ãàïûíû åëÿúÿ ÷ûðïàí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ÿââÿëêè Õàíûì õàëàäûð.. åëÿ áèë íÿéè èñÿ éîõëàéûðäû. àâòîáóñ äà. éîüóí ïåéñÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè áàñìûø î éåòèìëèêëÿ. Áó äÿùøÿòëè ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áöòöí òöêëÿðèì öðïÿøäè âÿ î äÿì ìÿí áöòöí âàðëûüûìëà Õàíûì õàëàéëà ôÿõð åëÿäèì. éîüóí ïåéñÿðè âàð èäè âÿ îíóí áåëÿúÿ ãàìÿòè. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. î áÿäùåéáÿò êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâàí. åéíè çàìàíäà. ñàðû äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí òöïöðúÿê ñû÷ðàéûðäû. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. äàëàíûìûçà. — äåäè âÿ äàíûøäûãúà äà èðè. àììà î éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí èéðÿíèðäèì âÿ éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí áåëÿúÿ èéðÿíìÿéèì. — Êèìèí÷öí ñàõëàéûðñàí îíëàðû. àðõàëûäûð. äàëàíû-ìûç äà. ýþéÿð÷èí éåìÿê ýöíàùäûð. àììà Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçÿ ñûüûøìàéàí. ùÿääÿí àðòûã ùöíäöð âÿ ùÿòòà î úöð ùöíäöðëöéöíÿ ýþðÿ äÿ ÷îõ êþê èäè âÿ î áÿäùåéáÿò êèøèíèí áàøû öëýöúëÿ òÿìèç ãûðõûëìûøäû. î áÿäùåéáÿò êèøèäÿí ãîðõìàéàí. Î áÿäùåéáÿò êèøè Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðèíè àëìàã èñòÿéèðäè. íÿéè èñÿ þéðÿíèðäè. êö÷ÿìèç äÿ ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè. ÷öíêè ýþçöìö à÷àíäàí åøèòìèøäèì êè. ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ãàáàã îëäóüó êèìè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î êèìñÿñèçëèêëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ßëáÿòòÿ.î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷ûõàðûá àòûðäûì âÿ î þëö ýþéÿð÷èíëÿð äÿ éÿãèí êöðÿí ïèøèéèí ãèñìÿòè îëóðäó. Ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷îõ èñòÿéèðäèì.. ìÿí î äÿùøÿòëè ñþçëÿðÿ òÿÿúúöá äÿ åòäèì. — Àëìàã èñòÿéèð êè. àç ãàëäû òÿìèç ãûðõûëìûø øèøìàí ïåéñÿðè ïàðòëàòñûí. Áèð ýöí ÷èéíèíäÿí éåêÿ òîðáà ñàëëàíìûø áèð êèøè ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. ñîíðà äà ãàïûäàí ÷ûõà-÷ûõà: — Îíñóç äà àúûíäàí þëöðëÿð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. þéöéÿ-þéöéÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðûá àòìàüûì áÿçÿí ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìû áèð èøýÿíúÿéÿ ÷åâèðèðäè: î ýþéÿð÷èíëÿðèí àõûðû íÿ ö÷öí áåëÿ îëìàëû èäè? âÿ äöíéàíûí áó èíñàôñûçëûüû àç ãàëûðäû î áàëàúà ßëÿêáÿðè àüëàòñûí.. ñîíðà äà áàøëàðûíû êÿñèá ñàòñûí!. àé àüûëñûç çÿíÿí? Õàíûì õàëà ùÿéÿò ãàïûìûçû î áÿäùåéáÿò êèøèíèí àðäûíúà åëÿ ÷ûðïäû. àïàðûá òîéóã êèìè ñàõëàñûí. î äþðä «ïîëóòîðêà» äà éåíÿ äàëáàäàë áèçèì äàëàíûí àüçûíà äöçöëöá. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìàéàí î ãàìÿòÿ áàõìàéàðàã. 531 . ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.

ëÿêÿñèç ýþéäÿ éåíÿ äÿ Úÿáðàéûëûí ñàüëàì. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿéèì éîõäó. ýöíàùäûð. þçöì î òîðáàíûí è÷èíäÿéÿì âÿ ìÿíèì íÿôÿñèì òûíúûõäû. ñûõ ëÿëÿêëÿðè ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðäó. êþïÿéóøàüû!. ÿââÿëëÿð àõøàì äöøÿí êèìè î àü ýþéÿð÷èíëÿð éàòûðäû. ñöçöí úèéÿðöâöç éàíñóí!. ìöëàéèìäèð.. ìÿí áèëèðäèì êè. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷èéíèíäÿí ñàëëàäûüû ùÿìèí òîðáàéà äîëäóðñóí. ùÿìèøÿêè êèìè. Âàé. ßáäöëÿëè. 532 . áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëà: — Äöíéàäà î ãÿäÿð ýöíàù èø òóòàí àäàì âàð êè. Ìÿí áèëèðäèì êè. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ýþðöíäöéö êèìè ãîðõóëó äåéèëìèø. îòàüûí áèð êöíúöíäÿ.. î òÿìèçëèê. ùÿðàðÿòëèäèð. ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà î ýþìýþéëöê è÷èíäÿ. ãóðóëäàéûðäû. Àüàðÿùèì ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà.. — äåäè. î ýþéÿð÷èíëÿð àúäûð.. Úÿôÿð. áöòöí âàðëûüûì ùÿìèí äÿì Õàíûì õàëàéà äÿðèí áèð òÿøÿêêöðëÿ äîëó èäè. àììà ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. ìÿùÿëëÿìèçèí öñòöíäÿ äþâðÿ âóðóðäó. ëÿêÿñèçëèê è÷èíäÿ éóõóéà ýåòäèì âÿ áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ òÿðòÿìèç ìàâè áèð éóõó ýþðäöì: î àü ýþéÿð÷èíëÿð äÿ òÿðòÿìèç ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð èäè. Úÿáðàéûë. éåðäÿí ñàëäûüû éîðüàí-äþøÿéèí è÷èíäÿ èäèì âÿ ùÿìèí ýåúÿ ìÿí î àú ýþéÿð÷èíëÿðèí. î àüëûã Àü Äÿâÿíèí àüëûüûäûð. éóõóäà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. — äåäèì. Ñÿùÿð àíàìûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì: — Âàé. Àäèë. áöòöí áÿäÿíèì ýþðìÿäèéèì. åëÿ áèë. áöçöøìöø õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñà-àñà éåíÿ äÿ ýþéö ýþìýþé ýþðäöì.. àììà èøûüû ýÿëÿí Àü Äÿâÿíèí àüàïïàã éóíóíà òîõóíóð âÿ î éóí èïÿê êèìè éóìøàãäûð. Õàíûì õàëà îíó áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ ìÿí äÿ îíóí òîðáàñûíäà äåéèëäèì. î òÿðòÿìèç. ÷öíêè Õàíûì õàëà ãîéìàäû êè. Ãîúà.— Ýþéÿð÷èí éåìÿê àõû. àíàìûí. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î ãóøõàíàíûí ãàïûñû åëÿúÿ à÷ûã ãàëàíäàí ñîíðà. àç ãàëäû áèð ùàâàñûçëûã è÷èíäÿ áîüóëóì. î áàëàúàëàøìûø. ýþéÿð÷èíëÿð áÿçÿí ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè éàòà áèëìèðäè. ýþé äÿ òÿðòÿìèç ìàâè èäè âÿ î ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð î ìàâè ýþéäÿ ó÷óðäó âÿ î ìàâèëèê è÷èíäÿ ùàðàäàñà àü áèð èøûã éàíûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. î ýþéÿð÷èíëÿð äàùà ùå÷ âàõò ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõûá ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿ áèëìÿéÿúÿê.. ëÿêÿñèç ýþðäöì âÿ î ýþìýþé. ÿëëÿðèì. Ùÿìèí ýåúÿ óçóí ìöääÿò ùÿéÿòèìèçäÿêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì. áÿëêÿ äÿ áèðèíúè äÿôÿ öðÿéèìäÿêè î ðàùàòëûã è÷èíäÿ. àììà éîõ. úÿëä.

þç ãóøõàíàëàðûíäà þëñöíëÿð âÿ ÿëáÿòòÿ. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. íÿ âàõò éåìÿê éåéèð âÿ áåëÿúÿ êþêÿëèð? Ýöí ÿðçèíäÿ øàëáàíûí ñÿêèéÿ äöøìöø êþëýÿñè äÿéèøäèêúÿ êöðÿí ïèøèê äÿ òÿíáÿë-òÿíáÿë ãàëõûá éåðèíè äÿéèøèðäè. õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðè îüóðëàìûøäûëàð... áó ãÿäÿð éàòûð. Ìÿí áàøà äöøäöì êè. XXXIII Áèçèì äàëàíûìûçäà êöðÿí áèð ïèøèê âàð èäè. òÿçÿäÿí êþëýÿäÿ óçàíûðäû. íÿ âàõò ñè÷àí òóòóð. Ìÿí ëàï áÿðêäÿí àüëàäûì. ÷èéíèíäÿí áîø òîðáà ñàëëàíàí éîüóí ïåéñÿðëè î áÿäùåéáÿò êèøèíèí ÿëèäèð. Áó âàõò êèìñÿ éåêÿ ÿëèíè ÷èéíèìÿ ãîéäó âÿ ìÿí äèêñèíäèì. ìÿùÿëëÿìèçäÿ ìÿíèì éàäûìà ýÿëÿí áèðèíúè îüóðëóã èäè. òàâàäà ãûçàðìûø òÿñÿââöð åäÿíäÿ äàùà äà áÿðêäÿí àüëàäû. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèçëèéè ìÿíè äàùà äà êþâðÿëòäè. ÷èéíèìäÿêè áó ÿë äöíÿí ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëÿí. Ýåúÿ ãóøõàíàäàêû ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñûíû îüóðëàéûá àïàðìûøäûëàð. Õàíûì õàëà: — Àüëàìà. ýöúëÿ éåðèéèðäè.. Õàíûì õàëàíûí î éåêÿ ÿëè áåëÿúÿ éöíýöëëÿøèá. áó ÿë Õàíûì õàëàíûí ÿëè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ÿëè òàìàì éöíýöëëÿøìèøäè. éåðèìäÿí ãàëõûá ùÿéÿòÿ ãà÷äûì. ßëÿêáÿð. áó êöðÿí ïèøèê êè. î ýþéÿð÷èíëÿðè. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèç îëóá âÿ éåêÿ ÿëèí áåëÿúÿ éöíýöëëÿøìÿéè. î áîìáîø ãóøõàíàéà áàõäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàìàüà áàøëàäûì: ìÿíèì þçöìöí þçöìöçÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ÷öíêè ýåúÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ýèðìèøäèëÿð. ÿñíÿéèð533 . éàé àéëàðûíäà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû åëåêòðèê øàëáàíûíûí êþëýÿñèíäÿ éàòûðäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì êè. ãàëõûá ýÿðíÿøèðäè. äÿðèñèíÿ ñûüûøìûðäû. ùÿðäÿí äÿ ýþçöíö à÷ûðäû. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð î éàçûã ýþéÿð÷èíëÿðè ñóäà áèøìèø. ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì êè. — äåäè. ìÿíèì èñÿ õÿáÿðèì îëìàìûøäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà áóíäàí õÿáÿðè îëìàìûøäû âÿ áèç î ýþéÿð÷èíëÿðè ùå÷ îëìàñà ãîðóéà áèëìÿìèøäèê êè. Ìÿí ÷àðùîâóçóí êÿíàðûíäà îòóðäóì. áÿñ.. — Àüëàìà. Áó.Àíàìûí ñÿñè ùÿéÿòäÿí ýÿëèðäè. àììà ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿ äàéàíàí Õàíûì õàëà èäè. î éàçûã. î ãÿäÿð êþê èäè êè.

. ñè÷àíëàð àçàëäû âÿ î êöðÿí ïèøèê äÿ àðûãëàäû. Èáàäóëëà êöðÿí ïèøèéÿ ÿëè èëÿ íÿñÿ éåìÿëè áèð øåé âåðèðäè âÿ ìÿí óçàãäà äàéàíûá áàõäûüûì ö÷öí áóíóí íÿ îëäóüóíó ýþðìöðäöì. àõûðäà ëàï áèð äÿðè. î êöðÿí ïèøèêëÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí àðàñû éîõ èäè. — Àé éàçûã ïèøèê. åëÿ áèë. ÷öíêè îíà âåðìÿéÿ áèð øåéèì éîõ èäè. ìèéîëäàéûðäû âÿ ìÿí àéàüûìû éåðÿ âóðóá îíó ãîâóðäóì. òàíûäûüûì. éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð þëÿúÿêäè. î êöðÿí ïèøèê äÿ Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ïèøèê ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð ìåùðèáàíëûã ýþðäöì. ÷öíêè úàìààò êöðÿí ïèøèéèí ùàéûíäà äåéèëäè. áèð äÿ êè. äàùà äîüðóñó. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿ534 .. íÿñÿ áèð îâóú ýþòöðöðäö: ñóäà áèøìèø íîõóä. Èáàäóëëà éåðÿ ÷þìÿëìèøäè. àé ïèøèê.. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá ÷ûõûá. éåíÿ àíàñûíäàí ãûçûë èñòÿéèð âÿ ÿëáÿòòÿ. òÿçÿäÿí éàòûðäû âÿ Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. áèð ñöìöê ãàëäû. äîüðóäàí äà. î êöðÿí ïèøèéèí ýóéà ìèí éàøû âàð âÿ ýóéà î êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿê. áÿçÿí äàëàíäà ìÿíèì äàëûìúà äöøöðäö. éåíÿ êåôëèäèð. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà àäàìëàð ÷þðÿêñèç ãàëäû.. þç ùàéûíäà èäè. Àäàìëàð áèð-áèðèíèí äöøìÿíèäè. Èáàäóëëà ùÿìèøÿêè êèìè éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí éàíûíäàí ÿëèáîø ÷ûõûðäû. Èáàäóëëà ÿëè èëÿ êöðÿí ïèøèéè éåäèðäÿ-éåäèðäÿ: — Àëà.. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿðèíäÿ èíñàô âàð. ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäû.äè. àììà ùÿð íÿ èäèñÿ. ÿëáÿòòÿ. Êöðÿí ïèøèéèí òÿíáÿëëèéèíäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò ãàëìàìûøäû. — äåéèðäè. ãûçûëñûç ÷ûõûðäû. àììà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíûí áîüàçëàðûíäàí êÿñèá ßìèíÿ õàëàéà âåðäèéè ïàéëàðäàí ùå÷ îëìàñà. öðÿéèìäÿ î éàçûã êöðÿí ïèøèéÿ ãàðøû ýèçëè áèð êèí âàð èäè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ìÿùÿëëÿíèí ùÿéÿòëÿðèíè ýÿçèðäè. èñòÿäèéèì àäàìëàðûí ùàìûñû þëÿúÿêäè. ÷öíêè Áàëàêÿðèìèí ñþçëÿðè ìÿíèì áåéíèìÿ áàòìûøäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Èáàäóëëà îíó èíäèúÿ ÷ûüûð-áàüûðëà àíàñûíäàí àëìûøäû. äàùà ùå÷ âàõò øàëáàí êþëýÿñèíäÿ óçàíìûðäû. àììà ùå÷ êèì áóíà ôèêèð âåðìÿäè. Ùÿðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëèðäè âÿ îíäà ùàìû áèëèðäè êè. Íÿ èø èäèñÿ. Áó ãàðàíëûã äöíéàäà ìÿíèì òÿêúÿ äîñòóì ñÿíñÿí.. êöðÿí ïèøèê ùÿìèí ìåùðèáàíëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàéà áàõûðäû. òÿêúÿ áó êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿêäè. ÿââÿëëÿð õàðòóò áèòÿí éåðäÿ ýþðäöì. éà äà áèð áàøãà øåé âÿ áåëÿ ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ ìÿí Èáàäóëëàíû äàëàíûìûçûí äèáèíäÿ. éà ëîáéà.

. Ñÿôóðÿ õàëà åëÿ ùåé àüëàéûðäû. ìÿùç Èáàäóëëà éåäèçäèðèð? Íèéÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà ùå÷ êèìèí áó ïèøèéÿ áåëÿúÿ éàçûüû ýÿëìÿéèá? Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí þçöì þçöìÿ îüðó ïèøèê êèìè ýþðöíäöì.. áèð ïàð÷à î êöðÿí ïèøèéÿ âåðÿúÿê. äàëàíûí äèáèíÿ ýåòñÿéäèì äÿ. Åéíóëëà éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ Åéíóëëàäàí ùå÷ áèð ñÿñ-ñîðàã ÷ûõìàäû. ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ þçöìö èòèðìÿìèøäèì êè. åëÿ êè. ýèçëÿíÿ-ýèçëÿíÿ áàøãàñûíûí ñèððèíÿ áÿëÿä îëóðäóì âÿ ìÿí ýåðè äþíöá ùÿéÿòèìèçÿ ãàéûòäûì âÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèéè ïóñìàäûì. ùàìû öç äþíäÿðèá ñÿíäÿí. àììà áèð äÿôÿ íåúÿ îëäóñà. 535 ... ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. Èáàäóëëà àüëàéà-àüëàéà äåéèðäè: — Íèéÿ äöíéàäà àäàìëàð àäàì îëäó? Íèéÿ ïèøèêëÿð àäàì îëìàäû?. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè.ðèíäÿ äöçëöê âàð... Ýþðöðñÿí. Éå. îðàäà ùå÷ êèìè ýþðìÿéÿúÿêäèì!). êöðÿí ïèøèê þëöá. áèð àçäàí äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí éåðèíäÿ Èáàäóëëà àíàñûíäàí ãîïàðûá àëäûüû ãîíøó ïàéëàðûíäàí íÿñÿ áèð òèêÿ. Åéáè éîõ. íèéÿ î êöðÿí ïèøèéè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ áèð áàøãà àäàì éîõ. Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèê àðàñûíäà áåëÿúÿ áèð ìåùðèáàíëûã ýþðìöøäöì. áèðäÿí-áèðÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç.. XXXIV Åëÿ êè. àéàãëàðûíû óçàòìûøäû. Ùÿð äÿôÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëÿíäÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ÷öíêè áåëÿúÿ ýèçëèíäÿ äàéàíûá áàõûðäûì.... Àüàùöñåéí ÿìè äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. Èáàäóëëà î õàðòóòóí êþòöéöíöí éàíûíäà éåðÿ ÷þìÿëèá àüëàéûðäû. áèðúÿ äÿôÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì. éîõ. ÷öíêè äàëàíûìûçûí äèáèíäÿí àüëàìàã ñÿñè åøèòäèì âÿ éàâàø-éàâàø î òÿðÿôÿ ýåòäèì. àììà þçöìö ñàõëàéûðäûì âÿ îðà ýåòìèðäèì (áÿëêÿ äÿ áöòöí áóíëàð ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè.. Àëà. î éàçûã Çèáà ßìåðèãàäà î òûñáàüà éóìóðòàñûíû íåúÿ éåéèð?. Ìÿí êöðÿí ïèøèéè éåäèçäèðÿí Èáàäóëëàéà áàõûðäûì âÿ þçöìö òàìàì èòèðìèøäèì.. êöðÿí ïèøèêëÿ ñþùáÿò åäÿúÿê.. Êöðÿí ïèøèê Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà áþéðö öñòÿ óçàíìûøäû. Àëà.

Àíàì òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ãàðàñûíà âÿ Çèáà õàëàíûí ùàëûíà ÿëèíè áàëäûðûíà âóðóá éàíà-éàíà: — Äàé äåìÿ!. ìÿíèì úÿìè áèðúÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿéäè. áèð éàõûí äîñòó. àüûëëû âÿ ñîéóã ýþçëÿðèíè ýþðäöì.. XXXV ßñìÿð èø îòàüûìûí ãàïûñûíû à÷ûá è÷ÿðè áîéëàíäû: — Ñÿíè òåëåôîíà ÷àüûðûðëàð. ìàøàëëàù. ùÿìèøÿ èø áàøûíäàäûð. — Ñàëàì. — Äåìÿìèøäèì êè. ÿââÿëêè ùþðìÿò-èççÿòè áÿðïà îëóíóð. þçö þçöíÿ ìÿíÿâè äàéàãäûð (áóíäàí áþéöê ýöú?!). ßëèíèçäÿ òóòàðäûíûç éàçûëàðûíûçû. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåíÿ äÿ ýöëäö. Äîüðóñó îíäà ìÿí Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ àíàìûí áó ñþùáÿòèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ òÿÿúúöá åòäèì. ÷öíêè ùàìû öðÿéèíäÿ îíà íèôðÿò åäèð. éóõàðûíûí äà.. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì óçóí èëëÿðäèð êè. áó «ùàìû» èëÿ öçáÿöç.. àøàüûíûí äà îíäàí çÿùëÿñè ýåäèð.. åëÿ òåëåôîíà òÿðÿô ýåäÿ-ýåäÿ ôèêèðëÿøäèì êè. ÿí éàõûí ñèðäàøäûð. Ùÿðýàù ìÿí Àëëàùà èíàíñàéäûì âÿ Àëëàù äà ìÿíÿ èíàíñàéäû. — Èëëÿð êå÷èð. Çèáà õàëà äà Àìåðèêàäà îíó åëÿúÿ éåéèðäè. — Áàëà äåìÿéèìäÿí èíúèìèðñÿí? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì ýöëäö âÿ ìÿí îíóí ýöëöìñÿéÿí áèú. Äþâðëÿð äÿéèøèð. àììà éåíÿ äÿ ùàðàäàíñà ïûðòëàéûá ÷ûõûð. éÿãèí îíà ýþðÿ êè. — Àõøàìûíûç õåéèð. áþéöê ùþðìÿò-èççÿò ñàùèáè îëóðñóíóç. àäàìëàð äÿéèøèð. áó ñþçëÿðè äåäèì. éàõûí ñèðäàøû éîõäóð. î çàìàí Àëëàùäàí éåýàíÿ õàùèø åäÿðäèì: ìÿíè áèðúÿ ýöí Ôÿ536 . àé ßëÿêáÿð áàëà!.. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. — Íÿ îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð? — äåäèì. èäàðÿíèí è÷èíÿ ýèðìÿéÿ öðÿê åëÿìÿçäèíèç. ÷öíêè áèç áóðàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó íåúÿ éåéèðèêñÿ. — Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. áÿçÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áèð-èêè èë êþëýÿäÿ ãàëûð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äîüðóäàí äà ÷îõ ýöúëö àäàìäûð. áÿçÿí ëàï âÿçèôÿäÿí äÿ ýþòöðöëöð. ìÿíÿ åòèáàð åòñÿéäè. — äåäè. àììà þçöì àéàüà ãàëõäûì. àììà ìÿíèì ö÷öí åëÿ äöíÿíèí óøàãëàðûñûíûç.. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì áÿéÿì Àëëàùûí áàúûñû îüëóäóð? Äöçäöð. òÿêáÿòÿê äàéàíûá. áþéöéöðñöíöç. èøëÿéèðÿì. ìÿíè òåëåôîíà ÷àüûðìàéûí? — äåéÿ ùèðñëÿíäèì. àììà ùÿìèøÿ öçäÿäèð. þçöíÿ ÿí éàõûí äîñò.

