Elcin-Secilmis Eserleri IV Cild-3 Az

ÀÜ ÄßÂß

«×ÈÍÀÐ-×ÀÏ»
ÁÀÊÛ — 2003

349

Àç.2
Å46

Ðåäàêòîðó
Äèë ñóç

Íàøèðè
Ãîøãàð Èñìàéûëîüëó

Åë÷èí.

Å46 ÀÜ ÄßÂß. Áàêû, «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» ìöÿññèñÿñèíèí íÿøðèééàòû, 2003,
— 242 ñÿù.

E 4702060200
122

350

© «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» , 2003

I

«Ñÿí ìÿíèì ùÿéàòûì èäèí.»
Èêè èëäÿí àðòûã èäè êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà éàëíûç áó
ñþçëÿð éàçûëìûø àäñûç, øÿêèëñèç ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäàí þòöðäöì âÿ
ùÿð äÿôÿ äÿ áó àäè ñþçëÿð, áó àäè úöìëÿ ìÿíè ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû,
öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã âÿ åéíè çàìàíäà äà áèð äîüìàëûã ÿìÿëÿ ýÿòèðèðäè, òàíûìàäûüûì, áèëìÿäèéèì âÿ èëëÿðèí êöëÿéèíèí, ãàðûíûí,
éàüûøûíûí, èñòèñèíèí àëòûíäà ãàðàëûá-áîçàðûá êþùíÿëìèø, ÷îïóð-÷îïóð
îëìóø áó ãÿáèð äàøû ùÿð äÿôÿ äÿðèí áèð êÿäÿðäÿí õÿáÿð âåðèðäè, âÿôàñûçëûãäàí, ýÿëäè-ýåäÿðëèêäÿí äåéèðäè, íÿ âàõòñà êèìèíñÿ õîøáÿõòëèéèíäÿí âÿ õîøáÿõòëèéèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüûíäàí, î
êå÷ìèøèí ÿë÷àòìàçëûüûíäàí, öíéåòìÿçëèéèíäÿí ñþéëÿéèðäè.
Ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíàñûç ñþç îëìóð, ÿí àäè
áèð ñþç, ÿí èáòèäàè áèð ôèêèð äÿ ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ìÿíàëàíûð,
äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçö, ôèêðè îëóð, éÿãèí îíà ýþðÿ êè, ãÿáèðèñòàíëûüûí þçö äöíéàíûí ÿí ìÿíàëû éåðèäèð.
Ãÿáèðèñòàí êèìëèéèíäÿí, íÿ÷èëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, èíñàíû
ôèëîñîô åäèð âÿ ñÿíèí î àíëàðäàêû ôèêèðëÿðèí áèð àçäàí, éÿíè ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõàíäàí ñîíðà, àäè, ùÿòòà áÿñèò ýþðöíöð, àììà ùÿìèí ôèêèðëÿð ãÿáèðèñòàíëûãäà åëÿ áèë êè, äöíéàíûí ÿí ìöäðèê ôèêèðëÿðèäèð.
Áèð àç àøàüûäà éåíÿ äÿ àäñûç, øÿêèëñèç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøû âÿ
öñòöíäÿ äàøéîíàíûí ÿéðè-öéðö õÿòòèéëÿ áåëÿ áèð éàçû: «Øàèðëÿð îëäó
êè, áèð ìèñðà äà éàçìàäû».
Ñîíðà áàøãà áèð ãÿáèð äàøû: «ßëâèäà».
Ñîíðà: «Ùÿëÿ ñàüàì, àüëàðàì, þëëÿì, òîðïàüûì àüëàð».
Ñîíðà: «Îüëó þëÿí àíàëàð, âàé!».
Èêè èëäÿí àðòûãäûð êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí åâÿ ãàéûäàíäà áó
éàçûëàðû îõóéóðàì âÿ áöòöí ýöíö, áöòöí ýåúÿíè î éàçûëàðûí ÿùâàëû
ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëóð, ñîíðà ñÿùÿð à÷ûëûð âÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõûð, î
éàçûëàð äà óíóäóëóð...
Ãÿáèðèñòàíëûüûí ýöúëÿ ñåçèëÿí õöñóñè áèð ãîõóñó îëóð, áÿëêÿ äÿ
áó, áèð-áèðèíÿ ãàðûøìûø òÿçÿ âÿ êþùíÿ ýöë, ÷öðöìöø éàðïàã, éåíèúÿ
ãàçûëìûø òîðïàã èéèäèð? Áèëìèðÿì, àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î ãÿáèðèñòàíëûã ãîõóñó àäàìûí ïàëòàðûíà ùîïóð, áèð ìöääÿò ÷ÿêèëèá ýåò351

ìèð; ùÿð ùàëäà ìÿí ñîí èêè èëäÿ ùÿìèøÿ ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà ßñìÿð — ìÿíèì àðâàäûì — ìÿíàëû-ìÿíàëû öçöìÿ áàõûð, áèð ñþç
äåìèð, àììà ìÿí áàøà äöøöðÿì êè, ßñìÿð ìÿíèì ùàðàäàí ýÿëäèéèìè áèëèð.
Áîç âÿ ÷èñêèíëè áèð ñåíòéàáð ýöíö èäè, éàüûø ãÿáèð äàøëàðûíû èñëàòìûøäû âÿ áöòöí ãÿáèðèñòàíëûãäà ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð òÿìèçëèê,
ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð ãöññÿ âÿ áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè.
Ìÿí ùÿìèí áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíö îíëàðû ýþðÿí êèìè
òàíûäûì.
Äàùà äîüðóñó, ìÿí ÿââÿëúÿ îíëàðû ýþðäöì, öðÿéèì áèðäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû âÿ éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìÿí îíëàðû òàíûäûì âÿ
áöòöí áó ìöääÿò úÿìè áèðúÿ àí ÷ÿêäè.
Ãûðõ èëäÿí ñîíðà ìÿí áèðèíúè äÿôÿ èäè êè, îíëàðû ýþðöðäöì, àììà àëòûñûíû äà áèð-áèð òàíûäûì; ñà÷ëàðû àüàðìûø âÿ òþêöëìöø, öçëÿðèíÿ ãûðûø äöøìöø áó éàøëû àäàìëàð ÎÍËÀÐ èäè: Úÿôÿð èäè, Àäèë èäè,
ßáäöëÿëè èäè, Ãîúà èäè, Úÿáðàéûë èäè, Àüàðÿùèì èäè.
Àëòûñû äà î ãàðà ìÿðìÿð äàøëû ãÿáèðèí äþâðÿñèíäÿ äàéàíìûøäû,
ùå÷ áèðè ùå÷ íÿ äåìèðäè, àëòûñû äà ýþçöíö î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà äèêìèøäè, àëòûñû äà øóõ äàéàíìûøäû âÿ Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Ãîúàíûí, Úÿáðàéûëûí, Àüàðÿùèìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû
èëÿ öçáÿöç áåëÿúÿ äèê äàéàíìàñû, àëòûñûíûí äà øóõ ãàìÿòè, àëòûñûíûí
äà òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð äàøà áàõìàñû ùÿìèí
áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ î ãÿáèðèñòàí ùÿçèíëèéèíÿ åëÿ áèë
êè, áèðäÿí-áèðÿ áèð ýöìðàùëûã, áèð èíàì ýÿòèðäè âÿ î àíëàðäà ìÿíÿ
åëÿ ýÿëäè êè, áó àëòû êèøèíèí òàìàì ëàë ñöêóò è÷èíäÿ áåëÿúÿ øóõ äóðóøó, î ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøûíà áåëÿúÿ ñÿäàãÿòè âÿ åùòèðàìû î äÿì
éàüûøûí ãÿáèðèñòàíëûãäà èñëàòäûüû áöòöí ãÿáèð äàøëàðûíäà — òÿçÿñèíäÿ äÿ, êþùíÿñèíäÿ äÿ, çÿíýèíèíäÿ äÿ, êàñûáûíäà äà äÿëè áèð öìèä
éàðàòäû.
Ìÿí èêè èëäÿí àðòûã áèð ìöääÿò èäè êè, ùÿôòÿäÿ, èêè ùÿôòÿäÿ áèð
äÿôÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó úûüûðû èëÿ þç ãÿáðèìÿ ýåäèðäèì (Áåëÿ äåìÿê îëàðìû? Íÿ ö÷öí îëìóð? ßýÿð áèç «ìÿíèì îüëóì», «ìÿíèì
àíàì» äåéèðèêñÿ, íÿ ö÷öí «ìÿíèì ãÿáðèì» äåéÿ áèëìÿðèê? Áó î
äåìÿê äåéèë êè, ìöòëÿã ñÿí þçöí î ãÿáðèí è÷èíäÿ îëìàëûñàí...) âÿ
áó úûüûðëà äà ýåðè ãàéûäûðäûì âÿ èíäè, éàëíûç èíäè, þç úûüûðûìäà àéàã
ñàõëàéûá î àëòû íÿôÿð øóõ äàéàíìûø éàøëû êèøèëÿðÿ áàõäûüûì àíäà
ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, ÿñëèíäÿ ìÿí ùÿìèøÿ áó éåðäÿí þòÿíäÿ î ãàðà
ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí íÿçÿðëÿðèíè þç öçÿðèìäÿ ùèññ åòìèøÿì...
352

ýþçëÿðè åéíÿêëè î êèøèíè êÿíàðäàí ýþðäöì âÿ î äÿì ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. þçöì þçöìÿ äÿ óçàãäàí áàõäûì. Àüàðÿùèìÿ áàõà-áàõà ìÿíèì ö÷öí ñÿñëÿíÿí î òöòÿê ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ áó äÿì ìÿí. ãîúàëìûø Àäèë. — äåìÿê èñòÿäèì. Áàëàêÿðèì ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéè ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñû ÷àëûíäû. áèðäÿí-áèðÿ äÿ éîõ îëäó âÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàêû ùÿìèí ðÿíýñèçëèê è÷èíäÿ. Ãîúàéà. áó öìèäñèç ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòóíó ïîçàí.. Àü Äÿâÿíèí íÿçÿðëÿðèíäÿí äàíûøàðäû.. Àäèëÿ. ýèúýàùûíûí òöêëÿðè àüàðìûø.Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. ãîúàëìûø ßáäöëÿëè. ùÿìèí ÷èñêèíëè 4-23 353 . Àäèëèí.. Úÿáðàéûëà. àììà éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì.. ùÿìèí êèøè ìÿíÿì. Àüàðÿùèìÿ.. Îíäà î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû éîõ èäè. Àüàðÿùèìèí öñòöíÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì: — «Ìÿí ñèçè òàíûäûì!. ñîíðà ìÿí Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà éåääè-ñÿêêèç éàøëû ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿð êèìè Úÿôÿðèí. áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí ñÿñèíè åøèòäèì âÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíè òàíûäûì. äàùà äîüðóñó. Ãîúàéà. ãîúàëìûø Ãîúà. ãÿáèðëÿðèí àðàñû èëÿ ýåäÿí úûüûðäà (ìÿíèì úûüûðûìäà!) åëÿ-áåëÿúÿ äàéàíûá áèð-áèð îíëàðà áàõäûì: Úÿôÿðÿ. ìÿí èíäè ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû îëàí î ãÿáèðèí éàíûíäà éåíÿ äÿ ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë Áàëàêÿðèìëÿ öçáÿöç îòóðäóì. ãîúàëìûø ßáäöëÿëèéÿ. éàäûíûçà äöøäöìö. Îíëàðûí äóðóøóíäà. ßáäöëÿëèéÿ. áàõ..» äåìÿê èñòÿäèì. ñà÷û îðòàäàí ñåéðÿëìèø. Úÿáðàéûëûí. Àüàðÿùèì òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû. Ãîúàíûí.. Àäèëÿ. ùÿìèí ßëÿêáÿð äÿ ìÿíÿì!. Ãîúàëìûø Úÿôÿð. Úÿáðàéûë... . ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíèí èíäèñè åëÿ áèë ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ ÿðèäè. îíëàðûí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè úèääèëèêäÿ âÿ åùòèðàìäà áó ãÿáèðèñòàíëûã ãöññÿñèíè äàüûäàí. Àüàðÿùèìÿ áàõûðäûì. — Òàíûéûðñûíûçìû. Ãîúàéà. Úÿáðàéûëà... ßáäöëÿëèéÿ. áóëàøûã áèð áîçëóã è÷èíäÿ áó éåðèí êå÷ìèøè úàíëàíäû. Áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí ñàðû ïåíúÿéèíèí ðÿíýè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éàéûëäû.. åëÿ áèë.. Úÿáðàéûëà. ãîúàëìûø Àäèëÿ.Ìÿí þç úûüûðûìäà äàéàíûá Úÿôÿðÿ. — Ìÿí äÿ ßëÿêáÿðÿì! — ãûøãûðìàã èñòÿäèì. ãÿáèðëÿðèí àðàñûíäàí êå÷ÿí úûüûðäà äàéàíìûø âÿ éàøû ÿëëèíè êå÷ìèø. èòäè. ßáäöëÿëèíèí. î áàëàúà ßëÿêáÿðè äåéèðÿì. î ñàðû ðÿíý äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýÿëäèéè êèìè. êþêÿëìÿéÿ áàøëàìûø. Ìÿí ãîúàëìûø Úÿôÿðÿ.

äàùà äîüðóñó.. ñåâèíìÿéÿ áÿíçÿð áèð øåé âàð èäè. «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèìèí àðâàäû.. áåëÿ áèð òÿìèç ìåùèí ùÿñðÿòèíäÿ èäèì. Ãîúà. òÿíòÿíÿñèíäÿí ãîðõìàéûá ãûøãûðìàã èñòÿäèì êè.. àììà î òÿìèç ìåù ìÿíèì è÷èìäÿí ÿñèá êå÷äè. ñîíðà ìÿíÿ äåäè: — Áèð âàõò ýÿëÿúÿê. èëëÿð íåúÿ êå÷äè.. Õàíûì õàëà. ýþðÿúÿêñÿí êè. ãÿáèðèñòàíëûãäàêû òÿê-òöê ñþéöä àüàúûíûí. øàäëàíìàüà. áó úûüûðûí ëàï éóõàðû áàøûíäàêû î àü ãÿáèð äàøûíû ýþðöðñÿíìè. áèð äóðüóíëóã è÷èíäÿ ãàëìûøäû. Ìÿí Õàíûì õàëàíû äà ñåâèðäèì. åøèäèðñèíèçìè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðÿí íÿ èñÿ âàð èäè âÿ î «íÿ èñÿ» áèð éóìðóã ãÿùÿð êèìè ìÿíèì áîüàçûìà ïÿð÷èì îëäó.. Úÿáðàéûë.. î äà Ñîíàíûí ãÿáðèäèð. ñÿíäÿí áèð àç éóõàðûäà. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. ìÿíèì àíàì Ñîíàíûí.. Àüàðÿùèì. Î âàõò àòàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ óçàã âÿ äóìàíëû áèð ýÿëÿúÿêäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éàçûëàðû éàðûì÷ûã ãàëìûø âÿðÿãëÿðÿ áàõäûì âÿ éóõóñóç ýåúÿ354 . ñèçè ñåâèðÿì. î íàðëàðûí ùÿìèí ãûðìûçûñû ñþéöäëÿðèí.. Ùå÷ áèëìÿéÿúÿêñÿí êè.. Úÿôÿð. òÿìèç áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí óçóí ìöääÿò èäè êè. Àäèë. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðû òÿðïÿíìèðäè. ìÿí áó ñþçöí ýóðóëòóñóíäàí. ìÿí ñèçè ÷îõ èñòÿéèðÿì.. î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà èíäèéÿäÿê ôèêèð âåðìÿäèéèì.ñåíòéàáð ýöíö éàüûøûí àëòûíäà èñëàíìûø ãÿáèðëÿðÿ áèð èñòèëèê. åøèäèðñèíèçìè!. áèð ìöääÿò äàíûøìàäû. ñÿíèí ùÿéÿò ãîíøóí Ñîíàíûí. Ñîíðà ìÿí î àëòû íÿôÿðèí äàéàíäûüû òÿðÿôäÿ.. ùå÷ âàõò ýåäèá î óçàã ýÿëÿúÿéÿ ÷àòìàéàúàüàì. ãîúàëìûñàí. ßáäöëÿëè. ýþðìÿäèéèì áèð íàð àüàúû ýþðäöì âÿ î íàð àüàúûíûí öñòöíäÿ ö÷äþðä äÿíÿ ãûïãûðìûçû íàð âàð èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. àììà î ãÿùÿðäÿ ãÿáèðèñòàí ìÿéóñëóüó èëÿ. Áàõ. III Ýåúÿíèí ñÿññèçëèéè è÷èíäÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿêè ÿëéàçìàëàðûíà. II Áèð äÿôÿ àòàì ùÿéÿòäÿêè òàëâàðûí àëòûíäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ éåíÿ äÿ óçàãëàðà áàõäû. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðûíà äà áèð èøûã âåðäè.. êÿäÿðè èëÿ ùå÷ úöðÿ óéóøìàéàí.. Ìÿí éåíÿ äÿ ãûøãûðìàã èñòÿäèì. åëÿ áèë.

÷öíêè èíäèéÿúÿí éàçäûüûì. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø ùÿìèí âÿðÿãëÿðè îõóìàäàí.. òÿëÿñèê ùÿìèí ÿëéàçìàëàðû.. àõøàì ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûüû áèð ïàð÷à ÿòè äîüðàäû âÿ áèçèì êè÷èê ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí — «êåðîñèíêà»íûí öñòöíäÿ àòàìûí ÷îõ õîøëàäûüû âÿ ùÿð äÿôÿ ñóéóíà ÷þðÿê äîüðàéûá èøòàùëà éåäèéè áîçáàø àñäû.. Ùÿð äÿôÿ àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòìàüû ÿðÿôÿñèíäÿ àíàìûí îíó ãàðøûëàìàã ö÷öí ùàçûðëûã ýþðìÿñè.. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø î âÿðÿãëÿð êèìè. áöòöí áóíëàð àü âÿðÿãëÿðÿ áîøàëìàëû èäè. ùàìûñû áàéàãêû î ÿëéàçìàëàðû. îíà åâèìèçèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà: — «Õîø ýÿëìèñÿí. Ùÿìèí áàçàð ýöíö äÿ àíàì ñÿùÿð òåçäÿí äóðóá íîõóä èñëàòäû.). Åëÿ áèë. ÿñýè èëÿ ìÿòáÿõèìèçèí ùÿéÿò ïÿíúÿðÿñèíèí (åâèìèçèí éåýàíÿ ïÿíúÿðÿñè355 . àé Àüàêÿðèì!.. áó — íÿ èäè. î âÿðÿãëÿð ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. ñîüàí òÿìèçëÿäè. Ìÿí êå÷èá éàçû ìèçèìèí àðõàñûíäà îòóðäóì. ñîíðà áèðëèêäÿ îòàüà ýèðìÿëÿðè âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõìàüû ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìäà ýþðäöéöì.» — äåìÿñè. Éàçû ìèçèìèí öñòö áîìáîø èäè. ìÿòáÿõè ñöïöðöá áèð äÿ òÿìèçëÿäè. àéûðä åëÿìÿäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ éûüäûì âÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì.. ìèçèí öñòöíäÿêè áó áîøëóüà áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áàñäû. Ìÿíèì ãàðøûìäàêû áó àü âÿðÿãëÿðÿ. Ìÿí íÿñÿ áàøãà áèð øåé éàçìàëûéäûì. I Èëê éàäûìà ýÿëÿí áèð áàçàð ýöíöäö âÿ î óçàã áàçàð ýöíö èíäè ìÿíèì öçöìÿ ýöëöð. ÷àï åëÿòäèðäèéèì íÿ âàðäûñà... åëÿ áèë. éàçìàüà ÷àëûøàúàãäûì. åøèòäèéèì ýþðöøëÿðèí ÿí ýþçÿëè èäè. Èíäèéÿúÿí éàçìàäûüûì íÿéè èñÿ éàçìàëûéäûì âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. íÿ éàçàúàãäûì (ùÿð ùàëäà. êèìñÿ ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòàúàãäû. ñîíðà îíñóç äà òÿìèç îëàí îòàüûìûçû.. êè÷èê àðàêÿñìÿíè. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. îõóäóüóì. áöòöí çåùíèì äîëìóøäó âÿ ìÿí áèëèðäèì êè.. êèìñÿ ìÿíè ãîéìàéàúàãäû. Î àëòû íÿôÿðè ùÿìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç ýþðäöéöì î ýöíäÿí áÿðè ìÿíèì áöòöí öðÿéèì.ëÿðè ñÿùÿðÿ êèìè îòóðóá éàçäûüûì î ÿëéàçìàëàð..

.. ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ùÿìèøÿ áèð ãöññÿ îëóðäó. àíàìýèëèí àòà-áàáà éóðäó îëàí åâèìèçÿ ýÿëìèøäè. éÿíè ìÿíèì áàáàìëà áèðëèêäÿ Àðàçûí î òàéûíäàí — Òÿáðèç òÿðÿôëÿðäÿí ýÿëèá Áàêûíûí íåôò ìÿäÿíëÿðèíäÿ èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. áöòöí äöíéàäà ãÿðèá èäè. àòàì ùÿëÿ óøàã âàõòû þç àòàñû èëÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ óøàã âàõòû àòàì êèìè òÿê ãàëìûøäû.íèí). îíóí ýþçëÿðèíäÿêè î äàèìè ãöññÿíè äÿ ñîíðàëàð þç òÿñÿââöðöìäÿ äÿðê åòìèøÿì. þçö äÿ êèòàá éàçàíäû. íþø õèôôÿò éåéèð ñÿíè. ùàíñû øÿêëèíÿ áàõûðñàí. êèñÿíè. ïàëòàð äîëàáûíûí. áàáà!» — äåéèðäè. àøàüûñûíà éîðüàí-äþøÿê. òÿðòÿìèç éóéóá öòöëÿäèéè àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíû ÷ûõàðûá áîü÷àéà éûüäû. áîçáàøäà ýþçöí îëñóí». —«Áó ñÿôÿðëÿð îëìàñà. ñàáóíó. àòàì òÿêúÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éîõ. ùàðà áàõûðñàí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèäèð. éóõàðûñûíà êàñà. ùÿòòà áèð øåéÿ ñåâèíÿíäÿ âÿ ñåâèíúëÿ àäàìà áàõàíäà áåëÿ. òàìàì ãàéüûñûç ñåâèíìèð. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì àòàìà «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèì äåéèðäèëÿð âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí àòàì ùÿìèøÿ ñÿôÿðëÿðäÿ îëóðäó. áÿëêÿ äÿ ìÿí àòàìûí ãÿðèáëèéèíè ñîíðàëàð — àòàì ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíäàí ñîíðà áàøà äöøìöøÿì. àé áàøûâà äþíöì. ãÿíäãàáû éûüûëìûø ðÿôëÿðèí. ìÿíèì öðÿéèì ïàðòäàéàð. ùÿðäÿí àòàì ôèêðÿ ýåäÿíäÿ àíàì þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. Áèëìèðÿì. íèéÿ öçöðñÿí þçöâö. äàùà äîüðóñó. äàðàüû. àé ãóðáàí îëóì ñÿíÿ. áþéöéöá Áàêûäà ãàëìûøäû âÿ þìöðëöê ãÿðèá îëìóøäó. åëÿ àäàìûí öçöíÿ ùûðûëäàéûð. — äåéèá ùàìàìà ýåòäè. àòàìûí ýöëöøöíäÿ äÿ. äöíéàäû äÿ.. áèçè äÿ áÿäáÿõò åëÿéèðñÿí.. ñàíäûüûí. ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. þçö þçöíö áþéöòìöøäö âÿ ÿí ìÿøùóð àäàìëàðäàí áèðè îëìóøäó. ñåâèíúèíäÿ äÿ ùÿìèøÿ áèð ãàðàíëûã. þçöí áèëèðñÿí áóíó äÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ñàêèíè îëìóøäó. ÿñëèíäÿ. äöíéàäà. Àòàì àíàìëà åâëÿíÿíäÿí ñîíðà. ñòÿêàí-íÿëáÿêè. áåø äÿíÿ öñòö äþøÿê÷ÿëè òàõòà êÿòèëèí òîçóíó àëäû âÿ ùÿð òÿðÿô òÿðòÿìèç îëàíäàí ñîíðà. Ñÿííÿí ÷îõ ýÿçÿí éîõäó êè. íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ éàâàø-éàâàø ãàéíàðà äöøìöø áîçáàøûí êÿôèíè éûüàíäàí âÿ ïèëÿòÿíèí îäóíó áèð àç àçàëäàíäàí ñîíðà ñàíäûüû à÷äû. î íþøöí áÿñ öðÿéèíè öçìöð. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. ÷öíêè àòàì áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ãÿðèá èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. ö÷ ýöí356 . ñîíðà áàáàì íåôò ãóéóñóíäà áîüóëóá þëìöøäö âÿ àòàì éåòèìëèêëÿ þçö þçöíö áþéöòìöøäö. àììà ùÿð ùàëäà ìÿíèì î èëê óøàãëûã õàòèðÿëÿðèìäÿ àòàì ùå÷ âàõò òàìàì ãàéüûñûç ýöëìöð. âàëëàù. ìÿùðÿáàíû áîü÷àéà ãîéäó âÿ — «ßëÿêáÿð. àòàìûí ÿâÿçèíÿ àòàìäàí äà ÷îõ äÿðä ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ äåéèðäè: — Àé Àüàêÿðèì. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí? Îäå. ýèçëè áèð ñûõûíòû îëóð.

. åâèìèçèí áåëÿ áèð ãîíàüûéëà ôÿõð åäÿðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ýåäèðìèø âÿ ùÿìèí áèðýÿ ñÿôÿð çàìàíû íÿ îëìóøäóñà. — Áóíó áöòöí ìÿëÿ äàíûøûð äÿ. áóíà ýþðÿ äÿ ùþðìÿò ãàçàíûð!. — áóíà òàìàì ÿìèí èäèì. Àüàêÿðèì. Áÿçÿí àòàìûí ôèêèðëè âàõòëàðûíäà àíàì äåéèðäè: — Ñÿí þçöâö öçöðñÿí. áÿëêÿ äÿ îíëàð ÿñëèíäÿ éàõûí äîñò äåéèëìèøëÿð. ìÿí ùèññ åòäèì êè. — Áó íÿ ñþçëÿðäè äàíûøûðñàí? Áèçè õàòàéà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí? Àíàì: — Õàòàéà íþø ñàëûðàì.äÿí-áèð. àòàì áóíà øàä îëàðäû. Áÿéÿì áèçèì éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìó î ýöäàçà âåðìÿéèá? Äàé áóíó äöíéàäà áèëìÿéÿí àäàì éîõäó êè. áèð ïàð÷à ÷þðÿéè èêè éåðÿ áþëäöêëÿðè àòàìû ãÿáóë åëÿìèð. áÿëêÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí àòàìäàí õîøó ýÿëìèðìèø. ìöÿëëèì èìèø. àé ãûç. ñåâèíÿðäè. àòàìûí èøëÿäèéè âàãîíäà áàøãà ùþðìÿòëè ñÿðíèøèíëÿðëÿ áÿðàáÿð. àíúàã øÿêèëëÿðäÿí òàíûäûüû Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëóð. àíúàã îäå. ñîíðà ìÿëóì îëäó êè. éÿíè áó ìÿíàäà êè. àòàì äàùà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ùå÷ íÿ óììóð. ãîøìàëàð éàçàðìûø. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëè ÷àï îëóíóðäó âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ àòàì ùàíñû õàùèøäÿí þòðöñÿ íå÷ÿ âàõòäàí áÿðè ýþðìÿäèéè óøàãëûã äîñòó Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåäèð. áàøûâà äþíöì. Ñÿòòàð Ìÿñóì òóòóëàíäà ßëèàááàñ êèøè îíóí÷óí ÷îõ ÷à357 . ìÿí îíó éàäûìà ýÿòèðÿ áèëìèðäèì. Àòàì äàùà ùå÷ âàõò Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåòìÿäè âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ùå÷ âàõò àòàìû èòèðèá-àõòàðìàäû. Õàíûì õàëàíûí àòàñû èëÿ äîñò èìèø. ÷öíêè î òóòóëóá ýåäÿíäÿ ö÷äþðä éàøûì âàð èäè. Ñÿòòàð Ìÿñóì áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ëàï éóõàðû áàøûíäà îëóðìóø. Ôÿòóëëà Ùàòÿì íÿ ãÿäÿð éàõøû øàèðëÿð âàð.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èñÿ áöòöí óøàãëûãëàðûíû áèð éåðäÿ êå÷èðäèêëÿðè. íÿ ãÿäÿð àëèì àäàìëàð âàð. — äåéèðäè. àììà áèð äÿôÿ àòàì ñÿôÿðäÿí ôèêèðëè ãàéûòäû. àðà-ñûðà ãÿçÿëëÿð. Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí íÿñÿ óìóð.— äåéèðäè. áåø ýöíäÿí-áèð. þçöíÿ àä ãàçàíûð!. ùàìûñûíû áèð-áèð ýöäàçà âåðèð. Àòàì òÿëÿñèê àíàìûí ñþçöíö êÿñèðäè. àòàì áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿñÿ äÿ. àììà ìÿí ùÿìèøÿ ùèññ åäèðäèì êè.. Àüàêÿðèì. âàõòû îëìóð âÿ áóíäàí ñîíðà àíàìûí áöòöí äöíéàäà ÿí áèðèíúè äöøìÿíè þìðöíäÿ öçöíö ýþðìÿäèéè. Áèëìèðÿì.. åâèìèçèí ÷þë ãàïûñûíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Êèðè. — áèðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëñàéäû âÿ áöòöí àëÿìäÿ ìÿøùóð àäàì îëàí Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèðäÿí-áèðÿ áèçèì åâèìèçÿ ýèðñÿéäè. îëà áèëÿð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè áèð-áèð ñàòûð. þçö äÿ ßëèàááàñ êèøè èëÿ. áèð äÿ êè. Àüàêÿðèì.

àíàìûí áèð óøàüûäûð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåýàíÿ àäàì âÿ öìóìèééÿòëÿ. Áþéöêëÿðèí èøèíÿ ãàðûøìà. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. éàõóä äöêàíäà ïåíúÿê êèìè.. äöíéàäà éåýàíÿ áèð ñÿáÿá èäè êè. ýóéà êè. àíàì Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåòèí åëÿ ùÿìèí øÿêèë ùèññÿñè èëÿ ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíè òÿìèçëÿéèð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ýöëÿ-ýöëÿ ÷ÿêèëìèø øÿêèëè íþéöò ïèëÿ358 . àéàããàáû êèìè ñàòûð âÿ îíà ýþðÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ äöíéàíûí ÿí ãîðõóíú àäàìû èäè. áèçèì åâäÿ îíóí ñþùáÿòè ýåòñèí.ëûøûá. — áóíäàí éÿãèí àíàìûí þçöíöí äÿ õÿáÿðè éîõ èäè — àíàì àòàìëà áèð éåðäÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ áþéöìöø Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ìÿøùóðëóüóíó. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. õèôôÿò ÷ÿêÿíäÿ àíàì. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäó.. àúûãëû éîõ. ìÿí îíäàí ãîðõóðäóì âÿ ìÿí äÿ àòàì êèìè èñòÿìèðäèì êè. Ìèðçÿ éàçûá êè. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. îíà öðÿê-äèðÿê âåðìÿê ö÷öí áó ñþùáÿòè ñàëûðäû (áèð äÿ îíà ýþðÿ êè.... àòàì õÿéàëà äàëàíäà. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. áó.. Àëëàù åëÿìÿñèí!. ùå÷ íÿäÿí ãîðõìàéûá. «áþéöê àäàì» îëìàüûíû ùàðäàñà áèð áàëàúà ãûñãàíûðäû). Àüàêÿðèì!. Ìÿí ÿââÿëúÿ áåëÿ ñþùáÿòëÿðÿ ãóëàã àñàíäà åëÿ áèëèðäèì êè. áàøãà âàõòëàð èñÿ àíàì ìÿíèìëÿ íåúÿ äàíûøûðäûñà. — äåéèðäè. Äöçäöð. àòàìëà äà åëÿ äàíûøûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åé ýöë. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. äàùà äîüðóñó. áàúû (àòàì ùÿðäÿí àíàìà «áàúû» äåéÿðäè âÿ àòàìûí àíàìà «áàúû» äåìÿñè ìÿíèì ÷îõ õîøóìà ýÿëèðäè). éàíàéàíà äàíûøûðäû. Àòàì éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ìöëàéèìëèéè èëÿ: — Ñÿíèí áþéöêëÿðëÿ íÿ èøèí âàð. îðà-áóðà ÷îõ ýåäèá. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè ùÿãèãè ìÿíàäà. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. — Áèçèì íÿéèìèçÿ ýÿðÿêäè?.. àììà áèð øåé ÷ûõìàéûá. ßñòÿüôöðóëëàù äå.» Àòàì äåéèðäè: — Èíäè ìÿí äÿ ýåäèì áàøëàéûì àäàì ñàòìàüà? Áó äÿôÿ àíàì ãîðõóðäó: — À-à-à.. àòàì äà éåêÿ êèøè îëìàüûíà áàõìàéàðàã. åëÿ ìÿíèì êèìè. ÷öíêè áèð äÿ ýþðöðäöí êè. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí ìèñðà-ìèñðà àëòûíäàí ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. áÿçÿí àòàì åâäÿ îëìàéàíäà äà ìÿí àíàìûí Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ íåúÿ íèôðÿò åëÿäèéèíè äóéóðäóì. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. ßëèàááàñ êèøè î âàõò äåéèá: «—Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. éÿíè áàçàðäà áèð êèëî ÿíúèð êèìè. îíóí áàðÿñèíäÿ àíàì àòàìëà àúûãëû äàíûøûðäû.. ÿñëèíäÿ.. çàëûì îüëó!. àììà áó ñþùáÿò òÿñàäöôäÿí-òÿñàäöôÿ äöøÿðäè.

áàøãà ëÿùúÿ èëÿ äàíûøìàüûíà. ùÿòòà. ìÿíèì àëÿìèìäÿ ãîëòóüóíäà êèòàá-äÿôòÿð ýÿçäèðìÿêëÿ ùÿéÿòäÿ òîéóã áàøû êÿñìÿê áèðáèðèíÿ óéóøìóðäó. Ãàòàð àòàìû Ðóñèéàíûí óçàã øÿùÿðëÿðèíÿ àïàðûðäû âÿ î óçàã ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà. ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðû îíó êèøè ùåñàá åëÿìÿçäè. îíóí éåðèíÿ áàøãà áèðèñè îëñàéäû. òÿðòÿìèç àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû éûüûëìûøäû. óøàüû îëàí âàðäûñà. ñÿêèäÿ ãîéóëìóø öñòöäþøÿêúÿëè òàõòà êÿòèëëÿðäÿ îòóðóá (î òàõòà êÿòèëëÿðè áèç óøàãëàð åâëÿðèìèçäÿí ýÿòèðèðäèê. àéàüà ãàëõàíäàí ñîíðà äà àïàðûðäûã) ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ (÷àéû äà åâäÿ àíàëàðûìûç äÿìëÿéèðäè. éàíàãëàðû ãûïãûðìûçû èäè. àòàìûí áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êèìè éîõ. ãàðà àéàããàáûëàðûíû êðåì èëÿ ñèëèá òÿðòÿìèç ïàðûëäàäûðäû âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. ýåäèá òÿáðèê åëÿéèðäè. áèç äÿ êö÷ÿéÿ äàøûéûðäûã. ýþçàéäûíëûüû âåðèðäè. áîçáàø áèøäè?.). — Íîëäó. ìèñàë ö÷öí. ßëèàááàñ êèøè èëÿ ñþùáÿò åäèðäè.. éà ßáäöëÿëèéÿ. éà Àäèëÿ. Ùÿñÿíàüà ÿìè èëÿ. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøóðäó: — Àüàêÿðèì. òîéó îëàí âàðäûñà. éà äà Àüàðÿùèìÿ êÿñäèðèðäèì (Ãîúà ùÿìèøÿ êèòàá-äÿôòÿðëÿ ìÿøüóë îëäóüó ö÷öí îíà ìöðàúèÿò åòìèðäèì. èêèíúè ýöí àíàìûí öòöëÿéèá ùàçûðëàäûüû òöíä ýþé «øèâéîò» êîñòéóìóíó ýåéèðäè. Ùÿìèí áàçàð ýöíö àíàì ùàìàìäàí ãàéûòäû âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèøÿ ùàìàìäàí ñîíðà îëäóüó êèìè. áàøñàüëûüû âåðèðäè. íþéöòäÿí íÿì ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëöðäö. ÷àéäàíû.. äàäàø? Èíñàí åëÿ ùÿð éåðäÿ èíñàíäû äÿ. îðà ýåäèðäè. íÿ éîõ? Àòàì äåéèðäè: — Íÿ îëàúàã. îíó ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùþðìÿòäÿí ñàëìûðäû. íÿäÿíñÿ. ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè èëÿ ùàë-ÿùâàë òóòóðäó. Àòàìäà åëÿ õàñèééÿòëÿð âàð èäè êè. ñîíðà äà áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àøàüûäà. ßëÿêáÿð. éà Úÿáðàéûëà. Àíàì òÿëÿñèê ãàçàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áîçáàøà áàõäû: 359 . ñÿôÿðäÿ îëäóüó ìöääÿòäÿ ìÿùÿëëÿäÿ éàñû îëàí âàðäûñà. ãÿðèáÿ èäè. íÿëáÿêè-ñòÿêàíû. àòàì òîéóã êÿñÿ áèëìèðäè. àëûøûáéàíûðäû. ùÿðäÿí ñòàíñèéàëàðäà óúóç ãèéìÿòÿ àëûá ýÿòèðäèéè òîéóãëàðû ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíà — Úÿôÿðÿ.. àòàëàðûìûç ñþùáÿòëÿðèíè åëÿéèá ãóðòàðûá. àììà àòàìûí áó úöð úÿùÿòëÿðè. Ðóñåòäÿ íÿ âàð. àòàì áèðèíúè íþâáÿäÿ Ñàðû ùàìàìà ýåäèðäè âÿ áèð ýöí ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè åâäÿ èñòèðàùÿò åäèðäè.òèñèíèí äÿìèðèíÿ ñöðòöëÿ-ñöðòöëÿ. ùÿðäÿí ôàðñ ñþçëÿðè èøëÿòìÿéèíÿ äÿ ùå÷ êèì ýöëìöðäö. ãÿíääàíû öñòöíÿ êè÷èê àü ñöôðÿ ñàëûíìûø âÿ îðòàéà ãîéóëìóø êÿòèëÿ äöçöðäöê) Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ. ßçèçàüà ÿìè èëÿ. ëàü åëÿìèðäè.

àíàì öðÿéè äþéöíÿ-äþéöíÿ àòàìûí éîëóíó ýþçëÿéèð.. åëÿ ùÿìèí áàçàð ýöíöíöí àõøàìû òÿçÿäÿí áèðùÿôòÿëèê ñÿôÿðÿ ÷ûõàúàã. áîëëóãëà íÿôÿñ àëàí ùå÷ áèð åâäÿ. áàúû. Ìÿëóì îëäó êè. — Ñîíðà ìÿíè þïäö. Àòàì ýÿëÿíäÿ àíàì ùÿìèøÿêè ùÿéÿúàíëà îíó ãàïûíûí àüçûíäà ãàðøûëàäû: — Õîø ýÿëäèí!. ìÿíè ýþðìÿéèíÿ ñåâèíÿ-ñåâèíÿ (âÿ ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î ãöññÿ èëÿ.): — Õîø ýöíöíöç îëñóí!.. éå. — äåäè.. àììà ëÿíýèìÿäè. éàõóä äà àíàì àòàìû þïìÿìèøäè.. ìÿí îëìàéàíäà îíëàð áèð-áèðèíè þïöðëÿð âÿ îíëàðûí áó ýèçëè ñèðëÿðèíäÿ áèð áàéðàì ÿùâàëû âàð èäè. ìÿíèì ãûçûì î ùÿñèð çÿíáèëèí ùÿìèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñóíó ùå÷ çàìàí äóéìàéûá. ùàéûô êè. Øþâêÿò ìÿíÿ ñþç àòàíäà ìÿíèì öðÿéèì íåúÿ äþéöíöðäöñÿ..). Þìðöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíèì éàíûìäà éà àòàì àíàìû. — Áèëìèðñÿí. — äåäè.. òåç ãàéûòäû.. àììà ìÿí áóíó ýþðìÿñÿì äÿ áèëèðäèì êè. àíàìû ýþðìÿéèíÿ. àíàìûí àòàìûí ýÿëèøè ÿðÿôÿñèíäÿ ùàìàìà ýåòìÿñèíäÿ äÿ î. Àòàìûí áèçèì î áàëàúà àðàêÿñìÿéÿ ãîéäóüó äîëó ùÿñèð çÿíáèëè ùÿìèøÿêè êèìè. àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíäà äà. — Î ýöí îëñóí ßëÿêáÿðèí òîé ùàìàìûíà ýåäÿê!. àòàì ùàìàìà ýåòäè. àíàì: — Ùÿìèøÿ òÿìèçëèêäÿ. áóðàñûíû äà ùèññ åäèðäèì êè. ñÿíèí ïàéûíû ÷ÿêèì. ßëÿêáÿð. àéàããàáûëàðûíû ÷ûõàðûá îòàüà êå÷äè. ìÿí áîøàëòìàüà áàøëàäûì âÿ î ùÿñèð çÿíáèëèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñó èíäèéÿ êèìè ìÿíèì áóðíóìäàí ýåòìÿéèá (ìÿí áÿçÿí ãûçûìà áàõûðàì âÿ ôèêèðëÿøèðÿì êè. Àòàì: — ×îõ ñàü îë. åëÿúÿ äþéöíöð. ýÿë ñÿí îòóð.. ñÿôÿðäÿ ìÿí äÿðéàäà áàëûã êèìèéÿì.. — äåäè. ÷öíêè ìÿí äöíéàíûí ùå÷ áèð áþéöê ðåñòîðàíûíäà. Àíàì: 360 ... — äåäè. çèéàñû âàð èäè. ñîíðà áàøûíà ñàðûäûüû ãûðìûçû ÷èò éàéëûüû à÷äû âÿ óçóí õóðìàéû ñà÷ëàðûíû èðèäèøëè äàðàãëà äàðàéà-äàðàéà ãóðóëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè.. àòàìûí íþâáÿñèíè äÿéèøèáëÿð. áèøèá äàé.— Ýÿë.. îíñóç äà ùÿìèøÿ òÿðòÿìèç îëàí åâèìèçè òÿçÿäÿí ñèëèá-ñöïöðöá òÿìèçëÿìÿñèíäÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíûí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð èøûüû. àíàìûí äà öðÿéè áàõ. ìÿíèì ïàéûìû ÷ÿêèá ãàáàüûìà ãîéäó. — äåäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè äÿ ÿëàâÿ åëÿäè: — Íÿ óçóí ÷ÿêäè áó ñÿôÿðöí? ßëäÿí ñàëìàäû ñÿíè? Àòàì åâÿ ýÿëìÿéèíÿ. àüçûíàúàí äîëó ùå÷ áèð çÿíáèëäÿ î ãîõóíó ùèññ åòìÿìèøÿì.

êðàíòûí àëòûíäà áàëàúà ÷àðùîâóçó äà Úÿôÿð. éàéûí úûðùàúûð âàõòëàðûíäà äà ùÿéÿòèìèç áóç êèìè Øîëëàð ñóéóíóí ñÿðèíëèéè è÷èíäÿ ýöëöðäö. ñèðêÿ-áàäûìúàí ýÿòèðäè. Àíàì ùå÷ âàõò àòàìûí éàíûíäà ÷þðÿê éåìÿçäè. ýþé-ýþéÿðòè ýÿòèðäè âÿ þçö äÿ àòàìëà öçáÿöç îòóðóá àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Àíàì éåíÿ äÿ: — Èëëàùàìèí! — äåäè. êþíëöí øàä îëñóí!. áó ñó êÿìÿðèíè äÿ îíëàð ùÿéÿòèìèçÿ ÷ÿêèá ýÿòèðìèøäè âÿ áèç äàùà ñóäàí þòðö Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ýåòìèðäèê... éàõóä äàéûì áèçÿ ýÿëÿíäÿ ñöôðÿéÿ ãîéäóüó êàñàëàðäàí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö. Úÿáðàéûë. Àòàì: — Áèñìèëëàù! — äåéèá ÷þðÿê ýþòöðäö. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíèí úàíûâû ñàü åëÿñèí! Ñÿí êè.— Èëëàùàìèí! — äåäè âÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà. Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà êðàíò âàð èäè. éàõóä ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíäàí áèðèíèí åâèíäÿ îòóðóá ñþù361 . ùÿìèøÿ öçöí ýöëñöí. èðè òèêÿëÿðëÿ êàñàéà äîüðàäû âÿ àíàìûí àòà-áàáàñûíäàí ãàëìûø ýöìöø ãàøûüû ÿëèíÿ àëûá áóüëàíàí áîçáàøû èøòàùàéëà éåìÿéÿ áàøëàäû. — àäàì åëÿ ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ñÿíèí éàíûíäà îòóðóá òàìàøîâà áàõìàã èñòÿéèð. ùÿòòà Ãîúàíûí þçö äÿ ìÿíèì àíàì åâäÿ îëìàéàíäà.. ßáäöëÿëè äÿ. Àüàðÿùèì äÿ. Úÿôÿð äÿ. Àäèë. àììà àòàì îòóðóá ÷þðÿê éåéÿíäÿ àíàì äà ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäó. äóç. Àüàðÿùèì (òÿêúÿ Ãîúà ùÿìèøÿ äÿðñ îõóéóðäó âÿ áåëÿ èøëÿðëÿ ìÿøüóë îëìóðäó) áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéÿ-åëÿéÿ äöçÿëòìèøäèëÿð. Àòàì äà ùÿìèøÿêè ñþçëÿðèíè òÿêðàð åëÿäè: — Ïèñ ýöíöìöç áåëÿ îëñóí!. èìêàí äöøÿíäÿ ìÿíÿ áèð èø áóéóðóðäó. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿéèá áó åâè áåëÿí÷èíÿ äîëàíäûðûðñàí.. íÿ èñÿ åëÿéèðÿì. — Àëëàù ñÿíè áèçÿ ÷îõ ýþðìÿñèí. Àäèë äÿ. áÿçÿí. Ñîíðà àíàì: — ßëÿêáÿð. áîçáàøû ÷ÿêèá ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóø àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó. éÿíè áàéðàì ýöíëÿðèíäÿ. ÷àéíèéè äîëäóð. Àüàêÿðèì!.. — äåäè âÿ ìÿí òåç ìÿòáÿõÿ ãà÷ûá ÷àéíèéè ýþòöðäöì âÿ ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. Àëëàù ñÿíèí áàøûíäàí áèð òöê ÿñêèê åëÿìÿñèí. éÿíè àíàì áàçàðà ýåäÿíäÿ. èñòèîò ýÿòèðäè. öìóìèééÿòëÿ. àé Àüàêÿðèì. — äåäè. ßáäöëÿëè. àòàìûí ëÿççÿòëÿ õþðÿê éåìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäè âÿ èíäè äÿ àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ ùÿìèøÿêè êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòäûüû áó ýþçÿë âàõòëàðäà ìÿí äÿ ñåâèíèðäèì êè. Úÿáðàéûë äà. åâèìèçäÿêè áó êè÷èê áàéðàìäà ìÿíèì äÿ íÿ èñÿ áèð ïàéûì âàð âÿ àíàì äà áóíó ùèññ åäèðäè. ñÿí åëÿ éàõ÷û éåéèðñÿí êè.

èíñòèòóòäà îõóéóðäó: ìÿíÿ èñÿ îíà ýþðÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. éà Úÿôÿð. áîéóíëàðûíû. Åëÿ êè. êèòàáà. î ìÿùÿëëÿäÿ éàøàäûüûìûç áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ ìÿí áèð äÿôÿ äÿ ýþðìÿäèì êè. àììà Úÿôÿð äÿ. äÿôòÿðÿ ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè. áÿçÿí ñóéó ãÿôëÿòÿí ìÿíèì öñòöìÿ ÷èëÿéèðäèëÿð âÿ î çàìàí öç-ýþçöìÿ äöøÿí î ñó ÷èñêèíè. Õàíûì õàëàíûí ßáäöëÿëèäÿí ñîíðàêû îüëó èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éåýàíÿ àäàì èäè êè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè. ùÿòòà ïàéûç ýöíëÿðèíäÿ (áÿçÿí èñÿ ëàï ãûø ýöíöíäÿ!) ÿí ÷îõ ñåâäèéèì âÿ ñåâèíäèéèì áèð èø èäè. ìÿòáÿõëè âÿ áàëàúà àðàêÿñìÿëè åâèìèç. ñàü òÿðÿôäÿ áèçèì áèðìÿðòÿáÿëè. Ãîúà. ßëÿêáÿð. ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõñûí. ñÿí Ãîúàéà ÷ÿêìèñÿí. Úÿáðàéûë äà. äàìûíà ãûð áàñûëìûø. Úÿôÿð äÿ. Áèçèì àñôàëò äþøÿíìèø î êè÷èê. ïàëòàð ñÿðÿíäÿ øöøÿáÿíääÿí áàõñûí. î òÿìèç ùÿéÿòèìèçèí ãàïûñû äàëàíà à÷ûëûðäû âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí î ùÿéÿòäÿ èêè àèëÿ éàøàéûðäû. Àäèë äÿ. àíàì ãàéûäûá ýÿëèðäè. ßáäöëÿëè. Àäèë äÿ. ñÿí áèçÿ ÷ÿêìÿìèñÿí. éà Àäèë. éà Úÿáðàéûë. Úÿáðàéûë. áåëÿúÿ ìÿùðÿì ìöðàúèÿò åëÿìèðäè. ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá ÿëëÿðè èëÿ ñèíÿëÿðèíè. Ãîúà äà òÿëÿñèê êþéíÿêëÿðèíè ýåéèá. áèðîòàãëû. ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà ÿéèëèá ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà éóéóíóðäóëàð âÿ áèð êÿíàðäà äàéàíûá îíëàðûí áåëÿúÿ ÿë-ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà éóéóíìàüûíà òàìàøà åëÿìÿê ìÿíèì ùÿìèí éàé-éàç. Àüàðÿùèì äÿ ùÿìèøÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìÿíÿ äåéèðäèëÿð êè. àíàìà «Ñîíà áàúû» äåéèðäèëÿð âÿ àòàìäàí áàøãà ùå÷ êèì àíàìà áåëÿúÿ ìåùðèáàí. èñòÿäèéèì àëÿòè ýþòöðöá îéíàéûðäûì (ÿëáÿòòÿ. éà ßáäöëÿëè. Õàíûì õàëàýèëèí áèíàñûíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñè çèðçÿìè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ñöðöúö îüëàíëàðû Úÿôÿð. éóõàðûäà èêèîòàãëû âÿ øöøÿáÿíäëè åâëÿðè. Õàíûì õàëàýèëèí áèçèìëÿ öçáÿöç èêèìÿðòÿáÿëè. áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû ìÿíÿ ùÿñÿä àïàðûðäûëàð). éà Àüàðÿùèì ùÿéÿòÿ ýèðÿíäÿ-÷ûõàíäà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçèì ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿ. ãÿðèáÿ èäè. ßáäöëÿëè äÿ. ÷öíêè àíàì úàâàí ýÿëèí èäè âÿ àíàìûí ãàáàüûíäà îíëàðûí áåëÿúÿ éóéóíìàüû äöç îëìàçäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. Àäèë. ÷öðáÿúöð àëÿòëÿð éûüûðäû. ñöðöúöëöê êóðñëàðûíäà îõóìàüà ùàçûðëàøàí Àüàðÿùèì ùÿìèí çèðçÿìèéÿ úöðáÿúöð ìàøûí ùèññÿëÿðè. þç øöøÿáÿíäëÿðèíÿ ãàëõûðäûëàð. ñÿí øîôåð îëìàéàúàãñàí. î ñÿðèí ñó ÷èñêèíè. áèð äÿ êè. ìÿíèì áöòöí áÿäÿíèìÿ ñîéóã éîõ. øèíëÿð. éàõóä àíàì ùÿéÿòäÿ ãàá-ãàúàã éóéàíäà. ÷öíêè ìÿí äÿ ñöðöúö îëìàã èñòÿéèðäèì. îõóìóø àäàì îëàúàãñàí. ßáäöëÿëè äÿ. Àüàêÿðèì äÿ.áÿò åëÿéÿíäÿ ùÿéÿòÿ äöøöðäöëÿð. ÿëèôáàíû þç-þçöìÿ 362 . Î çèðçÿìè ìÿíèì ÷îõ ñåâäèéèì áèð éåð èäè âÿ èñòÿäèéèì âàõò îðà ýèðèá-÷ûõûðäûì. éà Ãîúà. Úÿáðàéûë äà.

åëÿ êè. Òÿáðèç ùÿéÿòëÿðèíèí ýþçÿëëèéèíäÿí ñþç à÷ûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ Òÿáðèçäÿ îëìàñàì äà. ßëÿêáÿð. àòàì äà ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà î òàëâàðûí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷èðäè. Úÿôÿðëÿ. ùÿðäÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí þçöéëÿ ñþùáÿò åäèðäè. ùÿòòà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿ äÿ ìÿøùóð îëàí áó ãóøõàíàíû Úÿáðàéûë äöçÿëòìèøäè âÿ îðàäà ñÿùÿð-àõøàì òÿìèç ëÿëÿêëÿðè ïàð-ïàð ïàðûëäàéàí î àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿð áöòöí äöíéàíûí ñàùèáè êèìè ãóðóëäàéûðäû. áèð ñÿí ýöíëÿ. Àäèëëÿ. ÿëèìÿ êå÷ÿí êèòàáû ùÿëÿ ìÿêòÿáÿ ýåòìÿçäÿí ãàáàã. áèð äÿ áó ñþéöä. þçöìäÿí áþéöêëÿðëÿ îòóðóá-äóðóðäóì. áèçèì åâèí äàìûíà äà ãûðû îíëàð áàñìûøäû. áþéöêëÿð ìàò ãàëûðäû. à÷ûã-àøêàð î ýþéÿð÷èí363 .þéðÿíìèøäèì. áèçèì ùÿéÿòèí ëàï àøàüû áàøûíäà Úÿáðàéûëûí ãóøõàíàñû èäè. øþâãöíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. ñààòëà áþéöðöðñÿí. úàâàíëàðû. Áèð äÿ êè. ùÿìèí ìåéíÿëÿð áþéöéöá òàëâàðû òàìàì òóòìóøäó âÿ éàéäà î òàëâàðäàí ñàëõûì-ñàëõûì öçöìëÿð ñàëëàíûðäû. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ. ñîíðà èñÿ åëÿ áèðíÿôÿñÿ îõóéóðäóì. åëÿ êè. Òÿáðèçè ýþðìöøÿì. î àüàïïàã ñàüëàì ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó àðòûðäû. áÿçÿí äÿ åëÿ ùàäèñÿëÿð óéäóðóá äàíûøûðäûì êè. õèéàáàíëàðûíäàí äàíûøûðäû. ùÿìèøÿ äÿ þçöìäÿí êè÷èêëÿðëÿ éîõ. îòóðóá íÿôÿñèìè äÿðìÿäÿí áþéöêëÿðèí ìÿíèì ö÷öí ùÿìèøÿ ìàðàãëû îëàí ñþùáÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûðäûì. òàëâàð äöçÿëòìèøäèëÿð. ÿââÿëúÿ ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ. î èñòÿêëè ýþéÿð÷èíëÿðèì ýþìýþé ýþéöí öçöíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿíÿúÿí. ñîíðà áèçèì äàìûìûçäàí þç äàìëàðûíà ãàëäûðûðäû âÿ î ýþçÿë ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó. Ùÿéÿòèìèçèí àñôàëòûíû äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû ñàëìûøäû. åëÿ áèë êè. Àüàðÿùèìëÿ. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë Òÿáðèçèí î ýþçÿë õèéàáàíëàðûíäà ýÿçèðäèì. åëÿ áèëèðäèì êè. Òÿáðèçèí áàü-áàüàòûíäàí äàíûøûðäû. àüàïïàã íþãòÿ îëàíàúàí ó÷óá ýåäèðäèëÿð âÿ î çàìàí ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû. íÿ ãÿäÿð áþéöéöá. ùÿòòà áÿçÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðè äÿ áàøëàðûíû ãàëäûðûá î òÿðòÿìèç ýþé öçöíäÿêè àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿðÿ áàõûðäû (ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðû èñÿ ïÿíúÿðÿ àðõàñûíäà ýèçëÿíèá ýþéäÿ ó÷àí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ õÿëâÿòè áàõûðäûëàð. ßáäöëÿëè èëÿ. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõìàã ùÿâÿñèíäÿí. îíäà Úÿáðàéûë ýþéÿð÷èíëÿðè áèçèì äàìûìûçà ãàëäûðûðäû. íåúÿ áþéöéöá. ýþéöí öçö äÿ òÿðòÿìèç îëóðäó. Ãîúàíûí áó ñþçö ìÿíèì éàäûìäà ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ äèããÿòëÿ î êþðïÿ ñþéöäÿ áàõûðäûì êè. áÿçÿí àíàì ùÿéÿòè ñóëàéûðäû. ìÿíèì î ÿçèç. Úÿáðàéûëëà. éîõ. Äàëàíà à÷ûëàí ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà èñÿ ìåéíÿ ÿêìèøäèëÿð. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí éàíûíäà èñÿ áèð ñþéöä ÷óáóüó ÿêìèøäèëÿð âÿ Ãîúà ìÿíÿ äåéèðäè êè. Òÿáðèç åâëÿðèíäÿí. Ãîúàéëà.

ùàìû äåéèðäè êè. ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ. î òÿìèç. îòàüà êå÷äèì âÿ àíàìûí éàíûíäà îòóðóá ìÿí äÿ àòàìûí èøòàùàéëà. àììà òàìàøà åëÿäèéèì î àíëàðäà ÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéäóì. äàëàíûìûçà. — Àììà ìÿíè ýþðìÿìèø ýåòìÿ. ñÿëèãÿ èëÿ õûðäà-õûðäà äîüðàíìûø êÿëëÿãÿíä äîëó ãÿíääàíëà áèð éåðäÿ ýÿòèðèá àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó âÿ àòàì ìèííÿòäàðëûã äîëó ýþçëÿðëÿ àíàìà áàõäû.ëÿðÿ áàõìàã. — Ýåòìÿéèìÿ ùÿëÿ äþðä ñààò ãàëûá. ëÿççÿòëÿ áîçáàø éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûì. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñû ìÿíè òàíûéûðäû. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿð áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ýþéÿð÷èíëÿðè èäè. èñòÿäèéèì âàõò òóìàðëàéûðäûì. ìÿí àíàìà îõøàéûðàì. Àíàì éåíÿ äÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà èøëÿòäèéè àðìóäó ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö âÿ õîðóçïèïèéè áèð ÷àé ñöçäö. åëÿ áèë êè. ÷öíêè ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ ìÿùðÿì àäàì èäèì. à÷ûã-àøêàð Úÿáðàéûëûí þçöíÿ áàõìàã êèìè áèð øåé èäè) âÿ î çàìàí ìÿíèì ñèíÿì åëÿ áèë êè. 364 . áåëÿ ýþçÿë ùàâàäà íÿ ÿúÿá ÷þëäÿ-áàéûðäà îéíàìûðñàí? Àíàìûí ùàìàìäàí ñîíðà ãûçàðìûø éàíàãëàðû àòàìûí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà áèð àç äà ãûçàðäû âÿ áåëÿ âàõòëàðäà ùÿìèøÿ ÷îõ èñòÿäèéèì áàéðàì éóìóðòàëàðûíûí ãûðìûçûñû ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. Ùÿìèí áàçàð ýöíö î êè÷èê. Àíàì äà. Àòàì äåäè: — ßëÿêáÿð. Àòàì: — Ñÿíè ýþðìÿìèø ùàðà ýåäèðÿì? — äåäè. àíàìäàí ÷îõ àòàìà îõøàñàì ùÿðäÿí àòàìà àù ÷ÿêäèðÿí î ãÿðèá÷èëèéè áèð àç àçàëòìûø îëàðàì. àòàì ãÿðèá îëñóí âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñîíðà àüçûíàúàí äîëäóðóá åâÿ àïàðäûì. ìÿí äÿ þçöìö Íîâðóç è÷èíäÿ ýþðöðäöì. Ìÿí: — Ýåäèðÿì îéíàìàüà. äàéûì äà. î òàëâàðëû ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ éàëíûç áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ìÿõñóñ îëàí î ñàêèòëèê è÷èíäÿ (ùÿìèí ñàêèòëèéè ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó ìöøàéèÿò åäèðäè) úèää-úÿùäëÿ ÷àéíèéè éàõàëàäûì. àòàìûí áàõûøëàðûíäà éåíÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíäàí ýÿëÿí áèð èøûã âàð èäè âÿ àíàì àòàìûí î áàéðàì èøûüû èëÿ èøûëäàéàí áàõûøëàðû àëòûíäà ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêäè. ýþçýþðÿñè ãàáàðûðäû. àòàìà îõøàéûì. î ýþéÿð÷èíëÿðè éåäèðèðäèì. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìûðäûì. — äåäèì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áþéöéöðäö.

éà ïîâåñòèìëÿ. ßìèíÿ õàëà äà éåíÿ ÷ûüûð-áàüûð ãîïàðûá îüëóíó ãîâóð. àììà ìÿí ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàã èñòÿìèðäèì. ñÿðèí äàëàíûìûçäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì. î ùèññëÿð. éàéäà äà ùÿìèøÿ êþëýÿëèê îëóðäó.. Áàëàêÿðèì äÿ éîõ èäè.Ìÿí äàëàíà ÷ûõäûì. Áèçèì äàëàíûìûç éàçäà äà.... ßìèíÿ õàëàíûí î íàçèê. ùÿìèí ñÿññèçëèéè ïîçäó. ïéåñèìëÿ éåíèäÿí ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíö ìÿíÿ ìÿëóì îëàúàã êè. éîõñà ìÿí? Ìÿí áöòöí áóíëàðû éàçàúàüàììû. ãàéíàéàí ùÿð ùÿéàòûí äèíúÿëìÿñè. ÷öíêè ýöíöí áèðèíúè éàðûñû áèð òÿðÿôèí äèâàðû. éàé èäè. ýåò-ýåäÿ àðòàí. î áàëàúà. íÿ äÿ öí éåòèðäè — î äóéüóëàð ìÿíèì ðîìàíûìëà. éàçà áèëÿúÿéÿììè? Áÿëêÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ãàéûòìàéàúàã î ùèññëÿð. ùÿìèí èñòè íÿôÿñè äàüûòäû. Ýöíîðòà îëäóüó ö÷öí êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. î ñàêèòëèéèí. Áó âàõò ùÿìèí ýþçÿë ñàêèòëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. íþéöò äöêàíûíà ýèðèá-÷ûõàí àäàìëàðà áàõûðäû. î äóéüóëàð áåëÿúÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿê? Áèëìèðÿì. óøàãëàð äà éÿãèí èíäè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéûðäûëàð. àäàìëàðëà íÿôÿñ àëûðäû. î êèìñÿñèçëèéèí þçöíäÿ. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá äöøöá àíàñûíûí öñòöíÿ. éàé ýöíîðòàñûíûí þëýöíëöéö éîõ. îíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèðäèì. àììà åéíè çàìàíäà ýåò-ýåäÿ äÿ ÿçèçëÿøÿí. ðàùàòëàíìàñû âàð èäè. àììà ùÿìèí êèìñÿñèçëèêäÿ âÿ ñàêèòëèêäÿ ùå÷ áèð ñîéóã éîõ èäè. òÿêúÿ äàëàíûìûçäàí àøàüûäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí êþëýÿëèéèíäÿ Øþâêÿò îòóðóá ñöáù òåçäÿí Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà òèíèí óúóíäàêû ìàüàçàéà. èñòè èäè. ÷öíêè ùÿðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áåëÿúÿ ñàêèòëèéè. . îíà ýþðÿ éîõ èäè êè. î äèíúëèéè âÿ ðàùàòëûüû äèêñèíäèðèá àéûëòäû. äîüìàëàøàí î óçàãëûãäà ãàëìûø — åëÿ áèð óçàãëûã êè. îðà íÿ ÿë ÷àòûðäû.Áöòöí áóíëàðû êèì õàòûðëàéûð? Ùÿëÿ éåääè éàøû òàìàì îëìàìûø î ýöëìÿëè. î ñàêèòëèéÿ ãóëàã àñûðäûì.Ùÿìèí áàçàð ýöíö ìÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíûá î êèìñÿñèç êö÷ÿéÿ áàõûðäûì. ýöíöí èêèíúè éàðûñû èñÿ î áèðè òÿðÿôèí äèâàðû êþëýÿ ñàëûðäû âÿ ìÿí ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì î êþëýÿëè. òÿáèÿòèíäÿ èñòè áèð íÿôÿñ âàð èäè. úûð ñÿñè áèð ÿêñ-ñÿäà êèìè äàëüà-äàëüà áèçèì äàëàíûìûçà éàéûëäû. îíà ýþðÿ êè. êèìñÿñèçëèéèíÿ áàõìàã èñòÿéèðäèì. îíà ýþðÿ èíäèéÿúÿí éàçäûãëàðûì ìÿíÿ åëÿúÿ ìÿíàñûç ýþðöíöðäö êè. áàõ. ÿñëèíäÿ. . êö÷ÿìèçèí áó ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì... íÿäÿíñÿ òÿê ãàëìàã èñòÿéèðäèì. èíäè åâëÿðèíÿ ÷ÿêèëìèø î àäàìëàðûí ùèññëÿðè.. êèìñÿñèçëèéè. 365 . àììà ÷îõáèëìèø ßëÿêáÿð.. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûðäû.

íàäöðöñò? Àé íàõÿëÿô. éåíÿ ýÿëäèí ìÿíèì úàíûì÷öí?.. — Éåíÿ ãûçûë èñòÿéèðäè? — Ùÿðè. áèçèì äàëàíûìûç. ùÿìèøÿ êåôëè îëóðäó âÿ ëàï áÿðê êåôëè îëàíäà äà àíàñûíûí éàíûíà ýÿëèðäè. ýþçëÿðè äåìÿê îëàð êè. Òåç àïàðñûí Àëëàù ìÿíè!. ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí ùàìû êèìè ßìèíÿ õàëàíûí íÿ äåäèéèíè áèëèðäèì: — «ßäÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿìèç õÿúàëÿò ÷ÿêèð. êè÷èê áèð ïàð÷àñû èäèì. Àòàì ñÿôÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà ùÿéÿòèìèçäÿêè òàëâàðäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ùÿðäÿí ñîðóøóðäó: — Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá î éàçûã àðâàäû èíúèäèðäè? Àíàì: — Ùÿðè. ãûçûë èñòÿéèðäè. áàáà? Êå÷ÿë äÿðìàí áèëñÿ åëÿ þç áàøûíà ÷ÿêÿð äÿ. Éîõóìäó. Àòàì áàøûíû áóëàéûðäû: — Î éàçûã ßìèíÿ àðâàääà ãûçûë íÿ ýÿçèð. òàìàì òóòóëìóø ßìèíÿ õàëàéëà äàâà ñàëûðäû.. Ýèçëÿäèá ãûçûëëàðû.. Èáàäóëëà ßìèíÿ õàëàíûí éåýàíÿ îüëó èäè (íåúÿ êè. î äàëàíûí êè÷èê áèð ùèññÿñè. — Íàíêîð þâëàääû äÿ.. áÿçÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà. — äåéèðäè. Áàêûíûí ùàðàñûíäàñà àðâàäûíûí åâèíäÿ éàøàéûðäû. ùå÷ íÿ éîõóìäó!. àììà ìÿí îíñóç äà ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû âÿ öìóìèééÿòëÿ. ÷öíêè ìÿí þçöì äÿ î êö÷ÿíèí. òåç ìÿíè àïàðñûí êè. ßäÿ.. Âåðìèð. íÿ äåäèéè åøèäèëìèðäè. Òàïà äà áèëìèðÿì.. òÿêúÿ ñÿñè ýÿëèðäè.... Àììà Èáàäóëëà ùÿìèí êåôëè âàõòëàðûíäà ßìèíÿ õàëàéëà äàâà åëÿéèá åâäÿí ùÿìèøÿêè êèìè ÿëèáîø ÷ûõàíäàí ñîíðà. Àëëàù òåç åëÿñèí.. áèçèì êö÷ÿìèç. ïÿðò îëóð âÿ ìÿí þçöì äÿ ïÿðò îëóðäóì. ýèçëÿäèá ìÿíäÿí.. þëäöðìÿê èñòÿéèðñÿí ìÿíè?.. óòàíûð.ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. àé íàäöðöñò îüëó.. ñÿíèí öçöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì!. áèð åðìÿíè àðâàäû àëûá áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. Àòàì áèð ÿòÿé ãûçûë ãîéóá ýåäèá ìÿíèì÷öí..» ßìèíÿ õàëà áöòöí áó ñþçëÿðè ÷ûüûðà-÷ûüûðà Èáàäóëëàéà äåéèðäè âÿ î áàçàð ýöíö îëäóüó êèìè.. Àëëàù ùå÷ êèìÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí. 366 . ùÿðäÿí ßìèíÿ õàëàíûí áåëÿúÿ ÷ûüûðòûñû åøèäèëÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿí àòàìëà àíàìûí éåýàíÿ îüëó èäèì âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí áàøãà äàùà óøàãëàðû îëìàéàúàãäû). ßäÿ. íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí?. ìÿíèì äÿ ãàíûì ãàðàëûðäû.. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îòóðóá êöðÿéèíè éîüóí åëåêòðèê øàëáàíûíà äèðÿéèðäè âÿ áèç óøàãëàðà äåéèðäè: — Ýèçëÿäèá. ýÿëäèí éåíÿ.

ùÿðÿ þç ùþðìÿòèíè ýþçëÿéèðäè. Éàõ÷û êè. ßìèíÿ õàëà áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿ. ×ÿêìÿ èøäèéèð. íÿ äÿ Àü Äÿâÿäÿí... éàøëûñû Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíûá ÷ÿðÿíëÿäèéè ñþçëÿðÿ ãóëàã àñìûðäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. èøäèéèð. áó çàéû áåëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. òÿëÿáÿëÿð èñÿ Èáàäóëëàäàí éàìàí ãîðõóðäó. áÿçèñè ÷ûõûá ùÿéÿòëÿðèíèí äàëàí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíäû âÿ ßìèíÿ õàëàíûí äàëàí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõäû. Àíúàã áèð äÿíÿ éåðè ïàðòëàéûð. Áàëàêÿðèì ùÿðäÿí íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. âÿ öìóìèééÿòëÿ.. 367 . Èáàäóëëà ýÿëÿí êèìè åâäÿí ÷ûõûá. Èáàäóëëà íÿ ö÷öí ìÿùç î óçàã âÿ òàíûíìàç øÿùÿðèí àäûíû ÷ÿêèð âÿ íÿ ö÷öí ìÿùç îðà ýåòìÿê èñòÿéèð? Èáàäóëëà áöòöí áó ñþçëÿðè îíà ýþðÿ áèçÿ äåéèðäè êè. àíúàã éåíÿ äÿ î ïàðòäàéàí éåðèí éàìàüû ïàðòäàéûð. àüçûíûí ñþçöíö áèëìèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùå÷ êèì Èáàäóëëàéà ãîøóëìàã èñòÿìèðäè. ö÷ îòàüû âàð èäè. Èáàäóëëà äà î àéàããàáûíûí ùÿìÿí î éàìàã éåðèäè. Ãîíøóëàð éàâàø-éàâàø ãàïûëàðäàí. òàïà áèëìèðÿì. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ áèð ñèððè-õóäà èäè êè.ùÿð éåðè àõòàðûðàì. èøäèéèð. áèð äÿ ýåúÿíèí éàðûñû ãàéûäûðäûëàð. ×ûõûá ýåäÿðäèì þçöì÷öí Âîðîíåæÿ!. áèçèì ìÿëÿ î úöð áèð àéàããàáûäû. áþéöêëÿðèí îíäàí çÿùëÿñè ýåäèðäè âÿ ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð úàâàíû. èøäèéèð.. êå÷ìèøèí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíäàí äàíûøûðäû.. òÿëÿáÿëÿðèí î òÿëÿñèê àääûì ñÿñëÿðè äÿ ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì êö÷ÿìèçèí öðÿéèíäÿí îëìàäû.. áèð äÿôÿ äÿ äåäè: — Áèð äÿ ýþðöðñÿí ÿíòèãÿ áèð ÷ÿêìÿäè. âàõòûíäà ýåòäè áó äöíéàäàí... Éîõñà êè. ãà÷ûá ýåäèðäèëÿð. î. åëÿ èøäèéèð. àõûðûíúû ùÿéÿòäÿ îëóðäó. áó.. î òÿëÿñèê àääûìëàð áèçèì êö÷ÿìèçè òÿïèêëÿäè. èíäè äÿ î ðàéîíëó òÿëÿáÿëÿð ùÿéÿúàíëà áèð-áèðè èëÿ äàíûøà-äàíûøà òÿëÿñèê àääûìëàðëà ìÿíèì éàíûìäàí þòöá ýåòäèëÿð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áèç ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäèê êè. ÷öíêè ßìèíÿ õàëà ùÿìèøÿêèíäÿí áÿðê ãûøãûðûðäû. ßëèàááàñ êèøè èñÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. Áàõ. Èáàäóëëà ñþéöøúöë àäàì èäè.. Èáàäóëëàíû àäàì ùåñàá åòìèðäè. Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà ñÿêèäÿ îòóðóá ñóñóðäó. ÿíòèãÿ äÿ äÿðèäÿí òèêèáëÿð. àììà òÿê éàøàéûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ îòàãëàðûí èêèñèíè ðàéîíëàðäàí Áàêûéà ýÿëèá òåõíèêóìäà îõóéàí òÿëÿáÿëÿðÿ êèðàéÿéÿ âåðèðäè. Éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû åøèäèëäè âÿ î áàçàð ýöíö Èáàäóëëà äåéÿñÿí ëàï ÷îõ è÷ìèøäè. ãàëäûüûì õàðàáàäà ìÿíèì íÿ èòèì àçûá?... äþéäö. áèð-áèð ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíÿ áàõûðäû âÿ áèðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿ èëÿ áàüëû úèääè áèð ñþç äåéèðäè. îðà éàìàã òèêèðëÿð. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áîéëàíäû.

åëÿ ùÿìèí ñþçëÿð èäè: « — Áèð ãàðà äàø äöøÿéäè ñÿíèí áàøóâà îüóë îëàí éåðäÿ!. áèç î ñààò õÿáÿð òóòóðäóã âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí áó èøÿ ìÿÿòòÿëÿì — áèç íÿäÿí áèëèðäèê? Íåúÿ õÿáÿð òóòóðäóã? — Àëëàù áèëèð. àììà àíàì èíäè åâäÿ èäè. òÿëÿñèê ìÿíè ýåðè ñÿñëÿéÿðäè. èíäè àíàì äà ùÿéÿò ãàïûìûçäàí áîéëàíûá áàõñàéäû. Óøàãëàð äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýÿëìèøäè âÿ Èáàäóëëàäàí åùòèéàò åëÿñÿëÿð äÿ.» Èáàäóëëà ãûøãûðà-ãûøãûðà: « — Âåð ìÿíèì ãûçûëëàðûìû! — äåéèðäè. àòîâóí êè áó ãÿäÿð ãûçûëû âàð èäè. ßìèíÿ õàëàíûí ñÿñè ýåäèá Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ÷àòìàçäû. Âåð ÷ûõûì ýåäèì. àòàì óçàã ñÿôÿðäÿí ãàéûäûá ýÿëìèøäè.. — Ìÿíèìäè î ãûçûëëàð! Àòàì ìÿíèì÷öí ãîéóá ýåäèá î ãûçûëëàðû!. ìÿí èñòÿéèðäèì êè.. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíìàüà ãîéìàçäû. ãàïû àüçûíà éûüûøûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áàõàí àðâàäëàðëà. ñîíðà äà Èáàäóëëàíûí ñÿñè ýÿëäè âÿ ìÿí äàëàí áîéó ýåäèá ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì âÿ ÿëáÿòòÿ. àðàüû è÷èá.» Äàëàíûìûçûí ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçû àäàìëà äîëìóøäó. 368 . õàðàáîíäà äîíóç ÿòèíè éåéèá ýÿëèá ìóðäàðëàéûðñàí áóðàëàðû?! Àé íàõÿëÿô?! ×ûõ ýåò áóðäàí äÿ!..» ßìèíÿ õàëà ÷ûüûðûðäû! — «ßäÿ. êèøèëÿð èñÿ. îíäà íþø äöøöá øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ôàéòîí ñöðöðäö?. íàõÿëÿô?! ßëèâè íþø ùÿð éåðÿ âóðóðñàí. ãà÷à-ãà÷à ýÿëèá òþâøöéÿ-òþâøöéÿ éàíûìäà äàéàíìûøäûëàð. Âîðîíåæÿ ýåäÿúÿéÿì. àõøàì éåíÿ ÷ûõûá ýåäÿúÿêäè.. éåíÿ äÿ î áàéàãêû ñÿññèçëèê îëñóí.ßìèíÿ õàëà áó äÿôÿ ëàï áÿðêäÿí ãûøãûðäû. ãûçëàðëà. ÷öíêè Èáàäóëëà êèìè àõìàüûí áèðèíèí ãàëäûðäûüû ñÿñ-êöéÿ ãóëàã àñìàã êèøèëÿðÿ éàðàøìàçäû. äèíúÿëñèí. ìöñÿëìàí äþéöëÿì áÿéÿì êè. ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áàøûíäà íÿ ùàäèñÿ îëñàéäû.. àììà ãÿðèáÿ èäè. äàùà äîüðóñó. ìÿí íàìàç ãûëìûðàì áÿéÿì. àé íàòÿìèç.. áèçèì åâèìèçäÿ êè÷èê áèð áàéðàì âàð èäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ìÿùÿëëÿìèç éåíÿ äÿ î áàéàãêû êèìñÿñèçëèê è÷èíäÿ ðàùàò-ðàùàò íÿôÿñ àëñûí. ãûçûë âàð ìÿíäÿ. ìÿíè ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç ýþðöá öðÿêëÿíìèøäèëÿð. ÷þëÿ ÷ûõìàìûøäû. ßëáÿòòÿ. äàé áèð äÿ êþëýÿìè ýþðìÿçñèç ìÿíèì. ßìèíÿ õàëà èëÿ Èáàäóëëàíûí î èñòè áàçàð ýöíöíäÿêè äàâà-äàëàøû äîüðóäàí äà ùÿìèøÿêèíäÿí äàùà éàìàí èäè âÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿðè àéäûí åøèäèðäèì. àé ùàðàìçàäÿ íàäöðöñò. âåð ýåäèì!. óøàãëàðëà äîëìóøäó. Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí? Ìÿí àúûíäàí ýöíîðòà äóðóðàì. áåëÿ áèð áàéðàì è÷èíäÿ àíàìëà àòàì ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðòûñûíû åøèòñèí.. ÿëáÿòòÿ. àé íàõÿëÿô îüëó..

êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Ãîúà äà. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà Úÿôÿð. èêèíúèäÿ þçö éàøàéûðäû âÿ Õàíûì õàëà áàøûíû ãàëäûðûá çÿíäëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ áàõäû. ãàïû à÷ûã ãàëäû. áèðäÿí-áèðÿ ñîéóã ñó ñÿïäèí. Àäèë. ñîíðà äà áèð-áèð Úÿôÿðÿ. îüëàíëàðû äà Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðèíÿ. áèçèì êö÷ÿìèçÿ ÷þêÿúÿê. èðè ÿëè èëÿ ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿò ãàïûñûíû èòÿëÿéèá à÷äû âÿ è÷ÿðè ýèðäè. Úÿôÿð äÿ. ßáäöëÿëè äÿ. Àäèëÿ. Íÿ âàð?. Ãîúàéà. ïÿðòäÿ. Äàëàíûìûçûí áöòöí ãàïûëàðû áîéó éûüûøìûø àðâàäëàðûí. ßìèíÿ õàëàíûí éàøàäûüû áèíà èêèìÿðòÿáÿëè èäè. Úÿáðàéûë. åëÿ áèë êè. Èáàäóëëà äàùà ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàéàúàã âÿ áåø äÿãèãÿäÿí ñîíðà î ýþçÿë ñàêèòëèê éåíÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. — Âÿ Èáàäóëëà ùèðñëÿ è÷ÿðèäÿí ÷ûõûá òàõòà ïèëëÿêÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿêè èêèíÿôÿðëèê áàëàúà ìåéäàí÷àñûíäà äàéàíäû. àüÿç. åëÿ áèë åâäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà áèð äÿ ÷ûüûðäû: — Àëÿ Èáàäóëëà! Áó äÿôÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿí Èáàäóëëàíûí ùþâñÿëÿñèç ñÿñè ýÿëäè: — Íÿ âàð.. ßáäöëÿëè. íÿ Èáàäóëëà. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà äöçöëöá ýÿëÿí îüëàíëàðûíà çèëëÿäèëÿð. ìÿíèì öðÿéèì àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ãîïóá äöøñöí. Úÿáðàéûëà. àììà ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ àüçûíû éóìäó. Èáàäóëëà ñàëìûñàí îðäà?!. ùå÷ ìÿíè äÿ ýþðìÿäè. Àüàðÿùèì äàëàíà ÷ûõäû âÿ Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô ýÿëäè. àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð âÿ ñöêóò è÷èíäÿ äàéàíûá ýþçëÿðèíè Õàíûì õàëàéà. ùàìû áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõäû. Àäèë äÿ.ßìèíÿ õàëà ùÿð äÿôÿ áÿðêäÿí ÷ûüûðäûãúà. Úÿáðàéûë äà. àëà ýþçëÿðèíè áÿðÿëäèá Õàíûì õàëàéà. ñîíðà úîä ñÿñè èëÿ ÷ûüûðäû: — Èáàäóëëà! ßìèíÿ õàëàýèëèí åâèíäÿí äàùà ñÿñ ýÿëìèðäè. Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö âÿ äèê ãàáàüà áàõàí î çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ. áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ òÿëÿáÿëÿð ãàëûðäû. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. àòàìëà àíàì áàéðàì èøûüû èëÿ äîëó î áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ ÷îõ áàõñûíëàð âÿ åëÿ áó âàõò ßìèíÿ õàëàýèëèí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõàí àäàìëàðûí ùàìûñûíûí áàøû ýåðè äþíäö. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ãûçëàðûí öñòöíÿ åëÿ áèë êè. Õàíûì õàëà äåäè: 4-24 369 . ãûðûø äöøìöø íàçèê äÿðèëè àü âÿ ñÿðò ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà áàøà äöøäöì êè. áó ãûøãûð-áàüûðû áèçèì åâäÿ åøèòñèíëÿð. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëäû âÿ Õàíûì õàëà äàëàíà ÷ûõäû. Ãîúà. ßáäöëÿëèéÿ.

áó ñààò Õàíûì õàëà èðè ñöìöêëö àüûð ÿëè èëÿ Èáàäóëëàíûí ãóëàüûíûí äèáèíÿ áèð äÿíÿ éàüëû ñèëëÿ ÷ÿêÿúÿê âÿ éÿãèí êè. éåíÿ äÿ àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Èáàäóëëà äàëàíûí àõûðûíà ÷àòûá êö÷ÿéÿ áóðóëìàçäàí ÿââÿë àéàã ñàõëàäû. ùå÷ íÿ äåìÿäè. áèð-áèð Úÿôÿðÿ. ãàïûëàðûí ãàáàüûíäà äàéàíìûø àäàìëàðûí áàõûøëàðû àëòûíäà äàëàíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. áèð àí Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ. Ãîúàéëà. àëà ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ýþçýþðÿñè áöðöøöá áàëàúàëàøìûø Èáàäóëëà þçö äÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè. àììà Õàíûì õàëà ÿë ãàëäûðìàäû. à÷ûã ÷èéèíëÿðèíè ãàëäûðûá íàçèê âÿ ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðòìûø áîéíóíó ãûñäû. äàùà äîüðóñó. ìÿí àðàã ýþðÿíäÿ. Èáàäóëëà éàíûìäàí þòÿíäÿ ìÿíè àðàã èéè âóðäó âÿ àòàìëà àíàì ùÿðäÿí åâäÿ îòóðóá ñþùáÿò åëÿéÿíäÿ àðàüû î ãÿäÿð ïèñëÿìèøäèëÿð êè. ÷öíêè ìÿí ùÿìèí äÿì ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàéà. ñîíðà äåäè: — Ðÿää îë. áóðàäàí! Èáàäóëëà áîéíóíó äöçÿëòäè. Òþêÿðÿì öñòöâöçÿ êåðóõàëàðûìû. àììà áó äÿôÿ Èáàäóëëàäàí ýÿëÿí î ïèñ àðàã èéèíÿ ôèêèð âåðìÿäèì. ßáäöëÿëèéëÿ. àììà ýþçëÿðèíè ýöúëÿ Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ãîïàðûá. 370 . îüëàíëàðû äà àðäûíúà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. Úÿôÿð Èáàäóëëàéà òÿðÿô ãà÷ìàã èñòÿäè. Èáàäóëëà èñÿ åëÿ áèëäè êè. Àäèëëÿ. Àüàðÿùèìëÿ ôÿõð åäèðäèì.. äàëàíà ÷ûõìûø àðâàäëàð. Ãîúàéà. Úÿáðàéûëëà. àììà Õàíûì õàëà Úÿôÿðÿ áàõäû âÿ Úÿôÿð àéàã ñàõëàäû. êö÷ÿéÿ áóðóëóá ýþçäÿí èòäè âÿ Õàíûì õàëà åëÿúÿ äèê-äèê ãàáàüûíà áàõà-áàõà. Õàíûì õàëà ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàíû ÷ÿêèá ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.— Äöø àøàüû! Èáàäóëëà àíúàã Õàíûì õàëàéà áàõûðäû âÿ åëÿúÿ áàõà-áàõà äà áèð-èêè ñàíèéÿ ùÿìèí òàõòà ìåéäàí÷àäà äàéàíäû. åëÿ áèë êè. àüçûíû éóìäó âÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ìÿíèì éàíûìäàí þòäö. èéèíè ùèññ åëÿéÿíäÿ àç ãàëà ôèçèêè áèð àüðû äóéóðäóì. Úÿôÿð ýÿëèð. Õàíûì õàëàýèëÿ áàõäû âÿ áîüóã ñÿñëÿ ãûøãûðäû: — Ìÿíè àäàìñûç ýþðìöñöç?! Ãàç êèìè áèð-áèðèâèçèí äàëûíà äöçöëöá öñòöìÿ ýÿëèðñöç?! Åéáè éîõ. Úÿáðàéûëà. äþíöá äàëàíûí àäàìëàðûíà. Àäèëÿ. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè åíèá ùÿéÿòÿ äöøäö. ßáäöëÿëèéÿ. ìÿíèì áöòöí öðÿéèì áèð ãöðóð ùèññè èëÿ äîëìóøäó. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëÿí Úÿôÿðëÿ. áàõàðñóç!. îíäà áèëÿðñöç!. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. áàøûíäàí ó÷ìàñûí äåéÿ ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíû òóòóá éåðèíäÿí ýþòöðöëäö..

àíàì. ýàù äà äàëàí òÿðÿôÿ áàõûðäû âÿ éåíèäÿí äàëàíûìûçà ÷þêìöø î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåéèíìÿéèíè àéäûíúà åøèòäèì « — Îüëóìäó. àììà Õàíûì õàëà Èáàäóëëàíû ÷àüûðäûüû âàõòäàí ßìèíÿ õàëà ýÿëèá äàéàíìûøäû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà. àììà Áàëàêÿðèì áèçÿ áàõìàäàí äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíà òÿðÿô ýåòäè. áèçèì ùÿìèøÿ êþëýÿëè îëàí ñÿðèí äàëàíûìûçà éåíÿ äÿ ñàêèòëèê ÷þêäö.. þçöìÿì. ùÿéÿòëÿðèí ãàïûëàðû áàüëàíäû. Áàëàêÿðèìäÿí áàøãà äàëàíäà éåíÿ äÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. Èáàäóëëà áþéöéöá ôÿðñèç ÷ûõäû. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéàã. êö÷ÿìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèéèí äàâàìûäû âÿ Áàëàêÿðèìèí êöðÿéèíè ñþéêÿäèéè î ãîëëó-áóäàãëû õàðòóò àüàúû äà ùÿìèí òöòÿéèí ñÿñè àëòûíäà äöíéàíûí èøëÿðèíè ôèêèðëÿøèð. äàëàíà à÷ûëàí áÿçè ïÿíúÿðÿëÿðèí àðõàñûíäà äàéàíìûø êèøèëÿðèí êþëýÿëÿðè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. õöñóñÿí äÿ òåç-òåç Õàíûì õàëà áèøèðäèêëÿðè õþðÿêäÿí áèð áîøãàá ÷ÿêèá ìÿíÿ âåðèðäèëÿð. íÿéèâèçÿ ãàëûá. þçöìöç áèëÿðèê. Äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòà ÿââÿëëÿð «Èáàäóëëàíûí àüàúû» äåéèðäèëÿð. áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. ýþçëÿðè. áîéëàíà-áîéëàíà ýàù ùÿéÿòÿ. àüàúûí àëòûíäà îòóðóá éàé-ãûø ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðòäû. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûø áèç óøàãëàðäàí âÿ áèð äÿ êè. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû à÷ûã èäè âÿ ìÿí áàéàãäàí áÿðè èêèíúè ìÿðòÿáÿíèí ïÿíúÿðÿñè ãàáàüûíäà äàéàíûá áàõàí ßìèíÿ õàëàíû ýþðöðäöì: äöçäö. ßìèíÿ õàëà äà éåðäÿí ñàëûíìûø éàøûë ìÿõìÿð äþøÿêúÿíèí öñòöíäÿ îòóðóá ñàü ÿëèíèí áàø áàðìàüû èëÿ ÿëèíäÿêè òÿñáåùèí ãàðà íàðûí äàøëàðûíû îéíàäà-îéíàäà: «— Àëëàù ãÿáóë åëÿñèí!» — 371 . íþø ãàðûøûðñûç õàëãûí èøèíÿ?. áó òöòÿê ñÿñè äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. ßìèíÿ õàëà ãîúàëäû. ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè. Áàëàêÿðèì òöòÿéè ÷àëäûãúà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñèçÿ íÿ äÿõëè âàð. Èáàäóëëà àíàäàí îëàíäà î õàðòóòó íÿçèð êèìè äàëàíûìûçäà ÿêèð. àïàðûðäûì ßìèíÿ õàëàéà. ýþðìÿäè âÿ ßìèíÿ õàëàíû áèçèì äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû äîëàíäûðìàüà áàøëàäû (î êèðàéÿíèøèí òÿëÿáÿëÿðèí âåðäèêëÿðè ïóë íåúÿ îëóðäó? Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ ÿñëèíäÿ ùå÷ êèì áóíóíëà ìàðàãëàíìûðäû äà). äåìÿê îëàð êè. Ñîíðà ßìèíÿ õàëà äà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëäè. äåìÿê îëàð êè. ÷öíêè ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà èëÿ ßìèíÿ õàëàíûí óøàãëàðû îëìóðìóø âÿ ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà íÿçèð äåéèð.ãûçëàð äà äàüûëûøûá ùÿéÿòëÿðÿ ýèðäè. Ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà þëäö. áèç äÿ êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòìÿê èñòÿäèê. ýþðìöðäö. êöðÿéèíè õàðòóòóí éîüóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá àðûã îâóðäëàðûíû äîëäóðäó âÿ òöòÿéè ÷àëìàüà áàøëàäû.».

Ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ìÿíè ÷àüûðûá ßìèíÿ õàëàéà ïàé ýþíäÿðìÿê èñòÿéÿíäÿ. ïåéüÿìáÿðëÿðäÿí. óøàã âàõòû åëÿ éàõ÷û îüëàí èäè êè. ôèêðÿ ýåòìÿêäÿí þòðö Áàëàêÿðèìèí ÿí ÷îõ õîøëàäûüû èêèíúè éåð èäè (áèðèíúè éåð èñÿ êö÷ÿìèçèí ñÿêèñèíäÿ.. éàéäà ãûð äàøûéûá äàìëàðûí äàìàí éåðëÿðèíè éàìàìàüà êþìÿê åäèðäè (âÿ ùÿìèí åâëÿðäÿ áèøÿí õþðÿêëÿðäÿí éåéèðäè). öðÿéè ëàï äîëó îëàíäà ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ÷öíêè ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì èñòè áîøãàáû ßìèíÿ õàëàéà àïàðà-àïàðà ôèêèðëÿøèðäèì êè. áèðäÿí-áèðÿ äÿ ÷àëìàüûíû êÿñèðäè. Àü Äÿâÿ áàðÿäÿ úöðáÿúöð ÿùâàëàòëàð äàíûøìàãäàí. ãûøäà ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà îäóí éàðìàãäà êþìÿê åäèðäè. ìÿëóì îëóðäó êè.. ýóéà êè. ýöíäöçëÿð èñÿ ùÿìèøÿ ÷þëäÿ-áàéûðäà îëóðäó. àììà î ìöëàéèì ñþçëÿð ìÿíè ãîðõóäóðäó. ÿëèíäÿêè áîøãàáà õþðÿê ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûðäû.. Áàëàêÿðèì ýåúÿëÿð Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ.. ãóøõàíà êèìè áàëàúà áèð éåðäÿ éàòûðäû. áèðäÿí-áèðÿ ÷àëìàüà áàøëàäûüû êèìè. àõøàìëàð èñÿ ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû éûüûøûðäû Áàëàêÿðèìèí áàøûíà âÿ Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. èìàìëàðäàí äàíûøûðäû. Õàíûì õàëà áó ñþçëÿðè ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ çÿùìëè ýþçëÿðèíÿ. ÷îõ çàìàí äà Áàëàêÿðèìèí ÷ÿêäèéè çÿùìÿò ùàâàéû îëóðäó. ùàðàäàíñà ÿçàáÿçèééÿòëÿ äàøûéûá ýÿòèðäèéè äàøëàð. ùå÷ íÿéÿ éàðàìûð âÿ ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèë — Áàëàêÿðèì ùÿìèí äàøëàðû òÿçÿäÿí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ ýåðè ãàéòàðûðäû. äåéèðäè: — Î Èáàäóëëà áÿäáÿõò îüëó. âÿçèðëÿðäÿí. Øþâêÿòèí åâèíèí éàíûíäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí àëòû èäè). ñÿééàùëàðäàí äàíûøûðäû. àäÿòÿí êèï þðòöëö îëàí íàçèê äîäàãëàðûíà. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. Èáàäóëëà ôÿðñèç ÷ûõäûüû ö÷öí î õàðòóòó äàùà Èáàäóëëàíûí àäû èëÿ ÷àüûðìûðäûëàð âÿ î õàðòóòóí àëòû îòóðóá òöòÿê ÷àëìàãäàí þòðö. îíà ýþíäÿðèëÿí ùÿìèí ïàé äà íÿçèð êèìè áèð øåéäè. ìèñàë ö÷öí. ÷îõ ôèêèðëè îëàíäà. åíëè ÷ÿíÿñèíÿ óéóøìàéàí áèð ìöëàéèìëèêëÿ äåéèðäè. 372 . äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ïàäøàùëàðäàí. áèðäÿí ìÿí äÿ áþéöéÿíäÿ Èáàäóëëà êèìè îëàðàì.äåéèðäè.

ýóéà èí373 . àììà Áàëàêÿðèìèí íÿ ö÷öí ìÿùç Ñÿòòàð Ìÿñóìó éàäûíà ñàëìàüûíûí ñÿáÿáèíè áèëìèðäèê. ýþéÿ áàõñûí ýÿðÿê. Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè. Áàõ. Áÿçÿí Áàëàêÿðèì ôèêèðëè îëàíäà òàìàì ñóñóðäó âÿ áèç áèëèðäèê êè... Îíäà áèëÿð êè.. åëÿ åéùàìëàðëà. áó ùàâàëàðû. Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè åëÿ àùÿíýëÿ. Áàëàêÿðèìèí íå÷ÿ éàøû âàð èäè? Áÿëêÿ ãûðõ èäè? Áÿëêÿ ÿëëè èäè? — Áèëìèðÿì. áèðäÿí þç-þçöíÿ — «Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. àíàñû êèì èäè — ùå÷ íÿ áèëìèðÿì. ñþùáÿò âàõòèëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìûø øàèð Ñÿòòàð Ìÿñóìäàí ýåäèð. õàùèøëÿ. ñèôàðèøëÿ íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. ýþçëÿðèíè àéà. éàõóä äà áóðàäà.». õöñóñÿí. áåëÿúÿ òöòÿê ÷àëûá. ìÿí Áàëàêÿðèìèí áó ñþçëÿðèíäÿí áèð øåé áàøà äöøìöðäöì. — Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. àíàñû îëìàéûá. þçö íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. Áàëàêÿðèìèí ÷àëäûüû ùàâàëàðû. Ìèðçÿ Ñÿòòàð. Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò óøàã îëìàéûá. î óëäóçëàðà áàõñûí. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì ÿí éàõûí äîñòóì Úÿôÿðãóëó èäè âÿ äöçäö. ÷öíêè î çàìàíëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. óëäóçëàðà äèêèðäè. íÿ äÿ áèð ÿùâàëàò äàíûøûðäû. àììà î ñþçëÿð ìÿíèì éàäûìäà ãàëûðäû âÿ åéíè çàìàíäà..Ñîíðà î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàéûðäû. ùÿìèí àíëàðäà Áàëàêÿðèì áèçäÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàäûð: ñîíðà éåíÿ áèçèì éàíûìûçà ãàéûäûðäû âÿ ãÿðèáÿ ñþçëÿð äåéèðäèð: «— Ùÿð áèð àäàì ýÿðÿê ùÿðäÿíáèð ýþéëÿ òÿêáÿòÿê äàéàíñûí. åëÿ áèë. Îíäà áèëÿð êè.. ùÿìèí ñþçëÿðäÿí ñîíðà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè Ñàðû ùàìàì äà ìÿíÿ ñèðëè áèð àëÿì êèìè ýþðöíöðäö. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. àéëû-óëäóçëó ýåúÿëÿðäÿ Áàëàêÿðèì î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. î àéûí þçöíäÿí äÿ íÿñÿ äåéèðäè âÿ «íÿñÿ» ñèðð èëÿ äîëó èäè. áàøãàëàðû äà íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. ßëáÿòòÿ. Áàëàêÿðèìèí ùå÷ âàõò àòàñû. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûá. áó õàðòóòóí àëòûíäà îòóðóá áàøûíû ýþéÿ ãàëäûðûðäû. àíúàã þçö áèëèðäè.. áåëÿ âàõòëàðäà Áàëàêÿðèìäÿí ùå÷ íÿ õàùèø åëÿìÿê ëàçûì äåéèë.» âÿ áèç áàøà äöøöðäöê êè. Áàëàêÿðèì åëÿ ùÿìèøÿ áó úöð îëóá. Áÿçÿí äÿ. ÷öíêè Áàëàêÿðèì.. ýóéà ãàáàãëàð Áàëàêÿðèìèí àòàñû ìèëéîí÷ó îëóá... ÷öíêè ÿñëèíäÿ áåëÿ ùàâàëàð ùå÷ éåðëè-äèáëè éîõ èäè. ýóéà Ðàìàíàäà ôîíòàí âóðàí íåôò ãóéóëàðû âàð èìèø. àíúàã Áàëàêÿðèì ÷àëûðäû âÿ áèçäÿí áàøãà äöíéàäà ùå÷ êèì î ùàâàëàðà ãóëàã àñìàéàúàãäû. î ñþçëÿð î óçàã óëäóçëàðûí þçöíäÿí äÿ. Áàëàêÿðèìèí àòàñû. — äåéèðäè. áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì îëóá. ñóñóðäó. öìóìèééÿòëÿ. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ñóñóðäó âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ùèññ åäèðäèì êè. î àéà áàõñûí. áèçèì éàíûìûçäà îòóðìàüûíà áàõìàéàðàã. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿê îëóá. åëÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû äåéèðäè êè..

Ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè éàøàìàã ö÷öí ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèìÿ éåð âåðèðäèëÿð. éà äà êè. àíàì Áàëàêÿðèìè. àììà ñîíðàëàð ìÿí áàøà äöøäöì êè. î ãîøà òóò àüàúûíà.. ÷öíêè ìÿí ÿââÿëëÿð àíàìûí áó ñþçëÿðèíè îëäóüó êèìè áàøà äöøöðäöì. ìÿòáÿõëè. ùÿãèãÿòÿí. ùÿäÿð çÿùìÿòèíÿ ùàéûôû ýÿëèðäè. èêè äÿíÿ éåêÿ ãî÷ àëûá ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðäè âÿ î èêè ãî÷óí ÿòèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà ïàéëàäû). ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèë éàøàéàí âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ÿí ùöíäöð âÿ ÿí éàðàøûãëû áèíàñû îëàí î ö÷ìÿðòÿáÿ äÿ âàõòèëÿ Áàëàêÿðèìýèëèí èìèø. Ùÿìèí èñòè áàçàð ýöíö Áàëàêÿðèì êöðÿéèíè õàðòóòóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá áèð õåéëè òöòÿê ÷àëäû âÿ õàðòóò äà áèçèìëÿ áèðëèêäÿ äèã374 . ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí äèâàðëàðûíà. êö÷ÿìèç. ýóéà Áàëàêÿðèì óøàã âàõòû áþéöê-áþéöê àëèì ìöÿëëèìëÿðäÿí äÿðñ àëìûøäû. ñîíðà òÿçÿäÿí àääûì ùÿñðÿòè ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûüû âàõòëàð Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿìèçÿ. àíàìûí áó ñþçëÿðèíäÿ ÿñëèíäÿ áèð ìÿùÿááÿò âàð. þç ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèì ö÷öí àéðûúà áèðîòàãëû. Ùÿðäÿí áèçèì åâäÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñþç äöøÿíäÿ àíàì ýöëöìñÿéèá äåéèðäè: «— Éàçûã Áàëàêÿðèì øåéòàí ôÿùëÿñèäè äÿ. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòà äàíûøûð. áöòöí áóíëàð áîø ñþùáÿòëÿðäèð). øåéòàíûí àäàìû ùåñàá åäèð. äàëàíûìûç áèð ìöääÿò äèíúÿëèá. êö÷ÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí äàìûíäà äàéàíûá àøàüûäà ãàëìûø äöíéàéà áàõûðäû.äè èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ Ìóõòàðýèë éàøàéàí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áàüëû ãàïû-ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äÿ äÿñòÿ-äÿñòÿ ó÷óá ýÿëèá î ãîøà òóò àüàúûíà ãîíàí ñÿð÷ÿëÿð êèìè áèð øåé èäè. éÿíè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàëàíûìûçäàí ÿë-àéàã ÷ÿêèëÿí âàõòëàð. ÷öíêè Áàëàêÿðèì ìÿíèì ö÷öí åëÿ-áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì èäè âÿ áó ýöí äÿ åëÿ-åëÿúÿ Áàëàêÿðèì êèìè äÿ ãàëûá.. ùÿòòà áèð äÿôÿ ßçèçàüà ÿìèíèí îüëó Ìóñà àüûð õÿñòÿëÿíÿíäÿ ßçèçàüà ÿìè íÿçèð åëÿìèøäè êè. êö÷ÿìèçäÿí. àðàêÿñìÿëè áèð áèíà òèêäèðÿúÿê (áèçèì åâèìèç êèìè). þç.» âÿ ìÿíèì áöòöí è÷èì àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿðÿ åòèðàç åäèðäè. õöñóñÿí ýåúÿëÿð. àììà ìÿí áöòöí áóíëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäèì (âÿ öìóìèééÿòëÿ. àììà Áàëàêÿðèì Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î ãóøõàíà êèìè éàòàã éåðèíè ùå÷ íÿéÿ äÿéèøìèðäè. àíàìûí Áàëàêÿðèìèí ÷îõ âàõò ùÿäÿð éöê äàøûìàüûíà. Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû áèçÿ éîõ. Ìóñà ñàüàëñà. åëÿ áèë êè. áöòöí òÿêëèôëÿðäÿí èìòèíà åäèðäè (ßçèçàüà ÿìè äÿ íÿçèðèíè ìÿúáóð îëäó äÿéèøäè. àììà àõøàìëàð áèçÿ ùÿìèí äöíéàíûí ÿí ýþçÿë âÿ ÿí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøûðäû.þçöíÿ äàíûøûðäû. êÿíàðëàðû áèðãàò äàøëà ùþðöëìöø àñôàëò ñÿêèëÿðÿ. áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.

î ãÿðèáÿ ñþçëÿðèí ùàìûñû áèçÿ ìÿëóìäóð. àõûð âàõòëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. î ÿùâàëàòëàð ùà÷àíñà ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê âÿ ìÿí éóõóëó âàõòëàðûìäà òÿÿúúöá åäèðÿì êè. Áàëàêÿðèìèí ñþéëÿäèéè î ÿùâàëàòëàðû áÿçÿí éàõøû áàøà äöøìÿñÿê äÿ. ïàêëûã ýÿòèðèðäè. Áèð äÿôÿ ýåúÿíèí éàðûñû éóõóäàí îéàíûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿìèçèí ãàáàüûíà ãà÷äûì. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. . àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãÿìýèíëèê ýÿòèðèðäè âÿ àõøàì äöøÿíäÿí ñîíðà... êö÷ÿíèí ñàêèòëèéèíÿ áèð òÿìèçëèê. êèìñÿñèç èäè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì òàìàì ÿìèí èäè êè. ãàðàíëûã êö÷ÿ áîìáîø. äöíéàäà àüàïïàã áèð Àü Äÿâÿ âàð. ëàï óçàãäàí äà Àü Äÿâÿíèí áîéíóíäàêû çûíãûðîâóí ñÿñè ýÿëèð.ãÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû.. îíëàðû ìÿí þçöì þç ýþçëÿðèìëÿ ýþðìöøÿì. Àíàì éåðèíäÿí äèê àòûëäû: — Íÿ âàð. íÿ îëóá? — Àü Äÿâÿ ýåäèð êö÷ÿìèçäÿí. Áèç ùå÷ âàõò Áàëàêÿðèìÿ ñóàëëàð âåðèá äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðû þçöìöç÷öí àéäûíëàøäûðìûðäûã. î ÿùâàëàòëàðû Áàëàêÿðèì äàøûøìàéûá. íåúÿ ýþðöðÿì?..  Áàëàêÿðèì ÿí ÷îõ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû âÿ áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá äàíûøäûãëàðûíà ãóëàã àñà-àñà áÿçÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöê. õöñóñÿí.. î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðèí öñòöíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ëÿïèðëÿðè àüàðûð âÿ óçàãäàí.. î ÿùâàëàòëàðû ùà÷àíñà ìÿí þçöì éàçìûøàì. äàíûøäûãëàðûíûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê âÿ áèç þçöìöç äÿ áóíà èíàíûðäûã êè. åéíè çàìàíäà î òöòÿê ñÿñè áèçèì åâèìèçäÿêè î êè÷èê áàéðàìà ëàï çÿðèô. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ìÿíèì àòàì î âàãîí ãîõóëó ùÿñèð çÿíáèëèíè ÿëèíÿ àëûá éåíÿ äÿ ñÿôÿðÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà.Áÿçÿí. — äåäèì âÿ ïÿíúÿðÿìèçèí øöøÿñèíäÿí ÷þëÿ áàõäûì. àììà î Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ áèç áèëèðäèê êè. ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê ÿùâàëàòëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàðàäàí áèëèðÿì. î òöòÿéèí ñÿñè Èáàäóëëàíûí äàâà-äàëàøûíäàí ñîíðà áèçèì äàëàíûí. Áàëàêÿðèì ãÿäèìëÿðäÿ áàø âåðìèø ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàäû.. Àòàì: 375 . øÿôôàô áèð èïÿê êèìè ùèññ åòäèéèì ãöññÿ. åøèòäèéèìèç î ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê.

. áöòöí äöíéàíûí âÿ éöç ìèí èëëÿðèí éåêíÿñÿãëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ îòóðìóø Éîë÷ó ùÿð äÿôÿ äÿâÿ àääûì àòäûãúà éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà èðè. — äåäè.. òÿëÿñìÿäÿí ìÿíçèëÿ äîüðó ýåäèðäè âÿ Àü Äÿâÿíèí áó àääûìëàðûíûí äÿéèøìÿç àùÿíýè äÿ ÿñëèíäÿ î ñÿùðà éåêíÿñÿãëèéèíèí ìöøàéèÿò÷èñè èäè âÿ òÿêúÿ ñÿùðàíûí äåéèë. Àíàì: — Èøèí éîõäó. ìÿí ãîðõóðäóì. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àäàìëàðû áèð-áèð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè.. þëÿíëÿðè Àü Äÿâÿ àïàðûð âÿ Àü Äÿâÿ êèìè êè. Àü Äÿâÿ îíëàðäàí ùàíñûíûíñà ãàïûñûíäà éàòñûí. Ñÿùðà áèëèðñèç äÿ.. ôèêðèíè. Àü Äÿâÿ àääûìëàðûíû áèð-áèð èðÿëè àòàðàã.Ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðè ñÿùðà ñûðàñûíà áèð ãûðìûçûìòûëëûã âåðìèøäè âÿ ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëäûãúà. Àü Äÿâÿ êèìèíñÿ ãàïûñûíäà éàòìàã ö÷öí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëèá. àòàì Áàëàêÿðèì ùàããûíäà ïèñ ôèêèðäÿ îëñóí. òÿêúÿ áó ýåúÿíèí âÿ èíäèúÿ à÷ûëàí áó ñÿùÿðèí äåéèë... ýåúÿ ýÿëèá î àäàìûí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòûð. î áèðè äöíéàéà àïàðìàã èñòÿéèð.. áó äÿâÿ àääûìëàðûíûí äà. ùèññëÿðèíè áèð òÿÿññöô áöðö376 .. ùàðà áàõûðñàí. Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíèíè. àììà ñÿùÿðèí áåëÿúÿ éàâàø-éàâàø à÷ûëìàñûíûí. Ìÿí òÿçÿäÿí éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà äà õåéëè ìöääÿò Àü Äÿâÿíèí áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áó Ìóüàí ñÿùðàñûíû éåêíÿñÿãëèêäÿí ãóðòàðìàã åùòèðàñûíûí þçöíäÿ äÿ áèð éåêíÿñÿãëèê âàð èäè. — Éóõó ýþðöá.— Áàëàêÿðèì áóíëàðûí áàøûíû õàðàá åëÿéÿúÿê. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. íÿ äåìÿêäè. î ãûïãûðìûçû äàí éåðèíèí äÿ èíäèêè éåêíÿñÿãëèéè ìèí èë áóíäàí ÿââÿë äÿ áåëÿ îëìóøäó âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû.. Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿêè àäàìëàðäàí ñþùáÿò à÷ûðäû. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. áó ñÿùðàíûí äà. åëÿ áèë áó Ìóüàí ñÿùðàñûíûí éåêíÿñÿãëèéèíè äÿéèøäèðìÿê èñòÿéèðäè. Àü Äÿâÿíèí ýÿçäèéè éåðëÿðäÿí äåéèðäè âÿ áÿçÿí äÿ ñþéëÿäèéè úöðáÿúöð ñþçëÿðè þçö áèçÿ èçàù åäèðäè: — Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ñÿùðà èëÿ ýåäèðäè.. öðÿéèì äþéöíöá àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ÷ûõñûí. éÿíè êè. ùÿìèøÿêè êèìè. ãàðà ýþçëÿðèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø î äàí éåðèíÿ çèëëÿìèøäè âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè. àììà ñÿñèìè ÷ûõàðìûðäûì. ãóìíàí ñàâàéû áèð øåé ýþðìöðñÿí. ìÿí ãîðõóðäóì. — äåäè. ùÿð òÿðÿô ãóì..

áÿëêÿ áåø àéäàí ñîíðà. ùèññëÿðè áèð ìþúöçÿ ùÿñðÿòèíäÿ èäè. äàùà äîüðóñó. äöíéàäà ùå÷ âàõò ìþúöçÿ îëìàéûá âÿ ùå÷ âàõò äà ìþúöçÿ îëìàéàúàã. áó äöíéàíûí öçö åéíè èäè. åëÿ áó àäèëèéèí þçö áèð ìþúöçÿäèð. öðÿéèíè ó÷óíäóðäó. î ãàñûðüà áàøëàéàíäà — áÿëêÿ ñàáàù. áöòöí áåéíè áó úöð ôèêèðëÿðèí ÿñèðè èìèø. áÿëêÿ þçö ùå÷ áóíó áèëìèðäè.. ñîí óúó þëöìëö äöíéà. ìþúöçÿñèç äöíéàäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè.. ãàñûðüà áàøëàéàí ìöääÿòÿ ãÿäÿð áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè (ñîíó îëàí ÿáÿäèëèê!) âÿ ùà÷àíñà î êöëÿê ãîïàíäà. ýåäèìëè äöíéà. Éîë÷ó. ÷öíêè Äÿäÿ Ãîðãóäóí ùàðàäà äÿôí îëóíìàüûíûí — áóðàäà. ÿñëèíäÿ. ÷öíêè î ëÿïèð õÿòòè äàùà ñàëûíìûøäû âÿ äàùà íåúÿ âàðäûñà åëÿúÿ äÿ ãàëàúàãäû. ÿéðèëèá-áóðóëìàéàúàãäû. áÿëêÿ äÿ èêè èëäÿí ñîíðà — èòèá ýåäÿúÿêäè. àììà åëÿ áóíà ýþðÿ Òóð äàüûíäà Àëëàùà ÷îõ éàëâàðäû: — Þçöíö ìÿíÿ ýþñòÿð!. àììà áó ìþúöçÿäÿí ùå÷ êèì áàø à÷ìûð âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä êèìè áèð åë àüñàããàëû äà. Éîë÷óéà íÿ îëìóøäó? Áó íÿ ôèêèðëÿð èäè? Áó íÿ ýþðöìëÿð èäè? Âÿ áèð ùàëäà êè. ñîíðà Éîë÷ó éåíÿ äÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðèíÿ áàõäû âÿ áó äÿôÿ î äàí éåðèíèí ãûðìûçûñû äöíéàäà òþêöëÿí ãàíëàðäàí õÿáÿð âåðäè. éîõñà äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà? — ôÿðãè éîõ èäè. áåëÿúÿ éåêíÿñÿãäè. Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí. ôèêðè. Äÿäÿ Ãîðãóä áóíó äåéèá âÿ þçö äÿ íå÷ÿ éöçèëëèêëÿðäèð êè. àììà Éîë÷ó éàõøû áèëèðäè êè. ÿñëèíäÿ Êÿëèìóëëàù Ìóñà ïåéüÿìáÿð äÿ ìþúöçÿ ýþðìÿê èñòÿéèðäè. Àììà Àëëàùäàí àëäûüû úàâàá áó îëäó: — Ñÿí ìÿíè ùå÷ çàìàí ýþðìÿéÿúÿêñÿí!. Àü Äÿâÿ àääûì àòäûãúà èðè ëÿïèðëÿðè ãóìóí öñòöíäÿ ãàëûðäû âÿ Éîë÷ó àðõàéà ãàíðûëûá î ëÿïèðëÿðÿ áàõìàã èñòÿäè. Äöíéà àäèäè. àíúàã áóíó äåéèá êè. Äÿäÿéÿ ðÿùìÿò îõóéà-îõóéà òîðïàüà. ñÿùðàíûí ãóìëóüóíà áàõäû. ýÿëèìëè. àììà ãàíðûëìàäû.. êþ÷öá ýåäèá áó äöíéàäàí. áó òîðïàüûí àëòûíäà èäè. òîðïàã åéíè èäè âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä äà ñàéñûç-ùåñàáñûç àäàìëàð êèìè. Éîë÷óíó äàéàãñûç åëÿäè. ñÿùðà áîéó óçàíàí áó ëÿïèð õÿòòèíäÿ êöëÿê ãîïàí. íèéÿ áóíäàí õÿáÿðè îëìàéûá âÿ íÿ ö÷öí þçöíö áó âàõòà ãÿäÿð òàíûìàéûá? Äöíÿí àõøàìà éàõûí éîëà ÷ûõùà÷ûõäà äàðâàçàëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ãîúà áèð ÿíúèð àüàúûíûí áóäàüûíà ãîíìóø ãàðà ãàðüà ýþðäö âÿ 377 . ùàâàäàí àñûëû ãîéäó. äÿéèøìÿéÿúÿêäè.. ÷öíêè ñÿùðà áîéó óçàíàí î ëÿïèðëÿðèí äöç õÿòòè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõàúàãäû. Òÿçÿúÿ à÷ûëàí î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíè.ìöøäö âÿ áó òÿÿññöô åëÿ áèë Éîë÷óíó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿí àëäû.

Äåéèðäèëÿð êè. þçö îëóðäó. éà íÿ èäèñÿ. ÷îõäàí þëöá-èòìèø àíàñûíû. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè äÿ ýþðäö âÿ ùÿìèí êÿäÿð Éîë÷óíó ñàðñûòäû. ãàðà ãàðüàíûí ãàïãàðà ýþçëÿðè äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ýþçëÿðè èìèø âÿ Éîë÷ó åéíè çàìàíäà. Éîë÷óéà 378 . Áàüäàä àðà. Áó áèð èëäÿ éîëà òÿê ÷ûõûðäû. Àü Äÿâÿ îëóðäó. ñîí âàõòëàð áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðè þìðöíöí ùå÷ êèìÿ — íÿ îüëàíëàðûíà. íÿíÿñèíèí ÷àüûðäûüû áàéàòûëàð éàäûíà äöøöðäö: çöëôöíö áàüäà äàðà. âÿ éàø òàìàì þòöðäö. éà áèð ïèéàëÿ çÿôÿðàíëû øÿðáÿò è÷èðäè âÿ éåíÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí áåëèíÿ ãàëõûá. íÿ äîñòëàðûíà. ùå÷ ùàðà òÿëÿñìèðäè. ùÿìèí ãàðà ýþçëÿðäÿ äÿ î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè ýþðÿðäè. äöøöá îíó òàíûìàéàí ãàðà úàìààòëà áèðëèêäÿ áèð êàñà ãàòûã éåéèðäè. äÿâÿíèí áåëèíäÿ éûðüàëàíäûãúà àëûø-âåðèø è÷èíäÿ êå÷ÿí óçóí-óçóí èëëÿð áîéó áèðèíúè äÿôÿ óøàãëûã ÷àüëàðûíû ýþçöíöí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. áàüäà éó. áèð éàõøû ùÿìäÿì ö÷öí. éîëóí óúóíäàí òóòóðäó. ÷öíêè áöòöí þìðöíö êå÷èðäèéè àëûøâåðèø è÷èíäÿ àéäà. áàøãàëàðû ö÷öí éàøàéûá. ãàðüà ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î êÿäÿð äÿ ùÿìèí ö÷ éöç èëèí êÿäÿðè èäè. íÿ ãûçëàðûíà. áàüäà äàðà. Éîë÷óéà åëÿ ýÿëèðäè êè. àòàñûíû. Éîë÷ó ùèññ åäèðäè êè. àõøàìà éàõûí Àü Äÿâÿéÿ ìèíèá äàðâàçàñûíäàí ÷ûõûðäû. ùÿðäÿíáèð éîë êÿíàðûíäà åùñàí ùåñàáûíà òèêèëìèø ðÿáàòëàðûí éàíûíäà Àü Äÿâÿíè ñàõëàéûá. þçö èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí — éåðèí öçö îëóðäó. Èïÿê-ãóìàø êàðâàíûíû þçöíäÿí ÿââÿë ýþíäÿðèðäè âÿ î êàðâàí ýåäèá øÿùÿðèí ýèðÿúÿéèíäÿ äöøÿðýÿ ñàëûá þç ñàùèáèíè — Éîë÷óíó ýþçëÿéèðäè. áèð ìöääÿò äàéàíûá î ãàðüàéà áàõäû. èíäèéÿ ãÿäÿð þìðöíö — áó óçóí þìðöíö þçö ö÷öí éîõ. íåúÿ îëäó êè. íÿ íÿâÿëÿðèíÿ. äàùà äîüðóñó. ôèêðèíäÿ î óçóíóçóí èëëÿðèí ãàòûíû áèð-áèð à÷ûá óøàãëûüûíû êå÷èðäèéè âÿ èíäè ÷îõäàí òÿëÿô îëìóø ùÿéÿòëÿðèíè.. âÿññàëàì. Àììà áåëÿ áèð èø Éîë÷óíóí àüëûíà ýÿëìÿäè. Ñîí âàõòëàð Éîë÷ó óçàã éîëà òÿê ÷ûõìàüû õîøëàéûðäû. Áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿð áó áèð èëèí è÷èíäÿ áàøëàäû. äèããÿòëÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà ìÿëóì îëäó êè. èêè àéäà áèð äÿôÿ Øÿùÿðÿ áàëàúà ñÿôÿð éåýàíÿ èìêàí èäè êè.ùå÷ þçö äÿ áèëìÿäè. íÿ äöøìÿíëÿðèíÿ — éàëíûç âÿ éàëíûç þçöíÿìÿõñóñ àíëàðû êèìè ýþçëÿéèð. íÿ íÿòèúÿëÿðèíÿ. ãîíøóëàðûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. ýþéöí àëòû îëóðäó.. Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèíè ìÿíçèëÿ ñàðû — óçàãëàðà äèêèá åéíè àùÿíýëè àääûìëàð èëÿ èðÿëèëÿéèðäè âÿ ùÿðýàù Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿí äöøöá ýþçëÿðèíÿ áàõñàéäû. Øàìû ýÿç. éîëóíà äàâàì åäèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ àéàüûíû èðÿëè àòàíäà.

àììà î âàõòäàí. ðÿáàòëàðäà õÿðúëèê ö÷öí. ãà÷àãëàðû Éîë÷óíóí àü ÷àëìàñûíû. éàüûá ãóðòàðàúàãäû. ÷öíêè Éîë÷óíóí Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ùîïìóø î êÿäÿðäÿí õÿáÿðè éîõ èäè. Äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû ÿðèéèá éîõ îëóðäó âÿ ïàéûçãàáàüû òîïàòîïà áóëóäëàð àüàïïàã àüàðìàüà áàøëàéûðäû. éà äà éîëäà ðàñòûíà ÷ûõàí ãÿëÿíäÿðëÿðÿ1 âåðìÿê ö÷öí èêè-ö÷ ýöìöøäÿí áàøãà éàíûíäà ùå÷ íÿ îëìóð. ÷öíêè î àü áóëóäëàð äà ùà÷àíñà éàüûø îëàúàãäû. ãà÷àãëàð áèð äÿâÿ ÿòèíèí êàáàáûíà ýþðÿ. ÿñëèíäÿ ýþéäÿêè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà îíóí. êèìäÿíñÿ åøèòìèøäè? Éà äà ùàðàäàñà îõóìóøäó? — áèëìèðäè. ùÿòòà àëûø-âåðèøèí øûäûðüû âàõòûíäà áåëÿ. ýåúÿíèí éàðûñû äÿâÿ àääûìëàðûíûí éåêíÿñÿã àùÿíýè è÷èíäÿ ýÿëäèêäÿí ñîíðà. éÿíè Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. þç þìðöíö éîõ. àììà ùå÷ áèð ñÿôÿðè áóýåúÿêè ñÿôÿð êèìè îëìàìûøäû: Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà íÿ óøàãëûüûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðìèøäè. Éîë÷ó èðè ãàðà ýþçëÿðèíè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðäàí ÷ÿêèá éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà áåëèíäÿ îòóðäóüó Àü Äÿâÿéÿ áàõäû âÿ ôèêèðëÿøäè êè. ÷öíêè áó Àü Äÿâÿíèí õÿáÿðè éîõäóð êè.åëÿ ýÿëèðäè êè. ñîéóã âàõòëàðäà ýåéäèéè õÿç úöááÿñèíè âÿ ÿí ÿñàñû èñÿ Àü Äÿâÿñèíè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ãóëäóðëàð.. íÿ óøàã 379 . îíóí ÿâÿçèíÿ áàøãàëàðû. Éîë÷ó áöòöí ýåúÿíè éîë ýåòìèøäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. éîõ îëàúàãäû âÿ ùà÷àíñà áó Àü Äÿâÿ äÿ òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. Éîë÷ó þçö èëÿ éîëà ùå÷ íÿ ýþòöðìöð.. éåíÿ äÿ èêèíúè íàìàç ö÷öí Øÿùÿðÿ ÷àòàúàãäû. ùÿð ùàëäà äöíéàäà äÿâÿ îëìàã èíñàí îëìàãäàí éàõøûäûð. Éîë÷ó áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. î ìèñðà ùå÷ úöð Éîë÷óíóí éàäûíäàí ÷ûõìûðäû. àììà Éîë÷óíóí ãûëûíú îéíàäàí ùÿáÿø ãóëàìëàðû äà áöòöí áó òÿðÿôëÿðäÿ ìÿøùóð èäè âÿ ãóëäóðëàð. Áó ìèñðà þçöíäÿíìè ýÿëäè? Éà ùà÷àíñà. Éîë÷óíó þëäöðöá Àü Äÿâÿíè éåìÿê îëàðäû. ßââÿëëÿð þçö èëÿ áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðèí áèðèíäÿ ýåúÿíèí éàðûñû Éîë÷ó þçö äÿ ýþçëÿìÿäÿí áèð ìèñðà ñþéëÿìèøäè: ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. ñîíðàäàí ùÿìèí ùÿáÿø ãóëàìëàð èëÿ öçáÿöç ýÿëìÿê èñòÿìèðäèëÿð. àíè áèð øèìøÿê êèìè ôèêðèíäÿ ÷àõûá ýåäèðäè. ßëáÿòòÿ. êèìëÿðñÿ òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûá. áÿçÿí. Áöòöí áó éîëëàðûí ãóëäóðëàðû.. ãà÷àãëàð áóðàñûíû äà éàõøû áèëèðäè êè. éÿíè òàìàì ýþçëÿíèëìÿäÿí. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû.. èñòè âàõòëàðäà ýåéäèéè éàøûë èïÿê ÿáàñûíû. éåð öçöíöí áöòöí úàíëûëàðû òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. íåúÿ êè.

Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. áó ýåúÿ àäè ýåúÿ äåéèë. åâ âÿ òèúàðÿò ãàéüûëàðûíäàí óçàãëàøûá àðõàéûí âÿ àçàä íÿôÿñ àëäû. àéàüûíûí èçè èíäèéÿ ãÿäÿð äÿ Ñÿðÿíäèáäÿ ãàëûð. õîøáÿõòëèéèí ðÿìçè äåéèëÿíÿ ýþðÿ Ñöùåéë óëäóçóäóð âÿ Ñöùåéë óëäóçóíó áöòöí ïàðûëòûñû èëÿ ýþðìÿê ö÷öí ýÿðÿê Éÿìÿí þëêÿñèíÿ ýåäÿñÿí. Ñÿðÿíäèá áèçèì ö÷öí. éîëóí êèìñÿñèçëèéè. ÷öíêè äöíéàäà ùÿð øåé íèñáèäèð. î êÿäÿðèí èíäè àëÿìè áöðöìöø áó ãàðàíëûüû ãàðà áèð ðÿíý êèìè. éîë òåç ãóðòàðñûí. Ñÿðÿíäèá áèð úÿííÿòìÿêàí éåðäè. áèð éàïûøãàí êèìè. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû âÿ Éîë÷ó ýþçëÿíèëìÿäÿí (íåúÿ êè. ÷öíêè éàëíûç Éÿìÿíäÿ î óëäóçó àéäûí ýþðìÿê ìöìêöíäöð âÿ Éÿìÿíäÿí ýÿëÿí ãóìàø. éÿíè êè. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î äÿðèí êÿäÿðèí ãàðàíëûüûäûð. àü ÿáàñûíû ãàïãàðà ãàðàëäûð. ÿñëèíäÿ. ýåúÿíèí ñàêèòëèéè. êþéíÿéèíè äÿ êå÷èá áÿäÿíèíÿ éàïûøûð — Éîë÷ó î éàïûøãàíûí ÷èì÷ÿøäèðÿí íÿìëèéèíè áöòöí áÿäÿíè èëÿ ùèññ åòäè.. éîëóí êèìñÿñèçëèéèíÿ. Éîë÷ó áó ùèññè þçöíäÿí åëÿìÿê èñòÿäè. àììà Àäÿìè úÿííÿòäÿí îðà ãîâóáëàð. èíúÿëèéèíè Ñö380 . åëÿ áèë. áöòöí þìöðëÿðè áîéó áó éîëëàðû ýåäÿí ñàðáàíëàð äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðûäûð. Äöçäöð.. Àäÿì àòàéà úÿçà âåðèáëÿð. ýþéöí óëäóçëàðûíà áàõäû. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Àäÿì þç Òàíðûñûíà àñè îëóá éîëäàí àçäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Àäÿìè úÿííÿòäÿí ãîâäóëàð. ýåúÿíèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñäû. äöíéàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ýåíèøëèéè éåíÿ äÿ Éîë÷óíó ÿëÿ àëäû âÿ Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ àëûø-âåðèø òÿëÿñèêëèéèíäÿí. Ñÿðÿíäèáÿ1 ýÿëäè âÿ äåéèëÿíÿ ýþðÿ. éÿíè êè. íÿ äÿ íÿíÿñèíèí ñþéëÿäèéè î áàéàòûëàðû éàäûíà ñàëìûøäû. òåç ÷àòñûíëàð åâëÿðèíÿ-åøèêëÿðèíÿ.. ñîíðà þçö þç ôèêðèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ ýöëöìñÿäè: áöòöí þìöðëÿðèíè éîëäà êå÷èðÿí ñàðáàíëàð éÿãèí ùÿð äÿôÿäÿ èñòÿéèðëÿð êè. äÿðè-ÿäèì îíà ýþðÿ î ãÿäÿð éóìøàã âÿ çÿðèôäèð êè. áó ýåúÿíèí àëÿìè áöðöìöø ãàðàíëûüû. ÿáàñûíû äà. Þìöðëÿðè áîéó éîë ýåäÿí. Áó ùèññ Éîë÷óíó ñàðñûòäû âÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè.. óëäóçëàðà. Äöíéàäà ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí ùÿð øåé äÿ áåëÿúÿäèð. ýþçëÿíèëìÿäÿí î áèð ìèñðà ýÿëìèøäè.âàõòû éàøàäûüû î ùÿéÿòè ýþðìöøäö. áèç àäè áÿíäÿëÿð ö÷öí úÿííÿòäèð. àéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ ýþçëÿðèíè éóìóá î óçàã óøàãëûã èëëÿðèíÿ ýåòìÿê èñòÿäè. äöíéàíûí ñàêèòëèéè âÿ ýåíèøëèéè èëÿ öçáÿöç îëàí ñàðáàíëàð äà õîøáÿõò äåéèëäè.) êÿøô åòäè êè. áöòöí áþéöê àëèìëÿðèí. àììà ÿñë úÿííÿòèí éàíûíäà áèð úÿçà éåðèäèð. ýþçÿëëèéèíè. ÿùëè-ãÿëÿìëÿðèí éàçäûüûíà ýþðÿ âÿ Éîë÷óíóí þçöíöí éàõøû òàíûäûüû áèð ÷îõ òàúèðëÿðèí äåäèéèíÿ ýþðÿ. àéà òàìàøà åòäè âÿ ôèêèðëÿøäè êè.

Ìóñà ïåéüÿìáÿðèí âàõòëàðû èäè. ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. áèð àç êÿíàðäà ñÿùðàíûí è÷è èëÿ éîëà ìöâàçè ýåòìÿéÿ áàøëàäû. áèð î ãÿäÿð äÿ òàëå âàð âÿ î ãÿäÿð òàëåéèí ùÿðÿñèíèí þç Éÿìÿíè âàð.ùåéëäÿí àëûð. æ ›Ø ›ø › ß›ı. Éîë÷ó éåíÿ äÿ òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà áó Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð èäè? Éîë÷ó éåíÿ äÿ áöòöí âàðëûüûíû. àììà ñÿùðàíûí ýåíèøëèéè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè òîõäàòìàäû âÿ Éîë÷ó äà. Áèð àç àðàëûäàêû êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí öñòöíäÿ ñÿùðàíûí ãóìóíäàí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð êÿðòÿíêÿëÿ äàøäàí éîíóëìóø êèìè òÿðïÿíìÿç äàéàíûá Éîë÷óéà âÿ Àü Äÿâÿéÿ áàõûðäû âÿ åëÿ êè. ÿñëèíäÿ éåð öçöíäÿ íÿ ãÿäÿð ìÿõëóãàò âàðñà. Î ãÿäèì äöíéàäà. êÿðòÿíêÿëÿ áèðúÿ ýþç ãûðïûìûíäà ãóéðóüó èëÿ ãóìó ãàçûá ãóìóí è÷èíäÿ éîõ îëäó. ùÿìèí î Éÿìÿíÿ ýåäèá ÷ûõìàã.. îíäà êè. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. Ýåúÿ áèðäÿí-áèðÿ éîë äà Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõäû âÿ Àü Äÿâÿíèí àüçûíû äþíäÿðèá éîëäàí ÷ûõäû. Äîüðóäàí äà. àììà èíäè î áóçîâ äà éîõäóð âÿ áèð âàõò ýÿëÿúÿê — âÿ î âàõò äà éÿãèí êè. áó ýþéö áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. Ñàìèðè ïàë÷ûãäàí áóçîâ äöçÿëäèá ùÿìèí áóçîâó äàíûøäûðäû. áóíëàð ùàìûñû áåëÿäèð âÿ Ñöùåéëè ýþðìÿêäÿí þòðö Éÿìÿíÿ ýåòìÿê îëàð. Éîë÷ó âÿ Éîë÷óíóí àëòûíäàêû Àü Äÿâÿ î êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí ëàï éàíûíäàí þòäöëÿð. Àü äÿâÿ äÿ î àüûð ñÿùÿðè áåëÿúÿ à÷äûëàð. Ł›º › Ł 381 . àëòûíäàêû áó äÿâÿíèí óëó íÿñëè äÿ ìèí èë áóíäàí ÿââÿë áåëÿúÿ åéíè àùÿíýëÿ àääûì àòûá éîë ýåäèðäè âÿ äÿâÿ àääûìëàðûíäàêû áó éåêíÿñÿãëèê äåéèëäè. ìèí èëëÿðèí åéíèëèéè èäè. ÷îõ óçàãäà äåéèë — ìÿí äÿ îëìàéàúàüàì âÿ ìÿíèìëÿ ìèí èëëÿð áóíäàí ÿââÿëêè î ïàë÷ûã áóçîâó àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? _________ 1 ˆ ›º › › Łł. áàõ. çåùíèíè áöðöìöø ùÿìèí òÿÿññöô ùèññè èëÿ áó ãÿðàðà ýÿëäè êè. Àü Äÿâÿ ùÿìèøÿêè åéíè àùÿíýëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà ëÿïèðëÿðèíè èðè ìþùöð êèìè ãóìóí öñòöíÿ éàïûøäûðûðäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè êè. ÷öíêè ùÿìèí î Éÿìÿí ÿë÷àòìàç. ñîíðà àëòûíäàêû Àü Äÿâÿéÿ áàõäû.. îíäà êè. áó éåðè äÿ áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. àììà áèð ìÿñÿëÿ âàð êè. ùÿìèí î Éÿìÿíäÿí Ñöùåéëÿ áàõìàã ìöìêöí äåéèë. öíéåòìÿçäèð. áèçèì ÿí óëó áàáàëàðûìûçûí ÿí óëó áàáàëàðû éàøàéûðäû.

ñîíðà éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè àùÿíýäàðëûüû èëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà éîëóíà äàâàì åòäè. Àëëàù ïåéüÿìáÿðèí òàëåéèíè ÿââÿëúÿäÿí òÿéèí åòìèøäè âÿ Øåéõ Èáðàùèì ßëèìóõòàð Ãÿçâèíè — Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí — äåìèðìè êè.Ìÿí îí àéäàí. î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. äàùà äîüðóñó. áåëÿ èäè... ãûø ìÿí. Àü Äÿâÿ äÿ íå÷ÿ èëëÿðäÿí áÿðè áåëèíäÿ ýÿçäèðäèéè Éîë÷óíóí ñèíÿñèíèí êþçÿðòèñèíäÿí õÿáÿð òóòäó. Àëëàù... Áó íÿ ñóàëëàð èäè? Íÿ ôèêèðëÿð èäè?. áåëÿ áèð áÿä ÿìÿë î àäàìëàðûí àüëûíà ýÿëèðäè.. áàéãóø ìÿí.. Éåíÿ î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. ñûçûëäàðàì éàé. äöíéàíûí ÿí áþéöê âÿ ÿí ìöäðèê êÿëàìû áóäóð: Àëëàù áèëÿí ìÿñëÿùÿòäèð. Áó ñóàëëàð î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí íÿôÿñèíè òûíúûõäûðàí áèð éàé áöðêöñöíÿ ñàëûá ÷ûõàðòäû âÿ Éîë÷ó äà ùÿìèí ñàðûìòûë-áîç êÿðòÿíêÿëÿ êèìè. Áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ áó ãûçàðòû éåíÿ äÿ ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. ìÿíèìëÿ îíëàðûí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã îëìàéàúàã. îí èëëÿ áÿðàáÿð ìÿíèì áöòöí þìðöìëÿ î ïàë÷ûã áóçîâóí éàøàäûüû î ãÿäèì äöíéàäàí êå÷èá ýÿëÿí ìèí èëëÿð àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Éàõóä ìÿíèì éàøàäûüûì áó éåòìèø.. Àëëàùûí êè. àììà áó äà âàðìûø éîëóìäà. úÿìè èêè éöç èë áóíäàí ÿââÿë î 382 . Àëëàù íèéÿ ìÿñëÿùÿò áèëäè êè.. áÿñ. íÿ ö÷öí î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäè äàøà áàñûá äèøèíè ñûíäûðäû. éöç èëëÿðèí ñóñóçëóã éàíüûñû èëÿ ôèêèðëÿøäè êè. íÿ ö÷öí î àäàìëàð ÿëëÿðèíè ãàëäûðûá Ìÿùÿììÿäÿ äàø àòûðäû.. áÿëêÿ àäàìëàð ýþéäÿ ãóø êèìè ó÷àúàãëàð. áèð âàõòëàð êè. àõû. éàõóä äÿðéàëàðûí äèáèíäÿ éàøàéàúàãëàð. íÿ ö÷öí î ñààò ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûðäûëàð. âóð!. ùàðàäàñà ýèçëÿíìÿê èñòÿäè. ùàìû ãóøäàí ñàé ãóø ìÿí. áàéãóø ìÿíÿì. úÿìè áèðúÿ àíëûã àéàã ñàõëàäû. îíäà.. ëàï ÿñëèíäÿ. íèéÿ ÿëëÿðè ãóðóìóðäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. éà îí èëäÿí ñîíðà îëìàéàúàüàì. äîäàüûíû ïàð÷àëàäû? Î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäÿ èíàíìûðäû.. âóð!. áèð àíëûã. ìèí úöð áÿëàëàð ÷ÿêäèì. íÿäÿíñÿ ãîðóíìàã èñòÿäè âÿ åëÿ áèë êè. íåúÿ îëóðäó êè. Ìÿùÿììÿäè òàíûéûðäû. Éîë÷ó åëÿ áèë êè. àììà åëÿ ùÿìèí îí àéëà. àììà ÿñëèíäÿ. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû âÿ áöòöí è÷èíäÿí ãàðøûñûàëûíìàç áèð èñòÿê áàø ãàëäûðäû: ÷ÿê ãûëûíúûíû. âóð áîéíóìó. ùÿëÿ Ìÿùÿììÿä Ðÿñóëöëëàùà èíàíìàéàí àäàìëàð âàð èäè âÿ î àäàìëàðû äà Àëëàù õÿëã åòìèøäè. áÿëêÿ àäàìëàð áàøãà úöð ýåéèíÿúÿêëÿð. àììà Àëëàù êè. åë÷èñè èäè Ìÿùÿììÿä âÿ áèð ùàëäà êè. íÿ áÿëàëû ãóø îëäóì. áó ñÿêñÿí èë èëÿ ýÿëÿúÿéèí ìèí èëëÿðè àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Îíäà.

Éîë÷ó þçö áèëìèðäè êè. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ áåëèíè äèêÿëäèá î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. èíäèúÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá áèð àç äèíúÿëìÿëèäèð. ãàðà ýþçëÿðèíèí ãàðà ðÿíýëè êÿäÿðèíè ýþðöðäö. éàòûð. Éîë÷ó áàøãà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäè. î ãÿäÿð áþéöêäöð. Àììà íÿ ö÷öí? Áèð øåé êè.. . Éîë÷óäà óçóí èëëÿðèí àëûø-âåðèø òÿúðöáÿñèíäÿí ýÿëÿí äÿãèã. ÿçàáëà. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû.àäàìëàð äàøëà âóðóá ïåéüÿìáÿðèí äèøëÿðèíè ñûíäûðäû. éîõñà ùÿð øåé àëò-öñò îëà áèëÿð. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû. ýþìýþéëöéöíäÿí áèð èìäàä èñòÿäè âÿ áó äÿôÿ ôèêèðëÿøäè êè. íÿ Àü Äÿâÿíè. î ùàãã îëà áèëÿðìè? Àëëàù êè. Éîë÷ó èñÿ ýþçëÿðèíè éóììóøäó.. éà îéàãäûð. éîõñà ùÿð øåé äàüûëàð. ãóìëóãäà áèðèêè àääûì àòûá äèçëÿðè öñòÿ éåðÿ ÷þìÿëäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìäó. àäèëäèð.. äîäàüûíû ïàðòëàòäû? Î éåíè à÷ûëàí ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷ó þçö þç ôèêèðëÿðèíäÿí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. ñÿùâñèç ùåñàáëàìà ôèòðè âàð èäè âÿ èíäè äÿ èòè çåùíè Éîë÷óíó ñèëêÿëÿéèá ÿëÿ àëäû. íÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðöðäö.. ýþéöí î òÿìèçéëèéèíäÿí.... áåëÿúÿ ÿçèééÿòëÿ ÿëäÿ åäèëÿúÿê. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. Áó äÿì ÿââÿë-àõûðû ýþðöíìÿéÿí î êèìñÿñèç ñÿùðà è÷èíäÿ Éîë÷ó èëÿ Àü Äÿâÿ öçáÿöç èäèëÿð âÿ Àü Äÿâÿ èíäè äÿ áàéàãêû àääûìëàðûíûí àùÿíýè èëÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè Éîë÷óíóí ñèôÿòèíÿ äèêìèøäè. áåéíèíè áöðöìöø áó ôèêèðëÿðèí óúóíäàí òóòóá óúóçëóüà ýåòìÿéÿ ãîéìàäû. Éîë÷ó Àü Äÿâÿíè éåðÿ éàòûðäûá áåëèíäÿí äöøäö. ôèêðèíäÿ äîëàøàí òÿêúÿ áó áèð ìèñðà èäè.. åëÿ áèë êè. Áó áèð ìèñðà Éîë÷óíóí éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöø áåéíèíÿ êè÷èê áèð éöíýöëëöê ýÿòèðìÿéÿ áàøëàäû âÿ Éîë÷ó ìöðýöëÿäè. Éîë÷ó áàøà äöøäö êè. éÿãèí ùàãã î ãÿäÿð öëâèäèð. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. äàéàíìàã ëàçûìäûð.. éöêñÿêäèð êè. îíó äÿðê åòìÿê ö÷öí.. î ãûðìûçû èëÿ î ãàðà áèð-áèðèíÿ ãà__________ 1 ŁÆ Ł-¸ ›Œ (Œ 383 › Łł Ø›º ). îíà ýåäèá ÷àòìàã ö÷öí áåëÿúÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ÷ÿêìÿëèñÿí. ùå÷ îëìàñà áèð àç ìöðýöëÿìÿëèäèð. î ãàðà ãàðüàíûí èðè. àììà áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðìàñûíû âÿ áèð äÿ êè.

Éîë÷óíóí øàýèðäëÿðè. Éîë÷ó ýþðäö êè. ÿòðàôà áàõäû âÿ éåðèíäÿ äîíóá ãàëäû: Àü Äÿâÿ éîõ èäè. Éîë÷ó èêèíúè íàìàçû ñÿùðàäà ãûëäû.. áèð õåéëè î áîç-ñàðûìòûë ñÿùðàäà ýöíöí àëòûíäà áîç-ñàðûìòûë äà áèð úûüûð êèìè óçàíàí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. ýåäÿð-ýÿëìÿçÿ àïàðûð. ñîíðà ñÿùðàäàí ÷ûõûá éîëó òàïäû âÿ ïèéàäà ýåäèá àõøàìöñòö Øÿùÿð ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíìûø êàðâàíûíûí äöøÿðýÿñèíÿ ÷àòäû. ÿñëèíäÿ.ðûøûðäû. ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ áó äÿì äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêìöøäö. íÿñÿ áèð ãåéáÿ äîüðó ýåäèð. úèíñ Ãàðàáàü àòëàðûíû ìèíèá ãóëäóðëàðûí àðäûíúà ÷àïìàã èñòÿäèëÿð. Àü Äÿâÿíèí èçè ñÿùðàíûí ëàï äÿðèíèíÿ.. ñîíðà áó òöíä-áîçóìòóë ðÿíýÿ áèð ñÿùðà ñàðûñû ãàðûøäû âÿ ùÿð òÿðÿôè à÷ûã áèð áîçëóã áöðöäö. àììà Éîë÷ó ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îíëàðû ñàõëàäû âÿ: — Äÿâÿ èòäè. Éîë÷óíó éîëäà ñîéóáëàð. åëÿ áèë. íþêÿðëÿðè. äàéàíäû. ñÿùðàéà áàñûëìûø èðè ìþùöðëÿð êèìè ëÿïèðëÿðèíäÿí ñàâàéû ãóìëóãäà ùå÷ áèð èç éîõ èäè. èðè. Éîë÷ó ýþçëÿðèíè à÷àíäà î àü áóëóäëàð àääà-áóääà ýþéöí öçöíÿ äàüûëìûøäû. òöíä-áîçóìòóë áèð ðÿíý îëóðäó. ÷öíêè Àü Äÿâÿíèí.. áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûð. Éîë÷ó áèð ìöääÿò äàéàíûá áó áîç-ñàðûìòûë úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû. Éîë÷ó àç ãàëà äèçÿúÿí íàðûí ãóìà áàòà-áàòà áèð ìöääÿò áó èçè òóòóá ýåòäè.. þçö ãàëõûá ýåäèá. Îúàüûí èøûüû Éîë÷óíóí öçöíÿ äöøöðäö âÿ Éîë÷óíóí èðè. Àü Äÿâÿíèí ëÿïèðëÿðè ñÿùðà èëÿ ýþéöí áèðëÿøäèéè î óçàã öôöã õÿòòèíÿ òÿðÿô ýåäèá ýþçäÿí èòèðäè. àììà àüàëàðûíû — Éîë÷óíó ïèéàäà ýþðäöëÿð. éåíÿ äÿ ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðìóø íþêÿðëÿðè àéàüà ãàëõìàüà ãîéìàäû âÿ þçö äÿ ÷þìÿëèá îúàüûí êÿíàðûíäà ãóðó òîðïàüûí öñòöíäÿ îòóðäó. ÿëëÿðèíè ãûëûíúà àòäûëàð. àììà Éîë÷ó áó éåðëÿðè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ýþðäö êè. ãàðà ýþçëÿðèíè éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ àëÿìè áöðöéÿí î ãàðàíëûã è÷èíäÿ éàíàí îúàüà çèëëÿäè. úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí áó ëÿïèðëÿð. ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýþéöí áó òÿìèçëèéè èëÿ ñÿùðà ãóìëàðûíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ùàìàðëûüû ÷îõ óçàã öôöã õÿòòèíäÿ áèðëÿøèðäè. — äåéèá ÷þëäÿ ÷àòûëìûø îúàüûí êÿíàðûíà ýÿëäè. ãóëàìëàðû èêèíúè íàìàç âàõòûíäà ýþçëÿðèíè éîëà äèêèá Àü Äÿâÿíè ýþçëÿéèðäèëÿð. íÿñÿ áàøãà áèð äöíéàéà. Àü Äÿâÿíè ÿëèíäÿí àëûáëàð. Éîë÷ó äîäàãàëòû äóàñûíû ïû÷ûëäàéûá ñàëàâàò ÷åâèðäè âÿ àéàüà ãàëõäû. ñîíðà ýåðè ãàéûòäû. 384 . Àü Äÿâÿíè îüóðëàìàéûáëàð. ùÿáÿø ãóëàìëàðû åëÿ áàøà äöøäö êè. ñÿùðàíûí äÿðèíèíÿ éîõ.

. Ùå÷ êèì äàíûøìàüà úöðÿò åòìèðäè. àììà áó ñþçöí ìÿíàñûíûí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ìÿí áèëèðäèì êè. áèÿäÿá áèð ñþç äåéèë. éöç äÿâÿ éöêö ìàë-äþâëÿòè âàð.. ãîëóíóí òîï äÿéÿí éåðèíè îâõàëàéà-îâõàëàéà öñòöìÿ ãûøãûðäû: — Àé òöëëàá! — äåäè. àììà î äÿðèí êÿäÿðèí êþëýÿñè Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè. áó àäàìà êè. ãûçûëû âàð. èýèä îüóëëàðû. Ìîëëà ßñÿäóëëà äà áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿçäè!). Éîë÷ó Àü äÿâÿíèí èòìÿéèíèí äÿðäèíè ÷ÿêèð. VI Àíàì òåç-òåç äåéèðäè êè.Ùå÷ êèì äàíûøìàüà.. î äÿðèí êÿäÿð ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè êÿäÿðÿ áÿíçÿéèð. Àõøàì àòàìäàí ñîðóøäóì: 4-25 385 . ýþðÿñÿí. úàìààò Âÿëèééöííåìÿ1 àäûíû âåðèá. áó. ñÿðòëèéèíÿ. ýþðÿñÿí. ßëáÿòòÿ. àììà øàýèðäëÿðè äÿ. åëÿ äÿ îëàúàã âÿ àíàì áó ñþçëÿðè äåéÿíäÿ ìÿí ôèêèðëÿøèðäèì êè. Áèð äÿôÿ áèçèì äàëàíäà ôóòáîë îéíàéûðäûã âÿ ìÿí òîïó âóðàíäà òîï äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàí êå÷ÿí Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ãîëóíà äÿéäè âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà áÿðê ùèðñëÿíäè. Ùÿð òÿðÿô ýåúÿíèí çöëìÿòèíÿ ãÿðã îëìóøäó. Ùàìû åëÿ áèëäè êè. ùÿìèí àíëàðäà Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè: êàø ìÿí äÿ î äÿâÿ èëÿ áèð éåðäÿ èòÿéäèì. ìÿíèì àëíûìà íÿ éàçûëûá âÿ ìÿí êèì îëàúàüàì? Íåúÿ éàøàéàúàüàì? Äîüðóäàíìû. ÷öíêè áþéöêëÿð äÿ ùèðñëÿíÿíäÿ áèçèì éàíûìûçäà áó ñþçö àüûçëàðûíäàí ÷ûõàðûðäûëàð (âÿ ùÿðýàù áèÿäÿá ñþéöø îëñàéäû. ìÿí áîéäà àäàìû ýþðìöðñÿí? «Òöëëàá» áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ñþéöø èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. Ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. áó àäàìëàð Éîë÷óíóí ñÿðò õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäè. î ãÿäÿð ñàéà ýÿëìÿéÿí ëÿë-úàâàùèðè âàð. áèðúÿ äÿâÿäÿí þòðö — ãîé ëàï Àü Äÿâÿ îëñóí! — íèéÿ áåëÿúÿ ãÿì äÿðéàñûíà ãÿðã îëóá? Ùÿìèí ñöêóò è÷èíäÿ îòóðìóøäóëàð. áóíóí êè. áèð ñþç ñîðóøìàüà úöðÿò åòìèðäè. ãóëàìëàðû äà Éîë÷óéà áàõûðäûëàð âÿ öðÿêëÿðèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèëÿð êè.. — Ýþçöí éîõäó ñÿíöí. ùÿòòà áÿçÿí ãÿääàðëûüûíà áàõìàéàðàã. êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. ìÿí þçöì äÿ àòà îëàúàüàì? Ìÿíèì äÿ óøàãëàðûì îëàúàã? Âàõò êå÷ÿúÿê âÿ ìÿíèì äÿ ñà÷ëàðûì àüàðàúàã? Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. íþêÿðëÿðè äÿ. èýèä êöðÿêÿíëÿðè âàð. î ýåúÿ î îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðàí àäàìëàðäàí ùå÷ êèì áèëìÿäè êè.

ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. àòàìûí äà ìÿùÿëëÿñè îëñóí). àíàì î «ïîëóòîðêà»íûí øöøÿëÿðèíèí êÿíàðûíà ãîòàçëû êðóæåâàëàð òîõóñóí. — Éåíÿ íÿ åëÿìèñÿí. ßëÿêáÿð. éÿíè éàçàí àäàì èäè âÿ êèìèíñÿ ùà÷àíñà ìÿíè äÿ Ñÿòòàð Ìÿñóì òÿêè ñàòàúàüûíûí õîôó áèð éóìðóã êèìè ìÿíèì öðÿéèìè ñûõäû. «ïîëóòîðêà» ñöðöì âÿ î «ïîëóòîðêà» ýÿëèá áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíñûí.». éà íÿ åëÿéèì? Ãîúàíûí î ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. Î çàìàí Ãîúàíûí î ñþçëÿðè ìÿíèì ö÷öí î ãÿäÿð ãåéðè-àäè ñÿñëÿíäè. Úÿáðàéûë êèìè (ñîíðàëàð Àüàðÿùèì êèìè) øîôåð îëóì. òÿëÿáÿ îëàúàãäûì. éàðûñû éîõ èäè âÿ ìÿí åâÿ ýåäèá ùÿìèí éàðûì÷ûã êèòàáëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àíàìûí ñàíäûüûíà éûüäûì. áèðäÿí-áèðÿ ìÿí Ñÿòòàð Ìÿñóìó õàòûðëàäûì. Î êèòàáëàð ëàï áó éàõûí âàõòëàðàúàí ìÿíèì åâèìäÿ êèòàá ðÿô386 . ñîíðà éàçû÷û îëàúàãäûì âÿ î êèòàáëàðûí úûðûëìûø. åéíè çàìàíäà... áó ñþçëÿðÿ ñåâèíèì. êèòàá éàçàúàãñàí!. áþéöéÿíäÿ Úÿôÿð êèìè.. î ãÿäÿð ìþúöçÿëè ýþðöíäö êè.. àììà Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ùà÷àíñà Ãîúà êèìè òÿëÿáÿ îëìàüûí ñåâèíúè ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ éàéûëäû âÿ ìÿí áèð äÿôÿ Ãîúàíûí ìÿíèì ãóðàøäûðûá äàíûøäûüûì ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà äåäèéè ñþçëÿðè éàäûìà ñàëäûì: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. ìÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. ßáäöëÿëè êèìè. — Î ãöðáÿò ùèññè ùÿìèøÿ àòàìëà áèð éåðäÿ îëäóüó ö÷öí. Àäèë êèìè. èëëÿðäÿí áÿðè éàøàäûüû ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «ñèçèí ìÿùÿëëÿ» äåéèðäè (âÿ áó ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. ñÿùèôÿëÿðèíèí éàðûñû âàð èäè. áèçèì ìÿùÿëëÿ. êèì ñþéöá ñÿíè? Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì âÿ ñÿùÿðè ýöí éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà ñîðóøäóì: — Ñÿí áèëèðñÿí «òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Áàëàêÿðèì ìÿíèì áþéöê òÿÿúúöáöìÿ âÿ ñåâèíúèìÿ ñÿáÿá îëàí ýþçÿë ñþçëÿð äåäè: — «Òöëëàá» ÿðÿá äèëèíäÿ «òÿëÿáÿ» äåìÿêäèð. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. èòìèø ñÿùèôÿëÿðèíè éåíèäÿí éàçàúàãäûì.— «Òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Àòàì äåäè: — Ñèçèí ìÿùÿëëÿíèí ñþéöøöäö äÿ. ìÿí ùå÷ áèëìÿäèì êè. Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ ùå÷ áèð õîôäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. îíëàðû äà ëàï áàëàúà îëàíäà úûðìûøäûì.. ÷öíêè ìÿí áþéöéÿúÿêäèì. åâèìèçäÿ ö÷-äþðä êèòàá âàð èäè. ÷öíêè Ñÿòòàð Ìÿñóì äà øàèð èäè... Áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû áþéöéÿíäÿ øîôåð îëìàã èñòÿéèðäè âÿ ÿëáÿòòÿ...

ëàï àëàéû øåéäè!. âàëëàù. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ. ãûøûí éàüìóðñóç. éàõóä åâäÿ áèøìèø ñöìöðòýÿí ãûðìûçû õîðóç êîíôåòè àëàã. ÿëöâöçäÿí ñèçèí ùàðà ãà÷ûá ýèçëÿíèì?. Ñþçÿ íÿ åùòèéàú âàð èäè âÿ ñþç íÿ åäÿ áèëÿðäè? VII Áèçèì ÿëèìèçÿ õûðäà ïóë êå÷ÿí êèìè. éà äà êè.» âÿ Çèáà õàëà.. éàõóä ãûðìûçû õîðóç êîíôåòèíè àëûá ñöìöðòäÿéèðäèê. úûðûëìûø ñÿùèôÿëÿðèíè ìÿí éåíèäÿí éàçà áèëìÿìèøäèì. íóø îëñóí!. àììà î êèòàáëàðûí èòìèø. þçöìöç éàëàí÷û ïóë äöçÿëäÿúÿêäèê. ïóë ÿâÿçèíÿ áàøãà øåé âåðÿúÿêäèê. Åëÿ áèë êèìñÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿúáóð åëÿéèðäè êè.. ÷èëÿäè äöçÿëòñèí..ëÿðèíäÿí áèðèíäÿ èäè. Àëûí. áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê.. Ìÿí óøàãëàðà ùå÷ íÿ äåìÿäèì. áèç îíó àëäàäàúàãäûã. ùÿìèøÿ öçöýöëÿð èäè. áèçÿ ñàòñûí (áó áàðÿäÿ Çèáà õàëà éàõøû èäè. ïàéûçäà. óøàãëàð îíëàðû ëàçûìñûç ãÿçåò-æóðíàëëàðëà áèð éåðäÿ ìàêóëàòóðàéà âåðèá. Ìåéðàíãóëó ÿìè äåéèíÿ-äåéèíÿ áèçäÿí àëäûüû äÿìèð ïóëà äèããÿòëÿ áàõûðäû (åëÿ áèë êè. øèíýèëÿëè ñàããûç àëàã. éàéäà. èñòÿäèéèìèçè âåðèð________ 1 ´ ›ºŁØ›Ø › › Æ ł›ª ›º › ß› 387 Œ › Œ ºŁ › . ãà÷ûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýåäèðäèê êè.». áèð áàíêà ñóéóí è÷èíÿ éûüäûüû î øèíýèëÿëÿð äÿ ñÿëèãÿ èëÿ ùÿìèí òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ äöçöëöðäö.). þçö äöçÿëòäèéè áàëàúà òàõòà êÿòèëè äÿ ãàáàüûíà ãîéóðäó âÿ õîðóçëàð äà. Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ÷þë ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû (ùÿéÿòëÿðè éîõ èäè) âÿ éàçäà. ùÿòòà áÿçÿí ïóëóìóç îëìàéàíäà äà úèáèìèçÿ éàðûì ñòÿêàí ìöôòÿ òþêöðäö). êöëÿêñèç ýöíëÿðèíäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè ùÿìèøÿ êö÷ÿ ãàïûëàðûíûí àüçûíäà îòóðóðäó.. éà äà êè. àììà áèç Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí áåëÿúÿ äåéèíýÿíëèéèíÿ þéðÿøìèøäèê âÿ øèíýèëÿëè ñàããûçû àëûá ÷åéíÿéèðäèê. ùÿìèøÿ ñàòäûüû òóìó òÿðèôëÿéèðäè: «— ßíòèãÿ ñåìè÷êàäû. Áèð ýöí ùÿìèí êèòàáëàðû ðÿôäÿ ýþðìÿäèì âÿ ìÿëóì îëäó êè. ÷èëÿäèëÿð. ñîíðà ùÿìèí ïóëó ñîéóã âàõòëàð ÿéíèíäÿêè ñûðûãëûñûíûí. ïåéüÿìáÿð ùàããû. èñòè âàõòëàð èñÿ ãÿùâÿéè ðÿíýëè êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéóðäó. éà îðòàñûíà ãóðüóøóí áàüëàíìûø ÷èëÿäè àëàã âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ùÿìèøÿ áèçè äåéèíÿ-äåéèíÿ ãàðøûëàéûðäû: «— Éåíÿ ýÿëäöç? Áèëìèðÿì. . õîðóç áèøèðñèí.

êèøè ãûçû äþéöëÿì!». ýóéà ßíóøèðÿâàí ïàäøàù Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ýåäÿíäÿ ÷þëäÿ ÷èìÿí Ôÿõðÿíäÿ õàíûìû ýþðìöøäö âÿ áó øåðè äÿ îíäà äåìèøäè. èíäè äàùà áó èøëÿ ìÿøüóë îëìóðäó. ñÿí þëÿñÿí. áó øåðè ìÿí éàçìûøàì.. àòîâóí ãÿáèðèíÿ àíä îëñóí. àðâàä øÿêëè ÷ÿêìèñÿí. ïàëòàð îüóðëàìûðäû âÿ Èáðàùèìèí øåð îüóðëàìàüûíûí þçö äÿ åëÿ ùþðìÿòëè áèð èø èäè âÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. ÷öíêè áèð äÿôÿ Õàíûì õàëà ýÿëèá Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû è÷èíäÿ áèàáûð åëÿìèøäè âÿ äåìèøäè: «— Ñÿí þëÿñÿí. òàõòà ãàøûã âÿ áàøãà áó êèìè øåéëÿð ñàòìàãäàí ÿëàâÿ. õîðóç êîíôåòè áèøèðèð. Ìåéðàíãóëó ÿìè áèëèðäè êè. ÿýÿð áèð äÿ ýþðñÿì. Èáðàùèì øàèð èäè âÿ Èáðàùèìèí éàçäûüû èêè ìèñðà ìÿùÿëëÿíèí úàâàíëàðûíûí äèëèíèí ÿçáÿðè èäè: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. áèëñÿì êè. áèð àäàìûí ÿëèíÿ-ãîëóíà éàçû éàçìûñàí. äÿìèð øóìàãÿäÿð àëòû øàùû. ßëáÿòòÿ. õîðóç ö÷ øàùû. — ÿââÿëëÿð. Ìåéðàíãóëó. ñèíÿëÿðèíÿ äþéìÿ éàçûëàð éàçûðäû. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. èíäè Èáðàùèì äÿ éàëàíäàí äåéèð êè. úöðáÿúöð øÿêèëëÿð ÷ÿêèðäè. Èáðàùèì éàõøû ýåéèíñèí âÿ Èáðàùèìèí îòóðóá ñþç ãîøìàãäàí ñàâàéû áàøãà áèð ãàéüûñû îëìàñûí.äè: øèíýèëÿ èêè øàùû. îíäà ìÿí ùÿëÿ ëàï áàëàúà óøàã îëìóøàì — Ìåéðàíãóëó ÿìè àëòû ãûçäàí ñîíðà äöíéàéà ýÿëìèø Èáðàùèìèí øåðëÿðèíè éûüûá Ñÿòòàð Ìÿñóìà ýþñòÿðèá âÿ ýóéà Ñÿòòàð Ìÿñóì äà ùÿìèí øåðëÿðèí ÿââÿëèíè îõóéàíäà ñîíóíó ÿçáÿð äåéèðìèø. ãîëëàðûíà. Õàíûì õàëàäàí íÿ äåñÿí ÷ûõàð âÿ Õàíûì 388 . Áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. ãàáàãëàð ùÿì äÿ ïóëëà. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. åøèòñÿì. òàõòà øóìàãÿäÿð áåø øàùû. áàøãà ìÿùÿëëÿëÿðäÿí ýÿëÿíëÿðèí ÿëëÿðèíÿ. ýóéà Èáðàùèì áó øåðè («Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. áó øåðè Èáðàùèì îüóðëàéûá. ÷èëÿäè áèð àááàñû. îõëîâ. ñÿíöí áîüàçóíäàí éàïûøûá àïàðûá ìèëèñÿ âåðìÿñÿì. áöëáöë ãÿôÿñè. Ìåéðàíãóëó ÿìè îíà ýþðÿ òàõòà éîíóá øóìàãÿäÿð äöçÿëäèð. ýèçëèíúÿ èéíÿ-òóø èëÿ ìÿùÿëëÿ úàâàíëàðûíûí.. ÷öíêè Èáðàùèìèí áó øåðëÿðèíèí ùàìûñû ãàáàãëàð éàøàìûø áàøãà-áàøãà øàèðëÿðèí èìèø. Ìåéðàíãóëó. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí Èáðàùèì àäëû áèð îüëó âàð èäè âÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ áèëèðäè êè. àììà ùÿð ùàëäà Èáðàùèì ïóë îüóðëàìûðäû. ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!») Øþâêÿò ö÷öí éàçûá (éà îüóðëàéûá). Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö! Äöçäöð. Ìåéðàíãóëó ÿìè øèíýèëÿ-ñàããûç. ÷èëÿäè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÷þë ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðóð êè.

î ìàøûíëàð äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èäè. Ãîúà. Õàíûì õàëà îëóá. àøàüûñû áàëûã îëàí áèð øÿêèë ýþðöá âÿ îíà ýþðÿ äÿ áåëÿúÿ ùèðñëÿíèá: î éàðûñû àðâàä. Úÿôÿð àâòîáóñ ñöðöðäö âÿ î «ÇÈÑ-16» äà òÿïòÿçÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Úÿôÿð áèçè. ßáäöëÿëè. Úÿôÿð. Úÿáðàéûëûí ñöðäöêëÿðè ìàøûíëàð. Àäèëèí. ÷öíêè ñöðöúö äåéèëäè. Ãîúàíûí èñÿ ìàøûíû éîõ èäè. ìÿí Õàíûì õàëàýèëè áàøãà úöð òÿñÿââöð åäÿ áèëìèðäèì. ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíû àâòîáóñà ìèíäèðèá éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðÿ ñöðÿíäÿ áèç îëóðäóã äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðû âÿ éóõàðû ìÿùÿëëÿ óøàãëàðûíûí ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû áèçèì öñòöìöçÿ äèêèëÿíäÿ áèç áàøûìûçû äèê òóòóðäóã. ßáäöëÿëè äÿ. ßáäöëÿëèíèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1919. Àäèëèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1917. ýóéà Õàíûì õàëà îüëàíëàðûíäàí ùàíñûíûíñà áÿäÿíèíäÿ éóõàðûñû àðâàä. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð äÿ êè. õûðäàâàòûíû ñàòûá éåýàíÿ îüëó Èáðàùèìè áÿñëÿñèí. ìÿí Ãîúàíû ùàìûäàí ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ Ãîúà äà ìÿ389 . Àüàðÿùèì îíäà ùÿëÿ ñöðöúöëöê ìÿêòÿáèíäÿ îõóéóðäó âÿ áÿçÿí Àüàðÿùèì äÿ øàýèðä ìàøûíûíû ñöðöá äàëàíûí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè âÿ îíäà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë áåø ìàøûí äàéàíûðäû. Úÿáðàéûë äà «ïîëóòîðêà» ñöðöðäö âÿ î òÿïòÿçÿ «ÃÀÇ-ÀÀ»ëàðëà áèç ùàìûìûç ôÿõð åäèðäèê. Àäèëèí äÿ. ñöðöúö äÿ äåéèëäè. òÿêúÿ Ãîúàíûí ÿëèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éàçûëìàìûøäû. Ãîúà. Àüàðÿùèìèí äÿ ÿëëÿðèíèí öñòöíäÿ àíàäàí îëäóãëàðû èë éàçûëìûøäû: Úÿôÿðèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1915. Áåëÿ âàõòëàð ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ýöíîðòà éåìÿéèíÿ åâÿ ýÿëìèø îüëàíëàðûíûí õþðÿéèíè ÷ÿêèá ñîíðà þçö êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû.õàëàíûí êèøè ÿëëÿðè êèìè èðè ÿëëÿðèíÿ áàõûá áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. éàðûñû áàëûã øÿêëèíè áèëìèðäèê. äàùà ùå÷ êèì îëìàéûá. Úÿáðàéûëûí äà. Õàíûì õàëàýèë ùÿìèøÿ áåëÿ îëóáëàð. þçöìöçö áó ýþçÿë àâòîáóñóí ÿñë ñàùèáè áèëèðäèê. àììà áóíà áàõìàéàðàã ìÿí Ãîúàíû ìÿùÿëëÿäÿ ùàìûäàí àðòûã èñòÿéèðäèì. Àüàðÿùèìèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1925 éàçûëìûøäû. Úÿáðàéûëûí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1923. áèð äÿ áó èøëÿ ìÿøüóë îëìàñûí. Ãîúà áÿäÿíèíèí ùàðàñûíàñà ßäèëÿíèí àäûíû éàçäûðûá. àììà áóíà áàõìàéàðàã. àììà Úÿôÿðèí äÿ. ýþðÿí îëìàìûøäû. äåéèðäèëÿð êè. äàëáàäàë äöçöëìöø î ìàøûíëàðà áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. Äöçö. Àäèë äÿ. àììà áóíó åëÿ-áåëÿ äåéèðäèëÿð. Õàíûì õàëàíûí ÿðè ùÿëÿ ìÿí àíàäàí îëàíäàí ãàáàã þëìöøäö. Áÿçÿí áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äþðä ìàøûí äöçöëöðäö: Úÿôÿðèí. Àäèë. Úÿáðàéûë âÿ Àüàðÿùèì îëóá. ßáäöëÿëèíèí äÿ. ßáäöëÿëèíèí. Äåéèðäèëÿð êè.

Ãÿäèì áèð ôèëîñîô äöíéàíûí ìöäðèê âÿ ãÿìýèí ñþçëÿðèíäÿí áèðèíè äåéèá: ùÿð øåé êå÷èá ýåäèð. êö÷ÿìèçäÿí óçàãëàðäàäû. åëÿ áèð áàéðàì êè. ÿëáÿòòÿ.. àììà ñîíðà àòàì éåíÿ õîðóëäàìàüà áàøëàéûðäû âÿ ìÿí äÿ òÿçÿäÿí éàâàø-éàâàø î ðÿíýëÿð àëÿìèíÿ ýåäèðäèì. éàøûë.. àììà íÿ ãÿäÿð óçàã îëñà äà. Úÿáðàéûëûí ìàøûíëàðû êèìè ôÿõð åäèðäèì. õîøáÿõòëèéèí ðÿíýèäè âÿ ìÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðèá éàòìàçäàí ÿââÿë. ùÿéàòûìûí áþéöê áèð ùàäèñÿñè ÿðÿôÿñèíäÿéÿì âÿ íÿäÿíñÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úöðáÿúöð ðÿíýëÿð îéíàìàüà áàøëàäû: ãûðìûçû éàøûëà ãàðûøäû.. Àäèëèí. ñèðêÿ ýåòìÿìèøäèì... àììà öðÿéèì ýþçÿë áèð ùÿéÿúàíëà äîëó èäè âÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì î ýåúÿëÿðäÿ ìÿí þç ýÿëÿúÿéèìëÿ äÿ àç ãàëà Úÿôÿðèí.íèìëÿ äàùà àðòûã ìåùðèáàí èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿíèì ãóðàøäûðäûüûì áèð ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàúàã î ñþçëÿðè äåäè: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. . ùÿðäÿí àòàìûí õîðóëòóñó êÿñèðäè âÿ ìÿí äèêñèíèá î ðÿíýëÿð àëÿìèíäÿí ÷ûõûðäûì... ýåúÿëÿð äÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí èéèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí.. . ùÿéÿòèìèçäÿí. òÿêúÿ êèíîéà ýåòìèøäèì âÿ Ãîúàäàí áó ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áàøà äöøäöì êè.. áàëàúà îòàüûìûçà. ßáäöëÿëèíèí. . íàðûíúû èøûëòûëàðûíäà ìÿíèì áöòöí öðÿéèìÿ éàéûëàí èëûã áèð òÿáÿññöì âàð èäè. éàçû÷ûëûüûí íÿ îëäóüóíó ÿìÿëëè-áàøëû áèëìèðäèì.. äþðäêöíú ìèç èëÿ ïàëòàð äîëàáûíûí àðàñûíäà éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèçèí è÷èíÿ ãàéûäûðäûì. áó ðÿíýëÿð áèð-áèðèíÿ ãàðûøûðäû. ñàðû íàðûíúûéà ãàðûøäû. àììà ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. êèòàá éàçàúàãñàí!. áèð âàõò ýÿëèá ìÿíè òàïàúàãäû.Áèð äÿôÿ Ãîúà ìÿíÿ äåäè: — Ñèðêÿ ýåòìÿê èñòÿéèðñÿí? Ìÿí ãóëàãëàðûìà èíàíìàäûì. äàëàíûìûçäàí.. Ìÿí èíäè äÿ î óçàã óøàãëûã ÷àüëàðûíû éàäûìà ñàëàíäà ôèêèð390 . ñàðû. ýþé ñàðûéà ãàðûøäû. áàëàúà îòàüûìûçäàí. àòàìûí âÿðäèø åòäèéèì õîðóëòóñóíóí (àòàì åâäÿ éàòàíäà âÿ õîðóëäàìàéàíäà ìÿí éàòà áèëìèðäèì. ÷öíêè éåääèèëëèê þìðöìäÿ ùå÷ áèð òåàòðà.. ìÿí íÿñÿ áèð áàéðàì ýþçëÿéèðäèì. ýþé.. öðÿéèì áèð ùÿéÿúàíëà.. úîøüóíëóãëà äîëóðäó. ïàðûëäàéûðäû âÿ îíëàðûí ãûðìûçû. áÿçÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà éàòà áèëìèðäèì. ÿðÿôÿñèíäÿ îëäóüóì î ñåâèíúèí. ìÿí.. éàøûë ýþéÿ ãàðûøäû.». áó. Ñîíðàëàð «òöëëàá» ñþçöíöí äÿ ìÿíàñûíû þéðÿíäèì âÿ Ãîúàíûí äåäèéè ñþçëÿð èëÿ «òöëëàá»ûí ìÿíàñû ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åòìèøäè êè. ÷öíêè àòàìûí õîðóëòóñóíà àäÿò åòìèøäèì) ìöøàéèÿòèëÿ áó ðÿíýëÿðè ýþðöðäöì. áó. Ìÿí áèëèðäèì êè.

ýöíîðòà òÿëÿñèê êþéíÿéèìè éóéóá ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ ãóðóòäó.ëÿøèðÿì êè. éàõóä åøèòäèéèì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà úàíëàíäûðäûüûì áèð àëÿìäèð. èøûãëàð åëÿ áèë êè. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿìèøäÿí ÿââÿë è÷èíÿ ýèðäèéèì î ðÿíýëÿð àëÿìè ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì î ñèðêèí ðÿíýëÿðèäèð. áöòöí áóíëàð äà ùÿãèãÿò äåéèë.. àììà åéíè çàìàíäà ìÿí Ãîúà èëÿ äÿ ôÿõð åäèðäèì. Ìÿí þìðöìäÿ áó áîéäà áèíàäà. áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. ïèëëÿêÿíëÿð.. ÿëáÿòòÿ. àõøàì úèáèìÿ èêè àááàñû ïóë ãîéäó êè. òàõòà êÿïÿéèíèí èéè ùÿìèí ñåâèíúè òàìàì ãåéðè-àäè åäèðäè. î êþðïÿ ñþéöääÿí óçàãëàðäà òÿñÿââöð åäèðäèì. Ãîúà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. áó ãÿäÿð àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàìûøäûì âÿ ñèðêèí ýöíáÿç êèìè òàâàíû áîéó àñûëìûø úöðáÿúöð êÿíäèðëÿð. öòöëÿäè. î ãîøà òóò àüàúûíäàí. úîøüóíëóã âàð èäè âÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ìÿíè Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè àëÿìÿ àïàðûá ÷ûõàðìûøäû: ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿí áó ýèðäÿ. úîðàáëàðûìûí äàáàíëàðûíû ñÿëèãÿ èëÿ ýþçÿéèá ñàùìàíà ñàëäû. Ãîúà ìàøûí ñöðìöðäö. ñÿí áèð èøÿ áàõ. .. àíàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû. éóõóäóð. ö÷-áèð ýÿëèá áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà éåðëÿðèíè òàïûá îòóðóðäóëàð âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì.. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí ìÿùÿëëÿìèçèí ãûçëàðûíûí ýþçöíöí ãàáàüûíäà òÿïòÿçÿ «ïîëóòîðêà» èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå391 .. ùÿêèì îëàúàãäû. Ùÿìèí ýöí àíàì äà ñèðêÿ ýåäÿúÿéèìÿ ìÿíèì ãÿäÿð ñåâèíèðäè (÷öíêè àíàì äà þìðöíäÿ ñèðêäÿ îëìàìûøäû. àòàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû âÿ èíäè îíëàðûí äà öðÿéèíäÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿêè êèìè áèð ñåâèíú îëàéäû. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.Ãîúà äåäè: — Àõøàì ñÿíè ñèðêÿ àïàðàúàüàì. Äöçäöð. ìÿíèì áöòöí è÷èìäÿ ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèéèì áèð ñåâèíú.. ùöíäöð.). ìÿí î áàéðàìû ùÿìèí áàëàúà îòàüûìûçäàí. àäàìëàð èêè-áèð. äàëàíûìûçäàí. ñîíðà ìÿíÿ áàõìàãëàðû õîøóìà ýÿëèðäè. òàìàøà ùÿëÿ áàøëàìàìûøäû. ïÿðäÿëÿð. êö÷ÿìèçäÿí. øàëâàðûìû äà öòöëÿäè. Áèç éåääèíúè ñûðàäà îòóðìóøäóã. ìÿí ñåâèíèðäèì âÿ ñèðêèí ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéè. èíñòèòóòäà îõóéóðäó âÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. éàíûìûçäàí þòÿíëÿðèí ùÿðäÿí Ãîúàéà. èøûãëû éåðäÿ áó ãÿäÿð àäàìûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. ñèðêäÿ þçöìÿ êîíôåò âÿ ëèìîíàä àëûì âÿ áèç Ãîúà èëÿ áèðëèêäÿ ñèðêÿ éîëëàíäûã. ùÿéÿòèìèçäÿí.

î ôÿðÿùèíè äàùà äà àðòûðìàã èñòÿäèì. ìÿí áàëàúà èäèì. ôÿðÿùäÿí ùå÷ íÿ ãàëìàäû. áèðäÿí Ãîúà äà þëÿð âÿ áó ùèññ ìÿíè àüëàìàüà. ö÷öíúö ñûðàäà äàéàíäû âÿ éåðèíäÿ îòóðìàçäàí ÿââÿë ýþçëÿðè èëÿ éóõàðû úÿðýÿëÿðè àõòàðäû.÷èá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíìûðäû. éàçûí îðòàëà392 . ßäèëÿíè ýþñòÿðìÿéèìÿ åùòèéàú éîõ èäè. ßäèëÿ äÿ áóðà ýÿëÿúÿêäè âÿ Ãîúà ìÿíè îíà ýþðÿ áóðà ýÿòèðìèøäè êè. Ãîúà êèìè îëàñóç!». Ùÿòòà Ìóõòàð äà àõøàìëàð ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøöá åâèíÿ ýÿëäèéè âàõòëàð. Áàéàãêû ñåâèíúäÿí. ñÿùÿðëÿð åâèíäÿí ÷ûõûá ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíäèéè çàìàíëàð êö÷ÿäÿ Ãîúàíû ýþðñÿéäè ñàëàì âåðèðäè. Ìÿí áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ ïÿðò îëäóì âÿ þçöìö ýöúëÿ ñàõëàäûì êè. áèð ìöääÿò áóíäàí ÿââÿë. Áÿëêÿ äÿ äóðóá ãà÷àúàãäûì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí î ãûçëàðà) Úÿôÿðèí. äóðóá ãà÷ìàüà ãîéìàäû.. ñÿùÿðäÿí áÿðè áöòöí è÷èìè äîëäóðìóø ùÿìèí ñåâèíú âÿ ôÿðÿù ùèññè Ãîúàíû äà áåëÿúÿ ÿëèíÿ àëûá âÿ ìÿí Ãîúàíûí î ñåâèíúèíè. ýþðöðñöç Ãîúàíû? Ñèç äÿ éàõøû îõóéóí. Ãîúà ìÿíè èñòÿäèéèíÿ ýþðÿ ñèðêÿ ýÿëìÿìèøèê. Ìÿí ßäèëÿíè Ãîúàéà ýþñòÿðìÿê èñòÿäèì. ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäèì âÿ áàøãàëàðû äà ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäè. éà äà êè. îíà ýþðÿ áóðà ýÿëìèøèê êè. Úÿáðàéûëûí (ñîíðàëàð Àüàðÿùèìèí) ìàøûíëàðûíäàí àç òÿñèð åòìèðäè âÿ àíàëàðûìûç áèçÿ þéöä-íÿñèùÿò âåðÿíäÿ ÿñàñ åòèáàðèëÿ Ãîúàíû ìèñàë ÷ÿêèðäèëÿð: «— Áàõ. àüëàìàéûì. Ùÿìèí àõøàì ìÿí þçöìëÿ âÿ Ãîúà èëÿ ôÿõð åäÿ-åäÿ. Ãîúà ßäèëÿíè ýþðìöøäö âÿ èíäè äÿ ßäèëÿéÿ òÿðÿô áàõûðäû. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äöíéàíûí ÿí ñåùðëè èéè êèìè è÷èìÿ ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ òàìàøàíûí áàøëàíìàüûíû ýþçëÿéèðäèì (ÿñëèíäÿ ìÿíèì ö÷öí òàìàøà ñèðêèí áèíàñûíà ýèðäèéèì äÿãèãÿäÿí áàøëàìûøäû!) âÿ áó âàõò áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíè ýþðäöì. ýöëöìñÿäè. Àäèëèí. áèçè ýþðÿí êèìè òåç ýþçëÿðèíè ÷ÿêäè âÿ ðÿôèãÿñè èëÿ éàíàøû îòóðäó. àììà. ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéèíè. Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðäöì âÿ ãîðõäóì êè. ÷öíêè áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. ýèðäÿ áèíàäàí ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. êèòàáõàíàëàðà ýåäèí êè. àììà Ãîúàíûí ãîëòóüóíäàêû î ãàëûí-ãàëûí êèòàáëàð äà ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðûíà (î úöìëÿäÿí. àììà Ãîúà ýþçëÿðèíè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ìÿíÿ áàõäû. ßäèëÿ éàíûíäàêû áèð ãûç èëÿ áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà ýÿëèá áèçäÿí áèð àç êÿíàðäà âÿ àøàüûäà. ßáäöëÿëèíèí. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äÿ äàùà ùèññ åòìÿäèì âÿ äóðóá àüëàéà-àüëàéà è÷è àäàìëà äîëó áó áþéöê. î ýþçÿë àò èéèíè. Ìÿñÿëÿ áóíäà èäè êè.

áó íÿ ñöìöêëÿðäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà äà úàâàá âåðäè êè. éåíÿ äÿ áàøûíû øöøÿáÿíääÿí ÷ûõàðûá ìÿíè ÷àüûðäû: «— ßëÿêáÿð... êàüûçëàð. áåëÿúÿ ýöíëÿð êå÷äè âÿ Ãîúàíûí òÿáÿññöìö ùÿìèøÿêè êèìè î ãÿäÿð ìöëàéèì âÿ èëûã èäè êè. àììà áó äÿôÿ ùÿìèí éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ èðè âÿ àüàïïàã ñöìöêëÿð âàð èäè. ÷öíêè î 393 .) Ìÿí ãà÷à-ãà÷à Õàíûì õàëàýèëÿ ãàëõäûì âÿ áèð éûüûí êþéíÿéè. Ãîúà éåíÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äèëèìèç áèð. Õàíûì õàëàíû éàõøû áàøà äöøìÿäèì âÿ òÿçÿäÿí ñîðóøäóì êè. ñàïû èéíÿíèí ýþçöíäÿí êå÷èðäèì âÿ éåíÿ äÿ äàëàíà ãà÷ûá îéíàìàã èñòÿäèì. áó áþéöê ñöìöêëÿð íÿ ñöìöêëÿðèäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà òÿçÿäÿí úàâàá âåðäè êè. éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüàðòûñû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåòìèðäè. ñîíðà äà äåäè êè. àììà áó âàõò ýþçöì øöøÿáÿíäèí áèð êöíúöíÿ ãîéóëìóø éàçû ìàñàñûíà ñàòàøäû. Ãîúà äà þëÿð.» (Õàíûì õàëà áó úöð øèêàéÿòëÿðè. î àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðèíèí ñîéóüóíó éàâàø-éàâàø ìÿíèì öðÿéèìäÿí ÷ûõàðûá àïàðäû. ùÿ? Ìÿí áàøûìû áèð äÿ òÿðïÿòäèì. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åëÿäèì. Ãîúà áó ñöìöêëÿðè ýÿòèðèá ýåúÿëÿð äÿðñ þéðÿíèð. õîôó þçöìëÿ ýÿçäèðäèì. úîðàáû ãàáàüûíà òþêöá ñÿëèãÿ-ñàùìàíà ñàëàí Õàíûì õàëàäàí èéíÿíè àëäûì.. Ìÿí þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá Õàíûì õàëàäàí ñîðóøäóì êè. Èíäè äÿ Ãîúà ýöëöìñÿéÿíäÿ âÿ ìÿí Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðÿíäÿ î èðè àäàì ñöìöêëÿðè áèðäÿí-áèðÿ éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ãîðõäóì êè. ãÿëÿìëÿð îëóðäó. Òàìàøà áàøëàäû. óøàãëàð Ãîúà ùàããûíäà ïèñ ôèêðÿ äöøñöí.ðûíäà Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. Äÿùøÿò ìÿíè áàñäû âÿ àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ Õàíûì õàëàýèëäÿí ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà áèð íå÷ÿ ýöí ùÿìèí ãîðõóíó. àììà þçöì Ãîúàíû ýþðÿíäÿ öðêöðäöì. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. ñèððèìèç áèð. ùÿìèøÿ äÿ öñòöíäÿ úöðáÿúöð êèòàáëàð. Áó éàçû ìàñàñû Ãîúàíûí èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðäÿ éåýàíÿ éàçû ìàñàñû èäè (÷öíêè ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèëäè). Ãîúà ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Áèç ñÿíèéíÿí äîñòóã äÿ. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àíúàã ìÿíÿ åëÿéèðäè. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. àììà ìÿí áöòöí ôèêðèìè òîïëàéûá þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ýþðäöéöì î ñèðê òàìàøàñûíà áàõà áèëìèðäèì. Áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ÷öíêè Ãîúàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. àé ßëÿêáÿð! Éåíÿ áó èéíÿ øîãÿðèáè ñàïëàéà áèëìèðÿì!.

ìÿí èñÿ ßäèëÿéÿ áàõûðäûì âÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. íÿäÿíñÿ Àü Äÿâÿíè éàäûìà ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà Ôàòìà õàëà Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. áèçÿ ýÿëÿí áàøãà àðâàäëàðäàí äà åøèòìèøäèì êè. ãîøà ùþðöêëÿðè àðõàäàí äèçëÿðèíèí ãàòòàüûíàúàí óçàíûðäû âÿ áèçäÿí éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàâàíëàðû óçàãäàí-óçàüà ßäèëÿéÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ îíà «Ñà÷ëû ãûç» — äåéèðäèëÿð. Ìÿí ùÿìèøÿ ùàìûäàí — óøàãëàðäàí äà. òåç-òåç ãàëõûá åíÿí äîëó ñèíÿñè ìÿíÿ äîüìà ýÿëèðäè. äöêàíà ýåäÿíäÿ. éÿíè ßäèëÿíèí àòàñûíà ÿðÿ ýåäèá. Àüàú êÿïÿéè äþøÿíìèø ñèðê ìåéäàí÷àñûíäà úàíáàçëàð àòûëûáäöøöðäö. äàùà äîüðóñó. Õàíûì õàëàíûí íÿ âàõòñà Àáóçÿð àäûíäà áèð ãàðäàøû îëóá âÿ ùÿìèí Àáóçÿð ßäèëÿíèí àíàñû Ôàòìà õàëàéà àøèã îëóá. ìÿí àíàìëà áèð éåðäÿ ùàìàìà. Àü Äÿâÿ áó ýèçëè áàõûøëàðûí. ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. àðàëàðûíäàêû áó ýèçëè öíñèééÿò. ùÿòòà þç àðàëàðûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «Ñà÷ëû ãûçûí ìÿùÿëëÿñè» äåéèðäèëÿð. àíàìäàí äà. Ãîúàíûí éàíûíäàäûð. Éåíÿ äÿ ßäèëÿéÿ áàõäûì. ýóéà êè. ÷öíêè ìÿí ßäèëÿíèí äÿ þëìÿéèíè èñòÿìèðäèì. ßäèëÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ÿí ýþçÿë ãûçûäûð âÿ ùÿéàòûìûí ùÿìèí ñèðê ýöíö éåääèíúè ñûðàäàí ö÷öíúö ñûðàäà îòóðìóø ßäèëÿéÿ áàõà-áàõà àíàìäàí. àü ñèôÿòè. áó úöð õóðìàéû ñà÷ëû ãûçû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð? ßëáÿòòÿ. 394 . Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. Õàíûì õàëàíûí íÿ ö÷öí áó ýþçÿë ãûçû. Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Ãàðàýöí Ôàòìà. î ãàëûí. àðâàäëàðäàí åøèòäèêëÿðèìè èíäè þçöì áàøà äöøìÿéÿ áàøëàéûðäûì. óøàãëàðäàí.èðè àäàì ñöìöêëÿðè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áèð àü ýöíÿ ÷ûõûá. ýåò-ýåäÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðè. ìÿí ßäèëÿíèí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð äîüìàëûã. Ùÿìèí àíëàðäà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áåëÿúÿ ýèçëè áàõûøëàðû. éà àðâàäëàð áèçÿ éûüûøàíäà ñþùáÿòëÿðèíäÿí áèëèðäèì êè. ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ ýþðäöéöì. î õóðìàéû. ýèçëè öíñèééÿòèí óúóíäàí òóòóá éàâàø-éàâàø ýÿëÿúÿê âÿ ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàã. íÿ âàõòñà. ïàð-ïàð àëûøûá-éàíàí ïàëòàð ýåéìèø àðòèñòëÿð ÿëëÿðèíäÿ úöðáÿúöð ôèãóðëàð îéíàäûðäû. áó úöð ùþðöêëö. Ãîúà äà þëñöí âÿ Ãîúàíûí äà ñöìöêëÿðè êèìèíñÿ éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ áåëÿúÿ àüàðñûí: ñîíðà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõäûì: öçöíöí áèð òÿðÿôè ýþðöíöðäö âÿ ßäèëÿ äèããÿòëÿ ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäû. ßäèëÿíèí î óçóí. ìÿùðÿìëèê ùèññ åäèðäèì. ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûì âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèðëÿðäÿí ãîðõäóì âÿ áàéàãêû î ïÿðòëèéèìè éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì.

íîëàð.».ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ÿðÿ ýåäèá. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. ñèç Ëåéëèéÿ ìÿíèì ýþçöìíÿí áàõûí!. îíó ýþðöì éàíìàñûí. Õàíûìäà äÿâÿ êèíè âàð?. Õàíûìäà úÿëëàä öðÿéè âàð!. ßäèëÿ êè÷èéè èäè.. äþðäö äÿ ÿðäÿ èäè.. íÿ Ôèðóçÿ õàëà.».. àíúàã Ôàòìà ãàðàýöíöí ýþçö ßáöëôÿòè ñå÷äè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ëÿéÿíÿ ñó äîëäóðà-äîëäóðà äåéèðäè: «— Äåäèëÿð êè.. àììà áèðèíèí ÿðè àäàì áû÷àãëàìûøäû âÿ ùÿáñõàíàäà éàòûðäû. ýþðÿðñèç. åëÿ Ãîúà êèìè øÿêèë áèð îüëàíûéäû. õÿñòÿëÿíèá éîðüàíäþøÿéÿ äöøìöøäö... àé Ìÿúíóí.. î áèðè èêè ãûçûí äà äîëàíûøàúàüû. ýöçÿðàíû éàõøû äåéèëäè âÿ áó ãûçëàðûí ùàìûñû áèð äÿñòÿ óøàãëàðû èëÿ áÿðàáÿð. Ëåéëè-Ìÿúíóíäóðëàð!. ßáöëôÿò éàçûã äà íåéíÿñèí? Ýåúÿýöíäöç ïàïàã òèêèá î ãàðàýöí ãûçëàðû äîëàíäûðûð äÿ. êå÷ÿí êå÷äè äÿ. Àüÿç. Ãîéàð áÿéÿì êè. Àáóçÿð áîéëó-áóõóíëóéäó. Àáóçÿðè ñå÷ìÿäè äÿ.. ùÿòòà Õàíûì õàëà þçö îëìàéàíäà äà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿéÿí àðâàäëàð ùÿðäÿíáèð ãàïûéà òÿðÿô áàõûðäûëàð êè.».. Õàíûìûí î äîõòóð îüëóéíàí äà êè.. Õàíûì äàé íÿ èñòÿéèð áó áè÷àðÿ óøàãäàí? Áàõ. àé áàøûíà äþíÿê ñÿíèí.. ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí ÿëèíÿ áàõûðäûëàð.. Õàíûì õàëàäàí öðÿéèéóìøàã àäàì éîõäó!. íÿ Ñÿôóðÿ õàëà.. Àëëàù Ãîúàíûí úàíûíû ñàëàìàò åëÿñèí. Òàíûìûðñûç ñèç îíó. êþëýÿñèäè!.. àøèã îëìóñàí áóíà? Ìÿúíóí áèëèðñöç íÿ úàâàá âåðäè.» Ìèñ ïàð÷ëà ëÿéÿíäÿí èñòè ñó ýþòöðöá þç áàøûíà òþêÿ-òþêÿ áÿäÿíèíèí ñàáóíóíó éóéàí Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: «— Àüÿç. Ôàòìà õàëà èëÿ ßáöëôÿò ÿìèíèí ßäèëÿäÿí áàøãà äþðä ãûçû âàð èäè. íÿ äÿ õöñóñÿí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿìèðäè.. ÷öíêè áó ãàðàýöí áàøû êöëëö Ôàòìà ßáöëôÿòÿ áàõäû Ìÿúíóíóí ýþçöéíÿí. áó Ëåéëè ãàï-ãàðà êèôèðèí áèðèäè...». áèëìèðñèç áÿéÿì êè. Àüûë äåéèðñÿí. Ùÿéà äåéèðñÿí. àüÿç. éà îüëó ýåäèá Ôàòìàíûí ãûçûíû ýÿëèí ýÿòèðÿ åâÿ?.. áóíäà. áèðäÿí Õàíûì õàëà è÷ÿðè ýèðÿð. Îëàí îëäó.. íÿ ýþðìöñÿí áóíäà êè. ìÿí þëö. Õàíûì äþéöë î. ñèç äèðè. ßáöëôÿò ÿìèéÿ Ìÿúíóí êèìè íåúÿ áàõìàã îëàð? Õàíûì õàëàíûí þçö àðâàäëàðûí éàíûíäà îëàíäà. ÿëáÿòòÿ. à÷ûã-àøêàð àü åëÿäè âÿ áó äÿôÿ äÿ àíàì Ñÿôóðÿ õàëàíûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåäè: «— Àüÿç. ìÿí Ñÿôóðÿ. ãûç õåéëàüû ýþðìÿìèøÿì!. áóíäà!.. Î çàìàí ìÿí êþê âÿ ñà÷û òàìàì òþêöëìöø ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèá ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè. î áèðèñèíèí ÿðè íå÷ÿ èë èäè êè.. 395 . Õàíûìûí îüëàíëàðûíà êèì ýÿëñÿ. âàëëàù.. áó ÷àüàúàí î ßäèëÿ ýþçÿëëèéèíäÿ. âàé ùàëûíà!. àüÿç? Ìÿúíóí äåäè êè. ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Àëëàùà àíä îëñóí.

àðâàäëàðëà áèð éåðÿ éûüûøà áèëìèðäè êè. þçö äÿ íÿ Ýöëàüà. ñààòñàç Ýöëàüà èëÿ àðâàäû Ñîíà äà (ìÿíèì àíàìûí àäàøû) áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ ìÿùÿëëÿäÿ úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà. áèðäÿí Õàíûì õàëà ýÿëÿð âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèç äÿ áåëÿúÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ éàøàéûðäû. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. ÷öíêè ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿ èêè ýèëÿ éàø ýþðìöøäöì. ùÿìèøÿ øöøÿáÿíääÿ îòóðóðäó. íÿ äÿ Ñîíà ìÿùÿëëÿíèí èøëÿðèíÿ ãàðûøìàçäû. àíúàã øöøÿáÿíäÿ ýÿëäèéèìÿ ýþðÿ (Õàíûì õàëà äåìÿê îëàð êè. Ãîúà ÷îõ îõøàéûð îíà. íÿ äÿ ãûçëàðûíà ñàëàì âåðèðäè âÿ ùàìû áèëèðäè êè. íÿ Ôàòìà õàëàéà. íàêàì Àáóçÿðäè.. êèøèëÿðèí éàíûíäà. «— Àüçûí äàäà ýÿëñèí. òîðïàüû ñàíû éàøàñûí. Ãîúà èëÿ ßäèëÿ áèð-áèðèíè èñòÿéèðëÿð âÿ áó ñþùáÿò ìÿíèì âÿ éîëäàøëàðûìûí äà ìàðàãëà ãóëàã àñäûüûìûç âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ýèçëè ñèðëÿðèíäÿí áèðè êèìè áèð-áèðèìèçÿ äàíûøäûüûìûç ÿùâàëàò èäè. âÿðÿìëÿäè þëäö. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿìèøäèì. áàøûâà äþíöì ñÿíèí. àüëàéûðäûëàð. áèðèíè ìÿíÿ âåðèá Õàíûì õàëàýèëÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. Õàíûì õàëà íÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. ýþðöðäöì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì êè. àììà ùÿìèí ýöí îòàãäà èäè). ìÿí äÿ. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè.. ßäèëÿ ýþçëÿðèíè ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàí÷àñûíà çèëëÿìèøäè. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøèíèí éàíûíäà ãîë-ãîëà ýåäèðäèëÿð. ùÿìèøÿ. Ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. éÿíè Ãîúàíûí éàíûíäàäû. àììà îíóí øÿêëèíè ýþðäöéöì î ýöí ùÿìèøÿëèê éàääàøûìäà ãàëìûøäû. Ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àðâàäëàðûí ùàìûñûíûí àüëàìàüûíû ýþðìöøäöì. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí ýþçöíöí éàøû ÿëëÿðèíäÿ îëóðäó (àíàì êèìè) âÿ áÿä áèð õÿáÿð åøèäÿíäÿ î ñààò êþâðÿëèðäèëÿð. äàéûñûäû. àììà áóíà äàùà ùàìû þéðÿøìèøäè. ãîðõà-ãîðõà ùàìàìà ýåäèðäè êè. åëÿ áèë ëàï õàëèñ ßíçÿëè áàëûüûäû!» âÿ î áàëûãëàð î ãÿäÿð àíàìûí õîøóíà ýÿëìèøäè êè. áèðäÿí Õàíûì õàëà îðäà îëàð.. àììà ùÿìèí ýöí àòàì Ðîñòîâäàí äóçëó áàëûãëàð ýÿòèðìèøäè âÿ ùÿìèí áàëûãëàð àíàìûí ÷îõ õîøóíà ýÿëìèøäè. Àáóçÿðèí øÿêëèíè äÿ îòàüûí äèâàðëàðûíäàí àñûëìûø ýþðäöì. Õàíûì õàëàíûí áó àäàìëàðû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð. ìÿí äÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿí êå÷èá îòàãëàðûíà ýèðäèì. àíúàã øöøÿáÿíääÿ îëóðäóì. Éàçûã Ôàòìà õàëà ùÿìèøÿ ýþçäÿ-ãóëàãäà îëóðäó.». ùÿìèøÿ áèð éåðäÿ îëóðäó396 .. àé Àüàêÿðèì. Ãîúàäû: «— Ãîúàäû?» âÿ Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá éàíàüû èëÿ àõàí î èêè ýèëÿ ýþç éàøûíû äà îíäà ýþðäöì: « — Éîõ. Äöçäöð.Àáóçÿð ÷îõäàí âÿðÿì îëóá þëìöøäö âÿ ìÿí îíóí òÿêúÿ øÿêëèíè ýþðìöøäöì. áó øÿêëè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ùå÷ êèìëÿ ÿëàãÿëÿðè éîõ èäè.

— äåäè. àììà þçöìäÿí àñûëû îëìàäàí òÿçÿäÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. áó áþéöê. Ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó ÿëèìäÿ òóòìóøäóì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð-áèðëÿðèíäÿí àéðûëìûðäûëàð. àììà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿëÿðè áàøãà ÿùâàëàò èäè (áóðàäà áèð ýèçëèíëèê âàð èäè. éÿíè êè. ùÿìèí íÿâàçèø.. ñèððèìèç áèð. éîõñà êÿäÿðëÿíèðÿì âÿ áó çàìàí Ãîúà éåíÿ äÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äîñòóã äà áèç! Äèëèìèç áèð. àììà ñîíðàäàí àòûëàí äàø òîïóüà äÿéÿð. áèð ìöëàéèìëèê éàéûëûð. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åòäèì. Äöçäöð.ëàð.. íþøöí êè. ñèðêèí òàâàíûíäàí àñûëìûø úöðáÿúöð èøûãëàðûí àëòûíäà ïàðûëäàéàí î ãàëûí õóðìàéû ùþðöêëÿðèíÿ áàõûðäûì. éÿíè ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí áó úöð ýèçëèí-ýèçëèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿêëÿðè èëÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè ÿùâàëàòëàð àðàñûíäà áèð éàõûíëûã âàð. äàùà äîüðóñó. Ìÿíèì öðÿéèìäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð íèýàðàí÷ûëûã âàð èäè. ùÿìèí ìöëàéèìëèê áàéàãêû ïÿðòëèéè. àììà ùÿðäÿí àõøàìëàð Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà âÿ áó áàðÿäÿ ñþç äöøÿíäÿ Áàëàêÿðèì áàøãà øåé äåéèðäè: «— Áó Ðîìî èëÿ Úöëåòèí ÿùâàëàòûäû. ìÿí ñåâèíèðÿì. èêèñè äÿ þëäö. áèð-áèðèíÿ ãèñìÿò îëñóí. Õàíûì õàëàíûí êèíè. ùÿðäÿí ëàï éàâàøúàäàí ãîëóìó éàíûìäà îòóðìóø Ãîúàíûí ãîëóíà òîõóíäóðóðäóì âÿ áöòöí öðÿéèìëÿ. ùÿìèí ñèðê ýöíö ìÿí ïÿðò îëìóøäóì. ìÿíè äÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí ìöíàñèáÿòëÿðèíÿ áàüëàìûøäû. Îíëàðû äà àòàëàðû. Ãîúà èëÿ éàíàøû îòóðäóüóìà ýþðÿ âÿ ùÿòòà ßäèëÿíèí äÿ áóðàäà îëäóüóíà ýþðÿ. áó èøûãëû çàëäà. ìÿíÿ âåðäè âÿ ùÿìèí ïû÷ûëòû èëÿ: — Âåðÿðñÿí îíà. ñîíðàêû ïåøèìàí÷ûëûã ôàéäà âåðìÿç. áöòöí çåùíèìëÿ èñòÿìèðäèì êè. ßäèëÿíèí äÿ ÿââÿëúÿäÿí Ãîúà èëÿ ñþçëÿøèá áóðà ýÿëäèéèíÿ ýþðÿ ñåâèíìÿéÿ áàøëàéûðäûì: ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóá åëÿ áèë êè. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì.». ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäûì. ÷îõ áþéöê ñÿùâ åëÿìèøäèëÿð. Ãîúà ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí ö÷êöíú áöêäöéö áèð êàüûç ÷ûõàðòäû. ÿäàâÿòè âàð èäè!) âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. Ñîíðà àòàëàðû äà. áó ãÿäÿð àäàìëàðëà áèð éåðäÿ îëäóüóìà ýþðÿ. áèð397 . îíëàð þëñöí. èíúèêëèéè éóéóá àïàðûð âÿ ìÿí éåíÿ äÿ.. ùÿìèí ìÿêòóáäàí áÿäÿíèìÿ áèð íÿâàçèø. î íèýàðàí÷ûëûãäàí áàøãà äà ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãÿðèáÿ ùèññëÿð ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè.. — Èíäè ôàñèëÿ îëàúàã. áèëìèðäèì êè. áó ÿùâàëàòäà. àíàëàðû ãîéìàäû êè. àììà ìÿí ùÿìèí ùèññëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. àíàëàðû äà ïåøèìàí îëäó ÿìÿëëÿðèíäÿí.

Ãîúà ñîðóøäó: — Âåðèðñÿí ìÿêòóáó? Ìÿí: — Ùÿ. ßäèëÿ áèçÿ òÿðÿô áàõìàäû. Ìÿí áó òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðûí àðàñûíäà áèðäÿí-áèðÿ áåëÿúÿ þç àäûìû åøèäÿíäÿ. àììà áèëèðäèì êè. ñîíðà ðÿôèãÿñè èëÿ áèð éåðäÿ áóôåòèí éàíûíäà äàéàíìûø ßäèëÿíè ýþðäöì. 398 .ëÿøäèðìèøäè. áèç ö÷öìöç äÿ åéíè ñèððèí è÷èíäÿ èäèê âÿ ìÿí þçöìö Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè ÿùâàëàòëàðûí ãÿùðÿìàíëàðûíäàí áèðè êèìè ùèññ åäèðäèì. ñèðêèí èøûüû ýþçëÿðèìè òóòìóø î éàø òîð è÷èíäÿ äàùà àðòûã ïàðûëäàäû. ÿââÿëúÿ òÿÿúúöá è÷èíäÿ äîíóá ãàëäûì. ìÿíèìëÿ äàíûøìàìûøäû âÿ äîüðóñó. — äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì... àììà ùå÷ âàõò ìÿíè ÷àüûðìàìûøäû.. ìÿíèì àäûìû áèëìÿñè öðÿéèìÿ åëÿ áèð ôÿðÿù ýÿòèðäè êè. ùÿòòà ýþðäöì êè. íÿ äåéÿðäè? Ôîéå àäàìëà äîëó èäè âÿ ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáëà áèðëèêäÿ áó éàä àäàìëàðûí àðàñûíäà äîëàøûá ßäèëÿíè àõòàðûðäûì âÿ éàâàø-éàâàø äàùà äà àðòàí áèð íèýàðàí÷ûëûãëà ôèêèðëÿøèðäèì êè. äàéàíûá äàíûøà áèëìÿçäèëÿð. ßëáÿòòÿ. áèëèðäè êè. ßäèëÿ ìÿíè òàíûéûðäû. ýþçëÿðèì äîëóð. áèëÿí îëñàéäû. — ßëÿêáÿð!. ßëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí ìÿíè àäûìëà ÷àüûðìàñû. ãöðóð áóíóí éàíûíäà áèð ùå÷ èäè. áó.. Ôàñèëÿ áàøëàäû âÿ ßäèëÿ éàíûíäàêû ãûç èëÿ áèðëèêäÿ àéàüà ãàëõûá çàëäàí ÷ûõäû. áàéàãêû ôÿðÿù ùèññè. ìÿùÿëëÿ óøàüûéàì. áèçÿ òÿðÿô áàõìàñûí âÿ ìÿíèì ßäèëÿéÿ éàçûüûì ýÿëäè. — äåäèì âÿ àéàüà ãàëõûá ßäèëÿýèëèí àðäûíúà çàëäàí ÷ûõäûì. àììà ìÿí ùèññ åòäèì êè. Ãîúà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû: — Íÿ îëóá? Ìÿí òÿëÿñèê: — Ùå÷ íÿ. ßëÿêáÿð!. ßäèëÿ èëÿ Ãîúà áó ãÿäÿð úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ýþðöøÿ áèëìÿçäèëÿð. ÷öíêè ßäèëÿ Ãîúàíûí íèøàíëûñû äåéèëäè âÿ òàíûéàí îëñàéäû. åëÿ áèë êè. ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáóí è÷èíäÿ íÿ éàçûëäûüûíû áèëìèðäèì. ýþçÿë ìÿêòóáäó âÿ áó ýþçÿë ìÿêòóáó ìöòëÿã ßäèëÿéÿ ÷àòäûðìàã ëàçûìäûð. ýöúëÿ þçöíö ñàõëàäû êè. — ßëÿêáÿð!. áèðäÿí ôàñèëÿ ãóðòàðàíà êèìè ßäèëÿíè òàïà áèëìÿðÿì âÿ áó ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ÿëáÿòòÿ..

. î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí ýÿëÿí áèð ñÿñäèð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. íÿ äåñèí. ßäèëÿéëÿ ìÿí áàúûëûüûã. ìÿùðÿìëèê âàð èäè êè.. Ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû þçöíÿ. ñèððèìèç éîõäó áèð-áèðèìèçäÿí. Ìÿí áèëìèðäèì êè. Ãîúàéëà. ßäèëÿ äÿ òåç äåäè: — Ùÿ. îíëàðûí àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿ âÿ ìÿíèì ùÿìèí ìöíàñèáÿòèí è÷èíäÿ îëìàüûìëà þéöíöðäöì. äèëèì ãóðóäó.. áÿñ éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? 399 . úàâàí îüëàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿêè î èôàäÿéÿ ýþðÿ äÿ ßäèëÿéëÿ. àé áàúû!.. àüçûì åëÿúÿ ãóïãóðó èäè. öðÿéèì åëÿúÿ äþéöíöðäö. éîõñà ýþçëÿñèí? ßäèëÿíèí éàíûíäàêû ãûç ìÿíÿ áàõûá ýöëöìñÿéèðäè âÿ áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. éàíûíäàêû ãûç äà ìÿíÿ éîõ. áèëìÿäèì êè. àììà ùÿéÿúàíûì êå÷èá ýåòìèðäè. Éàíûìûçäàí þòÿí. íÿ åäèì? Íÿ äåéèì? Àììà ßäèëÿ äÿ. ñîíðà ßäèëÿ ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. éîõñà éîõ? Äåéèì êè. VIII Áèð äÿôÿ áàçàðäàí íàð àëûðäûì. ßëÿêáÿð? ßäèëÿíèí ñÿñè åëÿ éóìøàã.. ñÿñèì òèòðÿìÿñèí âÿ äåäèì: — Éàõøûéàì. áèð-áèðèìèçäÿí ñèððèìèç éîõäó. áó ñÿñ äÿ ÿñëèíäÿ ßäèëÿíèí. Àðàéà ñöêóò ÷þêäö. áÿçÿí.. ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿðäÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó þçö àëñûí.Ìÿí îíëàðà éàõûíëàøäûì — áèëìèðÿì íèéÿ. î ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöéöíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí. î ö÷êöíú ìÿêòóáó áó ãûçûí éàíûíäà ßäèëÿéÿ âåðèì. õöñóñÿí. áó ñÿñäÿ åëÿ áèð íÿâàçèø. ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáà áàõûðäû. áó ìÿêòóá Ãîúàäàíäûð. Òàìàðàéëà áàúûëûüûã áèç. Èðè «àåðîäðîì» ïàïàüûíû ýþçëÿðèíèí öñòöíÿúÿí ñàëëàìûø íàðñàòàí îüëàí åòèðàç åäèðäè: — Áåëÿ îëìàç àõû. àììà öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. Áöòöí ýöúöìö òîïëàäûì êè. éÿíè ìÿíèì ãàðøûìäà äàéàíìûø áó ãûçûí. éîõñà éîõ? ßäèëÿ éàâàø-éàâàø ãûçàðûðäû âÿ éÿãèí î óçàã éàç àõøàìû ñèðêäÿ áóôåòèí éàíûíäà ßäèëÿ äÿ áèëìèðäè êè. åëÿ ìöëàéèì èäè êè. ùÿòòà ùåéðÿòëÿ ßäèëÿíèí î õóðìàéû. áó äîüóð÷ó àäàìûí éîõ. ôîéåäÿ ýÿçèøÿí àäàìëàð ùÿðäÿí ìàðàãëà. ìÿíäÿí èðÿëèäÿ éàøëû áèð ãàäûí äà íàð àëûðäû âÿ áàðìàãëàðû èëÿ íàðûí áÿðêëèéèíè-áîøëóüóíó éîõëàéàéîõëàéà áèð-áèð ñå÷èá òÿðÿçèéÿ éûüûðäû..

— Ãîé áèð àç ôÿðëè íàð îëñóí. áó êþê ãàäûíûí ãûðûø äöøìöø ñèôÿòèíÿ. éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? — Ìÿí àëàðàì. âàëëàù. — äåéèðäè.. Ùÿðÿíèí áèð äÿðäè-ñÿðè âàð äÿ. êèëîñó èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð. — Áàøà äöøöðÿì. — Àõû. áåëÿ îëìàç! Ñÿí ñå÷äèí ãóðòàðäûí áó íàðû!. — Þçöí äåäèí êè. îíóí î ìÿòáÿõëè ÿëëÿðèíè ÿëëÿðèìèí àðàñûíà àëìàéûì.. — Éîõñà ñå÷ìÿçäèì. Ñîíðà àëäûüû ùÿìèí áèð êèëî íàðû ÷îõ èëëÿðèí áàçàðëûüûíû åëÿìèø ìåøèí çÿíáèëèíÿ éûüäû.. àé áàúû... — Éåðäÿ ãàëàíûíû ìÿíÿ ñàòàðñàí. — Äîüðóäàí õÿñòÿì âàð. òöíä ýþé øëéàïàñûíûí àëòûíäàí ÷ûõìûø àü ñà÷ëàðûíà. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð?. àé ãàðäàø. èñòÿéèðÿì êè. — Îíäà êèëîñóíó ö÷ ìàíàòäàí ýþòöð!. î óçàã éàç àõøàìû.. íåúÿ îëäó î òÿáÿññöì.. àììà ìÿí ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö áàçàðäà îíó ýþðÿí êèìè òàíûäûì. ñîðóøìàéûì êè. Íàðñàòàí îüëàí èñÿ åëÿ äåäèéèíè äåéèðäè: — Ìÿí äåìÿäèì êè. 400 . — äåäèì.. áàúû. áóôåòèí éàíûíäà ñèçèíëÿ öçáÿöç äàéàíìûø î áàëàúà ßëÿêáÿðè õàòûðëàéûðñûíûçìû? Íàðñàòàí îüëàí åëÿ ùåé äåéèíèðäè: — Áåëÿ îëìàç. ðÿíýèíè èòèðìèø ñóëó ýþçëÿðèíÿ.. — Îíäà ö÷ ìàíàò âåðÿúÿêñÿí! — Íèéÿ? Þçöí äåäèí êè.Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. î éàøëû ãàäûí áàçàðäà áèð-áèð íàð ñå÷èðäè âÿ ìÿí ýöúëÿ þçöìö ñàõëàéûðäûì êè. — äåéèðäè. àììà ñóëó ýþçëÿðèíäÿ áèð ìèííÿòäàðëûã âàð èäè: — Ìÿñÿëÿ ïóëäà äåéèë. ñîðóøìàéûì êè. ìÿí äåìÿäèì êè.. Î éàøëû ãàäûíëà î óçóí-óçóí èëëÿð áóíäàí ÿââÿë úÿìè áèð äÿôÿ ñèðêäÿ âÿ áèð äÿôÿ äÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ýþðäöéöì Òàìàðà àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè. ñèðêäÿ. ìÿíè òàíûìàäû. î ýöëöø. Î êþê. áèð-áèð íàð ñå÷ÿí áàðìàãëàðûíäàêû ñÿùÿð-àõøàì ìÿòáÿõäÿ êå÷ÿí ýöíëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí íàçèê áû÷àã èçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ îíó òàíûäûì. Éàøëû ãàäûí ÷þíöá áàõäû âÿ ÿëáÿòòÿ. èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð!. íèìäàø ïàëòîñóíà ñûüûøìàéàí áó êþê ãàäûíà. åëÿ áèë êè... — äåäè. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð. ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû. áàúû. — äåäèì. íàðûí ïóëóíó âåðäè âÿ ÷ûõûá ýåòäè. Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. Ñàçàãëû áèð ãûø ýöíö èäè âÿ ìÿí ÿéíèíäÿêè òöíä ýþé. áÿñ. éàõøû íàð îëñóí.

áó ùèññ. ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäûì. åëÿ áèë Ãîúàíûí ìÿêòóáóíó åëÿ ðåäèêöëäÿí îõóìàã èñòÿéèðäè. þçö èëÿ áèð êþâðÿêëèê ýÿòèðèðäè. Ìÿí áó òÿçÿ ìÿêòóáó äà ßäèëÿäÿí àëäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. Ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåòÿ áàõûðäûì. áÿëêÿ óòàíûðäûì? 4-26 401 .. íÿ ýþçÿë îëàðäû. áó àðçó ùÿìèøÿ äÿ. ìÿí î èêè øîêîëàä êîíôåòè ýþòöðäöì. ßëÿêáÿð. ñÿíèí ö÷öíäö áóíëàð. ùÿìèí ìÿêòóáó Ãîúàéà âåðìÿëè èäèì. ßëÿêáÿð. î ýþçÿë. ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóá ìÿíèì ÿëèìäÿ èäè.. íÿñÿ áèð ùÿçèíëèê äÿ âàð èäè. î êîíôåòëÿð øàõ-øàõ êàüûçà áöêöëìöøäö. î ìåùðèáàí ÿë ìÿíèì ñà÷ëàðûìû ñûüàëëàñûí.. ìÿí ýåòìÿëèéäèì. ìåùðèáàíëûãëà áÿðàáÿð. åëÿ áèë.Î éàøëû.. Ùå÷ îëìàñà ñÿíèí öðÿéèí øàä îëñóí.. — Ãîé àüçûí øèðèí îëñóí. ìÿêòóáó ðåäèêöëÿ ãîéäó âÿ Òàìàðà äà åëÿ äèããÿòëÿ î ðåäèêöëÿ áàõäû êè. èêè äÿíÿ øîêîëàä êîíôåò ÷ûõàðòäû âÿ ÿââÿëúÿ î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ìÿíÿ âåðäè: — Àëà. IX Ùÿìèí éàç àõøàìû ñèðêäÿ. — äåäè. ùÿìèí êîíôåòëÿð áöêöëìöø î øàõ-øàõ êàüûçëàð. î ìåùðèáàí ÿëè ýÿëèðäè âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ñîíðà ßäèëÿ ðåäèêöëöíäÿí áàøãà áèð ö÷êöíú ìÿêòóá ÷ûõàðòäû. áó êîíôåòëÿðè ýþòöðöì. Áó ñþçëÿðäÿí ñîíðà. Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ñîíðà ßäèëÿ ìÿêòóáó ìÿíÿ óçàòäû: — Áóíó äà âåð ÎÍÀ... êþê ãàäûíûí — Òàìàðàíûí ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î àíè ìèííÿòäàðëûã ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö ìÿíèì öðÿéèìè äàùà àðòûã ñûõäû. àììà ÷åâðèëèá ÷ûõûá ýåäÿ áèëìèðäèì. ßäèëÿ éóìøàã ñÿñè èëÿ: — Ýþòöð. ßäèëÿ áó ìÿêòóáó ìÿíÿ éàçìûø îëàéäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèð ìÿíè äèêñèíäèðäè. éîõñà éîõ? Àììà ñîíðàëàð ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåò áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ùÿìèí êîíôåòëÿð éîõ. î øàõ-øàõ êàüûçëàðûí öñòöíäÿ ãûïãûðìûçû ëàëÿ øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèøäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. î ÿëäÿ ùÿìèí ýþçÿëëèêëÿ. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. î ãûïãûðìûçû ëàëÿëÿð éîõ. áóôåòèí éàíûíäà äàéàíûá ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ óçàòäûì âÿ ßäèëÿ úÿëä ùÿìèí ìÿêòóáó àëûá íàçèê ðåäèêöëöíö à÷äû. öçöìäÿ ýÿçñèí. ñîíðà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøäèéèì ö÷öí þç öðÿéèìäÿ Ãîúàäàí õÿúàëÿò ÷ÿêäèì.

ùÿìèí «íÿñÿ» ßäèëÿäÿ äÿ îëñóí. àììà ùàìû Øþâêÿòäÿí ïèñ ñþçëÿð äàíûøûðäû âÿ ìÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíûá áàøûìû àøàüû äèêäèéèì î äÿãèãÿëÿðäÿ èñòÿìèðäèì êè. ßäèëÿ èëÿ Øþâêÿò áàøãà-áàøãà àäàìëàðäûð. îðàäàêû «ïî÷òà» ñþçöíöí ÿâÿçèíäÿ ìÿíèì àäûì îëàéäû. éÿíè àðõàñûíû. Ñîíðà Ãîúà ùÿìèí äàìà-äàìà ìÿêòÿáëè äÿôòÿðèíèí î áèðè öçöíö ÷åâèðäè êè. Ãîúà þç éåðèíäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿí ýåäèá ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóáó Ãîúàéà óçàòäûì. î äþðä ìèñðàäà éàçûëàíëàð ìÿíÿ äÿ íÿñÿ ýþçÿë ñþçëÿð äåéèð. ñÿíè àä åéëÿðÿì. Áèë êè. î óçóí. àììà ìÿí þçöì ùÿðôëÿðè ÷îõäàí þéðÿíìèøäèì. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. áó ýèçëè ìÿùÿááÿòäÿí ìÿíèì äÿ íÿñÿ áèð ÿìàíÿòèì âàð èäè. àììà úèáèíÿ ãîéìàäû. Ãîúà. ìÿíÿ ÿìàíÿò åëÿìèøäè. ßëáÿòòÿ. ìÿí äÿ áó éàçûøìàíûí èøòèðàê÷ûñû èäèì.Áÿëêÿ ùÿéÿúàíäàí èäè. ßäèëÿäÿ äÿ Øþâêÿòäÿ îëàí íÿñÿ âàð. ñÿðáÿñò îõóéóðäóì. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû ùèññÿñèíè îõóìàüà áàøëàäûì âÿ éàëíûç äþðä ìèñðàëûã áèð áÿíäè ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ îõóìàüà ìàúàë òàïäûì âÿ î äþðä ìèñðàëûã áÿíä ùÿìèøÿëèê ìÿíèì éàäûìäà ãàëäû: Ìÿêòóá. àììà ùÿð ùàëäà î äþðä ìèñðàäà ìÿíèì àäûì îëìàñà äà. åëÿ î äÿãèãÿ äÿ à÷ûá îõóìàüà áàøëàäû. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèí óúëàðûíû ýþðöðäöì. ìÿí ÷îõ èñòÿéÿðäèì êè. ìÿí áàøà äöøöðäöì êè. òÿÿññöðàòëàðûí ÷îõëóüóíäàí èäè? Áèëìèðÿì. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. ñîíðà Øþâêÿò éàäûìà äöøäö. ìÿí áàøûìû àøàüû äèêìèøäèì. Ãîúà äà ßäèëÿ êèìè ìÿêòóáó òåç ìÿíäÿí àëäû. ãàëûí. éàëíûç ßäèëÿíèí àéàãëàðûíû âÿ áèð äÿ êè. àììà èíäè ùèññ åäèðäèì êè. ßëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí ìÿêòóá éàçäûüû î äàìàäàìà äÿôòÿð êàüûçûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäà òóòóá îõóéóðäó âÿ ìÿí äÿ áöòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá êàüûçûí î áèðè öçöíö. áó «íÿñÿ»íèí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. Îíäà 1941-úè èëèí éàçû èäè âÿ ìÿí ùÿëÿ éàëíûç ïàéûçäà áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäÿúÿêäèì. áóòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá áó äÿôÿ ßäèëÿíèí ìÿêòóáóíóí ÿââÿëèíè ùþúúÿëÿìÿéÿ áàøëàäûì: 402 . ÷öíêè áó ìÿêòóáó ßäèëÿ ïî÷òàéà ÿìàíÿò åëÿìÿìèøäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿêòóáóí àðäûíû îõóñóí âÿ ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû ãàáàüà ÿéèá.

«Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíöí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ áöòöí ñèðêè ñåâèíú ðÿíýèíÿ áöðöìöøäö âÿ ìÿí. î áèðèíèí øàëâàðû äèçèíÿúÿí èäè.. Ôàñèëÿ ãóðòàðìûøäû.. ÿââÿëêèíäÿí äÿ ýöúëö. ãà. ÷öíêè Ãîúà åùòèéàòëà ìÿêòóáó ãàòëàéûá ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéäó âÿ áèç ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûã. áþéöê âÿ äàìà-äàìà ïåíúÿéè âàð èäè... àðòûã áèð õîøáÿõòëèê. ÿçèç äîñò!. — Ýåäèðñèíèç? — Ùÿ. 403 . ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. Ãûðìûçûáóðóí Êöðÿíÿ äåäè: — Ñàüëûãëà ãàëûí... Áó àð.. î ýþçÿë «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíäÿí... äÿðèí ýó. ßäèëÿ äÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû.. öðÿéèìèí. àð. áöòöí äöíéà ñèðêäèð! Ùàðà ýåòñÿíèç.... ÿí.... ãûçûëýöë ÿòèðëè. àð.. ãóøëàðäàí äà. Ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì. õîøáÿõò èäèì. úîøüóí ýÿëìèøäè âÿ ìÿí òàìàì ãàéüûñûç... òÿãäèì åäèðÿì... Ìÿí äàùà ýåäèðÿì. Áóíäàí ñîíðàñûíû îõóìàüà ìàúàë òàïìàäûì.Ñåâèìëè ìÿêòóá Ñÿíÿ. òàìàì áèð éöíýöëëöê è÷èíäÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäûì.. þçö äÿ òàìàì êöðÿí èäè. î àò èéèíÿ ãûçûëýöë ÿòðè äÿ ãàðûøûá. àðçóëàéûðàì. éåíÿ äÿ òàìàøàíûí è÷èíäÿ îëàúàãñûç! Ãîúà ïû÷ûëäàäû: — Äöç äåéèð. Ìåéäàí÷àäà èêè òÿëõÿê áèð-áèðè èëÿ áÿðêäÿí ñþùáÿò åäèðäè... ßëâèäà! — Ùÿëÿëèê.. ýóøÿñèíäÿ áÿñëÿäèéèì. î úöìëÿëÿðäÿí ñîíðà ìÿíèì öðÿéèìèí î èøûãëû ñèðê ñåâèíúè éåíÿ äÿ ãàéûäûá ýÿëìèøäè... àð. ýþéäÿ ãà. ñàëàìûìû ñÿíÿ òÿã... Ýþðöøÿíÿäÿê! — Áèç äàùà êþðöøìÿéÿúÿéèê! — Íèéÿ? — Íåúÿ íèéÿ? Ìÿí ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì! — Ñèðêäÿí ùå÷ ùàðà ýåäÿ áèëìÿéÿúÿêñèíèç! — Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè.... ìåéäàí÷àäàí ýÿëÿí î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ... òÿã. ãàíàä ÷àëàí àçàä.. Ãîúà äà ýöëÿýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû. áó ñþçöí àëòûíäàí ñÿëèãÿ èëÿ ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòäÿí ñîíðà. ìåéäàí÷àäà òàìàøàíûí èêèíúè ùèññÿñè áàøëàìûøäû âÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí ìÿêòóáëàøìàñûíäàí ñîíðà.. àðçóäàí ñîíðà. áèðèíèí éåêÿ âÿ ãûðìûçû áóðíó âàð èäè. ìÿí þçöìäÿ áèð ãóø àçàäëûüû ùèññ åäèðäèì.... ÿçèçèì. ÿëáÿòòÿ....

. ãàçàíúûìûí ñàéû-ùåñàáû îëìàéàúàã! — Èõòèðà÷ûñûíûç? Íÿ êÿøô åòìèñèíèç? — Ùå÷. ßäèëÿíèí õóðìàéû.. ìåéäàí÷àéà äà. ìÿí ýöëöì! Àðòûã ìÿí èõòèðà÷ûéàì! Åëÿ áèð êÿøô åëÿìèøÿì êè. åëÿ-áåëÿ. Áàøû éàõøû èøëÿéèð! — Íÿ äåéèðñèç? — Ùå÷. Ãûðìûçûáóðóí äåäè: — Íÿ îëàð? Àììà ìÿí äàùà ñèçèí äåäèéèíèç î ñèðêäÿ òÿëõÿêëèê åëÿéèá úàìààòû ýöëäöðìÿéÿúÿéÿì. Êöðÿí ñîðóøäó: — Áèð äåéèí ýþðÿê.. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàí ýåòìèðäè.. ÷öíêè î.... áàõ. Êöðÿí äåäè: – Äåìÿëè. î àò èéèíÿ ãûçûëýöëöí ÿòðè ãàðûøìûøäû.. ÷öíêè ìÿí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. Ìÿí çÿíýëè ñààòäàí äà éàõøû áèð øåé êÿøô åòìèøÿì! Èøëÿìÿéèíÿ ñþç îëà áèëìÿç! — ×îõ ãÿðèáÿäèð..ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè.Ìÿí äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàíûí ïû÷ûëäàäûüû ñþçëÿðè òÿñäèã åòäèì.àììà ìÿíèì ö÷öí ôÿðãè éîõ èäè. éàëàí äåéèðñèç! Ùå÷ íÿ êÿøô åòìÿìèñèç! — Åòìèøÿì! — Íÿ? — Äöíéàíûí ÿí áþéöê êÿøôëÿðèíäÿí áèðèíè! Ñèçúÿ çÿíýëè ñààòñûç ùÿéàò ìöìêöíäöð? Êöðÿí áèð àç ôèêèðëÿøÿíäÿí ñîíðà äåäè: — Éîõ! — Êöðÿí îëàíäà íÿ îëàð?. ñèç íÿ êÿøô åòìèñèç? Ãûðìûçûáóðóí éåíÿ äÿ áèçÿ ýþç âóðóá äåäè: — Ïàõûëëûã åëÿéèð å-å-å!. áèçÿ áàõûá ýþç âóðóðäó âÿ áèç äÿ ýöëöðäöê.. ßäèëÿéÿ äÿ.. Ãîúà äà ýöëöðäö. àõû. áåëÿúÿ ýöëñöí. ÷öíêè î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöêëÿðèíÿ äÿ î øÿôôàô ãûðìûçûíûí àðõàñûíäàí áàõûðäûì.. ßäèëÿ äÿ ýöëöðäö âÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. Ãûðìûçûáóðóí ÿëëÿðèíè àç ãàëà äèðñÿêëÿðèíÿúÿí øàëâàð úèáëÿðèíèí è÷èíÿ ñàëûá ôîðñëó-ôîðñëó ìåéäàí÷àäà ýÿçèðäè. Ñèçèí èõòèðàíûí ãóðóëóøó íåúÿäèð? 404 . Áÿñäè äàùà! Èíäè ãîé áàøãàëàðû òÿëõÿêëèê åëÿñèí.. .... ßäèëÿ ùÿìèøÿ. î ãûðìûçûäà áèð øÿôôàôëûã âàð èäè âÿ ìÿí åëÿ áèë êè. àììà ÿñëèíäÿ Ãûðìûçûáóðóíëà Êöðÿíèí ñþùáÿòëÿðèíäÿí ùå÷ áèð øåé áàøà äöøìÿäèì..