ìÿí êèìèí îüëóéàì (áÿëêÿ äÿ àòàìû ÷îõäàí éàäûíäàí ÷ûõàðûá. àììà ìÿíèì áöòöí áó úÿùäëÿðèìäÿí ùå÷ áèð øåé ÷ûõìûðäû (ùÿòòà áèð äÿôÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí áöòöí êèòàáëàðûíû ãàáàüûìà éûüûá þçöìö ìÿúáóð åòäèì êè. áöòöí çåùíèìëÿ. ùÿãèãÿò èäèñÿ. äöíéàäà ÿúëàô àäàì éîõäóð. — ßñìÿð ãûçûìûçäàí óøàãëàðû õÿáÿð àëäûì.). àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. ùÿðýàù ìÿí àäûìû éàçû÷û ãîéìóøäóìñà âÿ áó. Ìÿí áèëèðäèì. ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìè ýþðäöéöì... Áóíëàð ùàìûñû. — ×îõ ñàü îëóí. ùÿð ùàëäà. àéäûí ìÿñÿëÿäèð. îíó áàøà äöøöì. àììà î ÿñÿð î âàõò éàçûëàúàãäû êè. éàëàí éîõ. ìÿíÿ ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ ÿçàá âåðèðäè. èñòÿéèðäèì êè. ïèñ äåéèëëÿð. ìÿí éàðûì ñààò äà îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëà áèëìèðäèì âÿ áó. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí î êèòàáëàðû äà òàìàì éàëàí èäè — ùÿð ùàëäà. íÿ îëàúàãäû. áàøëàíüûú èäè. îíóí þçöíöí þçö èëÿ òÿêáÿòÿêëèéèíè ýþðÿ áèëèì. äöíéàäà. ìÿí îíóí ôèêèðëÿðèíè îõóéóì. îíóí þç äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûì. íÿ âàõòñà ìöòëÿã Ôÿòóëëà Ùàòÿì áàðÿäÿ íÿñÿ éàçàúàüàì — ðîìàí îëàúàãäû.òóëëà Ùàòÿìèí áåéíèíèí è÷èíÿ ñàë. åøèòäèéèì áöòöí ãàòëàðûí. ùÿéÿúàíëàðûíû ýþðöì âÿ îíó áàøà äöøöì. 537 . ëàéëàðûí àëòûíäàí ÷ûõàðà áèëèì (íåúÿ êè. ÷öíêè. îíëàðû îõóéóì âÿ îõóäóì äà. ùå÷ êèì þçöíö ÿúëàô ùåñàá åòìèð (áÿëêÿ. àõû.. áèëìèðäèì. þç «ìÿí»èíäÿ áÿðàÿòëÿðèíè òàïûì (íÿ ö÷öí áþùòàí àòìûøàì? íÿ ö÷öí ãàðàëàìûøàì? íÿ ö÷öí áèð øåé äåéèá.. îíóí þç äàõèëèíäÿ.. îíà ýþðÿ? áÿëêÿ áöòöí ÿúëàôëûãëàð ùÿìèí àäàìû áàøà äöøÿíÿ ãÿäÿðäèð?).. îíóí ùèññëÿðèíè. èêèìèç äÿ éàçû-ïîçó èøè èëÿ ìÿøüóë èäèê. îíóí ýþçëÿðè èëÿ äöíéàéà áàõà áèëèì. ìÿí áóíó áàúàðìàëûéäûì. ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè — âÿ î êèòàáëàð äà ìÿíÿ ìöÿëëèôè ùàããûíäà áèëäèêëÿðèìäÿí áàøãà áèð øåé äåìÿäè). áóéóðóí. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíè òàïìàëûéäûì. — Ñÿíè íàðàùàò åòìÿäèì êè? — Õåéð. äåéèð éàõøûäûðëàð. ñîí èéèðìè áåø èëäÿ ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí öçäÿ îëàí áó úÿùÿòëÿðèíè éàõøû þéðÿíìèøäèì: ìöõòÿëèô ÿäÿáè ìÿúëèñëÿðäÿ ýþðöøöðäöê. íåúÿ äåéÿðëÿð. Ìÿí áÿçÿí úöðáÿúöð ùàäèñÿëÿðëÿ áàüëû þçöìö Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éåðèíÿ ãîéóðäóì. áàøãà øåé ôèêèðëÿøèðÿì âÿ åäèðÿì? âÿ ñ.). ÿëáÿòòÿ. àðõåîëîãëàð éåðè ãàçûá ñàõñû áèð ãàá ÷ûõàðûðäûëàð!). öìóìèééÿòëÿ. èíäè ìÿòëÿáÿ êå÷ÿúÿêäè. öðÿéèìëÿ ùèññ åäèðäèì êè. èêèìèç äÿ. þçöì ö÷öí àøêàð åòìÿëèéäèì. áèð ÿäÿáè ìöùèòäÿ éàøàéûðäûã (éàø ôÿðãèíÿ áàõìàéàðàã). ìÿíèì àíàì îíóí øÿêèëëÿðè ÷ûõìûø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëÿðäè.

åë÷è ýþíäÿðìÿê ëàçûì îëäó âÿ î çàìàí àíàì áöòöí þìðöíöí àðçóñó îëàí áó ùàäèñÿëÿðÿ («— Áèðúÿ ñÿíèí òîéóâó ýþðÿéäèì.î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). åë÷èëÿð ùþðìÿòëè àäàìëàð îëìàëûäûðëàð.. ßëÿêáÿð?». êèìëÿ ãîùóì îëóðëàð âÿ áèð ìöääÿò êå÷ÿíäÿí ñîíðà. áÿëêÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿñÿí åë÷è ýåäÿ? Ýåäÿð?» Àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ ãóðóéóá ãàëäûì. õåéèð ýÿëìÿç. — ßëÿêáÿð. ùå÷ âàõò ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí áèð êþìÿê èñòÿìÿ!. «Éîõ». Àëëàù åëÿìÿìèø. äöç äåéèáëÿð. ýåäèá óòàíà-óòàíà. äèëèì ãóðóñóí. Àíúàã ùÿðäÿí òÿÿññöô åëÿéèðÿì êè. áèðúÿ íÿâÿ ýÿçäèðÿéäèì ãóúàüûìäà. ÷îõ ýþòöð-ãîé åëÿéÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí àíàì äåäè: «— ßëÿêáÿð.. ãûçàðà-ãûçàðà áó õàùèøè åëÿäèì âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áþéöê áèð ðóù éöêñÿêëèéè èëÿ áó èøÿ ðàçû îëäó («—Äöçäöð. Ìÿí èéèðìè èëäÿí àðòûã èäè êè. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. ñÿí áþéöê ìÿíÿâè-ÿõëàãè ïðîáëåìëÿð ãîéàí ðîìàíëàð ÿâÿçèíÿ. ìÿí ñÿíè ùÿìèøÿ áèçèì èñòåäàäëû éàçû÷ûëàðûìûçäàí áèðè ùåñàá åòìèøÿì âÿ ùÿìèøÿ ñÿíèí ýÿëÿúÿéèíÿ õöñóñè öìèäèì îëóá. ßëÿêáÿð áàëà. ñÿí êèìñÿí. ãûç òÿðÿô ýþðñöí êè. ùÿëÿ úÿáùÿäÿí àòàìûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëìÿìèøäè âÿ äàéûì äà áèçè ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öðòìÿìèøäè. êèø-êèøëÿð îëñóí. øÿð äåìÿñÿí. äàé áàøãà ùå÷ íÿ èñòÿìèðÿì Àëëàùäàí!. äàéûí äà îëìàñà..») õöñóñè úèää-úÿùäëÿ ùàçûðëàøà-ùàçûðëàøà äåäè êè. ýåúÿ àíàì áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá ÷àðïàéûíûí öñòöíäÿ îòóðäó: «—Éàòìûñàí.. ùå÷ âàõò. ìÿíèì éàçûì-ïîçóì ÷àï îëóíìàüà áàøëàäû âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ ßñìÿðëÿ ðàñòëàøäûã. èøäè-øàéÿä. Ùÿìèí ýåúÿ ñþùáÿòèíäÿí ñîíðà ÷îõ èëëÿð êå÷äè.. — ýöëäö. — Ùÿ. åâëè èäèì âÿ ìÿíèì ùÿéàòûìûí ÿí ÷îõ õÿúàëÿò ÷ÿêäèéèì áèð ùàäèñÿñè äÿ áóíóíëà áàüëû èäè. ãîé ýþðñöíëÿð êè. éåíÿ äåéèðÿì. áèð ãàðíû òîõ éàøàéûðäûã. — èëëÿð òåç ýÿëèá ýåäèð. «—ßëÿêáÿð. î âàõòëàð êè. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. àììà ÿí õÿúàëÿòëèñè èñÿ áóäóð êè. ìöùàðèáÿäÿí àòîíäàí ïèñ áèð õÿáÿð ýÿëñÿ. ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. éàõøû ãóëàã àñ ìÿíÿ. äèëèì-àüçûì ãóðóñóí. Åéáè éîõ. ùÿëÿ î óçàã èëëÿðäÿ. òÿê ãàëñàí ñÿí. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. ãóøãàíàäëûäûð. öðÿéèìèçäÿêè î ãîðõó âÿ íèýàðàí÷ûëûãëà ìöùàðèáÿ èëëÿðèíè áèð ãàðíû àú. äåéèð. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã.— Èëëÿð áåëÿäèð äÿ. ßëÿêáÿð.— ýöëäö. åøèäèðñÿí ìÿíè. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. åïèê ÿñÿðëÿð 538 .. åâëÿíìÿê ìÿñÿëÿñè îðòàéà ÷ûõäû. ïþðòöðñöç. — o ýöëäö. èøäè øàéÿä. áèëèðñÿí êè. Åëÿ áèë äöíÿí èäè ñèçÿ àèëÿ ãóðìàüûìûç. — ãîðõìàñàç...». ßëÿêáÿð. ìÿíèì äÿ áàøûìà áèð èø ýÿëñÿ. áèð-èêè íÿôÿðè äÿ éàíûíà ñàëûá ýåäèá ìÿíèì åë÷èëèéèìè åëÿäè. — äåäèì.

ùàðàäàí òàïûá ÷ûõàðûðñûç íàôòàëèí èéè âåðÿí áó Ñÿôòÿð Ìÿñóìëàðû? — Ñÿòòàð Ìÿñóì. — äåäèì. èíäè úèääè ñþùáÿò ýåäèðäè âÿ ìÿí áó ñþùáÿòèí ìÿíàñûíû áàøà äöøöðäöì. áó äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí áèð úÿùÿòè èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. þçöíöí äÿ òàëåéè ôàúèÿëè îëäó. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. Áàõûá ýþðöðÿì êè. ãÿðÿçëè áèð êèí-êöäóðÿò âàð?) — Áàõ. — Íÿ îëóá. ìöãÿääèìÿíè äÿ ñÿí éàçìûñàí. — Àíúàã ßëÿêáÿð. áó. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí àëòûíäàí ìèñðà-ìèñðà ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. ýóéà êè.»).. — Àõû. íÿ àüûíà áàõûðäûëàð. Äöçäöð. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäóð. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè.. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. Ìÿí î áÿäáÿõòè òàíûéûðäûì. íÿéäè îíóí àäû? Ùÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí îíñóç äà ãàðàøûí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà äàùà äà ãàðàëäû âÿ ùÿìèí 539 . åé ýöë. ùèññÿ äÿ ãàïûëìàã îëìàç äÿ. ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. àäàìëàðûí àäûíû áèëÿðÿêäÿí òÿùðèô åäèðäè. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì? (Áÿëêÿ ìÿíäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãàðøû óøàãëûã ÷àüëàðûíäàí ýÿëÿí áèð ãÿðÿç÷èëèê. âàõòûíû õûðäà øåéëÿðÿ ñÿðô åëÿéèðñÿí. ùå÷ âàõò äà «çàêóñî÷íó»äà îëìàìûøäû) âÿ åëÿ áèë êè. éàõóä èäàðÿäÿêè áþéöê ìèçèí àðõàñûíäà ùèññ åäèðäè. — Ñèç îíóíëà áèð éåðäÿ çàêóñî÷íóäà îëìóñóç? Ñöêóò ÷þêäö. Äîüðóñó. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí çàêóñî÷íóëàðäà èäè. («Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. áó ñþçëÿðè äåìÿçäèì. ãÿçÿëëÿðèíäÿ. ãîøìàëàðûíäà òÿá âàð... ýöëìÿê ùèññÿñè äàùà ãóðòàðìûøäû. Ñÿôòÿð Ìÿñóìóí êèòàáûíû ýÿòèðìèøÿì. Ñÿòòàð Ìÿñóì. Ìèðçÿ éàçûá êè. éÿíè î ãÿäÿð ÿùÿìèééÿòñèçäèð êè. çàëûì îüëó!. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. ìèñàë ö÷öí.. ÿéÿð ìÿí ñÿíèí éàðàäûúûëûã òàëåéèíÿ áèýàíÿ îëñàéäûì. ãàíëû-ãàäàëû èëëÿð èäè äÿ.. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. êèòàáûí òÿðòèá÷èñè ñÿíñÿí.. íÿ äÿ áîçóíà. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí.. þçöíö ÿëëè èëäÿí áÿðè àäÿò åòäèéè õèòàáÿò êöðñöñöíäÿ.ÿâÿçèíÿ.... — Ùÿ. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. áó ýöí íÿøðèééàòäàí î êþùíÿ-ïàñìàíäà áèð øàèð âàð èäè. Çàëûì îüëó î Ñÿôòÿð Ìÿñóì. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ.. éàääàí ÷ûõûð.. Âàõòûíà ùàéûôûí ýÿëìèð? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éàâàøéàâàø åëÿ áèë êè. áó ñþçëÿð àüçûìäàí íå÷ÿ ÷ûõäû (Ôÿòóëëà Ùàòÿì þìðöíäÿ èéèðìè áåø ãðàì êîíéàêäàí àðòûã áèð øåé è÷ìÿçäè âÿ éÿãèí êè. Éàçûã è÷êè äöøêöíöíöí áèðè èäè. Þçöí áàøà äöøöðñÿí äÿ.

íÿ äåéèð!. — Áóíó îíà ýþðÿ ñîðóøóðàì êè.äÿì î ãàðàëòû èëÿ èëàíûí éåðèíäÿ ãûâðûëûá áàøûíû äèê ãàëäûðìàñû. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì ÷àòûøìûð!.äåéÿñÿí.. áèðáàøà ìÿíèì öíâàíûìàäûð!.. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.. îðàäàêû åéùàìëàð? — Ùàíñû åéùàìëàð? — Ñÿíèí ìöãÿääèìÿíäÿêè åéùàìëàð! (. ùå÷ áèð èääèàñû äà îëìàéûá. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí è÷êè äöøêöíö îëìàüûíû ñèçäÿí áàøãà áèð àäàìäàí åøèòìÿìèøÿì. àõû..). øåðëÿðè äèëèíäÿí äöøìöðäö. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì (. ýÿðÿê äöíéàíûí ÿí ïàê âÿ òÿìèç ìÿõëóãó îëñóí! Ùÿðýàù Àëëàù ìÿíèì î éåýàíÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿ. ãîðõäóì.. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. õàëãûí àðàñûíäà ïîïóëéàðäûð. ìöÿëëèìëèê åäèá. ßëÿêáÿð? (ßëåéêöìÿ ñàëàì. áèëèá êè. êîð-êîð.. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê êàìèë îëñóí.. õàëãû ñåâÿí àäàì èäè... éÿãèí ãîðõäóì êè. éÿíè Ñÿôòÿð éîõ.... ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. Þçöíöç äåäèíèç êè.. ìÿí åëÿ áó äÿãèãÿ ýåäèá ìîëëà îëìàüà. áèð äÿôÿ îíóí øåðëÿðèíè éûüûá ÷àï åëÿòäèðìÿê ëàçûì èäè.. Ùå÷ îëìàñà. — Ìÿíèì ñþçöì êèôàéÿò äåéèë. Ñÿòòàð (áó äÿôÿ Ñÿòòàð ñþçöíö õöñóñè âóðüó èëÿ äåäèì). Íÿøðèééàòëàðäà.. öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàñûí!. XVIII ÿñð ôðàíñûç ìààðèô÷èëÿðè áèëèðñÿí íÿ äåéèá? Î èíñàí êè. éà éîõ? — ßëÿêáÿð. éàõóä êåøèø îëìàüà.... Áèëèðñÿí äÿ. èíäè èçàùàò âåðèðÿì. ýþð-ýþð. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà. áöòöí þìðöíö éàçûá.. éàõóä äà ýåäèá ñèíàãîãäà èøëÿìÿéÿ ùàçûðàì. ãÿçåò-æóðíàë ðåäàêñèéàëàðûíäà êè÷èê áèð èøèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè íàìèíÿ (ìèñàë ö÷öí: êèòàáëàðûíûí ùÿúìè áèð ÷àï 540 . òÿáëè øàèð îëóá.) Ñÿòòàð (î äà áó àäû ìÿíèì êèìè õöñóñè âóðüó èëÿ äåìÿéÿ áàøëàäû) Ìÿñóìóí òàëåéè èëÿ áàüëû ñÿíèí éàçäûüûí î åéùàìëû àáçàñëàð. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê òÿìèç îëñóí. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!.. ßëÿêáÿð. áÿéÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí î áàëàúà êèòàáû èíñàíëàðûí öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàìàüûíà ìàíå îëóð? Éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìóí øèêàéÿòè. óçàãáàøû ýöëöí áöëáöëäÿí øèêàéÿòèäèð äÿ! — Áÿñ. ùà÷à äèëèíè ÷ûõàðûá áàõìàñû åéíè øåé èäè. î êèòàá Ñÿòòàð Ìÿñóìóí çàêóñî÷íû ñÿðýöçÿøòëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèð êè.èëàí òàìàì éàé êèìè éûüûëûá. Áàøà äöøäöí? Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. îíëàð àõû. ÿëèíÿ ãÿëÿì àëûá îõóúó èëÿ ñþùáÿò åäèð.).. Äåéèá. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì..

ñîíðà òàìàì à÷ûã-àøêàð áèð ùÿäÿ-ãîðõó ùèññ îëóíàí î ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ: — Íÿ äåäèí? — ñîðóøäó. ßñìÿð ÿëèíè äîäàãëàðûíà âóðà-âóðà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿéèðäè êè. — Úàìààò îáûâàòåëäèð. — Áàõ. ìÿí èñÿ î èëëÿðäÿ éàøàìûøàì. — ãîðõìàñàç. ïþðòöðñöç. («Äöçäöð. — Ñÿí ùÿëÿ óøàãñàí. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäèì. Î ìöðÿêêÿá äþâðöí. — Ùÿãèãÿò ÷îõ íèñáè ìÿôùóìäóð. ñóñóì. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. éàäûíûçà ýÿëèð. Èíäè äÿ éÿãèí Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ìÿíèì ÷àïà ùàçûðëàäûüûì î áàëàúà êèòàáû èëÿ áàüëû ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãóëàüûíà ïû÷ûëäàìûøäûëàð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ. áèð äÿôÿ. ßëÿêáÿð!. ñà÷û-ñàããàëû àüàðìûø áèð àäàì (éàçû÷û!) þìðöìöí àõûðûíà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ áåëÿúÿ åéùàìëà äàíûøàúàüàìñà (âÿ öìóìèééÿòëÿ. îíäà íÿ èñòÿéèðÿì? íèéÿ éàçûðàì? âÿ íåúÿ éàçàúàüàì? — ßëÿêáÿð áàëà.. î èëëÿðèí ÿäÿáè ïðîñåñèíäÿ èøòèðàê åòìèøÿì. éàøû ÿëëèíè êå÷ÿí. ÿëáÿòòÿ. î çèääèééÿòëè äþâðöí áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòèíè öðÿéèìäÿ ÷ÿêìèøÿì. íÿ âàõòà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ åéùàìëàðëà äàíûøìàëûéûã âÿ ùÿðýàù ìÿí.âÿðÿãè àðòñûí. ñÿíèí î àáçàñëàðûíû íåúÿ éîçàúàãëàð? — ñîðóøäó. éàõóä ìÿãàëÿëÿðè æóðíàëäà ö÷ íþìðÿ ÿââÿë ÷àï îëóíñóí. — ýöëäö. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.) Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãóëëóã ýþñòÿðìÿê èñòÿéÿí î ãÿäÿð éàçûã àäàìëàð âàð èäè êè. éàõóä èêè îòàüû ö÷ îòàüà äÿéèøäèðìÿêäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì îíëàðà êþìÿê åëÿñèí. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. — Ùÿãèãÿò íåúÿäèðñÿ. ìöùàðèáÿ âàõòû 541 . äàíûøìàéûì. Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðëÿ). åëÿ äÿ éîçñóíëàð. — ýöëäö. éîõñà éîõ? Äîüðóäàí äà. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). Ìÿí òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëûá ÿçàáëàð ÷ÿêÿíäÿ ñÿí ùàðàäàéäûí? — Î áþéöê ñòîëëàðûí àðõàñûíäà ÿçàáëàð ÷ÿêèðäèç? Ôÿòóëëà Ùàòÿì ñóñäó. ÿââÿë-àõûð áèð äÿôÿ ìÿí þç ùÿãèãÿòèìè Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿ áèëÿðÿì. þçöìö ÿëÿ àëûì. Åéáè éîõ.. ùå÷ êèìèí (î úöìëÿäÿí äÿ ìÿíèì) àüëûíà ýÿëìÿéÿí áèð òÿäáèð ôèêèðëÿøèá òàïàúàãäû. áó äàùà ÿñë Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè.— ýöëäö. àììà ùÿðýàù ùÿãèãÿò ëàï íèñáèäèðñÿ äÿ.. Ñÿí î èëëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí þéðÿíìèñÿí. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. éàðàäûúûëûã åçàìèééÿòèíÿ ýþíäÿðñèí âÿ ñ. òåëåôîí ïèñ èøëÿéèð.

ùÿéÿòèìèç êèìñÿñèçëÿøÿíäÿí ñîíðà. — Ìÿí ñÿíèí ö÷öí áèð ñòÿêàí ñó äåéèëÿì êè. úöðáÿúöð ôûñûëòû. XXXVI Êö÷ÿìèç. êèíëÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè.. éàõûíëûã âàð èäè. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí Èáàäóëëà áèçèì äàëàíäà êèøèëèê åäèðäè.. ôÿðÿùñèç. õàðàá îëìóøäó. áÿçÿí äÿ þçö þçöíÿ äåéèðäè: «—Ùå÷ îëìàñà áèð àç àüëàéà. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. — äåäè. î õûøûëòû èëÿ áó ñèôÿò àðàñûíäà áèð îõøàðëûã. äàëàíûìûçûí ãàáàüû òàìàì «ïîëóòîðêà»ñûç âÿ î àâòîáóññóç ãàëàíäàí ñîíðà. Éîõñà êè. ÿëè èëÿ àüçûíû ñûõûá éåðèíäÿ äîíóá ãàëìûøäû (éàäûìà ýÿëèð.. ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí èíäè ùèðñäÿí äàùà äà ãàðàëìûø ñèôÿòè. áèð àç öðÿéèíè áîøàëäà. äîüðóäàí äà. ãûøãûðà. äèíèá äàíûøìûð.. õûøûëòû åøèäèëèðäè âÿ åëÿ áèë êè. ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèí ùÿäÿëè-ãîðõóëó ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ ñþçëÿðè áèð-áèð äÿãèã òÿëÿôôöç åäÿ-åäÿ: — ßëÿêáÿð.. Ùÿòòà ìÿíèì àðâàäûì äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ãîðõóðäó.Ìóõòàðýèëÿ ãîíàã ýÿëìèøäèíèç? Îíäà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíè ìÿí âóðóá ñûíäûðìûøäûì!. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿñòÿéè àñäû.. ßñìÿð äàùà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿìèðäè. äàëàíûìûç éåòèìëÿøÿíäÿí. î àëòû îüóëóí íè542 . — Ìóõòàð êèìäèð? — Ñÿòòàð Ìÿñóìëà áèð êö÷ÿäÿ éàøàéûðäû. ñåâèíúñèç áöðêöëö áèð éàé àõøàìû Õàíûì õàëàíûí àíàìà äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. ìÿí ùÿìèí ùàäèñÿíè ùà÷àíñà ßñìÿðÿ äàíûøìûøäûì). Àíàì ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ùàããûíäà áàøãà àðâàäëàðà. — äåäèì. öðÿéèíèí àüðûñûíû à÷ûá úàìààòûí ýþçöíöí ãàáàüûíà òþêìÿçäè.. áöòöí ñèôÿòè éåíÿ äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ òåëåôîíóí äÿñòÿéèíäÿí åøèäèëÿí î ôûñûëòû èëÿ. î ñþçëÿð íÿ ö÷öí ìÿíÿ î úöð òÿñèð åòäè? Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. äÿðäèíè-ñÿðèíè äàíûøà-äàíûøà öðÿéèíäÿêè î àüðûíûí ýþéíÿéè èëÿ úàìààòûí äà ýþçöíöí éàøûíû àõûòìàçäû. ßñìÿð éàëíûç èíäè ÿëèíè àüçûíäàí ÷ÿêèá: — Ñÿí íåéëÿäèí?! — äåäè. ìÿí î ôûñûëòûíûí. Áèð íå÷ÿ àí ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë òåëåôîí. áèðíÿôÿñÿ áàøûíà ÷ÿêÿñÿí! — Áèëèðÿì. î âàõò êè. õûøûëòûíûí øÿêëèíè ýþðöðäöì. Õàíûì õàëà þìðöíäÿ ùå÷ âàõò (ùÿòòà î éåêÿ ÿëè î úöð éöíýöëëÿøÿíäÿí ñîíðà äà!) ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè.

ýàðàí÷ûëûüûíû äà ñàëûá öðÿéèíÿ. ùàìûäàí (áÿëêÿ åëÿ þçöíäÿí äÿ!) ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè ùÿìèí íèýàðàí÷ûëûãëà ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõìàüû àíàìû ÿìÿëëè-áàøëû éàíäûðûá-éàõûðäû. áèð ñÿñ åøèäÿí êèìè. ßáäöëÿëèñèç. — äåäè.. þçö þçöíäÿí óòàíìûøäû.. àíàì îíó áàøà äöøìÿäè.. îéóí à÷äû áàøûìûçà!. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ þç åâëÿðèíÿ ãàëõäû. î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö þçöíäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêìèøäè. Ùÿìèí ôÿðÿùñèç. êÿäÿð áöðöéöðäö. Àäèëñèç. Êþïÿéîüëóíóí òàõòû òàáóò îëñóí. — áó ðàùàò ýöíëÿðè êè.. î äÿì ìÿí ùÿòòà êö÷ÿìèçèí. àììà ÿñëèíäÿ î ãöññÿíèí. éÿùÿðè ãàííàí äîëñóí îüðàøûí. úàâàíëàðû ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. Àäàì öðÿéè äþçÿð áóíà áÿéÿì?». äàëàíûìûçûí. Àíàì: — Ñÿí þçöâö öçìÿýèíÿí. ÿçèðäè. ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. Ùèòëåðèí þëöá-þëÿíëÿðèíèí ýîðóíà èòèí ïîõó!. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë. ùÿéÿòèìèçèí î éåòèìëèéèíäÿ. àììà Õàíûì õàëà áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐÈ þçöíÿ ðÿâà áèëìèðäè. àíàì Õàíûì õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. î õàðòóòóí ýþçÿë ÷àüëàðûíäà óøàãëàðëà êþìÿêëÿøÿ-êþìÿêëÿøÿ áóðà ýÿòèðäèéèìèç âÿ èêè ýöí äàëáàäàë éàüûø éàüäûüû ö÷öí ùÿëÿ äÿ íÿì îëàí «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóì. ÷öíêè ìÿí úÿáùÿäÿêè àòàì êèìè þëöìÿ ýåòìèðäèì. ðàùàòëûã âåðìèðäè. ìÿí ùå÷ âàõò áó úöð ùèññ éàøàìàìûøäûì. áóíëàðû þçöìÿ ýöíàù áèëèðÿì. Èáàäóëëàíûí êÿñäèéè î õàðòóò êþòöéöíöí éàíûíà ýåòäèì. ìÿíèì þçöìöí þçöìäÿí çÿùëÿì ýåäèðäè. î þëöì-äèðèìèí è÷èíäÿäè. áöðêöëö éàé àõøàìû èñÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíè áèð íå÷ÿ àí àíàìûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ äèêäè. þçöíöí þçöíÿ éàçûüû ýÿëìèøäè. Úÿáðàéûëñûç. ñîíðà íàçèê äîäàãëàðûíû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ: — Ñîíà. Õàíûì õàëàíûí òÿê ãàëìàüû.. ìÿíèì öðÿéèìè ãöññÿ. ñåâèíúñèç. Ñîíà. Õàíûì õàëà áèð ìöääÿò äÿ àíàìà áàõäû. àììà î äÿì áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ÷öíêè ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. þçö þçöíÿ íèôðÿò åäèðäè.. — äåäè. Àüàðÿùèìñèç.. Î íÿì «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóüóì ùÿìèí áöðêöëö éàé 543 . áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐ Õàíûì õàëàíû ñûõûðäû. — Úÿôÿðñèç. Ìÿí äàëàíûìûçûí äèáèíÿ. ìÿí èñÿ áóðàäà ÐÀÙÀÒ éàøàéûðäûì. — Àëëàùûí êþìÿêëèéèéíÿí ùàìûñû ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðûá ýÿëÿúÿêëÿð!. Ãîúàñûç. ìÿí áóðäà éàøàéûðàì. — äåäè. êèìÿñèçëèéèíäÿ äÿ áèð ÐÀÙÀÒËÛà ýþðäöì. àíàì Õàíûì õàëàíû áàøà äöøìÿäè âÿ Õàíûì õàëà þçö äÿ áèëäè êè. î êÿäÿðèí þçöíäÿ äÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè. — äåäè. îðäàäû. — óøàãëàð êè. óøàãëàð êè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè. Õàíûì õàëàíûí î íèýàðàí÷ûëûüû.

ýþðöíöð. Áèðäÿí-áèðÿ ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìÿäèì. áöòöí ôèêèðëÿðèì áàøûìäàí ó÷óá ýåòäè. ñîíðà êöðÿí ïèøèê äÿ þëäö âÿ áó éåðëÿðÿ ùå÷ áèð èíñ-úèíñ àéàüû äÿéìÿäè. âàãîí ãîõóëó î áÿðÿêÿòëè ùÿñèð çÿíáèëè åâèìèçÿ äîëó ýÿòèðÿíäÿ. òÿêúÿ êöðÿí ïèøèê ýÿëèá áóðàëàðäà äîëàøûðäû. öñòöíÿ éóìóðòà âóðóðäó âÿ ìÿí äÿ î ýþáÿëÿê ÷ûüûðòìàñûíû ÷îõ õîøëàéûðäûì. éåòèìëèéèíèí ýþñòÿðèúèñè èäè. ùÿòòà õàðòóòó êÿñÿí âÿ áó êÿäÿðëè éàäèýàðû ãîéóá ýåäÿí î èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðû äà éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ î àüàú ýþáÿëÿéèíèí èðèëè-õûðäàëû ùàìûñûíû éûüûá éàøûë ìàéêàìûí ÿòÿéèíÿ äîëäóðäóì. Àòàì ñÿôÿðëÿðÿ ýåäÿíäÿ. ùÿìèøÿ îéóíëàðûìûçûí ìÿñêÿíè îëàí áó áàëàúà éåð — äàëàíûìûçûí äèáè. åëÿ áèë êè. î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø î áþéöê êþòöéÿ áàõûðäûì âÿ áèðäÿí åëÿ áèë êè. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíà ãóëàã àñìûðäûã âÿ î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø ùÿìèí èðè êþòöéöí ÿòðàôûíû áó áèð èëèí ÿðçèíäÿ îò áàñìûøäû. èíäè áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éèéÿñèçëèéèíèí. ùÿìèí ÐÀÙÀÒËÛà éåéèá. äàùà ýåúÿëÿð áóðàäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá î òöòÿéÿ ãóëàã àñìûðäûã.àõøàìû Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î ãàðà ýþçëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí î ãàðà ýþçëÿðäÿ äàùà ÿââÿëêè çàáèòÿíè ùèññ åòìÿäèì. àù 544 . Äàéûì òÿõìèíÿí áèð èë ÿââÿë ùàðàäàíñà áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüû òàïûá áèçÿ ýÿòèðìèøäè âÿ î áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüûíû àíàì äîüðóäàí äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. äàùà äîüðóñó. àììà ùÿìèí áöðêöëö éàé àõøàìû àíàì äà. íèýàðàí÷ûëûã äà éîõ. ãÿôèëäÿí àéûëäûì. àòàìûí ñÿôÿðëÿðèíè õàòûðëàäû. î êþòöéöí äàëàíûí äèâàðûíà éàõûí áèð êöíúöíäÿ áèòìèø áèð äÿñòÿ êþòöê ýþáÿëÿéè ýþðäöì. éîõ åëÿéèá. Ìÿí íÿì «êóáèê»èí öñòöíäÿ îòóðóá ÷îõ êÿäÿðëè áèð éàäèýàð êèìè. éÿíè ùÿìèí ìàéêà ùà÷àíñà éàøûë îëìóøäó. Àíàì î ýþáÿëÿêëÿðè øèò éàüäà ñîüàíëà ãîâóðóðäó. êèìñÿñèçëèê éîõ. äåéèðäè êè. ìàéêàëûüûíäàí áèð øåé ãàëìàìûøäû. äèäèëìèø éåðëÿðè î ãÿäÿð ýþçëÿìèøäè êè. éàøûëëûüûíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. ýþçöíöí èøûüû êèìè ãîðóéóá ñàõëàéûðäû. Ìÿíèì éàøûë áèð ìàéêàì âàð èäè. ùÿðäÿí ìÿí ùÿìèí çÿíáèëäÿí êþòöê ýþáÿëÿéè äÿ ÷ûõàðûðäûì: àòàì Ðóñèéàíûí ñòàíñèéàëàðûíäàí àëûá ýÿòèðèðäè. Èáàäóëëàíûí êå÷ÿí èë èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðëà êÿñäèéè î ýþçÿë õàðòóòóí éîõëóüóíà äàùà ùàìûìûç þéðÿøìèøäèê. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î çàáèòÿíè àúëûã éîõ. äèäèëìèøäè êè âÿ àíàì äà î úûðûëìûø. ñîíðà î ãÿäÿð úûðûëìûøäû. ýþáÿëÿêëÿðèí è÷èíäÿ ÿí ñàëàìàòû áó ýþáÿëÿêäèð. áàõ. áàëà÷à àðàêÿñìÿìèçäÿ àòûëûá ãàëìûø î ùÿñèð çÿíáèëÿ áàõäû.

ßëÿêáÿð. áÿëêÿ äÿ ýþçëÿéèðäèì êè. ñûíûá ÷èëèê-÷èëèê îëà áèëÿð. àììà ýöëöìñÿäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. åéíè çàìàíäà ÷îõ éàõûí ùàâàíû åøèäÿ-åøèäÿ ßäèëÿíè éàäûìà ñàëäûì âÿ î âàõò Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøû èíäè ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ òÿêúÿ Àáóçÿðäÿí þòðö àõìûðäû. áèð ñþç äåìÿäè.. Äåíÿ êè. Õàíûì õàëà áó ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû èñòè-èñòè ìÿíèì éàíûìäà éåñèí.. èñòÿéèðäèì êè.. éÿíè êè. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. — Õàíûì õàëàíûí áèðèíúè âÿ àõûðûíúû äÿôÿ ýþðäöéöì ýþç éàøëàðûíû. áèð äÿôÿ áèçÿ ßíçÿëè áàëûüû ýÿòèðìèøäöí?. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëÿêáÿð. Ìÿí øöøÿáÿíäèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûì âÿ áèëìèðäèì êè. Ìÿí î ýþçÿë ãîõóñó áöòöí ÿòðàôà éàéûëìûø î èñòè áîøãàáû àíàìäàí àëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì.. î ýþç éàøëàðû èíäè ùÿì äÿ ßäèëÿäÿí þòðö àõûðäû.. Õàíûì õàëàíûí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ íÿñÿ øöøÿ êèìè áèð øåé âàð. Õàíûì õàëà àéàãëàðûíû àëòûíà éûüûá òàõòäà îòóðìóøäó. ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóüóì î èñòè ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. èñòè áîøãàáû ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóì âÿ àíàìûí äåäèéè ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà äåäèì. ýþçëÿðè äîëäó.. Õàíûì õàëà ìÿíè òÿðèôëÿéÿúÿê.. þçöìöç äîéóíúà éåìèøèê. ìÿíÿ áàõäû. ñîíðà òÿí éàðûéà áþëöá èêè áîøãàáà ÷ÿêäè âÿ áîøãàáûí áèðèíè ìÿíÿ óçàäûá î áöðêöëö éàé àõøàìû äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñþçëÿðèíè äåäè: — Àïàð àðâàäà. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç áèð éåòèìëèê... Õàíûì õàëà òàõòäàí äöøöá ìèçèí éàíûíà ýÿëäè. î... áèð êèìñÿñèçëèê ñÿôÿðèíÿ ÷ûõûá âÿ Õà545 . ñîíðà î øÿêëÿ îõøàéàí Ãîúàíû éàäûìà ñàëäûì. — «Àëëàù áàèñèí åâèíè éûõñûí!» — äåäè âÿ ùÿìèí ýöíÿáàõàí éàüûíäàí áèð àç òàâàéà òþêöá ýþáÿëÿéè ãûçàðòäû. äóðäóüóì éåðäÿ — áåëÿúÿ ýþáÿëÿê òàïäûüûì ö÷öí ìÿíèì éåðèìÿ ñåâèíÿúÿê? áèëìèðÿì. òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè éóõàðû ãàëõäûì. þçöí éûüìûñàí ýþáÿëÿéè.. Áàëàêÿðèì òöòÿê ÷àëäû âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíäÿ ÷àëûíàí î óçàã. Íÿäÿíñÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. ñîíðà äà áèðäÿí-áèðÿ åëÿ áèë êè. Äåíÿ êè. éàäûìà ýÿëèð âÿ äîüðóäàí äà. íÿ åäèì. Õàíûì õàëà äåäè: — Éàäûâà ýÿëèð. éåíÿ ýöëöìñÿäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ î ýöëöìñÿìÿäÿ øöøÿ êèìè áèð øåé ýþðäöì.÷ÿêäè. ñîíðà îòàãäà äèâàðäàí àñûëìûø Àáóçÿðèí øÿêëèíè éàäûìà ñàëäûì (Àáóçÿðèí î øÿêëè äÿ øöøÿíèí àðõàñûíäà èäè). ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàäûìà ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû äà õàòûðëàäûì. éåíÿ áîøãàáäàêû ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû.

Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìà. ßëÿêáÿð.... áèð ìöääÿò äÿ êå÷äè.íûì õàëàíûí ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿêè î èêè äàìëà ýþç éàøû ìÿùÿëëÿìèçèí àðäûíúà àòûëìûø ñóéóí äàìëàëàðûäûð. àëòûñû äà. Ãîúà äà ñèçíÿí áèð éåðäÿ ýÿçÿð.. Ìÿí òàíûéûðàì îíëàðû.. ïèñ ýþðöð âÿ ùå÷ êèìèí áóíäàí õÿáÿðè éîõäóð. Úÿáðàéûëûí.. ñÿíè ùÿëÿ ìàøûíëà ÷îõ ýÿçäèðÿúÿêëÿð îíëàð. Àäèë äÿ ýÿçäèðÿúÿê. ßëÿêáÿð. àììà ìÿíèì áöòöí òöêëÿðèì áèç-áèç îëìóøäó. äöçäö. Ìÿí òàíûéûðàì àõû. ßëÿêáÿð.. áÿëêÿ äÿ áó øöøÿáÿíääÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäà äàéàíìûø þçöíÿ äåéèðäè: — Ñûõìà öðÿéèíè... îíëàðû.. Úÿôÿð äÿ ýÿçäèðÿúÿê ñÿíè ìàøûíäà. àëòûñû äà ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. ñîíðà Õàíûì õàëà äà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû äöøäö. Àüàðÿùèì äÿ. ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëà: — Ùÿ? — ñîðóøäó. áèðäÿí Õàíûì õàëà äÿëè îëàð.. î ýþðöìëÿð. Àäèëèí. ÷öíêè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà úöðáÿúöð ýþðöìëÿð ýÿëèðäè âÿ ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áó ýþðöìëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. Àüàðÿùèìèí ãàéûäûá ýÿëÿúÿéèíäÿí äàíûøûð. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíè äÿùøÿòëè áèð ãîðõó áöðöäö êè. Úÿáðàéûë äà. Ãîúàíûí. îíëàðûí ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàüûíäàí äåéèð. ßëÿêáÿð. Xàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè êèìè çÿèôëÿéèá. ßëÿêáÿð.. î òÿñÿââöðëÿð ìÿíèì áàøûìû àüðûäûðäû.. — Ñîíðà: — Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìàýèíÿ. ùå÷ íÿ îëìàéàúàã îíëàðà. Õàíûì õàëà áèð äÿ: — Ùÿ.. ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàã.. — äåäèì. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. ßáäöëÿëèíèí. äöçäö. ÿëèíäÿ áàëàúà áèð áàüëàìà 546 . ùÿëÿ äÿ ìÿíÿ ìöðàúèÿò åëÿéÿ-åëÿéÿ Úÿôÿðèí. ßëÿêáÿð. ýÿëÿúÿêëÿð àëòûñû äà.. ßáäöëÿëè.. Õàíûì õàëà ìÿíÿ áàõà-áàõà áó ñþçëÿðè äåéèðäè. óçàãëàðäàêû î àäàìëàðà äåéèðäè. Ìÿí ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. — Ñîíðà äåäè: — Ùÿ. àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá åâèìèçÿ ýåòäèì âÿ áèð ìöääÿò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. — ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êÿíäÿ. áåéíèìè éîðóðäó âÿ áó çàìàí Õàíûì õàëà î áèð áîøãàá ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõà-áàõà áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð.. — äåäè. ìÿíÿ áàõàí ýþçëÿðè ùàðàñà ÷îõ óçàãëàðà äèêèëèá âÿ áó ñþçëÿðè äÿ Õàíûì õàëà ìÿíÿ äåìèðäè. Õàíûì õàëà ìÿíè ýþðìöð. ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëàíûí ìÿíèì ÷ûõûá ýåòìÿéèìäÿí ùÿëÿ äÿ õÿáÿðè éîõäóð. — äåäè. áÿëêÿ áóíó ýþíäÿðÿê ßëèàááàñ êèøèéÿ? Ìÿí: — ßëèàááàñ êèøè ÷îõäàí êþ÷öá ýåäèá êè.. Ìÿí..