— ßëàäûð.. ßäèëÿ ýöëöðäö âÿ ßäèëÿ ýöëÿíäÿ éàíàãëàðûíäà àëìàúûãëàð ÿìÿëÿ ýÿëèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúàäàí ñîðóøäóì: — Úàìààò íÿéÿ ýöëöð? Ãîúà ýöëÿ-ýöëÿ äåäè: — Ñÿí áåëÿ øåéëÿðÿ ôèêèð âåðìÿ. ñîíðà éàíäûðûá ãîéóðñóíóç àüçûíûçà.. — Ùÿ? — Ùÿ!....— Èëê áàõûøäà ÷îõ àäèäèð. — Íÿ îëñóí? — Íåúÿ íÿ îëñóí? Øàìû áÿñ?. — Ãûðìûçûáóðóí úèáèíäÿí áèð äÿíÿ àü øàì ÷ûõàðòäû.. éÿíè êè. — Åéáè éîõ. ñèçèí èõòèðàíûç ùàìû ö÷öí éàðàìûð. ìÿí àðõàñû öñòÿ éàòìûðàì. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàéëà ðàçûëàøäûì. Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèá Êöðÿíèí ãóëàüûíà íÿñÿ ïû÷ûëäàäû. ãàëûð äöç àëòû ùèññÿ. àììà ùàìû ýöëìÿêäÿí óüóíóá ýåòäè. Òàìàðà äà ýöëöðäö. Øàìäàí äþðä ùèññÿ êÿñèá ýþòöðöðñöíóç. 405 .. ýþðöðñöíöç. ñèç èñÿ éàòûðñûíûç. Ñÿùÿð ñààò àëòû îëàí êèìè. ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðìàã? — Ùÿ.. — Áÿñ. ÿêñèíÿ.. î ÷ÿòèí èøäèð. — Åù. ìèñàë ö÷öí. äåéÿñèíèèç «ÿëàäûð!» ×öíêè èñòÿìèðñèíèç ìÿí ñèðêäÿí ýåäèì! — Éîõ. öçöãîéëó éàòûðàì... äîäàãëàðûíûçäà èñòè ùèññ åäèðñèíèç. ßäèëÿ ãûçàðäû. ìèñàë ö÷öí. Áàõ. áó úöð. áó øàì äöç îí ñààòà éàíûá ãóðòàðûð. Øàì àüçûíûçäà éàíûð.. ßäèëÿíèí éàíàãëàðûíäàêû î àëìàúûãëàð éàëíûç ìÿíèìëëÿ Ãîúà ö÷öí ÿìÿëÿ ýÿëèð. õÿòëÿð ÷ÿêèá øàìû îí éåðÿ áþëìöøÿì. Ñÿùÿð. íåúÿäè? — Ïèñ äåéèë. Ãîúà äà ýöëöðäö. Ýåúÿ ñààò îí èêèäÿ ýèðèðñèíèç éåðèíèçÿ.. ãîé áó ñèçè íàðàùàò åëÿìÿñèí! Áóíóí äà ÿëàúûíû òàïìûøàì. îíñóç äà äöíéàäà ùÿð øåé àäè îëóá: àíàäàí îëìàã äà. òÿêúÿ ßäèëÿ ýöëìÿäè âÿ ìÿí óçàãäàí-óçàüà ýþðäöì êè. — Ìÿí ùåñàáëàìûøàì êè. ìÿñÿëÿ áóðàñûíäàäûð êè. î ñààò äà éóõóäàí äóðóðñóíóç! Ùÿ.. ÿëà! Äèëèíèç ýÿëìèð êè. þëìÿê äÿ.. Áóíà ýþðÿ äÿ. — Ìÿíèì èõòèðàì áåëÿäèð: áèð äÿíÿ øàì ýþòöðöðñöíöç. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ åøèòìÿäè. — Éàðàìûð? Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. ñààò àëòûäà äóðìàëûñûíûç..

éåíÿ äÿ î ãûçûëýöëöí ÿòðèíè ùèññ åäèðäèì. áóíó áàøà äöøöðäöì êè. î øÿôôàô ãûðìûçû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè.. ßäèëÿ Øþâêÿò êèìè äåéèëäè. àììà î áàéàãêû íèýàðàí÷ûëûã äà íÿäÿíñÿ òàìàì êå÷èá ýåòìèðäè. äåìÿëè. ÷öíêè î ãûçûëýöëöí ÿòðè äÿ. àììà ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøûíäà äà. ÷öíêè î àüàú êÿïÿéèíèí èéè äÿ. öðÿéèìäÿ áèð ñåâèíú. äåìÿëè. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. Øþâêÿò êèìè äåéèë âÿ áèð ùàëäà êè.. íåúÿäèð? — ñîðóøäó. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. — äåäèì. — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. èíäè Àü Äÿâÿ äÿ ãà÷ûá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà ýÿëÿúÿê. êèì èñÿ ìÿíÿ äÿ áåëÿ áàõàúàãìû? 406 . èíäè Õàíûì õàëà äà áóðàäà îëàéäû âÿ ßäèëÿíèí ýöëìÿìÿéèíè. áàøà äöøÿéäè. àòëàðëà áèð éåðäÿ ìåéäàí÷àäà äþâðÿ âóðàúàã. Ãûðìûçûáóðóí äà. — Éàõøûäûð!. õàòèðÿëÿðèí ùÿìèøÿ êå÷ìèøäÿ ãàëäûüûíû âÿ î êå÷ìèøèí èñÿ ÿáÿäèëèéèíè ñþâã-òÿáèè äóéóðäó. ôèêèð âåðìÿéÿúÿéÿì. Òàìàðà äà àéàüà ãàëõûá úàìààòëà áèðëèêäÿ éàâàø-éàâàø ÷ûõûøà äîüðó ýåäèðäè. àò èéè äÿ. îíäà Õàíûì õàëà äà ýÿðÿê áóíó áèëÿéäè. ýþðÿñÿí. åëÿ áèë. áèð øàäëûã âàð èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßäèëÿ äÿ. ÿýÿð ßäèëÿ åëÿúÿ ãûçàðäûñà. Òàìàøà ãóðòàðàíäà Ãîúà: — Ùÿ.éàõøû.. î çàìàí î áàëàúà ßëÿêáÿð éåääèèëëèê ùÿéàòûíäà èëê äÿôÿ èíäèíèí úÿìè áèð àíäàí ñîíðà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíè ùèññ åäèðäè. áåëÿúÿ ãûçàðìàüûíû ýþðÿéäè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòò äÿ õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè âÿ éÿãèí êè. ßäèëÿ áåëÿ éàõøû ãûç èäè. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» äà. ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíäà èñÿ áó äÿôÿ àòëàð ÷àïûðäû âÿ òÿëèì÷è ùÿð äÿôÿ óçóí ãàì÷ûñûíû øàããûëòû èëÿ éåðÿ âóðàíäà ìÿí ñÿêñÿíèðäèì. áèð ùàëäà êè. ôèêèðëÿøäèì êè. ÿýÿð ßäèëÿ ýöëìÿäèñÿ. ãûçûëýöëöí ÿòðè âàðäû âÿ ìÿí þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. éÿãèí áåëÿ èäè. ùà÷àíñà. àììà áèð àçäàí î íèýàðàí÷ûëûã äà êå÷èá ýåòäè. ñîíðà äà ýÿëèá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà éàòàúàã. Áèç úàìààòëà áèðëèêäÿ ôîéåéÿ ÷ûõäûã âÿ áó çàìàí ßäèëÿ èìêàí òàïûá áàøûíû áèð áàëàúà àðõàéà ÷åâèðäè âÿ áèð àíëûã. Ìÿí áöòöí áóíëàðû ôèêèðëÿøèðäèì. Òàìàøà ãóðòàðìûøäû. ìÿí éåíÿ äÿ òÿïÿäÿí äûðíàüàúàí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. ìÿí äÿ ßäèëÿýèëäÿí áèð àç àðõàäà Ãîúàíûí ÿëèíäÿí òóòóá ÷ûõûøà òÿðÿô àääûìëàéûðäûì âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð àç ãÿìýèíëèê âàð èäè. úÿìè áèðúÿ àíëûã Ãîúàéà áàõäû. àììà ìÿí ùå÷ íÿéè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. ãàøîâëàíìûø òöêëÿðè ïàðûëäàéàí î ñàüëàì àòëàðûí ìåéäàí÷àäà áåëÿúÿ äþâðÿ âóðóá ÷àïìàñû ùÿð øåéè ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõàðòäû. Êöðÿí äÿ äàùà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè.

êèìèñè òÿÿúúöáëÿ. äàùà èðÿëè ýåòìÿäè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ äöç ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. àììà áó íàðàùàòëûãäà áèð ÿçèçëèê. Ãîúà ìÿíèì ÿëèìè áóðàõûá èðÿëè. Õàíûì õàëà ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. íÿ åëÿñèí. ßäèëÿ àç ãàëûð äÿëè îëñóí âÿ ßäèëÿ áèëìèð êè. àíàñû ýÿçÿí àüàúëàðû áàëàñû áóäàã-áóäàã ýÿçÿð äÿ!. Ãîúà ãîéìàéàúàã êè. ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåòäè âÿ ìÿí áèð áàëàúà ñàêèò îëäóì êè. ìÿí äÿ Ãîúàíûí ÿëèíè ñûõäûì âÿ Ãîúà ìÿíÿ áàõûá éåíÿ äÿ äåäè: — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. Ãîúàíûí ÿëè ìÿíèì ÿëèìè íåúÿ ñûõäû. íÿñÿ îëóá. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýàù äà. Ãîúà äà î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû ýþðäö âÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûëàð. Î çàìàí ìÿíè ùåéðÿò âÿ òöêëÿðèìè ãàáàðäàí áèð äÿùøÿò áöðöäö âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðÿì êè.. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûëàð âÿ ìÿí èòè àääûìëàðëà êö÷ÿäÿêè àäàìëàðûí àðàñûíäàí êå÷èá ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåäÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì. óçóí ùþðöêëö ãûçà áàõûðäû âÿ ìÿí ãàðàíëûãäà ýþðìÿñÿì äÿ. ßäèëÿíè î ãûðüûäàí ãîðóìàã èñòÿéèðäè. èòè àääûìëàðëà ãûðüû êèìè ýÿëÿí Õàíûì õàëà ßäèëÿíèí áàøûíà îéóí à÷ñûí. áèð äîüìàëûã âàð èäè. Òàìàðà ßäèëÿíèí ÿëèíäÿí òóòäó. ßäèëÿíèí ñèôÿòè àëûøûá éàíûð. 407 . ÿëáÿòòÿ. ùèññ åäèðäèì êè. Èíäèúÿ ñèðêäÿí ÷ûõàí àäàìëàð êö÷ÿäÿ àéàã ñàõëàéûðäû. Ãîúàíûí êè÷èê ãàðäàøëàðû Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà èäèëÿð. ßëáÿòòÿ. áó íàðàùàòëûüûí íàìÿëóìëóüó èøûãëû èäè. àììà Ãîúà àíàñûíà áàõà-áàõà áèð-èêè àääûì àòàíäàí ñîíðà àéàã ñàõëàäû. àììà Õàíûì õàëà Òàìàðàéà ùå÷ ìÿùÿë äÿ ãîéìàäû. áàøà äöøäöì íÿñÿ ïèñ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. ùèññ åäèðäèì êè. ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû Ãîúàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿí êå÷äè. ßäèëÿíèí äÿ ñèðêäÿ îëìàüûíäàí Õàíûì õàëà íåúÿ õÿáÿð òóòìóøäó. åëÿ áèë êè. àüÿç. ñîíðà: — Àé ãûç! — äåäè. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà áèçäÿí îí-îí áåø àääûì èðÿëèäÿ èäèëÿð âÿ ñèðêèí äÿ áèíàñûíäàí áèðèíúè îíëàð ÷ûõäû. äàùà äîüðóñó. ñîíðà áèç êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã âÿ ìÿí î ñààò áàøà äöøäöì êè. Ùÿ äÿ. Ãîúà ßäèëÿíè ìöäàôèÿ åäÿúÿê. êèìèñè ìàðàãëà ýàù Õàíûì õàëàéà. — Èíäè äÿ óøàüû òîâëàéûá ñèðêÿ ýÿòèðèðñÿí? Åëÿ áèëèðñÿí õÿáÿð òóòìàéàúàüàì ìÿí? Íÿ èôðèòÿñÿí. ñÿí!. ôÿðÿùëè èäè.Âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ î óçàã ýÿëÿúÿéèí íàðàùàòëûüû éàðàíäû. áèçèì ñèðêÿ ýåòìÿéèìèçäÿí.. ÿââÿëúÿ íàçèê äîäàãëàðûíû äàùà äà êèï áàüëàäû.

Úÿáðàéûë èëÿ. ñÿññèç-ñÿìèðñèç Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äàéàíìûø Úÿáðàéûëà. Àíàì éàòìàìûøäû (àòàì èñÿ íþâáÿòè ñÿôÿðäÿ èäè). ìÿí äàùà Ãîúàíû ÷îõ èñòÿìèðäèì. àðõàìûçúà àääûìëàéàí àäàì ùÿð ýöí ùÿéÿòèìèçäÿ ýþðäöéöì. ãóòàáûíû éåäèéèì Õàíûì õàëà äåéèë. ìÿí ÿñëèíäÿ.. Ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ìÿí Ãîúàíûí éàíûíäà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. Äàëàíûìûçäàí êå÷èá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿíäÿ ìÿí ùå÷ êèìëÿ ñàüîëëàøìàäûì âÿ áèðáàø åâèìèçÿ ýåòäèì. ëàï ÿñëèíäÿ Õàíûì õàëàäàí ÷îõ. áèðòÿùÿð ýåäèá åâèìèçè òàïàúàãäûì. ìÿíè ýþçëÿéèðäè âÿ ìÿíèì ÿâÿçèìÿ ÿââÿëúÿäÿí ñåâèíÿ-ñåâèíÿ: — Ùÿ. ñîíðà éàâàø-éàâàø ãàðäàøëàðûíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. Õàíûì õàëà áó äÿôÿ Ãîúàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðäû: — Ýÿë. Òÿêúÿ áóíó åëÿäèì êè.. Àíàì îíëóã íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõûð408 . ìÿí Õàíûì õàëàäàí ãîðõóðäóì. àììà áóíóí äàùà ìÿíàñû éîõ èäè. Ãîúà èñòÿéèðäè ìÿíÿ áàõñûí. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè êèìñÿñèç âÿ éàä áèð êö÷ÿäÿ Ãîúà èëÿ. Ãîúà ìÿíÿ áàõìàã èñòÿìèð. ßäèëÿ!.Õàíûì õàëà: — Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. Õàíûì õàëàéà áàõäû. ìÿí èñÿ îíà òÿðÿô áàõìàäûì. Õàíûì õàëà áèçèì àðõàìûçúà ýÿëèðäè. Àüàêÿðèìÿ áàõäû. ñèðêäÿ î ýþçÿë àòëàðû ãàì÷ûëàéàí òÿëèì÷èäèð. òÿêúÿ ãà÷ûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèì âÿ î éàç ýåúÿñè. ýÿë äöø ãàáàüûìà! Ãîúà. Ãîúàäàí èíúèìèøäèì. èñòÿéèðäè áàõìàñûí. î êèìñÿñèç âÿ éàä êö÷ÿäÿ ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí î äåéèëäè êè. ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí àðõàìûçúà ýÿëÿí Õàíûì õàëàíûí õîôó èäè.. — Õîøóíà ýÿëäè? Ìÿí úàâàá âåðìÿäèì. ýåäèá èéíÿñèíè ñàïëàäûüûì. Àüàðÿùèì èëÿ éàíàøû àääûìëàéûðäûì. ßäèëÿ åëÿ áèë áèðäÿí þçöíÿ ýÿëäè âÿ äÿëè êèìè ãà÷à-ãà÷à áèçäÿí óçàãëàøäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Òàìàðà äà: — ßäèëÿ!.. òÿê ýÿëèá ìÿùÿëëÿìèçè òàïà áèëìÿçäèì — ÿëáÿòòÿ. — äåéÿ ÷ûüûðà-÷ûüûðà ðÿôèãÿñèíèí àðäûíúà ãà÷äû. Ãîúàíûí éàíûíäàí àðàëàíûá Àüàðÿùèìèí éàíûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäûì âÿ Ãîúà äà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ìÿíÿ áàõäû. àüÿç?! — äåäè. íåúÿ îëäó? — ñîðóøäó. Àíàì ñîðóøäó: — Íîëóá ñÿíÿ? Ìÿí éåíÿ äÿ úàâàá âåðìÿäèì.

î ãóðóìóø ãûçûëýöë ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûð. î ìåùðèáàí ÿëëÿðè äÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíèí àðäûíúà ýåäèðäè.äû âÿ ìÿí äàùà þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäûì. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ùÿðäÿí äÿ ìÿíÿ ýþç âóðóá áÿðêäÿí ýöëöðäö.. Øþâêÿò ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû. Ãîúà äà åëÿ áèë êè. Î ýöíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò Ãîúàíû ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì. Õàíûì õàëàéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. . ìÿíäÿí êÿíàð ýÿçèðäè. Õàíûì õàëàíû ñàõëàìàã èñòÿéèðäèì. àò èéèíè ùèññ åäèðäèì.. ñîíðà áó äàëüàâàðû õÿòëÿð åëÿ áèë êè. ÿêñèíÿ. Õàíûì õàëà ýÿëèá äöç ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåäèðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ñîíðà ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòè ýþðöðäöì. àììà éàòà áèëìèðäèì. î ýþçÿë. éóõóì ýÿëìèðäè âÿ áèðäÿí ßäèëÿíèí âåðäèéè î øîêîëàä êîíôåòëÿð éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì êè. î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ùÿìèøÿ éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì. ÷öíêè áèçèì êö÷ÿìèçèí î áàøûíäàí Õàíûì õàëà ýÿëèðäè. 409 . . éîõ îëóðäó. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíè éóéóá àïàðûðäû. õûðäà âÿ èòè ãÿìáÿð ãÿëïÿëÿðè èëÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ î éàç ýåúÿñè î âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð öñòöñòÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éûüûëûðäû âÿ î ñÿð÷ÿëÿðèí êþêñöíäÿí àõàí ãûïãûðìûçû ãàí ýåò-ýåäÿ äàëüàâàðû õÿòëÿðÿ ÷åâðèëèðäè.. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ ñÿðò ýþçëÿðèíÿ áàõàíäà ãîðõìóðäóì. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè éåðèìÿ ýèðèá óçàíìûøäûì. Ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿäÿ ÿëèìèçÿ êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñû êå÷ÿíäÿ íàçèê ðåçèíëÿð êÿñèá ãóøâóðàí äöçÿëäèðäèê. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèðäè. éà ìÿíè ãàðà áàñûðäû.. î êîíôåòëÿð áöòöí þìðöì áîéó ßäèëÿäÿí ìÿíÿ éàäèýàð ãàëàúàã.. éàøäà ìÿíèì ãûçûìäàí ö÷-äþðä éàø êè÷èê èäè.èíäè ìÿíèì ãûçûì óíèâåðñèòåòèí äþðäöíúö êóðñóíäà îõóéóð âÿ ßäèëÿ éÿãèí êè. áèðäÿí äÿ úÿëä ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè.àììà Õàíûì õàëàéà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäèì âÿ Õàíûì õàëà äà áàøûíû ùÿìèøÿêè êèìè äèê òóòóá èòè âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà óçàãëàøûá ýåäèðäè. ñîíðà éåíÿ òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð... Êöðÿí ýÿëèðäè âÿ áèðäÿí-áèðÿ äÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ãóïãóðó ãóðóéóá ãàõàúà äþíìöø ãûçûëýöë ýÿëèðäè.. î ìåùðèáàí ÿëëÿð î ãûïãûðìûçû äÿíèçèí è÷èíäÿ ýþçäÿí èòèðäè. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úàíáàçëàð ùîïïàíûá-äöøöðäö âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ âóðóëóá éåðÿ äöøìöø ãóø ýþðöðäöì âÿ î ãóøóí êþêñöíäÿí ãûïãûðìûçû ãàí àõûðäû. Ñîíðà áèëìèðÿì éàâàø-éàâàø éóõóéà ýåäèá — éóõó ýþðöðäöì. ãûïãûðìûçû äÿíèç îëóðäó.

ùå÷ þçöì äÿ áèëìèðäèì êè. ýþçëÿðèìè ßäèëÿíèí óçóí ùþðöêëÿðèíèí óúóíà äèêäèì. XÛ 410 . ßäèëÿ âÿ áèçèì àðàìûçäàêû áó ñþçñöç. ñÿêèäÿ îòóðóá òàõòà øóìàãÿäÿðëÿðèìèí óúóíó éîíóá èòèëÿéèðäèì âÿ áó çàìàí ìÿíèì éàíûìäàí þòÿí ßäèëÿ àéàã ñàõëàäû.— ñîðóøäó. ýèçëè äîñòëóã ìÿíèì öðÿéèìèí ùå÷ êèìÿ äåìÿäèéèì áèð ñèððè èäè âÿ î ñèðäÿ ùÿìèøÿ áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. àéàã öñòÿ äàéàíäûì. Ùÿðäÿí ßäèëÿíè ìÿùÿëëÿäÿ ýþðöðäöì — éà åâëÿðèíÿ ýåäèðäè. àììà ìÿíäÿí êöñìÿìèøäè. áèç äàùà ùå÷ âàõò Ãîúà èëÿ ÿââÿëêè êèìè éàõûí îëìàäûã. àììà áèð ýöí Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó øàèð Èáðàùèì éåíÿ äÿ åâëÿðèíäÿ êèíî ýþñòÿðèðäè (øàèð Èáðàùèìèí äèàôèëì ýþñòÿðÿí àïàðàòû âàð èäè âÿ ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíûí ùÿðÿñèíäÿí áèð àááàñû àëûá åâëÿðèíäÿ äèâàðäà øÿêèëëè ôèëì ýþñòÿðèðäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ñîíðà ÷ûõûá ýåòäè. éà äà åâëÿðèíäÿí ÷ûõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ áÿëêÿ äÿ áöòöí äöíéàäàí êöñìöøäö. î éóìøàãëûãëà áÿðàáÿð. Î êè. Ìÿí áèð ìöääÿò åëÿ-åëÿúÿ áàøû àøàüû. àéàüà ãàëõûá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíäûì âÿ íÿäÿíñÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. Î êîíôåòëÿðè ìÿí áèð ìöääÿò éàäèýàð ñàõëàäûì. ãàëäû ñèðêÿ. Ãîúà èëÿ ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ñèðêÿ ýåòìÿäèê. àììà ìÿíèì öðÿéèìäÿ î éàç ýåúÿñèíäÿí íÿñÿ ãàëìûøäû. àììà î éàç ýåúÿñè þçöìÿ âåðäèéèì áèð ñþçÿ ÿìÿë åäèðäèì: õåéëè ìöääÿò ñÿð÷ÿ âóðìàäûì. íÿâàçèø äîëó ñÿñè èëÿ: — Íåúÿñÿí. î éóìøàã. ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð ìåùðèáàíëûã îõóéóðäóì.. áó íÿ èäè âÿ äåéÿñÿí. Ñîíðàëàð áóíà ýþðÿ þçöì þçöìäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêèðäèì. àììà ñîíðà ìöùàðèáÿíèí àúëûüû ýÿëäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ ñÿð÷ÿ âóðìàüà áàøëàäûì.. X Áöòöí áóíëàðû éàçìàã ëàçûìäûð..ñîíðà éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ Ãîúà èëÿ äàíûøìàüà áàøëàäûã. ßäèëÿ ÿëèíè ãàëäûðûá ìÿíèì ñà÷ûìû ñûüàëëàäû. áèð êÿäÿð äÿ ùèññ åòäèì âÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. ßëÿêáÿð?. áèð äÿôÿ ìÿí êö÷ÿìèçäÿêè òàõòà åëåêòðèê äèðÿéèíèí äèáèíäÿ.. ìÿíèì áèð àááàñûì éîõ èäè âÿ ìÿí ïóë éåðèíÿ øàèð Èáðàùèìÿ ùÿìèí êîíôåòëÿðè âåðäèì.. Ìÿí ßäèëÿíèí ñÿñèíäÿ î íÿâàçèøëÿ.

Áÿëêÿ ìÿí äîüðóäàí äà ýöëöìñÿìÿê ùàëûíäà äåéèëÿì âÿ äîüðóäàí äà «áèëìèðÿì. ãóòàá áèøèðìÿêäÿí þòðö áèçèì åâÿ ýÿëÿðäèëÿð. Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë àðâàäëàð îíà ýþðÿ ùàìûäàí ÷îõ áèçèì åâÿ éûüûøûá áèøèð-äöøöð åëÿéÿðäèëÿð êè.. îíäà íåúÿ? XII Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë. éàëàíäàí ýöëöìñÿìèðÿìñÿ. ïàõëàâà.. àõøàì äà ùÿðÿ þç ïàéûíû ýþòöðöá ýåäÿðäè. — äåäèì. ßââÿëúÿ òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Íÿ îëóá ñÿíÿ? — Áèëìèðÿì. êöíäÿ êÿñÿðäèëÿð âÿ ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëàðäû.. õöñóñÿí. áèëìèðÿì.. ÷öíêè àõûð âàõòëàð òåç-òåç âåðäèéè áó ñóàëà « — ùå÷ íÿ» — äåéÿ úàâàá âåðèðäèì. àòàì ÷îõ çàìàí ñÿ411 . ýöëöìñÿéèðäèì. Éåíÿ çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ þçö ýöëöìñÿäè. áó ãóòàá äÿñòýàùûíäà èøòèðàê åëÿìÿéÿí àèëÿëÿðèí ùÿðÿñèíÿ (î úöìëÿäÿí äÿ ßìèíÿ õàëàéà) ö÷-äþðä ãóòàá ïàé ýþíäÿðÿðäèëÿð. øîðãîüàëû áèøèðÿðäè. ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëäûüû ö÷öí.». ýþçëÿðèìäÿ íÿñÿ àõòàðûðäû.. ùÿð äÿôÿ áèð øåé áÿùàíÿ åëÿéèá ìÿíèì èø îòàüûìà ýèðèðäè.. áó äÿôÿ «áèëìèðÿì.. áó ýöëöìñÿìÿéèìäÿí äàùà àðòûã íàðàùàò îëóðäó. ñèãàðåò òöñòöñöíöí àðõàñûíäàí ßñìÿðÿ áàõäûì âÿ ýöëöìñÿìÿäèì. íèýàðàí÷ûëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ ìÿíèì ñèôÿòèìäÿ. ßñìÿð è÷ÿðè ýèðäè.. áöòöí ýöíö ñþùáÿò åäÿ-åäÿ ìöøòÿðÿê õÿìèðëÿðèíè éîüóðàðäûëàð.» äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. ßñìÿð èñÿ ìÿíèì áó «ùå÷ íÿ»ìäÿí.Áó ýöí ýåúÿ èø îòàüûìäà îòóðóá ñèãàðåò ÷ÿêèðäèì. äåìÿëè.. Ñóàëûíû áèð äÿ òÿêðàð åòäè: — Äåéèðÿì êè. áàøãà àçóãÿñèíè ýþòöðöá òåç-òåç áèçèì åâÿ éûüûøàðäû âÿ àíàìëà áèð éåðäÿ áàéðàì ö÷öí øÿêÿðáóðà. ùÿð øåé éàõøûäûð. íÿ îëóá ñÿíÿ? — Ìÿí äÿ äåéèðÿì êè. éàüûíû. — äåäèì. éà äà åëÿ-áåëÿ àäè ýöíëÿðäÿ äöøáÿðÿ. ÿò òàõòàñûíäà ìöøòÿðÿê ÿòëÿðèíè (àõøàì ïóë éûüûá ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûãëàðû ÿòè) äÿùðÿ èëÿ äþéÿðäèëÿð. àõûð âàõòëàð ßñìÿðèí ñèôÿòèíäÿ áåëÿ áèð àðõàéûí÷ûëûã ýþðìÿìèøäèì: ìÿíèì «áèëìèðÿì»èìè. úèääèëèéèìè òàìàì ÿìèí-àìàíëûã êèìè éîçäó — ùÿðýàù ìÿí ùå÷ íÿ ýèçëÿòìèðÿìñÿ.. Íîâðóç áàéðàìû ãàáàüû ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ùÿðÿ þç óíóíó.

î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð å. ùå÷ êèìäÿí ÷ÿêèíìÿäÿí ýåíèíÿ-áîëóíà íÿ ãÿäÿð ñþùáÿò åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. åëÿéèðäèëÿð. ùàðäà ñÿíöí÷öí éàõ÷û êå÷èð.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà. äàé ïèëëÿêÿíëÿðè ïèéàäà ãàëõìûðñàí. Êöáðà ãûñûðäû. Ôèðóçÿ õàëàéà.. Õàíûì õàëàéà áàõìàñûíëàð. Ìîñêâàäà èíäè åâëÿðè åëÿ òèêèðëÿð êè. àììà Ìóõòàð àòìûð îíó.ôÿðäÿ îëóðäó. êÿíäëÿðèíäÿí åëÿ øåéëÿð äàíûøûð êè. îðàëàðäà åëÿ äàüëàð âàð êè. áèð ñþç äåìèðäè. Ìèíèðñÿí ìàøûíà. íþøöí éîõäó? Ùàôèç äåéèð êè. äàé íÿ äåéèì?. êèì íÿ äåéèð-äåñèí!. ÷ÿêèì áàøûìà. åâäÿ êèøè õåéëàüû éîõ èäè. Íèñÿ õàëà ãóòàá ö÷öí éàéûëìûø õÿìèðëÿðè íÿëáÿêè áîéó ýèðäÿýèðäÿ êÿñÿ-êÿñÿ äåéèðäè: — Åù. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ëàë-äèíìÿç èøëÿðèíè ýþðöðäöëÿð. ùÿð øåé àñûëûäû îíäàí êè. áèð ïàð÷ ýþòöðöá è÷èðñÿí. âàð. ÿëáÿòòÿ. Íþéöò ïèëÿòÿñèíèí éàíûíäà îòóðóá ÷óãóí òàâàäàêû ãóòàáëàðû áèð-áèð î öç-áó öçÿ ÷åâèðÿ-÷åâèðÿ ãûçàðäàí àíàì äåéèðäè: — Åù. àíàìà áàõûðäû âÿ àíàìýèë äÿ î ñààò ñóñóðäó... àðàéà áàøãà áèð ñþç àòûðäû: — Âàëëàù.. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà?. îðà äà éàõ÷û éåðäè!. Íèñÿ õàëàéà. Ñÿôóðÿ õàëà îõëîâ èëÿ êöíäÿíè éàéà-éàéà äåéèðäè: — Åù... Ìóõòàð éàõ÷û àäàìäû. Åéíóëëà äåéèð êè. Þçö äÿ ïóëñóç å. 412 . Àüàêÿðèì Ðóñåòèí øÿùÿðëÿðèíäÿí. Ìóõòàðûí éåðèíÿ êèì îëñà. àäàìûí áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè éóéóá àïàðûð.. àüÿç. ýåäèá þçöíÿ áàøãà áèð àðâàä àëàð.. Äåéèð êè. ñÿíè ãàëäûðûð éóõàðû. þçö äÿ î úöð õÿñòÿ... åëÿ éåðëÿð âàð äöíéàäà êè. âàëëàù. Âàëëàù.. àüÿç!. îüóëóøàã ñàùèáè îëàð. Ùÿìèøÿ èøèí éöíýöëöíäÿí éàïûøàí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà òàâàäà ãûçàðìûø ãóòàáëàðû öñò-öñòÿ áîøãàáà éûüà-éûüà äåéèðäè: — Ìÿíÿ ëàçûìäû å. ÷àëûøûðäûëàð êè. î áèð ïàð÷ ñó. áÿëêÿ ìÿí äÿ áèð ýöí ýþðöì! Ôèðóçÿ õàëà äöøáÿðÿëÿðè áöêÿ-áöêÿ äåéèðäè: — Âàð åëÿ éåðëÿð.. àüÿç? Áóðà íþø áÿëÿí÷èíÿ ïèñ îëóá ñèçèí÷öí? Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ áèðáèð Ñÿôóðà õàëàéà. Õàíûì õàëà õÿìèðäÿí òÿçÿ êöíäÿëÿð êÿñÿ-êÿñÿ àíàìûí ñþçöíö àüçûíäà éàðûì÷ûã ãîéóðäó: — Àéûá äþéöë ñèçÿ? Íþø íàøöêöðëöê åëÿéèðñèç? Íþø øàäëûüûâóçà øûëëàã àòûðñóç? Íþø äåéèíèðñöç. ìÿí ëàï ìàò ãàëûðàì!.. Ùàðäà éàõ÷û êå÷èð ñÿíöí÷öí. àõûðäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè.

ñÿí ýåò àüëóâà äóà éàçäûð!. éàñûíäà èøòèðàê åëÿìèðäè. àüÿç? Áóíäàí ñîíðà äàùà àðâàäëàðûí äàíûøìàã ùÿâÿñè òàìàì ãà÷ûðäû âÿ èøëÿðèíè òåç-òåç ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûëàð êè. ýÿðÿê ýþçëÿéÿñÿí àé ÷ûõñûí. ùÿìèí ìàøûí äà ãàéòàðûá Ìóõòàðû èøäÿí åâÿ ýÿòèðèðäè.» — äåéèðäè. Ñîíà.Àììà Õàíûì õàëà áó äÿôÿ äÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðûðäû: — Éàõ÷ûäû.. òÿêúÿ 413 . — âàëëàù. ìÿùÿëëÿíèí òîéóíäà. éà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷ìèðäè. þçö áèëÿð. áó úöð àâàì ñþçëÿð äàíûøûá. úàìààò áåëÿ äåéèð äÿ. ìèñàë ö÷öí. ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòäàí òÿçÿ ñó ýþòöðìÿê÷öí ÷àéíèêèí äèáèíäÿêè ãàéíàð ñóéó éåðÿ òþêÿíäÿ. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ àü îëà áèëìèðäèëÿð âÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äà ãåéáÿò åëÿéÿ áèëìèðäèëÿð — áèçèì åâäÿ äÿ áåëÿ èäè. ýþçöâö à÷ûá áèðèíúè ýÿðÿê àéà áàõàñàí. « — Áÿëêÿ ãûøäû. áÿëêÿ ýöí ùå÷ áèð ùÿôòÿ ÷ûõìàéàúàã.. õàòàéà äöøÿðèê!.. Õàíûì õàëà: «—Àüÿç. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèð àðâàä Õàíûì õàëàéà úàâàá ãàéòàðà. àììà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö îíóí ãàáàüûíäà äöç äóðóðäó. ãûç èñòÿéèðñÿí.» Õàíûì õàëà ãàðà ýþçëÿðèíè Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà çèëëÿéèðäè âÿ ñîðóøóðäó. íþø úàìààòûí áàøûíû äîëäóðóðñàí?!» Éàõóä. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ âÿçèôÿäÿ èøëÿìÿéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. ùàìàìäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà Ôèðóçÿ õàëàíûí áþéöéöá øèøìèø ãàðíûíà áàõà-áàõà äåéèðäè: «— Åëÿ êè. íþø áó úöð ñþçëÿð äàíûøûá óøàüû ãîðõóäóðñàí?» «—Ìÿí íåéíèéèì. ýÿðÿê î ñààò ýþçöâó éóìàñàí.» Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá øöøÿáÿíääÿí àíàìûí öñòöíÿ àúûãëàíûðäû: «— Àüÿç. éîõ. Ìóõòàð ìÿùÿëëÿíèí áàøãà êèøèëÿðè êèìè ùå÷ âàõò áàçàð ýöíö ñÿêèäÿ îòóðóá íÿðä îéíàìûðäû.. êö÷ÿäÿ äÿ. ùå÷ êèìëÿ äèíèá-äàíûøìûðäû.. îíäà íåúÿ îëñóí áÿñ? Ýþçöíö à÷ìàñûí?» Ìÿøÿäèõàíûì õàëà: « — Ùÿðè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí äåäèéè ùÿìèí Ìóõòàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ îëóðäó. ñÿí äÿ ýÿðÿê âóðàñàí áàøûâû äèâàðà?» Àíàì ñÿñèíè êÿñèá äàùà áèð ñþç äåìèðäè. îíäà ýÿðÿê áèðèíúè ýöíÿ áàõàñàí. áîéíóíäà óøàã âàð. àé Õàíûì õàëà.. Éåêÿ àðâàäñàí. áàøà äöøäöí êè. òþêìÿ èñòè ñóéó éåðÿ! Òþêöëÿð úèíèí öñòöíÿ. ùþêóìÿò îíà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ åâ âåðìèøäè âÿ ùÿð ñÿùÿð èøÿ ýåäÿíäÿ Ìóõòàðûí àðäûíúà ãàðà «åìàäèí» ìàøûí ýÿëèðäè. — äåéèðäè. éàíäûðàð. ùàìàìäà äà. áèçÿ íÿ? Ñèçöí Ìóõòàðûí ãóëàãëàðûíäà íÿ èøèâöç âàð. òåç äÿ ãóðòàðûá ýåòñèíëÿð.» «—Úàìààò áÿëêÿ áàøûíû äèâàðà âóðàúàã. ÿéÿð îüëàí èñòÿéèðñÿí. àììà ÿñëèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿëè äåéèëäè. ÷öíêè ìÿí ùå÷ âàõò ýþðìÿìèøäèì êè. ïèñäè. Ìèñàë ö÷öí. ÿéÿð êè. àíàì ãûøãûðûðäû: « — Òþêìÿ.

. Áóíó ìÿùÿëëÿíèí úàâàí îüëàíëàðû äàíûøìûøäû. Àëÿ.. ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. ùÿòòà óøàãëàð äà Ìóõòàð áàðÿäÿ äàíûøìàüû õîøëàìàçäû. éîüóí áóäëàðûíäà ùàìàìäàêû áàøãà àðâàäëàðûí áÿäÿíèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã áèð äÿíÿ äÿ ãûðûø éîõ èäè. ãàáàãëàð àíàì ìÿíè þçö èëÿ àðâàä ùàìàìûíà àïàðàíäà ÷îõ çàìàí Øþâêÿò äÿ îðàäà îëàðäû âÿ Øþâêÿòèí àü âÿ äîëó áÿäÿíè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí ÷ÿêèíìÿê èäè. Ìóõòàðûí åâèíÿ òåëåôîí ÷ÿêìèøäèëÿð (áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìèí åâèíäÿ òåëåôîí éîõ èäè) âÿ ÿñëèíäÿ Ìóõòàðäàí ÷ÿêèíìÿê î òåëåôîíäàí. àììà ùÿðäÿí äÿ úàâàíëàðûí éàíûíäà îëóðäó) ÷àòäûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ áó ñþçÿ ÷îõ òÿÿúúöá åòäèì: — Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ íèéÿ? Úÿôÿðãóëó äà ìÿíèì òÿÿúúöáöìÿ òÿÿúúöá åòäè: — Íåúÿ éÿíè íèéÿ? — Ñòÿêàíà òþêöá è÷ñèí äÿ. ýóéà. î ãàðà «åìàäèí»äÿí. ùÿìèøÿ êåôè êþê îëóðäó âÿ åëÿ áèë êè. 414 . òöíä-ãÿùâÿéè ãàëèôå øàëâàðû áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ìÿøùóð èäè. áèçèìëÿ îòóðóá-äóðóðäó. Ìóõòàð ùÿìèí ïåíúÿéèí àëòûíäàí áåëèíÿ òàïàíúà áàüëàéûá.. î áàëàúà ßëÿêáÿð èñÿ. àäÿòÿí. Øþâêÿòèí î ñàüëàì.. Úÿôÿðãóëó ÿëèíè éåëëÿäè: — Àé-ùàé!.. éà äà «åìàäèí»äÿí ÷ûõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. áàøûíäà äà ìåøèí øàïêà îëóðäó. Ïàéûçäà. Ìÿí íÿäÿí õÿáÿðèì îëìàäûüûíû àéäûíëàøäûðìàã èñòÿìÿäèì. ñåâèíèðäè. éÿãèí öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ èñòÿìèðäè êè. Úÿôÿðãóëó. úàâàíëàðäàí èñÿ êè÷èê îëäóüó êèìè. Øþâêÿòëÿ áàüëû î õîøàýÿëìÿéÿí íÿéÿñÿ ãóëàã àññûí âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. ùàìàð äÿðèñè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. àììà áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí àü.åëÿ áàøûíû òÿðïÿäèá ñàëàì âåðèðäè âÿ «åìàäèí»ÿ ìèíèðäè. ñîíðà óøàãëàð åøèòìèøäè âÿ ìÿíÿ äÿ áó õÿáÿðè Úÿôÿðãóëó (éàøäà áèçäÿí áþéöê. Áèð éåðÿ éûüûøìûø àðâàäëàðäàí áàøãà ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì. Ìóõòàð ýåúÿëÿð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. Øþâêÿò ùÿìèøÿ ýöëöðäö. î äîëó âÿ òàðûì áÿäÿíè äÿ ùÿìèøÿ ýöëöðäö. ãûøäà âÿ éàçäà Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèøÿ óçóí âÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê îëóðäó âÿ äåéèðäèëÿð êè.. ÷öíêè ùèññ åëÿéèðäèì êè. Áèð äÿôÿ ùàìàìäà Øþâêÿò äèããÿòëÿ ìÿíèì ñà÷ëàðûìà áàõäû. àììà áèð ýöí áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. ñÿíèí ùå÷ äöíéàäàí õÿáÿðöí éîõäó êè!. Áèð äÿ êè. áóðàäà íÿñÿ õîøàýÿëìÿéÿí áèð øåé âàð. éàéäà èñÿ áîüàçû àõûðàúàí äöéìÿëÿíÿí òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýäÿ êþéíÿê ýåéèðäè âÿ Ìóõòàðûí ãàðà õðîì óçóíáîüàç ÷ÿêìÿëÿðè.

áóíó íþø ýÿòèðèðñÿí áóðà? Ìÿí åëÿ ïÿðò îëäóì êè. áó êè àäàìû ýþçöéëÿ éåéèð. ùèðñëÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äåéèíèðäè: — Ëÿ÷ÿðèí áèðèíèí ñþçöíäÿí þòðö ùàìàìà íþø ýåòìèðñÿí?). áåëèíè äöçÿëòäè âÿ î ùàìàð. î òàðûì ÷ÿêèëìèø ùàìàð äÿðèñèíäÿêè êèìè. àììà áóíóíëà áèðëèêäÿ Øþâêÿòèí åëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèíäÿ äÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìÿ èäè.. Øþâêÿòèí åâè áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àðàëûäà. Øþâêÿòè ñþéñöíëÿð. äèê äþøöíöí èðè âÿ éàø ýèëÿñè ìÿíèì öçöìÿ òîõóíäó. ñîíðà äà øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. ìÿí ýåòìèðäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. áóíóí áàøûíäà ö÷ äÿíÿ àü òöê âàð. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. èíäè Øþâêÿò éàøàéàí î èêèîòàãëû åâäÿ ãàáàãëàð ãûð÷û Ìèðçÿýèë éàøàéûðäû. Àíàìûí äà ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè Øþâêÿòäÿí õîøó ýÿëìèðäè. Øþâêÿò òÿê éàøàéûðäû. ëàï ÿñëèíäÿ.ñîíðà ìÿíÿ òÿðÿô ÿéèëäè. àé Ñîíà. Áÿõòÿâÿð. áàøûìû èêè ÿëè àðàñûíà àëûá þçöíÿ òÿðÿô éàõûíëàøäûðäû âÿ Øþâêÿòèí ùàìàð. äèê äþøëÿð ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿí éóõàðû ãàëõäû. áöòöí ñèôÿòèì àëûøûá-éàíûðäû âÿ áèëìèðäèì êè. ÿñëèíäÿ. áó 415 . àíàì áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåñèí. ñîíðà Øþâêÿò áÿðêäÿí ùàìàìäàêû àðâàäëàðà äåäè: — Àüÿç. Àíàì äåéèðäè êè. Øþâêÿòÿ ëÿ÷ÿð äåñèíëÿð. ñîíðà ãûð÷û Ìèðçÿýèë êþ÷äöëÿð êÿíäÿ — Ìÿðäÿêàíà. î èðè àëà ýþçëÿðèíèí ùÿìèí èøûëòûñûíäà äà î àü âÿ äîëó áÿäÿíèíäÿêè êèìè. àíàì íÿ ãÿäÿð åäèðäèñÿ äÿ (— Àëëàù âóðóá îíó! — äåéèðäè àíàì. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà èäè âÿ áó áèðìÿðòÿáÿëè. áþéöéÿíäÿ õîøáÿõò îëàúàã! — Øþâêÿò áàøûìû áóðàõäû. ÷öíêè Øþâêÿò äÿ Ìóõòàð êèìè. ñàðû ÿùÿíýëè áèíàíûí ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû. Ùÿìèí ùàäèñÿäÿí ñîíðà áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì. å!. àììà ùàìàìäà Øþâêÿòèí äåäèéè î ñþçëÿð àíàìûí öðÿéèíúÿ îëäó: — Àëëàù àüçóíäàí åøèòñèí! — äåäè. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. àòàñû èëÿ àíàñû ÷îõäàí þëìöøäö âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì îíëàðû ýþðìÿìèøäè. Ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà áèðëèêäÿ àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì âÿ îíäàí ñîíðà àíàì âåäðÿäÿ ñó ãûçäûðûá ìÿíè ìÿòáÿõèìèçäÿ ÷èìèçäèðìÿéÿ áàøëàäû. ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ ýþç âóðäó. ìÿí Øþâêÿòäÿí èíúèìÿäèì. Àììà áèð äÿôÿ äÿ ìÿí ùàìàìäà ùÿìèøÿêè êèìè Øþâêÿòÿ áàõàíäà Øþâêÿò äÿ éàø ãàðà ñà÷ëàðûíû ñèôÿòèíäÿí êÿíàðà ÷ÿêèá èøûìèøûì èøûëäàéàí èðè àëà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû. íÿ åäèì.

àììà ùÿìèøÿêè êèìè. íèéÿ Øþâêÿò åëÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöð? Áàëàêÿðèì äåéèðäè: « — Äÿâÿéÿ äåäèëÿð êè. Áÿçÿí Øþâêÿò úÿëä éåðèíäÿí ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè âÿ áó î äåìÿê èäè êè.» « — ßçèçàüà. ùÿðäÿí ìÿíè ýþðÿíäÿ ýöëöá ýþç âóðóðäó âÿ úèáèíäÿí êîíôåò ÷ûõàðûá ìÿíÿ óçàäûðäû: «—Àëà. éàìàí èøëÿéèðñÿí à. Øþâêÿò øèðíèééàò ôàáðèêèíäÿ èøëÿéèðäè âÿ áþéöê-áþéöê àëàáÿçÿê ýöëëö óçóí õàëàòûíûí úèáè ùÿìèøÿ êîíôåòëÿ äîëó îëóðäó.» — äåéèðäè. ñîíðà äà î êèøè íÿäÿí þòðöñÿ Øþâêÿòè ãîâìóøäó. ýóéà ùÿð øåéè áàøà äöøöðöê âÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøóðäóã êè.åâè äÿ ôèëàí ãÿäÿð ãèéìÿòÿ ñàòäûëàð Øþâêÿòÿ âÿ Øþâêÿòèí äÿ áó ãÿäÿð ïóëó ùàðàäàí èäè? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áó áàðÿäÿ ìÿíèì éàíûìäà àðâàäëàð àðàñûíäà ñþç äöøÿíäÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðäûëàð. þçöìöçö î éåðÿ ãîéìóðäóã. Õàíûì õàëà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. àììà áóðàñûíû áàøà äöøöðäöê êè.. î ùàìàì ÿùâàëàòûíäàí ñîíðà. ÷öíêè ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. áàëû øöøÿäÿí éàëàéûðàì. Øþâêÿò Ìåéðàíãóëó ÿìèäÿí õàùèø åòìèøäè âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà òàõòàäàí ñêàìéà äöçÿëòìèøäè (ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð: Ìåéðàíãóëó ÿìè ñêàìéà äöçÿëäèðäè. èëàí âóðàí àëà ÷àòûäàí ãîðõàð?. Áàøãà øåéÿ ýöúöì ÷àòìàç!. øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ çàðàôàò åëÿéèðäè. ìÿíèì èíäè åëÿ âàõòûìäû êè. ýþòöð. éàéäà. ÷öíêè ãîð416 . éà.. ýÿë. áîéíóí ÿéðèäöð! Äåäè êè. Áàëàêÿðèìèí äåäèéè î ñþçëÿð Øþâêÿòèí õåéðèíÿ äåéèë âÿ ìÿí áó èøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì. ýÿëèá-ýåäÿíëÿ ñàëàìëàøûðäû. ÷ûðòëàéûðäû. éà. äåéÿñÿí õåéèð èø âàð?!. áàçàð ýöíëÿðè ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû ýöíÿáàõàí òóìóíó. áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê. ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ àõøàìëàð èøäÿí ñîíðà. Äåéèëÿíÿ ýþðÿ. ãîüàëäàí. áîéíóì äà äöç îëñóí?» Áèç áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê (ùÿð ùàëäà ìÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì!). éà äà êè.» Áèç. ÷öíêè Øþâêÿò ùà÷àíñà àðâàäëû áèð êèøèéÿ ãîøóëóá ãà÷ìûøäû. ïèðîæíàëàðäàí ùÿìèøÿ Áàëàêÿðèìÿ ïàé âåðèð âÿ Áàëàêÿðèì äÿ ÷îõ âàõò åëÿ áó ïàéëàðûí ùåñàáûíà ãàðíûíû äîéóçäóðóð. àììà Øþâêÿòè äàíûøäûðìûðäû.. Øþâêÿò Õàíûì õàëàäàí íèéÿ áåëÿ ãîðõóðäó? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áèç áó áàðÿäÿ Áàëàêÿðèìäÿí áèð ñþç ñîðóøàíäà äåéèðäè: «— Áèëìèðñèç êè. ùàðàì äöçäö êè. Øþâêÿò ôàáðèêäÿí ýÿòèðäèéè ïå÷åíéåäÿí. þçöíäÿí áþéöê ãàðäàøû âàð èäè. êîíôåòäÿí. ßçèçàüà ÿìè äÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ äàéàíûá òàìàøà åëÿéèðäè âÿ áó çàìàí îíëàðûí àðàñûíäà î âàõò ìÿíèì áàøà äöøìÿäèéèì áåëÿ áèð ñþùáÿò îëäó: « — Ìåéðàíãóëó. ÿëáÿòòÿ. áÿñ.» âÿ ßçèçàüà ÿìè äÿ áÿðêäÿí ýöëäö) âÿ Øþâêÿò éàçäà.. àììà ìÿí ãà÷ûá ýåäèðäèì. éàõ÷û êîíôåòòè.

Äöçäöð. ìÿíèì äÿ ñààòûì ëàï õàðàá îëóá. Ìÿí ãûç-ýÿëèíèí Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí áåëÿúÿ ãûçàðìàãëàðûíà. Øþâêÿòèí éàíûíäà äàéàíûðäû. Øþâêÿò äåéèð êè. ìÿí ùàìûéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. îíóí ùàããûíäà ïèñ äàíûøñûíëàð âÿ Úÿôÿðãóëó äåéÿíäÿ êè.. àììà ìÿí áàéàã äåäèéèì êèìè èñòÿìèðäèì êè. íÿ îëñóí? Ìÿí äåäèì: — Ìÿí äÿ îíó ñîðóøóðàì äÿ. þçëÿðèíè ñàõëàéà áèëìÿéèá õûñûí-õûñûí ýöëöðäö.. êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì îëìóðäó (òÿêúÿ Øþâêÿò ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû). ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêèðäè.» Ìÿùÿëëÿíèí úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿðèíèí Øþâêÿòÿ ýèçëè áèð ùÿâÿñè âàð èäè âÿ éàé âàõòû.. Àíàì ñîðóøäó: — Ùÿ. úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿð äöêàíà ÷àé äàëûíúà.. ÷öíêè àíàì ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí àíàì äà ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. éà äà ÿëëÿðèíÿ íþéöò ãàáû àëûá íþéöò äàëûíúà ýåäÿíäÿ ôöðñÿò äöøñÿéäè. Ìóõòàð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð.. àðâàäëàð ãûçàðûðëàð? Ìÿíè ùåéðÿò áöðöäö. íÿ åëÿéèì? — ãà÷ûá ýåäèðäèì. Øþâêÿò äÿ ýöëÿ-ýöëÿ àðäûìúà äåéèðäè: «—Áó ùÿëÿ êîíôåòèí äàäûíû áèëìèð!. î ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà äåéèá-ýöëìÿéèíÿ ãóëàã àñûðäû.õóðäóì êè. äöçäöð. Èñòÿéèðÿì àïàðûì âåðèì Ýöëàüàéà. Øþâêÿòèí î ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ. Áóðäà íÿ âàð êè. ìÿíèì ñþçëÿðèìèí ùå÷ áèð ÿùÿìèééÿòè îëìàéàúàãäû.. Øþâêÿò áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö âÿ Øþâêÿòèí áàøûíà éûüûøìûø ãûç-ýÿëèí äÿ. ýöíöí ãûçìàð ÷àüûíäà êè.. àììà ÿëáÿòòÿ. 4-27 417 . åøèòäèì êè. èñòÿéèðäèì ùàìûíû èíàíäûðûì êè. éà éàü äàëûíúà ýåäÿíäÿ. àììà ùÿì äÿ ãûçàðûðäû. êîíôåòè ýþòöðÿíäÿ Øþâêÿò ÿëèìäÿí òóòóá ñàõëàéàð. öçöìÿ áàõà-áàõà ùàìàìäàêû êèìè øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿð âÿ ìÿí äÿ áèëìÿðÿì êè. áåëÿ øåé îëà áèëìÿç. ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõóðäóì. Àììà ãîðõóðàì î úèéÿðè éàíìûø àðâàäûíäàí!. éàëàíäûð áó. âåðìÿê èñòÿéèðÿì Ýöëàüà äöçÿëòñèí. ñààòûì õàðàá îëóá.. äöçÿëòñèí. óòàíìàãëàðûíà òÿÿúúöá åäèðäèì âÿ áèð äÿôÿ àíàìäàí ñîðóøäóì: — Ìÿí äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäûì. ùÿòòà ùàðàäàñà öðÿéèìäÿ Øþâêÿòëÿ áàüëû áèð ñÿêñÿêÿ äÿ âàð èäè. ùå÷ êèì ìÿíÿ èíàíìàéàúàãäû. Øþâêÿò äåéèðäè: — Àëëàù ùàããû.

äàìûìûçà. ñÿôÿðäÿ èäè) åùìàëëûúà àéàüà ãàëõäûì. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ôóòáîë îéíàäûüûì. ÷èéíèìÿ ñàëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì êè. ÿíçÿëè îéíàäûüûì («Êå÷è ýèðäè áîñòàíà!. ùÿãèãÿòäèð.»). î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû âÿ áó çàìàí ìÿí òàìàì ýþçëÿíèëìÿç 418 . àòûëûá-äöøäöéöì áó äàëàíû ÿñëèíäÿ ùå÷ òàíûìàìûøàì. íàâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà. þçöì èñÿ öðÿéèìäÿ áèëèðäèì êè. ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà. àììà ìÿí þìðöìäÿ ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿíùà ýþðìÿìèøäèì. ùÿéÿòèìèç äÿ éàòûá. î éàüûø øûðûëòûñûíûí ñåùðè ìÿíè åëÿ òóòäó êè. àíàìûí øàëûíû áàøûìà. åëÿúÿ éàüûø è÷èíäÿ ýþðäöì: áöòöí èøûãëàð ñþíìöøäö. Äàø àòäûì. éàüûø è÷èíè èñëàäûðäû âÿ áèð äÿôÿ ýåúÿ éàüûø éàüìûøäû. àíàì éóõóäàí îéàíìàñûí äåéÿ (àòàì ùÿìèøÿêè êèìè. ùÿéÿòèìèçèí î òÿíùàëûüûíûí. áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàíûí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèíèí àëòûíäà äàéàíûá âÿ áÿðê-áÿðê àíàìûí øàëûíà áöðöíöá ùÿéÿòèìèçèí áó òÿíùàëûüûíà òàìàøà åëÿäèì. áèð ùèññÿñè èäè. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíà òþêöëÿí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. äÿìèð øóìàãÿäÿðëÿðèìèí ùàìûñû ñóéóí àëòûíäà ãàëûá ñîíðà ïàñëàíìûøäû). Úÿáðàéûë ùÿéÿòèìèçèí àøàüû áàøûíäà ãóøõàíàíûí éàíûíäà ìÿíèì ö÷öí äÿ òàõòàäàí áàëàúà áèð ãóòó äöçÿëòìèøäè âÿ ìÿí øóìàãÿäÿðëÿðèìè. òÿêúÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðëÿð éàüûøûí àëòûíäà ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû. éóõóäàäûð. ÷èëÿäè ÷èëÿäèéèì. ùÿéÿòèìèçÿ òþêöëÿí. Áèð ýöí ýåúÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì âÿ áèð ìöääÿò åâèìèçèí äàìûíà.. ãàïûìûçû äþéÿúëÿéÿí î éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. ñîíðà ùÿìèí éàüûø ñÿñèíèí è÷èíäÿ ùÿéÿòäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðèí âàõòñûç ãóðóëòóñóíó åøèòäèì âÿ éàäûìà äöøäö êè. Âÿêèë äåäè: íÿ èøèìÿ!. î éàüûø è÷èíäÿ áèçèì äàëàíûìûç äà Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðûí áèð ïàð÷àñû. ÷èëÿäèëÿðèìè î ãóòóéà éûüûðäûì. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû âÿ ìÿí àíàìûí øàëûíûí àëòûíäà áîéíóìó ãûñûá ãà÷à-ãà÷à ùÿéÿò ãàïûìûçäàí äàëàíûìûçà ÷ûõäûì âÿ äàëàíûìûçû äà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì êèìè.. ÷öíêè áèð äÿôÿ þçöì îíëàðûí ýèçëèíúÿ áèð éåðäÿ îëìàãëàðûíû ýþðìöøäöì.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãû÷û ñûíäû!. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñîíðà ìÿí ãà÷à-ãà÷à êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì âÿ êö÷ÿìèçè äÿ åëÿúÿ òÿíùà ýþðäöì. Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþç éàëàí äåéèë. ýåúÿéàðûñû. éÿíè áèëèðäèì êè. òàìàì òÿíùà ýþðäöì. øóìàãÿäÿðëÿðèì äÿ èíäè î ãóòóíóí è÷èíäÿ éàüûøûí àëòûíäàäûð (ãóòóíóí òàõòàëàðû áèð-áèðèíäÿí àðàëû îëäóãó ö÷öí. Àïàðäûëàð ùÿêèìÿ! Ùÿêèì âåðäè âÿêèëÿ!.÷öíêè éîëäàøëàðûìûí àðàñûíäà éàøúà ÿí êè÷èéè ìÿí èäèì. Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí àðàñûíäà íÿñÿ ýèçëè áèð èø âàð.. áöòöí ïÿíúÿðÿëÿð éàòìûøäû. áèð äÿ êè. òåç øóìàãÿäÿðëÿðè ýþòöðöá åâÿ ýÿòèðèì.

áèð ùàäèñÿíèí øàùèäè îëäóì: Øþâêÿò éàøàéàí åâèí êö÷ÿ ãàïûñû à÷ûëäû âÿ áèð êèøè ãàðàëòûñû îðàäàí ÷ûõûá úÿëä êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåòäè,
ö÷ìÿðòÿáÿíèí ãàïûñûíûí ãàáàüûíäà ýþçäÿí èòäè.
Äöçäöð, ãàðàíëûã èäè, äöçäöð, î êèøèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö, àììà ìÿí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàüûø àëòûíäàêû ïàðûëòûñûíäàí îíó î ñààò
òàíûäûì: Ìóõòàð èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ, ùÿðýàù î ìåøèí ïåíúÿêäÿ
îëìàñàéäû, î áàëàúà ßëÿêáÿð î ãàðàëòûíû ñþâã-òÿáèè òàíûéàúàãäû.
Áàéûðûí ñîéóüóíäàí ñîíðà öøöì-öøöì öøöéÿ-öøöéÿ éåðèìÿ
ýèðèá éîðüàíû áàøûìà ÷ÿêäèì, àíàìûí éàø îëìóø øàëûíäàí ñîíðà,
éîðüàí áöòöí áÿäÿíèìè åâèí èñòèñè èëÿ èñèíäèðäè âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì
êè, ýþðÿñÿí áó ýåúÿ âàõòû Øþâêÿòëÿ Ìóõòàð Øþâêÿòèí åâèíäÿ íÿ
åëÿéèðäèëÿð? ×îõ ôèêèðëÿøäèìñÿ äÿ áó ñóàëà ÿìÿëëè-áàøëû áèð úàâàá
òàïà áèëìÿäèì, àììà áóðàñû ìÿíèì ö÷öí áèð êÿøô èäè êè, áèçèì
ìÿùÿëëÿìèçèí äÿ þç ýåúÿ ñèðëÿðè âàð èìèø... Ñîíðà áèð ìöääÿò éåíÿ
äÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ, âàõòñûç îéàíìûø î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà,
íîâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà ãóëàã àñäûì âÿ áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè, Øþâêÿò áåëÿ áèð ýåúÿäÿ òÿê îëìàã èñòÿìÿéèá âÿ áóíà ýþðÿ
äÿ îòóðóá Ìóõòàðëà äÿðäëÿøèáëÿð, àììà íèéÿ Ìóõòàðëà? Ìóõòàðûí
áàëàúà ãóëàãëàðû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùÿìèí
éàüûøëû ýåúÿäÿ, éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèí è÷èíäÿ þç òÿñÿââöðöìäÿ Ìóõòàðû î ýåúÿéÿ äÿ, Øþâêÿòÿ äÿ ùå÷ úöðÿ éàðàøäûðà
áèëìèðäèì; áèð äÿ àõû, Ìóõòàðûí àðâàäû Êóáðà õàëà åâäÿ òÿê ãàëìûøäû... Éåíÿ áèð ìöääÿò éàüûøûí ñÿñèíÿ, ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì âÿ äîüðóñó, î éàüûøëû ýåúÿäÿ èñòÿäèì êè, ìÿí äÿ
äóðóá êèìèíëÿñÿ ñþùáÿò åëÿéèì, ùÿòòà èñòÿäèì àíàìû éóõóäàí îéàäûì, àììà îéàòìàäûì, ÷öíêè áöòöí ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè ÷àðùîâóçóí ãûðàüûíäà ïàëòàð éóìóøäó âÿ éîðóëìóøäó.
Ìÿí î éàüûøëû ýåúÿäÿ ýþðäöéöìö ùå÷ êèìÿ äåìÿäèì, ùå÷ Úÿôÿðãóëó äà áèð øåé áèëìÿäè, ÷öíêè ìÿí Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí áó ýåúÿ
âàõòû íÿ åëÿäèêëÿðèíè àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìÿñÿì äÿ, áóðàñûíû éàõøû
áèëèðäèì êè, áó ÿùâàëàòû êèìÿñÿ äàíûøñàì, î ñààò ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëàúàã âÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè Øþâêÿòè þëäöðìÿñÿëÿð äÿ (åâäÿ ãàðäàøû, éà àòàñû éîõ èäè êè, Øþâêÿòè þëäöðñöí), ùÿð ùàëäà ìÿùÿëëÿäÿí
ãîâàúàãëàð, àììà Øþâêÿò òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà ìÿíÿ áàõûá ýþç
âóðñà äà, øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëñÿ äÿ, ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõñàì
äà, èñòÿìèðäèì êè, îíó ìÿùÿëëÿäÿí ãîâñóíëàð; áèð äÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè, Êöáðà õàëàíûí ùàëû ëàï ïèñ îëñóí.
Áÿçÿí Ìóõòàð ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà,
419

Êöáðà õàëà î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿêè øöøÿáÿíäëè åéâàíëàðûíûí ïÿíúÿðÿñèíäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá áèçè ÷àüûðûðäû:
— Ýÿëèí, àé óøàãëàð, ýÿëèí!... Ãàëõûí éóõàðû!..
Áèç ùàìûìûç — ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû äàø ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè
ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûðäûã, àéàããàáûëàðûìûçû ÷ûõàðûá îòàüà ýèðèðäèê âÿ
îòàüûí îðòàñûíäàêû ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäóã. Áèçèì åâëÿðèìèçäÿ ùå÷ âàõò ïåðàøêè áèøèðìÿçäèëÿð âÿ áèç åëÿ áèëèðäèê êè, (ùÿð
ùàëäà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøèðäèì) ïåðàøêèíè, àíúàã ùþêóìÿò áèøèðòäèðèð
âÿ îíó àíúàã êö÷ÿëÿðäÿ, ìÿêòÿá áóôåòëÿðèíäÿ ñàòûðëàð, àììà ñîíðà áèëäèê êè, Êöáðà õàëà äà ÷îõ äàäëû ÿò, êàðòîô âÿ íîõóä ïåðàøêèñè
áèøèðèð. Êöáðà õàëà ùÿôòÿäÿ-îí ýöíäÿ áèð äÿôÿ áèçèì ö÷öí ïåðàøêè
áèøèðèðäè âÿ áèç öñòöíÿ ãîòàçëû ñöôðÿ ñàëûíìûø î ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê.
Àíàìýèë äåéèðäè:
— Éàçûã Êöáðàíûí óøàã ñàðûäàí öðÿéè íèñýèëëèäè... — âÿ àíàìýèë
áèçèì ýåäèá Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î ïåðàøêèëÿðè éåìÿéèìèçÿ ïèñ
áàõìûðäû.
Êöáðà õàëà ùÿìèøÿ òÿíýíÿôÿñ îëóðäó, ìÿòáÿõäÿí îòàüà ýåäèá
è÷è èñòè ïåðàøêè äîëó áîøãàáû ãàáàüûìûçà ãîéóðäó âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ
ìÿí Êöáðà õàëàíûí áåëÿúÿ òÿíýíÿôÿñ îëìàüûíà, ýöúëÿ éåðèìÿéèíÿ,
íÿôÿñ àëàíäà õûðûëäàìàüûíà áàõà-áàõà òÿÿúúöá åäèðäèì, ÷öíêè áèð
äÿôÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëà àíàìýèëÿ äåéÿíäÿ åøèòìèøäèì êè, ãóëàüû
êè÷èê îëàí êèøèíèí àðâàäû ýþçÿë îëàð. Ìóõòàðûí ãóëàãëàðû ÷îõ êè÷èê
èäè, àììà Êöáðà õàëà ýþçÿë äåéèëäè... Äöçäöð, Êöáðà õàëà ýþçÿë
äåéèëäè, àììà Øþâêÿò ýþçÿë èäè âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ éåíÿ äÿ
Øþâêÿòèí àü, ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà
ýÿëèðäè.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè, þçö äÿ ýöúëÿ íÿôÿñ àëà-àëà ñòóëäà áèçèì
éàíûìûçäà îòóðóðäó (î ñòóëëàðûí ñþéêÿíÿúÿéè äÿ Ìóõòàðûí ïåíúÿéè
êèìè, ãàðà ìåøèíäÿí èäè), äèíúÿëÿ-äèíúÿëÿ áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû: —
Éåéèí!.. — äåéèðäè. — Áó äÿôÿ ÿòëè ïåðàøêè àç îëäó... Ìóõòàðà òàïøûðìûøàì ñèçèí÷öí éàõøû ÿò àëñûí, ýÿëÿí ùÿôòÿ, Àëëàù ãîéñà, ÿò ïåðàøêèñèíè ÷îõ åëÿéÿúÿéÿì... Òÿêè ñàëàìàòëûã îëñóí! Éåéèí!..
Êöáðà õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè, ÷öíêè
ìÿí áåëÿ ùåñàá åäèðäèì êè, Ìóõòàð þçö ùàìûéà òàïøûðûã âåðÿí
àäàìäûð âÿ îíóí þçöíÿ ùå÷ áèð òàïøûðûã âåðìÿê îëìàç; áèð äÿ áóðàñû ìÿíÿ òÿÿúúöáëö ýÿëèðäè êè, ñÿí äåìÿ, Ìóõòàð þçö äÿ áèëèð êè,
ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Êöáðà õàëà áèçèì÷öí
420

ïåðàøêè áèøèðèð âÿ Ìóõòàð áóíäàí þòðö àðâàäûíà àúûãëàíìûð; íÿäÿíñÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áèçèì ýÿëèá áóðàäà áåëÿúÿ ïåðàøêè éåìÿéèìèç Ìóõòàðäàí ýèçëèí áèð èø îëìàëûäûð âÿ Ìóõòàð áó èøäÿí õÿáÿð
òóòàíäà Êöáðà õàëàéà àúûãëàíìàëûäûð.
Êöáðà õàëàýèëèí åâèíäÿ ÿí ìàðàãëû øåé, ÿëáÿòòÿ, òåëåôîí èäè âÿ
ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, åëÿ áèð éåð îëñóí êè, ìÿí áó ãàðà òåëåôîíóí
äÿñòÿéèíè ýþòöðöá î éåðÿ çÿíý åëÿéèì, àììà åëÿ áèð éåð éîõ èäè.
Áèðäÿí áèç ïåðàøêè éåäèéèìèç éåðäÿ àëòûíà êðóæåâàëû àü þðòöê
ñàëûíìûø î ãàðà òåëåôîí àïàðàòû áÿðêäÿí çÿíý ÷àëûðäû (áÿçÿí áèç êö÷ÿäÿ îéíàéàíäà äà áó çÿíýèí ñÿñèíè åøèäèðäèê) âÿ áèç ùàìûìûç
äèêñèíèá äóðóõóðäóã. Êöáðà õàëà òÿíýíÿôÿñ ýÿëèá àïàðàòûí äÿñòÿéèíè ýþòöðöðäö:
— Àëî... — äåéèðäè, ñîíðà ýöëöìñÿéèðäè: — Éàõøûéàì, àé Ìóõòàð. Âàëëàù, éàõøûéàì, ùÿêèì-çàä ëàçûì äåéèë, íàðàùàò îëìà. Íÿ áèøèðèì ñÿíÿ? Âàëëàù, äåäèì êè, éàõøûéàì... Íàðàùàò îëìà... — Ñîíðà Êöáðà õàëà äÿñòÿéè ÷îõ åùìàëúà àïàðàòûí öñòöíÿ ãîéóðäó, åëÿ
áèë, Êöáðà õàëà ãîðõóðäó êè, áèðäÿí Ìóõòàðûí ñÿñè çÿäÿëÿíÿð âÿ
ìÿí ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè, Êöáðà õàëà Ìóõòàðëà àíàì
ìÿíèìëÿ äàíûøàí êèìè äàíûøûð.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè âÿ áèç äÿ àüçûìûç éàíà-éàíà î èñòè ïåðàøêèëÿðè ëÿççÿòëÿ éåéèðäèê, ñîíðà áîøãàáû áîøàëäûá äóðóá ýåòìÿê èñòÿéÿíäÿ Êöáðà õàëà ö÷-äþðä äÿíÿ ïåðàøêè áöêöëìöø ãÿçåò áàüëàìàñûíû áèçÿ âåðèðäè: — Áóíó äà àïàðûí âåðèí Áàëàêÿðèìÿ...
Êöáðà õàëà ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿí àøàüû äöøìÿçäè, ùÿð ùàëäà,
ìÿí ùå÷ âàõò Êöáðà õàëàíû áèð éåðÿ ýåäÿí, éà äà åëÿ-áåëÿ êö÷ÿäÿ
äàéàíûá àðâàäëàðëà ñþùáÿò åäÿí ýþðìÿìèøäèì, ùÿòòà, ùàìàìà äà
ýåòìèðäè (Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè, Êöáðà õàëàíû Ìóõòàð þçö åâäÿ ÷èìèçäèðèð), ÷öíêè õÿñòÿ èäè, ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá-ãàëõà áèëìèðäè, àììà
Êöáðà õàëà áèëèðäè êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí Áàëàêÿðèìè âàð.
Ùÿðäÿí áèç îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê, Êöáðà õàëà èñÿ òåç-òåç õûðûëòûéëà íÿôÿñ àëà-àëà, ùÿääÿí àðòûã áþéöê äþøëÿðè òåç-òåç åíèá ãàëõà-ãàëõà éåíÿ ìÿòáÿõÿ ýåäèðäè, ñóñÿïÿíè ñó èëÿ äîëäóðóá, ýÿëèá
êö÷ÿ åéâàíûíà ÷ûõûðäû âÿ äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Åéâàíäà
÷îõëó ñàõñû äèá÷ÿêëÿð âàð èäè âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ úöðáÿúöð ýöëëÿð áèòìèøäè âÿ áèð äÿôÿ Êöáðà õàëà î ýöëëÿðè ñóëàéà-ñóëàéà äåäè:
— Ìÿí þëÿíäÿí ñîíðà áó ýöëëÿð ìÿíèì ö÷öí äàðûõàúàã...
Äöçäöð, Êöáðà õàëà áèçè äàäëû ïåðàøêèëÿðÿ ãîíàã åäèðäè, àììà
421

ùå÷ áèðèìèçèí àäûíû éàõøû áèëìèðäè, äÿéèøèê ñàëûðäû âÿ áèð ýöí ìÿíäÿí ñîðóøäó:
— Ñÿíèí àäûí íÿäèð?
— ßëÿêáÿð, — äåäèì.
— Ñÿí Õàíûìûí îüëóñàí?
— Éîõ, — äåäèì, ñîíðà ôèêèðëÿøäèì êè, áèðäÿí Êöáðà õàëà åëÿ áèëÿð êè, ìÿí áóðàäà îíóí áèøèðäèéè ïåðàøêèíè éåäèéèìÿ ýþðÿ Õàíûì
õàëàíûí àäûíû ÷ÿêìÿêäÿí ãîðõóðàì, îíà ýþðÿ äÿ: — Îüëó äåéèëÿì Õàíûì õàëàíûí, àíúàã áèð ùÿéÿòäÿ îëóðóã — äåäèì.
Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè, áèð äÿôÿ ãûøäà Õàíûì õàëà êö÷ÿíèí
îðòàñûíäà Ìóõòàðû áèàáûð åëÿäè, àáðûíû ÿòÿéèíÿ áöêäö âÿ öìóìèééÿòëÿ, Ìóõòàðû éàõøûúà éåðèíäÿ îòóðòäó.
Î ãûø åëÿ áèë ïàéûç èäè, òåç-òåç Áàêûéà øûäûðüû éàãûøëàð éàüûðäû
âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ, ýöíîðòà âàõòû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè, Ìóõòàð, Õàíûì õàëàíûí îüëó ßáäöëÿëèíè òóòäóðóá. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìÿÿòòÿë ãàëäû,
÷öíêè Ìóõòàð ýÿëìÿ äÿ îëñà, ùÿð ùàëäà, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ þç ìÿùÿëëÿñèíèí úàâàíûíû òóòäóðìàã, ÿëáÿòòÿ, êèøèéÿ éàðàøàí
èø äåéèëäè, ßáäöëÿëè ëàï àäàì þëäöðñÿéäè äÿ, Ìóõòàð ýÿðÿê áåëÿ èø
òóòìàéàéäû, àììà áèð àçäàí ìÿëóì îëäó êè, ßáäöëÿëè ùå÷ êèìè þëäöðìÿéèá, ùå÷ êèìè áû÷àãëàìàéûá, äþéìÿéèá âÿ Ìóõòàð äà ßáäöëÿëèíè îíà ýþðÿ òóòäóðóá êè, ñÿùÿð ãàðà «åìàäèí»äÿ èøÿ ýåäÿíäÿ
ßáäöëÿëè «ïîëóòîðêà» èëÿ ñöðöá îíó êå÷èá âÿ áöòöí ýåúÿíè éàüûø
éàüäûüûíà ýþðÿ êö÷ÿíèí ÷èðêàá ñóéó «ïîëóòîðêà»íûí òÿêÿðëÿðèíèí
àëòûíäàí ñû÷ðàéûá «åìàäèí»èí öñòöíÿ òþêöëöá.
Àüàùöñåéí ÿìè áàðìàüûíû ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿí ñàðàëìûø àü
áûüëàðûíà ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûá:
— Àëÿ, — äåäè, — áåëÿ äÿ èø îëàð? Ìàøûíûíû þòìÿéèí öñòöíäÿ äÿ
ìÿëÿíèí úàéûëûíû òóòäóðóá òöðìÿéÿ áàñàðëàð?
ßçèçàüà ÿìè äåäè:
— ßòàüà úÿääè, äöíéàíûí ëàï äàé àõûðûäû!..
Ùÿñÿíàüà ÿìè áàðìàüû èëÿ Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäëè åâéàíûíû
ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ äåäè:
— Àëÿ, áèçÿ ñàòàøûð î, áèçÿ! Àëÿ, áèç þëìöøöê áÿéÿì êè éà, áåëÿ èø ýþðöð áó îüðàø? Áèç íÿéèê áÿéÿì, àëÿ, êèøè-çàä äþéöëöê êè, áó
çàðàçà áåëÿ ðÿôòàð åëÿéèð áèçíÿí?
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí úàíûíà ãîðõó äöøìöøäö. Ùÿñÿíàüà
ÿìèíèí àðâàäû Ôàòìà õàëà äåéèðäè:
— Ìàüóë ðàùàòúà åâèìèçäÿ îòóðóá èøèìèçíÿí-ýöúöìöçíÿí
422

ýóéà àâòîáóñëà ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíû êÿñèá. Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. êèøèíèí äÿ åëÿ áàëàúà ãóëàãëàðû îëàð?. ýèðñèí àðàéà âÿ ùÿìèí äÿìèð øóìàãÿäÿðè Ìóõòàðûí ãàðíûíà ñîõñóí. Úÿôÿðãóëóíóí íÿôÿñèíè äÿðìÿäÿí òåç-òåç ñþéëÿäèéè áó òÿçÿ õÿáÿð äîüðóäàí äà îëóá. Êöáðà õàëà äà éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç èíäè ìÿùÿëëÿíèí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäèê.. — âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. Úÿôÿðãóëóíóí éàøû ùÿëÿ òöðìÿéÿ äöøìöðäö âÿ Úÿôÿðãóëóíó òóòóá òöðìÿéÿ áàñìàéàúàãäûëàð. âàõò òàïûá áó õÿáÿðè àíàìà ÷àòäûðäûì âÿ àíàì ÿëèíè äèçèíÿ âóðóá Ìóõòàðûí ãàðàñûíà: 423 . äöøìÿíèìèç ùåñàá åäèðäèê. éÿíè ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû. Þëäöðÿúÿêëÿð ýåúÿ î îüðàø îüëó îüðàø Ìóõòàðû. éîõñà éîõ. éÿíè Úÿôÿðãóëó ùÿì Ìóõòàðû âóðóðäó.. ùÿì äÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíè òöðìÿäÿí ãóðòàðûðäû. ùàíñû äàøû òþêÿê áàøûìûçà. àììà. Ìóõòàð. áöòöí ýöíö ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá àðàáèð éàüàí éàüûøäàí èñëàíà-èñëàíà. áóíó Úÿôÿðãóëó þçöíäÿí òîããóøäóðóá.ìÿøüóë îëóðäóã!.. Áèç äÿ. áàëàëàðûìûçûí ýþçö òöðìÿëÿðèí ãàïûñûíäà ãàëàúàã!. àõøàì íÿ îëàúàüû áàðÿäÿ òåç-òåç éàéûëàí ìöõòÿëèô øåéëÿðè ìöçàêèðÿ åäèðäèê. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí âÿ ýóéà. ùÿòòà öðÿéèìäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿð ùàëäà. àõøàì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíèí Ìóõòàðëà äàâàñû äöøÿí êèìè. Õàíûì õàëàíûí áþéöê îüëó Úÿôÿð êö÷ÿäÿ òÿñàäöôÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ðàñò ýÿëèá. Ìóõòàðû þç ðÿãèáèìèç.. àüÿç?. Úÿôÿðè äÿ ùÿäÿëÿéèá êè.. Ìÿí áèëìèðäèì êè. Ìóõòàðûí åâèíäÿ òåç-òåç ïåðàøêè éåìÿéèìèç áèçèì éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû.. Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿéèá êè.. Áàëàêÿðèì èñÿ áöòöí áó ñþùáÿòëÿðÿ ôèêèð âåðìèðäè: — Î øåé êè. ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð óøàã êîëîíèéàñûíà. ñÿíè äÿ òóòäóðàðàì. — äåéèðäè — ýÿðÿê î áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿñÿí. ùÿòòà Úÿôÿðãóëó øàëâàðûíûí áàëàüûíûí àëòûíäàí úîðàáûíà áèð äÿìèð øóìàãÿäÿð ñîõìóøäó âÿ áó ôèêèðäÿ èäè êè. éàø ñÿêè ãûðàüûíäà îòóðóá õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ òöòÿê ÷àëûðäû. Ìÿí òàíûéûðàì þç êèøèìè äÿ!. êöëÿêäÿí öøöéÿ-öøöéÿ àõøàìûí äöøìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. Äÿðñ ùàçûðëàìàã. ñÿíäÿí àñûëû äþéöë. ýþðìöðñöç î êþïÿé îüëóíóí ãóëàãëàðûíû? Àüÿç. ÷þðÿê éåìÿê óøàãëàðûí éàäûíäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç Ìóõòàðûí àãèáÿòè áàðÿäÿ. Áó êþïÿê îüëó Ìóõòàð ìÿðÿêÿ ñàëàúàã ìÿëÿéÿ!.. ãàðà «åìàäèí»èí ýÿëìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. Úÿôÿðãóëó áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ ýÿòèðäè êè.