Øÿùÿðÿ àúëûã äöøäö. ëàï êè÷èê áèð ãûðûã äà þçö éåäè êè.Ýåúÿ ìÿí éåðèìäÿ ýþçëÿðèìè éóìóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû î óçàã âÿ åéíè çàìàíäà äà ÷îõ éàõûí ùàâàíû éåíÿ äÿ åøèòäèì âÿ î òöòÿê ÷àëäû. áèð áàëàñû ãàðíûíäà. àòëàðûí ùàìûñûíû êÿñèá éåìèøäèëÿð âÿ î àú Øÿùÿðÿ äàùà ùå÷ áèð êàðâàí ýÿëìèðäè. ñîíðà äà åëÿ áèë. éàøû ùÿëÿ òàìàì îëìàìûø áàëàñûíû ãóúàüûíà àëäû. úÿìè áèð áàëàñû ãóúàüûíäà. ãàðíûíäàêû áàëàñûíûí îëñóí. ùÿéÿò-áàúàñûíà äÿéèøäèéè áèð ïàð÷à àðïà ÷þðÿéèíè ãîéíóíäà ýèçëÿòäè. àúëûã îíëàðû éåíÿ ùàãëàäû...âàð èäè — ìÿí áàøà äöøäöì êè. àéàüû éàëûí. ÷àëäû. î àú Øÿùÿðäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëà î ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû ßìèíÿ õàëàéà ïàé àïàðûð. áóðàäàí ýåúÿýöíäöç êàðâàí êå÷ÿðäè. î áèðè áàëàñû ãóúàüûíäà àúëûãäàí ãà÷ûðäû.. ñîíðà î ýþðöíìÿìèø àúëûã áèð-áèðèíèí àðäûíúà î àðâàäûí ö÷ îüëóíó äà àïàðäû. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. åâ-åøèéèíÿ. Êàðâàí éîëó áîìáîø. áèð áàëàñû äà ãàðíûíäà ãàëäû âÿ ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë áöòöí ÿìëàêûíà. ÷öíêè úàìààò êàðâàíûí äÿâÿëÿðèíè î ñààò êÿñèá éåéèðäè. — ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûí àøàüû áàøûíà òÿðÿô ýåòäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. áèð âàõò äîëó âÿ åùòèðàñëû áÿäÿíèíè òàðûìëàìûø àü äÿðèñè èíäè ñöìöêëÿðèíäÿí ñàëëàíàí î àðâàäûí äà ÿðè þç áîüàçûíäàí êÿñèá áàëàëàðûíà âåðäè âÿ þçö àúûíäàí ùÿëàê îëäó. Áó êàðâàí éîëó âàõòûéëà éîë÷ó èëÿ äîëó îëàðäû. áîç áèð äöçÿíëèêäÿí êå÷èá-ýåäèðäè âÿ 547 . Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ãóðòàðìàã áèëìèðäè. . ïàé ýþíäÿðäèéèìèç ùÿìèí ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûäû. XXXVII Î àðâàä ö÷ ýöí-ö÷ ýåúÿ èäè êè.. áèð ìÿíçèëÿ ýÿòèðèá ÷àòäûðìûðäû âÿ äöíÿí ñÿùÿð àõûðûíúû ÷þðÿê ãûðûüûíû ãóúàüûíäàêû áàëàñûíà âåðäè. áàøû à÷ûã áó êàðâàí éîëóíà äöøäö. ãàëàí àúûíäàí ãûðûëäû âÿ èðè ýþçëÿðè ÷óõóðà äöøöá àúûíäàí èøûì-èøûì èøûëäàéàí. ÷öíêè î àú Øÿùÿðäÿ äÿâÿëÿðèí. àììà êàðâàí éîëó åëÿ ùåé óçàíûá ýåäèðäè. ãà÷àí áàøûíû ýþòöðöá ãà÷äû. àììà èíäè òàìàì áîìáîø èäè. ùÿì äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ÷àëäû.. ëàï àç êå÷äè êè. àúëûã îíëàðû éåíÿ þëäöðìÿéÿ áàøëàäû. Áàëàêÿðèì ùÿì ÷àëûðäû..

Åâèí éûõûëñûí.. ýöíÿ äöøäöì. ÿëëÿðèíè.. úûçäàüûíû ÷ûõàðàí áèð àüðû âàð èäè: ùÿìèí óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó. äþøëÿðèíèí ýèëÿëÿðè ýþéíÿäÿ-ýþéíÿäÿ àüðûéûðäû. Áÿëàëû áàøûì. Àðâàä áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéèðäè. ìÿí éàçûüàì. ãàðíûíäàêû áàëàñû äà ùÿìèí ýöíÿø ùÿðàðÿòèíè ùèññ åòìèðäè. ùÿëÿ äîüóëìàìûø.. áÿòíèíäÿêè î óøàüû ñàêèò åëÿìÿê èñòÿéèðäè. òÿïèê àòûðäû. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. óçàíàí. íÿ ýöíàù åëÿäèì êè.. î éåðäÿ èíñàíëàð îëàúàãäû âÿ î éåðäÿ áèð òèêÿ ÷þðÿê îëàúàãäû. Ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãûçäûðûðäû. î àðâàäûí ãóúàüûíäàêû óøàã äà. àììà ùå÷ íÿ åäÿ áèëìèðäè. Ùàðà ýþòöðöì ãà÷ûì. óøàã îëàí-ãàëàí ýöúö èëÿ ñöäö òàìàì ãóðóìóø î äþøëÿðè ñöìöðöðäö.. Öìèä.. ÿëáÿòòÿ. ñÿí þëìÿ. ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí áó êàðâàí éîëóíà áàõûðäû.ùÿìèí äöçÿíëèêäÿ î ýþðöíìÿìèø ãóðàãëûãäàí ñîíðà. èíäè äàùà ùå÷ ãàí äà éîõ èäè. áöòöí è÷èíè.. ÿëèíè ãàðíûíà ñöðòöðäö. áó êàðâàí éîëó ÿââÿë-àõûð ùàðàñà áèð éåðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðòìàëû èäè.. ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóéóá ñàðàëìûø ãàíãàëäàí áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. áàøûìà ãÿçà ýÿëäè?. äàøà äþíìöøäö âÿ áèð äÿ êè. åëÿ ùåé óçàíàí. ÿëëÿðèíè èñÿ ùèññ åòìèðäè. ñöìöêëÿðè ÷ûõìûø áàðìàãëàðû ãàðíûíûí íàçèëèá ñàëëàíìûø äÿðèñèíäÿí î óøàüû ÿçìÿñèí. áàøûíû òÿðïÿäèðäè âÿ àðâàä. áÿòíèíäÿêè áó ùÿðÿêÿòëÿðèí ùàìûñûíû ùèññ åäèðäè. ÿëèíè ãàðíûíà åùòèéàòëà ñöðòöðäö êè. î àðâàäûí äþøëÿðèíèí ãàïãàðà ýèëÿñèíäÿ äóç áàñûëìûø éàðà éåðè êèìè ýþéíÿéÿí. àììà î àðâàä äà. Ñÿí äåéÿí ýöíÿ äöøäöì. ñÿíè?. éàøûì ñÿíè. Êþëýÿäÿí ýöíÿ äöøäöì. ùÿìèí àúëûã è÷èíäÿ î àðâàä è÷è áîø êèñÿ êèìè ñàëëàíìûø äþøëÿðèíè ãóúàüûíäàêû áàëàñûíûí àüçûíà âåðèðäè. Î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëà äà àúëûã è÷èíäÿ èäè. ßçèçèì.. ãóúàüûíäàêû î êþðïÿíèí áÿëÿéè àëòûíäà ãóðóìóøäó. áöòöí âàðëûüûíû éåéÿí áèð àúëûãäàí áàøãà. 548 . éàðà åëÿéèðäè... ÿââÿëëÿð ùå÷ îëìàñà áèð àç ãàí ýÿëèðäè áó äþøëÿðäÿí. À áàøûì... Òþêöì ãàí. áàøûì ñÿíè. Ãóúàüûíäàêûíà áàõäû: ìÿí þëñÿì ñÿíÿ ãóðáàí.. àíúàã áó êàðâàí éîëóíà èäè. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø î óøàüûí ÷ÿêäèéè ÿçàáû áöòöí öðÿéè èëÿ äóéóðäó. ÿëëÿðè åëÿ áèë êè. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø óøàüû. ôÿëÿê.

ýÿëèá î êîëóí éàíûíäà äàéàíìàã èñòÿäè. àììà àéàãëàðû þçö þçöíÿ äàéàíäû. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéóá ãàðàòèêàí êîëóíóí êþêöíö åøèá ÷ûõàðòìàã èñòÿäè. àììà ãîðõäó êè. ÿëëÿðè þçö þçöíÿ ãàðàòèêàíûí äèáèíè åøäè. Àììà áèð àçäàí î òÿðòÿìèç ýþé äÿ òóòóëìàüà áàøëàäû. áÿäÿíè þçö þçöíÿ ÿéèëèá óøàüû åùìàëëûúà òîðïàüûí öñòöíÿ ãîéäó. ×îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí î éàøûë äàüëàð.. áèð àç öìèäèíè àðòûðäû. ýöíöí èøûüûíäàí áàøãà ýþéäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè âÿ áó âàõò ÷îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí éàøûë äàüëàð ýþðöíäö. àììà äèøëÿðè î êþòöéö ÿçÿ áèëìÿäè.. ãàðíûíäàêûíû äà Àëëàù ãàðüûéûá âÿ áèðäÿí-áèðÿ éöç òÿáèá äÿ ýÿëñÿéäè.. î àðâàäà áèð àç ýöú âåðäè. òÿçÿäÿí íåúÿ éîëà äöçÿëäè. ßçèçèì îéàí. áàøà äöøäö êè. ñîíðà óøàüû éåðäÿí ãàëäûðà áèëìÿç. Ìÿíè ýþðúÿê àüëàðñàí. óøàüû éåðäÿí íåúÿ ýþòöðäö. óçàãäàí òàíûäû êè. àììà ãîðõäó êè. éîëóí êÿíàðûíäà áèð àüàú ýþðäö. î àðâàä ãóðóìóø ÿëëÿðè êèìè. Ñèíÿìäÿ éåð ãàëìàäû. äþøëÿðèíèí àüðûñûíû äà óíóòäó.. åëÿ áèë. Àë ãàíà áîéàí. áèð àçû ãàðíûíà ýåòñèí. Ýþéöí öçö òÿðòÿìèç èäè. î éàøûë äàüëàðû òóø òóòóá ýåòäè. äàùà àõûðäû.. àüçûíà àïàðûá ÷åéíÿìÿéÿ áàøëàäû êè. ãàðàòèêàíûí êþêöíö ÷ûõàðòäû.. òîïà-òîïà áóëóäëàð ýÿëäè. ãàðàòèêàíûí êþêöíö éåðÿ àòäû. íåúÿ äàüëàðñàí?.. Íåúÿäèð î éàí. áó. íåúÿ àéàüà ãàëõäû.. ãóúàüûíäàêûíû äà. þçö äÿ áèëìÿäè êè. Ñÿí ùàðàìû äàüëàðñàí?..Àðâàä éîëóí êÿíàðûíäà áèð ãàðàòèêàí êîëó ýþðäö.. î 549 . î äàüëàðäà î òÿðÿôëÿðäÿêè ýþçÿë äöíéàíûí úöðáÿúöð ìåéâÿëÿðè âàð èäè.. áèð Àëëàù ãàðüûìûøà íÿ åäÿ áèëÿðäè? Ãàáàãäà. äàüëàð. åøäè. ýåòäè. îíó äà.. Äàüëàð. Áó éàí çöëìÿòõàíàäûð.. äàüëàð.. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð èäè. ñîíðà éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìÿñèí. óçàãäàêû î éàøûë äàüëàð ýþðöíìÿç îëäó âÿ î àðâàä áàøà äöøäö êè. ãàðàòèêàí êþêöíöí çÿããÿòî àúûñûíû ùèññ åòìÿäè. áèð àçûíû äà àüçûíäàí ÷ûõàðûá òîðïàüûí öñòöíäÿ ãîéäóüó î óøàüà âåðñèí. íÿ ãÿäÿð åëÿäèñÿ äÿ áèð øåé ÷ûõìàäû. äàüëàð?. áÿòíèíäÿêè î óøàüûí îëñóí.

î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíè àõòàðäû. éåðÿ îòóðäó. 550 . îíëàðûí àõûðûíúû ýöúëÿðè èëÿ àüëàìàãëàðûíà áàõûðäû âÿ þçö äÿ ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäàêû áó ìöñèáÿòÿ è÷èí-è÷èí àüëàéûðäû. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýþðÿí êèìè òàíûäû. éåíÿ òàãÿòñèç àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéÿ-ñöðöòëÿéÿ î çåéòóí àüàúûíûí éàíûíà ýÿëèá ÷àòäû. Î àðâàäûí çèíýèëäÿéÿ-çèíýèëäÿéÿ àüëàìàüû âÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüû. î àðâàäûí ãàðíûíà. àììà äàùà óøàüû ãàëäûðà áèëìÿäè. ùÿð òÿðÿôÿ áèð çöëìÿò ÷þêöðäö âÿ î àðâàä ùèññ åäèðäè êè. äåìÿëè. àéàã àòìàäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíû åøèòäèêúÿ. êöðÿéèíè î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿäè âÿ òàìàì ÿìèí îëäó êè. àõûðûíúû äÿôÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàäû âÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðàí î çöëìÿòäÿí ÷ûõäû.. åëÿ áèë êè. î àðâàäà áàõûðäû. éåíÿ öðÿéèíäÿ öìèä éàðàíäû. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. áèð äÿíÿ äÿ ãîïóá äöøìöø çåéòóí òàïìàäû. Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýÿòèðèá îíëàðûí öñòöíÿ ÷ûõàðòìûøäû. áÿäÿíèíè äèê ñàõëàéà áèëñèí äåéÿ. ãàðíûíäàêû áàëàñû èäè. äàùà ùå÷ âàõò î óøàüû ãóúàüûíà àëà áèëìÿéÿúÿê âÿ òàìàì òàãÿòñèç èíèëäÿéÿ-èíèëäÿéÿ àüëàìàüà áàøëàäû âÿ î àðâàäûí åëÿúÿ çèíýèëäÿìÿéè èëÿ. Öðÿéèéóìøàã àäàì ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà äèçè öñòÿ éåðÿ ÷þêöá î àðâàäëà öçáÿöç îòóðìóøäó. î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëàñûíû ñàêèòëÿøäèðäè. áó. åëÿ áèë. Àëëàùûí öçö îíëàðäàí ùÿëÿ òàìàì äþíìÿìèøäè. ÿáÿäè áèð çöëìÿòäèð. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíäàí ñàâàéû äà áèð àüëàìàã ñÿñè åøèòäè. àüàúûí öñòöíäÿ äÿ áèð äÿíÿ çåéòóí éîõ èäè. Àü Äÿâÿ éîëóí êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû âÿ ñöêóò è÷èíäÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ î àðâàäà. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Àëëàùûí îíëàðà éàçûüû ýÿëìèøäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà áàõûðäû. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéäó. Öðÿéèéóìøàã àäàìà âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíà áàõûðäû. ýþçëÿðèíè à÷äû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà. áó ÷þë-áèéàáàíäà áàøãà áèðèñèíè éîõ.. î àðâàä óøàüûíû éåðäÿí ãàëäûðûá éåíÿ éîëà äöøìÿê èñòÿäè. Áöòöí äöíéàäà ùå÷ êèì éîõ èäè. òîðïàüûí öñòöíäÿ ãàëìûø î óøàüà äà ýöú ýÿëäè âÿ î óøàã äà áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäû. áèð äÿ î àðâàä èäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã èäè âÿ î àðâàä èò êèìè çèíýèëäÿäèêúÿ. î çöëìÿò îíó äà þçö èëÿ àïàðìàüà áàøëàäû âÿ áó çàìàí î àðâàä þç àüëàìàüûíäàí. áèð î óçàíäûãúà óçàíàí éîë èäè. áèð î òóòóëìóø ýþé èäè. äàùà ùå÷ âàõò áóðàäàí ãàëõà áèëìÿéÿúÿê. ùÿìèí çöëìÿò éàâàø-éàâàø îíëàðû àïàðûð.àüàú çåéòóí àüàúûäûð. äàùà ÿë àòìàäû. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõûðäû.

Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêöá àøàüû ÷þìÿëäè. áàúû..Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿ êè÷èê áèð áàüëàìà âàð èäè âÿ î àðâàä î ñààò ùèññ åòäè êè. — Ùå÷ îëìàñà. — Àììà áó. — äåäè... áàúû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã äà. Öðÿéèéóìøàã àäàì äÿâÿäÿí äöøöá î àðâàäà éàõûíëàøäû. î óøàüûí ùàëûíà è÷èí-è÷èí àüëàäû.. åëÿ áèë. ìÿíèì àçóãÿìäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëèíäÿ òóòäóüó î êè÷èê áàüëàìàéà áàõäû âÿ: — Áó. òîðïàüûí öñòöíäÿ àúûíäàí àüëàéàí î óøàüû ýþðäö.. — äåäè. — Ñîíðà ÿëèíè ãàðíûíûí öñòöíÿ ãîéäó. ñöìöêäÿí âÿ äÿðèäÿí èáàðÿò òèòðÿéÿí áàðìàüû èëÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüû ýþñòÿðäè âÿ: — Îíäàí äà ÿë ÷ÿêäèì. — Ìÿí äÿ ìÿíçèë áàøûíà ÷àòàúàüàì-÷àòìàéàúàüàì... ùèññ åëÿäè êè. Öðÿéèéóìøàã àäàì àõûð êè.. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. — Ìÿí ñÿíèí ùàëûíà ÷îõ àúûéûðàì. Öðÿéèéóìøàã àäàì äà î êàðâàí éîëóíóí éîë÷óñó èäè âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà àüëàéàí î àðâàäû ýþðÿíäÿ Àü Äÿâÿíè ñàõëàäû. îíó ñÿíÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. î êè÷èê áàüëàìàíûí è÷èíäÿêè ÷þðÿêäèð. î àðâàäûí ùàëûíà. áèðòÿùÿð þçöíÿ ýÿëäè. éîëóíà äöçÿëìÿê èñòÿäè âÿ áó çàìàí î àðâàä äÿùøÿòëÿ ïû÷ûëäàäû: — Ùàðà. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿêè î áàüëàìàéà áàõûðäû. — äåäè âÿ éåíÿ äÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà àüëàäû. äèçëÿðè öñòÿ îòóðóá ùû÷ãûðàùû÷ãûðà àüëàéûðäû. — Áèð ïàð÷à ÷þðÿê âåð áèçÿ. Öðÿéèéóìøàã àäàì èñÿ. Àëëàù áèëèð. êèðèìÿê áèëìèðäè. ãàðäàø? Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëè èëÿ àüëàìàãäàí ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëÿ-ñèëÿ: — Éîëóì óçàãäûð. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõäû âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðäö âÿ î àðâàä Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿ åëÿ ñþçëÿð îõóäó 551 . àíàñû áó ñààò îíà íÿñÿ âåðÿúÿê.. äèçè öñòÿ éåðÿ äöøäö. — äåäè. áóíó ñàõëàìàãäàí þòðö ìÿíÿ áèð äèøäÿì ÷þðÿê âåð. ìÿíèì àçóãÿìäè. ùå÷ íÿ äåìÿäè. Î àðâàä Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. ñÿñèíè êÿñäè. — äåäè. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. àéàüà ãàëõäû. îòóðóì ñÿíèí áó ùàëûíà àüëàéûì. Öðÿéèéóìøàã àäàìûí òÿìèç àëà ýþçëÿðè âàð èäè âÿ ùÿìèí òÿìèç àëà ýþçëÿðè èëÿ î àðâàäà áàõäû. — Íÿ ãÿäÿð èñòÿéèðñÿí. — äåäè.

Î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí ñþéëÿäèêëÿðè òàìàì éöíýöë âÿ òàìàì øÿôôàô. àòàìûí þç äöíéàñû âàð èäè. Ñîíðà òàìàì ñàêèòëèê ÷þêäö. èíñàíëàð. Öðÿéèéóìøàã àäàì éåíÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. ìèçèìèçäÿí.. XXXVIII Àòàì ö÷-äþðä àé èäè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðè î àðâàäà äåéèðäè: éîõ. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð âÿ èíäè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿí î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ãàðíûíäàêû î òèôèë ö÷öí éîõ. áöòöí âàðëûüûíû äèäèá äàüûòäû. ùÿìèí ñþçëÿð àúëûãäàí äà. òÿê àíàì ÷ÿêìèð. ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíÿ ÷þêìöøäö âÿ õåéëè ìöääÿò áó éåðëÿðäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìÿäè. ñàíäûüûìûçäàí. åëÿ áèë. äàùà ÿçèç îëóá. éÿíè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäèéè áó àéëàð ÿðçèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äàùà éàõûí îëóá.. î ãîøà òóòóí éàðïàãëàðûíûí ñàðàëûá òþêöëäöéö áèð âàõòäà äàëáàäàë ö÷ äÿíÿ ãàðà 552 .. Àü Äÿâÿ éàâàø-éàâàø àääûìëàéà-àääûìëàéà óçàãëàøäû. àòàì áóðàäà áèçèìëÿ îëìàäûüû âàõòäà... áèð ïàéûç àõøàìû. î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ñÿí þçöíö þëöìäÿí ãóðòàðìàã ö÷öí èñòÿéèðñÿí. áèçèì êö÷ÿìèçÿ éàä áèð àäàì èäè. áèçèì åâèìèçäÿêè ðÿôëÿðÿ äöçöëìöø î ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí òóòìóø. áöòöí è÷èíè. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. òàõòà êÿòèëëÿðèìèçäÿí òóòìóø î ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿúÿí.. Ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ. èíäè áèçèì äàëàíûìûç. óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó ÿçàá-ÿçèééÿòèíäÿí äÿ áåòÿð îëäó. ùÿìèí «íÿñÿ» î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ïû÷ûëäàéûðäû: ìÿí ñèçèí èøèíèçÿ ãàðûøìûðàì. åâèìèçèí ùÿð áèð êöíúö-áóúàüû àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. Î àðâàä ýþçëÿðèíè Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿí ýèçëÿòäè. ñÿí þçöí þçöíö ãàðíûíäàêû î òèôèëëÿ àëäàòìà. î êàðâàí éîëóíà äöøäö. ýþçäÿí èòäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí êàðâàí éîëóíóí öñòöíÿ. àòàì þç òÿáèÿòèíÿ âÿ òàëåéèíÿ ýþðÿ áÿëêÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. þçöí ö÷öí èñòÿéèðñÿí. íÿñÿ ãàëìûøäû âÿ åëÿ áèë.êè. î ãîúà çåéòóí äà òÿê-òÿíùà ãàëäû. àúëûüûí î ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí. Î êàðâàí éîëó äà. éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ àñòàäàí åëÿúÿ è÷èí-è÷èí àüëàéà-àüëàéà Àü Äÿâÿíè ìèíäè. ÷àðïàéûìûçäàí. î ãàïûìûçàúàí ùÿð áèð ÿøéà. ýþçÿýþðöíìÿç áèð äóìàí êèìè. àòàìûí õèôôÿòèíè òÿê ìÿí ÷ÿêìèðÿì.

áóðàëàð ëàï åêçîòèêàäûð êè. Ìóõòàðûí èäè âÿ Ìóõòàð òÿëÿñèê î ìàøûíäàí äöøöá èêèíúè. ö÷öíúö ìàøûíäàí äà áèð íÿôÿð äöøäö âÿ Ìóõòàð: — Õîø ýÿëìèñèíèç! — äåäè. ìÿí î ýöëöøöí ñöíèëèéèíè. þçö èäè. Ìóõòàð áåëÿúÿ ãîíàãïÿðâÿð îëà áèëÿð. Î ýöëöìñÿéÿí àäàì öçöéóõàðû. ÿäÿáèééàòäàí éåíè äÿðñ êèòàáûìûçäà øÿêëè âàð èäè. òÿñÿââöð åëÿìÿçäèì êè. — ýöëäö. ßëáÿòòÿ... Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. Î àäàì Ìóõòàðýèëèí ýèðèø ãàïûñûíäàí è÷ÿðè ýèðÿíäÿ Úÿôÿðãóëó ïû÷ûëäàäû: — Òàíûäóí? Ñÿòòàð Ìÿñóìó ñàòàí áóäó äÿ!. ö÷öíúö «åìàäèí»èí ãàáàüûíà ýÿëäè: èêèíúè ìàøûíäàí óçóí ãàðà ñà÷ëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àðõàéà äàðàíìûø áèð íÿôÿð ÷ûõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà î âàõòäàí äà ùÿìèí ñþç áöòöí äÿãèãëèéè èëÿ ùÿêê îëóíóá ìÿíèì áåéíèìäÿ ãàëäû. àììà ùÿìèí ñþç ìÿíÿ íÿñÿ ïèñ áèð ñþç êèìè ýþðöíäö âÿ áó ýöíöí þçöíÿ êèìè ìÿíèì öðÿéèìäÿ î ñþçÿ — î ýöíàùñûç «åêçîòèêà» ñþçöíÿ ãÿðÿçëè áèð ìöíàñèáÿò âàð. ýöëöìñÿéÿíäÿ. ìÿíèì ÿëèìè òóòóá ýöúëÿ éàø áèð ãóðáàüàéà òîõóíäóðäóëàð. Ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà î àäàìû î ñààò òàíûäûì: ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèë êè. åëÿ áèë.. éàäûìà ýÿëèð. ìÿí î âàõò «åêçîòèêà» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. àíàìûí îíóí øÿêèëëÿðè ÷àï îëóíìóø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè î íþéöò ïèëÿ553 . ùàìûéà. î ãàðà «åìàäèí»ëÿðäÿí ãîðõà-ãîðõà Ñàðû ùàìàìûí ãàïûñûíà ãûñûëûá ýþçëÿðèìèçè ìÿùÿëëÿìèçèí áó ýþçëÿíèëìÿç ãîíàãëàðûíà çèëëÿäèê. áîç êîñòéóì ýåéèá äöéöíö èðè ãàëñòóê òàõìûø âÿ èíäè ýöëöìñÿéÿí áó àäàìû ÷îõ ýþðìöøÿì.«åìàäèí» ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí. Ýþðöðñÿí íåúÿ ùûðûëäàéûð?. ýÿëèí è÷ÿðè!. éàëàí÷ûëûüûíû î ñààò ùèññ åòäèì.. î àäàìûí ýöëöøö ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åòäè. Ìÿí þìðöìäÿ Ìóõòàðû áó úöð öçöýöëÿð ýþðìÿìèøäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. Áèð äÿ êè. áöòöí äöíéàéà ðèøõÿíä åäèð) Ìóõòàðà äåäè: — Ìóõòàð éîëäàø. Áèðèíúè «åìàäèí»è áèç òàíûéûðäûã. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëëÿðèíè ÷îõ ýþðìöøäöì. ìÿí î ñþçöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí ùå÷ âàõò î úöð éàëàíäàí ýöëìÿéèíè ýþðìÿìèøäèì. öçöàøàüû ìàðàãëà áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõäû âÿ äàùà äà àðòûã ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ (îíóí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð ðèøõÿíä äÿ âàð èäè âÿ ùÿìèí õöñóñèééÿò áó ýöíÿ êèìè äàâàì åäèð.. àììà îíóí êèì îëäóüóíó ùå÷ úöð òàïà áèëìÿäèì. — Áóéóðóí. åëÿ áèë.

Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèçèì êö÷ÿìèçÿ ãàðà «åìàäèí»ëÿ ýÿëèðäè. ßáäöëÿëè êèìè. êèíëÿ. Õàíûì õàëàýèëäÿ éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðè Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ñöìöêëÿðèäèð âÿ ùå÷ êèì áóíó áèëìèð. ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. ÿäàâÿòëÿ äîëäóðäó. ýèçëè áèð ðèøõÿíäëÿ ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõûá ìÿíèì ìÿíàñûíû áèëìÿäèéèì ñþçëÿð äåéèðäè. Úÿáðàéûë. Ìóõòàðûí ñöðöúöñö: — Òû ÷òî äåëàéåø. åëÿ áèë. Êöáðà õàëàíûí î øöøÿáÿíääÿêè ýöëëÿðè äÿ áåëÿúÿ áèð ãÿùÿð è÷èíäÿäèð. Ìóõòàðûí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàðäàí áöòöí êö÷ÿìèçèí èíòèãàìûíû àëìûøäûì âÿ êö÷ÿìèç äÿ ìÿíèì áó èíòèãàìûìëà. åëÿ áèë. ìàøûíëàðûí ö÷öíöí äÿ ñöðöúöñö âàð èäè âÿ î ñöðöúöëÿðèí ö÷ö äÿ ãîúà êèøèëÿð èäè. áèçèì áàëàúà àðàêÿñìÿäÿêè ùÿñèð çÿíáèë áîìáîø èäè. ýöëöðäö. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ èäè. ÷öíêè úàâàí ñöðöúöëÿðèí ùàìûñû ìöùàðèáÿäÿ èäè. ãÿùÿð ìÿíè áîüäó âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèçèì áöòöí åâèìèç àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèðäè. òóòäóðìóøäó. áèð êîìà ãÿùÿð è÷ÿðèäÿí ìÿíèì áîüàçûìà äèðÿíäè (áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ìóõòàðýèëäÿí ÷ûõûá ãàðà ìàøûíûíäà þç åâëÿðèíÿ ýåäÿúÿê. àììà ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ èäè.òÿñèíè òÿìèçëÿìÿéè âÿ ùÿìèí øÿêèëëÿðèí îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëìÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. î èðè äàø ïàð÷àñûíû Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíÿ íåúÿ ÷ûðïäûì. éåðäÿí èðè áèð äàø ïàð÷àñûíû íåúÿ ýþòöðäöì. Àüàðÿùèì êèìè. Ñÿòòàð Ìÿñóì Ñàáèðè ÷îõ èñòÿéèðäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí þçö ãîúà äåéèëäè. éÿãèí íÿñÿ éåéèðäèëÿð. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ãÿðèá÷èëèê è÷èíäÿ èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè Ìóõòàðûí åâèíäÿ ãîíàã èäè. àììà î áèð àíëûã ñÿêñÿíòèäÿ áèð ãöðóð äà ùèññ åòäèì.) âÿ äöíéàíûí áåëÿ áèð ÿäàëÿòñèçëèéè ìÿíèì öðÿéèìè î âàõòà ãÿäÿð ùå÷ çàìàí äóéìàäûüûì äÿùøÿòëè áèð àúûãëà. ìÿí íÿäÿí þòðöñÿ Ìóõòàðûí î øöøÿáÿíäèíäÿí. 554 . íÿñÿ è÷èðäèëÿð. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ôèêèðëè îëóðäó. ìÿíèì þçöìëÿ ãöðóðëàíûðäû. áèçèì áöòöí êö÷ÿìèçè ñÿêñÿíäèðäè. î áÿðÿêÿòëè âàãîí èéèíè òàìàì èòèðìèøäè. Ãàðà «åìàäèí»ëÿðèí ö÷ö äÿ Ìóõòàðûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûøäû. Úÿôÿð êèìè. ìÿíèì àòäûüûì î äàø. íåãîäéàé?! — ãûøãûðûá ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. àììà èíäè áèçèì òÿçÿ äÿðñëèéèìèçäÿ Ñàáèðèí øÿêëèíäÿí áèð àç ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ýÿëèðäè. ìÿíèì àòàìëà áèð éàøäà èäè. Øöøÿáÿíäèí áþéöê øöøÿëÿðèíäÿí áèðè úèíýèëòèéëÿ ñûíûá êö÷ÿéÿ òþêöëäö. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí öçöíÿ äóðìóøäó. Àäèë êèìè... àììà ìÿíèì àòàì áÿëêÿ äÿ ùå÷ âàõò åâèìèçÿ ãàéûòìàéàúàãäû. Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèøÿ ýöëöìñÿéèðäè.

áöòöí Áàêû úàìààòû øÿùÿðäÿí ÷ûõûá ùàðàäàñà áóç êèìè ñóéóí àëòûíà äöøöá âÿ áó áîø êö÷ÿëÿð. éàüûøà áàõìàéàðàã. XXXIX Ýÿðÿê êè. úèáëÿðèìäÿ áó ãóøëàðà âåðÿ áèëÿúÿéèì ùå÷ íÿ éîõäóð. àììà áåëÿ áèð ôèêðÿ äöøìÿéèì — áèëìèðÿì íèéÿ? — ìÿíè þçöìÿ. Äöçäöð. êö÷ÿëÿðäÿ ñÿêèíèí äèáè èëÿ êþïöêëÿíÿ-êþïöêëÿíÿ àõàí ñóéà. áàçàð ýöíö èäè. ïëàøûìû ýåéèá øëéàïàìû áàøûìà áàñäûì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá äÿíèçêÿíàðû áóëâàðà òÿðÿô ýåòäèì. ßëáÿòòÿ. Áèð äÿñòÿ àú ãàüàéû äà ó÷óá äÿíèç êÿíàðûíà ýÿëìèøäè âÿ î êöëÿéÿ. äàìëàðà éàç ýÿëÿëè òÿçÿúÿ îéàíûá áèðäÿí-áèðÿ äÿ áåëÿ áèð ïàéûç ñîéóüóíà äöøìöø àüàúëàðà áàõäûãúà. ÿëáÿòòÿ. éàø äèâàðëàðà. êöëÿê ÿñäè âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ åâäÿ ìÿíèì öðÿéèì äàðûõäû. Ìóõòàðýèëèí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàð ãîðõìóøäó âÿ èíäè éÿãèí ãàíëàðû ãàðà èäè.àììà ìÿí âÿ àðäûìúà äà Úÿôÿðãóëó áèð ýþç ãûðïûìûíäà ãà÷ûá êö÷ÿìèçèí éóõàðû áàøûíäàêû òèíäÿí áóðóëäóã âÿ ãà÷à-ãà÷à äà ìÿùÿëëÿìèçäÿí óçàãëàøäûã. êöëÿê ÿñèðäè âÿ ìÿí êö÷ÿäÿêè êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ ôèêèð âåðìÿäÿí àääûìëàéûðäûì. àëûá ýÿòèðäèéèì õûðäà áàëûãëàð îíñóç äà áþéöê âÿ àú ãóøëàðûí ùàìûñûíû äîéóçäóðìàéà555 . ùÿòòà òÿëÿñèê áóëâàðäàí ÷ûõûá äöêàíà ýåòìÿê èñòÿäèì. àììà ùÿð òÿðÿô ñó è÷èíäÿ èäè. Äÿíèçêÿíàðû áóëâàðäà à÷ûãëûã îëäóüó ö÷öí êöëÿê äàùà äà áÿðê ÿñèðäè âÿ áóëâàðäà äà. àéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà áèð íå÷ÿ ýöí äàëáàäàë áÿðê éàüûø éàüäû. Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èíäè éÿãèí øöøÿñè ñûíûá òþêöëìöø î à÷ûã ïÿíúÿðÿäÿí ìÿíèì àðäûìúà ýöëöìñÿéèðäè.. àììà î øöøÿáÿíääÿêè î ýöëëÿð. èíèøèë èäè. éàüûø ëàï àçàëìûøäû. åíèá äàëüàéà äèìäèê âóðóðäó âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿí ÷îõ òÿÿññöô åòäèì êè. àììà Áàêûíûí êö÷ÿëÿðè áîìáîø èäè âÿ áèíàëàðûí íàâàë÷àëàðûíäàí òþêöëÿí. ìÿñÿëÿ îíäà äåéèëäè êè. Éàõøû éàäûìäàäûð. ÿëëÿðèìÿ àääà-áóääà éàüûø äàìúûëàðû äöøäöêúÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áó ãóøëàð ö÷öí êèëêÿ àëûá ýÿòèðìÿê èñòÿäèì. Åâÿ áèð äÿ ýåúÿ ãàéûòäûì. ùÿðäÿíáèð àòûðäû. éàø áèíàëàð äà áåëÿúÿ àäàìñûç ãàëûá. öçöìÿ. ùå÷ êèì éîõ èäè. äÿíèçèí öñòö èëÿ ó÷óðäó. ñàùèë áîìáîø èäè âÿ éàüûøäàí èøûëäàéàí àñôàëò ñàùèë äÿíèç áîéó óçàíûðäû. éàøûìà éàðàøìàéàí ýöúñöç áèð àäàì êèìè ýþñòÿðäè..

ìÿíèì ýöëìÿéèì òóòäó. ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè î Ìóõòàð èëÿ èíäè áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ áóëâàðäà îòóðóá èêè áàøãà ãîúà êèøè èëÿ î ñàðû ñÿñëè äîìèíî äàøëàðûíû ÷ûðïà-÷ûðïà äîìèíî îéíàéàí áó Ìóõòàð àðàñûíäà ÷îõ ýþðöìëö.. äîüðóñó. áèð äÿ êè. Áó ãûðõ èëäÿ Ìóõòàð àç äÿéèøìèøäè. áó éàëíûç éàø ôÿðãè äåéèëäè. èíäè äàùà óçàãäà ãàëìûø î ãàüàéû ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ áèð ñÿñ éîõäóð âÿ îëìàéûá.. áó èñòÿê òàìàì ñàäÿëþâù áèð óøàã èñòÿéè èäè. Ìÿí ñàùèëäÿí éóõàðû ãàëõäûì âÿ áóëâàðûí àüàúëûã ùèññÿñè èëÿ àääûìëàìàüà áàøëàäûì. áèð ðîìàíòèêà âàð èäè âÿ êÿíàðäàí ýþðöíÿí. Äÿíèç äàëüàëû èäè âÿ î äàëüàëàðûí öçö åëÿ àüàïïàã êþïöêëÿíìèøäè êè. ìÿíèì áó ùèññèìÿ áÿíäèéìèø êèìè. áèð ïàéûç ñàðûëûüû âàð èäè. ùÿð äÿôÿ éåíèúÿ éàðïàãëàìûø âÿ áó ãÿôèë ìàé ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöéÿí àüàúëàðûí éàíûíäàêû ÷ÿíäÿí êöëÿê éàðïàãëàðûí ñóéóíó ìÿíèì öçöìÿ ÷ûðïûðäû. ÿëáÿòòÿ. áó ôÿðã áÿë556 . àììà åéíè çàìàíäà. î äîìèíî äàøëàðûíûí êöò ñÿñè ìöòëÿã õÿçÿë ðÿíýèíäÿ îëìàëûéäû. ùÿðýàù ñÿñèí ðÿíýè îëñàéäû. îðòàäàêû àäàì äèçèíèí öñòöíÿ áèð ïàð÷à òàõòà ëþâùÿ ãîéìóøäó âÿ ö÷ö äÿ áÿäÿíëÿðè èëÿ ùÿìèí òàõòà ëþâùÿíè êöëÿêäÿí ãîðóéà-ãîðóéà äîìèíî îéíàéûðäûëàð. î òÿìèç àüëûã ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíöíöí áîçëóüó èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. Ìÿí áèð ìöääÿò äàéàíûá åëÿúÿ êÿíàðäàí Ìóõòàðà áàõäûì. ìÿñÿëÿ îíäà èäè êè. åëÿ áèë êè. êÿíàðäàí áàõûëàí î ðîìàíòèêàéà. Î éàøëû êèøèëÿðäÿí áèðèíè ìÿí ãûðõ èë ýþðìÿñÿì äÿ. êöò áèð ñÿñ èäè âÿ ìÿí äàéàíûá ñÿñ ýÿëÿí òÿðÿôÿ áàõäûì: éàøëû ö÷ êèøè êèíîòåàòðûí ãàðøûñûíäàêû áîìáîø ìåéäàíäàí áèð ñêàìéà ýþòöðöá äèâàðûí äèáèíÿ ÷ÿêìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðìóøäóëàð. î éàøëû êèøè Ìóõòàð èäè. î ñààò òàíûäûì. ñÿñ åøèòäèì. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö áîø áóëâàðäà òÿê-òÿíùà äîëàøäûüûì î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áóëâàð áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà êÿíàðäàí þçöì þçöìÿ áàõäûì: áåëÿúÿ êöëÿêëè-éàüûøëû áèð ýöíäÿ éàçû÷ûíûí áóëâàðäà ýÿçìÿéèíäÿ. ùèññ îëóíàñû áèð ôÿðã äÿ âàð èäè. Áóëâàðäàêû êþùíÿ éàé êèíîòåàòðûíûí éàíûíäàí êå÷ÿíäÿ. Òàõòà ëþâùÿ éàø îëäóüó ö÷öí î ö÷ íÿôÿðèí úàí-äèëäÿí ùÿìèí ëþâùÿéÿ ÷ûðïäûãëàðû äîìèíî äàøëàðûíûí ñÿñè ÷îõ êöò ÷ûõûðäû âÿ î ñÿñèí î úöð êöò ÷ûõìàüûíäà äà íÿñÿ áèð ïàéûç ÿùâàëè-ðóùèééÿñè. Î ö÷ íÿôÿðäÿí áèðè. áó.úàãäû. äöíéàäà áó êöëÿéèí âÿ áó äÿíèçèí ñÿñèíäÿí áàøãà.

557 . Î ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøèíèí èñÿ äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëäûãëàðû êèíîòåàòðûí ùÿìèí êèìñÿñèçëèéè. ñîíðà ìÿí Êöáðà õàëàíûí øöøÿáÿíääÿ ñàõëàäûüû î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðè õàòûðëàäûì. Ìóõòàðà áàõûðäûì âÿ Ìóõòàðûí äà ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ äàðûõûá áóðà ýÿëìÿéè. ÿëáÿòòÿ. Ìÿí. ãàïûñû áàüëû. äèâàðëàðû éàø. åëÿ áèë. àíúàã ìÿí ýþðöðäöì. ÷îõäàí ñîëóá-ñîâóëóá éîõ îëìóøäó. äîìèíîíóí äàøëàðûíû áÿäÿíëÿðè èëÿ êöëÿêäÿí ãîðóäóãëàðû òàõòà ëþâùÿíèí öñòöíÿ âóðà-âóðà äîìèíî îéíàéûðäûëàð (âÿ î äîìèíî äàøëàðûíûí äà ñÿñèíäÿ áèð ïàéûç ìÿéóñëóüó âàð èäè). ÷öíêè éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð Àäÿì èëÿ Ùÿââàíûí òþðÿìÿëÿðèäèð âÿ Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè þçöíöí áþéöê áèð êÿøôè êèìè äåéèðäè âÿ î çàìàí Áàëàêÿðèìèí î ñþçëÿðè ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí áþéöê (âÿ íÿ ö÷öíñÿ ÷îõ ñèðëè!) ùÿãèãÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè òÿñèð åòìèøäè. î èñòè ïåðàøêèëÿðèí ãîõóñóäóð. äàùà àðòûã òÿíùà åëÿìèøäè. äöíéàäàêû áöòöí èíñàíëàð áèð-áèðè èëÿ ãîùóìäóð. èíäè Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèí ãàðà ìåøèí ïåíúÿê.êÿ äÿ îíäà èäè êè. áó. áó êèìñÿñèç âÿ òÿíùà êèíîòåàòðûí äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá äîìèíî îéíàéûðäûëàð. î ãîõó ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàí ýÿëäè. áó áîø áóëâàðäà. àììà î ö÷ íÿôÿð ãîúà êèøè áóíóí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. Ùÿìèí ýöëëÿð. Éàé êèíîòåàòðûíûí ìþâñöìö ùÿëÿ à÷ûëìàìûøäû. áàøûíäà ùÿìèí ìåøèí êåïêà. åëÿ áèë êè. Ìÿí áèð êÿíàðäà äàéàíûá î ö÷ íÿôÿðÿ áàõûðäûì. òÿíùàëûüû èëÿ èøè éîõ èäè. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. óçàãäàíóçàüà áèçè áèð-áèðèìèçÿ éàõûíëàøäûðäû. î ñÿñ. Áó ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøè äÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ îòóðìàãäàí äàðûõìûøäû. Î äîìèíî äàøëàðûíûí ÷ûõàðòäûüû êöò ñÿñèí ïàéûç ñàðûñûíû. áèëåò êàññàñûíûí áàëàúà ïÿíúÿðÿñè äÿìèð òîðëó èäè âÿ ãÿðèáÿ èäè. äîìèíî äàøëàðûíûí î êöò ñÿñèíè åøèäèðäèì. áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ î ö÷ íÿôÿðèí êèíîòåàòðûí äèâàðû äèáèíäÿ îòóðóá äîìèíî îéíàìàüû ùÿìèí êèíîòåàòðû äàùà àðòûã êèìñÿñèç. áó ÿòðàôà íÿñÿ ÷îõ äîüìà áèð ãîõó éàéûëäû. ñîíðà ìÿí áàøà äöøäöì êè. òàïûøûá ùÿìèøÿêè éåðëÿðèíÿ ýÿëìèøäèëÿð. àíúàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà õÿçÿëÿ ÷åâðèëèðäè. Ìÿí óøàã îëàíäà Áàëàêÿðèì áèçÿ äåéèðäè êè. àéàãëàðûíäà ùÿìèí õðîì óçóíáîüàç éîõ èäè âÿ Ìóõòàð èíäè äöíéàíûí ÿí àäè áÿíäÿñè êèìè ýåéèíìèøäè.