åëÿ áèë êè. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøè äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. Ìÿí ßëèàááàñ êèøèíèí àüàïïàã ñàããàëûíà.. Úÿôÿðãóëó áó äÿôÿ äÿ áåëÿ áèð õÿáÿð ýÿòèðäè êè.. — äåäè. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áèðè ñÿêèäÿ äàéàíäû. áèëìèðÿì. ßëèàááàñ êèøè Ùÿñÿíàüà ÿìèíè ÷àüûðûá éàíûíà êè. Áó âàõò ìÿí ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — ùÿìèøÿêè êèìè. ßëèàááàñ êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè àðàñûíäà ÿí ãîúàñû èäè. àéûá äþéöë?. ãàðà êÿëàüàéû áàøûíäà. Ùÿìèí éàüûøëû-êöëÿêëè ãûø àõøàìû Ìóõòàðûí ùÿìèøÿ ãàðà «åìàäèí»äÿ èøäÿí ãàéûòäûüû âàõòà éàõûí Ùÿñÿíàüà ÿìè. àé Ñîíà. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí. ìÿùÿëëÿäÿ ìÿðÿêÿ ñàëìàéûí âÿ ýåéèíèá áó ùàâàäà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá êè. úèääè ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà òàìàì áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ èäèì êè. òöíä-ýþé òóìàíû.. Éóõàðûäàí ÷àüûðåéäèí. àììà Õàíûì õàëà áåëÿúÿ ñàêèòäè âÿ îòóðóá åâäÿ õþðÿê áèøèðèð. ßëèàááàñ êèøè äÿ ùà÷àíñà óøàã îëóá? Áàëàêÿðèì åëÿ ùåé òöòÿê ÷àëûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí ùàíñû ùàâàíû 424 . úÿëä àéàüà ãàëõäû: — À-à-à-à. àé Õàíûì õàëà. áèð àç ÿëáîðúó íîõóä âåðýèíÿí. ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí êÿòèëäÿ îòóðóá ÷ÿíÿñèíè ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ ñþéêÿäè âÿ ýþçëÿðèíè êö÷ÿéÿ äèêäè êè. Àíàì îòàüûìûçäàêû ïàëàçûí öñòöíäÿ îòóðóá ìÿíèì éîðüàíûìû òþêìöøäö. Õàíûì õàëà áèçÿ ýÿëäè: — Íîõóäóì ãóðòàðûá. — Âàðûíäûñà. éàòàíäà àéàãëàðûì éîðüàíûí àëòûíäàí ÷ûõûðäû) âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ñàêèò ýþçëÿðèíÿ. áîéóíó óçàäûðäû (ùÿìèí ãûø áèðäÿí-áèðÿ éîðüàíûì ìÿíÿ áàëàúà ýÿëäè. äîüðóäàí äà ùÿìèí ùàäèñÿ îëìóøäó. Àüàùöñåéí ÿìè. ßçèçàüà ÿìè.. Àüàùöñåéí ÿìè þçö ýåäèá åâëÿðèíäÿí òàõòà êÿòèë ýÿòèðäè. þçö Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿñèí êè.. Áó íÿ ñþçäö. áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí ÿùâàëàòû èëÿ ìÿøüóë èäè. éàøû ñÿêñÿíè êå÷ìèøäè âÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ùàããûíäà áèð ãÿðèáÿ ùàäèñÿ äàíûøûðäûëàð. õþðÿêëÿðè ùàçûð äþéöë ùÿëÿ. ßëÿêáÿð ýÿòèðÿðäè äÿ. øèïéîí! — äåäè. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. éîõñà éîõ (ìÿí èíäè äÿ òåç-òåç ùÿìèí ùàäèñÿ áàðÿäÿ äöøöíöðÿì). ýþðÿñÿí. Óøàãëàð ýÿëÿúÿê áèð àçäàí.. íþø þçöí ÿçèééÿò ÷ÿêèá äöøöðäöí àøàüû?. ÿëáîðúó íÿ äåìÿêäè. ãàðà «åìàäèí» íÿ âàõò ýÿëÿúÿê. íàðûí àü íþãòÿëè òöíä-ýþé êîôòàñû äà ÿéíèíäÿ. ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ áàõà-áàõà ôèêèðëÿøäèì êè.— Âàé ñÿíèí úèéÿðèí éàíñûí! Øèïéîí îüëó. ùå÷ íÿ îëìàéûá.

Áàëàêÿðèì? Áàëàêÿðèì äåäè: — Éàõøûéàì. — Îëäó. ñîíðà ýþçëÿðèíè êö÷ÿäÿí ÷ÿêèá áèç òÿðÿôÿ áàõäû âÿ ÷àüûðäû: — Áàëàêÿðèì!. — Áàø öñòÿ. åëÿúÿ òÿêáÿòÿê öñòöíÿ éåðèäèéè ìàøûí äåéèëäè âÿ Õàíûì õàëàíûí úèääè ñèôÿòèíäÿ. ÷öíêè î òöòÿéèí ÷àëüûñûíäà áöòöí ùàâàëàðäàí áèð àç âàð èäè âÿ ùÿìèí ãûø àõøàìû î òöòÿéèí íÿ ÷àëäûüûíû. ìöìêöí äåéèëäè. íÿ äåäèéèíè àíúàã Áàëàêÿðèìèí þçö áèëèðäè. Ìóõòàðû ÿí ïèñ êö÷ÿ ñþéöøëÿðè èëÿ ñþéöðäöëÿð. Õàíûì õàëà åëÿ áèë ùå÷ íÿ åøèòìèðäè. — Éåðè äþéöë. äàé-äàé. Õàíûì õàëà Úÿôÿðäÿí. Àäèë. Êö÷ÿíèí àøàüû áàøûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö. — ×àëìà. Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí àéûðûá ßëèàááàñ êèøèéÿ òÿðÿô áàõäû. ñîíðà àéàüà ãàëõûá ãîøà òóòóí àëòûíäàí êèøèëÿðèí éàíûíà ýåòäè.. Ãîúà. Ãîúàäàí. 425 . åëÿ áèë êè. ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿíèí òÿí îðòàñû èëÿ äöç ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ ãàðà «åìàäèí» Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäûãúà ñöðöúö áÿðêäÿí ñèãíàë âåðìÿéÿ áàøëàäû. Ñàðû ùàìàìûí äèâàðûíà ñþéêÿíèá äàéàíäû. Êö÷ÿäÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí àðâàä éîõ èäè âÿ áó äÿì àðâàäëàð åâäÿ îòóðóá ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ ýþçëÿéèðäèëÿð êè. Úÿáðàéûëäàí. Áàëàêÿðèì. ãîéäó úèáèíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèýèëäÿí áèð àç àðàëû ÷ÿêèëäè. ÿëáÿòòÿ. äàé-äàé. Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõûá èòè àääûìëàðëà Ìóõòàðýèëèí êö÷ÿ ãàïûñûíà òÿðÿô ýÿëèðäè. êö÷ÿäÿí íÿ õÿáÿð ýÿëÿúÿê. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. éàüûøäàí èñëàíûá òöíäëÿøìèø ñàðû ïåíúÿéèíèí ãîëó èëÿ òöòÿéèí àüçûíû ñèëäè. Ãàðà «åìàäèí»èí ýþðöíìÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíäàí ÷ûõìàüû áèð îëäó âÿ áó íåúÿ îëäó? — Ùàìû áó èøÿ ìÿÿòòÿë ãàëäû. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíäà ùå÷ áèð ùÿéÿúàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. áàøûíû ÷þíäÿðèá áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõäû: Õàíûì õàëà ãàáàãäà. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. ßëèàááàñ êèøè áèð-èêè äÿôÿ þñêöðäö. Áàëàêÿðèì äàùà áèçèì éàíûìûçà ýÿëìÿäè. àðäûíúà äà Úÿôÿð. Àüàðÿùèìäÿí ö÷-äþðä àääûì èðÿëèäÿ.÷àëäûüûíû äåìÿê. àììà áó âàõò ÷îõ ýþçëÿíèëìÿç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ùàìû ñÿùÿðäÿí áÿðè ýþçëÿäèéè ãàðà «åìàäèí»ÿ éîõ. Úÿáðàéûë. Àäèëäÿí. àðâàäëàð ùÿéà-àáûðûíäàí êå÷èá öðÿêëÿðèíäÿ éÿãèí êè.

Àäèë. áèð-èêè äÿôÿ áÿðêäÿí. àììà î äà áèð ñþç äåìèðäè.... þçöìöçÿ ýÿëÿ áèëìèðäèê. Ãàðà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö þçöíÿ ýÿëÿí áèðèíúè àäàì îëäó. Ìóõòàðûí áàëàúà ãóëàãëàðû ãûïãûðìûçû ãûçàðûá). Õàíûì õàëàäàí èêè-ö÷ àääûì àðàëûäà äàéàíìûøäûëàð âÿ áèð ñþç äåìÿäÿí Õàíûì õàëàíûí Ìóõòàðû ìàøûíäàí ÷ÿêìÿéèíÿ âÿ Ìóõòàðûí äà éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿìÿéèíÿ áàõûðäûëàð. Úÿáðàéûë... Áèç äÿ òóò àüàúûíûí àëòûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûã... Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìèðäè. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìûø áèçÿ áàõäû.. ÷öíêè Õàíûì õàëà éåêÿ ÿëè èëÿ Ìóõòàðûí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàõàñûíäàí éàïûøûá ÷þëÿ ÷ÿêèðäè: — ×ûõ áàéûðà!. Àüàðÿùèì äÿ êö÷ÿíèí îðòàñûíäà.. Ãîúàéà. òÿëàøëà: — Àé àäàìëàð! Éîëäàøëàð!. ×ûõ!. ×ûõ!. Ãîúà. íÿ åëÿñèí. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûø î úàâàí îüëàíëàðà — Úÿôÿðÿ. Ñÿí äÿ êèøèñÿí? Òóôó! — Õàíûì õàëà ÿëè426 . àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëèàááàñ êèøè òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿí àéàüà ãàëõìûøäû. ìàøûíäàí ÷ûõìûðäû âÿ þçöíö ìàøûíûí è÷èíäÿ ýåðè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí èðè ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿéèðäè: — Àé àðâàä. Ãàðà «åìàäèí» éàø ãÿìáÿðëèéèí öñòöíäÿ òöêöðïÿäÿí ñÿñ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùèðñèíäÿí à÷ûã-àøêàð ÷ÿíÿñè ÿñÿí Ìóõòàð ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷ûá ãûøãûðäû: — Àé àðâàä. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. Àäèëÿ. ×ÿôÿð. ìàøûíäàí ÷þëÿ àòûëäû.. ×ûõ áàéûðà!. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòè î ãÿäÿð ýþçëÿíèëìÿç èäè êè. Àé àðâàä. ìÿí ýþðìöðäöì.. Úÿáðàéûëà. àììà î ýþéÿ àòûëàí ýöëëÿíèí ñÿñè ùå÷ êèìè ñÿêñÿíäèðìÿäè âÿ ñöðöúö äÿ ñÿêèäÿ äàéàíìûø êèøèëÿðÿ. ñîíðà òàïàí÷à ãàëäûðàí ãîëó éàíûíà äöøäö. — ×ûõ áàéûðà!.. áåëèíäÿêè ãîáóðäàí ÷ûõàðòäûüû òàïàí÷àíû ãàëäûðûá ýþéÿ áèð ýöëëÿ àòäû. Õàíûì õàëà èñÿ ÿëèíè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí áóðàõìàã áèëìèðäè: — ×ûõ!.òÿêúÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíäÿ áèð ãÿçÿá èøûëòûñû âàð èäè.. åëÿ-áåëÿúÿ áàõûðäû. — äåäè. ãîðõó-ùöðêö è÷èíäÿêè ýþçëÿðè èëÿ áàõà-áàõà áèëìÿäè êè. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòèíèí ýþçëÿíèëìÿçëèéèíäÿí Ìóõòàðûí ýþçëÿðè áÿðÿëèá àç ãàëà ùÿäÿãÿñèíäÿí ÷ûõàúàãäû âÿ Ìóõòàð þçöíö èòèðìèøäè (àõøàì èäè.

Úÿáðàéûë.. ñöðöúöíöí éàíûíäà àéûá èäè âÿ áåëèíäÿêè òàïàí÷àíûí. åâèíäÿêè î ãàðà òåëåôîí àïàðàòûíûí éàðàòäûüû ùÿìèøÿêè èíàì éåíÿ äÿ Ìóõòàðà ãàéûòäû âÿ ìàøûíäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíäÿí éàø îëìóø ÿëèíè ìåøèí ïåíúÿéèíèí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ: — Þçöíö éûüûøäûð. åëÿ áèë. áó ãàðà «åìàäèí»èí. àéàüûíäàêû õðîì óçóíáîüàçëàðûí. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà: — Àðâàä ñÿíñÿí! — äåäè. èòè àääûìëàðëà êö÷ÿíèí îðòàñû èëÿ äàëàíûìûçà òÿðÿô ýåòäè. âóðìóðäó. Ìóõòàð éàëûí ÿëè èëÿ Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíè öçöíäÿí ñèëäè. äåéÿñÿí.íè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí ÷ÿêäè âÿ ÿëèíè ÷ÿêìÿéè èëÿ äÿ Ìóõòàðûí öçöíÿ áèð ëîìáóëòó òöïöðìÿéè áèð îëäó. àììà î ùàäèñÿëÿðèí ùàìûñû èíäè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. ÿéíèíäÿêè ìåøèí ïåíúÿéèí. ùÿð ùàëäà.. ßçèçàüà ÿìèéÿ òóòäó: — ßéÿð ñèç äÿ áóíà áèð ñþç äåñÿç.. ùå÷ îëìàñà. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýåòäè. êö÷ÿéÿ éûüûøìûø áó àäàìëàðû âåúèíÿ àëìàñà äà. âàð å.. úàìààòûí öðÿéè äÿ ñèíÿñèíäÿ äîíóá äàéàíìûøäû. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ èøèíäÿ âÿ ùàðàäà èøëÿìÿéè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìÿ ìÿëóì äåéèëäè âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø àõøàìûíûí ñÿùÿðè ñöáù òåçäÿí Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû âÿ î ñÿùÿð Õàíûì õàëà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ îüëóíóí ñöð427 . ùÿð øåé äîíìóøäó. . àíàíäàí ÿìäèéèí ñöä áóðíóíäàí ýÿëñèí! Éîõñà. Àüàùöñåéí ÿìèéÿ. Àäèë.Áóíäàí ñîíðàêû ùàäèñÿëÿðè ìÿí ýþðìÿìèøäèì. Õàíûì õàëà ñàü ÿëèíèí èêè óçóí áàðìàüûíû ãîøàëàéûá àç ãàëà Ìóõòàðûí ýþçëÿðèíÿ ñîõà-ñîõà áÿðêäÿí äåäè: — Ñÿí þëÿñÿí. ÿýÿð áó ýöí óøàüû áóðàõäûðìàñàí. Úÿôÿð. Êö÷ÿìèçäÿ åëÿ ñöêóò âàð èäè êè. Ùÿñÿíàüà ÿìèéÿ. — Ýþðÿðñÿí! Õàíûì õàëà: — Ñÿí äÿ ýþðÿðñÿí! — äåäè. Ìóõòàð: — Ýþðÿðñÿí! — äåäè.. ýåäèá ñÿíöí áþéöêëÿðèí êè. Ãîúà. îíëàðû òàïàúàüàì! Ýåäèá ýèðÿúÿéÿì îíëàðûí éàíûíà! Ñÿíöí áàøóíäà áèð òóðï ÿêÿúÿéÿì êè. åëÿ áèëèðñÿí éàëâàðàúûéàì ñÿíÿ ìÿí? Àé ñÿí þëÿñÿí! Ìóõòàð. éàâàø-éàâàø þçöíÿ ýÿëäè. àðâàä! — äåäè.. áóíà ÿë âóðñàç êèøè äþéöëñöç! Ìÿí þëìÿìèøÿì ùÿëÿ! — äåäè âÿ ýåðè ÷åâðèëèá ýÿëäèéè êèìè äÿ. ñîíðà öçöíö ñÿêèäÿ äàéàíìûø ßëèàááàñ êèøèýèëÿ. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøìÿëè èäè.

Ìèëèñèîíåð: — ßëåéêöì-ñàëàì. ãàïûíû à÷ûá è÷ÿðèäÿ îòóðìóø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ: — Ñàëàì-ìÿëåéêöì. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûø ãàðà «åìàäèí» éåðèíäÿí òÿðïÿíèá Ìóõòàðû èøÿ àïàðàíäà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äà éåðèíäÿí òÿðïÿíäè. ãàðà «åìàäèí»èí àðäûíúà øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷äè. — äåäè âÿ òÿÿúúöáëÿ êþøêöí àüçûíäà äàéàíìûø áó àðâàäà áàõäû. Õàíûì õàëà: — Áóíóí ãàïûñûíû à÷ ýþðöì! — äåäè. Ãàðà «åìàäèí» áèð áèíàíûí äàðâàçàñûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí èøûëäàéàí ýþçëÿðèíÿ áàõäû. — äåäè. «Ïîëóòîðêà» ýþçäÿí èòäè. Àäèë áèð ìöääÿò ìàøûíû òÿðïÿòìÿäè âÿ Õàíûì õàëà àëòäàí éóõàðû òÿðñ-òÿðñ îüëóíà áàõäû: — Ñÿíÿ äåìèðÿì ýåò èøèâÿ?! Àäèë íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. àììà ãàð éåðÿ äöøÿí êèìè ñó îëóðäó. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû òÿçÿäÿí áàüëàäû âÿ þç êþøêöíÿ ãàéûòäû. ñîéóã èäè âÿ î ñÿùÿð ñåéðÿê ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìàøûíû èøÿ ñàëäû.äöéö ìàøûíà ìèíäè. Ãûø ñÿùÿðè èäè. àììà àíàñûíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ñîíðà î äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ Ìóõòàðûí ìèíäèéè ãàðà «åìàäèí» äàðâàçàäàí êå÷èá áèíàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Àäèë äÿ ìàøûíû ãàðà «åìàäèí»äÿí õåéëè àðàëûäà ñàõëàäû. Äàðâàçàíûí éàíûíäà êè÷èê áèð êþøê âàð èäè âÿ ÿéíèíÿ ìèëèñèîíåð ïàëòàðû ýåéìèø ëîïà áûüëû áèð íÿôÿð êþøêäÿí ÷ûõûá ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Àäèë êàáèíêàíûí ãàïûñûíû à÷äû. Àäèëëÿ áèð éåðäÿ êàáèíêàäà îòóðóá ýþçëÿäè. Õàíûì õàëà ãàðà «åìàäèí»ÿ òÿðÿô áàõäû. Õàíûì õàëà ìàøûíäàí äöøäö âÿ: — Ñÿí ýåò èøÿ — äåäè. Õàíûì õàëà äåäè: — Áþéöéöâöç ëàçûìäû ìÿíÿ! — Êèì ëàçûìäûð? 428 . àñôàëòûí öñòöíäÿ áèðúÿ äàìúû éàø ëÿêÿéÿ ÷åâðèëèðäè. ñîíðà äàðâàçàíûí éàíûíäàêû êþøêÿ éàõûíëàøäû. äèããÿòëÿ áó áèíàéà áàõäû.

áàéàãêû éåðèíäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà: — Ýåò... ñîíðà êþøêÿ áàõäû. áó áèíàíû ïÿíúÿðÿ-ïÿíúÿðÿ äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðäè. — äåäè — Áóðäà ÿí êè÷èéè ìÿíÿì. ìèëèñèîíåð äÿ ýöëÿ-ýöëÿ 429 . — äåäè. ÷öíêè êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðäö êè. éåíÿ äÿ ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíäà ìèë êèìè òàðûì äóðóá ñàü ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. èíäè áÿñ. — Ñÿí òàíûéûðñàí îíó. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Áó áèíàéà ïèéàäà àäàìëàð äà ýÿëèðäè. êþøêÿ ýèðèá ìèëèñèîíåðëÿ ñàëàìëàøûðäûëàð. áèëäèí? — Áèëäèì. — Ùà. éàíûíäàêû òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ ýèðäÿ åëåêòðèê ïèëÿòÿñè éàíäûðìûøäû âÿ äåéÿñÿí. àõ÷è... ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áàøà äöøìÿäèí íÿ èñòÿéèðÿì? Áó áèíàíûí áþéöéöíö èñòÿéèðÿì! Ìèëèñèîíåð áó äÿôÿ àüçûíû à÷ìàüà ìàúàë òàïìàäû. êþøêöíÿ òÿðÿô ýÿëäè. ÿëëÿðèíè ïèëÿòÿíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. ýåò. Âÿ êþøêöí ãàïûñûíû Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ áàüëàäû. ôóðàæêàñûíûí àëòûíäàí àüàðìûø ñà÷ëàðû ýþðöíöðäö. Áó àäàìëàðäàí áÿçèñè ýöëÿ-ýöëÿ ìèëèñèîíåðÿ íÿñÿ äåéèðäè. Ìèëèñèîíåðèí ÿëëè ñÿêêèç-àëòìûø éàøû îëàðäû. öøöéöðäö. áóðäà ùàìû ìÿíèì÷öí áþéöêäö äÿ. — Áóðà ñÿíèí éåðèí äåéèë. ãàðà «åìàäèí» ùÿéÿòÿ ýèðäè. éåíÿ áèð ãàðà «åìàäèí» ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðöíÿí î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ýöëäö âÿ åðìÿíè ëÿùúÿñè — Àõ÷è. — Èíäè äå ýþðöì ñÿíÿ êèì ëàçûìäûð? — Áó áèíàäàêûëàðûí ùàìûñûíûí áþéöéö! — Âàõ?! ×àüûðûá ñÿíè? — Éîõ. úèáëÿðèíäÿí áàëàúà âÿñèãÿ ÷ûõàðûá ýþñòÿðèðäèëÿð âÿ êþøêöí àðõà ãàïûñûíäàí è÷ÿðè êå÷èá ýåäèðäèëÿð. òåç àéàüà ãàëõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö.èëÿ: — Áþéöéöâöç! Î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð åðìÿíè èäè. àõ÷è? — Éîõ. — Òàíûéûð ñÿíè? — Éîõ. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí ãàïûëàðûíû áàüëàäû.

Áó áèíàéà äàùà ýÿëèá-ýåäÿí éîõ èäè. áàøûíû äèê òóòóðäó. Õàíûì õàëàíû éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. ùåéêÿë êèìè äèíìÿç þòöá è÷ÿðè ýèðèðäè. éåíÿ ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòäó. áàëàúà äÿìèð ÷àéäàíû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéìóøäó. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð áàøûíû àøàüû ÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. — éàçûüûí ýÿëñèí þçöíÿ. Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ êþøêäÿí ÷ûõûá ìàøûíûí ãàáàüûíäà ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. Éåíÿ áèð ìàøûí ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùÿìèí ìàøûíäà äà ñöðöúöäÿí áàøãà Ìóõòàð êèìè áèð íÿôÿð îòóðìóøäó. áàøûíû áóëàéûðäû. éÿãèí êè. Ìèëèñèîíåð äÿ. ñîíðà î äà ãóðóéóá éîõ îëóðäó. Åëÿ áèë êè. áó áèíàíûí è÷èíäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíè áèð-áèð ýþçäÿí êå÷èðòäè. þçö äÿ ÷åøìÿéèíè òàõûá êþùíÿ «Îãîíéîê» æóðíàëû îõóéóðäó. — äåäè. Ýåò èøèíëÿ ìÿøüóë îë. ñîíðà ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. ìàøûíû ùÿéÿòÿ áóðàõäû âÿ éåíèäÿí äàðâàçàíû áàüëàéûá êþøêöíÿ ãàéûäàíäà Õàíûì õàëàéà: — Àõ÷è. èø áàøëàìûøäû. ñÿòÿëúÿì îëàðñàí. 430 . àììà éàâàø-éàâàø àéàãëàðûíûí áàðìàãëàðû âÿ ÿëëÿðè äîíóðäó. àñôàëòûí öñòöíäÿ ýèðäÿ éàø ëÿêÿñè ãàëûðäû. þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. Õàíûì õàëà áàøûíà âÿ ïåíúÿéèí öñòöíäÿí ÷èéèíëÿðèíÿ ñàëäûüû ãàëûí éóí øàëûí è÷èíäÿ ñîéóã ùèññ åëÿìèðäè. åëÿëÿðè äÿ îëóðäó êè. Î ñîéóã ãûø ñÿùÿðè Õàíûì õàëà áó áèíàíûí éåðëÿøäèéè êö÷ÿ èëÿ î áàø-áó áàø ýåäèá-ýÿëäè: ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêäÿí âÿ î äÿìèð äàðâàçàäàí áàøãà áó áèíàíûí ùå÷ áèð ýèðèøè éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Õàíûì õàëà: — Ñÿíÿ äÿõëè éîõäó! — äåäè. î ñîéóã ãûø ýöíö áó áèíà äà Õàíûì õàëàíûí áàðìàãëàðû êèìè äîíìóøäó. åëÿ áèë êè. ìàøûíûí è÷èíäÿ îòóðìóø àäàì áàøûíû òÿðïÿòäè. áÿçèñè äÿ åëÿ òÿêúÿ áàøûíû òÿðïÿäèá êå÷èðäè. éåðÿ äöøÿí êèìè ñóéà äþíöðäö. ùå÷ ìèëèñèîíåðÿ ñàëàì äà âåðìèðäè. — Ñÿí ýåò úàìààòûí ãàïûñûíû à÷! — Áàõ! Íÿ ïèñ àðâàäñàí ñÿí?! — Þçöì áèëÿðÿì! Ýåò ñÿí éàõ÷û îë! Ìèëèñèîíåð áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè. Ãàð åëÿ-åëÿúÿ ñåéðÿê éàüûðäû.úàâàá âåðèðäè. åëÿ áèë.

Ìèëèñèîíåð ýþçöíö æóðíàëäàí ÷ÿêäè. àììà áèðäÿí êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû. äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. Ìèëèñèîíåð ñîðóøäó: — Äîüðóäàí èøèí âàð ñÿíèí? — Íåúÿ éÿíè äîüðóäàí? Îéóí îéíàéûðàì áóðàäà ñÿùÿðäÿí? 431 . éîõñà éîõ? — Ïðîïóñêóí âàð? — Íÿ? — Êàüûçûí âàð. èïäÿí òîõóíìàìûøäû. éÿãèí áèëìÿê èñòÿéèðäè êè. ñóëó ãàðäàí íÿì ÷ÿêèðäè. Àäèúÿ àäàìëàð èäè. ãàïûíû äà áàüëà. ÿëëÿðè äîíóðäó. ãàéíàéûá. Éóí øàë ýåò-ýåäÿ î ñåéðÿê. éîõñà éîõ. áèð àçäàí áèíàäàí áèð íÿôÿð äÿ ÷ûõäû. è÷ÿðèäÿí ùå÷ áèð ñÿñ åøèäèëìèðäè. à êèøè? — Àõ÷è. ÿëè èëÿ ÷àéäàíû éîõëàäû. ÷èéèíëÿðèíäÿ éóí øàëûí àüûðëûüûíû ùèññ åäèðäè. þìðöíäÿ ùå÷ áèð ÿë îíëàðû à÷ìàìûøäû. Õàíûì õàëà öøöìöðäö.. ñîíðà äåäè: — Ýèð è÷ÿðè. — Ìèëèñèîíåð åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿêè ÷àéäàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áàõäû êè. éîõñà éîõ? Ñîíðà ÿëèíè ÿëèíÿ ñöðòäö. àéàüûíûí áàðìàãëàðû. ñÿí íÿ èíòåðåñíè àðâàäñàí?! — Áóðàõàúàãñàí ìÿíè è÷ÿðè. òöíä-ýþé ðÿíýëè äàøäàí éîíóëìóøäóëàð. éÿãèí ÷àéäàíûí èñòèñèíè áèð ÿëèíäÿí î áèðè ÿëèíÿ âåðèðäè. î òöíä ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äÿ ïàð÷à äåéèëäè. ñîíðà Õàíûì õàëà éåíÿ ýÿëèá êþøêöí ãàïûñûíû à÷äû: — Ñÿí ìÿíè è÷ÿðè áóðàõìàéàúàãñàí. Ìèëèñèîíåð þçöíÿ ÷àé äÿìëÿéèðäè. îíäà íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áóðàíûí áþéöéöéíÿí èøèì âàð! — Øèïéîí òóòìóñàí? — Íÿ? — Ùå÷ íÿ. ñîéóãäóð.ïÿíúÿðÿëÿðèí ùàìûñûíà òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèøäè âÿ åëÿ áèë êè. ùå÷ áèð éåë îíëàðû òÿðïÿòìÿìèøäè. ãûçûá. — Áÿñ. áèð äÿ êè. ñîíðà ÷åøìÿéèíè ýþçöíäÿí àëíûíà ãàëäûðûá ëàï äèããÿòëÿ áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. ñîíðà éåíÿ áàøûíû àøàüû ñàëûá æóðíàëû îõóìàã èñòÿäè. Õàíûì õàëà êþøêÿ ýèðèá ãàïûíû áàüëàäû. Ìèëèñèîíåðèí êþøêöíöí ãàïûñû à÷ûëäû âÿ èêè íÿôÿð áó áèíàäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö âÿ êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåäèá ýþçäÿí èòäè. äåéèðÿì? Èúàçÿí? — Éîõ. Õàíûì õàëà äàðâàçàéà éàõûíëàøäû..

Ìèëèñèîíåð ÿëèíè ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè òåëåôîí àïàðàòûíà óçàòäû: — Ãîé áèð äåæóðíóéà çÿíý åëÿéèì.. õîø ýÿëäèí!. — Ñÿí äÿ ãàë áó õîñìàíäà! — Õàíûì õàëà êþøêöí ãàïûñûíû àðäûíúà ÷ûðïûá éåíÿ äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû âÿ éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. — äåäè. áó âàõò Õàíûì õàëà äà áèð çÿíý ñÿñè åøèòäè. ñÿí ìÿíè äÿëè åëÿéÿúÿêñÿí? Íÿ äàâà ñàëûðñàí áóðàäà? Ùà. ýÿëèá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû: — Áóðàäà äóðìàãäàí íÿ ÷ûõàúàã.. Êöëÿê ýåò-ýåäÿ áÿðêèéèðäè âÿ ãàð òÿçÿäÿí éàüìàüà áàøëàìûøäû. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ áó äÿôÿ öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê áèð ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. èñòÿäèéèíÿ ÿðèçÿ èëÿ éàç. Ýåò åâÿ. ÷àüûðàðëàð ñÿíè. åâèíÿ. Áàõàðëàð ÿðèçÿíÿ. Áó áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿêè î òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð åëÿ-åëÿúÿ òÿðïÿíìÿç èäè âÿ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêöí î áàëàúà ïÿíúÿðÿñè áó áèíàäà éåýàíÿ ïÿðäÿñèç ïÿíúÿðÿ èäè. êö÷ÿ èëÿ ñöðÿòëÿ þòöá-ýåòäè. áàáàìûí ñÿíèí áàáàíà áîðúó âàð? Ýåò. Ìèëèñèîíåð ÷àé è÷èðäè. — ñÿí íÿ íàèâíè àäàìñàí?. àììà ñîéóã êöëÿê áàøëàìûøäû. Áóðàäà äóðóá îíó ýþçëÿéèðñÿí? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ýåò. Ìèëèñèîíåð: — Àõ÷è. Ãàð êÿñìèøäè. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû áàüëàäû.. 432 .— Âàõ! Ëàï âàúèá èøäèð? — Ùÿ.. àõ÷è? Íèéÿ ýåòìèðñÿí? — Ñÿíèí èøèí äåéèë! — Âàõ! Ñÿíèíëÿ áèð åâäÿ éàøàéàíëàð ýþð íÿ ÷ÿêèð!. Õåéëè ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. — Ìÿíÿ áóðàíûí áþéöéö ëàçûìäûð. — Î êèìäè åëÿ? — Äåæóðíóäó äÿ. ñîíðà êþøêöíÿ ãàéûòìàäû. — Ñÿíÿ áîðúó ãàëìàéûá! Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè âÿ ãàïûñûíû áàüëàäû. áèðäÿí ÿëèíäÿêè ñòÿêàíû éàðûì÷ûã ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó. àé êèøè! Áàøà äöøìÿäèí ñÿí? — Àðà. àõ÷è..

Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. Áóíäàí ñîíðà ùÿð äÿôÿ áèíàäàí áèð àäàì ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. Àðà. ýåò.. Õàíûì õàëàéà òÿðÿô äþíäö: — Ýÿë áèð ñòÿêàí èñòè ÷àé è÷. áó àäàìûí ÿéíèíäÿ ãàðà ïàëòî. áó àðâàäûí ýåò-ýåäÿ øèääÿòëÿíÿí ÷îâüóí è÷èíäÿ áåëÿúÿ ñààòëàðëà î äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíûá äóðìàñû îíäàí ÷îõ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè íàðàùàò åäèðäè. ãàïûíû áàüëàäû. äîíäóí àõû! Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ñÿíèí öñòöíäÿí ìÿíè èøäÿí ÷ûõàðäàúàãëàð. àììà àüçûíû à÷ûá áèð ñþç äåìÿäè. Ãàð áÿðêèéÿíäÿ âÿ êöëÿê äÿ ëàï øèääÿòëÿíìÿéÿ áàøëàéàíäà ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ Õàíûì õàëàäàí þòðö êþøêäÿí ÷ûõäû: — Àõ÷è.Áàéàã ùÿéÿòäÿí ÷ûõìûø öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê ìàøûí ýåðè ãàéûòäû. éåíÿ Õàíûì õàëà áóðàíûí èø÷èëÿðèíÿ éàõûíëàø4-28 433 . êëéàíóñ!. — Àðà. Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòöá êþøêÿ ñàðû ýåòäè. áó àäàì éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. ôèêðèíè òîïëàéûá ùÿìèøÿêè êèìè. áèð äÿ áó àðâàäà òÿðÿô áàõìàéàúàã. éåíÿ òåç-òåç êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. áèð ñþç äåìÿäè. Ìèëèñèîíåð: — Áàõ! — äåäè. ÿìÿëëè-áàøëû ÷àé äà è÷ÿ áèëìèðäè. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíû à÷äû. àé òÿðñ ìóñóðìàí.. àììà åëÿ áèë êè. áåëÿ äÿ àðâàä îëàð? Áóíóí äèëè çÿùðèìàðäûð. ìàøûí è÷ÿðè ýèðäè. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû áàüëàäû. áó íÿòÿð àäàìäû?. éîõ.. îòóðäó âÿ éÿãèí þçöíÿ ñþç âåðäè êè. Áöòöí ýöíîðòà áåëÿúÿ êå÷äè. éÿíè êè. Ìèëèñèîíåð äåäè: — Ìÿçùÿá ùàããû. àììà êþøêöí ãàïûñû àüçûíäà àéàã ñàõëàäû. Áó âàõò éåíÿ äÿ áèð íÿôÿð êþøêöí è÷ÿðè ãàïûñûíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. áèð äÿíÿ äÿ âûãîâîð! Áó äÿôÿ Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè: — ×îõ áþéöê âÿçèôÿí âàð! Ùåéô!. «Îãîíéîê» æóðíàëûíûí êþùíÿ íþìðÿëÿðèíè îõóéà áèëìèðäè. éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë.. Ìèëèñèîíåð äåéèíÿ-äåéèíÿ êþøêÿ ãàéûòäû. ùå÷ îëìàñà. ÷öíêè î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð Õàíûì õàëàéà áàõàáàõà éàâàøúà áàøûíû òÿðïÿòäè âÿ Õàíûì õàëà äà î ñààò áàøà äöøäö êè. áàøûíäà ãàðàýöë äÿðèäÿí õÿç ïàïàã âàð èäè âÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí äèããÿòëÿ áó àäàìà áàõûá èòè àääûìëàðëà îíà éàõûíëàøäû. áèð ëîõìà ÷þðÿê éå äà!. åâäÿí ýÿòèðäèéè êîëáàñà÷þðÿéè äÿ éåéÿ áèëìèðäè.

çÿíý ñÿñè ýÿëèðäè âÿ ìèëèñèîíåð úÿëä êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷ûðäû. òÿëÿñèê êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ éàëíûç Õàíûì õàëàíûí ùèññ åëÿäèéè áèð òÿðçäÿ áàøûíû òÿðïÿäèá òÿñäèã åòäè: ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè àäàì èäè. áó äÿôÿêè çÿíý ñÿñè õóñóñè ñÿñëÿíäè. ùå÷ áèð ñÿáÿá îëìàäàí áèðäÿí-áèðÿ óøàãëûã èëëÿðèíè àðâàäûí éàäûíà ñàëäû. ùÿðäÿí äÿ Àáóçÿðèí âÿðÿìäÿí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòè Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Î áþéöê áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàâàø-éàâàø ãàðëà þðòöëöðäö âÿ òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äàùà ýþðöíìöðäö. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ êþê áèð êèøè îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ýÿëèá ìàøûíûí àðõà ãàïûñûíû äàðòûøäûðàíäà áó àäàì òÿÿúúöá äîëó ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû. Î áèíàíûí è÷èíäÿí ýåò-ýåäÿ äàùà ÷îõ àäàì ÷ûõûðäû. ìèëèñèîíåðÿ áàõûðäû. Õàíûì õàëà äà áó àäàìëàðäàí ùå÷ áèðèíÿ éàõûíëàøìûðäû. àíàñûíûí ñèôÿòèíè ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðäè. ãÿôèëäÿí àòàñûíûí. Ñöðöúö éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéÿí ìàøûíû áèð àíëûã ñàõëàäû âÿ àðõàäà îòóðìóø î êþê àäàì þçö ãàïûíû à÷äû: 434 . ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. êþøêöí èøûüû éàíìûøäû âÿ î áàëàúà ïÿíúÿðÿ åëÿ áèë êè. ãàð øöøÿëÿðè òàìàì þðòìöøäö. ñÿí èñòÿéÿí àäàì äåéèë áó. Éóí øàëûí öñòöíÿ äöøìöø ãàð äîíóá ãàëàãëàíìûøäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿð äÿôÿ áàøûíû òÿðïÿäÿíäÿ øàëûí öñòöíÿ éûüûëìûø ãàð õûøûëäàéûðäû. î áèðè çÿíýëÿðÿ îõøàìàäû âÿ ìèëèñèîíåð äÿ åëÿ áèë êè. þçöíö äàùà àðòûã éûüûøäûðäû. Ìèëèñèîíåð þçöíö ñèì êèìè òàðûì ÷ÿêèá. è÷ÿðè ýþðöíñöí. éÿíè êè. î ãàðàíëûã ãûø àõøàìûíûí ýþçö èäè. òÿêúÿ ýþçëÿéèðäè. éàõûíëàøìà. ãàð øöøÿíè òóòìàñûí. àììà ãàðûí î éöíýöë õûøûëòûñû ùå÷ ìÿòëÿáÿ äÿõëè îëìàäàí. áóíäàí ñÿíÿ áèð êþìÿê îëìàç. ãàðà «åìàäèí»ëÿð ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ýåäèðäè âÿ Õàíûì õàëà äàùà áó áèíàäàí ÷ûõàí àäàìëàðà. Õàíûì õàëàéà åëÿ ýÿëäè êè. äöç äàéàíìûøäû âÿ ñàü ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ èäè.ìàã èñòÿéÿíäÿ éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. Àõøàì äöøöðäö âÿ èíäè äàùà êö÷ÿëÿðè áöðöìöø ãàð î àõøàì è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðûðäû. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð êþøêäÿí ÷ûõûá î áàëàúà ïÿíúÿðÿíè òÿìèçëÿéèðäè êè. ìàøûíëàðà éîõ. Õàíûì õàëà ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. ñîíðà ìèëèñèîíåðÿ áàõäû.

áèð ìöääÿò óçàãëàøûá ýåäÿí î ìàøûíûí àðäûíúà áàõäû. — äåäè. ÷àéäàíûí ñóéóíó éîõëàäû êè. ìÿçùÿá ùàããû. Áöòöí ýåúÿíè ãàð éàüäû. àììà ìèëèñèîíåð áèð ìöääÿò ùÿìèí àðâàäà áàõäû. áèð øåé åëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. ñîíðà Õàíûì õàëàéà áàõäû. éàõøû îëìàç. áåëÿ îëàúàã. åùòèéàòëà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. àììà ñîéóã äà ùèññ åëÿìèðäè. Ìèëèñèîíåðèí ãàíû ãàðà èäè. áóíóí õàòàñû ìÿíèì áàøûìäà ÷àòëàéàúàã. Î ãàðà ìàøûí óçàãëàøûá ýþçäÿí èòäè. Áàêûéà øàõòà äöøäö. áóíäàí ãàí èéè ýÿëèð! Àðà. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè.. Ùÿìèí ãûø ýöíöíöí ñÿùÿðè ìèëèñèîíåð þç ñîéóã êþøêöíäÿ îòóðóá ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. — Àðà. âàëëàõ. ãîéäó åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ. àéàãëàðûíû ùèññ åëÿìèðäè. Ìèëèñèîíåð åëÿ-åëÿúÿ òàðûì äàéàíìûøäû. ñÿí íÿ áèëèðñÿí? — Âèíîâàò! Ñîíðà êþê êèøè ñöðöúöéÿ ÿìð åòäè: — Ñöð! Ìàøûí éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ áöòöí áóíëàð î ãÿäÿð ñöðÿòëÿ îëäó êè. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè âÿ äàéàíäûüû éåðäÿí äÿ òÿðïÿíìÿäè. ñîíðà òÿëÿñèê Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäû: — Ýåò áóðäàí. ñîíðà áó àðâàäûí âÿ þç áÿõòèíèí ãàðàñûíà äåéèíÿ-äåéèíÿ ùå÷ ùàðà çÿíý åëÿìÿäè. Ìèëèñèîíåðè ñÿùÿð-ñÿùÿð ÷àüûðûá éàõøûúà äàíëàìûøäûëàð âÿ èíäè òåëåôîíëà íþâáÿò÷èéÿ õÿáÿð âåðìÿëè èäè êè. äöíÿí àõøàì ìàøûíûí ãàáàüûíû êÿñÿí àðâàä éåíÿ ýÿëèá. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿéÿ.. — Ñîíðà 435 . ñîíðà úèáèíäÿí éåêÿ áèð äÿñìàë ÷ûõàðûá ÷åøìÿéèíèí øöøÿëÿðèíè ñèëìÿéÿ áàøëàäû âÿ áó äÿì êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí éåíÿ äÿ äÿìèð äàðâàçà èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø Õàíûì õàëàíû ýþðäö. — Ýþðñÿëÿð ñÿíè.— Íÿäè? Íÿ îëóá? — Ñèçèíëÿ èøèì âàð! Êþê êèøè éåíÿ äÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû: — Áó êèìäèð áåëÿ? Ìèëèñèîíåð áÿäÿíèíè äàùà äà òàðûì ÷ÿêäè: — Áèëìèðÿì! Êþê êèøè ãûøãûðäû: — Áÿñ. äóðóá êþøêäÿí áàéûðà ÷ûõäû. äîëóäó. áèëëàõ. éîõñà éîõ. ýåðè äþíäö âÿ àç ãàëà òîïóüàúàí ãàðà áàòà-áàòà î áèíàíûí éàíûíäàí óçàãëàøäû.

àììà Ìóõòàð ùÿìèøÿêè êèìè. Ìèëèñèîíåð: — Àðà. î äà îðäà îëàúàã. — Îíñóç äà ýÿëìÿéèá. áóðäà éîõäóð.. àé òÿðñ àðâàä! Õàíûì õàëà: — ×îõ ñàü îë. éå áóíó ùå÷ îëìàñà. àììà ýþçëÿäèéè ìàøûí éåíÿ äÿ íÿ ýÿëäè. ýÿëìÿéèá. áèíàäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû ÷ûõûá ýåòäè.. Ö÷öíúö ýöí äÿ áåëÿ êå÷äè. î äåéÿí ñþç èäè êè. íóø îëñóí. Éàõ÷û àäàìñàí. — Ýåò þçöí ÷þðÿéèíè éå. íÿ îëñóí? — Ñîíðà áó èêè ýöíäÿ íå÷ÿíúè äÿôÿ áó àðâàäà äåéèëÿí ñþçëÿðèí ÿùÿìèééÿòñèçëèéèíÿ ÿìèí îëóá øèíåëèíèí úèáèíäÿí áèð ïàð÷à ÷þðÿê ÷ûõàðòäû: — Àëà. ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿ. — Áó. Àðà. Ìèëèñèîíåð äàùà áèð ñþç äåìÿäè.. Àõøàì äöøäö. ÷þðÿéè úèáèíÿ ãîéäó âÿ êþøêöíÿ òÿðÿô ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà àðõàäàí äåäè: — Ñÿíäÿí ìÿí ÷îõ ðàçûéàì.. ñÿí ìÿíèì ñþçöìÿ èíàíìûðñàí?. Èêè ýöí áþéöê èúëàñ îëàúàã. èøÿ ýÿëìÿéÿúÿê. àõ÷è.. Î ãàðëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëà ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè î áþéöê áèíàíûí äÿìèð äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êöíúöíäÿ äàéàíäû âÿ ùÿìèí ýöí ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ åëÿúÿ åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõà-áàõà Õàíûì õàëàíûí éàíûíà ýÿëäè: — Àé àðâàä. ãàð òóòìóø î ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí èøûãëàð äà ñþíäö.. ìèëèñèîíåð äÿ éåðèíè áàøãàñûíà òÿùâèë âåðäè. Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ýåúÿ äöøÿíÿ êèìè.. íÿ äÿ ýåòäè.. ÿëáÿòòÿ. Áþéöê èúëàñ âàð. þç èøèíäÿ îë. Õàíûì õàëà î ýöíö áèðèíúè äÿôÿ àüçûíû à÷ûá ñþç äåäè: — Áèðäÿí ýÿëäè?. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìèëèñèîíåð åéíè åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõûá þç ñîéóã êþøêöíÿ ãàéûòäû. éÿíè ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. — äåäè. ñÿíèí åâèí éîõäóð? — äåäè. ùÿìèí áèíà áîøàëàíàúàí áóðäà äàéàíäû. Äîüðóñó. àììà Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè ìàøûí íÿ ýÿëäè.. èêè ýöí îðäà îëàúàã.ìèëèñèîíåð áèð àç éóìøàã ñÿñëÿ: — Ýåò åâÿ. — Ùà èíäè ìÿí áóðäà éûõûëûá þëÿ áèëÿðÿì. — äåäè.. íÿ äÿ ýåòäè. — Óøàãëàðûìûí úàíûíà àíä îëñóí êè. úèääè îòóðóá äöç ãàáàüà áàõûðäû âÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êÿíàðûíäà 436 . àõ÷è. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðè î ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýöíö ùÿéàòäà äöíéàíûí ùÿð öçöíö ýþðìöø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè êþâðÿëòäè. Áèð äÿôÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí ãàðà «åìàäèí»äÿ Ìóõòàðû ýþðäö. áèðäÿí ùÿð øåé îëà áèëÿð! — äåäè.

Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá åâÿ ýåäèðäè âÿ ùå÷ êèì Ìóõòàðà ùå÷ íÿ äåìèðäè. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. Õàíûì õàëà ýåòäèéè î éåðÿ ßáäöëÿëèíèí èøè ö÷öí ýåäèð. — äåäè. åëÿ áèë úàíëû äåéèëäè. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. ßáäöëÿëè èñÿ ýÿëèá ÷ûõìûðäû. — Ñîíðà ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû.. Õàíûì õàëàéà áàõäû. ýþçëÿäèéè ìàøûí ùÿéÿòäÿäèð. òàíûäû. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí äÿ àðòûã îëñóí. Ìÿùÿëëÿäÿ ãàðà «åìàäèí» éåíÿ äÿ ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíûðäû.äàéàíûá ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí çÿíäëÿ áàõàí Õàíûì õàëàíû ýþðìÿäè. ÿëáÿòòÿ. ãàð òóòìóø ïÿíúÿðÿëÿðäÿ òöíä-ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí âÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí èøûãëàð áèð-áèð ñþíäö âÿ íÿùàéÿò. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ î ãàðà ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ýÿëèá äöç ìàøûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Ùÿìèí êþê êèøè áèðèíúè ýöí îëäóüó êèìè. õåéëè ñîíðà Õàíûì õàëà ïèéàäà ýÿëèðäè âÿ ìÿùÿëëÿäÿ Õàíûì õàëàäàí äà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäó. Õàíûì õàëà áàøà äöøäö êè. áèð òàõòà ïàð÷àñû èäè. ùèðñëÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. ãà÷à-ãà÷à äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. î òåëåôîí àïàðàòûíäàí äà. àììà ìÿùç ùàðà ýåòäèéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. Äþðäöíúö ýöí Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí áèíàíûí äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç äàéàíàíäà ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ áàøûíû éöíýöëúÿ òÿðïÿòäè. åëÿ áèë. áèíà éåíÿ äÿ áîøàëìàüà áàøëàäû.. Ìèëèñèîíåð òÿëÿñèê àéàüà ãàëõäû. ùàìû áèëèðäè êè Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ùàðàñà ÷ûõûá ýåäèð. àììà êþê êèøè: — Ëàçûì äåéèë. ÷îõ èñòÿéèðäè êè. Õàíûì õàëà î çÿíýè åøèòäè. Áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. Ñöðöúö ìàøûíäàí äöøìÿê èñòÿäè. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ úàìààòû êèìè. Éåíÿ äÿ áöòöí ýöíö ãàð éàüäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿðäÿíáèð ãàëûí éóí øàëûíû ÷ûðïà-÷ûðïà àõøàìà ãÿäÿð ýþçëÿäè.. íÿôÿñ àëìûðäû. — Áó íÿäèð áåëÿ? Éåíÿ íÿ èñòÿéèðñÿí? — Ñÿíÿ ñþçöì âàð! — Íÿ ñþçöí? 437 . Õàíûì õàëà î ãàðà «åìàäèí»äÿí äÿ.. èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿäè. òÿêúÿ áóðàñû ùàìû ö÷öí à÷ûã-àøêàð àéäûí èäè êè. ìèëèñèîíåð þçöíö åëÿ òàðûì ÷ÿêèá ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ äàéàíìûøäû êè.

. ñîíðà øàëûíû ÷ûðïäû âÿ î êþê êèøèíèí àðäûíúà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà äàõèë îëäó. Áèð äÿ ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿí! — Íÿ? — Êþê êèøè ùåéðÿòëÿ áàøûíû ãàáàüà óçàòäû. ùèðñäÿíìè. . ßáäöëÿëè èëÿ ýþðöøöá õîøýÿëäèí åëÿäè. ÿëè ãóëàüûíûí äèáèíäÿ î úöð òàðûì äàéàíìûø ìèëèñèîíåðè áèð-èêè äÿôÿ éåðèíäÿ éûðüàëàòäû. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè ìàøûíûí êàïîòóíäàí ÷ÿêäè. ýÿëèá åâÿ âÿ ùÿìèí ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýåúÿñè Ùÿñÿíàüà ÿìèéëÿ... àç ãàëà äèçÿúÿí ãàðà áàòìûø àéàãëàðûíà áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Áöòöí ýöíö ìÿíè ýþçëÿéèðñÿí áóðàäà? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè.— Øèêàéÿòèì âàð! — Êèìäÿíäèð. ñîéóãäàíìû ýþìýþé ýþéÿðìèø ñèôÿòèíÿ áàõäû. ùÿéÿúàíäàíìû.. — Íÿ äåäèí? Åëÿ áèë êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè áèð áàéðàì ýÿëìèøäè. ñîíðà Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà òîíãàë ãàëàéûá Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. öñòöíÿ ìàøûí èøûüû äöøìöø àðâàäûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Êþê êèøè ìèëèñèîíåðÿ: — Áóðàõ áóíó è÷ÿðè! — äåäè âÿ úÿëä àääûìëàðëà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà ãàéûòäû. óçóí ãàò-ãàò òóìàíûíà. àé àðâàä. Ìÿùÿëëÿéÿ õÿáÿð éàéûëäû êè. ùå÷ êèì áèçè åâÿ ÷àüûðìàäû âÿ áèç äÿ äîéóíúà òîíãàëûí ãûðàüûíäà îòóðäóã.Î ýåúÿ ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð. Àüàùöñåéí ÿìèéëÿ. ãàð äöøöá äîíìóø øàëûíà. ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì. — Äåäèì êè. ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. äöíéàíûí áþéöê-áþéöê äàâàëàðûí438 . øèêàéÿòèí? Áó íÿ áèàáûð÷ûëûãäûð áåëÿ? — Ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì!. Áàëàêÿðèì ùÿìèí ýåúÿ àäàìëàðûí áèð-áèðè èëÿ ñàâàøûíäàí.. ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿíäèð! Àäàì äþéöëñÿí ñÿí áÿéÿì? Èíñàí äþéöëñÿí? Äöíéàíû åëÿ áó ìàøûíëà òóòóá ýåäÿúÿêñÿí? — Õàíûì õàëà èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿéèá äàéàíìûøäû âÿ éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. ßáäöëÿëèíè áóðàõûáëàð.. ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè Áàëàêÿðèìèí õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ äàíûøäûüû î óçàã âÿ ñåùðëè ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñäûã âÿ åëÿ áèë êè. áèð êöëÿê ÿñäè. Ùÿìèí ýåúÿ áèç äÿ êö÷ÿäÿ áÿñ äåéÿíÿ ãÿäÿð ãàðòîïó îéíàäûã.. Êþê êèøè áÿäÿíèíÿ éàðàøìàéàí áèð úÿëäëèêëÿ ìàøûíäàí äöøäö âÿ ýÿëèá Õàíûì õàëàéëà öçáÿöç äàéàíäû. ãîøóíëàðûí áèð-áèðè èëÿ âóðóøóíäàí. ßçèçàüà ÿìèéëÿ áèð éåðäÿ ßëèàááàñ êèøè þçö Õàíûì õàëàýèëÿ ýÿëäè.

ùÿ. Àíàì ÿëèíÿ áåë àëûá ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíû ãàðäàí òÿìèçëÿéèðäè âÿ Ìóõòàð è÷ÿðè ýèðèá ñàëàì âåðäè. — äåäè. àììà áó âàõò Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû âÿ ùÿéÿòÿ áîéëàíäû. äàëàíà à÷ûëàí ãàïûëàðà áàõäû.. áèð äÿ êè. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá äàëàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû. Ìóõòàð òÿëÿñèê: — Ýÿë. Áàëàêÿðèì. î ñààò áàøà äöøäöì êè. Àü Äÿâÿíèí àäàì êèìè äèë à÷ûá äàíûøìàüûíäàí äåäè. Ìóõòàðûí áåëÿúÿ òÿëÿñìÿéè Õàíûì õàëàíûí ýöúöíäÿíäèð. ÿëáÿòòÿ. Î ýþçÿë ãûø ýåúÿñèíèí ñÿùÿðè. êèøè òÿêúÿ áèç îëàúàüûã. — Ýþñòÿð ýþðöì ùàðàäà îëóðëàð?. þçö äÿ òàìàì ñþçñöç-ñþùáÿòñèç. ìÿíèì Ìóõòàðà éàçûüûì ýÿëäè. éÿíè êè. àììà ýþðäöì êè. Ìóõòàð ñîðóøäó: — Îíëàð äà áóðàäà îëóð? Ìÿí. áó äÿôÿ î ãàðà «åìàäèí» Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíìàäû. äöíéàíûí ÿí áþéöê äàâàñû ïóñãóäà äàéàíûá áèçè ýþçëÿéèð âÿ ëàï àç âàõò êå÷ÿúÿê. ùÿ. ãàáàüà äöøöá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäèì. ßëáÿòòÿ.. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð âÿ éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿòäèì êè. áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ìÿí äÿ ãà÷à-ãà÷à äàëàíûìûçûí ãàáàüûíà ýÿëäèì. ýöíîðòàéà éàõûí êö÷ÿíèí àøàüûñûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö âÿ ùàìû áóíà òÿÿúúöá åòäè. Ìóõòàð éåíÿ ìÿíÿ áàõäû: — Ùàðàäà îëóð î? Ìÿí áàøûìûí èøàðÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíè ýþñòÿðäèì âÿ Ìóõòàð úÿëä òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè ãàëõìàã èñòÿäè. òàõòà ïèëëÿêÿíèí öñòöíäÿ äàéàíäû âÿ î çàìàí ìÿí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ áèð àäàìûí áàøãà áèð àäàìûí íÿçÿðëÿðè àëòûíäà. ÷öíêè Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è éàëíûç ñÿùÿðëÿð Ìóõòàð èøÿ ýåäÿíäÿ âÿ àõøàìëàð èøäÿí ãàéûäàíäà ýþðöíÿðäè. äöíéàíûí î ÿí áþéöê äàâàñû áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ êèøè ãîéìàéàúàã. àíàì òÿÿúúöáëÿ Ìóõòàðà áàõäû. Ìÿí ÿââÿëúÿ Õàíûì õàëàýèëèí ùàðàäà éàøàäûüûíû Ìóõòàðà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäèì. Ìóõòàð ÷îõ òÿëÿñèð âÿ áóðàñû äà ìÿíèì ö÷öí òàìàì àéäûí èäè êè. î âàõò ùå÷ áèðèìèçèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. ñàëàìûíû èñÿ àëìàäû.äàí-äàëàøëàðûíäàí ñþéëÿäè. ñîíðà ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Ñÿí áóðäà îëóðñàí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì.. éàâàø439 . Ìóõòàð äà ìÿíèì àðäûìúà ýÿëäè. Ìóõòàð äà Õàíûì õàëàíû ýþðäö. ñîíðà îíóí áàëàúà ãóëàãëàðûíà áàõäûì âÿ íÿäÿíñÿ.

ßëÿêáÿð. Äîüðóäàí äà ýöíîðòà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû ýÿëèá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Àäèë ìàøûíäàí äöøöá åâëÿðèíÿ ãàëõäû. òÿìèçëÿäèéè ãàðûí õûøûëòûñû åøèäèëèðäè. áàëàúà ãóëàãëàðû äà ãûïãûðìûçû ãûçàðìûøäû âÿ î áàëàúà ãóëàãëàðûí ãûçàðòûñû äà. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íÿ èñòÿéèðñÿí? Ìóõòàð ìÿðä-ìÿðäàíÿ äåäè: — Ìÿíÿ ÿìð åëÿéèáëÿð êè. ñÿíäÿí öçð èñòÿéèì. Õàíûì õàëà î ãûø ýöíö ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø Ìóõòàðû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí öñòöíäÿ ÷îõ ñàõëàìàäû: — Éàõøû. ßëÿêáÿð? Ìÿí: — ßíòèãÿäèð. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè áàüëàäû. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àüëûüûäûð. ãàð áàñìûø øÿùÿðèí î àüëûüû. ùÿéÿòèìèçÿ ùÿìèøÿêè ñàêèòëèê ÷þêäö âÿ î ñàêèòëèê è÷èíäÿ éàëíûç àíàìûí ÿëèíäÿêè áåëèí ñÿñè. ßëÿêáÿð. ñîíðà ùÿìèí ñÿñ äÿ èòäè. èøèì âàð ñÿííÿí. òÿìèçëè440 . ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íåúÿ ãóòàá ÷ûõûá. îä òóòóá éàíûðäû. — Àììà ÷ûõ ýåò.. ùÿìèí ãûø ýöíö Ìóõòàðûí ñèôÿòè åëÿ áèë êè. Ìÿí àüçûì éàíà-éàíà î èñòè ãóòàáû ëÿççÿòëÿ éåäèì. òÿêúÿ î ãûø ñîéóüóíóí ãûçàðòûñû äåéèëäè. — äåäè. ßëáÿòòÿ. — äåäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿ îòóðóá òÿêáàøûíà ãóòàá áèøèðèðäè âÿ òàâàäàêû èñòè ãóòàáëàðäàí áèðèíè ýþòöðóá öñòöíÿ ñóìàã ñÿïäè. áþéöê áèð ùÿâÿñëÿ Àäèëèí ìàøûíûíà ìèíäèì âÿ áèç øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷èá ýåäÿ-ýåäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñîíðà ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñè ýÿëäè. ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà.. ÿñëèíäÿ. Áèðäÿí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè àðàëàéûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Ãàëõ éóõàðû. ùå÷ âàõò áåëÿ ñóàë âåðìÿçäè. áèð äÿ àéàüûí áó ùÿéÿòÿ.éàâàø íåúÿ ãûïãûðìûçû ãûçàðäûüûíû ýþðäöì. áó äàëàíà äÿéìÿñèí! Ìóõòàð ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. Õàíûì õàëà áó ãóòàáû êèìèí÷öíñÿ õöñóñè áèøèðèð. éîõñà êè. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ÿëáÿòòÿ. éå. Õàíûì õàëà áöêöá ùàçûðëàäûüû áþéöê áèð áàüëàìàíû îüëóíà âåðäè âÿ Àäèë ãîëòóüóíäàêû ùÿìèí áàüëàìà èëÿ ùÿéÿòÿ äöøöá ìÿíè ÷àüûðäû: — Ýåäÿê.

. — ãûøãûðäû. — Àðà. Ìèëèñèîíåð éåíÿ òÿÿúúöáëÿ áèð ìÿíÿ. — äåäèì. î áàøãà àðâàääû!. âåð îíà. éîõñà î ùÿìèí àðâàääû? — ñîðóøäó âÿ åëÿ áèë êè. Àäèë Õàíûì õàëàíûí âåðäèéè î áàüëàìàíû ìÿíèì éàíûìà ãîéìóøäó âÿ ìÿí ùÿìèí áàüëàìàíûí èñòèñèíäÿí. òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. — Õàíûì õàëà êèìäè. ãóòàáäûð. ïàéäû.. ÷öíêè áó ñóàëà áàøãà áèð úàâàá òàïìàäûì. àììà î àðâàä êè. áó íÿäè áåëÿ? — ñîðóøäó. — Ïàéäû. — äåäèì. èéèíäÿí áàøà äöøäöì êè. îðäà áèð ìèëèñèîíåð îòóðóá. âàð å. ìàòàüûíû? — Õàíûì õàëàäû äÿ. áó éàä êö÷ÿëÿðÿ êå÷èá âÿ áó éàä êö÷ÿëÿðè ìÿíèì÷öí äîüìàëàøäûðûá. ßëÿêáÿð. óøàãëàðû ö÷öí. àíàì ýþíäÿðèá îíóí ö÷öí. ÷îõ ñàü îëñóí! Àðà. Áèðäÿí î ëîïàáûü ìèëèñèîíåð: — Àðà. Äå êè. — Î àðâàäà ìÿíäÿí ÷îõëó-÷îõëó 441 . Ñèçÿ. àïàðàã áó ïàéû âåðÿê. åëè. Ìÿí áàüëàìàíû ýþòöðöá ìàøûíäàí äöøäöì âÿ êö÷ÿíèí ãàðûíà áàòà-áàòà ùÿìèí êþøêÿ ýåòäèì. áèð äÿ ìèçèí öñòöíäÿêè î ñÿëèãÿëè áàüëàìàéà áàõäû: — Ùà-à? Ìÿí: — Ùÿ. — Àðà. áöòöí ñèôÿòèíÿ áèð èøûã ýÿëäè. — Õàíûì õàëà ãóòàá áèøèðèá ñèçÿ ýþíäÿðèá. — Àðà. Ìÿí: — Ñàü îëóí. — Ùàðà ýåäèðèê? — ñîðóøäóì. ìÿçùÿá ùàããû.. ìàòàüûíû. — äåäèì. è÷ÿðèäÿ ëîïà áûüëû áèð ìèëèñèîíåð îòóðìóøäó âÿ ÿëëÿðèíè éàíûíäàêû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòóá ãûçûíûðäû. àïàð. — äåéèá êþøêäÿí ÷ûõäûì âÿ î ìèëèñèîíåð äÿ àéàüà ãàëõûá ìÿíèì àðäûìúà êþøêäÿí ÷ûõäû. — Àíàì òàïøûðûá êè.éèäèð. Ìÿí ÿëèìäÿêè áàüëàìàíû îíóí ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí (Ãîúàíûí éàçû ìèçè êèìè áèð ìèç èäè) öñòöíÿ ãîéäóì. Àäèë ìàøûíû áþéöê áèð áèíàäàí áèð àç àðàëûäà ñàõëàäû âÿ éåêÿ äÿìèð äàðâàçàíûí éàíûíäàêû áàëàúà áèð êþøêö ìÿíÿ ýþñòÿðèá äåäè: — Ýþòöð áó ãóòàáëàðû. áèð äÿ óøàãëàðóâóçà. áó ïàéû ùå÷ êèìäÿí ýþòöðìÿçäèì. ãàïûíû à÷äûì. áó íÿ çàùìàòäû áåëÿ? Êëéàíóñ.

äöíÿí ðÿùìÿòÿ ýåòäè. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ëàï óçàüû Ðîñòîâà ýåäèá ãàéûäûðäûã) âÿ áèð äÿôÿ ñöáù òåçäÿí ùÿìèí ñÿôÿðëÿðäÿí áèðèíäÿí Áàêûéà ãàéûòäûã. ìÿçùÿá ùàããû. Àòàì úèääèëÿøäè âÿ: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí. áèçèì÷öí äàðûõñûí. ÷öíêè. àììà. èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëäè. àòàìëà áèðëèêäÿ âàãîíó òÿìèçëÿìÿê. ýóéà Ìóõòàð éàõøû èø÷èäèð. ùÿðýàù ìÿí äÿ.. XIII Èëäÿ áèð äÿôÿ.. ìÿí ùå÷ î úöðÿñè êèøè ýþðìÿìèøÿì!. Àíàì éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ äåäè: — Éàçûã Êöáðà. ùÿì äÿ âàãîíäà àòàìà êþìÿê åëÿéèðäèì âÿ ìÿí î ñÿôÿðëÿðè äöíéàäà ùÿð øåéäÿí àðòûã õîøëàéûðäûì. äåìÿëè. Ìóõòàðûí âÿçèôÿñèíè àøàüû ñàëûáëàð. ãîðõóëó áèð øåé éîõ èäè. Ùÿìèí ýöíöí àõøàìû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Àðàç ÷àéûíäàí áó òÿðÿôäÿ àòàìûí ìÿíäÿí âÿ àíàìäàí áàøãà ùå÷ êèìè éîõ èäè. Àòàì: — Íÿ îëóá? — ñîðóøäó âÿ ýöëöìñÿäè. — äåäè. Âàõ!. 442 . àììà ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Ìóõòàðû èøÿ àïàðìàã ö÷öí éåíÿ äÿ ãàðà áèð «åìàäèí» ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. ùÿð éåðäÿí áèð àçóãÿ àëûá î ùÿñèð çÿíáèëè äîëäóðìàã ìÿíèì ö÷öí äöíéàäà õîøáÿõòëèê. ÷öíêè èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýÿëìèøäè âÿ áó ìèíâàë èëÿ Ìóõòàð õåéëè ìöääÿò åâäÿí èøÿ. èëäÿ áèð äÿôÿ-èêè äÿôÿ àòàìëà ñÿôÿðÿ ÷ûõûðäûì (î ñÿôÿðëÿð íèñáÿòÿí éàõûí ñÿôÿðëÿð îëóðäó: Ìàùà÷ãàëàéà. áóíà ýþðÿ äÿ âÿçèôÿñèíè òÿçÿäÿí áþéöäöáëÿð. Ìóõòàðûí àðâàäû. áÿõòÿâÿðëèê äåéèëÿí áèð øåé âàð èäèñÿ — î èäè. ýþçÿë èäè âÿ îíó òÿê ãîéóá ýåòìÿê äöçýöí äåéèëäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. àíàì åâäÿ òÿê ãàëñûí. áóíà ýþðÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè. éàõóä Ìèíâîäà. î ãàðà «åìàäèí» ýþðöíìÿäè âÿ Ìóõòàðûí áåëÿúÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëìÿéè áèçèì ùàìûìûçà ãÿðèáÿ ýþðöíöðäö.. åâÿ ýèðÿíäÿ ýþðäöê. àüëàìàãäàí àíàìûí ýþçëÿðè ãûçàðûá. ùÿð ùàëäà.. àíàì äà ñàü-ñàëàìàò ýþçöíöí ãàáàüûíäàéäûãñà. âàãîíäà éîë ýåòìÿê. èêè äÿôÿ àòàì ìÿíè äÿ þçö èëÿ ñÿôÿðÿ ýþòöðöðäö. î óçàã ñòàíñèéàëàðäà òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðû ýþðìÿê.ñàëàì äå! Èøè äöçÿëäè äÿ îíóí éàãèí?! Àðà. àììà àíàì úàâàí èäè. ùÿì ýÿçèðäèì. ãàòàð äàéàíàíäà àòàìëà áèðëèêäÿ òàíûíìàç-áèëèíìÿç î óçàã ñòàíñèéàëàðäà âàãîíäàí äöøìÿê.

. áèð äÿ êè. ñîíðà ìöùàðèáÿ áàøëàäû âÿ áèç áèð äàùà Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î äàäëû. Ìóõòàð Êöáðà õàëàíû ìîëëàñûç äÿôí åëÿòäèðäè. Ýöëàüà èíäèêè êèìè ýþçöìöí ãàáàüûíäàäûð: ùöíäöðáîéëó. áèëìèðÿì. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. Àììà Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû ùàâàëàðû áèð äÿ ùå÷ êèì åøèòìÿéÿúÿê.. ùÿìèøÿ èíñàíëàðëà áèð éåðäÿ îëàúàã.. àììà. áåëÿ áèð ñþùáÿò ýÿçèðäè. Ùå÷ êèìëÿðèí ìàùíûñû ÿáÿäè ñóñóð. Ìóõòàð äèíÿ äöøìÿíäèð âÿ öìóìèééÿòëÿ. ãàðòàë äèìäèéè òÿêè èòèáóðóíëó. XIV Î áèðè îòàãäàí ðîéàëûí ñÿñè ýÿëèð: ãûçûì Áàõûí ïðåëöäëÿðèíè ÷à- Áàõûí ïðåëöäëÿðè ùÿìèøÿëèêäèð. î ïðåëöäëÿðè éöç èë áóíäàí ÿââÿë äÿ ÷àëûáëàð. Ýöëàüàíûí úöðáÿúöð êè÷èê àëÿòëÿðè éàõøû éàäûìäàäûð âÿ èíäè äÿ Áàêûäà. éà îëìàìûøäû.. àììà Áàëàêÿðèì ùå÷ êèì èäè. íàçèê ãàðàáûüëû áèð îüëàí èäè. XV Àõûð âàõòëàð Ýöëàüà òåç-òåç ìÿíèì éàäûìà äöøöð. ùÿð ùàëäà. î ñàõñû äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿð áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. õàðèúäÿ ñààòñàç åìàëàòõàíàëàðû ýþðÿíäÿ. Áó ÷îõ àúûäûð. î ýöëëÿðÿ äÿ ÷îõ éàçûüûì ýÿëäè. éöç èë áóíäàí ñîíðà äà êèìñÿ îíëàðû ÷àëàúàã. Äöçäöð. Êöáðà õàëà þëäö. ëûð. áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿñèí. î èñòè ïåðàøêèëÿðäÿí éåìÿäèê. Ìóõòàð òÿê ãàëäû. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàé÷ûí äàðûõûðäû âÿ ìÿíèì Êöáðà õàëàéà äà. áàøãà øÿùÿðëÿðäÿ. Áàõ íÿùÿíý èäè. ýóéà. áó ýöí îíëàðû ìÿíèì ãûçûì ÷àëûð. 443 .Êöáðà õàëàýèëèí åéâàíûíäàêû ñàõñû äèá÷ÿêëÿð. åëÿ áèë ãàïãàðà íàçèê èïÿê ñàïëàðäàí äöçÿëòìèøäèí. ñààòñàç àëÿòëÿðè ýþðÿíäÿ Ýöëàüà î ñààò éàäûìà äöøöð. Ìóõòàð êèìè áèð àäàìûí þç þëöñöíöí öñòöíÿ ìîëëà ÷àüûðìàüû àäè úàìààòà ïèñ òÿñèð åäÿð. äîüðóäàí äà áåëÿ îëìóøäó. þçö äÿ áûüëàðû åëÿ èäè êè. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàñûç èäè. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. Ìóõòàð ýèçëèíúÿ Ìîëëà ßñÿäóëëàéà ïóë âåðèá Êöáðà õàëà ö÷öí éàñèí îõóòäóðóá âÿ þçöíö äÿ ãîðõóäóá êè.

Âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðäóüóìóç ùÿìèí àõøàì ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. ãàïûëàðûíû áàüëàéûá áöòöí àõøàìû åâëÿðèíäÿ îëóðäóëàð. Ýöëàüà âàõò òàïûá þçö ýÿëÿðäè.. ïóë ýþòöðìÿçäè). àäû Áèëãåéèñ èäè. éà äà òÿçÿäÿí åâäÿí ÷ûõûá ãîë-ãîëà êèíîéà ýåäèðäèëÿð. ýåúÿ-ýöíäöç àðâàäû Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èäè. Ñîíà ùàðàñà êþ÷öá ýåòäè âÿ ìÿí áèð äÿ Ñîíàíû ýþðìÿäèì. Èíäè éàäûìà äöøöð êè. âàð èäè.. Ýöëàüà äà. áó ìóñèãè êèìÿñÿ ùÿñð îëóíóð. àììà áó õÿáÿðèí íÿ äÿðÿúÿäÿ äöç îëäóüóíó áèëìÿäèì. Áàëàêÿðèì òöòÿéè áàéàãäàí áÿðè Ýöëàüà èëÿ Ñîíà ö÷öí ÷àëûðìûø âÿ öìóìèééÿòëÿ. äåìèøÿì ñèçÿ. ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí áåëÿúÿ ãîë-ãîëà ýÿçìÿêëÿðèíè ãÿáóë åëÿìèøäè. ùÿëàê îëäó âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðèíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò êå÷äè. àõøàì äà èøäÿí ñîíðà éåíÿ ýþðöøöá åâÿ áèð éåðäÿ ýÿëèðäèëÿð. Áàëàêÿðèì ùÿð äÿôÿ ýþçëÿíèëìÿäÿí òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. ãàëäû Áóááó ãóøóíà. ùÿìèí Ñöëåéìàíäû. áó ãóøóí äà àäû Áóááó ãóøó èäè. áèëèðñèç. àõøàì ãîøà òóòóí àëòûíäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûøäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèð õåéëè ìöääÿò òöòÿê ÷àëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äåäè: — Ëàï ãÿäèì âàõòëàðäà áèð Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð âàð èäè äÿ. êèìäÿíñÿ ãóëàüûìà ÷àòäû êè.Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ êèìèí åâèíäÿ ñààòû õàðàá îëñàéäû. ìöùàðèáÿäÿí áèð íå÷ÿ èë ñîíðà ùàðäàñà. Ñîíà äà Áèëãåéèñäè. Ñîíà èøëÿäèéè òèêèø ôàáðèêèíÿ ýåäèðäè. Ýöëàüà þç åìàëàòõàíàñûíà ýåäèðäè. Ýöëàüà èëÿ Ñîíàéà ãÿäÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð ÿð-àðâàäû úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà áèð-áèðèíèí ãîëóíà ýèðèá éîë ýåòìÿìèøäè âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. ùÿòòà ìÿùÿëëÿäÿ äåéèðäèëÿð êè. Î êè. Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð èëÿ Áèëãåéèñèí ñèðëÿðèíè áèð-áèðëÿðèíÿ ÷àòäûðûðäû. ýóéà. î äà åëÿ Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí þçöäö. áàõ. Áèð äÿôÿ Íîâðóç áàéðàìû ÿðÿôÿñè èäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. êè÷èê ÷àíòàñûíû à÷ûá àëÿòëÿðèíè ÷ûõàðäàðäû.. Áèð äÿ áèð äÿâÿãóøó âàð èäè. ãîë ñààòû èäèñÿ. ÷îõ äà ñÿäàãÿòëè àðâàä èäè. ãàéûäûá ýÿëèá Ýöëàüà. Ñÿùÿð òåçäÿí åâäÿí áèð ÷ûõûðäûëàð. Áàëàêÿðèì êèìèíñÿ áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèð. ñàü ýþçöíÿ ãàëûí øöøÿ òàõàðäû âÿ òåç äÿ ñààòû äöçÿëäèá òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåäÿðäè (ÿëáÿòòÿ. Áó Áóááó ãóøó êè. 444 . Áó Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿðèí áèð àðâàäû âàð èäè. òåàòðà äà ýåäèðëÿð. ýóéà. åëÿ áèë áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ãàéäà-ãàíóíóíóí áó úàâàí ÿð-ÿðâàäà äÿõëè éîõ èäè. Ýöëàüà úÿáùÿéÿ ýåòäè. ýóéà Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè äöç äåéèëìèø. ìÿí áàøà äöøäöì êè.. Ýöëàüà îíà ýþðÿ áåëÿ òÿëÿñèðäè. îíà ýþðÿ âàõòû àç îëóðäó êè.

Äåìèðÿì ñÿíÿ êè.. ùÿòòà þçö ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà áèçèì ùÿéÿòÿ ýÿëèðäè. ãîðõóðàì àõûðäà Ìÿììÿäáàüûð îëàñàí!. äåéèðäè: 445 .. åëÿ êè.» «—ßäÿ. ßëèàááàñ êèøè éîõ. Éàò! — äåéèðäè. ßëèàááàñ êèøè òÿê éàøàäûüû ö÷öí ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû îíà òåçòåç ïàé ýþíäÿðèðäèëÿð. áèð áàøãàñû îëñàéäû. óøàã èøèíëÿ ìÿøüóë îë äÿ!. ßìèíÿ õàëàéà äà éàçûüûì ýÿëèðäè. éàòýèíÿí?! ßëèàááàñ êèøè áèçèì äàëàíäàí áèð àç àøàüûäà. áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ßëèàááàñ êèøèíèí õÿòðèíè ÿí ÷îõ èñòÿéÿí Õàíûì õàëàäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà õÿòðèíè ßëèàááàñ êèøè ÷îõ èñòÿéèð.. ìÿíèì äÿ Èáàäóëëàäàí çÿùëÿì ýåäèðäè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áîéëàíûðäû. ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõìûðäû. ùÿòòà ãàïûáèð ãîíøóëàðû Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëàíûí äà õþðÿê áèøèðèá õöñóñè ñÿëèãÿ-ñÿùìàíëà ýþíäÿðäèéè ïàéû ýåðè ãàéòàðûðäû (ÿëáÿòòÿ.. Éàõøû êè. áó çàéû áÿëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!.. àðàéà ïÿðòëèê äöøÿðäè.. àììà ßëèàááàñ êèøèäÿí èíúèìÿê îëìàçäû.. ïàéû ýåðè ãàéòàðäûüû ö÷öí. îëýèíÿ Ìÿììÿäáàüûð.Ñîíà òåç-òåç ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèð âÿ ìÿí Ñîíà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì. XVI ßëèàááàñ êèøè ùÿðäÿí Èáàäóëëàäàí ñþç äöøÿíäÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìèäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!. àøàüûäàí éóõàðû Õàíûì õàëàíû ÷àüûðûðäû. — Áèëèðÿì. öçöíö ýþðìÿäèéèì î ðÿùìÿòëèê Ùÿìèääóëëà êèøèéÿ äÿ. ñÿí äÿ ìÿíèì÷öí Ìÿììÿäáàüûð-çàäñàí áÿéÿì?!». ÷öíêè ìÿùÿëëÿíèí àãñàããàëû èäè). àììà ßëèàááàñ êèøè ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí.. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà éàøàéûðäû âÿ ùàìû áèëèðäè êè. éà íÿ èñÿ ïèñ áèð èø ýþðÿíäÿ âÿ àíàëàðûìûçûí áèçÿ àúûüû òóòàíäà äåéèðäèëÿð: «—Âàëëàù. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè..» «— Îëýèíÿ.. Àíàì ùèðñëÿíèðäè: — Óøàãñàí. áèéàáûð åëÿ áèçè àëÿìäÿ!. ßëèàááàñ êèøèíèí îüëó îëóá... Ùÿðäÿí àíàìäàí ñîðóøóðäóì: — Ìÿììÿäáàüûð êèì îëóá? Àíàì òÿëÿñèê: — Ùå÷ êèì. áÿçÿí áèç äàëàøàíäà. òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí ïàéûíû ãÿáóë åäèðäè âÿ áÿçÿí. âàõòûíäà êþ÷äö áó äöíéàäàí. ßëèàááàñ êèøèíèí áó ñþçëÿðè ùÿìèøÿ ìÿíÿ òÿñèð åäèðäè.

éóéóá öòöëÿìÿê÷öí ïàë-ïàëòàðûíû ýþòöðöá ÷ûõûá ýåäèðäèëÿð. Íèñÿ õàëà Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè. Ñàáàùäà. áàëãàáàã ãóòàáû áèøèð ìÿíèì÷öí. àììà. éà õÿçðè ÿñÿíäÿ âÿ ßëèàááàñ êèøè þç åâèíäÿ òÿê îëàí Õàíûì õàëà — éà Úÿôÿðÿ.. ñèëèá-ñöïöðöðäöëÿð. Áó î äåìÿê èäè êè. ßëèàááàñ êèøè. Ùÿðäÿí ýåúÿ éàüûø éàüàíäà. áèðèýöíäÿ èìêàíóí îëñà. éà áÿðê ýèëÿâàð ÿñÿíäÿ. Áÿçÿí ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ñÿùÿð-ñÿùÿð êöëÿê ãîïóðäó. éà ßáäöëÿëèéÿ. Ñÿòòàð Ìÿñóì âàõòèëÿ ÷îõ áÿðê äîñò îëóáëàð âÿ î äîñòëàðäàí èíäè.. ýþðýèíÿí êèøè íåéíèéèð?. ÿðè ãÿññàá èäè.») âÿ ùÿôòÿäÿ áèð äÿôÿ. éà Àäèëÿ.. Õàíûì õàëàíûí àòàñû. ùÿð ùàëäà.. ßëèàááàñ êèøèéÿ áàø ÷ÿêèðäèëÿð. áèð áàø ÷ÿê. ßëèàááàñ êèøèíèí àðâàäû Ùÿëèìÿ õàëà þëìöøäö âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ßëèàááàñ êèøèéÿ ãóëëóã åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. òÿê èäè. óøàãëàðû äà íÿ èëëàù åëÿéèðäèëÿð. Áàêûäà ñîâåò ùàêèìèééÿòè ãóðóëàíäàí ñîíðà èñÿ óçóí ìöääÿò ùàìàìûí ìöäèðè èøëÿìèøäè. Õàíûì õàëàäàí ñàâàéû î áèðè àðâàäëàðûí ãóëëóãëàðû áîøà ÷ûõûðäû. ñàü ãàëìûøäû. áèð äÿ êè. àììà áó áàðÿäÿ (âÿ öìóìèééÿòëÿ!) êèøèíèí õàñèééÿòè òöíä èäè. éà Úÿáðàéûëà. éà Ãîúàéà.— Õàíûì. Äåéèðäèëÿð êè. éåêÿ óøàãëàðû. ßëèàááàñ êèøèíè êÿíäÿ. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ ãûçû Íèñÿ õàëà äà àòàñûíûí òÿêúÿ Õàíûì õàëàéà ùþðìÿòèíè ãÿáóë åäèðäè.. ÿðè äÿ. éàäûìà áàëãàáàã ãóòàáû äöøöá. ãîúàëìûøäû. Õàíûì õàëàíû þçöíÿ ìÿùðÿì áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðêëÿ ñèôàðèøèíè âåðèð. Õàíûì õàëàéà âåðèëÿí ñèôàðèøëÿðÿ äÿ ïèñ áàõìûðäû. åëÿúÿ äÿ áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàìààòû ÷îõ âàõò Ñàðû ùàìàìà Ùàúû Ãàñûì ùàìàìû äåéèðäèëÿð. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñûíûí àäû Ùàúû Ãàñûì èìèø. Ñàðû ùàìàìû ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñû òèêäèðìèøäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàøëû àäàìëàðû. þç éàíëàðûíà àïàðà áèëìèðäèëÿð (ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: «—Ìÿíè þëäöðìÿê èñòÿéèðñöç? Ìÿëÿñèç áèð ýöí äÿ éàøàéà áèëìÿðÿì ìÿí!. íÿâÿëÿðè âàð èäè âÿ Íèñÿ õàëà äà. éà äà Àüàðÿùèìÿ äåéèðäè: — Ýåò. àç ãàëûðäû êö÷ÿìèçäÿêè î ãîøà òóò àüàúûíû äèáèíäÿí ÷ûõàðûá ýþòöðöá 446 . ßëèàááàñ êèøè Õàíûì õàëàéà ÷îõ ùþðìÿò åëÿéèð. áèøèð-äöøöð åëÿéèðäèëÿð. ãîúàëàíäà ïåíñèéàéà ÷ûõìûøäû âÿ éåðèíè ãàïûáèð ãîíøóñó Àüàùöñåéí ÿìèéÿ âåðìèøäè. ÷ÿëèêëÿ éåðèéèðäè. Âàõòèëÿ Ñàðû ùàìàì ßëèàááàñ êèøèíèí øÿõñè ÿìëàêû èìèø. àíúàã ßëèàááàñ êèøè ñàü ãàëìûøäû. èêè äÿôÿ øÿùÿðÿòðàôû ãàòàðà — «åëåêòðè÷êàéà» ìèíèá ýÿëèðäèëÿð. Õàíûì õàëàíûí ýþíäÿðäèéè ïàéà äà.

ùàðàëûñàí? — Áèçèì ìÿëÿëè! ßëèàááàñ êèøè áó äÿôÿ à÷ûã-àøêàð ýöëöðäö: — Îíäà. øåðëÿðè äèëèí447 . ñîíðà ñþçöíö äå äÿ. ùÿì äÿ çàðàôàòúûë àäàì èäè. èðàíëû îëàíäà íÿ îëàð. Ãîúà èíñòèòóòäà îëàíäà. áèð ÿëèìëÿ äÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá öçö êöëÿéÿ ýåäÿ-ýåäÿ (åëÿ êöëÿêëÿðäÿ ãà÷ìàã îëìóðäó) ýÿëèá ßëèàááàñ êèøèíèí ýåúÿýöíäöç ùÿìèøÿ úÿôòÿñèç îëàí ãàïûñûíû à÷ûðäûì âÿ åëÿ è÷ÿðè ýèðÿ-ýèðÿ äÿ: — Õàíûì õàëà ñîðóøóð êè...— ßëèàááàñ êèøè éåíÿ ýöëöìñÿéèðäè. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà. íåúÿñÿí? — äåéèðäèì. Ìÿí. Ìÿí òÿçÿäÿí ñàëàì âåðèðäèì: — Ñàëàì.àïàðñûí âÿ î çàìàí Úÿôÿð.. Äåéèá êè... ßëÿêáÿð. áàëàì? Ñÿí Èðàíëû äåéèëñÿí? — Éîõ. áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. ùÿ. éÿíè åâäÿ ùå÷ êèì îëìàéàíäà. àúûãëàíûð. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí ãûøãûðûðäû: — ßëÿêáÿð. éîõñà çàðàôàò åäèð. éàõøû êèøèäè!. ÿñëèíäÿ áó ñþùáÿòëÿðäÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì.. áàøà äöøäöì âÿ ÿëáÿòòÿ.. — Áèëèðñÿí äÿ. áèëèá êè. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. àé áèçèì ìÿëÿëè. Úÿáðàéûë... — Áàëàì. Áèð øåé-çàä ëàçûì äþéöë îíà?. ßëèàááàñ êèøè ùÿì àúûãëû èäè. íÿ äåéèð! Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. Èðàíäà àäàìà ñàëàì-çàä âåðìèðëÿð?. êöëÿê áàøûìäàí àïàðìàñûí äåéÿ. — Íèéÿ. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. ñîíðà ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: — Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. — Áÿñ. ýþð êèøè íåéíèéèð. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì1 ÷àòûøìûð!. Àäèë. éÿíè êè. Áàøà äöøäöí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. — äåéèðäè. ßáäöëÿëè. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè. Àüàðÿùèì èøäÿ îëàíäà. àé ßëÿêáÿð! Ýåò.. Î áàëàúà ßëÿêáÿð ÷èéèíëÿðèíè ÷ÿêèá: — Áèëìèðÿì. ßëèàááàñ êèøè ãàøëàðûíû ÷àòûðäû âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. ÷öíêè öìóìèééÿòëÿ. ßëåéêöìÿ ñàëàì. — Àé áàáàí ðÿùìÿòëèê! Àëëàù àòîâà äà úàí ñàüëûüû âåðñèí. ÿââÿëúÿ áèð Àëëàùûí ñàëàìûíû âåð. — ñîðóøóðäó...

áÿäáÿõò Áàëàêÿðèì áàøà ñàëìàéûá ñèçÿ êè. éåíÿ äÿ áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. éîõñà êè. îíäà. áåëÿúÿ ñà÷û. àììà þñêöðÿíäÿ àäè àäàìëàð êèìè þñêöðöðäö âÿ þñêöðÿ-þñêöðÿ äÿ äåéèðäè: — ßëÿêáÿð. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí äîñòó Ñÿòòàð Ìÿñóìóí àãèáÿòè àíàìûí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åäèðäè âÿ ìÿíèì àëÿìèìäÿ àíàìûí î ñþçëÿðèíÿ. ßëÿêáÿð? Íåúÿäè êèøè? Ìÿí: 448 . î áèðè ÿëèìëÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá áó äÿôÿ ãà÷à-ãà÷à (÷öíêè ãàéûäàíäà êöëÿê àðõàäàí ÿñèðäè) ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëèðäèì: Õàíûì õàëà ñîðóøóðäó: — Íîëäó. Àíàì ùÿð äÿôÿ áèçèì åâäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. ßëÿêáÿð? Àëëàù ãîéñà. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåò ïàð÷àñû èëÿ ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëèá òÿìèçëÿéÿíäÿ. éÿíè êè. ÷öíêè îíñóç äà ßëèàááàñ êèøèíèí äàíûøûãëàðûíäàí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. Àëëàùûí äà ýþðêÿìè éÿãèí ßëèàááàñ êèøèíèí ýþðêÿìè êèìèäèð.. éà äà ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëÿêáÿð. èíäè èéèðìèíúè ÿñðèí áèðèíúè éàðûñûäûð. áó êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí àäè àäàìëàðäàí äåéèë. î áèðèíè äÿ ãàëäûðûá ãîéóðäó êÿòèëèí öñòöíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèíè áåëÿúÿ éóìàã êèìè éûüûøûá êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðìóø ýþðÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìåùäè äþéöë. îíäà Äÿúúÿë çöùóð åëÿäè. éöç èë äåìÿêäèð. àéàãëàðûíûí áèðè àëòûíäà îëóðäó. èíäèêè ìÿííÿí úàâàí îëàúàãñàí. îíäà. ßëèàááàñ êèøè ÷îõ âàõò ÿëèíäÿ êÿùðÿáà òÿñáåù îéíàäà-îéíàäà. ìÿí Ìåùäèéÿì. áÿëêÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè àëÿìäÿí ýÿëèá.äÿí äöøìöðäö. Ñÿí èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ éàøàéàúàãñàí. àüñàããàëëû. ßñð áèëèðñÿí íÿ äåìÿêäèð? Î áÿäáÿõò îüëó. äåäè êè. òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ ñàëûíìûø äþøÿêúÿäÿ îòóðóðäó. éàëàí äåéèð î êþïÿéîüëó Äÿúúÿë.. Áèð äÿ ýþðäöí êè. ýÿëìèñÿí. ùÿìèøÿ ßëèàááàñ êèøè ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. ãàøû àüàðìûø. çàðàôàò åëÿéèð. ÿñð íÿäèð? ßñð. áÿëêÿ ìÿíè äÿ éàäóâà ñàëäóí. ùàðàäàíñà áàøãà áèð àëÿìäÿí ýÿëèá.. õàëãûíû ñåâÿí àäàì èäè. èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ ìÿíèì áó ñþçëÿðèìè éàäóâà ñàëàðñàí. ßëÿêáÿð? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. îíäà ñÿí. — Éàõøû. ãîé îíäà ñÿíÿ áèð ñèðð à÷ûì. èíäè êè. éàõøû.. — Áèëèðñÿí äÿ. Éàõøû. éÿíè êè. áöòöí áó àíëàøûëìàç ñþçëÿðè äîüðóäàí äåéèð. î ùÿðÿêÿòëÿðèíÿ áÿðàÿò ãàçàíäûðûðäû. Ìåùäè Ñàùèá-ÿççàìàí ñîíðà çöùóð åëÿéÿúÿê1.. — ßëèàááàñ êèøè éåíÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè.. áèë êè. — ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ýöëöðäö. ßëÿêáÿð.

Ìÿììÿäáàüûðûí îí ñÿêêèç éàøû âàð èäè. ìÿí î ùàäèñÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì âÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. àììà îíñóç äà ìÿí ùÿð øåéè áèëèðäèì.Áèð ïàéûç àõøàìû ãóðòàðûðäû. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè...— Ãîé ñîéóãäÿéìÿñèíè ÷ÿêèá úàíûíäàí ÷ûõàðòñûí. î ïàéûç ýåúÿñèíèí þìöðëöê ÿçàáûíû ÿââÿëäÿí ùèññ åòìèøäè. àíàì èñòÿìèðäè êè. ßëáÿòòÿ. ßëèàááàñ êèøè ñîéóíóá àü òóìàí-êþéíÿêäÿ éåðèíäÿ îòóðìóøäó. ßëèàááàñ êèøè ìèçèí öñòöíäÿ éàíàí íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäö êè. àììà öðÿéèíäÿêè î íèýàðàí÷ûëûã ãîéìóðäó. éà Àäèëÿ.. øöøÿäÿí äèããÿòëÿ áàéûðà áàõûðäû. éà íÿ èäèñÿ. åëÿ áèë êè. Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè) âÿ ßëèàááàñ êèøè î éåääèëèê ëàìïàíûí èøûüûíäà îüëóíóí òÿçÿòÿð áûüëàðûíà áàõäû âÿ ôèêèð ßëèàááàñ êèøèíè ÷ÿêèá ãÿäèìëÿðÿ àïàðäû. Ìÿììÿäáàüûð êöíúäÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá î éåääèëèê íþéöò ëàìïàñûíûí àëàãàðàíëûüûíäà ùàðàäàíñà ÿëèíÿ êå÷ìèø áèð ãÿçåò îõóéóðäó âÿ òåç-òåç ãàëõûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ éàõûíëàøûðäû. Íèñÿ èäè.— Éàõøûäûð — äåéèðäèì. ßëèàááàñ êèøè êèìè áèð àäàìûí Ìÿììÿäáàüûð êèìè áèð îüëóíäàí äàíûøñûí. êèøèíèí áåëèíÿ ñöðò áèð àç. ÿí ÷îõ äà Ãîúàéà (÷öíêè Ãîúà ùÿêèìëèê îõóéóðäó) áèð ãûðûã êå÷è ïèéè âåðèðäè: — Ýåò. ìöðýö äþéÿ-äåéÿ: — Íèéÿ éàòìóðñóç? — äåéèðäè.. î ùàäèñÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà áàø âåðèá. î âàõòëàðà êè. ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéè áèð íèýàðàí÷ûëûã áàø ãàëäûðûðäû.. éà Àüàðÿùèìÿ. — äåéèðäè... éà Úÿáðàéûëà. þçö 4-29 449 . äÿñìàëëà áàøûíû ñàðûéûá éåðèíÿ ýèðìèøäè. áó ùàäèñÿ èéèðìèíúè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ.. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ îüëó èäè (áèð äÿ êè. . ñóéóí øûðûëòûñû êöëÿéèí ñÿñèíÿ ãàðûøìûøäû âÿ êöëÿê ùÿð äÿôÿ éàüûøû ßëèàááàñ êèøèýèëèí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïàíäà êèøèíèí öðÿéèíäÿ åëÿ áèë íÿñÿ ñûíûðäû. èíãèëàáûí èëê èëëÿðèíäÿ áàø âåðèá. õþðÿéè áèøèðìèøäè. ýåúÿ áàøëàéûðäû âÿ éàüûø äà ýåòýåäÿ áÿðêèéèðäè. Î ïàéûç ýöíö ñÿùÿð òåçäÿí Ùÿëèìÿ õàëàíûí áàøû àüðûéûðäû âÿ àðâàä áöòöí ýöíö áèðòÿùÿð éîëà âåðìèøäè.Íå÷ÿ ýöíäö êè. Àõøàì Õàíûì õàëà éà Úÿôÿðÿ. éàòìàã èñòÿìèðäè.. åâèí èøèíè ýþðìöøäö âÿ èíäè òàìàì ÿëäÿí äöøìöøäö. . éÿíè êè. ßëèàááàñ êèøè. — Àíúàã þñêöðöð. éà ßáäöëÿëèéÿ.. îüëó äà íàðàùàòäûð.

— äåäè. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ãÿçÿëëÿðèíè îõóìàéà-îõóìàéà î ãÿçÿëëÿðäÿêè ýöëäÿ. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íèéÿ éàòìûðñàí? Ìÿììÿäáàüûð: — Ãÿçåòè îõóéóá ýåäèá éàòûðàì. — Ñþíäöð èøûüû. êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. — äåäè. îõóìàéàíëàð äà î ãÿäÿð öñòöíÿ äöøöá èôøà åäèðëÿð êè. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. éàòàã. èêèíúèñè äÿ îíà ýþðÿ êè. ñîíðàñû íÿ îëñóí? Éàçûã êèøèíè î ãÿäÿð ÿñÿáèëÿøäèðèðëÿð êè. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè îíäàí ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. àììà Ùÿëèìÿéÿ éàçûüû ýÿëäè. èíäè äÿ àðâàä ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿ éàòñûí. ùÿð ùàëäà. ñþíäöð. ýåò éàò. ýåúÿ âàõòû áó íÿ ìàøûíäû áåëÿ äàéàíäû ãàïûëàðûíûí àüçûíäà (àäÿòÿí. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã. ÷àëûøûð êè. — Ñþíäöð èøûüû. áöòöí ýöíö áàøû àüðûéûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè èñòÿìÿäè êè. — Âÿ ßëèàááàñ êèøè áóðàñûíû äà äåìÿê èñòÿäè êè. ñîíðà î ìàøûíûí èøûüû ïÿíúÿðÿäÿí îòàüà äöøäö âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿÿúúöá åòäè êè. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã î ãÿäÿð äÿ àñàí èø äåéèëäè. áóíó òÿêúÿ ùÿìèí ýöí éîõ. î êöëÿê âûéûëòûñûíûí àðàñûíäàí ÿââÿëúÿ ìàøûí ñÿñè åøèäèëäè. îòàã 450 . ÷öíêè Ùÿëèìÿ éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöøäö. êèøè äèêñèíäè. Ìÿììÿäáàüûðûí ñþçëÿðèíäÿ äÿ. àõûðäà îëäóí Ñÿòòàð Ìÿñóì.. Áó çàìàí î éàüûø øûðûëòûñûíûí.. àõûð âàõòëàð ùÿðäÿí ùèññ åäèðäè âÿ î éàüûøëû-êöëÿêëè ïàéûç ýåúÿñè åëÿ áèë áèðäÿí-áèðÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ÿëè ãûïãûðìûçû êþçÿ äÿéäè. öìóìèééÿòëÿ. ÷öíêè î úàâàíëûã åëÿ áèð óçàãëûãäà ãàëìûøäû êè. ìàøûíëàð áóðàëàðà ãàëõìàçäû)? Ìÿììÿäáàüûð àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû âÿ îüëóíóí àéàã öñòÿ áåëÿúÿ ãóðóéóá ãàëìàüûíû ßëèàááàñ êèøè à÷ûã-àøêàð ùèññ åòäè. ñîíðà ãàëõûá áèð ïàïèðîñ éàíäûðûá ÷ÿêìÿê èñòÿäè. ìèí èë êå÷èá. áàøûíà íÿ ÷àðÿ ãûëñûí. Ìÿììÿäáàüûð: — Èíäè. àììà ßëèàááàñ êèøè áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåìÿäè. àòàñûíà òÿðÿô áàõìàñûí. ÿââÿëà. áè÷àðÿ Ìèðçÿ áèëìÿéèð êè. àäè èëëÿðèí ýöíöíÿ. àäè èëëÿðèí õàòèðÿñèíÿ ñûüûøìûðäû. — äåäè âÿ àéàüà ãàëõäû. ßëèàááàñ êèøè: — Êîð åëÿéÿðñÿí ýþçëÿðèâè. öðÿéèíäÿ: «Ëÿíÿò øåéòàíà!» — äåäè.áåëÿúÿ áèð úàâàí èäè. Áàêûíûí áó äàüëûã êö÷ÿëÿðèíäÿí ôàéòîí ýåäÿðäè. äàùà äîüðóñó. îíà ýþðÿ êè. äåäèéè ñþçëÿðèí òÿëÿôôöçöíäÿ äÿ íÿñÿ áèð ñöíèëèê âàð èäè. î ãÿäÿð êÿøìÿêåøëè îëìóøäó êè. ÷îõ îõóäóí. áöëáöëäÿ çÿðÿðëè áèð øåé àõòàðìàãäàí ãàò-ãàò öñòöí èäè. î âàõòäàí ãûðõ áåø èë éîõ. éàçäûüû ãÿçÿëëÿðè îõóéàíëàð äà. åëÿ áèë. áó ãûðõ áåø èëèí éöêö î ãÿäÿð àüûð îëìóøäó.

÷öíêè áó äÿôÿ ãàïûíû åëÿ áÿðê äþéäöëÿð êè. áó åëÿ-áåëÿ ãàïû äþéìÿê äåéèë. éåðèíäÿí ãàëõäû. áàøà äöøäö êè. îòàã èøûãëàíäû. ýåúÿ åâÿ øåéòàí ýÿëÿúÿê. åëÿ áèë. Óçóí øèíåëëè. áó ùèñ èéèíè è÷ÿðè ýèðÿí î ö÷ íÿôÿð þçö èëÿ áèðëèêäÿ ýÿòèðìèøäè. áó ùèñ èéè î óçóí øèíåëèí. îüëóíóí öðÿéè äþéöíöð. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. ýåéèí! — äåéèðäè. — äåäè. î áèðè èêè íÿôÿð ãàðà ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèøäè âÿ ãàïû àãçûíäà éàüûøûí àëòûíäà äàéàíäûãëàðûíà ýþðÿ ö÷öíöí äÿ öñòöíäÿí ñó òþêöëöðäö. óçóí øèíåëëè ñÿðò âÿ ãÿòè àääûìëàðëà ìèçÿ òÿðÿô éåðèéèá íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñèíè àõûðàúàí éóõàðû ãàëäûðäû. Ìÿììÿäáàüûð àüàïïàã àüàðûá âÿ êèøè áóðàñûíû äà ùèññ åòäè êè. àììà î àëàãàðàíëûã è÷èíäÿ ßëèàááàñ êèøè ýþðäö êè. îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíûá òÿðïÿíìÿéÿí Ìÿì451 . ïåíúÿéè ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ áàëàúà àðàëûüà êå÷èá áàéûð ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíäû: — Êèìäèð? — À÷! Ùþêóìÿò àäàìëàðûäûð! Áàéûðäàí ýÿëÿí áó ñÿñäÿ åëÿ áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèê âàð èäè êè. ãàïû à÷ûëìàëûéäû âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿçÿäÿí îòàüà êå÷ÿ-êå÷ÿ: — Áó ñààò. àììà áàéûðäàêû ñÿñ äàùà àðòûã áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèêëÿ äåäè: — Òåç à÷! Áó äÿãèãÿ à÷! Ñûíäûðàúàüûã ãàïûíû! ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿéÿ: — Äóð ýåéèí! Ýåéèí! — äåéèðäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà äà éîðüàí-äþøÿéèí îðòàñûíäà îòóðóá éóõóëó ýþçëÿðèíè äþéÿ-äþéÿ áàøà äöøìöðäö êè. ßëèàááàñ êèøè òÿëÿñèðäè êè.àëàãàðàíëûã èäè. àììà ëàìïà ùèñ âåðìÿéÿ áàøëàäû âÿ ùèñèí èéè î ñààò îòàüà äîëäó. áóðàäà äàùà áàøãà ñþùáÿò îëà áèëìÿçäè. ßëèàááàñ êèøèýèëèí áàéûð ãàïûñûíûí çÿèô úÿôòÿñè äàâàì ýÿòèðìÿäè. íÿ îëóá. ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿ õàëàéà: — Úÿëä îë. ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèë. áó éàä àäàìëàð àðâàäû áåëÿúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýþðìÿñèíëÿð. Ùÿëèìÿ õàëà ýþçöíö ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíäàí ÷ÿêÿ áèëìèðäè. ýåúÿ ùèñ åëÿäè. áó î äåìÿê èäè êè. — Áèð äÿãèãÿ ýþçëÿ. î ìåøèí ãàðà ýþäÿêúÿëÿðèí ãîõóñó èäè. Ùÿëèìÿ òåç ãàëõûá ýåéèíñèí. àììà Ùÿëèìÿ õàëà ýåéèíìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. ÷öíêè îä êè. ×þë ãàïûñûíû áÿðêäÿí äþéäöëÿð âÿ ßëèàááàñ êèøè. ãûðûëäû âÿ ãàïûíûí ÷ûðïûëûá à÷ûëìàüû èëÿ ö÷ íÿôÿð êèøèíèí îòàüà ýèðìÿéè áèð îëäó. Áó àäàìëàðäàí áèðèíèí ÿéíèíäÿ óçóí øèíåë âàð èäè.

àðâàä-óøàã âàð åâäÿ. — äåäè. ãûìûëäàíìûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòèíÿ áàõà452 . — Ãûçûëëàðû ýÿòèð! ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. Íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñè åëÿ ùåé ùèñ âåðèðäè âÿ éåðèíäÿ îòóðóá éîðüàíà áöðöíìöø Ùÿëèìÿ õàëà ùÿðäÿí þçöíäÿí àñûëû îëìàéàðàã èñòÿéèðäè êè. — Íÿéè ýÿòèðèì? — Ãûçûëëàðû! — Ùàíñû ãûçûëëàðû? — Êàñûáëàðû. úàìààò éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð. Óçóí øèíåëëè áàðìàüûíû óçàäûá àç ãàëäû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ ñîõñóí âÿ: — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçáàøûíà ýÿòèðèá ùþêóìÿòÿ âåðìÿç! — äåäè. íèéÿ à÷ìûðäûí? — Ýåúÿíèí éàðûñûäû. åëÿ áèëèðñÿí òàïà áèëìÿéÿúÿéèê? Àõòàðûí! Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø ùÿìèí èêè íÿôÿð îòàüû àõòàðìàüà áàøëàäû... ãàëõûá ëàìïàíûí ïèëÿòÿñèíè àøàüû ÷ÿêñèí. Ñÿí âåðìÿéÿíäÿ þçõîøóíà. ñîíðà ýÿëèá ßëèàááàñ êèøè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ äåäè: — Äåìÿëè. — Íèéÿ áàüëàéûðàì? Áàüëàìûðàì. àììà î óçóí øèíåëëèéÿ. áó óçóí øèíåëëèíèí ÿìðèíè äöçýöí áàøà äöøìÿäè. ãàïûíû ùþêóìÿòèí öçöíÿ áàüëàéûðñàí?!. — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçëÿðèíäÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðëÿð. áåëÿëÿðè èñÿ ãûçûëûí öñòöíäÿ îòóðóð. — Ñîéüóí÷ó äåéèëÿì! — Äåìÿëè ñîéìóðäóí êàñûáëàðû? — Þçöì þçöìö ñîéìàéàúàãäûì êè! Êàñûá åëÿ ìÿí þçöìöéäöì äÿ... àðâàä-óøàüûí ãàéüûñûíà ãàëûðñàí. Àúëûãäû. àììà ùþêóìÿò àäàìëàðûíû éàüûøûí àëòûíäà ñàõëàéûðñàí?! Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè äåäè: — Áóíóí íÿôÿñè äöøìÿí íÿôÿñèäèð! Óçóí øèíåëëè: — Áåëÿëÿðèíè àç ýþðìÿìèøèê! — äåäè. î ìåøèí ýþäÿêúÿëè èêè íÿôÿðÿ áàõà-áàõà éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè.ìÿäáàüûðà þòêÿì áèð íÿçÿð ñàëäû.. — Áÿñ. éîõñóëëàðû ñîéóá éûüäûüûí ãûçûëëàðû! ßëèàááàñ êèøè: — Ìÿí ùàìàì÷ûéàì.. Ìÿììÿäáàüûð îòàüûí îðòàñûíäà àéàã öñòÿ äàéàíìûøäû.. — Äåìÿëè.. Ìÿíèì ùþêóìÿòäÿí ýèçëè áèð èøèì éîõäó.

ñöôðÿäÿí. áó úöð äàéàíûá ãûìûëäàíìûð. Äöçäöð. íîõóääàí áàøãà áèð øåé òàïìàäûãäà. ßëèàááàñ êèøè áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. êèøè åùòèéàò åäèðäè êè. î èêè íÿôÿð îðàíû éîõëàìàñûí âÿ áó àäàìëàð ùÿð äÿôÿ äîëàáûí ýþçöíäÿ. ãÿçÿáëè ýþçëÿðè éåðèíäÿ îéíàìàüà áàøëàäû: — Ãûçûë ùàðàäàäû? — ãûøãûðäû âÿ ãÿðèáÿ èäè. Îòàãäà. î áàõûøëàðûí ìÿíàñûíû áàøà äöøÿ áèëìèðäè. àììà ßëèàááàñ êèøè äàùà áóíà ôèêèð âåðìèðäè âÿ Ìÿììÿäáàüûð äà äàùà ÿââÿëêè òÿê êö÷ÿéÿ òÿðÿô áàõìûðäû. áó ö÷ íÿôÿðèí áåëÿúÿ è÷ÿðè ñîõóëìàãëàðû. àäàìûí ÿòèíè öðïÿøäèðÿí íÿñÿ ùèññ åäèðäè. áèðäÿí ÿëèíäÿí õàòà ÷ûõàð. ìÿòáÿõäÿ. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè ìÿòáÿõäÿ ÿëèíè àç ãàëà ãîëòóüàúàí óí êèñÿñèíÿ ñîõóá óíóí è÷èíäÿ ãûçûë àõòàðûðäû âÿ áó çàìàí áóðíóíà óí äîëäóüó ö÷öí òåç-òåç àñãûðìàüà áàøëàäû. àììà áöòöí áó ôèêèðëÿðëÿ áÿðàáÿð. ßëèàááàñ êèøè Óçóí øèíåëëèíèí Ìÿììÿäáàüûðà àòäûüû î àúûãëû áàõûøëàðû ýþðöðäö âÿ î áàõûøëàðû ùå÷ úöð éîçà áèëìèðäè. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñàðûìñàãäàí. àììà î áàõûøëàðäà õîøà ýÿëìÿéÿí. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. áÿäáÿõò îëàð óøàã. ýþðöðäö êè. äÿëèãàíëûäû. äþøÿê àüûíäàí. Óçóí øèíåëëè îíóí öñòöíÿ. äàùà àðòûã ÿñÿáèëÿøäè. äóðóøóíäà íÿñÿ áàøãà áèð øåé äÿ âàð âÿ ßëèàááàñ êèøè îíóí íÿ îëäóüóíó ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäè. ñþéÿð îíëàðû âÿ îíäàí ñîíðà äà áóíëàðûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã îëìàç. Ìÿììÿäáàüûðûí ñèôÿòèíäÿ. êöíú-áóúàã ãàëìàäû êè. Óçóí øèíåëëè ýåò-ýåäÿ àðòàí àøêàð áèð àúûãëà òåç-òåç Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû. åëÿ áèë. âóðàð îíëàðû. Áó àäàì àñãûðäûãúà Óçóí øèíåëëè. 453 .áàõà ôèêèðëÿøèðäè êè. êþëýÿ äöøöðäö. Ëàìïàíûí ëöëÿéèíèí éóõàðû ùèññÿñè ùèñäÿí ãàðàëûðäû âÿ áóíà ýþðÿ îòàüûí äà äèâàðëàðûíûí éóõàðû òÿðÿôèíÿ. éà ãàçàíûí è÷èíäÿ ïàë-ïàëòàðäàí. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðèí èêèñè äÿ ÿëèáîø ýÿëèá Óçóí øèíåëëèíèí éàíûíäà äàéàíäû âÿ Óçóí øèíåëëè íå÷ÿíúè äÿôÿ îòàüû äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèá Ùÿëèìÿ õàëàéà áàõäû: — Áóíóí éîðüàí-äþøÿéèíè àõòàðûí! — äåäè. áó àäàìëàðà ùöúóì åëÿéÿð. Ìÿììÿäáàüûðûí öñòöíÿ ãûøãûðûð. Ìÿììÿäáàüûð úàâàíäû. Ìÿììÿäáàüûð ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. åëÿ áèë êè. îíà ýþðÿ áåëÿ àüàïïàã àüàðûá. éà ñîüàíäàí. àðàêÿñìÿäÿ éåð ãàëìàäû. åâè áåëÿúÿ ÿëÿê-âÿëÿê åëÿìÿëÿðè îüëóíó ùèðñëÿíäèðèá. éÿíè ßëèàááàñ êèøèíèí öñòöíÿ éîõ.

àõòàðóí. ßëèàááàñ êèøèéÿ ìàúàë âåðìÿäè. äþøÿéè ÿëëÿøäèðèá î áèðè òÿðÿôÿ èòÿëÿäè. ýÿëèí. äàùà ùÿð øåé áèòäè. Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà áàõäû. Óçóí øèíåëëè ãûøãûðäû: — Ùàíû áÿñ.. þëêÿíèí áó àú âàõòûíäà éåòèìéåñèðäÿí ãûçûë ýèçëÿòìÿêäÿíñÿ. òÿëÿñèê äåäè: — Ýÿëèí. — Íÿéÿ èíàíûðñûíûç. Áó éîðüàíäà ãûçûë éîõäó. ãàðà÷û îëìàã éàõøûäûð! — äåäè. Ùÿëèìÿ õàëà éîðüàíû áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõûá äþøÿéèí öñòöíäÿ îòóðìóøäó. ýÿëèí àõòàðóí! Íîëàð? Ùÿðÿ þç èøèíè ýþðöð äÿ!..ßëèàááàñ êèøè: — Àçÿðáàéúàíëû äþéöëñÿí ñÿí? — äåäè. àé ãÿðäåø!. áöðöíäöéö éîðüàíëà áÿðàáÿð. ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð — åëÿ áèë. Óçóí øèíåëëè: — Ñÿíèí êèìè àçÿðáàéúàíëû îëóá. âàëëàù. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè ýèçëÿòäè. àéàãëàðû îòàüûí òàõòà äþøÿìÿñèíÿ 454 . áó éàä êèøèëÿðèí ãàáàüûíäà àðâàäûíû ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ àéàüûéàëûí. Ýÿëèí. éàøûíûí áó ÷àüûíäà èíäèúÿ áó Óçóí øèíåëëèíèí öñòöíÿ àòûëàúàãäû. ñîíðà Ùÿëèìÿ õàëàíûí áöðöíäöéö éîðüàíà áàõäû. îíà àíä è÷èì. îòóç èë áèð éàñòûüà áàø ãîéäóãëàðû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíäÿ ùÿð øåéè îõóäó. Óçóí øèíåëëè: — Áèç Àëëàùà-çàäà èíàíìûðûã. ýÿëèí. àðâàä! — äåäè. äàùà éàüûø äà êÿñäè. ùå÷ îëìàñà. áàøûâûçà äþíöì. ãûçûëëàð? Ñöêóò ÷þêäö. þëìÿê éöç äÿôÿ àðòûã èäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áàøà äöøäö êè. Àíúàã úèéÿðè éàíìûøëàð êèìäèñÿ. ýþçëÿðè ßëèàááàñ êèøèäÿéäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà î ñààò ùÿð øåéè áàøà äöøäö. åëÿ áèë. öðÿéèíè áîøàëäàúàãäûð. ãóðòàðäû. áàøûà÷ûã ýþðìÿêäÿíñÿ. áó éîðüàíäà äà ùå÷ íÿ éîõäó!. àëäàäûáëàð ñèçè!. êöëÿê äÿ äàéàíäû. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè éàñòûüû ÿëëÿøäèðèá áèð òÿðÿôÿ àòäû. ßëèàááàñ êèøèíèí áöòöí âàðëûüû áåëÿ áèð ðöñâàé÷ûëûüà äþçìÿäè.. äåéèí.. áèð ýþçãûðïûìûíäà àéàüà ãàëõäû. éåðèíäÿí áèð àääûì êÿíàðà ÷ÿêèëäè. ßëèàááàñ êèøèíèí áåéíèíäÿ áèð ôèêèð î äÿì íÿáç êèìè âóðóðäó: Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Àììà áèðäÿí-áèðÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõäû. Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíöá îòóðäóüó éîðüàíû äàùà áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõäû.. Ùÿëèìÿ õàëà äåäè: — Àé ãÿðäåø..

__________ 1 Áÿçìè-Ñöëåéìàí — äèíÿ ýþðÿ Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð Éåð öçöíäÿêè áöòöí úàíëûëàðûí äèëèíè áèëèðäè âÿ èñòÿäèéè âàõò ãóøëàðû. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè òÿëÿñèê ìÿòáÿõäÿí ýÿòèðäèéè ìèñ êÿôêèðèí ãóëïó èëÿ äþøÿìÿäÿêè î ýèçëè áàëàúà ãàïûíûí êè÷èê ãûôûëûíû ñûíäûðäû âÿ ãàïûíû ãàëäûðûá à÷äû. ùåéâàíëàðû þç ìÿúëèñèíÿ éûüûðäû. Ìÿììÿäáàüûð î áàëàúà ãàïûíûí éàíûíäàí êÿíàðà ÷ÿêèëäè. Àéàã öñòÿ äàéàíìûø Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíäöéö î éîðüàíûí è÷èíäÿ öøöäö. èíñàíà. Óçóí øèíåëëè òàõòà äþøÿìÿäÿêè î áàëàúà ýèçëè ãàïûéà áàõäû. Ìöúðöíöí è÷èíäÿ îâúóíà ñûüàí áèð Ãóðàí âàð èäè. åëÿ áèë. òàõòà äþøÿìÿäÿ àüçû êè÷èê ãûôûëëû áàëàúà áèð ãàïû âàð èäè. éÿíè ßëèàááàñ êèøèéÿ éîõ. òèòðÿìÿéÿ áàøëàäû. êÿôêèðèí ãóëïó îíóí äÿìèðèíÿ êå÷ìÿäè âÿ ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ùÿìèí ãûôûëû åëÿ ÿëè èëÿ äàðòûá ãîïàðòäû. òàõòûí àëòûíäà. — ýöúëÿ àéàãëàðûíû äàðòà-äàðòà îòàüûí êöíúöíäÿ äèâàðà ñþéêÿíìèø òàõòà éàõûíëàøäû.éàïûøìûøäû. ßëèàááàñ êèøè ùå÷ íÿ äåìèðäè. óçóíñîâ áèð ìöúðö âàð èäè âÿ ùÿìèí ìöúðöíöí äÿ àüçû ëàï êè÷èúèê áèð ãûôûëëà áàüëàíìûøäû. Äþøÿìÿíèí àëòûíäà áàëàúà áèð õÿëâÿòõàíà âàð èäè âÿ Óçóí øèíåëëè ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíû ìèçèí öñòöíäÿí ãàïûá ñöðÿòëÿ õÿëâÿòõàíàíûí éàíûíà ýÿëäè: ëàìïàíûí èøûüû áó ñöðÿòèí éåëèíäÿí òèòðÿäè. ùÿìèí ìÿúëèñÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð. áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. Íþéöò ëàìïàñûíûí ùèñè ëàìïàíûí øöøÿñèíè òàìàì ãàïãàðà åëÿìèøäè âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà äà ãàðàíëûã ÷þêìöøäö. ÿéèëèá òàõòû éåðèíäÿí òÿðïÿòäè âÿ ýöúÿíÿ-ýöúÿíÿ êÿíàðà ÷ÿêäè. Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø êèøè ÿëèíäÿ òóòäóüó êÿôêèðèí ãóëïóíó áó úûããûëû ãûôûëà äà êå÷èðèá ãàíûðìàã èñòÿäè. Óçóí øèíåëëè äåäè: — Ñûíäûðûí! Óçóí øèíåëëè àç ãàëûðäû ßëèàááàñ êèøèíèí öçöíÿ òöïöðñöí. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû çÿðáëÿ êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. ñîíðà Óçóí øèíåëëè ÿëèíäÿêè íþéöò ëàìïàñûíû èðÿëè òóòóá õÿëâÿòõàíàíû èøûãëàíäûðäû: è÷ÿðèäÿ öçöíÿ à÷ûã ãÿùâÿéè ðÿíýëè äÿðè ÷ÿêèëìèø äþðäêöíú. îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíäàêû î ãàðàíëûã êþëýÿ äÿ òèòðÿäè. 455 . ñîíðà ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû âÿ îíóí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì åëÿ áèð íèôðÿò âàð èäè êè. àììà ãûôûë ÷îõ êè÷èê âÿ çÿðèô îëäóüó ö÷öí. äöíéàíûí ÿí ìóðäàð áèð ìÿõëóãóíà áàõûð.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ìöúðöíö Óçóí øèíåëëèéÿ óçàòäû, àììà
Óçóí øèíåëëè ÿëèíèí ùÿðÿêÿòè èëÿ ìöúðöíö êÿíàð åëÿäè, ñöðÿòëÿ îòàüûí îðòàñûíà êå÷èá íþéöò ëàìïàñûíû ùèðñëÿ ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó âÿ
Ìÿììÿäáàüûðà òÿðñ áèð íÿçÿð ñàëäû.
Ìÿììÿäáàüûð äà áàøûíû ãàëäûðûá Óçóí øèíåëëèéÿ áàõäû.
ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè, Ìÿììÿäáàüûð ýþçö èëÿ éàëâàðûð,
èìäàä èñòÿéèð.
Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà éàõûíëàøìàã èñòÿäè, àììà èêè àääûì àòûá äàéàíäû, ÿëèíè ãàëäûðûá óçóí áàðìàüû èëÿ Ìÿììÿäáàüûðû
ùÿäÿëÿéÿ-ùÿäÿëÿéÿ:
— Ñÿíèí âåðäèéèí ñèãíàëëàðûí ùàìûñû áåëÿ çàé ÷ûõûð! — äåäè. —
Áèçè õàëãûí éàíûíäà áèéàáûð åëÿéèðñÿí? Éàøàäûüûí åâäÿí äÿ õÿáÿðèí éîõäóð! Ùàíû áÿñ, äåéèðäèí àòàì ãûçûë ýèçëÿäèá?
Ìÿììÿäáàüûð óäãóíà-óäãóíà õÿëâÿòõàíàéà òÿðÿô èøàðÿ åëÿäè:
— Åëÿ áèëèðäèì îðàäà ãûçûëäû...
Óçóí øèíåëëè èêðàù äîëó íÿçÿðëÿðëÿ Ìÿììÿäáàüûðà áàõûá:
— Àõìàã îüëó, àõìàã! — äåäè, ñîíðà ÷þíöá ñöðÿòëÿ ßëèàááàñ
êèøèýèëèí åâèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿäè, àììà áàéûð ãàïûñûíûí àüçûíäà
àéàã ñàõëàéûá ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû: — Áàüûøëà, âÿòÿíäàø! — äåäè.
— Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäèð!.. Âÿçèééÿò àüûðäûð... Íÿ èñÿ, áàüûøëà. —
Âÿ ÷ûõäû.
Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø î áèðè èêè íÿôÿð äÿ Óçóí øèíåëëèíèí àðäûíúà åâäÿí ÷ûõäû.
Ñîíðà êö÷ÿäÿêè ìàøûí èøÿ äöøäö, èøûüû êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè èøûãëàíäûðäû, ñîíðà ìàøûí äà, åëÿ áèë, î Óçóí øèíåëëè êèìè, ùèðñëÿ éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ ýåò-ýåäÿ ñÿñè óçàãëàøäû, åøèäèëìÿç îëäó.
Éàüûø øûðùàøûð éàüûðäû.
Áàéûð ãàïûñûíûí úÿôòÿñè âóðóëìàäûüû ö÷öí, úûðûëòûéëà à÷ûëûðäû,
ñîíðà êöëÿê ãàïûíû òÿçÿäÿí þç éåðèíÿ ÷ûðïûðäû.
Íþéöò ëàìïàñû ìèçèí öñòöíäÿ åëÿ-åëÿúÿ ùèñ âåðÿ-âåðÿ éàíûðäû
âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà ÷þêìöø î ãàðàíëûã äà éàâàø-éàâàø àðòûðäû.
Îòàüûí è÷èíäÿêè áó ö÷ íÿôÿð — ßëèàááàñ êèøè, Ùÿëèìÿ õàëà,
Ìÿììÿäáàüûð, åëÿ áèë, äàøà äþíìöøäöëÿð, òÿðïÿíìèðäèëÿð, ãûìûëäàíìûðäûëàð.

__________
1
Äèíÿ ýþðÿ Äÿúúÿë, Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí äöøìÿíè èäè âÿ î äöíéàíûí àõûðûíäà çöùóð åëÿéèá þçöíö Ìåùäè àäëàíäûðàúàã, àììà ñîíðà Ìåùäè Ñàùèáÿççàìàí ýÿëèá îíó þëäöðÿúÿê.

456

Áèðäÿí ßëèàááàñ êèøè èðÿëè éåðèéèá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè òàéáàòàé
à÷äû, êöëÿê éàüûøû êèøèíèí ñèôÿòèíÿ ÷ûðïäû, áàéûð ãàïûñû äà à÷ûã îëäóüó ö÷öí, îòàüûí è÷è éåë ÷ÿêäè, íþéöò ëàìëàñûíûí øöøÿñè éåðèíäÿí ãîïóá äþøÿìÿíèí öñòöíÿ äÿéäè âÿ ÷èëèê-÷èëèê îëäó.
ßëèàááàñ êèøè èêè ÿëèíè äÿ ïÿíúÿðÿäÿí ÷þëÿ óçàäûá ýþéÿ ãàëäûðäû, éàüûø áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ êèøèíèí ãîëëàðûíäàí ñöçöëäö, áöòöí áÿäÿíèíè éàø åëÿäè, áèð áóç ñîéóãëóüó êèøèíèí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö,
àììà ßëèàááàñ êèøè áó áóç ñîéóüóíó ùèññ åëÿìÿäè, ñó òþêöëÿí ÿëëÿðèíè ýþéÿ ñàðû óçàäà-óçàäà ùÿéÿúàíäàí áîüóëàí ñÿñè èëÿ:
— Éà Àëëàù! — äåäè. — Éà Àëëàù! ßéÿð âàðñàíñà, ÿéÿð ýþðöðñÿíñÿ, ÿéÿð åøèäèðñÿíñÿ, áóíó, — ßëèàááàñ êèøè ñóéó ñöçöëÿí ÿëèíèí áèðè èëÿ îòàãäà äàéàíìûø Ìÿììÿäáàüûðû ýþñòÿðäè, — áóíó úÿçàñûíà
éåòèð! Éåòèð úÿçàñûíà!.. ßéÿð éîõñàíñà äà, ùå÷ íÿ åøèòìèðñÿí, ùå÷
íÿ ýþðìöðñÿíñÿ äÿ, ãîé áó úÿçàñûíà éåòñèí!..
Áöðöíäöéö éîðüàí áàéàãäàí ñöðöøöá ÷èéèíëÿðèíäÿí éåðÿ äöøìöø âÿ èíäè òÿêúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ áàøû, ñèíÿñè à÷ûã, àéàüû éàëûí
Ùÿëèìÿ õàëà äÿëè êèìè:
— ßëèàááàñ! — ãûøãûðäû. — ßëèàááàñ!..
ßëèàááàñ êèøè àðâàäûíû åøèòìÿäè, Ýþéÿ ñàðû óçàíìûø éàø ÿëëÿðè
èëÿ î ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû éàðà-éàðà:
— Éåòñèí úÿçàñûíà! Éåòñèí!.. — äåäè...
...Î ùàäèñÿäÿí ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð áèð äÿ ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿ
ãàëìàäû, ãûñà þìðöíäÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíÿ
ýþðöíìÿäè, ùÿìèí éàüûøëû ïàéûç ýåúÿñè áàø ýþòöðöá åâäÿí ýåäÿí
îëäó, õÿáÿð ýÿëäè êè, íÿøÿõîðëàðà ãîøóëóá, ãóìàðáàçëàðà ãîøóëóá,
ïóë óäóçóð, âåðìèð, ãà÷ûð ýèçëÿíèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ, ìèí
äîããóç éöç èéèðìè ö÷öíúö èëèí áèð ãûø ñÿùÿðè ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû
î ãîøà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ Ìÿììÿäáàüûðûí ìåéèòèíè òàïäûëàð.
Ãîøóëäóüó äîñòëàðû, éîëäàøëàðû, ùÿìèí ãóìàðáàçëàð, íÿøÿõîðëàð ïóë óäóçóá ãà÷ìûø Ìÿììÿäáàüûðû ùàðàäàñà òàïûá áû÷àãëàìûøäûëàð âÿ Ìÿììÿäáàüûð ýöúëÿ þçöíö ìÿùÿëëÿéÿ éåòèðìèøäè, î ãîøà
òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
ßëáÿòòÿ, ùÿìèí ãûø ñÿùÿðè õÿáÿð î ñààò áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êö÷ÿéÿ ÷ûõìûøäû. Ìÿììÿäáàüûðûí
ìåéèòèíè äþâðÿéÿ àëìûøäûëàð.
Ìÿììÿäáàüûðûí úàâàí âÿ ñîëüóí ñèôÿòèíäÿ àüðûäàí, ÿçàáäàí
ÿëàìÿò éîõ èäè, ÿêñèíÿ, åëÿ áèë êè, ñèôÿòèíÿ áèð õîøáÿõòëèê êþëýÿñè
ãîíìóøäó.
Áèðäÿí ùàìû Ñàðû ùàìàìà òÿðÿô áàõäû.
457

äè.

ßëèàááàñ êèøè åâäÿí ÷ûõûá àñòà àääûìëàðëà úàìààòà òÿðÿô ýÿëèð-

Ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áèð-áèðëÿðèíäÿí àðàëàíûá éîë âåðäè âÿ ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá ãîøà
òóò àüàúûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû, àðõàñû öñòÿ éåðÿ ñÿðèëìèø îüëóíà
áàõäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí ïàëòîñóíóí, ïåíúÿéèíèí éàõàñû à÷ûã èäè âÿ
ãàí êþéíÿéèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðòìûøäû, áîéíóíäà, ÷ÿíÿñèíèí àëòûíäà ëàõòàëàíìûøäû, ÿëëÿðè, öçöíöí áèð òÿðÿôè ïàë÷ûüà áàòìûøäû.
ßëèàááàñ êèøè áèð ìöääÿò îüëóíóí ìåéèäèíÿ áàõäû âÿ òèòðÿéÿí
ÿëëÿðèíè áèðäÿí-áèðÿ ýþéÿ ãàëäûðäû:
— Èëàùè! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ!..
— Ñîíðà ýåðè ÷åâðèëèá åéíè àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá åâèíÿ ýåòäè âÿ ùÿìèí ãûø ýöíö áèð äÿ åâäÿí ÷ûõìàäû.
Ìÿùÿëëÿíèí àüñàããàëû Ñÿòòàð Ìÿñóì áèð ìöääÿò òÿðÿääöä åòäè, ñîíðà ßëèàááàñûí éàíûíà ýåòäè:
— Ãÿääàð îëìà... — äåäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ äîñòóíà íÿèíêè úàâàá âåðìÿäè, Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ùå÷ öçöíÿ äÿ áàõìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðû ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áàñäûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí äÿôí ìÿðàñèìèíäÿ èøòèðàê åëÿìÿäè, ùàðàäà áàñäûðûëäûüûíäàí äà õÿáÿðè îëìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí äÿôíèíäÿ ùàìû ñóñìóøäó âÿ è÷èí-è÷èí àüëàéàí, þçëÿðè äåéèá þçëÿðè åøèäÿí òÿêúÿ Ùÿëèìÿ õàëà èëÿ Ìàøòàüàäàí
ýÿëìèø Íèñÿ èäè.
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ýèçëèí-ýèçëèí Ùÿëèìÿ õàëàíûí äÿðäèíÿ àüëàéûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëó ö÷öí òÿçèéÿ ñàõëàìàäû âÿ ùå÷ êèìäÿí áàøñàüëûüû ãÿáóë åëÿìÿäè.
458

XVII

Ìÿí ùå÷ úöðÿ éàäûìà ñàëà áèëìèðÿì êè, ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ íÿ âàõò åøèòäèì? Êèìäÿí åøèòäèì? Áóíó åøèäÿíäÿ ìÿí íÿ åäèðäèì? Íÿ èëÿ ìÿøüóë èäèì? Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè,
áó õÿáÿðè áèðèíúè äÿôÿ àíàìäàí åøèòäèì, áÿçÿí éàäûìà äöøöð êè,
éîõ, äåéÿñÿí ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ Áàëàêÿðèìäÿí
åøèòäèì, éà äà, äåéÿñÿí, áèçèì äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê âÿ áó õÿáÿðè äÿ áèðèíúè Úÿôÿðãóëó ãà÷à-ãà÷à áèçÿ ýÿòèðäè. Áÿçÿí äÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ìöùàðèáÿíèí
áàøëàìàüûíû èëê äÿôÿ ìÿùÿëëÿäÿí åøèòäèì, éÿíè áó õÿáÿðè ìÿíÿ
áîìáîø êö÷ÿìèç ïû÷ûëäàäû, áîìáîø äàëàíûìûç ïû÷ûëäàäû, ýþçýþðÿñè éåòèìëÿøìèø î Ñàðû ùàìàì ïû÷ûëäàäû... àììà êö÷ÿìèç ìöùàðèáÿ
áàøëàíàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, äàëàíûìûç äà
ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, î Ñàðû
ùàìàì äà ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà éåòèì ãàëìûøäû. Áÿçÿí
ìÿí ýþçöìö éóìóðàì âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ, ñÿêèíèí
öñòöíäÿ òÿíùà òàõòà êÿòèë ýþðöðÿì, ýöí ÷ûõûá, î òàõòà êÿòèëèí êþëýÿñè ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøöá âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ éàâàøéàâàø, ýþçëÿ ýþðöíìÿäÿí ùÿðÿêÿò åëÿéÿí éàëíûç î òàõòà êÿòèëèí ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøìöø êþëýÿñèäèð: ýöí ÿéèëèð, êþëýÿ äÿ òàõòà êÿòèëèí
áàøûíà ôûðëàíûð, î äþðä íàçèê êÿòèë àéàüûíûí êþëýÿñè îðòàäà áèðäÿí
òàìàì ÿðèéèð, éîõ îëóð, ÷öíêè ýöíäöç êÿòèëèí öñòöíÿ äöøöð, ñîíðà
éåíÿ î êþëýÿ éàâàø-éàâàø ñÿêèíèí öñòöíäÿ óçàíûð, ñîíðà èñÿ àõøàì
äöøöð, ýöí ÷ÿêèëèð, êþëýÿ èòèð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î òàõòà êÿòèë ßëèàááàñ êèøèíèí êÿòèëèäèð, ùÿìèøÿ ýÿòèðèá Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà ñÿêèéÿ ãîéàðäûëàð, öñòöíÿ äÿ áàëàúà äþøÿêúÿ àòàðäûëàð. ßëèàááàñ êèøè äÿ
ýÿëèá î êÿòèëäÿ îòóðàðäû, ÷ÿíÿñèíè èêè ÿëè èëÿ äÿ òóòäóüó ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíèí äÿñòÿéèíÿ ñþéêÿéÿðäè âÿ ýÿëèá-ýåäÿíÿ áàõàðäû, ñàëàì àëàðäû, ñþç ñîðóøàðäû, êöñÿíëÿðè, èíúèéÿíëÿðè ÷àüûðûá áàðûøäûðàðäû, äàëàøàíëàðûí áàøûíà àüûë ãîéàðäû (òÿêúÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà, ÷öíêè ßëèàááàñ êèøè è÷êè è÷èá êåôëÿíìèø àäàìëà ñþùáÿò åëÿìÿçäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí áèð àç ñîíðà, åëÿ êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð éåòèìëèê ÷þêäö, åëÿ êè, Ñàðû ùàìàìûí ðÿíýè áèð ãÿìýèíëèê ðÿíýè êèìè,
åëÿ áèë, áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëäû, îíäà Íèñÿ õàëà ÿðè èëÿ âÿ
îüëàíëàðûíäàí äà áèðè èëÿ ýÿëèá áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ àòàñûíûí
öçöíÿ àü îëäó, àòàñûíûí ñþçöíÿ, ìöãàâèìÿòèíÿ, ìÿùÿëëÿäÿí àéûðìàã èñòÿìÿäèéèíÿ áàõìàäû âÿ ßëèàááàñ êèøèíè þçö èëÿ Ìàøòàüàéà
àïàðäû âÿ áèç äàùà ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíè ýþðìÿäèê, ßëèàááàñ êè459

î Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà îëóðäó âÿ èíäè äÿ îðàäà èäè. Áàëàêÿðèì äàíûøûðäû âÿ äàíûøäûãúà äà. áó íÿ íàüûëäû äàíûøûðñàí. Áàëàêÿðèì ñþùáÿòèíè êÿñèá ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãàðà ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàéà çèëëÿäè âÿ áèçèì ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíäà. ßëáÿòòÿ.. áó óøàãëàðà? Ñÿí äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí äàíûø åé.. èíäèúÿ Àü Äÿâÿíèí éîõ. Áàëàêÿðèìèí þç ÿòèíè êÿñèá òàâàäà ãûçàðòäûëàð. òàìàì à÷ûãàøêàð øÿêèëäÿ Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðèíè äÿðèí áèð êÿäÿð áöðöäö. Ùÿìèí àõøàì Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿäÿí äàíûøàíäà âÿ áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè. þçö äÿ áóðàëàðäàí óçàãëàðà ýåäèðäè. Áèðäÿí Èáàäóëëà Áàëàêÿðèìèí ñþùáÿòèíè éàðûì÷ûã êÿñäè: — Àëÿ. ãóòàá áèøèðäèëÿð. ñîíðà áèð äÿíÿ äÿ éöç!.. Áàëàêÿðèìëÿ áèðëèêäÿ Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà. áèð äÿ ýþðäöê êè. ùÿìèøÿêè êèìè. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäàêû åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áóíäàí ñîíðà ùÿìèøÿ éåêÿ âÿ ãàðà áèð ãûôûë àñûëäû âÿ ìÿíèì áöòöí äàõèëèìäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûëà áèð êèí-êöäóðÿò.. Éàíûíäà äà éöç ãðàì úåéðàí ñöäö. Ñîíðà Áàëàêÿðèì î êÿäÿðëè ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áèð-áèð áèçÿ áàõäû âÿ áèç áó ýþçëÿðäÿ áèð àüðû ùèññ åòäèê âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà áóðàñû òàìàì øÿêñèç èäè êè. ùÿìèøÿêè êèìè. Áàëàêÿðèì. àëÿ. ùÿòòà èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ìöùàðèáÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûë ýÿëèá ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà äàéàíûð. ìöùàðèáÿ ãóðòàðàíäàí ÷îõ-÷îõ èëëÿð ñîíðà äà.øèíèí áèçèì äàëàíäàí àøàüûéà. äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí! — Ñîíðà Èáàäóëëà àüçû ñóëàíà-ñóëàíà äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíû òÿñâèð åòäè: — Òàâàäà úûç-úûçíàí ãûçàðà î öç-áó öç. î áàëàúà ßëÿêáÿð î âàõò áÿëêÿ äÿ ùå÷ «êÿäÿð» ñþçöíöí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäè. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðè. î ãÿäèì âàõòëàðäà. XVIII Áèð äÿôÿ áèç áóíóí øàùèäè îëäóã êè. Èáàäóëëà äà áèçèì éàíûìûçäàäûð âÿ î äà äèããÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí äåäèêëÿðèíÿ ãóëàã àñûð. Áàëàêÿðèì áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë 460 . éàõøû áàøà äöøìÿäèéèìèç î ñåùðëè àëÿìäÿ èäèê. áàøûíà éûüûøûá Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñàíäà. áèð íèôðÿò âàð èäè. öñòöíÿ äÿ ñóìàã òþêöá àüçûí éàíà-éàíà éåéÿñÿí!. Èáàäóëëàíûí àüçû ñóëàíà-ñóëàíà åëÿäèéè òÿñâèð Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ ïèñ òÿñèð åòäè. Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ãàðà ýþçëÿðèíÿ íåúÿ äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêäö. Áèç äÿ.

Çèáà õàëàíûí îüëó Ãàâðèë ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè èìèø. Çèáà õàëàíûí. Àìåðèêàäà éàøàéûðìûø âÿ ùÿìèí Ãàâðèë èíäè Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðìàãäàí þòðö áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèá. Ñÿôóðÿ õàëà áöòöí ãûçûë áÿð-áÿçÿéèíè ñàòìûøäû. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿéèí.. Ãàâðèë. Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàíûí áþéöê îüëó Åéíóëëà ìöùàðèáÿäÿ éàðàëàíûá ýÿëìèøäè.. Ùÿìèí ýöíäÿí òÿõìèíÿí ö÷ àé ñîíðà. áèð äÿ ùå÷ âàõò ÿò áèøìèøè éåìÿéÿúÿì. íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà èäè âÿ ùÿìèí éåðäÿí êå÷èá ýåäÿíäÿ î íþéöò èéèíäÿí 461 . ßëèàááàñ êèøèíèí î ãàïûñû ãûôûëëû åâèíèí ãîíøóëóüóíäà éàøàéàí Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàýèë íÿçèð ãîéóí êÿñìèøäèëÿð.. Ìÿí þçöìÿ âåðäèéèì ùÿìèí ñþçö éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ áîçáàøû éåäèì..Áèð ìöääÿòäÿí ñîíðà Åéíóëëà òÿçÿäÿí ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ ãàéûòìàäû. ùåéâàíû ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðìèøäè âÿ ÿòäÿí éàðûì êèëî-éàðûì êèëî ãÿçåòÿ áöêöá ìÿùÿëëÿäÿêè áöòöí åâëÿðÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áèçäÿ îíñóç äà ÿò áèøìèøè îëìóðäó. ñîíðà ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ éàéûëäû êè. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà. éÿíè èúàçÿ âåðèáëÿð êè.. äîüðóäàí äà. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ î ïóëà îüëóíóí ìöùàðèáÿ éàðàñûíäàí áåëÿúÿ ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãîéóí àëìûøäû. Àìåðèêà úàìààòûíû ôàøèñòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ãàëäûðìûø. XIX Áèð ýöí — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿíèí èëê àéëàðû èäè — ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. èíäèúÿ äåäèêëÿðèíè éàäûíûçäàí ÷ûõàðûí. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìÿ ñþç âåðäèì êè.. î áàõûøëàðëà áèçÿ éàëâàðûðäû. Áó ýþðöíìÿìèø ùàäèñÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ìàò ãîéìóøäó. àíà-áàëà áèð éåðäÿ îëñóí.êè. éàëâàðûðäû êè. Ãàâðèë àäûíäà îüëó âàðûéìûø. . Áèçÿ äÿ ïàé ýÿëìèøäè âÿ àíàì ùÿìèí ïàéäàí áîçáàø áèøèðìèøäè. èíäè äÿ ñàü-ñàëàìàò åâëÿðèíäÿ èäè. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã ëàçûìäûð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Ãàâðèëÿ èúàçÿ âåðèáëÿð êè. ãÿçåòäÿ-æóðíàëäà éàçûá Àìåðèêà úàìààòûíû àéûëäûðìûø êè. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ àïàðñûí. äîüðóäàí äà. Áàêûäà ãîñïèòàëäà éàòìûøäû. Çèáà õàëàíûí åâè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àøàüû áàøûíäà.

áóíó ùàìû äåéèðäè. ÿéÿð ïåéüÿìáÿðäèðñÿ.. ÿñëèíäÿ. Çèáà õàëàíûí ÿí áèðèíúè ìöøòÿðèñè Øþâêÿò èäè âÿ åâäÿ. õà÷ïÿðÿñòÿ äÿ. Éàõøû åëÿ ùàìûé÷óí éàõøûäû. àììà ùàìû äåéèðäè êè. ÷öíêè Àìåðèêà ùàããûíäà úöðáÿúöð ìþúöçÿëÿð äàíûøûðäûëàð. ßëáÿòòÿ. Çèáà õàëàíûí Ãàâðèë àäûíäà áèð îüëó âàð âÿ ùÿìèí Ãàâðèë Àìåðèêàäà éàøàéûð. áó. áàëàúà âÿ óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèíèí öñòöíäÿ îòóðóá òóì ñàòûðäû: — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. ýþé òîðáàñûíû ùÿìèí òóìëà äîëäóðóá êö÷ÿ ãàïûñûíûí àüçûíäà. ýóéà. Çèáà õàëà èñÿ ÷îõ àäè áèð àäàì èäè. ÷öíêè Àìåðèêà ÷îõ óçàã áèð ìÿìëÿêÿò èäè. Àëëàù ñÿíè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. éÿíè êè. Çèáà õàëà àüûëëû äàíûøûð âÿ äåäè: — Âàëëàù. äåìÿëè. úöðáÿúöð ðÿíýëè êàüûç ïàð÷àëàðû èëÿ î ãÿäÿð éàïûøäûðûëìûøäû êè. òîðáàíûí è÷èíäÿêè ãàëûí øöøÿ ñòÿêàíû äîëäóðóá òóì ñàòàðäû.áàøãà ãîâðóëìóø ýöíÿáàõàí òóìóíóí èéè äÿ àäàìû âóðóðäó.. îðàíûí úàâàíëàðû ÿëëÿðèíÿ àâòîìàò àëûá. ßëèàááàñ êèøè áàøûíû áóëàäû. ñîíðà áèøèðèá éåéèðëÿð (ñîíðàäàí ùÿìèí òûñáàüà éóìóðòàñûíûí «ïîðîøîê»ó Áàêûéà äà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áèç áèëäèê êè. òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðàðäû. Äöçäöð. äöç ñþçÿ íÿ äåéÿñÿí?. àé Çèáà? Çèáà õàëà äåäè: — ßëèàááàñ ãàðäàø. ÿëëè ìÿðòÿáÿäÿí äÿ ùöíäöðäöð. äåéèðäèëÿð îðäà åëÿ áèíàëàð âàð êè. ñÿí ìöñÿëìàíà äà. ñûíûãëàð ãÿçåò ãûðûãëàðû èëÿ. éàõøû òóìäó!. ùà÷àíñà Ãóáàíûí éÿùóäè êÿíäèíäÿí êþ÷öá áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìèøäè. ñààòäà 130 êèëîìåòð ýåäèð âÿ äåéèðäèëÿð êè.. Çèáà õàëàíûí òóì ñàòäûüû î ñòÿêàí î ãÿäÿð ÷àòëàéûá ñûíìûøäû âÿ ÷àòëàã éåðëÿðè. éàõøû îëóá. ÿñëèíäÿ øöøÿ ùå÷ ýþðöíìöðäö âÿ ñòÿêàíûí è÷èíèí òóòóìó äà àçàëûá áèðúÿ îâóú îëìóøäó. — äåéèðäè. ÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þëìöøäö âÿ î âàõòäàí äà òÿê éàøàéûðäû. öçëÿðèíÿ ýþç éåðè äåøèê ãàðà ïàð÷à áàüëàéûá áàíê éàðûðëàð âÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. Çèáà õàëà éÿùóäè èäè. 462 .. ýóéà. äåéèðäèëÿð Àìåðèêàäà åëÿ ìàøûíëàð âàð êè. ÷öíêè Çèáà õàëà éàé-ãûø ùÿìèøÿ òóì ãîâóðàðäû. ýóéà. ìÿíÿ äÿ. Çèáà õàëàíû ýöíäÿ ýþðöðäöê. Áèð äÿôÿ ßëèàááàñ êèøè î ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí þòÿíäÿ Çèáà õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè åøèòäè âÿ ýöëÿýöëÿ àðâàäà ñàòàøìàã èñòÿäè: — Ñÿí ùàíñû ïåéüÿìáÿðè äåéèðñÿí. Àìåðèêàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíû ãóðóäóá «ïîðîøîê» åëÿéèðëÿð. àììà. ùå÷ êèì öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ áó ñþçÿ èíàíìûðäû. ùÿãèãÿò èìèø).