àììà î ýöëëÿð êàüûçäàí èäè. åëÿ áèë. àììà î ïèëëÿêÿíëÿð éóõàðû ãàëõìûðäû. áóðà Ìóõòàðûí åâèäèð. áóëóä äåéèëÿí. àììà ñîíðà ýþðäöì êè. ÿëèíäÿ äÿ è÷è ñó èëÿ äîëó áþéöê áèð âåäðÿ âàð èäè. Ìóõòàð ÿëèíè äèðñÿéÿúÿí âåäðÿéÿ ñàëäû — ñóéóí è÷èíäÿí áèð äÿñòÿ à÷àð ÷ûõàðûá çèðçÿìèíèí î äàðûñãàë òàõòà ãàïûñûíäàêû éåêÿ ãûôûëû à÷äû (î éåêÿ ãûôûë ìÿíÿ ÷îõ òàíûø ýÿëäè. çèðçÿìèíèí äàð òàõòà ãàïûñûäûð âÿ áèç î ãàïûíûí ãàðøûñûíäà äàéàíäûã. ùÿòòà î àí ìÿí äèêñèíäèì äÿ. éàüûøäàí ñîíðàêû êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðäè. 558 . Ìóõòàð äåäè: «—Áóäå îíëàð!. àü òóìàíûíûí áàëàãëàðû äà âåäðÿíèí ñóéóíäàí éàø îëìóøäó âÿ òóìàíûíûí. Ìóõòàðûí àü êþéíÿéèíèí ãîëó äèðñÿéÿúÿí éàø îëìóøäó.. éåðèí àëòûíà åíèðäè.. àé ÷ûõìûøäû. Ùàìûñûíû ñàõëàìûøàì!». äîüðóäàí äà. Î ýöëëÿð Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èäè.. ÷öíêè ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìÿí ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì. ãàáàüûìûçäàêû òàáóò ãàïàüûäûð. àç ãàëà òàìàì øÿôôàô úèçýèëÿðëÿ ßëèàááàñ êèøèíè ýþðäöì.. áëîê ïèëëÿêÿíëÿðè èäè. Ìóõòàðëà ãîùóìóã. Ñîíðà áèð åâÿ ýèðäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. êöëÿê äåéèëÿí áèð øåé îëìàéûá âÿ àéëû-óëäóçëó ýåúÿ ìÿí äÿ ãÿðèáÿ áèð éóõó ýþðäöì: Àäè áèíàëàðäàêû êèìè. Çèðçÿìèíèí òîðïàã äþøÿìÿñèíÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿð äöçöëìöøäö âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ ýöëëÿð áèòìèøäè. ñîíðà ëàï õÿôèô. Ìÿí ùÿìèí ïèëëÿêÿíëÿðè áóðóëà-áóðóëà. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíöí ýåúÿñè ýþéäÿ ãÿðèáÿ áèð òÿìèçëèê âàð èäè. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò éåð öçöíäÿ éàüûø äåéèëÿí.) âÿ áèç è÷ÿðè ýèðäèê.Ìÿí ýöëöìñÿäèì.» — äåäè âÿ áèç ùÿìèí éåðèí àëòûíäàêû åâäÿí äÿ àøàüû äöøìÿéÿ áàøëàäûã âÿ Ìóõòàð î ïèëëÿêÿíëÿðè åíäèêúÿ âåäðÿäÿêè ñó äàëüàëàíûá àéàã àëòûíà òþêöëöðäö. òÿðëÿéÿ-òÿðëÿéÿ ñöðÿòëÿ õåéëè àøàüû åíäèì. åëÿ áèë êè. Çèáà õàëàíû ýþðäöì. Ìóõòàð àü òóìàí-êþéíÿêäÿ èäè. Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿêè î òóìàí-êþéíÿéèí àüëûüûíäà áèð êÿôÿí ðÿíýè âàð èäè. Ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòäó: — «Ýÿë. åëÿ áèë. ýþé áàøäàí-áàøà óëäóçëà äîëìóøäó. ýÿë áóðà!. êþéíÿéèíèí éàø éåðëÿðè áÿäÿíèíÿ éàïûøìûøäû.

Õàíûì õàëà äàùà ùå÷ íÿ äåìÿäè. íÿ éàõøû êè. ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí äà áåòÿð ãîðõóðäóì. ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòû äà Úÿôÿðãóëó êèìè ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõñûí. èíäèúÿ éóõóäàí îéàíàúàüàì âÿ ìÿí.. áèçèì êö÷ÿìèçäÿ èíäè ùå÷ êèì éîõäóð. èñòÿéèðäèì ýþðöì êè. Ñîíðà ìÿí ùèññ åòäèì êè. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí ãîðõóá. éóõóäàí îéàíäûì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè.Ìóõòàð ÿéèëèá âåäðÿäÿêè ñóäàí îâóú-îâóú ýþòöðöðäö âÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè î êàüûç ýöëëÿðè ñóëàéûðäû.. òÿçÿäÿí éàòìàã èñòÿéèðäèì. éîõñà éîõ? XL Áèð äÿôÿ — ùÿìèí 44-úö èëèí èñòè âÿ ãóðàãëûã ïàéûç ýöíëÿðèíäÿí áèðè èäè.— ßäèëÿéÿ äåíÿ ÷ûõûá öçöìÿ òöïöðñöí ìÿíèì. äîüðóäàí äà. Õàíûì õàëà äÿëè îëñóí. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Úÿôÿðãóëó ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. ìÿíèì áöòöí úàíûìû áèð õîô áöðöìöøäö. áàøûíû ãàëäûðûá ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëèí ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ áèðäÿí ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí àðâàäû Ôàòìà õàëàíû ñÿñëÿäè âÿ äöíéàäà ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè äÿùøÿòëè ñþçëÿð äåäè: — Ôàòìà! Ôàòìà! — äåäè Õàíûì õàëà. ìÿí äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ öðÿéèì äþéöíÿ-äþéöíÿ ÷îõ êÿäÿðëè áèð ñåâèíúëÿ ñåâèíäèì êè. Êö÷ÿäÿ ìÿíäÿí. ùàããû âàð!. àììà Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ áèð ùåéðÿò éîõ èäè. ìÿí ãîðõóðäóì. íÿ éàõøû êè. ñÿêèäÿ îòóðìóøäóã. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè ùå÷ êèì åøèòìÿäè. Ôàòìà õàëàýèë äÿ éÿãèí Õàíûì õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿäè. òÿçÿäÿí ýþçëÿðèìè éóìóá áèð ìöääÿò éåðèìäÿ î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâðèëäèì. 559 .. î êàüûç ýöëëÿð Ìóõòàðûí âåðäèéè îâóú-îâóú ñóäàí ñîíðà úàíëàíäû. áèðäÿí ö÷ìÿðòÿáÿíèí éàíûíäà àéàã ñàõëàäû. — Ñÿíèí. ãîøà òóòóí àëòûíäà. ýåúÿíèí éàðûñû èäè. Áàëàêÿðèìäÿí âÿ Úÿôÿðãóëóäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ ýåäèá äàëàíûìûçà áóðóëäó. Úÿôÿðãóëó Õàíûì õàëàäàí. þçöì þç öðÿéèìèí äþéöíòöñöíö åøèäèðäèì. úàíëû ýöë îëäó. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áèçèì äàëàíûìûçà òÿðÿô áàõäû. ñîíðà: — Äöíéà! — äåäè. Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå÷èðäè. Áàëàêÿðèì äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäû.

àé íàäöðöñò îüëó.. ÕLI Ìÿí Àìåðèêàéà ö÷ èë áóíäàí ÿââÿë ýåòìèøäèì âÿ ùÿðýàù áèð äÿôÿ äÿ ìÿíèì éîëóì Àìåðèêàéà äöøñÿ. ùå÷ îëìàñà. ñÿíöí ÿëöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì. ùÿð ýöí ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèðäè âÿ äåìÿê îëàð êè. îíó íåúÿ òàïìàã îëàð? « — Êèìäè Çèáà õàëà?» « — Ãàâðèëèí àíàñû. òÿõìèíÿí áèð ùÿôòÿ-îí ýöí Èáàäóëëàíû ýþðìÿäèì. «óçàã Áàêûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí áèðèíäÿ éàøàéàðäû. Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè. àé íàõÿëÿô?. î áèð ùÿôòÿ-îí ýöí ÿðçèíäÿ ùÿðäÿíáèð Èáàäóëëà éàäûìà äöøäö âÿ åëÿ áèë êè. ùÿð ýöí äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëûðäû: «— Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí. ßáäöëÿëè äÿ.. Úÿôÿð äÿ. Àììà ìÿíäÿ áåëÿ áèð ùèññ âàð êè. î ýþçÿë òóì ñòÿêàíûíäàí õÿáÿðëÿðè éîõäóð.. Çèáà õàëà ñàüäûð. Ãîúà äà. ôàìèëèíè äÿ áèëìèðÿì. ìöòëÿã Çèáà õàëàíû àõòàðûá òàïàúàüàì. Áàøãà íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Áèð äÿ êè... ýþçëÿðè ñóëàíûá âÿ î ñóëàíìûø ýþçëÿð ýåúÿ-ýöíäöç óçàã áèð ìÿùÿëëÿíèí.» Âÿññàëàì. ùå÷ êèìèí òàíûìàäûüû âÿ ùå÷ êèìèí òÿñÿââöð äÿ åòìÿäèéè áèð ìÿùÿëëÿíèí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. ùÿòòà áóðàñû äà ìÿíèì éàäûìäà èäè êè.. Àäèë äÿ. Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ Èáàäóëëà. íàäöðöñò? Ýåíÿ ýÿëäöí? Àëëàù ùà÷àí ìÿíè ýþòöðöá àïàðàúàã êè.Âÿ þìðöíäÿ ñþéöø ñþéìÿéÿí Áàëàêÿðèì ùÿìèí èñòè ïàéûç ýöíö äöíéàíû ÷îõ ïèñ ñþéöøëÿ ñþéäö. Àõû. Úÿáðàéûë äà.. ìÿí þçöì þçöìäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéèì áèð íèýàðàíëûã êå÷èðèðäèì: Èáàäóëëàéà íÿ îëóá ýþðÿñÿí? Àììà î áèð ùÿô560 .. ìÿí Çèáà õàëàíûí. íÿòèúÿëÿðè èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ î ýþçÿë òóì òîðáàñûíäàí.. ùÿòòà ìÿí Çèáà õàëàíû ýþðöðÿì äÿ: ëàï ãîúàëûá. áåëè áöêöëöá. äåìÿê îëàð êè. Áÿëêÿ Çèáà õàëà ÷îõäàí þëöá? Áèëìèðÿì.» ÕLII Ìöùàðèáÿ ãóðòàðìàã áèëìèðäè.» Êöðÿí ïèøèê þëÿíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò.

àòàì íå÷ÿ àé èäè êè. êèìñÿñèçëèéèíÿ ãàïûëäû. àääûìëàðûíäà ùå÷ âàõò îëìàéàí áèð 4-36 561 . ñîíðà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû áèðäÿí-áèðÿ äÿ êÿñäè âÿ ßìèíÿ õàëà äàùà ãûøãûðìàäû. äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ ìÿí äÿ þçöìö áöòöí äöíéàäà òàìàì òÿê-òÿíùà ùèññ åëÿéèðäèì. ùÿéÿòèìèçèí î áèýàíÿëèéè è÷èíäÿ ßìèíÿ õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòäèì: «—Ýåò. êèìñÿñèçëèéèíäÿêè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Èáàäóëëà äàëàíà ÷ûõäû âÿ ìÿí äàëàíûìûçûí î ñàêèòëèéè. êèìñÿñèçëèéèí äàâàìû èäè. úàíûì ãóðòàðäû ñÿííÿí!. äàùà äîüðóñó. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. áèçèì äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíäÿêè î éàçûãëûã. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû.òÿäÿí-îí ýöíäÿí ñîíðà. éåðèøè äÿ äÿéèøìèøäè. êþïÿéîüëó. ñèíÿìäÿ òàìàì òÿøíÿñèç áèð öðÿê âóðóðäó âÿ î öðÿéèí ùÿìèí òÿøíÿñèç òûïïûëòûñûíû à÷ûã-àéäûí åøèäèðäèì. ìÿíèì öðÿéèìèí î òûïïûëòûñû äà. ßìèíÿ õàëàíû äà éàäûíäàí ÷ûõàðäû âÿ ùÿìèí éàçûã áèýàíÿëèéèíÿ. ñåâèíúñèç. ùÿéÿò ãàïûëàðû ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ áèð ìöääÿò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. áèð ãàðà äàø äà äàëóíúà!.. ÿêñèíÿ. Áó âàõò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû çÿðáëÿ à÷ûëäû. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíûá ßìèíÿ õàëàíûí åâèíÿ òÿðÿô áàõìûðäû. öðÿê ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿøíÿñèç âóðàúàã. Ìÿí þìðöìäÿ Èáàäóëëàíû áåëÿ ýþðìÿìèøäèì.». Ýåò. ÷ûõ ýåò äàé. ãûðûøìûø íàçèê áîüàçûíà. áöòöí úàíñûç âöúóäóíà áèð éàðàøûã âåðìèøäè. ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàüà áàøëàäû. åëÿ áèë êè. ÷öíêè ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿí åâëÿðäÿ ãîïàí âàé-øèâÿíèí éàíûíäà ãîúà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàùà òÿñèð åòìèðäè.. êèìñÿñèç äàëàíûìûçà áàõûðäûì. éèéÿñèçëèéèíäÿêè î éåòèìëèê äÿ äàèìèäèð. äàùà ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøûá. ýåò. Èáàäóëëà éåíÿ àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äàëàíûìûçà ýÿëìÿéÿ áàøëàäû. áó òÿêëèê-òÿíùàëûã ÿáÿäèäèð.. ñîíðà î ÷ûüûðòûíû äà. Áèð ýöí ìÿí ùÿéÿòèìèçèí äàëàí ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðìóøäóì. áèçèì äàëàíûìûçû äèêñèíäèðìèðäè. ãûçëàðû. åëÿ áèë. ùÿìèí éàçûãëûã. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè ñåâèíúäÿí. î öðÿêäÿ äÿ åëÿúÿ ñåâèíúñèç. äàëàíûìûçûí íÿáçè èäè.. ßìèíÿ õàëàíûí î ÷ûüûðòûñû äà áèçèì äàëàíäàêû ùÿìèí ñàêèòëèéèí. åëÿ áèë. òÿçÿäÿí ãûøãûðìàüûíû ýþçëÿäè. êþïÿéîüëó. éåòèìëèê êèìè áèð øåé èäè. ÿëäÿ åòäèéè ãÿëÿáÿäÿí èøûëäàéûðäû âÿ ýþçëÿðèíèí î èøûëòûñû Èáàäóëëàíûí ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø àðûã ñèôÿòèíÿ. âóðóðäó. ïÿíúÿðÿëÿðè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè ùÿðÿíèí þç äÿðäè þçöíÿ áÿñ èäè. Áèðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ áó ÷ûüûðòû äà äàùà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ àíàìûí þç-þçöíÿ äàíûøìàüà áàøëàäûüû ýöíëÿð èäè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó.

.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Èáàäóëëàíû ìÿí áèð äàùà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèì. Áèçèì äàëàíûìûçäà êèìñÿ ðóñúà ãûøãûðà-ãûøãûðà íÿñÿ äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. — Àõûðû âåðäè ãûçûëëàðûìû!. êþïÿéîüëó. ÿëèíè ïåíúÿéèíèí úèáèíÿ ñàëûá àü ÿñýèéÿ áöðöíìöø íÿñÿ ÷ûõàðòäû. ñàõëàäóüóí î ãÿùáÿéíÿí áèð éåðäÿ!..» Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. òÿáèè áèð øåé îëìóøäó. Àììà áèð äÿôÿ ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàí áèð ÿùâàëàò áàø âåðäè. ßìèíÿ õàëàíûí þçö äÿ áàøäàí-áàøà î ÷èðêàáûí è÷èíäÿäèð.. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû. ÷öíêè î äÿì Èáàäóëëà äåéÿñÿí. ùÿìèí áàëàúà ÿñýè áàüëàìàñûíû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà à÷äû. àììà úàìààò äàëàíûìûçäàí ýÿëÿí î ñÿñèí ãûøãûðûá àüëàìàãäàí áàøãà íÿñÿ áèð ãåéðè-àäèëèéèíè î ñààò ùèññ åòäè. êþïÿéîüëó. Èáàäóëëà ýåòäè.. Ýþðäöç!?. ßëáÿòòÿ. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äàéàíäû. ãûøãûðûá àüëàìàãëà äàùà áèçèì äàëàíûìûçû.. ùå÷ íÿéÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò. òÿõìèíÿí ÿëëè éàøëàðûíäà áèð àðâàä ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà äàéàíûá ðóñúà äåéèðäè: 562 . äàëàíûìûçûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí áîéëàíäû. òàïàðñóç ìÿíè Âîðîíåæäÿ!. áèçèì î ãÿìýèí äàëàíûìûçà íÿñÿ ÷èðêàá áèð ñó òþêöëäö. Î àü ÿñýè ïàð÷àñûíûí è÷èíäÿ Íèêîëàéûí ñàããàëëû øÿêèëëÿðè îëàí áèð îâóú ãûçûë ñèêêÿ âàð èäè. ñèíÿñèíè èðÿëè âåðìèøäè. ñÿíè ýþðöì ãàí ãóñàñàí!. ýþðäöç?! — äåäè. äöíéàíûí ÿí ãàëèá àäàìû èäè. Àõòàðóí. Àé òàïäóç à!.ñÿððàñòëûã âàð èäè. — Ýåòäèì ìÿí äàé!. Ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðûüûíû àéäûí åøèäèðäèì: «—Ýåò. Ñÿíè ýþðöì òðàìâàé àëòûíäà ãàëàñàí. öìóìèééÿòëÿ. ßéíèíÿ ãàðà ïàëòàð ýåéèá áàøûíà ãàðà éàéëûã áàüëàìûø âÿ àüëàìàãäàí ýþçëÿðè ãûçàðìûø. åëÿúÿ øÿñòëÿ âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà ýåòäè. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê îëìàçäû. ìàõîðêàäàí ñàðàëìûø èðè âÿ ñåéðÿê äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí ÿòðàôà òöïöðúÿê ñû÷ðàéà-ñû÷ðàéà: — Ùÿ. ùÿéÿúàíäàí äèëè-äîäàüû ÿñÿ-ÿñÿ. ãûøãûðûá àüëàìàã äà î ìöùàðèáÿ èëëÿðèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î êÿäÿðè êèìè. ÿââÿëúÿ ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿäè. ýåðè äþíöá ùÿìèí øÿñòëè àääûìëàðëà äöç ìÿíèì ãàáàüûìà ýÿëäè. ýÿëèá ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö. ýþç ãàïàãëàðû øèøìèø. äàùà äîüðóñó.

ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà àüàú îëìóø áèçèì áó ñþéöä àüàúûìûçûí ñàðàëûá òþêöëÿí éàðïàãëàðûíà áàõäûãúà. Áèð ýþç ãûðïûìûíäà áöòöí äàëàíà áåëÿ áèð ïû÷ûëòû éàéûëäû êè. ìÿùÿëëÿìèçèí óøàãëàðû éÿãèí êè. ùÿéÿòèìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèê Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. àììà èíäè áèëÿê éîüóíëóüóíäà îëñà äà. ãàðà ïàëòàðûíûí. òÿçÿ-òÿçÿ éåðèìÿéÿ áàøëàéàí óøàãëàð þëöð. ñþùáÿòëÿðèíÿ äÿ ãóëàã àñìàã èñòÿìèðäèì. ïîäñêàæèòå. áó ñààò ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿ òÿêÿì.. ÷öíêè Èáàäóëëàäàí îí áåø éàø áþéöê îëàí áó àðâàäûí ìÿêòÿá ìöÿëëèìëÿðèíÿ îõøàéàí úèääè ýþðêÿìè. àììà ìÿíèì ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàüà ùÿâÿñèì éîõ èäè. î ñàêèòëèê. — Âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàéûðäû... ìÿ563 . î ñàêèòëèê áèëèð êè. ïàéûç ýÿëäè âÿ ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçÿ àõøàì òÿçÿúÿ äöøìöøäö. éåðÿ ñàëëàíìûø áóäàãëàðûíûí éàâàø-éàâàø òàìàì ñàðàëàí éàðïàãëàðûíà áàõûðäûì âÿ î ñþéöäöí éàðïàãëàðûíûí äà áåëÿúÿ ñàðàëìàñû. ìÿí åâèìèçèí ùÿéÿòÿ à÷ûëàí ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ éàðàøûãëû áèð àüàú îëìóø î ñþéöäöí ñàðàëìûø éàðïàãëàðûíà áàõà-áàõà ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î ñàêèòëèê éåíÿ äÿ ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. ÕLIII Éàé êå÷èá ýåòäè.— Ãäå Èáàäóëëà? Îí âåä êàê ìàëåíêèé ðåáéîíîê. áÿëÿêäÿêè ÷àüàëàð. ïðîïàäéîò!.. Àíàì ÷þðÿê íþâáÿñèíÿ ýåòìèøäè. åëÿ áèë. ðóñúà äàíûøûá åëÿúÿ öðÿêäÿí àüëàìàüû Èáàäóëëà èëÿ âÿ Èáàäóëëàíûí åðìÿíè àðâàäû áàðÿäÿêè òÿñÿââöðëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ïóñãóäà äóðóá.. úàâàí âÿ ýöúëö îüëàíëàðûíûí þëìÿéèíÿ þéðÿøìèøäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ðóñúà äàíûøàí áó ãàäûí Èáàäóëëàíûí ùÿìèí åðìÿíè àðâàäûäûð âÿ áèçèì äàëàíûí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìàò ãàëäû. ìÿíèì ùå÷ êèìèì éîõäóð. áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ áèð àüàú îëìóø î ñþéöäÿ áàõûðäûì. — Ãäå îí? ×òî âû ñ íèì ñäåëàëè? Âåä ïðîïàäéîò îí áåç ìåíéà. êö÷ÿäÿêè î ãîøà òóòóí. î äÿì ìÿí.. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûøìûøäû. éàéëûüûíûí ñÿëèãÿñè. — äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. éÿíè îíëàðûí ìöùàðèáÿäÿí ýÿëÿí ãàðà õÿáÿðëÿðèíÿ àäÿò åòìèøäèì. î ñàêèòëèê êèìèíñÿ ýþðöíìÿç ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ. î áþéöê âÿ éàøëû ãîúà òóòóí éàðïàãëàðû êèìè ãóðóéóá òþêöëìÿñè ìÿíèì öðÿéèìè äàùà äà ñûõûðäû. áó áàëàúà ñþéöäöí. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí. Ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êàê âû åòîãî íå ïîíèìàéåòå? Ãäå íàéòè åãî. åëÿ-åëÿúÿ î òÿíùà ùÿéÿòèìèçäÿ îòóðìóøäóì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè..

ßëÿêáÿð. ÿêñèíÿ. î øöøÿ àäè ïÿíúÿðÿ øöøÿñè äåéèëäè. áöòöí éåð àðàñûíäà. öìóìèééÿòëÿ. ßëÿêáÿð. Àü Äÿâÿíèí ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõàí î ñàêèòëèêäÿ áèð ÿäàâÿò. éÿíè áàøà äöøÿð êè. éàäóâà ýÿëèð áó øÿêèë? 564 . î ýþçÿë ùÿéÿòèìèçèí. ãàëûí áóç áÿðêëèéè âàð èäè. ùÿéàòñûçëûüû âàð èäè).. ìÿí ùÿéÿòèìèçèí. áóç ùàìàðëûüû. àììà Õàíûì õàëà àüëàìàäû. àììà áàøûìû ãàëäûðìàäûì. ýþé àðàñûíäà øÿôôàô áèð ñÿää èäè âÿ î ñÿääÿ áèð áóç ñîéóãëóüó. ìÿíè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá àüëàéàð. òàëâàðëû. ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìàã. áèçèì î áàëàúà. ùå÷ êèìèí îíóí àüëàìàüûíäàí õÿáÿðè îëìàéàúàã âÿ àüëàéàð. ñîíðà Õàíûì õàëà ÿëè èëÿ ìÿíè ÷àüûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ èëê äÿôÿ Õàíûì õàëàäàí öðêäöì. þçöìö î éåðÿ ãîéäóì êè. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð éàçûãëûã ýþðöì. òÿêè àíàì èíäèúÿ ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿéäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿéÿéäèì. áèðäÿí Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá.. Ñîíðà ìÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — øöøÿáÿíääÿ äàéàíûá øöøÿ àðõàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. ýöëöìñÿäè: — Îòóð. àììà Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû (î áóç ñîéóãëóüóíäà. ÷àðùîâóçëó ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíäÿí ãîðõäóì. Õàíûì õàëà èëÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà. — Áóðà ýÿë. ìÿí òÿêÿì. ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõäóð. òÿêáÿòÿê ãàëìàã èñòÿìèðäèì. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõäûã. — Ñÿíÿ éàäèýàð âåðÿúÿéÿì. ùÿòòà ãîðõóðäóì êè. áèð êèí âàð. Ìÿí ãàïûìûçûí àüçûíäà àéàüà ãàëõûá áàøûìû àøàüû ñàëäûì âÿ ýÿëèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè áèð-áèð ãàëõìàüà áàøëàäûì.íÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÷öíêè Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ýóéà Õàíûì õàëàíûí ìÿíè ÷àüûðìàüûíû áàøà äöøìöðÿì. áóç ùàìàðëûüûíäà øÿôôàô ñÿää èñÿ åëÿ-åëÿúÿ ãàëûðäû) âÿ ìÿíè ÷àüûðäû (ñÿñè î øÿôôàô áóç ñÿääèíèí àðõàñûíäàí ýÿëäè âÿ î ñÿñäÿ äÿ áèð áóç íÿôÿññèçëèéè. — Áàõ. Õàíûì õàëà èëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèç àðàñûíäà. ãîðõóðäóì êè. — Ñîíðà îòàüà êå÷äè âÿ áèð àçäàí ÿëèíäÿ òóòäóüó áèð øÿêèëëÿ ýåðè ãàéûòäû. — äåäè. àéàüûìû ùÿð äÿôÿ ïèëëÿêÿíÿ ãîéàíäà éàéäà âÿ ñîíðà äà ãóðàãëûã êå÷ÿí íå÷ÿ ìöääÿò ÿðçèíäÿ ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóìóø òàõòàëàð úûðûëäàéûðäû âÿ ùÿìèí ïàéûç àõøàìû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí úûðûëòûñû äà Õàíûì õàëà èëÿ éåð öçöíöí àðàñûíäàêû î áóç ñîéóãëóüóíäàêû ãàëûí øÿôôàô ñÿääÿí äåéèðäè. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ýèðäèì. î äÿì ìÿí àíàìûí ýÿòèðÿúÿéè î ÷þðÿêäÿí äÿ ÿë ÷ÿêìÿéÿ ùàçûð èäèì. ßëÿêáÿð.

àõûðûíúûäà ö÷ íÿôÿð ýþçÿë áèð áóëàüûí áàøûíäà îòóðóá êàáàá áèøèðèðäè âÿ áöòöí áó ôîíëàðûí ùàìûñûíäà øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèø ùÿìèí àäàìëàðûí — òÿééàðÿ ñöðÿíëÿðèí.ßëáÿòòÿ. Òÿðïÿíìÿ!. ùÿìèí áàøëàðûí äöçýöí éåðèíè òàïûðäû: «—Òÿðïÿíìÿ! —Òÿðïÿíìÿ!.. «Áÿäáÿõò ìèëéîí÷ó. Õàíûì õàëà ìÿíè. êèòàá îõóéàíëàðûí. áèð áàëàúà ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèð. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë Ãîúà ìÿíè ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà àïàðìûøäû âÿ áèç áèðëèêäÿ øÿêëèìèçè ÷ÿêäèðìèøäèê. áó øÿêèë ìÿíèì éàõøû éàäûìäà èäè âÿ áóíäàí áèðè äÿ áèçèì åâèìèçäÿ âàð èäè âÿ ìÿí î øÿêëè ÷îõ èñòÿéèðäèì. ìÿíèì ö÷öí íÿñÿ áèð øåé åëÿìÿê èñòÿéèð. øÿêëèìèçè òÿééàðÿ ñöðÿí éåðäÿ ÷ÿêäèðäèê. ó÷óðäó. ìÿí äÿ àðõàäà îòóðìóøäóì. øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿíëÿð ùÿìèí ôîíëàðäàí áèðèíè ñå÷èðäè âÿ áàøûíû ùÿìèí áîø éåðäÿí ÷þëÿ ÷ûõàðûðäû. áåëèíäÿí õÿíúÿð àñûá. áèð àç êÿíàðà ÷ÿêèëèá çÿíäëÿ áàõûðäû.» âÿ ôîòîøÿêëè ÷ÿêèðäè. áèçèì ùÿéÿòäÿí.. àõûð êè. éàõóä Ðçàãóëó Ôðÿíýèìààá». Ãîúà èëÿ ìÿí èêèíÿôÿðëèê ôîí éàëíûç áèð äÿíÿ îëäóüó ö÷öí. ö÷öíúöäÿ äþðä íÿôÿð àüàúëàðûí àðàñûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá êèòàá îõóéóðäó âÿ ùÿìèí êèòàáëàðûí öñòöíäÿ äÿ àäëàðû éàçûëìûøäû: «Ëéóáîâ è êîâàðñòâî» (ðóñ äèëèíäÿ) «Òàìèëëà». àëíûíäàí òóòóá î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâèðèðäè. êàáàá áèøèðÿíëÿðèí áàøëàðûíûí éåðè áîø èäè. ùÿì äÿ ãöññÿëè áèð õàòèðÿñèíÿ ÷åâðèëìèøäè âÿ èíäè Õàíûì õàëàíûí ÿëè ÷àòàí áó øÿêèë èäè. ãàáàãäà Ãîúà îòóðìóøäó. î áèðèíäÿ ãÿùðÿìàí úöññÿëè áèð íÿôÿð ÿéíèíÿ «÷åðêåçêà» ýåéèá. «×àïàéåâ».» — äåéèðäè âÿ úÿëä àïàðàòûíûí àðõàñûíà êå÷èá áó äÿôÿ äÿ þç áàøûíû ãàðà øàëûí è÷èíÿ ñîõóðäó: «—Òÿðïÿíìÿ!. àò ÷àïàíûí. Ôîòîãðàô ßëè ÿââÿëúÿ ýÿëèá î áîø éåðëÿðäÿí ÷ûõìûø áàøëàðû ÷ÿíÿñèíäÿí. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäàêû ùÿìèí òÿééàðÿäÿ ó÷óðäóì. ùÿìèí øÿêèë èëÿ î áàëàúà ßëÿêáÿðè ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèðäè. Õàíûì õàëàíûí î øöøÿáÿíäèíäÿí ãóòàá èéè ýÿëìèðäè âÿ î ãóòàá èéè êå÷ìèøèí ùÿì ñåâèíúè. Ôîòîãðàô ßëèíèí òàõòà êàðäîí öçÿðèíäÿ éàüëû áîéà èëÿ ÷ÿêèëìèø. éàõøû áàøà äöøöðäöì êè. àììà íå÷ÿ èëëÿð èäè êè. ñîíðà éåíÿ äÿ ýÿëèá øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿí ùÿìèí àäàìëàðûí áàøûíû î éàíà-áó éàíà ÿéèðäè. ôîòîãðàô ßëèíèí ÷àìàäàí êèìè äþðäêöíú âÿ ãàðà àïàðàòûíà áàõûðäû.. ùå÷ îëìàñà. àç ãàëà äèâàð áîéäà äþðä ôîíó âàð èäè: áèðèíäÿ èêè íÿôÿð òÿééàðÿ ñöðöðäö âÿ î òÿééàðÿ àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ýåäèðäè. áàøûíà ãàðàýöë ïàïàã ãîéóá àò ÷àïûðäû. ÷öíêè Õàíûì õàëà øö565 . Î ïàéûç àõøàìû ùÿéÿòèìèçèí î ñàêèòëèéè è÷èíäÿ ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìóøäóì âÿ ÿëáÿòòÿ. î àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ òÿééàðÿíè Ãîúà ñöðöðäö.

Õàíûì õàëà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î óøàüûí ýþçëÿðèíäÿêè ùÿìèí ãîðõóíó ýþðìöøäö. åëÿäèð. ìÿí áó øÿêèëäÿ òÿééàðÿíèí.. áó øÿêëè úûðìàã ëàçûìäûð. ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí ýöëöìñÿìÿéè ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè. Áó øÿêëè ñÿíÿ éàäèýàð âåðèðÿì.. ùÿòòà ôèêèðëÿøäèì êè. éàõ÷û øÿêèëäè ÷îõ. ôÿðÿùñèçëèéèíè ýþðìöøäö. ßëÿêáÿð. êèï þðòöëìöø îëñóí. î çàìàí. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì.. î áàëàúà ßëÿêáÿð åâëÿðèíèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áîéíóíó áöêÿíäÿ. éÿíè î ýåúÿ âàõòû. òÿêúÿ åëÿ áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ó÷ìàã èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè. î àðäû-àðàñû êÿñèëìÿéÿí ó÷óø áîéó ìÿíè 566 . Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðóá ôîòîøÿêëÿ áàõäûì âÿ áó çàìàí áèðäÿí-áèðÿ áàøà äöøäöì êè. î ãàðàõÿáÿðëè ÷àüûíäà áó éàëàí÷û òÿééàðÿíèí àüàïïàã éàëàí÷û áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷ìàüû ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åëÿäè. Õàíûì õàëàíûí î íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè. áó øÿêèëäÿêè î àüàïïàã áóëóäëàðûí à÷ûã-àøêàð éàëàí÷ûëûüûíû ýþðäöì. áó øÿêëè. Ãîúàíûí øöøÿáÿíäèí àøàüû êöíúöíäÿêè éàçû ìàñàñûíà äà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ÿëáÿòòÿ.. áóíäàí àðòûüûíà èñÿ ýöúöì ÷àòìûðäû.. áó ôîòîøÿêèëäÿí ìÿíäÿ äÿ âàð. Õàíûì õàëà áó áîø øöøÿáÿíääÿ ùÿìèí àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì.. Ìÿí. ÷öíêè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Õàíûì õàëà èñÿ ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåéèðäè: — Áàõ. Õàíûì õàëàéà äåìÿäèì êè. äöçäöð. Õàíûì õàëà åëÿ ýöëöìñÿñèí. ýþðöðñÿí. ßëÿêáÿð. ùÿéÿòäÿêè î ñàêèòëèêäÿí ãîðõàíäà. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. äàùà äîüðóñó. î ýþçëÿðèí ùÿìèí ñÿðòëèéè ùÿìèøÿ ùèññ îëóíñóí. áèð ñþç äåéÿ áèëìèðäèì. ìÿùÿëëÿìèç éàòàúàãäû âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí èðè ãàðà ýþçëÿðè éåíÿ çàáèòÿ èëÿ áàõñûí. áóëóäëàðûí î àüëûüû åëÿ àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüëûüûäûð. ìÿí î òÿééàðÿéÿ ìèíìÿê èñòÿìèðäèì. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î éåòèìëèê ÷àüûíäà. ùàìû éàòàíäàí ñîíðà. ìÿí ýþçöìö î øÿêèëäÿí ÷ÿêèá Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. î. Ãîúàíûí äÿðñ þéðÿíäèéè î àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè éåíÿ äÿ î ìèçèí öñòöíäÿäèð âÿ ìÿí î àäàì ñöìöêëÿðèíè ýþðìÿê èñòÿìèðäèì — áèð àçäàí ýåúÿ äöøÿúÿêäè.øÿáÿíääÿí áàõàíäà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î áàëàúà ßëÿêáÿðèí êèìñÿñèçëèéèíè. éÿíè êè. ùÿìèí øÿêèë ìÿíèì ö÷öí äàùà ÿââÿëêè êèìè ìàðàãëû äåéèë. àéûãëûã èëÿ éóõó àðàñûíäà åëÿ ùåé àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷óðäóì. Ìÿí. Àíúàã éàõ÷û ñàõëà éà. àììà åëÿ ùåé ó÷óðäóì âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäöì êè.

. Ùèòëåðèí àõûðûíà äàùà àç ãàëûá âÿ î çàìàíëàð àíàì òåç-òåç äåéèðäè: — Àëëàù Ñòàëèíèí êþëýÿñèíè áèçèì áàøûìûçûí öñòöíäÿí ÿñêèê åëÿìÿñèí. î àüàïïàã áóëóäëàðû äà Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì ìöøàéèÿò åäèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.— äåäè.. íåúÿ êè.. Ìÿíèì ìÿêòÿáÿ ýåéäèéèì øàëâàð òàìàì ÷èðêèí è÷èíäÿ èäè âÿ ñàáóí òàïûëìàäûüû ö÷öí.. ÿñëèíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí éàðàíìûøäû.. — Ñîíðà àíàì ìÿíÿ äåäè: — ßëÿêáÿð. Äàíûøûá-àüëàéûá ùå÷ îëìàñà öðÿéèíè äÿ áîøàëòìûð. Ìÿí îüðóí-îüðóí øöøÿáÿíäèí êöíúöíäÿêè éàçû ìèçèíÿ áàõäûì: éîõ. íåúÿ êè. Î ýåúÿíèí ñÿùÿðè ìÿí ìÿêòÿáäÿí ãàéûäàíäà àíàì: — Øàëâàðûâû ÷ûõàð âåð. — Éàçûã àðâàä. âåðèð!. àììà ùÿìèí ýöí äàéûì áèçÿ áèð ïàð÷à ýèëàáè òàïûá ýÿòèðìèøäè (äàéûìûí äà áèð ýþçö øèêÿñò èäè. àíàì î øàëâàðû éóéà áèëìèðäè êè. ßçðàéûë ãÿíèìèíè âåðñèí áàèñèí. ýåò ýþð àðâàä íåéíèéèð?. Ìÿí äöíÿíêè êèìè áàøûìû àøàüû ñàëûá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. éåòèðèð (ùàìû áèëèðäè êè. øàëâàð î èñòè ïàéûç ýöíÿøèíèí àëòûíäà òåç ãóðóäó âÿ àíàì ýöíîðòà ùÿéÿòÿ ÷ûõûá øàë567 . — äåäè.äÿ. ùÿìèí áàõûøäàí äîüàí î òÿáÿññöìöí è÷èíäÿ ó÷óðäóã.. ùàìàìäà ÷èììÿéÿ ñÿðô åëÿìÿñèí. Àíàì øàëâàðûìû éóäó. éåíÿ äÿ àù ÷ÿêäè âÿ éåíÿ äÿ: — Éàçûã àðâàä. ùÿéÿòäÿêè çèâÿäÿí àñäû. î òÿééàðÿíè äÿ. ìÿíèì øàëâàðûìû éóñóí. Àíàì ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà ýèëàáèíè êþïöêëÿíäèðèá ìÿíèì øàëâàðûìû éóéóðäó âÿ áèðäÿí ÿëèíè ñàõëàäû. Õàíûì õàëà îéàíìàñûí äåéÿ. àç ãàëûá äàé áó Ùèòëåð îüðàøûí àõûðûíà!. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá ÷èéíèíè äèâàðà ñþéêÿìèøäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìóá éàòìûøäû. áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè ñàëûð è÷èíÿ. — Éóéàúàüàì. éàâàøúà øöøÿáÿíääÿí ÷ûõäûì âÿ ùÿéÿòäÿ àíàìà äåäèì êè. éà áàøãà ïàë-ïàëòàðà. éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. î òÿáÿññöì.. áåëèíè äöçÿëäèá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ þçþçöíÿ: — Áó àðâàä íþø ýþðöêìöð áó ýöí?.— Àëëàù áàèñè úÿçàñûíà éåòèðñèí. áèç äÿ ùÿìèí áàõûøûí.. — äåäè. — äåäè. ñîíðà éåíÿ ùÿìèøÿêè êèìè «àù» ÷ÿêäè.). áàøûíû áóëàäû. î áèð òèêÿ ýèëàáè ïàð÷àñûíû áàøãà áèð øåéëÿ äÿéèøìÿñèí. Àíàì éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû.. ñÿùÿðÿúÿí ãóðóñóí âÿ ìÿí îíó òÿìèç ýåéèá ìÿêòÿáÿ ýåäèì. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí áåëÿúÿ ýÿëèá áèçÿ áàø ÷ÿêèðäè) âÿ àíàì áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. Õàíûì õàëà éàòûá..

äàëàíûìûçäà ùå÷ êèì àüëàìûðäû. ùÿéÿòëÿðäÿí âàé-øèâÿí ãîïàðäû. — äåäè. áó àðâàä íþø ýþðöêìöð? — äåäè. ùàìû ñóñìóøäó. äàëàíûìûçäàêû î ñöêóò àüëàìàãäàí ÷îõ áåòÿð èäè.. àíàì øöøÿáÿíäÿ ýèðäè. ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì.. àüëàéà-àüëàéà ãûøãûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ýåò ýþð íåéíèéèð àðâàä ñÿùÿðäÿí î åâäÿ. — Àü Äÿâÿ éàòìûøäû ãàïûñûíäà. Õàíûì õàëà éàòûá. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìèðäè âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè. àüëàéûðäûì âÿ àüëàéà-àüëàéà äà ãûøãûðûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. àðâàäëàð àüëàéûá öç-ýþçëÿðèíè úûðàðäû. óçàãäàí ýÿëèðäè. éåíÿ äÿ î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. Ñÿùÿðè ýöí Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ. áàéàãêû êèìè. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò ñóñäó. Õàíûì õàëà. — ßëÿêáÿð. ìÿí ÿëèìäÿêè øàëâàðû éåðÿ òóëëàéûá äàëàíà ãà÷äûì.. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. Áèðäÿí-áèðÿ àíàìûí áöòöí ñèôÿòèíè áèð íèýàðàí÷ûëûã áöðöäö: — Áó ãÿäÿð äÿ éàòìàã îëàð? — äåäè âÿ àíàìûí ñèôÿòèíè áöðöìöø î íèýàðàí÷ûëûã ìÿíèì äÿ öðÿéèìÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã ýÿòèðäè âÿ ìÿí äÿ àíàì êèìè áàøûìû ãàëäûðûá Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäûì. ÷îõ óçóí áèð àí êå÷äè. ñîíðà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ òÿðÿô ãàëõäû.. 568 . éóõó è÷èíäÿ èäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ åùìàëëûúà ùÿéÿòÿ äöøäöì. äàëàíûìûçäà èäè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿð ýÿëÿíäÿ.âàðûìû çèâÿäÿí ýþòöðÿíäÿ éåíÿ äÿ Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû: — Àà-à-à.. Àíàì ÿëèíäÿ òóòäóüó øàëâàðû ìÿíÿ âåðäè.. Î àõøàì áöòöí ìÿùÿëëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. áèðäÿí àíàì áÿðêäÿí ÷ûüûðäû âÿ àíàìûí ÷ûüûðòûñûíû åøèäÿí êèìè.. àé ßëëÿêáÿð! Áàëàì. Î ýåúÿ Áàëàêÿðèì äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà.. î àõøàì êö÷ÿìèç äÿ åëÿúÿ äÿðèí áèð ñöêóò è÷èíäÿ èäè âÿ êö÷ÿìèçèí î ñöêóòóíäà äà ãàïãàðà áèð ìàòÿì àüûðëûüû âàð èäè. àíàìà äåäèì êè. Õàíûì õàëà þëöá!. Ìÿí þç ñÿñèìäÿí áàøãà ùå÷ íÿ åøèòìèðäèì âÿ þç ñÿñèì äÿ ìÿíÿ áàøãàñûíûí ñÿñè êèìè.. ñîíðà áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Îíäà òÿãñèð éîõäó. àäàì þëÿíäÿ åâëÿðäÿí. àììà î àõøàì áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. ÿëëÿðèíè ýöíîðòà ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí äþøëöéöíöí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ ìÿíÿ áàõäû. Ìÿí àíàìûí öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíèì öðÿéèì äÿ áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. ìÿí ùå÷ íÿ ýþðìöðäöì.

ìèñìàð òàïûá. àíàì äà àðâàäëàðëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿ. î åâëÿðèí ïÿíúÿðÿëÿðè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. ìÿùÿëëÿìèçèí èíäè áîìáîø. î òöòÿéèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñìàñàì. î ãîøà òóò àüàúû äà ëàë ñöêóò è÷èíäÿ àüëàéûð. ñîíðà: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. Õàíûì õàëàíû áàñäûðàíäàí ñîíðà úàìààò äàüûëûøàíäà. àäàìñûç îëàí áöòöí åâëÿðè. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí. ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ òàìàì áîø ãàëìûø êö÷ÿìèç.äåìÿê îëàð êè. èíäè ßäèëÿ äÿ ùàðàäàíñà áàõûð âÿ ßäèëÿ äÿ î áîø ìÿùÿëëÿìèç êèìè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. äàëàíûìûç. òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ùÿìèí ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñûíû ÷àëäû. Áàëàêÿðèì ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëàúàã. ãàïûëàðû. äèâàðëàðû. áèð äÿ ùå÷ âàõò ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõà áèëìÿéÿúÿéÿì. ùÿéÿòèìèç. òÿê îòóðóá òöòÿê ÷àëàúàã âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí î ïàéûç ýöíö Áàëàêÿðèìèí î òöòÿéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. Ôàòìà õàëà äà ãÿáèðèñòàíëûãäà èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè ìÿí áèëèðäèì êè. ìÿí ÿìèí èäèì êè. — äåéèá Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíäàí äûíûøûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí äà569 . àíàì äàùà Áàëàêÿðèìÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» äåìèðäè). äàüûëàí éåðëÿðè þçö áèëäèéè êèìè éàìàéûðäû. éà äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá òöòÿéèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûðäû âÿ þç ùàâàëàðûíû ÷àëìàüà áàøëàéûðäû.. ïèëëÿêÿíëÿðè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ëàë ñöêóò è÷èíäÿ Õàíûì õàëàíûí þëìÿéèíÿ àüëàéûð. ÕLIV Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ ýöíäöçëÿð ìÿùÿëëÿíèí êèøèñèç åâëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéèðäè.. êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø î ãÿìáÿð äàøëàð äà. áèð ìöääÿò àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. äöçÿëäèðäè (ùÿð ùàëäà. áèð äÿ ùå÷ âàõò áàøûìû ãàëäûðûá ùÿéÿòèìèçäÿêè øöøÿáÿíäÿ áàõà áèëìÿéÿúÿéÿì âÿ úàìààò äàüûëàíäàí ñîíðà Áàëàêÿðèì äîüðóäàí äà ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëäû. àðâàäëàðäàí âÿ óøàãëàðäàí èáàðÿò áþéöê áèð èçäèùàì — áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç Õàíûì õàëàíû ãÿáèðèñòàíëûüà àïàðäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíà áàõà-áàõà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ. îäóí éàðûðäû. ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. àõøàìëàð èñÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. äàø òàïûá ñþêöëÿí. ñó äàøûéûðäû. ñîíðà ýÿëèá Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí éåðëÿ öçáÿöç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà éåðäÿ îòóðäó.

î ÿùâàëàòëàð ìÿíÿ ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã òÿñèð åäèðäè âÿ î òöòÿéèí ùàâàëàðûíäà äà. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí ÷àëûðäû. ùàìû ìàò ãàëäû: Øþâêÿò Áàëàêÿðèìÿ ÿðÿ ýåòäè âÿ Áàëàêÿðèìè ýÿòèðèá þç åâèíäÿ ñàõëàìàüà áàøëàäû. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äàùà ýÿëèá î ãîøà òóòóí àëòûíäà. ÿëáÿòòÿ. þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. åòèáàð äîëó ýþçëÿðè èëÿ Øþâêÿòÿ áàõà-áàõà ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá âÿ Øþâêÿò äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíû äþøëÿðèíÿ ñûõûá îíà ãîøóëóá.íûøäûüû ùÿìèí ÿùâàëàòëàðäà äà ÿéíèíäÿêè ïåíúÿéèí ðÿíýè êèìè. Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà. Áàëàêÿðèìè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðäûëàð âÿ óøàãëàðûí àðàñûíäà áåëÿ áèð øàéèÿ ýÿçèðäè êè. ìÿí äàùà áþéöìöøäöì. äöçäöð. éÿíè Øþâêÿòèí åâèíäÿ îëóðäó. ñÿäàãÿò. åëÿ áèë êè. äàðòà-äàðòà åâèíÿ ýÿòèðèá. áèð ùÿãèãèëèê. äîüðóëóã âåðìèøäè. àììà óøàãëàðûí àðàñûíäà éàéûëìûø î øàéèÿ. äàùà ùå÷ íÿ èëÿ òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê. î ýþçÿëèìèç òöòÿéèí çÿèô ñÿñè åøèäèëÿíäÿ áèç ýÿëèá Øþâêÿòèí êèï þðòöëìöø. ùÿð ýöí ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ êèìèíñÿ þëöì õÿáÿðèíè ýþçëÿéèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áàøãà õÿáÿðëÿðÿ. áèçèì î ÿçèç. ùåéðÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè. ùÿð ñààò. áþéöêäÿí êè÷èéÿ êèìè. ìÿùÿëëÿìèç þç ùÿéàòûíûí ùÿð ñààòûíû. ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà. ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá. ÿñàñ îíà ýþðÿ êè. ñÿêèäÿ îòóðóðäóã âÿ áèçèì î êå÷ìèø òöòÿéèìèçèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûã. Áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ Áàëàêÿðèìëÿ öç-öçÿ ýÿëäèì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ 570 . ýóéà Àü Äÿâÿ ãîéìóð Áàëàêÿðèìè äàâàéà àïàðñûíëàð. ùÿð ýöíöíö úÿáùÿäÿí ýÿëÿ áèëÿúÿê þëöì õÿáÿðèíèí õîôó èëÿ éàøàéûðäû. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí äàíûøûðäû. î ýþçÿë òöòÿéè äÿ äàùà. ùÿðäÿí î ÿçèçèìèç. ýåúÿ Øþâêÿò þçö ýåäèá Áàëàêÿðèìè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè ãóøõàíà êèìè éåðäÿí ÷ûõàðûá. áèç äàùà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûðäûã. áöòöí ýöíö åâäÿ. ìÿí äàùà ùÿð øåéè áàøà äöøöðäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. åëÿ áèë êè. Áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè. àììà áèð ýöí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ åëÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè êè. äåìÿê îëàð êè. áàøãà ùàäèñÿëÿðÿ áèýàíÿ èäè. ìÿùÿëëÿìèç ùÿð øåé ýþðìöøäö. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøìûðäû. î ÿùâàëàòëàðû äàùà. áèð ãÿìýèíëèê âàð èäè. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðìóðäó. äàùà àðòûã áèð ñåùð âàð èäè. ñó ãûçäûðûá Áàëàêÿðèìè óøàã êèìè ÷èìèçäèðèá. ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà (ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí þçö äÿ!) áèð ÷ÿêè. Äåéèðäèëÿð êè. Áàëàêÿðèì êèìèëÿðèíè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðëàð. ìÿí î ÿùâàëàòëàðà ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã èíàíûðäûì. éåäèçäèðèá-è÷èçäèðèá âÿ þìðöíäÿ ùå÷ âàõò àðâàä ýþðìÿìèø Áàëàêÿðèì äÿ ùÿìèí ýåúÿ ìèííÿòäàðëûã. ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí î ýþçÿë òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìûðäû.

. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç.. åëÿ áèë êè. î Ñàðû ùàìàìäàí. ìÿí ùàðàäàñà. ùÿòòà ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàí î äÿðäëè àðâàäëàð äà î ãàðàõÿáÿðëè ýöíëÿðäÿ öðÿêëÿðèíèí ùÿìèí äÿðèí íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí äÿ éåðèíÿ. Àäèëèí. áó àäàì Áàëàêÿðèì äåéèë. ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Áàëàêÿðèì ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéè ÷ûõàðûá òóëëàéàúàã. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. XLVI Îíëàð àëòû íÿôÿð èäè. êèìñÿñèçëèéè äàùà äà àðòûá. ÿâÿçèíÿ ýþé ðÿíýëè òÿçÿ ïåíúÿê ýåéìèøäè âÿ Áàëàêÿðèì îüðóí-îüðóí î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõà-áàõà ýåäèðäè. ãàïûëàðûíäàí. öðÿéèìèí äÿðèí áèð íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí éåðèíÿ äÿ.. ùÿéÿòëÿðèí — áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éåòèìëèéè. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã (áÿëêÿ ýèçëè áèð öìèä èäè?) äà éàðàíäû êè.. àíàìû äà. áèð éåðäÿ äóðàí Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäèì âÿ ÿñëèíäÿ. ýåúÿëÿð îòóðóá ýþçëÿðè éóõóäàí ãàïàíàíàúàí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñàí. Àììà î ñåâèíúëÿ áÿðàáÿð. íÿ äÿ Áàëàêÿðèìè áèçèì ÿëèìèçäÿí àëìûø Øþâêÿòäÿí èíúèéèðäèì. ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí óòàíûðäû. Úÿôÿðèí. ÿêñèíÿ. èêèìÿðòÿáÿëè áèíàëàðûí äèâàðëàðûíäàí. î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà ãàéûäàúàã. äàëàíûìûçûí.. ÕLV 1944-úö èëèí äåêàáðûíäà úÿáùÿäÿí àòàìûí þëöì õÿáÿðè ýÿëäè âÿ äàéûì áèçèì åâèìèçè ñàòäû. Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» îëñóí. Áèç ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷äöê. Àüàðÿùèìèí î 571 . äàùà òÿê éàøàìàéàí. ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéÿ ýþðÿ êö÷ÿìèçäÿí. î ãîøà òóò àüàúûíäàí óòàíûðäû. ßáäöëÿëèíèí.áèëäèì êè. Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ îõøàéàí áàøãà áèð àäàìäûð: î ñàðû ïåíúÿê Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿ äåéèëäè. àíàì éåíÿ äÿ îíà áåëÿ äåñèí âÿ ýöëöìñÿñèí (ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè ýöëöìñÿñèí). áèçèì êö÷ÿìèçÿ. Áàëàêÿðèìèí áèðäÿí-áèðÿ êö÷ÿìèçäÿí áåëÿúÿ ÷ÿêèëìÿñè èëÿ êö÷ÿìèçèí. êö÷ÿìèçäÿêè î áèðìÿðòÿáÿëè. áèçèì Ñàðû ùàìàìûìûçûí ùÿéÿòèíÿ. Ìÿí Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ èñòÿäèì êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð íþâ âÿôàñûçëûãäûð.. òÿðòÿìèç ñàõëàäûüû Áàëàêÿðèìëÿ áèð éåðäÿ éàòûá.. Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäè.. ÿñëèíäÿ. Ãîúàíûí. àììà ìÿí íÿ Áàëàêÿðèìäÿí. Úÿáðàéûëûí. Áàëàêÿðèìèí êö÷ÿìèçäÿí ÷ÿêèëìÿñè. ìÿíè äÿ ýþòöðöá þç éàíûíà àïàðäû. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Îíëàðûí àëòûñû äà ìöùàðèáÿäÿí ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëìèøäè. î ýþçÿë ñàðû ïåíúÿéè ýåéÿúÿê.

îíëàðà áàõûðäûì. Àüàðÿùèìè éåääè-ñÿêêèç ýöí áóíäàí ÿââÿë î áîç. î ùèññëÿð. èñòÿêëÿðèìÿ äÿ áèð òÿìèçëèê ýÿòèðèð. åëÿ áåëÿúÿ. Àäèëè.áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ äèê äàéàíûá ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ìÿðìÿð áàøäàøûíà áàõàí úèääè ñèôÿòëÿðè éåíÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î áàõûøëàðäàêû ýöú. áó ùèññ ìÿíèì áàøãà ùèññëÿðèìè òÿìèçëÿéèð. Ãîúàíû. î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëñèí!). íàâàë÷àëàðäàí òþêöëÿí. Ìÿí êöðÿéèìè ñþéêÿíÿúÿéÿ ñþéêÿéèá àéàãëàðûìû ïàðêåòèí öñòö èëÿ óçàäûá åâèìäÿêè èø îòàüûìäà. áèð íèêáèíëèê ýÿòèðèðäè. Ìÿí ãàëõûá éàòàã îòàüûíà ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. øûðûëòû èëÿ êö÷ÿäÿí àõàí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëìèðäè (âÿ ÿëáÿòòÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàùà äîüðóñó. áó ýåúÿ — áó éàüûøëû ñåíòéàáð ýåúÿñè ìÿíèì áó èø îòàüûìà äà áèð ùÿðàðÿò. ìÿí î àëòû íÿôÿðëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç èäèì. ìÿíèì ýöíäÿëèê ùÿéàòûìà áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè âÿ áó ùèññäÿ áèð òÿìèçëèê. äöøöíúÿëÿðè. î äöøöíúÿëÿð. ìÿíèì äöøöíúÿëÿðèìÿ. ìÿíèì î éàçû ìàêèíàìû äà ùÿìèí ìÿëùÿìäÿí êå÷èðìèøäè. ñîéóíóá éåðèìÿ ýèðèá éàòìàã èñòÿìèðäèì. éóìøàã êöðñöäÿ îòóðìóøäóì âÿ êö÷ÿ åéâàíûíà à÷ûëàí ïÿíúÿðÿëÿðè. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí ùèññëÿðè. íÿñÿ ìÿëùÿì êèìè áèð øåé èäè âÿ î ìÿëùÿìëÿ ìÿíèì éàçû ìèçèìè ñèëìèøäè. î òÿìèçëèê. î ÷èñêèíëè ýöíäÿ ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø ýþðäöì âÿ áöòöí áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ (åëÿ ùåé éàüûø éàüàí ùÿìèí ïàéûç ýöíëÿðè ÿðçèíäÿ. ìÿí þçöì èñòÿìèðäèì êè. î àü âÿðÿãëÿðè äÿ. åéâàíûí êàôåë äþøÿìÿñèíè äþéÿúëÿéÿí. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí òÿìèçëèéè ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó.) î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. ìþùêÿìëèê. ùÿìèí ýåúÿéàðûñû î éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. ßáäöëÿëèíè. ñÿí äåìÿ. åëÿ áèë. Úÿáðàéûëû. éàëíûç ìÿíèì èø îòàüûìà éîõ. áÿëêÿ äÿ ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ.. ñÿäàãÿò. îíëàðûí áàõûøëàðûíû îõóéóðäóì âÿ î áàõûøëàð. åéíè çàìàíäà î áàõûøëàðäàêû åùòèðàì. äàùà äîüðóñó. îòóðìàã èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿéèðäèì êè. áó éàüûø äà áåëÿúÿ éàüñûí.. ìÿí îíëàðû òÿñÿââöðöìÿ áèð-áèð ýÿòèðìèðäèì. êèøèëèê. Ñåíòéàáð íå÷ÿ ýöí èäè êè. åëÿ áèë êè. ÿí ÷îõ ñåâäèéèì ôÿñèë áó ïàéûç ôÿñëèéìèø âÿ äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñÿñè äÿ ìÿíèì ö÷öí áó éàüûøûí ñÿñèéìèø âÿ î ñåâèìëè éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñà572 . áåëÿúÿ éàüûøëû êå÷èðäè âÿ íå÷ÿ ýöí èäè êè. îíëàðûí àëòûñû äà áèð éåðäÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. î øóõ äóðóø íå÷ÿ ýöí èäè êè. Ìÿí Úÿôÿðè. áèð øÿôôàôëûã âàð èäè.

ö÷. .. àììà áó ýåúÿ éàðûñû. Àüàðÿùèì þçö äåéèëäè.. áóíó ìÿí áèëèðäèì..íÿ èñÿ ýþñòÿðÿúÿê. áèëèðäèì êè. . î éóìøàã êöðñöäÿ ìöðýö ìÿíè ìàãíèò êèìè þçöíÿ ÷ÿêèðäè âÿ ìÿí äÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðìèðäèì.. Àäèë þçö äåéèëäè.. áèëìèðÿì. àììà ìÿí äÿ ùàðàäàñà î êàðâàíûí éàíûíäà èäèì. Ãîúàéà. Úÿáðàéûëà. Àäèëÿ. éà ÷àé è÷ÿðäèì. Àüàðÿùèìÿ îõøàéûð. .. ÿë-öçöìö éóéàðäûì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû î àëòû íÿôÿðëÿ. åéíè çàìàíäà... î õóðúóíëàðäàí ýöúëÿ ùèññ îëóíàí âàãîí èéè ýÿëèðäè. ùÿð äÿâÿíèí äÿ þç ñàðáàíû âàð èäè.. àëòû.. ÿêñèíÿ.. î êàðâàíäà àëòû äÿâÿ âàð èäè.î êàðâàí éàëíûç Àü Äÿâÿäÿí èáàðÿò èäè..ùàðà?. 573 .. áèëìèðÿì âÿ ìÿí î êàðâàíäàí ñîðóøäóì (áÿëêÿ äÿ î ñóàëû âåðÿí ìÿí äåéèëäèì...àììà îíëàðà ÷îõ îõøàéûðäûëàð. Ãîúà. éîõ. Êàðâàí úàâàá âåðäè (ñàðáàíëàð éîõ.. î ýþçÿë õóðúóíëàð éóíäàí òîõóíìóøäó.. ìÿí èñòÿñÿéäèì ìöðýöëÿìÿçäèì.. ìÿí êè ëàï ÿââÿëäÿí áèëèðäèì î êàðâàíûí ùàðà ýåòäèéèíè. ìöðýöëÿìÿê èñòÿéèðäèì... ìÿí (éàõóä óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó. î äÿâÿëÿðèí áåëèíäÿ èðè õóðúóíëàð âàð èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. áþéöê ùÿñèð çÿíáèëÿ îõøàéûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. êèìñÿ áèð áàøãà àäàì èäè. î êàðâàí Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèð. àéûã áàøëà öç-öçÿ äóðàðäûì (áöòöí áó éåääè-ñÿêêèç ýöíäÿ îëäóüó êèìè). ùÿðÿ þç äÿâÿñèíèí ãàáàüûíà äöøöá ýåäèðäè âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. ìÿùç áöòöí êàðâàí úàâàá âåðäè).. éàõóä çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð) áó ñóàëû íèéÿ âåðäèì.. .. ÿëáÿòòÿ.. àéàüà ãàëõàðäûì.áèð.. Àü Äÿâÿëÿð éîõ. áÿëêÿ äÿ î êàðâàíû þòöðöðäöì.. éîõñà ìÿíè ãàðà áàñûðäû? àììà ùÿð ùàëäà ìÿí áöòöí áóíëàðû ýþðöðäöì.... ìÿí þçöìö ýþðìöðäöì...). éîõ.. . áó ñàðáàíëàð Úÿôÿð þçö äåéèëäè. . ÷öíêè ìÿíèì öðÿéèì ùèññ åëÿéèðäè: øûðùàøûð éàüûøëû áó ñåíòéàáð ýåúÿñè ùÿìèí ìöðýö ìÿíÿ íÿ èñÿ äåéÿúÿê. íåúÿ äåéÿðëÿð. àììà î ýþçÿë õóðúóíëàð. áåø.áèëìèðÿì. ßáäöëÿëè.... ýöíöí àëòûíäà éàìéàøûë äöçÿíëèê áîéó óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó èäè..... ßáäöëÿëèéÿ. Úÿáðàéûë.. .. éàõóä óçàãëàðäàí áàõàí çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð èäè?.Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèðèê!. . î ñàðáàíëàð áèð-áèð Úÿôÿðÿ. áÿëêÿ äÿ ùå÷ àäàì äåéèëäè.àñà ìÿí ìöðýöëÿìÿéÿ áàøëàäûì. áöòöí áóíëàð éóõó èäè..

............... 1984........ î Àü Äÿâÿ êàðâàíûíû Ýÿëÿúÿéÿ éîëà ñàëûðäû...... ....... ìÿí áóíó áèëèðäèì............... Øöâÿëàí—Áàêû........... ............. ... ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ ÏÉÅÑËßÐ Òàóí éàøàéûð . äàùà äîüðóñó.................. ñåâèíÿí ìÿí èäèì.........................éîõ....... 349 574 ....... éîëà ñàëàí èñÿ ãàëûí ãàøëàðûí àëòûíäàí áàõàí èðè âÿ ãàðà ýþçëÿð èäè.......... 79 ÐÎÌÀÍËÀÐ Ìàùìóä âÿ Ìÿðéÿì ....éîõ..................î óøàã ñåâèíèðäè................ àììà áóíà áàõìàéàðàã....... ..... î óøàã ýöëöðäö âÿ ùÿìèí êàðâàíû éîëà ñàëûðäû........ ÷öíêè ÿñëèíäÿ............................................. Êå÷ìèø.. 143 Àü äÿâÿ .......... àììà ìÿí èíäè î áþéöê ÷îõìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ éàøàéàí âÿ àüëàéà-àüëàéà êö÷ÿ åéâàíûíäàí îòàüà ãà÷àí î óøàüûí éåðèíÿ ñåâèíèðäèì....................î óøàã Ýÿëÿúÿêäÿ äàéàíìûøäû âÿ Ýÿëÿúÿêäÿí ýþðöíÿí î êàðâàíû ãàðøûëàéûðäû. ìÿí êàðâàíûí î úàâàáûíà ñåâèíäèì......äöçäöð. 5 Ãàòèë ....... ñåâèíÿí ìÿí äåéèëäèì..............

ÁßÄÈÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Úåéùóí Òàüûéåâ.0 ÷. òàéìñ ãàðíèòóðó.09. ÒÅÕÍÈÊÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Èëùàì Íèôòÿëèéåâ. ÊÎÐÐÅÊÒÎÐËÀÐ Ðÿôèãÿ Ãÿíáÿðãûçû. Ôÿðèäÿ ßëÿñýÿðëè. 4902757 575 .ÅË×ÈÍ (ßÔßÍÄÈÉÅ ÅË×ÈÍ ÈËÉÀÑ îüëó) ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ (10 úèëääÿ) 4-úö úèëä ÍßØÐÈÉÉÀÒ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Àêèô Äÿíçèçàäÿ. ( Òåë. ÎÏÅÐÀÒÎÐÓ Àéýöí ßìèðëè. ñàéû 1000. ñèôàðèø 01/04. ×àïà èìçàëàíìûø 28. ôîðìàòû 60õ90 1/16. ÐßÑÑÀÌÛ Èëãàð Òîôèãîüëó. Àçÿð Éóíóñîâ. ×ÀÏÀ ÌßÑÓË Ñÿððàô Ìöðñÿëîâ. Êèòàá * «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» íÿøðèééàòûíäà íÿøðÿ ùàçûðëàíìûø âÿ îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð. Àíàð Àáäóëëàéåâ. îôñåò êàüûçû ¹1.: 4989555.2005. 37. 4937255.â. Ýöëàðÿ Ãÿäèðëè.

576 .

4-37 577 .

578 .

579 .

580 .

581 .

582 .

583 .

584 .

585 .

586 .

587 .

588 .

589 .

590 .