àüÿç? Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ÷îõ äåìÿéèí î Øþâêÿòäÿí. ùÿðÿñèíèí ö÷êöíú ÿñýÿð ìÿêòóáó äöíéàíûí áèð éåðèíäÿí ýÿëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ èíäè. éàõøû òóìäó!.. Íèñÿ õàëà äåéèðäè: — À-à-à. áàøûíà äà. Äàùà íå÷ÿ àé èäè ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû. Çèáà õàëà àú ãàëàð. ìåùðèáàí. þçö äÿ èéèðìè áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ. ùàìàìäà ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿðäÿí çàðàôàòëà äåéèðäè: — Ñÿí Àëëàù. ýöíäÿ ýþðäöéöìöç Çèáà õàëàíûí äîüìàúà îüëó îëìàüû áèçÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. î ìÿðòÿáÿëÿðè íåúÿ ãàëõàúàã åëÿ? Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. ïèëëÿêÿíëÿ ãàëõìûðëàð êè. áöòöí óøàãëàð éûüûøûá ýåäèá äàéàíìûøäûã Çèáà õàëàíûí åâè èëÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ âÿ ýþçëÿðèìèçè äèêìèøäèê Çèáà õàëàíûí àü ÷èò ïÿðäÿ àñûëìûø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíäÿ îíà-áóíà êþìÿê åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Ãàâðèë èñÿ. ùå÷ êèìëÿ èøè éîõ èäè âÿ åëÿ êè. õöñóñÿí. ìàøûí ãàëäûðûð àäàìëàðû éóõàðû äÿ. äåéèðäèëÿð êè. ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿðè òåç-òåç ýÿëìÿéÿ áàøëàéàí úàâàíëàðûí ãàðà ìÿúëèñëÿðèíäÿ ãàá-ãàúàã éóäó.. ñòÿêàí-íÿëáÿêè ãóðóëàäû. ÷öíêè ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîí463 . áèðúÿ ãàðíû âàð èäè. ñèëèíäèð ãîéóá.. îüóëëàð ìÿùÿëëÿìèçäÿí ýåäèðëÿð. ìöùàðèáÿ áàøëàäû. Áàøûíà áèð èø-çàä ýÿëÿð... äèëèøèðèí èäè. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðñûí. Éàçûã Çèáà î ìàøûíà íåúÿ ìèíÿúÿê ùÿð ýöí. þçö äÿ Àìåðèêàäàí ýÿëÿí áó àäàìûí áèçèì ùàìûìûçûí þéðÿøäèéèìèç. ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè îëìàüû. éàçûã Çèáà. åâäÿí ÷þëÿ ÷ûõìûðäû âÿ áèç åëÿ-åëÿúÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí î àü ÷èòïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. þçö äÿ áó àäàìûí Àìåðèêàäàí ýÿëìÿéè.. Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèðäèê. éàðûòîõ äîëàíäû... ÿéíèíäÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ ïàëòàðëàð âàð. êèìèíñÿ ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëìÿéè. Áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû Çèáà õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. ÷öíêè õåéèðÿ-øÿðÿ éàðàéàí àðâàä èäè. Ãàâðèë ýÿëèá êè. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû êèìèí÷öíñÿ ñåâèíèðäè. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. éàðûàú. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Âàé.äöêàíäà. ýóéà.» — äåéÿ òóì ñàòìàäû. Àìåðèêàäà Ãàâðèëèí îí îòàüû âàð. áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè.. äàùà òóì òàïûëìàäû âÿ Çèáà õàëà äà äàùà î óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðóá: «— Ïåéüÿìáÿð ùàããû. Àðâàäëàð äåéèðäè êè. ÿêñèíÿ.

. Ãàâðèë èñÿ ýþðöíìÿê áèëìèðäè âÿ áèç òàìàì öìèäèìèçè èòèðìèøäèê êè. ñèç äèðè. ìÿí óøàãëàðäàí àéðûëûá àíàìûí éàíûíà ãà÷äûì âÿ àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá àðâàäëàðëà áèðëèêäÿ óøàãëàðûí à÷ûã âÿ ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû àëòûíäà Çèáà õàëàýèëÿ ýèðäèì.ðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Éàçûã Çèáà ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèá. íþø èíäèéÿúÿí ýþðöíìöðäö? Íþø äåìèðäè êè. àé ßëÿêáÿð!. — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. ìàüûë ùå÷ îëìàñà. ùÿ? Àüÿç. ýþðÿðñöç. óøàãëàðà áàõñûí!. âàëëàù. þìðöíöí àõûðûíäà îüóë-óøàã ýþðñöí. ùàíñû áèð ãàïûñû.. ýöíäÿ ýþðäöéöì âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áèð áèíàñû. áåëÿ éàõ÷û îüóë èäè. ùå÷ ùàðà ýåòìÿçäèì!. àäÿò åòäèéèì Çèáà õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðÿì âÿ Çèáà õàëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà ìÿí äÿ àíàì êèìè. Ãîé ýåòñèí îüëóéíàí. Ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÿéèëèá òóì ñàòìàãäàí áåëè äîíãàðûá. îíóí÷óí äàðûõàúàüàì. Ñèçè ãîéóá 464 . Áó âàõò Õàíûì õàëà áàøäà îëìàãëà. Çèáà õàëà ö÷öí øàä õÿáÿð ýÿëèðäè (éÿíè îüëó Ãàâðèë ýÿëèá ÷ûõìûøäû). Áàéàãäàí áÿðè åëÿ-åëÿ÷ÿ êö÷ÿäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àü ÷èòïÿðäÿëè êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. ìÿí äàðûõàúàéàì Çèáà õàëàé÷öí. ìÿíèì äÿ öçöìäÿí þïäö: — Íÿ éàõøû ýÿëäèí. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì þçöì ö÷öí àéäûí îëäó êè. Ãàâðèëè ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿíèì îíëàðû áåëÿúÿ áóðàäà ãîéìàüûì éàõøû äåéèëäè. þçöíö àðâàäëàðûí öñòöíÿ àòäû. âàëëàù. Àíàì äåéèðäè: — Ñèçè áèëìèðÿì. àíàì âàð. ìÿùÿëëÿìèçÿ áÿä õÿáÿð éîõ. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Áó êè. áöòöí þìðö áîéó îüëóíóí éîõ. äåéèá êè. áèð-áèð ùàìûñûíûí öçöíäÿí þïäö. ùå÷ âàõò ùàããûíäà ôèêèðëÿøìÿäèéèì. ìÿíèì äÿ. — Ñîíðà äà Çèáà õàëà áèðäÿí-áèðÿ è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ àüëàìàüà áàøëàäû. ùà÷àíñà Ãàâðèëè ýþðÿ áèëÿê. ïÿíúÿðÿñè êèìè àëûøäûüûì. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëÿí Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèì î ãÿäÿð ýöúëö èäè êè. Ýöíîðòà âàõòû àðâàäëàðûí áèçäÿ éûüûøûá îòóðäóüó çàìàí àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ äÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. áóíó àðâàäû ýþíäÿðèá áóðà. áàéàãäàí áÿðè ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ ñÿêèäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àüïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõàí óøàãëàð ÷þëäÿ ãàëàúàãäû. ìÿí þëö.. Ãàâðèëÿ õîøýÿëäèí äåìÿê ö÷öí Çèáà õàëàýèëÿ ýÿëäè âÿ àíàì äà ùÿìèí àðâàäëàðûí àðàñûíäà èäè. Õàíûì õàëàýèëèí éîëóíó ýþçëÿéèðìèø. ìÿùÿëëÿìèçèí ö÷-äþðä àðâàäû ýþçàéäûíëûüû âåðìÿê ö÷öí.. Çèáà õàëà åëÿ áèë êè. ýåò àíîâó ýþòöð ýÿë. áàëàì.. Äöçäöð.. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíè ñÿëàìÿò åëÿñèí!. àõû.

Ìÿíè ìöòÿÿññèð åäÿí ÿí áþéöê àäèëèê äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè. óçóí âÿ Ãàâðèëèí ýåéèìè äÿ àäè ýåéèì èäè: àéàãëàðûíäà Çèáà õàëàíûí åâ áàøìàãëàðû. ñîíðà éåíÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðäó âÿ äîüðóñó.. Àíàì äà. áàøûìà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüàì? Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. ÿëèíäÿêè áàëàúà äÿñìàëëà ýþçëÿðèíè. ýþðìÿê èñòÿéèðÿì îíëàðû. òÿêúÿ Õàíûì õàëà àüëàìûðäû.» — äåéèá äîëóõñóíàí áó Ãàâðèëèí óøàãëàðû áèðáèðëÿðè èëÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. Çèáà õàëà àüëàäûãúà. àðâàäëàð þïöøöá-àüëàøäûüû áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. Ãàâðèë äÿ áó àðâàäëàð êèìè êþâðÿëèðäè. Ìÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàéûí.. åëÿ áèë. è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ. — äåéèðäè. äîäàüûíû äèøëÿéèá äîëìóø ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿéèðäè. î õàðàáàäà ìÿí íÿ åäÿúÿéÿì?. áÿñ ùà÷àí ýþðÿúÿéÿì? Íÿâÿëÿðèì äÿ äåéèð. ùÿð êÿëìÿäÿí áèð äÿ: «—Àëëàù ãîéñà!. ÷öíêè åëÿ áèëèðäèì êè. äÿãèãÿäÿáèð «—Àëëàù ãîéñà!.. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã èñòÿéÿí Êîðîüëó êèìè áèð ãÿùðÿìàí ýþðÿúÿéÿì. íÿ åäèì. éîõñà éîõ? Ãàâðèë ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäó... áèçèì áó áÿäáÿõò Çèáà õàëà áó àäàìûí éàíûíäà áèð õîø ýöí ýþðÿúÿê. Áèç äÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäóã âÿ Çèáà õàëà ùÿðäÿíáèð ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà.. ñàðûøûí. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëìèø áó Ãàâðèë ýþçëÿäèêëÿðèìèí òàìàì ÿêñèíÿ îëàðàã àäè áèð àäàì èäè: ñà÷ëàðû òþêöëìöø. áèçèì áó Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè..» «—Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!.. áÿñ ìÿí îíëàðû íåúÿ áàøà äöøÿúÿéÿì? Àé àðâàäëàð. Àçÿðáàéúàí äèëèíè áèëìèðëÿð âÿ ùå÷ îëìàñà ðóñ äèëèíè äÿ áèëìèðëÿð. Ãàâðèë áàøûíû òÿðïÿäèá àíàñûíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäÿ-åäÿ: 4-30 465 .ùàðà ýåäÿðäèì? Êèìäè ìÿíè àäàì éåðèíÿ ãîéàí ñèçäÿí áàøãà? Àììà íÿâÿëÿðèì âàð äÿ î õàðàáàäà. ìÿí Ãàâðèëè ýþðÿíäÿ áèð áàëàúà ìöòÿÿññèð îëäóì. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà êþâðÿëèá àüëàéûðäû. Ãàâðèëèí óøàãëàðû þç åâëÿðèíäÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðäû âÿ áó ìÿíÿ ñîí äÿðÿúÿ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè êè. àììà. àäè àü êþéíÿê. áèç è÷ÿðè ýèðÿíäÿ àéàüà ãàëõäû. ìÿí ñèçè ãîéóá ùàðà ýåäÿúÿéÿì. ýþçëÿðèíè äèããÿòëÿ Ãàâðèëÿ çèëëÿìèøäè. èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. àðûã. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì ìÿí... ìÿíèì àíàì. Ñÿôóðÿ õàëà äà. ùÿð ùàëäà. ÿéíèíäÿ àäè øàëâàð.. Õàíûì õàëàíûí î ýþçëÿðè Ãàâðèëè Çèáà õàëàíûí î áàëàúà îòàüûíäà ñûíàãäàí êå÷èðèðäè. Ñÿôóðÿ õàëà. èñòÿéèðäè áèëñèí êè..» «—Àëëàù áèëÿí éàõøûäûð!. Ãàâðèë àäè Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ äàíûøûðäû. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëäèêúÿ. éàø áóðíóíó ñèëÿ-ñèëÿ: — Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!.» — äåéèðäè âÿ áóðàñû äà ìÿíè òàìàì ùåéðÿò è÷èíÿ ñàëìûøäû êè.

äÿãèãÿäÿáèð «— Àëëàù ãîéñà!. ñèç äÿ. ùÿòòà ãöññÿ âàð èäè.. Ãàâðèë äîüðóäàí äà Àìåðèêàäàí ýÿëèá. àììà ùÿð ùàëäà äöíéàäà áåëÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð âàð èäè.— Àëëàù ãîéñà!.. äöçäöð.. ïåéüÿìáÿð ùàããû.. åâäÿ îòóðóá íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèí óúóíà òàõäûüûì ïåðîíó ìöðÿêêÿáÿ áàòûðà-áàòûðà àü ìèëÿìèë äÿôòÿðëÿðäÿ éàçìàüà äà ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè âÿ Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. — äåéèðäè. — äåéèðäè. Ãàâðèë: — Àëëàù ãîéñà!. ÷öíêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíèì äåéèëäè.— äåéèðäè. î ùàäèñÿäÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ùàìûìûçûí éàäûðüàìàüà áàøëàäûüûìûç áèð áàéðàì ÿùâàë-ðóùèééÿñè âàð èäè. ìÿí èñÿ ýþçëÿðèìè î àâòîìàò ãÿëÿìäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì: êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñóíà áàõûðäûì. ôûðëàéûá àüçûíû à÷äû âÿ ìÿí áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ àâòîìàò ãÿëÿìè áåëÿ ýþðäöì. — Ñîíðà éåíÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì. ùå÷ âàõò ìÿíèì îëìàéàúàãäû... áó áàéðàìäà áèð áàëàúà ùÿçèíëèê. ãóðáàí îëóì... Ãàâðèë: — Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!.. òÿê ãîéìàéûí ìÿíè îðàäà.. — Ùàìûíûçà ìÿêòóá éàçàúàüàì.. Ìÿí ùå÷ úöð ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î ìþúöçÿäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì.. åëÿ áèë ìÿíèì þçöìöí ùÿéàòûìäà íÿñÿ ðóù éöêñÿëäÿí áèð ùàäèñÿ áàø âåðìèøäè. Áó âàõò Ãàâðèë ÿéíèíäÿêè àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí áàëàúà òöòÿê êèìè áèð øåé ÷ûõàðòäû. î àâòîìàò ãÿëÿìÿ áàõà-áàõà Ãàâðèëèí àðâàä êèìè êþâðÿëèá äîëóõñóíìàüû äà. ìÿêòóá éàçûí. éÿíè ìöùàðèáÿ áàøëàéàí èëè ìÿí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäèðäèì). ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí ãÿëÿìèíÿ áàõûðäûì âÿ éàëíûç áó çàìàí ìÿí èíàíäûì êè. Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!.. Ãàâðèë ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñó èëÿ Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû (âÿ áèçèì Çèáà õàëàíûí äà áóíäàí ñîíðàêû öíâàíûíû) éàçûá àðâàäëàðà âåðäè. ñîíðà àâòîìàò ãÿëÿìèí àüçûíû áàüëàäû âÿ êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéäó âÿ ìÿí èíäè äÿ ýþçëÿðèìè î àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì âÿ áó âàõò ìÿí þç öçÿðèìäÿ Õàíûì õàëàíûí àíè áàõûøëàðûíû ùèññ åëÿ466 . Ãàâðèë ùÿìèí àâòîìàò ãÿëÿìÿ ìèçèí öñòöíäÿêè ãÿçåòèí êÿíàðûíäà Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû éàçûðäû. — Ãîé ýåäèì áèð î íÿâÿëÿðè ýþðöì.» — äåìÿéè äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû. ãÿëÿìëÿðÿ éàìàí àçàðûì âàð èäè (ùÿìèí èë. ìÿíèì ìöõòÿëèô ïåðîëàðà.

äàëàíûìûçûí. àðûã îðäëàðûíû äîëäóðóá íàçèê ÷ÿíÿñèíè îéíàäà-îéíàäà î ýþçÿë òöòÿéè ÷àëàí Áàëàêÿðèìÿ äÿ. åëÿ áèë êè. ÷öíêè òàìàì ýþçëÿíèëìÿç èäè. àììà î éàçûëàð ãÿçåò êÿíàðûíäàêû öíâàí éàçûëàðû îëìàéàúàã. Áèð íå÷ÿ ýöí ìÿí î àâòîìàò ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñèíèí è÷èíäÿ èäèì. åëÿ áèë êè. î òöòÿê åëÿ áèë êè. áó áàõûøëàðû ýþðìÿäèì. óúóíà ïåðî òàõûëìûø íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèìè àíàìûí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåòìÿéèì ìöíàñèáÿòèëÿ ìÿíèì467 . î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð úîøüóíëóã. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóá òöòÿéèíè ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. íèêáèíëèêäÿ éåíÿ äÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì ùÿçèí áèð ãöññÿ âàð èäè âÿ î ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñè è÷èíäÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíèí «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óíó õàòûðëàìûøäû. êè÷èúèê áèð éåíèëèêäÿí. ñÿëèãÿ èëÿ éàçûëàð éàçàúàüàì.äèì. î ãîøà òóò àüàúûíà äà âÿ î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû àðàñûíäàí ýþðöíÿí ýþéÿ äÿ. ñåùðëè äöíéàëàðëà. ÿñëèíäÿ áó ôèêèð î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áþéöê áèð êÿøô èäè âÿ ùÿìèí êÿøô ìÿíèì öðÿéèìÿ éåíè ùèññëÿð ýÿòèðäè.. ìÿùç ùèññ åòäèì. ýÿëÿúÿêäÿ ìÿíèì äÿ ìöòëÿã áåëÿ àâòîìàò ãÿëÿìëÿðèì îëàúàã âÿ î àâòîìàò ãÿëÿìëÿðëÿ Ãàâðèë êèìè ñöðÿòëÿ. éåíÿ äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ÿëèíÿ àëäû âÿ àõøàìëàð Áàëàêÿðèì ùå÷ êèìÿ áèð ñþç äåìÿäÿí ãîøà òóòóí àëòûíäà. ùà÷àíñà áèð ýöí ýÿëÿúÿê âÿ ìÿí áó ýþçÿë òöòÿéèí ñþéëÿäèêëÿðèíè î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ïåðîñóíäàí ÷ûõàí ñþçëÿðëÿ éàçàúàüàì. Çèáà õàëà íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäàêû åâèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàëàúà áèð ãûôûë âóðäó âÿ îüëó Ãàâðèë èëÿ Àìåðèêàéà ýåòäè âÿ ìöùàðèáÿíèí äÿðäè åëÿ áèë êè. äöíéàíûí ìþúöçÿëè èøëÿðèéëÿ áÿðàáÿð. ÷îõ éöíýöë áèð ôàñèëÿäÿí ñîíðà. äÿôòÿðëÿðèìè. Ìÿí ùÿð ýöí ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðóá êèòàáëàðûìû.. Áó ôèêèð ìÿíèì áöòöí è÷èìè ùÿéÿúàíà ýÿòèðäè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàâàø-éàâàø éåòèìëÿøäèéèíäÿí äÿ äåéèðäè. ìÿí áèðäÿí-áèðÿ þçöì þç ýþçöìäÿ áþéöäöì. ìÿí. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí ùÿðàðÿòè éåíÿ äÿ áàëàúà ßëÿêáÿðèí ñèíÿñèíè ãûçäûðìûøäû. âÿ áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. î ùÿðàðÿòäÿ äÿ áèð íèñýèë âàð èäè. ãûçàðäûì âÿ ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí àü êþéíÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ÿêäèì. Ñàðû ùàìàìûí... ìöðÿêêÿáãàáûìû. íÿñÿ áàøãà éàçûëàð îëàúàã. íèêáèíëèê ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè âÿ ìÿí äàùà þçöìö èíàíäûðìûøäûì êè. àììà åéíè çàìàíäà. ìÿíäÿêè î úîøüóíëóãäà. òÿçÿúÿ ÷ûõìûø óëäóçëàðà äà òàìàì éåíè ýþçëÿ áàõäûì. ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðèí äèâàðëàðûíà ùîïìóø ãöññÿäÿí äÿ äåéèðäè âÿ ìÿí úûããûðûüûìû ÷ÿêìÿäÿí Áàëàêÿðèìèí î ýþçÿë òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè.

àììà úÿáùÿäÿí àäèúÿ áèð ñàëàìàòëûã ìÿêòóáó àëìàã ö÷öí íÿçèð äåéèðäè. ùèññ åäèðäèì êè. ìÿùÿëëÿìèçèí ÿð. Ìÿí áàøà äöøäöì êè.. Îíäà ùÿëÿ Õàíûì õàëàíûí ö÷ îüëó úÿáùÿéÿ ýåòìèøäè: Úÿôÿð. àììà äåéèðäèëÿð êè. ãàðäàø éîëà ñàëìûø áàøãà àðâàäëàðû äà ýþçýþðÿñè äÿéèøìèøäèëÿð. Úÿáðàéûë èëÿ Àüàðÿùèì èñÿ ùÿëÿ åâäÿ èäè. àòàëàðû. Àäèë âÿ ßáäöëÿëè. àììà áóíóí ìÿùç íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. Ñÿêèíÿ õàëà äà.. áó ñÿñäÿ íÿñÿ äÿéèøèá. îüóëëàðûíû úÿáùÿéÿ éîëà ñàëà÷àãëàðû î ýöíö ýþçëÿéÿ-ýþçëÿéÿ éàøàéûðäû. áèð àéûí. Çèáà õàëà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá Àìåðèêàéà ýåäÿíäÿí èêè ýöí ñîíðà.. Ãîúà ùÿëÿ Òèáá Èíñòèòóòóíäà îõóéóðäó. àé ßëÿêáÿð?. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. Ãîúàíû äà àïàðäûëàð). ùàìû éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûðäû. èêè àéûí è÷èíäÿ ãîúàëìûøäûëàð. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíûí ñÿñèíäÿ íÿñÿ ùèññ åäèðäèì. ãûç-ýÿëèíèí ýþçö ùÿìèøÿ éàøëû îëóðäó... Õàíûì õàëàíûí ñèôÿòè äÿ äÿéèøìÿìèøäè.» —äåéèá àüëàéà-àüëàéà éàøàéûðäû. òîðáàíûí èïèíè ÷èéíèìäÿí àñûá ìÿêòÿáÿ ýåäèðäèì. áèð öìèäñèçëèêëÿ ÿðëÿðèíè. Ìöðÿêêÿáãàáûìû è÷èíÿ ãîéóá ìÿêòÿ468 .. ñÿùÿð äóðóá äÿðñÿ ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Áóðà ýÿë. ö÷öíö äÿ áèðäÿí àïàðìûøäûëàð. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè ùÿìèøÿêè êèìè ñÿðòëèêäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ãàâðèëèí î àâòîìàò ãÿëÿìèíè ýþðäöéöì âàõòäàí áÿðè êå÷ÿí áó ö÷-äþðä ýöíäÿ Õàíûì õàëà ìÿíèì ö÷öí áó úûããûëû òîðáàúûüû äöçÿëäèá. ßðëÿðè. Ìÿùÿëëÿìèçäÿ îüóëëàðû. îüóë. îüóëëàðû ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿí àðâàäëàð äà íèýàðàí÷ûëûã è÷èíäÿ éàøàéûðäû.. Ãîúà êèìè ùÿêèì îëìàã èñòÿéÿíëÿð èíäè úÿáùÿäÿ ÷îõ ëàçûìäûðëàð (äîüðóäàí äà ÷îõ ÷ÿêìÿäè êè. Àòîí êèìè ôàüûð ýåäèá îðàäà íÿ åäÿúÿê?. — Áóðà ýÿë. àíàì êèìè: «—Àé ßëÿêáÿð. Ìÿí Õàíûì õàëàýèëèí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè èëÿ øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. ßëÿêáÿð. ãàëàíëàðû åâäÿ èäè. ÿëèíäÿ òóòäóüó úûããûëû áèð òîðáàúûüû ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. Ôèðóçÿ õàëà äà. ÿðëÿðè. ×åðíèëèâöí ãàáûíû ãîéàðñàí áóíóí è÷èíÿ. áó ýöí-ñàáàù Ãîúàíû äà àïàðàúàãëàð. íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè êèï þðòöëöðäö. ùàìûñû ñÿêñÿêÿ è÷ííäÿ èäè. ìÿí è÷ÿðè ýèðÿí êèìè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà. ñÿíèí÷öí äöçÿëòìèøÿì. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíû áèð äÿôÿ äÿ îëñóí àüëàéàí ýþðìÿìèøäèì (âÿ ýþðìÿäèì äÿ!). ãàðäàøëàðû ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø áöòöí àðâàäëàðûí. Õàíûì õàëà ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû.÷öí òèêäèéè òîðáàéà éûüûðäûì. àòîâó àïàðàíäàí ñîíðà áèç áàøûìûçà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüûã..

ìóíúóã íàõûøëàð î éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû î ãÿäÿð ýþçÿë. òÿêúÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàí àñûëìàìûøäû. î áàëàúà. òÿêúÿ Çèáà õàëàíûí. ìÿêòÿáÿ ýåäÿí éîë áîéó î ýþçÿë ìÿõìÿð òîðáàúûüà áàõàáàõà ñåâèíèðäèì. àììà êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõäûì. ìÿí þçöì-þçöìÿ — áèëìèðÿì íèéÿ? — éàçûã ýþðöíöðäöì âÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áó ùèññ. ãàëûí ãàøëàðû àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ òÿêúÿ åëÿ: «— ×îõ ñàü îë» — äåéèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè àøàüû äöøäöì. àììà áóíà áàõìàéàðàã. ìöùàðèáÿíèí äåìÿê îëàð êè. äàéûìûí ýÿëèá áèçè ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷öðÿí âàõòëàðà ãÿäÿð ìÿêòÿáÿ àïàðûá-ýÿòèðäèì.. ìÿí î ìóíúóãëó éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû éûðòûëûá äàüûëàíàúàí. Ìÿí. åëÿ áèë êè. åëÿ-åëÿúÿ ãàïûäàí àñûëû ãàëäû. äîüðóñó. áóíó.. Õàíûì õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì. ãûøûí ãàðû î áàëàúà ãûôûëû ïàñëàòäû âÿ ùÿìèí ïàñëû ãûôûë ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäà àñûëìûø î áþéöê ãûôûëëà áèðëèêäÿ.. . ãûçëàðûí îéóíúàüûíà.. î áþéöê ãûôûëû äà ìöùàðèáÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿí àñìûøäû âÿ åëÿ áèë êè. ãûçëàðûí áÿçÿéèíÿ îõøàéûðäû. åëÿ áèë êè. ïàéûçûí éàüûøû. ìÿíè ãÿùÿðëÿíäèðìèøäè. àõûðûíà êèìè. 469 . éàðàøûãëû åëÿìèøäè êè. àììà åéíè çàìàíäà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Çèáà õàëàíûí þçö äÿ Àìåðèêàéà ýåòìÿìèøäè. ãûçûíûí éàíûíà êþ÷ìÿìèøäè. ÿëáÿòòÿ.Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí ýþòöðöá ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéóðäó.áÿ àïàðäûüûì éàøûë ìÿõìÿðäÿí äöçÿëäèëìèø ùÿìèí òîðáàúûã èíäèêè êèìè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð: Õàíûì õàëà î òîðáàúûüûí öñòöíäÿ úöðáÿúöð õûðäà ìóíúóãëàðäàí íàõûøëàð òèêìèøäè âÿ î ðÿíýáÿðÿíý ìóíúóã ýöëëÿð. åëÿ áèë êè. î ãûç áÿçÿéèíÿ îõøàéàí òîðáàúûüà áàõàí êèìñÿ þìðöíäÿ äåìÿçäè êè. ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûìûçäà äàéàíäûì. ìöðÿêêÿáãàáûìû ÷èéíèìäÿêè òîðáàäàí ÷ûõàðûá î ìóíúóãëó ìÿõìÿð òîðáàúûüà ãîéäóì âÿ ìÿêòÿáÿ éîëëàíäûì. àììà ìÿí áèëèðäèì êè. ÿëáÿòòÿ. î ïàñëû ãûôûëû äà. áó èíúÿ-ìèíúÿ òîðáàúûüû Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. áóíó Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. ßëèàááàñ êèøè äÿ Ìàøòàüàéà. Çèáà õàëà èñÿ äàùà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ãàéûòìàäû âÿ íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà Çèáà õàëàíûí êö÷ÿ ãàïûñûíäàêû î áàëàúà ãûôûë ìöùàðèáÿíèí àõûðûíà éàõûí áèç åâèìèçè ñàòûá ìÿùÿëëÿäÿí äàéûìûí éàíûíà êþ÷äöéöìöç âàõòà êèìè.. Õàíûì õàëà äà ìÿíèì ö÷öí àíàì êèìè äîüìà âÿ ÿçèç áèð àäàìäûð.. Õàíûì õàëà ìöðÿêêÿáãàáû ö÷öí äöçÿëòäèéè î òîðáàúûüû ìÿíÿ áàüûøëàäûüû ùÿìèí ñÿùÿð ìÿí Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûá þïìÿê èñòÿäèì. î çÿðèô. îíëàð äà ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöøäö.

ìöâÿããÿòè äÿ îëñà. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ïÿíúÿðÿëÿðÿ. þç óçàã ñåùðëè àëÿìèíÿ àïàðûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ... äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäèð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ! — äåéèðäè âÿ áèçè ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí. î êÿäÿðäÿí ãîïàðûá. Áàëàêÿðèì äÿ î ñåùðëè àëÿìèí ÿùâàëàòëàðûíû Ãàâðèëèí óøàãëàðû êèìè. èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ ìÿí îíó áàøà äöøöðÿì. 470 . áèð ãîõó êèìè ùîïìóø î ãöññÿäÿí. åëÿ áèë. ãàïûëàðà. êö÷ÿìèçèí ãÿìáÿð äþøÿìÿñèíÿ áèð íÿìèøëèê êèìè.

îíëàðûí óøàãëàðûíûí öçöíÿ ýöëöðäö. àììà áöòöí áóíëàðûí ÿùÿìèééÿòè îëìàìûøäû. äàøëàðûí. ñàôëûãäàí. Î êÿíääÿ òîðïàã éîõ èäè. íèçÿëÿðäÿí óçàã î äàüëàðäà êÿíä ñàëìûøäû âÿ ùÿìèí äþâðäÿí äÿ îðàäà ãàëìûøäû. áóðàäàêû øóìëàíìûø òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðè î óçàã äàüëàðäàêû ÿçàáûí. îíëàðûí àðâàäëàðûíûí. þìöðëÿðèíè î óçàã äàüëàðäà. ÿçèééÿòèí ùÿìèøÿëèê êå÷ìèøäÿ ãàëìàñûíäàí. éàçäà ïàéûçäàí ÷îõ èøëÿìèøäè. éà äà ýþðìÿìèøäè. ãîéóí ñöðóñö.XX Î èêè àèëÿ äàüëàðûí àðàñûíäàí äöøöá áó ýþçÿë. ãàéàíû ÷àïûá ùÿéÿò-áàúà äöçÿëòìèøäè. ÷ÿêäèéè çÿùìÿòèí. Äÿäÿ Ãîðãóä áîé áîéëàéàíäà. ùÿð òÿðÿô äàø èäè. Ýöí òÿçÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè: áó ýåíèø éàìàúûí öñò òÿðÿôèíäÿêè ãàëûí ìåøÿëèê. ãàéàëàðûí àðàñûíäà êå÷èðìèøäè. ýöë-÷è÷ÿéè. àì471 . éàëíûç óçàã âÿ àúû áèð õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. ïàéûçäà éàéäàí àðòûã ÿçèééÿò ÷ÿêìèøäè. Ìÿùÿììÿä î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. îðàäà — äöøìÿí ãûëûíúûíäàí. éàõøû ÿìÿëëÿðèíäÿí. ÿçèééÿòèí éöçäÿ-áèð áÿùðÿñèíè éà ýþðìöøäö. òÿìèçëèêäÿí äåéÿí éàøûëëûüû. ßëèíèí. áó áÿðÿêÿòëè éàìàúäà ìÿñêÿí ñàëìûøäû âÿ áóðàäà àõàí ÷àéûí øûðûëòûñû. îëàíäà äà èëëÿðëÿ áÿñëÿíìèø âÿ òÿçÿ-òÿçÿ áàðû ýþçëÿíèëÿí ìåéâÿ àüàúëàðûíû äîí âóðóá àïàðûðäû. éàé áèëìÿìèøäè. ßëè äÿ î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. ÷ûíãûë èäè âÿ îðàäà ÿêìÿê. áóðàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí âÿ äöíéàíûí éàõøû èøëÿðèíäÿí. îðàäà áþéöìöøäö. ßëè äÿ þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà áèð éåð ýþðìÿìèøäè âÿ ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí êèøèëÿðè êèìè. ñþç ñþéëÿéÿíäÿ — äöøìÿí ÿëèíäÿí ãà÷ûá î äàüëàðà ïÿíàù àïàðìûøäû. áåúÿðèëìèø íÿ âàðäûñà ùàìûñûíû éóéóá àïàðûðäû. þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà éåð ýþðìÿìèøäè. ãûø áèëìÿìèøäè. îðàäà åâëÿíìèøäè âÿ áöòöí þìðöíö îðàäà éåðèí ÷ûíãûëûíû òÿìèçëÿìèøäè. Óëó áàáàëàðû ùà÷àíñà — Íóù-Íÿáèíèí äþâðöíäÿ. àøàüû òÿðÿôäÿí óçàíûá ýåäÿí éàøûë ÷ÿìÿíëèê äÿ. áåúÿðìÿê ìèíáèð ÿçàáëà. Îíëàð î óçàã âÿ éàë÷ûí äàüëàðäàí êþ÷öá ýÿëìèøäè. ãûâðûëà-ãûâðûëà àõàí øèðèí ñóëó î ÷àé äà. ÿçèééÿòëÿ áàøà ýÿëèðäè: î êÿíääÿ éàüûø éàüìûðäû. ëåéñàíûí ãàáàüûíà áÿíä ÷ÿêìèøäè. äàøû. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿìèøäè. íàõûð òàìàì ñåéðÿêëÿéèðäè. éàüàíäà äà ëåéñàí îëóá ìèíáèð ÿçàáëà ÿêèëìèø. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàã äà Ìÿùÿììÿäèí. î êÿíääÿ øàõòà îëìóðäó. îõëàðäàí.

Äÿäÿ Ñöëåéìàí áèð ìöääÿò ùå÷ íÿ äåìÿäè. ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ ãóëàã àñäû. áèð ãàðíû òîõ áþéöéöðäö. òîðïàã ÿâÿçèíÿ òÿêúÿ ÷ûíãûëëàð ãàëäû. ßëèíèí äÿ óøàãëàðû áèð ãàðíû àú. Äÿäÿ. ëåéñàíñûç-øàõòàñûç éàøàìàã îëàð. ëåéñàí ýÿëäè. î êÿíäèí úàìààòû åëÿ áèëèðäè êè. — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! Áÿñäèð äàùà äàü êå÷èñè êèìè éàøàäûã! Áÿñäèð! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Áàáàëàðûìûç íàùàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëäû! Èýèä äöøìÿí ãûëûíúûíà ùÿäÿô îëìàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëìàãäàí àðòûãäûð! Ýåäÿê áó éåðäÿí! Àëëàùûí àëòûíäàêû éåð ýåíèøäèð! Ýåäÿê! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøäû. Ñîíðà ùàìû áöòöí áó éåðëÿðèí ÿí óëó ñàêèíè Ñöëåéìàí äÿäÿéÿ áàõäû. ùàìû ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. Òÿíÿéÿ ëàéèã äåéèë.. — äåäè. èçòèðàáûíäàí. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëèíèí ùÿìèí êÿíääÿ êå÷èðäèêëÿðè î àõûðûíúû ýöí äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýþéäÿí ñó ñåë êèìè àõäû.ìà ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí úàìààòû êèìè áîëëóã ýþðìÿìèøäè. ñàáàùûí. î ñÿääÿí ñîíðà ÿêèí éåðèíäÿ çÿìè ÿâÿçèíÿ. ñîíðà åëÿ áèë þçö þçö èëÿ äàíûøäû: — Áàáàëàðûí èøè ùàãã èøèäè. î êÿíääÿ ãÿáèð ãàçàíäà äà ýÿðÿê ÿëèíÿ êöëöíý àëûá ãàéà êèìè éåðè ÷àïàéäûí âÿ î êÿíäèí úàìààòû áóíà þéðÿøìèøäè. éöç èëäÿí ñîíðàíûí ÿçàáûíäàí.. Àäÿì îüëóíà çöëì åäèðäè. ãàéà ïàð÷àëàðû ãàëäû âÿ áó ñûéðûì äàøëàð î ëåéñàíäàí ñîíðàêû ýöíÿø àëòûíäà ïàðûëäàéûðäû.. êÿíäèí úàìààòû ìèí èë èäè ùå÷ àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. èøýÿíúÿ âåðèðäè. ùàðàäàñà òîðïàã àõòàðìàã îëàð. ùàðàñà áèð áàøãà éåðÿ êþ÷ìÿê îëàð. Î êÿíääÿ èíñàíûí àéàüûíûí àëòûíäàêû éåð äÿ íàãèñ èäè.. 472 . ìÿùðóìèééÿòèíäÿí äåéèðäè. èíñàí öñéàí åòäè: Ìÿùÿììÿä ÿêèí éåðèíè áàñìûø äàø ïàð÷àëàðû àðàñûíäà äîëàøà-äîëàøà èðè âÿ ýöúëö áÿäÿíèíÿ äÿ ñûüûøìàéàí áèð åùòèðàñëà: — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! — ãûøãûðäû. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëûäû. áèð èëäÿí ñîíðàíûí. òàëåëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. Àëëàù î êÿíäè òàìàì éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. î éåðëÿð çÿùìÿòèí ãÿäðèíè áèëìèðäè. — äåäè. — Áàáàëàðûí ðóùó ìöãÿääÿñäè. áàøûíûí öñòöíäÿêè ýþé äÿ íàãèñ èäè. ìèí èë èäè êè. ùàðàäàñà äàøñûç-ãàéàñûç. íÿ ÿêèëìèøäèñÿ ùàìûñûíû éóéóá àïàðäû. î ëåéñàíäàí. àììà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè. Î êÿíääÿ èëê äÿôÿ èíñàí úàíà ýÿëäè. Ìÿùÿììÿä ýÿëèá Äÿäÿ Ñöëåéìàíëà öçáÿöç äàéàíäû: — Ìÿíè áàüûøëà.

. — äåäè.Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Ìÿí áàüûøëàäûì. Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. ñîíðà î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áèð âÿùé êèìè ýÿëÿí Äÿäÿ Ãîðãóä ñþçëÿðèíè ïû÷ûëäàäû: Îüóë! Ñÿí âàðàúàã éåðèí Äîëàìàú-äîëàìàú éåðëÿðè îëóð.. Êÿíäèí úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí öðêöá äàüûëìàüà áàøëàäû. àüàïïàã ñàããàëûíà óéóøìàéàí áèð èøûã âàð èäè âÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàí î èøûãëû ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. — Ìÿí äÿ áûêäûì äàùà! Ìÿí äÿ ýåäèðÿì! — äåäè. ãîé Àëëàù äà áàüûøëàñûí.. Ùåé äåìÿäÿí áàø ýÿòèðÿí Îíóí úÿëëàäû îëóð. — Áàüûøëàéûðñà. ßëèéÿ áàõäû. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè âÿ Ìÿùÿììÿä éåíÿ äÿ: — Ìÿí ýåäèðÿì. — äåäè. îëàúàüà ÷àðÿ éîõäóð. îíóíëà ýåäÿ áèëÿð. Îíóí ïàë÷ûüû îëóð. Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí óçóí-óçóí èëëÿðäÿí áÿðè êè÷èëìèø. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ãàëäû. î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ ýöëöìñÿäè: — Ùÿçðÿò ßëè äÿ ùÿìèøÿ Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿð-ðÿñóëëöëëàùëà áèð éåðäÿ îëóá. àëàúàëàíìûø ýþçëÿðèíäÿ àüàïïàã ñà÷ëàðûíà. Äÿäÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ñóñäó.. Ìÿùÿììÿä: — Ìÿí ýåäèðÿì. Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíà ýÿëäè: — Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿéÿì! — äåäè. ßëè. íÿ éàçûëûáñà î äà îëàúàã âÿ äåäè: — Êèì èñòÿéèðñÿ.. Äÿäÿ Ñöëåéìàí óçóí þìðöíäÿ áèð äàùà áàøà äöøäö êè. — äåäè. Îíóí îðìàíû îëóð.. ñîíðà Äÿäÿ Ñöëåéìàíà áàõäû. — äåäè. áèð äÿ ßëè ãàëäû. Äÿäÿ. Àòëû áàòûá ÷ûõìàç... 473 . Àëà èëàí ñþêÿìÿç. Äÿäÿ Ñöëåéìàí éåíÿ äÿ áèð ìöääÿò ñóñäó. ùÿðÿ þç åâèíÿ ÷ÿêèëäè âÿ áèð àçäàí î äàøëû-êÿñÿêëè ÿêèí éåðèíäÿ Ìÿùÿììÿä ãàëäû. ñîíðà Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøìûø êÿíäèí úàìààòûíû áèð-áèð íÿçÿðäÿí êå÷èðòäè.

òÿïÿëÿðäÿí êå÷äèëÿð. ýöíäöçëÿðèí ãîíàüûäûð. áèð éåðäÿ Ìÿùÿììÿäÿ. ñàáàùûí áîëëóüóíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. ãûçëàð. — äåäè. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åòäèëÿð. ßëè äÿ êÿëëÿðèíè àðàáàëàðûíà ãîøäóëàð. áèð-áèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. óüðóí à÷ûã îëñóí!. «— Éà óüóð!» — äåäèëÿð âÿ éîëà äöçÿëäèëÿð.. î ãöññÿ è÷èíäÿ ùèññ åäèðäè êè. îâ îâëàäûëàð. ßëèéÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè. Áó êÿíäèí úàìààòû èíäèéÿ êèìè éàëíûç þëÿí àäàìëàðäàí ÿáÿäè àéðûëûðäûëàð âÿ èíäè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. éàòàüûíà óçàíäû. êÿòìÿíëÿðèíè. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëè ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåòäèëÿð. àõûíòûëû ñóéóíó êå÷ìÿéÿ ýÿëìèøèê. éåð öçöíöí ýþçÿëëèéèíäÿí. Ìÿùÿììÿä äÿ. ãÿìýèíëèê è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø þç äàõìàñûíà ýåòäè. êöëöíýëÿðèíè ýþòöðäöëÿð. áóðàäà áèíà ñàëäûëàð. åéíè ñþçëÿðè ßëèéÿ äÿ äåäè. óøàãëàðû äà þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ßëè äÿ ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿäèëÿð. àðâàäëàðûíû. êÿíäèí ãàðøûñûíäàêû ñûëäûðûì ãàéàëàðà éûüûøûá àðäëàðûíúà áàõäû. áåëÿ ýåíèøëèê ýþðöðäöëÿð. Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäÿ äÿ. — äåäè. ýÿëèíëÿð ãà÷ûá åâäÿí ñó ýÿòèðäè. Ìÿùÿììÿä äÿ. ìåéâÿ éåäèëÿð. àììà îíëàð éîëà äöçÿëÿíäÿí ñîíðà.. Ùÿìèí ýöí Ìÿùÿììÿä äÿ. àõûðûíúû òèêÿëÿðèíè éàðû áþëäöëÿð âÿ íÿùàéÿò. ùÿéàòûí õîøáÿõòëèéèíäÿí äåéèðäè. ùàðàñà áàøãà éåðÿ éîëà ñàëûðäûëàð. áó äöíéàäà áàðìàãëà ñàéûëàúàã ýåúÿëÿðèí. îíëàðûí àðâàäëàðû. áåëëÿðèíè. öðÿéèíè áöðöìöø ùÿçèíëèê. ÷öíêè Äÿäÿ Ñöëåéìàí öðÿéèíè áöðöìöø o ùÿçèíëèê. õûøëàðûíû. éîëëàðà ìåéäàí îõóäóëàð: ãàðøû éàòàí Ãàðà äàüûíû àøìàüà ýÿëìèøèê. äàüëàðäàí àøäûëàð. êèìäÿíñÿ ÿáÿäè àéðûëàíäà îíó éåðÿ áàñäûðìûðäûëàð.. àðâàäëàð. ßëè äÿ. Äÿäÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Îüóë. îâóúëàðûíà äîëäóðäóãëàðû òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðèíè áåëÿúÿ ùèññ åäèðäèëÿð âÿ î òîðïàüûí íÿìè îíëàðûí îâóúëàðûíäàí êå÷èá áöòöí áÿäÿíëÿðèíÿ èíäèéÿäÿê ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèêëÿðè áèð ðàùàòëûã ýÿòèðèðäè. þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ýÿëèá áó ýåíèø éàìàúà ÷àòäûëàð.Ìÿùÿììÿä: — Áèçÿ õåéèð-äóà âåð. óøàãëàðûíû àðàáàéà ìèíäèðäèëÿð. Ìÿùÿììÿäëÿ ßëèíèí àðäûíúà àòäû âÿ àüëàäûëàð. òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí õåéëè éóõàðûäà îëàí î êÿíäÿ àõûðûíúû äÿôÿ íÿçÿð ñàëäûëàð. áèðáèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿäèëÿð. þçëÿðè àðàáàëàðûí ãàáàüûíà äöøäöëÿð âÿ î ñûëäûðûì ãàéàëàðà. ñîíðà äà áèð éåðäÿ ßëèéÿ åâ òèêäè474 . Ñîíðà êÿíä úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí äàõìàñûíà òÿðÿô àõûøäû.

î ýöëëö-÷è÷ÿêëè äöçÿíëèéèí. ùÿðàðÿòè èëÿ áåëÿúÿ ãûçûíà-ãûçûíà ýåäèá ãîëëó-áóäàãëû áèð àðìóä àüàúûíûí éàíûíäà äàéàíäû âÿ òÿÿúúöáëÿ áó àðìóä àüàúûíà. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿíÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðèíúè äÿôÿ î ýþçëÿðäÿ áèð ùÿðèñëèê ñåçäè. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿ475 . òèòðÿê ñÿñèéëÿ: — Áèð-áèðèìèçÿ ãàðäàø äåäèê! Ñóñóçëàéàíäà ñóéóìóçó áþëäöê. Ìÿùÿììÿä òîðïàüûí èñòèñè èëÿ. ñîíðà éåíÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû âÿ äåäè: — Áó éåð äÿ ìÿíèì èäè. áó ùÿðàðÿòäÿ áèð àíà ÿëèíèí ìÿùðÿì èéè âàð èäè. ùå÷ âàõò ùå÷ áèð ïàëòàð. áó ÷ÿïÿðè òÿçÿ ñàëìûøäûëàð. ùÿéÿò äöçÿëòäèëÿð âÿ ùÿðÿ þçö ö÷öí áþéöê áèð ñàùÿíè øóìëàìàüà áàøëàäû. Áó âàõò ßëè äÿ ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçìÿéÿ áàøëàäû âÿ ýÿëèá ùÿìèí àðìóä àüàúûíûí àëòûíäà Ìÿùÿììÿäëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ Ìÿùÿììÿä. áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áöðöìöø î òîðïàã èñòèñè. Ìÿùÿììÿä àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàêû òîðïàüà áàõäû âÿ ßëèíèí áó àü éàëàíûíäàí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. Ìÿùÿììÿä. ùå÷ áèð éîðüàí Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áó èñòèëèê. òîðïàüà ãóëëóã åòäè. àúàíäà ðóçèìèçè áþëäöê. áó èñòèëèêäÿ. Ìÿùÿììÿäèí éàëûí àéàãëàðû òîïóãäàí äà éóõàðûéà ãÿäÿð éóìøàã òîðïàüûí è÷èíÿ áàòûðäû âÿ î òöíä-ãÿùâÿéè. Ìÿí øóìëàìûøäûì áóðàíû. áó òîðïàüû ÷àðûãëà áàñòàëàñûí âÿ þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. — Íèéÿ áåëÿ èø òóòäóí? Íèéÿ ÷ÿïÿðè ãàáàüà ÷ÿêäèí. àììà èíäè ÷ÿïÿð èðÿëè ÷ÿêèëìèøäè âÿ àüàúûí äèáèíèí áöòöí òîðïàüû ßëèíèí ñàùÿñèíÿ êå÷ìèøäè. ýöíöí áó éåðëÿðÿ ýÿòèðäèéè î áÿõòÿâÿðëèê äÿ ñèëèíèá ýåòäè âÿ ÷îõ àúû áèð ïÿðèøàíëûã ùèññè Ìÿùÿììÿäè ñàðñûòäû.ëÿð. áó ùÿðàðÿò ãÿäÿð ãûçäûðìàìûøäû. Ìÿùÿììÿä ÷àðûãëàðûíû ÷ûõàðûá ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçèðäè. øàùèäè îëäóüó èëê ÷ÿïÿð èäè. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüà áàõäû. ìÿíèì òîðïàüûìû ýþòöðäöí? ßëè ôÿõðëÿ. åëÿ áèë êè. áó ÷ÿïÿð Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñè èëÿ ßëèíèí ñàùÿñèíè áèð-áèðèíäÿí àéûðûðäû: áó ÷ÿïÿð î éàøûë äàüëàðûí. áó àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàí êå÷ÿí ÷ÿïÿðÿ áàõäû. Ùÿìèí ýöí êè. Ìÿùÿììÿä ãûéìûðäû êè. î ùÿðàðÿò áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ éîõ îëóá ýåòäè. áó àðìóä àüàúû äà. äóçóìóç áèð îëäó! — äåäè. äèáèíèí òîðïàüû äà Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíäÿ îëìàëû èäè — áó úöð ðàçûëàøìûøäûëàð âÿ ÷ÿïÿðè äÿ áó úöð ãîéìóøäóëàð. ýöí òÿçÿúÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè. î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ýþðäöéö. ãöðóðëà ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíÿ áàõäû. éóìøàã òîðïàüûí íÿìèíäÿ áèð èñòèëèê.

þìðö áîéó òîðïàãñûç îëìóø. îüóë. þìðö áîéó ÿçàáÿçèééÿò ÷ÿêìèø Ìÿùÿììÿäèí áöòöí áÿäÿíè ó÷óíäó. ýþçëÿðèíè áó úÿñÿääÿí àéûðà áèëìÿäè. åëÿ áèë. Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíÿ áàõäû âÿ Ìÿùÿììÿä. Âÿ åëÿ áèë êè. ßëèíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð àúëûã äóéäó.íÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéè âÿ òÿñÿââöðöíÿ ýÿòèðÿ áèëìÿäèéè áèð ÿéðèëèê ýþðäö. Ñîíðà ßëè ÷ÿïÿðèí áó òÿðÿôèíÿ. — Ñîíðà ùÿð øåé ãóðòàðäû. òÿçÿäÿí î ýöíëÿðÿ ãàéûòìàìàã ö÷öí áöòöí âàðëûüû èëÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðäè. ãàðäàø. ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí!. ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ýåíèøëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí ïû÷ûëòûñû èëÿ Äÿäÿ Ãîðãóäóí ñþçëÿðèíè åøèòäè: Îüóë. Áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. î àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø 476 . äÿùøÿòëè áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ: — Ãàðäàø?! — äåäè. ïàð÷àëàíìûø àëíûíäàí àõàí ãàí ýþçëÿðèíèí öñòöíäÿí ñöçöëöá î òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýëè øóìëàíìûø òîðïàüà òþêöëäö.. ãàðäàø. ßëè. îíó éåíÿ äÿ ÷ÿêèá î òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí éóõàðûäà. þçöíö ÿëÿ àëäû âÿ äåäè: — Ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí. ßëèíèí úàíñûç áÿäÿíè þìðö áîéó äöíéàíûí ÷îõ èøëÿðèíè ýþðìöø î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí äèáèíÿ ñÿðèëäè. ßëè ýöëöìñÿäè: — Éîõ. Áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðè áöðöìöø î áÿõòÿâÿðëèê. Éàõøû éàäûíà ñàë. òîðïàüûí î ýþçÿë òöíä-ãÿùâÿéèñè ãûïãûðìûçû ãûçàðûá ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ ñîíðà ßëè äàùà ùå÷ íÿ ýþðìÿäè. áó äÿì ßëè áó òîðïàüà äà ñàùèá îëìàã èñòÿéèð..... õûøäàí ÷ûõàðûá ÷ÿïÿðèí äèáèíÿ àòäûüû äûðìûüû éåðäÿí ãàïäû âÿ âàð ýöúö èëÿ ßëèíèí áàøûíà âóðäó. Äÿäÿ Ñöëåéìàí Äÿäÿ Ãîðãóäóí áó ñþçëÿðèíè Ìÿùÿììÿä ö÷öí éîõ. áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. î ñûëäûðûì ãàéàëàðûí àðàñûíäà éàøàäûüû áàðñûç-áÿùÿðñèç ùÿìèí ëåéñàíëû ýöíëÿðÿ ñàëìàã èñòÿäèëÿð âÿ Ìÿùÿììÿä äàðòûíäû. î ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäèí øóìëàíìûø òîðïàüûíû éåìÿê èñòÿéèðäè âÿ Ìÿùÿììÿä áàøà äöøäö êè.. àé îüóë! Ãàðàýöëúÿ ýþçëÿðèì àéäûíû îüóë! Ýöúëö áåëèì ãöââÿòè îüóë! Ýþð àõûð íÿëÿð îëäó?. àììà çîð åëÿäè. Ìÿùÿììÿä áèð ìöääÿò ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû. åëÿ áèë.

ñàããàëûíû. ñà÷ûíû ãûðõäûðìàçäû. ßëèíèí î ãàíëû ãóëàãëàðû èëÿ åøèäèðäè. — Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ÿëèíè óçàäûá ßëèíèí úÿñÿäèíè ýþñòÿðäè. èíñàí èäè âÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí ôèêðèíÿ ýþðÿ èíñàí ýÿðÿê îëäóüó êèìè ýþðöíÿéäè. — Ìÿí íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Äàâà òîðïàã öñòöíäÿ èäè.ßëè ö÷öí ïû÷ûëäàéûðäû. ìÿí îéàì. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. Ìÿùÿììÿä ñÿùÿðäÿí áÿðè ÿëèíäÿ ñàõëàäûüû àüçûãàíëû î äûìðûüû éåðÿ àòäû âÿ áöòöí âàðëûüû èëÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíäÿí þç ñþçëÿðèíèí òÿñäèãèíè óìäó: — Áó òîðïàã ìÿíèì èäè. ÷öíêè Ùÿãèãÿòè Äåéÿí äÿ. Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ îòóðìóøäó: Ùÿãèãÿòè Äåéÿíè ùå÷ êèì ýþðìÿìèøäè. áàõäû. áîéíóíó ãàáàüà óçàòäû âÿ áèð ãóëàüûíû òîðïàüà äèðÿäè. àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû âÿ äåäè: — Ìÿí ñÿíÿì. êèìèí èäè? Ñþéëÿ ùÿãèãÿòè! Ùÿãèãÿò Äåéÿí Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. àðàìëà àääûìëàéààääûìëàéà èðÿëèëÿéèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ ïÿíúÿëÿðèíè éåðÿ áàñûá ãàëäûðäûãúà ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí àüàïïàã ÷è÷ÿêëÿð áàø ãàëäûðûðäû. åëÿ áèë. áàøûíû ÷åâèðèá èðè. àììà ùàìû îíó òàíûéûðäû. ßëèíèí àëíûíäàí àõûá ñèôÿòèíäÿ. Àü Äÿâÿ áàøûíû äèê òóòóá ùÿìèøÿêè êèìè. éåð öçöíäÿêè áöòöí äÿâÿëÿð Àü Äÿâÿ îëóð. Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí äÿ ýþçëÿðè Àü Äÿâÿíèí ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí áàø ãàëäûðàí î ÷è÷ÿêëÿð êèìè. ýåðè ÷þíäö. òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí öñòöíäÿ ëàõòàëàíìûø ãàí Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí àü ýþçëÿðèíÿ êè÷èê ãûðìûçû áèð ëÿêÿ ñàëìûøäû. äûðíàãëàðûíû òóòìàçäû. Àü Äÿâÿ åëÿúÿ àðàìëà àääûìëàéà-àääûìëàéà ýÿëèá Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ñîíðà Ìÿùÿììÿä ùèññ åòäè êè. îíóí äåéèëäè! — ãûøãûðäû. Ìÿùÿììÿä áó ïû÷ûëòûíû þç ãóëàãëàðû èëÿ éîõ. — Ñþéëÿ. àðõàäàí Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ýÿëèð. ÿñëèíäÿ. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ùå÷ âàõò ÿéíèíÿ ïàëòàð ýåéìÿçäè. áèð ìöääÿò òîðïàüà ãóëàã àñäû. àüàïïàã èäè âÿ î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ ùÿð øåé þç ÿêñèíè òàïûðäû âÿ Ìÿùÿììÿä äÿ î äÿì î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ þç ÿêñèíè ýþðäö. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ Ùÿ477 . Ìÿùÿììÿä þìðöíäÿ äÿâÿ ýþðìÿìèøäè âÿ åëÿ áàøà äöøäö êè. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêäö. ñîíðà áîéíóíó ãàëäûðäû. Ùÿãèãÿò. òîðïàãäàí äà ñîðóøìàã ëàçûìäûð. î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí ÿêñèíè ýþðäö. ßëèíèí ãûïãûðìûçû ãàíà áóëàøìûø úÿñÿäèíèí ÿêñèíè ýþðäö.

óøàãëàðûí éàíûíäà àðûã âÿ óçóí áàðìàãëû ÿëëÿðèíè íàçèê áàëäûðëàðûíà âóðà-âóðà.. ìÿí îíëàðûí ùå÷ áèðèíèí äåéèëÿì. ..ãèãÿòè Äåéÿíèí àüàïïàã ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. Àüàùöñåéí ÿìè... Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû àõûøûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýÿëäè: Ùÿñÿíàüà ÿìè. ñèíÿëÿðèíè î ãÿäÿð úûðûã-úûðûã åëÿìèøäèëÿð êè. áèçèì äàëàíäàí äà Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ÷àäûð ãóðäó âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà î ÷àäûðûí è÷èíäÿ. àüëàéà-àüëàéà òÿêúÿ åëÿ áóíó äåéèðäè: — Øàèð îüëóì ìÿíèì!.. — Ñîíðà áÿðêäÿí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. éóõàðû áàøäà îòóðóá Ãóðàí îõóéóðäó... Àëëàù ñèçèí úàâàíëàðûíûçûí ùàìû478 . Èáðàùèìèí àëòû áàúûñû î ãÿäÿð àüëàìûøäûëàð êè... — Òîðïàã äåéèð êè. ßçèçàüà ÿìè (áèð àçäàí îíëàðûí äà ùàìûñû ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè.. àíúàã èíèëäÿìÿéÿ ýöúëÿðè ãàëìûøäû. Úÿðýÿ èëÿ óçàíìûø ëÿïèð éåðëÿðèíäÿ áèòÿí î àü ÷è÷ÿêëÿð ùà÷àíñà Àü Äÿâÿíèí áó éåðëÿðäÿí êå÷ìÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. — äåéèðäè.. ×àäûðûí è÷èíäÿ îòóðàí êèøèëÿðèí ùàìûñû áèð áàëàúà éåðëÿðèíäÿí ãàëõûá áèð àüûçäàí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. ìÿùÿëëÿìèçÿ ìöùàðèáÿäÿí áèðèíúè ãàðà õÿáÿð Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìè ùå÷ úöð þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àðâàäëàðûí. Àü Äÿâÿíèí áàõûøëàðûíäà ùÿð øåéè îõóäó: — Òîðïàã äåéèð êè.. Î áèðè äÿ âàõòû ÷àòàíäà ýÿëèá ìÿíèì îëàúàã! Ñîíðà Àü Äÿâÿ àéàüà ãàëõäû âÿ ùÿìèøÿêè àðàì àääûìëàðûéëà óçàãëàøûá éàâàø-éàâàø ýþçäÿí èòäè.. öçëÿðèíè. XXI Ìÿùÿëëÿìèçèí áèðèíúè ãàðàýöíëöñö éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë îëäó. ÷åøìÿéèíè äÿ ýþçöíäÿí àëûá êèòàáûí éàíûíà ãîéóðäó âÿ ñöêóò è÷èíäÿ ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ïû÷ûëäàéûðäû: — Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîúàâàí. Øàèð îüëóì ìÿíèì!. îíëàð ìÿíèìäèð! Áèðè àðòûã ýÿëèð ãîéíóìà. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. Òîðïàã äåéèð êè.. ñèç èêèíèç äÿ éàëàí ñþéëÿéèðñèíèç! — äåäè. — Àëëàù áàèñèí úÿçàñûíû âåðñèí!.). Ìîëëà ßñÿäóëëà: — Àëëàù ñèçèí äÿ áöòöí þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!.. — äåéèðäè. — äåéèðäè.. ùÿðäÿí äÿ ãàëûí úèëäëè î éåêÿ âÿ ãàëûí êèòàáû áþéöê åùòèéàòëà áèð êÿíàðà ãîéóðäó.

Äöçäöð. àììà îä Èáðàùèì Õÿëèëè ýþòöðìÿäè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä Èáðàùèìè îäà àòäûðäû.. áþéöêëÿðÿ äàíûøûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùÿìèí ÿùâàëàòëàðûí íöôóçó áèð àç ÷îõ èäè.. ùÿìèí îä ãàëàüû ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíäö. àììà øàèð Èáðàùèìèí éàçäûüû î èêè ìèñðà ìÿíèì áàøûìäàí ÷ûõìûðäû: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åëÿ áèë 479 . ×àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿð éåíÿ äÿ áèð àüûçäàí: — Èëëàùàìèí! — äåéèðäè. àììà ÿñàñ ôÿðã îíäàí èáàðÿò èäè êè. î ãÿäÿð òÿìèç èäè!. áöòöí áóíëàð ùàìûñû ùÿãèãÿòäèð. áîø ñòÿêàíëàðû éàüûøäûðûðäûã âÿ ãÿðèáÿ èäè. àììà áóíóí ôÿðãè éîõ èäè!. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàð ùÿðäÿí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðà îõøàéûðäû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ñþçëÿð. àììà ùÿìèí èêè ìèñðà (îíëàð áÿëêÿ.. éà Úÿôÿðãóëó ãîëóìäàí òóòóá äàðòûðäû. Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí òåç-òåç î ÷àäûðûí è÷èíÿ ýèðèá-÷ûõûðäûã.ñûíû ùèôç åëÿéèá ýöëëÿäÿí ñàõëàñûí! Àëëàù ùå÷ áèð åâè êèøèñèç ãîéìàñûí. Èáðàùèìèí äåéèëäè. äîüðóäàí äà. Áó úÿùÿòäÿí Èáðàùèì ïåéüÿìáÿðÿ áÿíçÿéèøè âàð èäè. Âÿ î éåðäÿ êè.. îä éàíûðäû. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!.. ÷àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿðèí áèð àüûçäàí äàíûøìàñû ìÿíè þç ýþçëÿðèìäÿ áþéöäöðäö. óøàãëàð éåòèì ãàëìàñûí!. Àëëàù Ùèòëåðèí äèâàíûíû åëÿñèí. éà èñòè ÷àé ÿëèìÿ òþêöëöá éàíäûðûðäû. îðäà îòóðàí êèøèëÿðÿ ÷àé ïàéëàéûðäûã. Ìîëëà ßñÿäóëëà áó ÿùâàëàòëàðû óøàãëàðà äàíûøìûðäû. ùÿð ùàëäà... äàéàíûá ãóëàã àñûðäûì âÿ áó ñþùáÿòëÿð ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åäèðäè êè. Ìÿí Èáðàùèìèí áèçÿ áèð àááàñûéà êèíî ýþñòÿðìÿéèíè. ãÿíèìè ÿçðàéûë îëñóí. Ìîëëà ßñÿäóëëà äåéèðäè: — Ìåéðàíãóëóíóí îüëó Èáðàùèì ÷îõ éàõøû îüëàí èäè. ìÿí áó èêè ìèñðàíûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöì. ãÿáèðè îä òóòóá éàíñûí âÿ äèëè àüçûíäà êþìöðÿ äþíñöí!. Ìîëëà ßñÿäóëëà áåëÿ ÿùâàëàòëàð äàíûøàíäà ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìèðäèì. äöíéàäà ùÿð øåé éàäûìäàí ÷ûõàðäû âÿ áÿçÿí î âàõò þçöìÿ ýÿëèðäèì êè. ìÿí þçöì þçöìÿ áþéöê áèð àäàì êèìè ýþðöíöðäöì.. ïóëóìóç îëìàéàíäà áèçäÿí êîíôåò àëìàüûíû âÿ áó êèìè áöòöí áàøãà èøëÿðèíè éàäûìäàí ÷ûõàðìûøäûì.. Ìîëëà ßñÿäóëëà äàíûøäûüû áó ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû ýþçëÿðè èëÿ ýþðöá..) Èáðàùèìèí þëöìöíäÿí ñîíðà. Àëëàù Ñòàëèíèí äÿ þìðöíö óçóí åëÿñèí!.

íàðûíúû. ìöùàðèáÿäÿ þëäöéöì ö÷öí þçöìöí þçöìÿ ùåéôèì ýÿëèðäè. ßëÿêáÿð? Àòîíäàí ñîðóø. áèð òÿðÿôäÿí äÿ ãöðóð ùèññè êå÷èðèðäèì. ìÿíàëû-ìÿíàëû ýöëöìñÿäè: — Éàòàúàã. ùÿð ñóõÿí úàéè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿð äÿ äÿðäèí. ýÿëèíëÿð äÿ ìÿíèì ö÷öí àüëàéûðäû. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè î ÷àäûðäà ìÿíèì éàñûìà éûüûøìûøäû. Ìÿí ôàðñëàðûí äåäèéè áó ñþçëÿðèí ìÿíàñûíû. þçöìëÿ ôÿõð åäèðäèì. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìö øàèð Èáðàùèìèí éåðèíäÿ òÿñÿââöð åòäèì. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ìÿíè éàíäûðìàã èñòÿéèð âÿ î îäóí èñòèñèíè ùèññ åòäèì. ßëÿêáÿð. î Àü Äÿâÿ íèéÿ Ùèòëåðèí ãàïûñûíäà éàòìûð? Áàëàêÿðèì ÿââÿëúÿäÿí ùÿð øåéè áèëèðìèø êèìè.êè. ÿñëèíäÿ. ÷þíäö îëäó Àü Äÿâÿ. íàðûíúû. áó åâèí ãàïûñû àüçûíäàí î åâèí ãàïûñû àüçûíà êþ÷äö âÿ áó ÷àäûð äà. ìöùàðèáÿäÿ þëÿí øàèð Èáðàùèì éîõ. ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí ùàìûñûíûí ñèôÿòè áèð-áèð ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýÿëèá êå÷èðäè âÿ ìÿí áèð òÿðÿôäÿí þçöì þçöì ö÷öí ãöññÿëÿíèðäèì. åëÿ áèë êè. áèð äÿ êè. íèñýèëèí è÷èíäÿ èäè. ýþçëÿðèìè äîëäóðóðäó âÿ ìÿí àüëàìàã èñòÿéèðäèì. àììà ãîðõìàäûì. äöíéàíûí ÿí äÿðäëè. ñîíðà î ÷àäûð òåç-òåç ãóðóëìàüà áàøëàäû. ôàðñëàð äåéèá êè. àììà øàèð Èáðàùèìèí ìèñðàëàðû èëÿ öðÿéèìäÿ áàø ãàëäûðìûø î äÿðäëè. ãûçëàð. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ÷è÷ÿêëè áàü ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýåòìèðäè âÿ î áàüäà áèòÿí ãûðìûçû.. áèëÿð. î çàìàí. áàøà äöøìöðäöì. åëÿ áèë êè. î ñþçëÿðèí äåéèëèøèíäÿ. ìÿí þçöì èäèì âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäàêû î ÷àäûð äà ìÿíèì ö÷öí ãóðóëìóøäó. Ìîëëà ßñÿäóëëà ìÿíè Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿðÿ îõøàäûðäû. íèñýèëëè áèð íÿüìÿñèéäè. î áàëàúà ßëÿêáÿð þëöìöí äÿ íÿ îëäóüóíó éàõøû áàøà äöøìöðäö. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ þëìöøäöì. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðè îëàúàãäû. éàòàúàã. ãàïûëàðûí àüçûíäà ãóðóëóá äöíéàíûí äÿðäëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðäè. ðàùàòëûã 480 .. ìóñèãèñèíäÿ áèð ñàêèòëèê.. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ âóðóøìóøäóì. Áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Áÿñ. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìÿíÿ ýþðÿ î ÷àäûðà éûüûøìûøäû âÿ î àðâàäëàð. ùÿð íþãòÿ ìÿãàìè äàðÿä. Ìÿùÿëëÿìèçÿ èêèíúè äÿôÿ áó úöð ãàðà õÿáÿð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ ÷àäûð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ãóðóëäó. î íèñýèëëè íÿüìÿ ùÿðäÿí ìÿíè êþâðÿëäèðäè. Ôàðñëàð áèëèðñÿí íÿ äåéèá. ÷öíêè î îä ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíÿúÿêäè âÿ î áàüûí ãûðìûçû. ÿëáÿòòÿ..

ãÿçà îüëó îëàí. î ðàùàòëûüûí áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿõëè éîõ èäè. ìöùàðèáÿéÿ ýåäèðäè). àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà î äöêàí áàüëàíäû âÿ ãÿññàá Äàäàøáàëà äà ÷àé÷ûëûüà áàøëàäû. àíàìýèë áöòöí ýåúÿíè î ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äóðóðäó âÿ ãàáàüûíäà áèð î ãÿäÿð íþâáÿ îëàí î äöêàí ñÿùÿð òåçäÿí à÷ûëûðäû. ýþçëÿðè äîëà-äîëà äàíûøûðäûëàð. éàü äà î äöêàíäà îëóðäó) î äöêàíäà ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëàðäû. äåéèðäèëÿð êè. Àäèë. áÿäáÿõòëèê ýÿëèá áåø ãûçû îëàí ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèýèëèí åâèíÿ ýèðÿúÿê (ùÿð4-31 481 . Ùàìûíûí Ñîíàéà éàçûüû ýÿëèðäè. ïèëÿòÿñèíÿ ùîïìóø íþéöò èéè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. Êö÷ÿìèçèí ëàï àøàüû áàøûíäà. ùå÷ êèìäÿ èøè îëìàéàí ýþçÿë-ýþé÷ÿê Ýöëàüà ö÷öí àüëàéûðäû. äóç. àòàñû. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ áîøàëûðäû: ÿââÿëúÿ Úÿôÿð. íþéöò äöêàíû âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû ùÿìèøÿ ÿòè (íîõóä. î ãàðà õÿáÿð éàëàíäûð. ãàðäàøû îëàí åâëÿðèí áàøûíûí öñòöíäÿ ôûðëàíûð âÿ ÿëáÿòòÿ. ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. éàñ éåðëÿðèíäÿ ñàìîâàð ãîéäó. ãÿíä.âàð èäè. òèíèí óúóíäà éàí-éàíà ö÷ äöêàí âàð èäè: ÿò äöêàíû. áèð òÿðÿôäÿí äÿ éàçûã Ñîíàíûí áåëÿúÿ ùàëûíà àüëàéûðäû. éîõ îëäó. ÷þðÿê äöêàíû. äàíûøàíäà äà éàíà-éàíà. éàñ òóòìàäû. äöéö. ÷ûüûð-áàüûð ñàëäû. ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû áèð òÿðÿôäÿí úàâàí ýåòìèø ñàêèò. Ñîíàíûí áàøûíà ùàâà ýÿëèá. Àüàðÿùèìëÿ ãàëäû. àììà áó áàðÿäÿ ÷îõ äàíûøìûðäûëàð. áÿäáÿõòëèê. Ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû âÿ áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. áèð äÿ êè. ÿí ÷îõ ïóë ãàçàíàí äà åëÿ î èäè. ñîíðà äà Ãîúà ýåòäè âÿ Õàíûì õàëà òÿêúÿ Úÿáðàéûëëà. ÿðè. ðàùàòëûã äà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. ßáäöëÿëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. ÷öíêè Ñîíà Ýöëàüàíûí þëìÿéèíÿ èíàíìûðäû. î ñàêèòëèê äÿ. âàõò êå÷äè âÿ áèçèì åâèìèçèí ëàìïàñûíà. Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàùà áèð àâòîáóñ âÿ äþðä äÿíÿ äÿ «ïîëóòîðêà» éàí-éàíà äàéàíìûðäû. òåç äÿ áîøàëûá áàüëàíûðäû: ÿëèìèçÿ ãàá àëûá íþéöò äàëûíúà áèç ýåäÿðäèê. ÷öíêè òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèç éîõ. ÷àé äÿìëÿäè âÿ ùå÷ âàõò áåêàð ãàëìàäû. ãûøãûðûá úàìààòû áàøà ñàëûðäû êè. àììà áèð àçäàí íþéöò äÿ ãóðòàðäû (íþéöò äÿ êèøèëÿð êèìè. Ùÿìèí ÷àäûð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áèðúÿ äÿôÿ ãóðóëìàäû: àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí ÿðè ñààòñàç Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ ìÿùÿëëÿìèçèí éà õÿñòÿëèéÿ ýþðÿ. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûç éîõ. àììà Ñîíà ãîéìàäû. éà äà íÿñÿ áàøãà áèð ñÿáÿáÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø áåø-ö÷ êèøèñè Ýöëàüàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. éà øèêÿñòëèéÿ ýþðÿ. àììà àäû ÿââÿëêè êèìè ãÿññàá Äàäàøáàëà èäè. ýåäèá Ýöðúöñòàíäàí ãóðó ÷àé àëûá ýÿòèðäè. àììà î ñàêèòëèéèí.

î âàõò êè.äÿí àðâàäëàð áèð éåðÿ éûüûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: « — Ãûçû îëìàüûí äà áó õîøáÿõòëèéè âàð!. àììà áó äÿôÿ ùå÷ áèð òîé-áàéðàì îëìàäû. ßäèëÿíèí î ãàëûí. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»ó ùÿìèí óçàãëûãäàí ÷ûõàðûá ýÿòèðÿ áèëñèí âÿ ãÿðèáÿ èäè. ùÿéÿúàí éîõ èäè êè. åëÿ áèë êè. Ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ óøàãëàðûí ñöííÿò îëóíìàüû òîé-áàéðàìà ÷åâðèëÿðäè. ùå÷ îëìàñà. áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ òàõäûì âÿ ñöííÿòäÿí èêè ýöí ñîíðà. óøàãëàðëà îéíàìàüà áàøëàäûì. ìÿíèì ùÿéàòûì. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. Î âàõò êè. åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùèññ. Îäå. áåø óøàüû âàð. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ âÿ öìóìèééÿòëÿ. îíäà äàùà ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè áöòöí ùàäèñÿëÿð áèðäÿí-áèðÿ òàìàì óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëäû. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðìÿê èñòÿéèðäè.. ßëÿêáÿðèí êè÷èê òîéóíó ýþðöì. ìÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. àäèëÿøìèøäè.. î âàõò êè. áàúû. ìÿíè ýþðìÿñèí. àòàì áèð ëÿçýè äÿëëÿê òàïûá ýÿòèðäè âÿ ùÿð øåé ÷îõ àäè êå÷äè. åëÿ áèë êè. î óçóí. ÿââÿëëÿð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà îéíàéàí î ñèðê ðÿíýëÿðè äÿ àðòûã ñÿêêèç-äîããóç éàøëû ßëÿêáÿð ö÷öí óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿðäÿí êö÷ÿäÿ ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ î ñèðê õàòèðÿëÿðè ùÿìèí óçàã êå÷ìèøäÿí áàø ãàëäûðûðäû. ãÿññàá Äàäàøáàëà áàëòàíû-êþòöéö áèð òÿðÿôÿ àòûá ÷àé÷ûëûãëà ìÿøüóë îëìàüà áàøëàäû.. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûðëàð ãóðóëìàüà áàøëàäû. õóðìàéû ãîøà ùþðöêëÿðè äÿ èøûëòûñûíû èòèðìèøäè.. àòàì íþâáÿòè ñÿôÿðèíäÿí ãàéûòäûüû ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ àíàìà äåäè: — Äöíéà éàìàí åòèáàðñûç îëóá. Èñòÿéèðÿì. îðòàäàí ãàíðûëûá èêè ùèññÿéÿ ÿéèëìèø äÿìèð ÷óáóã êèìè áèðäÿí-áèðÿ èêè ùèññÿéÿ àéðûëäû: ìöùàðèáÿ áàøëàíàíà ãÿäÿðêè ùÿéàòûì âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûì.. ìÿíèì ùÿéàòûìäà äàùà åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùàäèñÿ. Ýåú-òåç ìÿí äÿ ýåäÿúÿéÿì úÿáùÿéÿ. ßäèëÿ êö÷ÿäÿ ýþçäÿí èòèðäè âÿ î õàòèðÿëÿð éåíÿ äÿ þçöíöí ÿë÷àòìàç. Ìÿíèì öðÿéèìäÿêè î ñèðê ñåâèíúè äÿ. àíàì ýåúÿäÿí ñÿùÿðÿ êèìè ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äàéàíäû. áåëèìäÿ î ãûïãûðìûçû ôèòÿ èëÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. öíéåòìÿç óçàãëûüûíà ãàéûäûðäû. ãåéðè-àäèëèê òÿêúÿ îíäà èäè êè. Áèç ùÿìèøÿ þçöìöçäÿí áþéöê îüëàíëàðûí áåëëÿðèíÿ ãûðìûçû ôè482 . ùå÷ áèðè äÿ ýåòìÿéÿúÿê ìöùàðèáÿéÿ»). áåøè äÿ ãûç. Ôàòìà. àììà î ùÿðàðÿòèí èñòèñè òåç äÿ ñþíöðäö. Áèð ìöääÿò ìÿí ßäèëÿíè êö÷ÿäÿ ýþðÿíäÿ óòàíäûüûìäàí ãà÷ûá ýèçëÿíèðäèì êè.

ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ ýèçëÿíèðäèì. éåíÿ äÿ Øþâêÿòÿ íèôðÿò åòìèðäèì. áó äà. éàâàøäàí ñîðóøóðäó: — ×îõ àüðûòäû? — âÿ õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. ÷öíêè ìÿíèì áåëèìäÿ ãûðìûçû ôèòÿ âàð èäè. 483 . î ãàëûí âÿ óçóí. ìÿí þçöì äÿ áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ áàüëàìûøäûì âÿ äîüðóñó. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäàêû òàõòà ñêàìéàäà îòóðóðäó. äàùà òóì äà òàïûëìûðäû âÿ Øþâêÿò ÿââÿëëÿðäÿêèëÿð êèìè. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðè éåíÿ äÿ ìÿíèì ö÷öí äîüìà èäè. áèð äÿ êè.òÿ äîëàéûá êö÷ÿäÿ îéíàìàëàðûíà ùÿñÿäëÿ áàõàðäûã. àììà áèðúÿ Øþâêÿòè ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì âÿ þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã ÷àëûøûðäûì êè. Øþâêÿòèí ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿñè áèð àäàìû éîõ èäè. Øþâêÿò èëÿ ìÿíèì àðàìäà áèð îéóí èäè. àììà îíóí äà äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ áèð ãöññÿ âàð èäè. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿí ùÿìèí ýþçëÿðäÿ ùÿñðÿò ùèññ åòäèì. áóíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèð. øàããàíàã äà ÷ÿêèá ýöëìöðäö. àììà ìÿí î ãûïãûðìûçû ôèòÿíè áåëèìÿ áàüëàéûá êö÷ÿéÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà Øþâêÿò éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè ìÿíÿ ýþç âóðóðäó. äåìÿê îëàð êè. Áàëàêÿðèì äàùà Ðîìåî èëÿ Úöëéåòòàäàí äàíûøìûðäû. àììà ßäèëÿ åëÿ áèë ùå÷ áó ôèòÿíè ýþðìÿäè. Ìÿí êö÷ÿäÿ. ùàìûíûí ýþçö ãàáàüûíäà þçöìö ÷îõ ãöðóðëó òóòóðäóì. åëÿ áèë êè. áöòöí áóíëàð ùàìûñû áåëÿ èäè. áåëÿúÿ áèð êå÷ìèøäÿ ãàëûá âÿ ßäèëÿ áóíó áèëèð. àììà îíó ýþðÿíäÿ ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèðäèì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõìûðäûì. ùÿðäÿí ýöëöìñÿéèðäè âÿ áàõìàéàðàã êè. áèð êå÷ìèøëèê âàð èäè âÿ íÿäÿíñÿ. òåç ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèì. Øþâêÿò éåíÿ äÿ ùÿðäÿí åâèíèí ãàáàüûíäà. áåëèìäÿêè áó ãûðìûçû ôèòÿíèí ñåâèíúè ìÿíèì ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûìûí éåýàíÿ ñåâèíúè èäè. ÷öíêè áþéöìöøäöì. ìÿí äàùà Àü Äÿâÿíèí ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàüûíäàí ãîðõìóðäóì. äÿðèí áèð ãöññÿ ýþðäöì. ßäèëÿíèí ùÿìèí äîüìàëûüû Ãîúà ö÷öí áåëÿúÿ áèð óçàãëûãäà. àììà äàùà ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè òóì ÷ûðòëàìûðäû. àììà áó äîüìàëûüûí þçöíäÿ äÿ áèð óçàãëûã. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èíäè ìÿí þçöì äÿ áþéöìöøäöì. àììà áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ ãÿôëÿòÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç ýÿëäèì âÿ ìÿí áåëèìÿ áàüëàäûüûì î ôèòÿ êèìè ãûïãûðìûçû ãûçàðäûì. Áó úöð ñþçëÿðèíÿ áàõìàéàðàã. î àü ñèôÿòè. éàääàí ÷ûõìûøäû. ÷öíêè Çèáà õàëà êþ÷öá ýåòìèøäè Àìåðèêàéà âÿ öìóìèééÿòëÿ. ßäèëÿäÿí èñÿ óòàíûðäûì. èñòÿìèðäèì êè. Ãîúà äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿ ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿð äÿ. ßäèëÿ ìÿíè ãûðìûçû ôèòÿéëÿ ýþðñöí. ÷öíêè ßäèëÿäÿí óòàíûðäûì. ßäèëÿíèí î ãàðà ýþçëÿðè.

Áèð äÿôÿ ñÿùÿð òåçäÿí ìÿêòÿáÿ ýåäÿíäÿ ýþðäöì êè. Ñîíðà ßäèëÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçëÿðèíè äåäè: — Î ñèðêèí áèëåòëÿðèíè éàäèýàð ñàõëàìûøàì.. ìÿí éàçûüàì. 484 . ßëÿêáÿð.. äåéèðäè êè.. áöòöí äöíéàíûí òîéëàðû-äöéöíëÿðè äÿ ùÿìèøÿëèê áèð óçàãëûãäà. ÿñëèíäÿ áàøãà øåé äåéèðäè. ñîíðà ßäèëÿ èêèíúè äÿôÿ ìÿíäÿí ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè êèìè éîë ÷ÿêèðäè. åëÿ áèë êè. áèð äÿ îíäà èäè êè. òÿêúÿ àõøàìëàð åâÿ ÿââÿëêèíÿ íèñáÿòÿí ýåú ãàéûäûðäû.. ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà. ßëÿêáÿð? ßäèëÿ áó ñóàëû åëÿ âåðäè. åëÿ áèë. ÷îõ óçàãëàðû àõòàðûðäû. éåíÿ äÿ ÿéíèíäÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. ßëÿêáÿð. áåëÿúÿ àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðèíè ñóâàðìàüû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè âÿ ìÿí áèð íå÷ÿ ýöí ôèêèðëÿøäèì êè. àéàãëàðûíäà õðîì óçóíáîüàçëàð âàð èäè âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà äà Ìóõòàðûí ùÿéàòû áåëÿúÿ äàâàì åäèðäè. åë÷èëèéÿ ýåòìÿñè àäàìû ùåéðÿòÿ ýÿòèðèðäè. Áó õÿáÿðèí ýþçëÿíèëìÿçëèéè òÿêúÿ îíäà äåéèëäè êè. éåíÿ äÿ ñÿùÿð òåçäÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäèðäè âÿ ùÿìèí ãàðà «åìàäèí»ëÿ äÿ àõøàì èøäÿí ãàéûäûðäû. Ìÿí ùå÷ úöð þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì âÿ ýþçëÿðèì äîëäó. êèìñÿñèçÿì. öøöäöðäö. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû. ßëÿêáÿð. Êöáðà õàëà þëÿíäÿí ñîíðà Ìóõòàð î øöøÿáÿíäëè åâëÿðèíäÿ òÿê éàøàéûðäû. ìÿíèì öðÿéèì ýöëìöð ßëÿêáÿð. äîëìóø ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèì. ùÿìèøÿëèê áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ åâëÿðèí ãàïûñû àüçûíäà òÿçèéÿ ÷àäûðëàðû ãóðóëäóüó áèð âàõòäà êèìèíñÿ åâëÿíìÿê èñòÿìÿñè. Ìóõòàðûí ñÿùÿð-ñÿùÿð àäè àäàìëàð êèìè. ìÿí äöíéàíûí ÿí áÿäáÿõò àäàìûéàì. Áóíäàí ñîíðà ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ßäèëÿíè ýþðìÿäèì.åëÿ áèë î ýþçëÿð ìÿíÿ áàõìûðäû. ßäèëÿíè Ìóõòàðà ÿðÿ âåðèðëÿð. áÿçÿí ëàï ýåúÿíèí éàðûñû ýÿëèðäè âÿ ìÿí àúãàðûíà éåðèìäÿ óçàíûá éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì âàõòëàð ùÿðäÿí î ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñèíè åøèäèðäèì. ßäèëÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí äîëäóüóíó ýþðäö âÿ åëÿ ùÿìèí àíäà ßäèëÿíèí äÿ î ãàðà âÿ ãöññÿëè ýþçëÿðè äîëäó. ìÿí ÷îõ ïèñÿì. Ìóõòàðëà ßäèëÿíèí åâëÿíÿ áèëÿúÿéè þìðöíäÿ ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû: Ìóõòàð þçöþçöé÷öí ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëÿ åë÷èëèéÿ ýåäèá âÿ ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëûá. Ìóõòàð ÿéíèíäÿ àëò êþéíÿéè þç øöøÿáÿíäëÿðèíäÿêè î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðÿ ñó òþêöð âÿ äîüðóñó.

Àëëàùûí î «ñàëàì»ûíû Ìóõòàðà âåðèì âÿ áèð äÿôÿ àõøàìäàí áèð àç êå÷ìèø Ìóõòàð èøäÿí ãàéûäûá ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøÿíäÿ ñàëàì âåðäèì. áàøûâà äþíöì ñÿíèí!.. àììà. êèøè êèøèäè äÿ.. äöøäöéö ýöíö Àëëàù ùå÷ äöøìÿíÿ äÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí!. âàëëàù. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí. Ìóõòàð àéàüûíû áÿðê áàñûá éåðÿ. Äöçäö å. Áèð àç éàøû ÷îõäó Ôàòìàíûí ãûçûíäàí.. èíñàôÿí. áóíäàí ñîíðà ìÿí îíà éåíÿ äÿ ñàëàì âåðìÿäèì. àììà ýåäÿúÿêäè Õàíûìûí îüëóíà.. Êöáðà îíëàðûí äèëèíè áèëèðäè. Îäå. Ñîíà éàçûüûí äà êè... Àíàì äåéèðäè: 485 .Ìóõòàðà äà ñàëàì âåðìÿê ëàçûìäûð. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà? Àäàì þëÿúÿê. àíúàã Ìóõòàð îíëàðíàí äàíûøà áèëìèð.. ßäèëÿ ÷îõ õàíûì-õàòûíäû.. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Èíäè Õàíûìû ñÿí ìÿíÿ òàíûäàúàãñàí?. Õàíûìûí îüëàíëàðûíûí ùàìûñû òÿðáèéÿëè óøàãëàðäû. áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè. áèð òÿðÿôäÿí äÿ Õàíûì êèìè ÿçàçèë!.. Ìóõòàð äà àäàìäûð.. áàëàì. Êöáðàéà ÷îõ éàõøû áàõûðäû Ìóõòàð. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè.. íîëàúàãäû.. Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäè. Àíàì äåéèðäè: — ßçàçèë íèéÿ îëóð Õàíûì õàëà. àììà Ìóõòàð ýþçóúó ìÿíÿ áàõäû (áÿëêÿ òàíûäû ìÿíè? Òàíûäû êè. «ñàëàì» îíñóç äà áèçèì äåéèë. êèøèíèí éàøû ÷îõ îëàð äÿ. áèð ýöëëÿéÿ ãèñìÿò îëäó úàâàí úàíû. î éàçûã éåòèì Ýöëàüàíûí àõûðû íÿ îëäó? Òîéóã áàøû êÿñìÿéÿ öðÿéè ýÿëìèðäè. èêèñè äÿ úàâàí. ôðîíòà ýåòìÿéÿúÿê!. ñÿííÿí óçàã îëñóí. àé Ñÿôóðÿ áàúû?. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäû. «ñàëàì» Àëëàùûíäûð âÿ ìÿí íÿùàéÿò. Àëëàù åëÿñèí êè. êèøè äþéöë áÿéÿì? Þçö äÿ èøè åëÿäè êè. òÿê òÿðáèéÿ èëÿ àðâàä ñàõëàìàã îëìàç. ñîíðà äåäè: — «Äöíéàäà êè. èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Ìóõòàð îëàíäà íîëàð. íîëàð. åâúàííû êèøèäè. ñàü-ñàëàìàò ãàéûòñûí ôðîíòäàí. Î ýöëëÿðèí öðÿéè ñûõûëûð.. Ãîúà. î ýöëëÿðèí äÿ þç äèëè âàð. ñþç éîõ. àäàìûí Àëëàùû âàð. Õàíûì õàëàäàí öçð èñòÿìÿéÿ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëàýèëèí åâèíè îíà ìÿí ýþñòÿðäèì âÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë ýöíäÿ Õàíûì õàëàíûí îíó ãîâìàüûíûí øàùèäè îëäóì?) âÿ ñàëàìûìû àëìàäû. áèðèíúè äÿôÿ éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà. (Áèð äÿôÿ Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. áàëàì.») Ñÿôóðÿ õàëàíûí îüëó Åéíóëëà îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìÿìèøäè. íÿ ãÿäÿð ýöë âàð. Àëëàù áèð ýöí äÿ Ùèòëåð êþïÿéîüëóíà ãèñìÿò åëÿñèí î ýöëëÿíè!. òÿðáèéÿëèäè. àüûëëû óøàãäû.

éà ùàëâà÷ûéà ýåäÿð.. áàõ áàúûëàðûâà. àììà ýöíëÿðèí áèð 486 . ùàìûñûíûí óøàüû àúûíäàí þëÿð. äåéèð. àüÿç. ýþçýþðÿñè ðÿíýèíè èòèðèá áîçàðìûø ìÿùÿëëÿìèçÿ íÿñÿ áèð úàíëûëûã ýÿòèðìèøäè. äöç äÿ äåéèð äÿ. ùÿìèøÿ êàñûá îëìóøóã. ÿðè èòêèí äöøöð. — Áÿñäè. àé Ñÿôóðÿ áàúû. àììà àòàì ïàïàãëû êèøèëÿðäÿí áèðè èäè. õàëãûí ÿðè êèìè. ýöë êèìè ñþç äåéèð Ôàòìà þç ãûçûíà! Äåéèð êè..... óøàã ñþçö äàíûøìà!. Ìÿí öðÿéèìäÿ àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ òàìàì øÿðèê ÷ûõûðäûì. Àëëàù àòîâóí ïàïàã òèêÿí ÿëëÿðèíè ùÿìèøÿ áåëÿúÿ ñàëàìàò åëÿñèí. Õàíûìûí ãàðäàøû î ðÿùìÿòëèê Àáóçÿðÿ ýåòñÿéäè.. áèð ãàðíû òîõ éàøàìûøûã. îüëó êèìè ýåäèá þçö âóðóøñóí äÿ ôàøèñòëÿðëÿ.. Ìóõòàðûí ïàïàüûíà? Ñÿíèí Ôàòìàäàí ÷îõ öðÿéèí éàíàúàã î ãûçà? Âàëëàù.. Àíàì Ñÿôóðÿ õàëàäàí úàâàí èäè. ßäèëÿíè èñòÿìÿñè âÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòëÿ Ôàòìà õàëàäàí ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëìàñû áèçèì î éåòèìëÿìèø êö÷ÿìèçÿ. àüÿç.— Êþíöë ñåâÿí ýþé÷ÿê îëàð äÿ. áèð ãàðíû àú. àé Ñÿôóðÿ áàúû.. — Åëÿ ùàçûð ÷ûõûøäàíñà. îäó. êèìñÿñèçëÿìèø. äåéèð.. ÷öíêè àíàì þçö îòàãëûéà ýåòìÿìèøäè. ãûçû îòàãëûéà éîõ. áèçÿ áàõ.. ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåäèðäè. . éà çóðíà÷ûéà!. àíàì öðÿéèíäÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ áó ñþùáÿòäÿ ìÿüëóá îëìàã èñòÿìèðäè: — Àõû. ùå÷ íÿäÿí þòðö Ôÿòóëëà Ùàòÿì êèìèëÿðèíÿ àüûç à÷ìûðäû âÿ î àüûð ýöíëÿðäÿ äÿ áèçè äîëàíäûðûðäû. äåéèð.. èíäè íÿ îëàúàãäû? Éåòèì ãàëàúàãäû áöòöí óøàãëàðû. ìÿêòóáäàíñà. àüûëëû îë. áóíó äà äåéèáëÿð êè.. Ôàòìà þçö ÿýÿð ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ýåòìÿñÿéäè. íþø ýåòìèð? ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. àíúàã ãÿçåòëÿð éåíÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèíè ÷àï åëÿéèð — Ôÿòóëëà Ùàòÿì úÿáùÿäÿêè ÿñýÿðëÿðÿ ìÿêòóá éàçûá! Ôÿòóëëà Ùàòÿì ôàøèñò êþïÿéóøàüûíûí ÿëåéùèíÿ ÷ûõûø åëÿéèá!. äåéèð. Àíàì áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. éîõñà êè.Ìóõòàðûí þçö ö÷öí åë÷è ýåòìÿñè. àé Àëëàù? Áó äöíéàíûí áåëÿúÿ äÿðäëÿðè-ñÿðëÿðè åëÿ áèçÿ ãàëûá? Éÿíè áó áîéäà ìöùàðèáÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðÿ òÿñèð åëÿéÿ áèëìèð? Úàìààòûí îüëó ãàéûòìûð. Êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. àòàìûí ùå÷ âàõò åâè îëìàìûøäû. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Íîëóá.. ùÿìèí àíëàðäà àíàì íÿ ôèêèðëÿøèðäè: äöíéàíûí èøëÿðè íèéÿ áåëÿ íàèíñàôäûð.. ïàïàãëûéà âåðýèíÿí äÿ!. Ãûçû ãîéàðñàí þç õîøóíà.... Àíàì äåéèðäè: — Àëëàù áèëÿí éàõøûäû.

áåëÿ áèð ïèñ èø òóòäóüó ö÷öí ßäèëÿíè ýöíàùëàíäûðìûðäû. åëÿ áèë. ßäèëÿ ñàü èäè.. àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. öçöìö éóäó. Áöòöí ìÿùÿëëÿ õÿñòÿõàíàäàí õÿáÿð ýþçëÿéèðäè. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí ãàïûëàðû àüçûíäà ãóðóëìóø ÷îõ ÷àäûðëàð ýþðìöøäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. êÿäÿðäÿí àüëàéûðäû âÿ ìÿíèì öðÿéèìè ó÷óíäóðàí î êÿäÿðèí éöíýöë. ãÿìáÿðèí öñòöíÿ äöøìöø ßäèëÿéÿ áàõìàã èñòÿìèðäèì. áó þëöìëÿðèí äÿðäèíè ÷ÿêèðäèì. ìÿí äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç êèìè. áàøûìû äàùà äà áÿðêäÿí àíàìûí ãàðíûíà ñûõäûì. ùÿòòà òàìàì ÷ÿêèñèç áèð ëÿêÿñè èíäèéÿ ãÿäÿð ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãàëûá. Àíàì èñòè îâúó èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàðíûíà ñûõìûøäû âÿ áåëÿúÿ äÿ ìÿíè åâÿ àïàðäû: — Ãîðõìà. ìÿíÿ ñó è÷èðòäè. Àíàì ÿëëÿðè èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàìàðëàéûá ãàðíûíà áàñäû. ìÿí øàèð Èáðàùèìè äÿ. ãà÷ûá ýåäèá êö÷ÿìèçèí îðòàñûíäà. þëöðäö. áöòöí ìÿùÿëëÿ Àëëàùà éàëâàðûðäû êè. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î áþéöê 487 . ÷ûüûð-áàüûðûíû. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû àíàìëà áèðëèêäÿ âàé-øèâÿí ñÿñèíÿ åâäÿí ãà÷ûá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã. áó þëöìëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åäèðäè. àììà îíñóç äà ìÿí þçöì. àíàìûí ùû÷ãûðûãëàðûíû åøèäÿåøèäÿ ßäèëÿé÷öí ùþíêöðöá àüëàäûì. ìÿí êö÷ÿíèí îðòàñûíà äöøìöø ßäèëÿíè ýþðöì. ìöùàðèáÿäÿí ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëèðäè. Äöçäöð. Äþðä ýöíäÿí ñîíðà ßäèëÿ þëäö. Ìÿí. áóíó äàùà áàøà äöøìöøäöì. ìÿíèì þçöìöí íÿñÿ øÿõñè áèð ïàéûì âàð èäè. àììà òàìàì ÿçèëìèøäè âÿ îíó ìàøûíà ãîéóá õÿñòÿõàíàéà àïàðäûëàð. ìÿíèì þçöìöí ùàíñû áèð ùèññÿì èñÿ þëìöøäö. ñààòñàç Ýöëàüàíû äà. þëöì ÿáÿäè àéðûëûãäû. — äåäè.. ßäèëÿ ìÿíèì ö÷öí áèðèíúè äîüìà àäàì èäè êè. Ñîíðà þçö äÿ àüëàéà-àüëàéà ùÿéÿòÿ ãà÷ûá áèð ïàð÷ ñÿðèí ñó ýÿòèðäè. áàøãà ãàðà õÿáÿðëèëÿðè äÿ éàõøû òàíûéûðäûì. ßäèëÿ ñàüàëñûí âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèì àüçûíû à÷ûá ßäèëÿíèí ãàðàñûíà áèð ñþç äåìèðäè. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿíèí äàìûíäàí àòìûøäû. ìÿíèì òÿúðöáÿì âàð èäè. àììà ßäèëÿíèí þëöìöíäÿ. äöçäöð. î áèðè óøàãëàð êèìè. åëÿ áèë êè. ãîéìàäû êè. — Ãîðõìà. êö÷ÿíèí ùàé-êöéöíö. ýöíëÿðèí áèð ïèñ ýöíö. àììà ìÿí ùå÷ úöð ñàêèò îëà áèëìèðäèì âÿ àíàì äà ìÿíèì áèð ñþç äåìÿéèá áåëÿúÿ ùþíêöð-ùþíêöð àüëàìàüûìû ãîðõìàüûìëà éîçóðäó. î áàëàúà ßëÿêáÿð ãîðõóäàí éîõ.ïàéûç ýöíö. äÿðê åëÿìèøäèì. ìÿí äàùà óøàã äåéèëäèì.

Õàíûì õàëàíû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðìÿê èñòÿìèðäèì. Âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèíè. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. î ãàëûí âÿ óçóí. ñÿíè àä åéëÿðÿì. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. àüÿç?!» — ñþçëÿðè òÿçÿäÿí åøèòäèì âÿ äàùà äà àðòûã êþâðÿëäèì. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î áèð ãàëàã òàõòà-òóõòàíûí àðàñûíäà ìÿíÿ éàëíûç âÿ éàëíûç äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. éà íþéöò ÿâÿçèíÿ îúàãäà éàíäûðûëìàã ö÷öí Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûëìûø òàõòà-òóõòàíûí. î äÿãèãÿëÿðäÿ Õàíûì õàëàíû õàòûðëàìàã èñòÿìèðäèì.. Õàíûì õàëàíûí ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë éàç ýåúÿñè ñèðêèí ãàáàüûíäà ïåéäà îëóá ãûøãûðàãûøãûðà äåäèéè — «Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí.õàðòóòóí àëòûíäà. ìÿí. áèð äÿ ùå÷ âàõò Õàíûì õàëà èëÿ áàðûøà áèëìÿéÿúÿéÿì. ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè. ñÿñèíè åøèòìÿê èñòÿìèðäèì. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí î äàëüàâàðè ãûðìûçû õÿòòè î âàõò. ùå÷ ìÿí þçöì äÿ î ìÿêòóáó îõóìàìûøàì âÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ùÿìèøÿ äÿ áåëÿúÿ éîëäà îëàúàãäû.. àü áÿíèçèíè. î êå÷ìèøäÿí ãàéûäûá ýÿëìèø ãûçûëýöë ÿòðèíè äÿ ùèññ åäèðäèì. øàëáàí ãûðûãëàðûíûí (áóíëàðûí ÷îõóíó Áàëàêÿðèì îðàäàí-áóðàäàí òàïûá äàøûéûá ýÿòèðèðäè) àðàñûíäà áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëèá ßäèëÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. ùÿð ùàëäà. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î éàç àõøàìû ñèðêèí áóôåòèíäÿ òåç-òåç ãàëõûá-åíÿí äîëó ñèíÿñèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. ßäèëÿ éåíÿ äÿ ÿëèíè óçàäûá ìÿíèì áàøûìû ñûüàëëàéûð âÿ ìÿí ãÿùÿðëÿíèðäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áèë êè. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ãûçûëýöë ÿòèðëè ñàëàì òÿãäèì åòìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøäèì. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ìÿêòóá éàçìàéàúàãäû. àììà. ìÿíèì î áàëàúà öðÿéèì ñûíìûøäû. àììà î ãûçûëýöë ÿòðè äÿ î äÿì äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿí þçöì þçöìÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àõûðûíäàêû î äþðä ìèñðàíû ïû÷ûëäàéûðäûì: Ìÿêòóá. ùÿìèøÿ éîëäà îëóá. ßäèëÿíèí þëöìöíäÿí ñîíðà Õàíûì õàëàäàí èíúèìèøäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. 488 . ÿëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí î úöð ÿçàáëû þëöìöíäÿ Õàíûì õàëàíûí òÿãñèðè éîõ èäè. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí.. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» þìðöíäÿ ýåäèá ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéûá. ìÿí áèðäÿíáèðÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î óçàãëûãäàí.. ùå÷ âàõò ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéàúàãäû âÿ áó éîëóí áåëÿúÿ ÿáÿäèëèéè ìÿíèì ö÷öí áöòöí äöíéàíûí âÿôàñûçëûüû èäè.

àðâàäëàðû. ÷öíêè þëö þçö éîõ èäè. éåíÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè. ãàëûí âÿ óçóí. ãûçëàðû äÿðä ÿëèíäÿí äÿéèøìèøäè. êèøèëÿð äÿ. àììà áèç ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè àïàðàíäà î êö÷ÿëÿðèí äÿ ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíà úàìààò éûüûëìûøäû.ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàäàí ÷ûõàðòäûëàð. Êëàðíåò÷àëàí ßëÿêáÿðèí áèð ýþçö øèêÿñò èäè. åëÿ áèë êè. òîéó ÷àëûíìàìûø àäàìëàðûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ.. ýþìýþé ýþéäÿí áàøãà. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø êèøèëÿðèíèí äÿ ýþçöíö éàøàðäûðäû. Èíäè èñÿ. àììà ùå÷ êèì ãÿáèðèñòàíëûüà ýåòìèðäè. àììà î ñÿùðàäà äà. Áèç åëÿ áèë êè. ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà ýåäÿ-ýåäÿ êëàðíåòäÿ «Ñåýàù» ÷àëûðäû âÿ ßëÿêáÿðèí òèòðÿéÿí áàðìàãëàðû êëàðíåòèí äèëëÿðèíäÿ ýÿçäèêúÿ. óçàã-óçàã åëëÿðèí ñîéóã òîðïàüûíäà ãàëûðäû. úàìààò úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà ýåäèðäè âÿ áó ìÿðàñèìèí þçö äÿ.. î ýþìýþé ýþéäÿ äÿ. î ìÿùÿëëÿëÿðèí äÿ êèøèëÿðè. öðÿéè éàíûðäû: «— Þçöíö þëäöðÿí Ñà÷ëû ãûçäû. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ íÿ éîõäóð. åëÿ áèë. ýþçëÿðèíÿ äÿñìàë òóòóá ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà ñÿññèç àüëàéûðäû. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç äÿðä è÷èíäÿ èäè. þéðÿíìèøäèê êè.. èïÿê þðòöêëÿ î úöð áàñäûðûáëàð. Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà òÿðÿô àääûìëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. áèð äÿ êè. åâëÿðäÿ âàé-øèâÿí ãîïóðäó. ýþçëÿðè éîëäà èäè. éÿíè ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿíäÿ ÷àäûðëàð ãóðóëóðäó. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ.» ßëáÿòòÿ. ùÿëÿ åâëÿíìÿìèø. ìÿùÿëëÿìèçèí 489 . î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿ äÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíèí. àììà î äÿðä èëÿ áÿðàáÿð. ãàïûëàðûíäà ãóðóëìóø ÷àäûðëàðà ýèðèðäè. ãóòóíó à÷ûá òÿëÿñìÿäÿí êëàðíåòè éûüûðäû âÿ öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð éàíüû èëÿ ìóüàìàò ÷àëûðäû âÿ ùÿìèí âàõòëàðäà ßëÿêáÿðèí êëàðíåòè ìÿùÿëëÿìèçèí ùÿëÿ êè. òÿçèéÿ òóòóëóðäó.. Ìÿðàñèì áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí êå÷èðäè. ßäèëÿíèí þëöìöíö äàùà òÿñèðëè. íÿôÿñ àëìûð. ßëÿêáÿð. õöñóñÿí úàâàí àäàìëàðûí. î úàìààòûí äà ýþçö äîëóðäó. úàâàíëàðû éîõ èäè. äàùà þëÿí àäàìûí þçö îëìóð. Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î óçàã âÿ êèìñÿñèç ñÿùðàëàð äöíéàñûíäàéàì âÿ î äöíéàäà ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ñÿùðà ãóìëàðûíäàí áàøãà. áóíà ýþðÿ äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí úÿáùÿäÿí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ìÿùÿëëÿëÿðäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðèíèí ãöññÿñè âàð èäè. ßäèëÿ èíäè ÷èéèíëÿðäÿ ýåäÿí î ìàôÿíèí è÷èíäÿäèð. äàùà éàíüûëû åëÿìèøäè. öñòöíö øàëëà.

àììà ýåòìÿäèì. þçö äÿ àðûãëàìûøäû. î áèðè òÿðÿôèíäÿ äÿ Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõäû âÿ ùÿìèøÿêè øàõ àääûìëàðû èëÿ ýÿëèá úàìààòà ãîøóëäó. ýþçëÿðè ãûïãûðìûçû èäè âÿ ùÿìèí äÿì ìÿí ýåäèá Òàìàðàíûí ÿëèíäÿí òóòìàã èñòÿäèì. êþê áèð êèøè èäè (äöçäöð. ãóçóëàðûíà éàçûüûì ýÿëÿðäè. Òàìàðàíûí äà ñà÷ëàðû Ôàòìà õàëàíûí ñà÷ëàðû êèìè ïûðïûçàãëàøìûøäû. — Úàâàí úàíûíà íèéÿ ãûéäûí?! Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö. Ìÿí Òàìàðàíû ýþðäöì. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí éàíûíäà ìÿíèì òàíûìàäûüûì áþéöêëö-êè÷èêëè áèð äÿñòÿ óøàã áÿðêäÿí ùþíêöðÿ-ùþíêöðÿ àüëàéûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äåäè êè. âàé-øèâÿíäÿí áàòìûø ñÿñèéëÿ çàðûéûðäû: — Ìÿíè þëäöðÿéäèí!. ðÿíýè àüàïïàã. áåëÿ èäè?). ùÿðäÿí ýþçëÿðèìëÿ úàìààòûí àðàñûíäà Õàíûì õàëàíû àõòàðûá òàïûðäûì: íàçèê äîäàãëàðû åëÿúÿ êèï þð490 . ÿéíèíäÿêè ïàëòàð àüëàéûð. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. àääûìëàðû àüëàéûð. Ãÿññàá Äàäàøáàëà éåêÿãàðûí. åëÿ. àììà èíäè ãÿññàá Äàäàøáàëà ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà åëÿ öðÿêäÿí àüëàéûðäû êè. ãàðíû äà õåéëè ÿðèìèøäè. ÷öíêè èðè äÿñìàëûíû ýþçëÿðèíÿ áàñìûøäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ùàìû î ëàë ñöêóò è÷èíäÿ. Þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. Ìÿùÿëëÿìèçèí éàøëû àðâàäëàðû Ôàòìà õàëàíûí ãîëóíà ýèðìèøäèëÿð. î ïèñ ìàðàã î áàëàúà ßëÿêáÿðèí äÿ öðÿéèíÿ ñèðàéÿò åëÿìèøäè: Õàíûì õàëà íÿ åäÿúÿêäè? Áó äÿôí ìÿðàñèìè çàìàíû êö÷ÿäÿ ýþðöíÿúÿêäè. éîõñà åâäÿ îòóðàúàãäû? Äöøìÿí ùåñàá åëÿäèéè àäàìëàðûí áó äÿðäëè ýöíöíäÿ îíëàðûí ýþçöíÿ ýþðöíÿúÿêäè? Õàíûì õàëà áèð òÿðÿôèíäÿ Úÿáðàéûë. — äåéèðäè. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí òÿêúÿ î èðè äÿñìàëûí àëòûíäà ýèçëÿíìèø ýþçëÿðè àüëàìûð. ÷öíêè áèëèðäèì êè. áöòöí áÿäÿíè àüëàéûð. ÿëèíè öçöíÿ àòûá ñèôÿòèíè úûðûðäû âÿ àüëàìàãäàí. î áèð äÿñòÿ óøàã ßäèëÿíèí áàúûëàðûíûí óøàãëàðûäûð. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíèí ìöøàéèÿòè èëÿ ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà àääûìëàäû.àäàìëàðûíûí öðÿéèíäÿ ñþç èëÿ äèëÿ ýÿòèðìÿäèêëÿðè ïèñ áèð ìàðàã äà âàð èäè âÿ íÿ ýèçëÿäèì. ÿëèíè áàøûíà àòûá ïûðïûçëàøìûø ñà÷ûíû éîëóðäó. Òàìàðàíûí éàíûíäà àääûìëàìàã èñòÿäèì. áóíóí ùå÷ áèð ìÿíàñû éîõäóð. àììà Ôàòìà õàëà èìêàí òàïàí êèìè. ùÿòòà àüëàéàí àðâàäëàð äà ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð. àììà ùÿð ùàëäà éåíÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ÿí êþê àäàì èäè) âÿ ìÿí ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Äàäàøáàëàéà áàõàíäà éåð öçöíöí ãîéóíëàðûíà. åëÿ áèë äöíéàíûí ÿí öðÿéèéóìøàã àäàìû èäè (áÿëêÿ. Õàíûì õàëàíûí ÿòðàôûíäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû. äîüðóäàí äà..

àììà î ãûüûëúûìûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìÿäèì. ãÿáèðèí àøàüû òÿðÿôèíäÿ. Ñîíðà Ìîëëà ßñÿäóëëà éàñèí îõóäó. Áèç úûíãûðûìûçû äà ÷ûõàðìûðäûã. ñîíðà ìÿí ýþðäöì êè. ×àüûðàúàã!. èñòÿð-èñòÿìÿç. ýàù äà Õàíûì õàëàéà áàõûðäûã. íÿäÿíñÿ ãîðõäóì.òöëìöøäö âÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí åëÿúÿ èðÿëè áàõûðäû. Õàíûì õàëà äà ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. ãÿáèðèñòàíëûüà ÷þêìöø î ñöêóò ùå÷ âàõò ïîçóëìàéàúàã. öç-ýþçöíö. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ äÿðä ÿëèíäÿí àüëàéàí àääûìëàðû èëÿ ýåòäè. íåúÿ äàéàíìûøäûñà. åëÿúÿ äÿ äàéàíäû. ùàìû. ãÿáèðèñòàíëûüà íÿ âàõò ýÿëìÿéèíäÿí õÿáÿðèì éîõ èäè âÿ èíäè îíó ãÿôëÿòÿí ãÿáèðèí éàíûíäà áåëÿúÿ äàéàíìûø ýþðÿíäÿ.. áóðàäàí ùå÷ ùàðà ýåòìÿê èñòÿìÿéÿí Ôàòìà õàëàíû ýöúëÿ ÷ÿêèá ãÿáèðèñòàíëûãäàí àïàðäû. àììà áèð àçäàí ãÿáèðèñòàíëûãäà áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø î íàçèê äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã ãà÷äûüûíû ýþðäöì. î áèðè éàíûíäà Àüàðÿùèì. ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè î áèð àíëûã ãûüûëúûìû äà îíäà ýþðäöì. î òÿçÿ ãÿáèðèí î áèðè òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá. 491 . åëÿ áèë.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. úÿìè áèðúÿ àíëûã ãà÷ìàüûíû äà. áöòöí úàìààò äàüûëäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà öñòöíÿ òÿçÿ òîðïàã ãàëàíìûø î ãÿáèð. Õàíûì õàëà äà áèð éàíûíäà Úÿáðàéûë. áèç óøàãëàð âÿ Áàëàêÿðèì ãàëäû. ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû ßäèëÿíèí òÿçÿ ãÿáèðèíèí öñòöíÿ äöøöá ãàëìûø. ýàù Ìóõòàðà. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿäè. ñîíðà äà ýþðäöì êè. Èêè ãÿáèðãàçàí ÿëèíÿ áåë àëûá ßäèëÿíèí ãÿáèðèíè òîðïàãëà äîëäóðàíäà ñà÷ëàðûíû éîëàí. ýàù î òÿçÿ ãÿáèðÿ. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ î ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòó è÷èíäÿ éàëíûç ãÿáèðãàçàíëàðûí áåëëÿ éåðäÿí ýþòöðäöêëÿðè âÿ ãÿáèðÿ àòäûãëàðû òîðïàüûí ñÿñè åøèäèëèðäè. ñèíÿñèíè úûðàí Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðè ëàë-äèíìÿç áèð òÿðÿôäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà ñàòàøäû âÿ î äÿì Õàíûì õàëà äà Ôàòìà õàëàéà áàõäû âÿ Ôàòìà õàëà òàìàì áàòìûø ñÿñèéëÿ áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ ãûøãûðäû: — ×àüûðàúàã ñÿíèí îüëóíó éàíûíà!. Áèðäÿí-áèðÿ ãÿáèðèñòàíëûüà ñöêóò ÷þêäö. Ìÿí Ìóõòàðû úàìààòûí àðàñûíäà ýþðìÿìèøäèì. ýþçëÿðèíäÿ äÿ áèð ãûüûëúûì ýþðäöì. Ìóõòàð ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. áèð àç àðàëûäà Ìóõòàð äàéàíûá. ýþçëÿðèíè äÿ Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí éàéûíäûðìàäû âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã.

ìÿíÿ áàõûðäû.. Ñîíðà Ìóõòàð ùå÷ íÿ äåìÿäÿí ýåðè ÷åâðèëäè âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí î ÷àëüûñû àëòûíäà àñòà àääûìëàðëà ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõûá ýåòäè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ Íÿìðóäó Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ñþéëÿäèéè î ÷è÷ÿêëè áàüûí è÷èíäÿ èäè. Íÿìðóäó áåëÿúÿ Ìóõòàðà îõøàäûì. ÷ûõàðò ÷àë î òöòÿéè. ùå÷ âàõò ñèôàðèøëÿ òöòÿê ÷àëìûð âÿ ãîðõäóã êè. ãÿáèðèñòàíëûãäà äåéèëäè. íàðûíúû. î ãÿáèðèñòàíëûãäà Õàíûì õàëàíû òàìàì áàüûøëàìûøäûì. ìÿí Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì. Õàíûì õàëàíûí äåäèéèíè åëÿìÿç. ãÿáèðèñòàíëûüûí âÿ î òÿçÿ ãÿáèðèí ñàêèòëèéè Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíè ìöøàéèÿò åäèðäè. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ÷àëäû âÿ áèç äÿ áèð ìöääÿò î ÷àëüûéà ãóëàã àñà-àñà ùÿìèí òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíÿ éûüûëìûø áèð ãàëàã òîðïàüà áàõäûã. ÷öíêè áó ýöí ýöíîðòà î òÿçÿ ãÿáèðÿ ýþçöíö äèêèá äàéàíìûø Ìóõòàð ñÿùÿð-ñÿùÿð àëò êþéíÿéèíäÿ øöøÿáÿíääÿêè ÷è÷ÿêëÿðè ñóëàéàí Ìóõòàð èäè. òåç-òåç éåðèíäÿí ãàëõûá ìÿíèì éàòàüûìûí éàíûíà ýÿëèðäè. àììà ìÿí ñÿñèìè ÷ûõàðòìûðäûì. áó òöòÿéèí þçöíäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè âÿ Áàëàêÿðèìèí íÿ ÷àëäûüû äà ìÿëóì äåéèëäè. îíóíëà áàðûøìûøäûì. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éåíÿ äÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. ßëáÿòòÿ. î ãöññÿëè ãûðìûçû. Íÿìðóä ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà áåëÿúÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ îëñóí. Áàëàêÿðèìèí ùàâàñû èäè âÿ ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã. àììà î òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíäÿêè î áèð ãàëàã òîðïàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î òÿçÿ ãÿáèð ýöíîðòà îëäóüó êèìè. àíàì äà íàðàùàò èäè.äè: Áèðäÿí Õàíûì õàëà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçÿ òÿðÿô áàõäû âÿ äå- — Áàëàêÿðèì. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ñîíðà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè çÿèô ñÿñëÿíèðäè. áèðäÿí èíäè äÿ Áàëàêÿðèì. áèç ùàìûìûç Áàëàêÿðèìèí õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäèê. áó. íèýàðàí èäè. àíúàã Áàëàêÿðèì áèëèðäè. àììà áóíó ìÿí ùå÷ âÿúùëÿ èñòÿìÿñÿì äÿ. Ìÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ ìÿí î ïàéûç ýöíö. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. î äÿðäëè. Áàáèëèí ïàäøàùû 492 . áèëèðäèê êè. Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè ãÿáèðèñòàíëûüûí ñàêèòëèéèíè ìöøàéèÿò åòìèðäè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðèí àðàñûíäà èäè. ÿêñèíÿ. àììà Áàëàêÿðèì áó äÿôÿ ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëäû âÿ òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàäû. ýþçöìö à÷ìûðäûì âÿ éÿãèí àíàì äà åëÿ áàøà äöøäö êè. éàòìûøàì.. áó ùàâàíû.

áèðúÿ àí äà ìÿíäÿí óçàãëàøìûðäû âÿ áÿçÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá êö÷ÿäÿ. Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ!. àììà î òöòÿê ÿââÿëëÿð ùå÷ âàõò áèçèìëÿ áåëÿúÿ ãÿìýèí äàíûøìàçäû âÿ ùÿòòà áèð äÿôÿ ýåúÿ ìÿíè åâÿ ÷àüûðìàã ö÷öí êö÷ÿéÿ ÷ûõìûø àíàì äàéàíûá áèð ìöääÿò Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû.. ýþçÿë øàùçàäÿ ãûçëàðûí. áèçèì êö÷ÿìèçèí. éà äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè õàðòóòóí àëòûíäà. åâäÿ äîéóíúà àüëàéûá öðÿéèíè áîøàëòäû. êþâðÿëäè. ãàéûäûá åâÿ ýåòäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãÿìýèíëÿøèðäè: ÿââÿëêè ùàâàëàð èäè. ãÿôèë äÿ êÿñèá: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. áèçèì äàëàíûìûçûí. ãÿäèì-ãÿäèì çàìàíëàðäàêû úàäóýÿðëÿðèí. áöòöí áåéíèìäÿ î ÿùâàëàòëàðûí éàíûíäà îëà áèëìèðäèì.Íÿìðóä ùÿð äÿôÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè. àììà. ÷öíêè ìÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñûðäûì. î ãîøà òóò àãàúûíûí àëòûíäà. êÿäÿðè ùÿìèøÿ ìÿíèì è÷èìäÿ îëóðäó. ñåùðáàçëàðûí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ãöññÿñè. XXII Áàëàêÿðèì ùÿìèøÿ îëäóüó êèìè. åéíè çàìàíäà. øàùçàäÿ îüëàíëàðûí áàøëàðûíà ýÿëÿí äöíéàíûí ÿí ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûíäàí äåéèðäè. Àü Äÿâÿíèí äåäèêëÿðèíäÿí. Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿêè î êþùíÿ ñàðû ïåíúÿéèí ðÿíýè. àììà ìÿí äàùà ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð. áöòöí öðÿéèìäÿ. àììà Áàëàêÿðèìèí äöçÿëòäèéè î ùàâàëàð ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà.. åëÿ áèë äèâàðëàðà ÷ÿêèëìèø 8—10 493 . áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ðÿíýèäèð. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñûðäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèðäÿí òöòÿéè ãÿôèë ÷àëäûüû êèìè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ÿñëèíäÿ. ãÿääàð ïàäøàùëàðûí. åëÿäèêëÿðèíäÿí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè áàøëàéàíäàí ñîíðà. — äåéèðäè. ùèéëÿýÿð âÿçèðëÿðèí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè. àüàïïàã äûðíàãëàðû ùÿìèøÿ äèáèíäÿí òóòóëìóø âÿ ýþìýþé äàìàðëàðû áèð-áèð àéäûí ýþðöíÿí àðûã ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëûðäû. éåíÿ äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. òöòÿéèíè ÷ûõàðûá éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ùàâàëàðûíû ÷àëûðäû. ñîíðà ìÿíè ÷àüûðìàäû. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóðäó.

ÿùÿíýèí àüëûüûíäàí. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû. Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà: «—Àç àøûí äóçó äþéöëñÿí à. éàçûã.. ýþéëöéöíäÿí. áèçè äÿ. ùå÷ âàõò þðòìÿäèéè áèð åùìàëëà ãàïûíû þðòäö âÿ ìÿí áóíà òàìàì 494 . Áàëàêÿðèì þçöíö òàìàì èòèðèðäè. êþê àðâàäëàð) êå÷ÿíäÿ Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò åëÿ áèë êè. Ìÿí áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Àü Äÿâÿíè äÿ éàäûíäàí ÷ûõàðûðäû âÿ ùÿìèí àíäà Øþâêÿò øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö. áàøûíû àøàüû ñàëäû. àé éàçûã. áèëìèðäè íÿ åëÿñèí. áåëÿúÿ óäãóíìàñûíûí.. åëÿ áèë êè. Øþâêÿò äÿ áèð àç àðàëûäà þç ãàïûëàðûíûí àüçûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû èðè òóìëàðû ÷ûðòëàéàíäà âÿ áó âàõò áèçèì êö÷ÿìèçäÿí ùÿðäÿíáèð éàä (éÿíè êè. ÷ÿùðàéûëûüûíäàí àñûëû îëìàéàðàã. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. Øþâêÿòèí áåëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá àòìàúà àòìàñûíûí ñÿáÿáèíè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. ãöññÿ äîëó. Áàëàêÿðèìèí öðÿéè íåúÿ øèääÿòëÿ âóðóð. ßââÿëëÿð — éÿíè î ýþçÿë ýöíëÿðäÿ êè. — åéíè çàìàíäà. àììà åéíè çàìàíäà.. Áàëàêÿðèì Øþâêÿòÿ áàõäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãöññÿ äîëó ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì áèð òÿøÿêêöð. ÷àøûðäû. èøëÿíìèø. Øþâêÿòèí ñÿñèíäÿ áåëÿúÿ à÷ûã-àøêàð êÿäÿð ùèññ åäèðäèì. Øþâêÿò Áàëàêÿðèìèí î áàõûøëàðû àëòûíäà ãûçàðäû. Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá íÿñÿ äàíûøàíäà. èíäè èñÿ Øþâêÿò äàùà î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìöðäö âÿ áèð äÿôÿ áèç éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðàíäà âÿ Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ áöòöí äöíéàíû éàäûíäàí ÷ûõàðûá êö÷ÿìèçäÿí êå÷ÿí éàä âÿ êþê áèð àðâàäûí àðäûíúà áàõàíäà. ùèññ åäèðäèì êè.. áèð ìèííÿòäàðëûã ýþðäöì — î áàõûøëàð èíäè äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð.. î áàõûøëàðäà áèðäÿí-áèðÿ ùÿäñèç áèð ñÿäàãÿò éàðàíìûøäû âÿ ìÿí ùå÷ âàõò òÿñÿââöð åòìÿçäèì êè. áèð-èêè äÿôÿ óäãóíóðäó. ùÿð øåéè. êèìèíñÿ áàõûøëàðû Øþâêÿòÿ áó úöð òÿñèð åäÿ áèëÿðìèø. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìàéàí) ãûçëàð. ñÿí äÿ àäàìñàí äÿ. àéàã öñòÿ äàéàíûá êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíìèø Øþâêÿò êÿäÿðëè áèð ñÿñëÿ äåäè: — Íåéëÿéÿñÿí. ñþçëÿðè ÷àøáàø ñàëûðäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí áåëÿúÿ ÷àøìàñûíûí. àðâàäëàð (õöñóñÿí. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñàðû áèð ðÿíýÿ áîéàíìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí î ñàðûñû Áàëàêÿðèìèí ïåíúÿéèíèí ñàðûñû èäè: ÷èðêëè. îòàüûíà ýèðäè. áèðäÿí-áèðÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè èëÿ î éàä àðâàäëàðûí àðäûíúà áàõûðäû (ìÿùÿëëÿìèçèí ãûç-ýÿëèíè éàíûìûçäàí þòÿíäÿ Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò áàøûíû ãàëäûðìàçäû!).»— äåéèðäè. ñÿí!.

ÿìèí èäèì êè, Øÿâêÿò äÿ þç îòàüûíäà ìÿíèì àíàì êèìè, äîéóíúà
àüëàäû, öðÿéèíè áîøàëòäû.
Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äöçöëöá äàéàíàí î àâòîáóñ äà, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà, åëÿ áèë êè, ÷îõ óçàã áèð êå÷ìèøäÿ
ãàëìûøäû; î àâòîáóñ äà éîõ îëäó, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà áèð-áèð àçàëäû, Úÿôÿðäÿí, Àäèëäÿí, ßáäöëÿëèäÿí ñîíðà, Ãîúàäàí ñîíðà, Úÿáðàéûë äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè, øàýèðäëèéè ãóðòàðûá ñöðöúöëöéÿ áàøëàìûø
Àüàðÿùèìèí òÿçÿ (éÿíè áèçèì ö÷öí, áèçèì êö÷ÿìèç ö÷öí, áèçèì
äàëàíûìûçûí àüçû ö÷öí òÿçÿ, ÿñëèíäÿ èñÿ êþùíÿëèá ÿëäÿí äöøìöø áèð
ìàøûí) «ïîëóòîðêà»ñû áèð ìöääÿò òÿê-òÿíùà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ î òÿê ìàøûíà áàõàíäà ùÿìèøÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè,
î ìàøûí äà Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Úÿáðàéûëûí ùà÷àíñà áóðàäà äàéàíìûø î ìàøûíëàðû ö÷öí äàðûõûð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, î òÿê
ìàøûí äà áèçèì êö÷ÿìèç êèìè, äàëàíûìûç êèìè, ùÿéÿòèìèç êèìè
ãöññÿ è÷èíäÿäèð.
Õàíûì õàëà ÿââÿëêèíäÿí äÿ àç äàíûøûðäû, äîäàãëàðû äåìÿê îëàð
êè, òÿðïÿíìèðäè, ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè çàáèòÿëè èäè, àììà
ìÿí Õàíûì õàëàíûí î êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõûðäûì, î
çàáèòÿëè ýþçëÿðèíÿ áàõûðäûì âÿ ùèññ åäèðäèì êè, Õàíûì õàëà áèð
ÿëàúñûçëûã è÷èíäÿ ÿçàá ÷ÿêèð; Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, Àüàðÿùèì äÿ
âàõòû ÷àòàí êèìè úÿáùÿéÿ ýåäÿúÿê, Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, ÷îõ êå÷ìÿéÿúÿê âÿ î òÿê ìàøûí äà äàùà áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíìàéàúàã...
Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè (òÿõìèíÿí ìÿíèì àòàìëà åéíè âàõòäà, ãûðõ ö÷öí àõûðëàðûíäà) âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ úÿìè ö÷
íÿôÿð ãàëäû: Õàíûì õàëà, àíàì âÿ áèð äÿ êè, ìÿí (áèð äÿ, áèçäÿí
áàøãà, Úÿáðàéûëûí î ýþéÿð÷èíëÿðè).
Àíàì ýåúÿäÿí àç ãàëà ñÿùÿðÿ êèìè íþâáÿéÿ äóðóá Àìåðèêàäàí ýÿëìèø òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ñàðûìòûë-ýþéöìòöë òîçóíó àëûá
ýÿòèðèðäè, î òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè áèð èêðàù ùèññè èëÿ (ìÿí åâäÿ îëìàéàíäà áèð ÿëè èëÿ áèøèðèðäè, î áèðè ÿëè èëÿ äÿ áóðíóíó òóòóðäó) èéðÿíÿ-èéðÿíÿ áèøèðèðäè âÿ ìÿíèì
ö÷öí íóø îëñóí äåéÿ, òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ýÿòèðèá ãàáàüûìà ãîéóðäó, ñîíðà òÿëÿñèê öçöíö ìÿíäÿí ýèçëÿäèðäè, àììà ìÿí áèëèðäèì êè,
áó ýöíÿ äöøäöéöì ö÷öí, éÿíè ìÿíèì î èéðÿíú òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí áèøìèø áèð øåéè éåìÿéÿ ìÿúáóð îëäóüóì ö÷öí, àíàìûí ýþçëÿðè äîëóá âÿ ìÿí àíàìûí õàòèðèíÿ (ùÿì äÿ àú îëäóüóì
495

ö÷öí!) òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí ñó èëÿ áèøèðèëìèø, éàüñûç ùîððà êèìè áèð øåéè éåéèðäèì.
Ìÿí àíàìûí éàíàüûíäàí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû ýþðìöðäöì, àììà î èêè äàìëà ýþç éàøû, î ãöññÿëè, êÿäÿðëè, êþìÿêñèç èêè
äàìëà ýþç éàøû, ãÿðèáÿäèð, î ãöññÿñèíÿ, êÿäÿðèíÿ, êþìÿêñèçëèéèíÿ
áàõìàéàðàã, øÿôôàô îëäóüó ö÷öí, òÿìèç îëäóüó ö÷öí ùÿðäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î íàçèê ñþéöä àüàúûíûí ìÿùÿááÿòèíè (áÿëêÿ
äÿ ñåâèíúèíè!) ìÿíèì öðÿéèìÿ äîëäóðóðäó; ÿëáÿòòÿ, î ìÿùÿááÿòäÿ äÿ áèð ùÿçèíëèê âàð èäè, ãöññÿ, êÿäÿð äÿ âàð èäè, àììà ùÿð ùàëäà ìÿùÿááÿò èäè, èñòÿê èäè: î íàçèê ñþéöä ìöùàðèáÿíèí î àüûð ÷àüëàðûíäà äà äîéóíúà ñó è÷èðäè, ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí ñóéó ùå÷ âàõò êÿñèëìèðäè, áóìáóç Øîëëàð ñóéó èñòÿäèéè âàõò — ýåúÿ äÿ, ýöíäöç äÿ øûðùàøûð àõûðäû âÿ î ñóéóí ñÿðèíëèéè
èíäèéÿ êèìè ìÿíèì ÿëëÿðèìäÿ, öçöìäÿ ãàëûá, î ñóéóí øÿôôàôëûüû
(àíàìûí î èêè äàìëà ýþç éàøû êèìè øÿôôàôëûüû!) ùÿéÿòèìèçèí, äàëàíûìûçûí, êö÷ÿìèçèí î ãÿìýèí ýöíëÿðèíèí, î éåòèì ýöíëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ, éåýàíÿ êþíöë îõøàéàí, éåýàíÿ ôÿðÿù ýÿòèðÿí (ãîé ëàï êè÷è÷èê îëñóí...) áèð õàòèðÿñè èäè.
Úÿôÿð, Àäèë, ßáäöëÿëè, Ãîúà, Úÿáðàéûë âÿ àõûðäà äà Àüàðÿùèì
ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Õàíûì õàëà òÿê ãàëàíäàí ñîíðà, áÿçÿí ìÿí îíóí øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû
î êðàíòà áàõäûüûíû ýþðöðäöì âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí ùÿëÿ äÿ çàáèòÿëè î ýþçëÿðè èëÿ ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá î êðàíòûí àëòûíäà éóéóíàí Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè ýþðöðäöì âÿ ìÿíèì öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíöðäö, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè
êè, îíëàðûí éàø âÿ ÷ûëïàã êöðÿéèíè, ñèíÿñèíè èíäèúÿ ýöëëÿ äåøÿúÿê, î
ýöëëÿ éåðèíèí ãàíû áÿäÿíëÿðèíäÿí àõàí ñóéà ãàðûøàúàã, ñîíðà î ãûðìûçû ãàí àõûá áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíà, î áàëàúà ÷àðùîâóçà òþêöëÿúÿê; áåëÿ àíëàðäà ìÿí èñòÿéèðäèì êè, î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ éóõàðû ãà÷ûá Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûì, Õàíûì õàëàíûí áàøûíû þç ñèíÿìÿ ñûõûì (íåúÿ êè, ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿäÿí àòäûüû
ýöí àíàì ìÿíèì áàøûìû þç áÿäÿíèíÿ ñûõûá ñàõëàìûøäû), éàõóä þç
áàøûìû Õàíûì õàëàíûí ñèíÿñÿíÿ ñûõûì, áèëìèðÿì, àììà, ùÿð ùàëäà, Õàíûì õàëà ö÷öí íÿñÿ åëÿéèì.
Àíàì, ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø àòàìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ìÿíèì éåòèìëèéèìèí, àúëûüûìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, áèð äÿ êè, — ìÿí áóíó à÷ûãàøêàð ýþðöðäöì — Õàíûì õàëàíûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ùÿðäÿí Õàíûì
496

õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõûðäû, áàøûíû áóëàéûðäû, àù ÷ÿêèðäè,
ýþçëÿðè äîëóðäó. «Éàçûã àðâàä...» — äåéÿ, ïû÷ûëäàéûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ àíàìûí ïû÷ûëäàäûüû áó ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà éàðàøäûðà áèëìèðäèì, ÷öíêè ìÿíèì ôèêðèìúÿ ùàìû éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà áèçèì
êö÷ÿìèç, äàëàíûìûç, ùÿéÿòèìèç äÿ éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà øöøÿáÿíääÿ, ÿéíèíäÿêè àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðèíè ñóëàéàí Ìóõòàð äà éàçûã îëà áèëÿðäè, àììà Õàíûì õàëà ùå÷ úöð éàçûã îëà áèëìÿçäè; àììà ñîíðàëàð àíàì: «—Éàçûã àðâàä...» — äåéèá
ïû÷ûëäàéàíäà ìÿí ùÿìèí óéóøìàçëûüû äàùà ãàáàãêûëàð êèìè ùèññ
åòìèðäèì...
Õàíûì õàëà ùÿðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõûðäû âÿ áåëÿ àíëàðäà ìÿí î ñÿðò ãàðà ýþçëÿðäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã, ùÿòòà ñÿêñÿêÿ ýþðöðäöì, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿð äÿôÿ áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç
à÷ûëûá-þðòöëÿíäÿ, ùÿð äÿôÿ áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð ñÿñ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëà áèð ãàðà õÿáÿð ýþçëÿéèð âÿ ùÿìèøÿ äÿ ùàìûäàí ýèçëÿòìÿê
èñòÿäèéè î íèýàðàí÷ûëûã, î ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäè.
Áèð äÿôÿ Èáàäóëëà ìöùàðèáÿíèí î ãûòëûüû è÷èíäÿ äÿ ùàðàäàíñà
àðàã òàïûá è÷ìèøäè, éåíÿ äàëàíûìûçà ýÿëäè, éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëäû, Èáàäóëëà éåíÿ äÿ áöòöí äöíéàíû ñþéÿñþéÿ ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõäû âÿ àéàãëàðû àéàãëàðûíà äîëàøà-äîëàøà ýÿëèá áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà Õàíûì õàëàéëà
ðàñòëàøäû, éÿãèí î, êå÷ìèø ýöíëÿðè éàäûíà ñàëäû, Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè éàäûíà ñàëäû âÿ íèôðÿò äîëó
êåôëè ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõà-áàõà:
— Ùÿ, íÿ áèëìèñÿí ñÿí íåìåñëÿðè? — äåäè. — Î ÿúëàô íåìåñëÿð
ìÿí þëöì, ñÿí þëÿñÿí áèëìèðëÿð å!.. Áèð-áèð ÷àõàúàãëàð ýöëëÿíè î
éàõáàëà îüëàíëàðóâóí áàøûíà!..
Ìÿí åëÿúÿ àéàã öñòÿ äàéàíûá Èáàäóëëàéà áàõàí âÿ áèð ñþç äåìÿéÿí Õàíûì õàëàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ âÿ áöòöí áÿäÿíèìëÿ ÿñÿ-ÿñÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí, êþïÿéîüëó! — ãûøãûðäûì.
Èáàäóëëà:
— Êþïÿéîüëó ñÿíöí î ùÿìøÿðè àòîíäó! — äåäè. — Îíóí äà áîø
áàøûíà áèð äÿíÿ ýöëëÿ ÷àõàúàãëàð!..
Ìÿí éåíÿ äÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí! — ãûøãûðäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá
áÿðêäÿí àüëàäûì.
4-32

497

Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàäàí ãà÷ûðäûì,
ýþçëÿðèíÿ ýþðöíìÿê èñòÿìèðäèì, ñûõûëûðäûì, ÷öíêè ìÿí Õàíûì õàëàäàí óòàíûðäûì; ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ óòàíìûðäûì êè, þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá åëÿúÿ áÿðêäÿí àüëàäûì, ùÿì äÿ (âÿ ÿí ÿñàñ!) îíà
ýþðÿ êè, Õàíûì õàëà ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà åëÿúÿ êþìÿêñèç, òÿíùà èäè...
XXIII

Áèð äÿôÿ, áèð-èêè èë áóíäàí ÿââÿë, òåëåâèçèéà èëÿ ÷ûõûøûì âàð èäè,
îðà ýåòìÿëè èäèì, àììà ãàðàæû à÷ûá ìàøûíû ÷ûõàðìàüà ùÿâÿñèì éîõ
èäè, êö÷ÿéÿ äöøöá òàêñè òóòäóì.
×ûõûøûìû éàçìàüà âÿ öìóìèééÿòëÿ, áó ÷ûõûø áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ìàúàë òàïìàìûøäûì, âàõòûì îëìàìûøäû âÿ èíäè òàêñèäÿ ýåäÿ-ýåäÿ íÿ äåéÿúÿéèì áàðÿäÿ äöøöíöðäöì. Äåìÿéÿ äàùà ñþç
ãàëìàìûøäû, èíñàí íÿ ãÿäÿð ñþç èøëÿäÿ áèëÿð? éåíÿ äÿ þçöìöí
þçöìÿ àúûüûì òóòäó: áó ìöðÿêêÿá äöíéàíû íÿ ö÷öí þçöì ö÷öí
äàùà àðòûã ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäèì? íÿ èøèì âàð ìÿíèì áó ãÿäÿð ëàçûìñûç ýþðöøëÿðäÿ? áó ëàçûìñûç ÷ûõûøëàð íÿéèìÿ ýÿðÿêäèð ìÿíèì?
áàøãàñûíûí íÿéèíÿ ýÿðÿêäèð? íèéÿ áèð êöíúÿ ÷ÿêèëèá éàçûìû éàçìûðàì?
Áÿëêÿ, éàçà áèëìèðÿì, îíà ýþðÿ?
Òàêñèíè ñàõëàòìàã èñòÿäèì, äöøöá ïèéàäà, ðàùàò, àçàä ýÿçÿ-ýÿçÿ åâÿ ãàéûòìàã èñòÿäèì, ùÿð÷ÿíä áó èñòÿéèí àëòûíäàêû ãàòäà áàøà
äöøöðäöì êè, ùàâàéû èñòÿêäè, áó ýöí òàêñèíè ñàõëàòäûðñàì äà, ñàáàù
òàêñè éåíÿ äÿ éîëäà îëàúàã, ÷öíêè ìÿí ýÿðÿê íÿ âàõòñà èëê äÿôÿ
òàêñèéÿ ìèíìÿéÿéäèì...
Þçöìöí þçöìÿ ýöëìÿéèì òóòäó: òàêñèíèí íÿ ýöíàùû?
Áó âàõò òàêñè ñöðöúöñö ñîðóøäó:
— ßëÿêáÿð ìÿëëèì, íåúÿñèç?
— Éàõøûéàì, ÷îõ ñàü îëóí, — äåäèì âÿ ñöðöúöéÿ áàõäûì:
áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø, àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû, ÷àë áûüëû áèð
êèøè èäè âÿ ìÿí áó éàøëû àäàìû òàíûìûðäûì.
ßââÿëëÿð, î âàõòëàð êè, Áàêûíûí úàìààòû, õöñóñÿí, ðàéîíëàðäàí
ýÿëèá Áàêûäà àëè ìÿêòÿáëÿðäÿ îõóéàí òÿëÿáÿëÿð êö÷ÿäÿ, áàçàðäà,
áóëâàðäà ìÿíè ýþðÿíäÿ òÿçÿúÿ òàíûìàüà áàøëàéûðäû, úàâàí ãûçëàð
ìÿíè ùÿëÿ òÿçÿúÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ: «—Òàíûäûí êèìäèð?..» — ïû÷ûëäàéûðäû, îíäà áåëÿúÿ òàíûíìàüûì, ñå÷èëìÿéèì, äåéÿ
áèëìÿðÿì êè, ìÿíè õöñóñè ñåâèíäèðèðäè, àììà, ùÿð ùàëäà, ìÿíÿ õîø
498

èíäè ñèçèí ùþðìÿòèíèç Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí äÿ ÷îõäó! Ìÿí áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíÿ áàõûðäûì âÿ áó àäàìà ÷îõ ñþç äåìÿê èñòÿéèðäèì. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð.. áèð äÿôÿ ýþðìÿäèì áó éàøûìà ãÿäÿð êè. ùàíû î ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàð. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ìÿíÿ íÿ îëìóøäó. åëÿ áèë êè. Îíà 499 .. ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø áó ñèôÿòÿ áàõäûì âÿ: — Âàëëàù. áó äÿôÿêè òàêñè ñöðöúöñö èñÿ òÿçÿäÿí: — ßëÿêáÿð ìÿëëèì. Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäèðäèì âÿ þçöìöí þçöìÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. Ìÿí éåíÿ äÿ áó äàç áàøà. ìÿíÿ ìöÿëëèì äåìÿ. ÷öíêè ìÿíèì î óçàã êå÷ìèøäÿêè Úÿôÿðãóëó äîñòóìëà áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíöí àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè âÿ ìÿí îíó òàíûéà áèëìÿçäèì. äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. Ìÿí ÿââÿëúÿ áàøà äöøìÿäèì êè. î úÿëä. ìÿëÿäÿ ùàìû äåéèðäè êè. êèòàáëàð éàçàúàãñûç?. ÷îõ ñþç ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. áèëìèðÿì. áó àäàì ãÿòèééÿí.. òÿçÿúÿ àíàäàí îëìóø íÿâÿñèíäÿí äåéèðäè. Ñîíðà ìÿí î ãàðà ãûâðûìñà÷ëû Úÿôÿðãóëó èëÿ êö÷ÿäÿ îéíàéàí. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. òàíûäûì ñþçö áóðàäà ÿñëèíäÿ éåðèíäÿ äåéèë. Úÿôÿðãóëó þçö äàíûøûðäû. ìÿí áàøà äöøäöì êè. äàùà äîüðóñó. Àëëàùà àíä îëñóí. Ìàøàëëàù.. ñîíðà î òàêñè ñöðöúöñöíö áèðäÿí-áèðÿ òàíûäûì. — äåäèì. Î éàøëû òàêñè ñöðöúöñö äåäè: — Úÿôÿðãóëóéàì äÿ!. ñàäÿúÿ îëàðàã. áàøûìû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ. ìÿíèìëÿ «ñèç»ëÿ äàíûøìà. Úÿôÿðãóëó (?!) ýþçëÿðèíè éîëäàí ÷ÿêìÿéÿðÿê ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåäè: — Éàäóâóçà ýÿëèð äÿ. òàíûìàäûüûì áó éàä àäàì ùÿìèøÿëèê óçóí-óçóí èëëÿðèí àðõàñûíäà ãàëìûø î áàëàúà. ìÿëÿíèí ñþçö äöç ÷ûõìàñûí!... éîëäàøëûã åëÿéÿí î áàëàúà ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ þçöìöí äÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áåëÿúÿ áèð éàäëûüûìû ùèññ åëÿäèì. îüëóíäàí. Úÿôÿðãóëó. áó àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëàðà. — éàääàø ãàëûá êè?. Úÿôÿðãóëó? Àììà ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäóì. øÿâÿ êèìè ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàðû ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí Úÿôÿðãóëóäóð. îíäàí ÷îõ àäàìû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. Áàëàêÿðèì íåúÿ îëäó? Øþâêÿòè ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì.. î ãîøà òóò àüàúûíû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ãûçûíäàí äåéèðäè.ýÿëèðäè. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè... Àü Äÿâÿíèí íàüûëëàðû éàäûíà ýÿëèðìè. òàíûìàäûç ìÿíè? — ñîðóøäó. Éàõøû êè. áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. Ìÿí ýöëöìñÿéèðäèì. ñîíðà èëëÿð êå÷äè âÿ áó äà àäè áèð èøÿ ÷åâðèëäè. ñèç áþéöê àäàì îëàúàãñûç.

Úÿôÿðãóëó ýöëäö: — Ìÿíèéíÿí áåëÿ ÷ÿòèí ñþçëÿðëÿ äàíûøìàéûí å.. — Éàäóâóçà ýÿëèð. î.... øÿêëè ãÿçåòäÿ. XXIV Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà. ùÿ? Òåëåâèçîðó à÷ûðñàí.. âàëëàù. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ãÿçåòè à÷ûðñàí.ýþðÿìè êè. — Ýåúÿëÿð íåúÿ éàòûð å... — Èíñàí ÷îõ ìöðÿêêÿá ìÿõëóãäóð äÿ. àíúàã î Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿéèøìèð. áàøûì ÷ûõìûð ìÿíèì áåëÿ ñþçëÿðäÿí!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. èíäè ñåäìîé ìèêðàðàéîíäà îëóðàì. áó ýþðöøäÿí ùå÷ áèð óìàúàüû éîõ èäè. ñîíðà ñèäã-öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð ìàðàãëà éÿãèí êè. äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. ìÿëÿ áàøãà øåéäè!.. Ìÿí äÿ êþ÷äöì äÿ ìÿëÿäÿí. êðàíòûí àëòûíäàêû î áàëàúà ÷àðùîâóçóí éàíûíäà ÿêèëìèø î ñþéöä áþéöéöðäö.. ùÿð äÿôÿ éàç ýÿëÿíäÿ òÿçÿ 500 . ùÿìèí î óçàã ýöíö — ìÿíèì Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíèí øöøÿñèíè ñûíäûðäûüûì î ýöíö éàäûíà ñàëûá ñîðóøäó: — Áó íåúÿ èøäè êè. àé ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Çàðàçàíûí áèðè èäè!. ùÿ?? Íåúÿ îëóð áó? Ðàáî÷è àäàìàì äà.. èëëÿð áåëÿúÿ ñöðÿòëÿ êå÷èá-ýåäèá? Îíà ýþðÿìè êè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. Ìÿí äÿ ýöëöìñÿéèá ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì: — Íÿ áèëèì. ùÿð áèð àäàìûí þçöé÷öí áèð áÿðàÿòè âàð. ýöëöìñÿäèì: — Íÿ áèëèì. àíúàã. Ýÿëèá òåëåâèçèéà èäàðÿñèíèí ãàáàüûíà ÷àòàíäà äåäè: — Èáàäóëëà éàäóâóçà ýÿëèð.. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Î éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìëàð ýÿëèá ýèðìèð îíóí éóõóñóíà? Ìÿí éåíÿ äÿ ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì. áåø èëäè. ñîí èñÿ éàõûíëàøûð? Úÿôÿðãóëó äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. — Âÿ éåíÿ äÿ öðÿêäÿí ýöëäö. ìÿíèì ñóñóá ãàëìàüûìû äà âåúèíÿ àëìûðäû. — äåäèì. Úÿôÿðãóëó ìÿíèìëÿ ýþðöøöíÿ öðÿêäÿí øàä èäè. ùÿð øåéè.. áåëÿúÿ áèð ñöðÿòëÿ äÿ ÿââÿë óçàãëàøûð. äàíûøûð. Úÿôÿðãóëó ÿââÿë èëÿ ñîí àðàñûíäàêû ìÿñàôÿäÿ äÿ þçöíö òàêñè ìàøûíûíûí ñöêàíû àðõàñûíäàêû êèìè ñÿðáÿñò âÿ ðàùàò ùèññ åäèðäè. äöíéà äÿéèøèð. ïðéàìîé ñîðóøóðàì ñèçäÿí!. òåëåôîíó-çàäû. áèð äÿôÿ î Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíè íåúÿ âóðóá øöøÿñèíè ñûíäûðäóç?! — Úÿôÿðãóëó áàøûíû áóëàéà-áóëàéà áÿðêäÿí ýöëäö. éàõ÷û ö÷ îòàüûì âàð ñàüëûüûâûçà. þçö äÿ ùÿìèøÿ áþéöê âÿçèôÿëÿðäÿ.

Úÿáðàéûëûí áàüûøëàäûüû êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñûíäàí êÿñèá äöçÿëòäèéèì ãóøâóðàíû ÿëèìäÿ òóòóá ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà äàéàíìûøäûì 501 . ùÿì äÿ áèçè éàõøûúà òàíûìàüà áàøëàäû. éà ãûðõ äþðäöíúö èëèí — äÿãèã éàäûìäà äåéèë — àïðåëè òÿçÿúÿ ýèðìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿêè î ãîøà òóò àüàúû äà îéàíìûøäû. ùÿðÿìèç ñÿêêèç äÿíÿ. ÷öíêè áèç êèøè êèìè åâÿ ÿò ýÿòèðèðäèê. âóðóá ýÿòèðäèéèì î ñÿð÷ÿëÿðäÿí àíàì ÷îõ éåñèí. áóäàãëàðû éàðïàãëàéûðäû âÿ î ñþéöä àüàúû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿí äÿ áþéöéöðäöì. øàèð èíñàíäàí áþéöê èäè. ÷ûðòëàéûá ÷ûõìûø. ùÿìèí âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð áèçèì êö÷ÿìèç êèìè. èíñàíäàí óúà èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Øàèðè ñàòìàã îëàð? Áàëàêÿðèì: — Îëàð. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ñÿð÷ÿëÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíäàí ïèøèêëÿðäÿí äÿ àðòûã ãîðõóðäó. ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë. ãöðóð ùèññè ýÿòèðèðäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè.. áèëìèðÿì ãûðõ ö÷öíúö èëèí. äàëàíûìûç êèìè. äóðóá íÿäÿí þòðöñÿ ìÿòáÿõÿ ýåäÿíäÿ. éåìÿê ýÿòèðèðäèê. XXV Áèð äÿôÿ éàçûí òÿçÿ ýÿëÿí âàõòëàðûéäû. Ñÿð÷ÿëÿð äÿ àúëûã ÷ÿêèðäè âÿ ýþçýþðÿñè êè÷èëìèøäèëÿð. àììà éàâàø-éàâàø ñÿð÷ÿëÿð ùÿì àçàëäû. — äåäè. ùÿìèí êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåéèðäè. ìÿí «ñàòìàã» ñþçöíöí äÿ ìÿúàçè ìÿíàñûíû áèëèðäèì âÿ áèëèðäèì êè. ëàï áàëàúàëàøìûøäûëàð. éà ùÿéÿòÿ ÷ûõàíäà ìÿí þç ïàéûìäàí ýþòöðöá àíàìûí áîøãàáûíà ãîéóðäóì. ùÿéÿòèìèç êèìè éåòèìëÿìèø öðÿéèìèçÿ áèð ôÿðÿù. áàøûìûçû óúàëäàí áèð øåé èäè. ãàðàëòûìûçû ýþðÿí êèìè öðêöá ó÷óøóðäóëàð. Ìÿí áþéöéöðäöì âÿ áþéöäöêúÿ äÿ ÷îõ øåéè áàøà äöøöðäöì. åéíè çàìàíäà. èíñàí èíñàíû ñàòà áèëÿð. ÷öíêè ùÿðÿìèç ÿëèìèçäÿ áèð ãóøâóðàí ýåúÿ-ýöíäöç ñÿð÷ÿ àõòàðûá âóðóðäóã âÿ î ñÿð÷ÿ ÿòè áèçèì ö÷öí òÿêúÿ äöíéàíûí ÿí äàäëû ÿòè äåéèëäè. àììà ìÿíèì àëÿìèìäÿ øàèð àäè èíñàí äåéèëäè.ãîëëàðû. åëÿ ýöí îëóðäó êè.. Ùÿìèí éàé ñÿùÿðè ìÿí. îí äÿíÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ åëÿ ýöíëÿðäÿ àíàì äà ìÿíèìëÿ áèð éåðäÿ ñÿð÷ÿ ÿòè éåéèðäè. òóìóðúóãëàð ãîëáóäàüûíû áöðöìöøäö âÿ áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿ ýÿëèá î ãîøà òóòà ãîíìóøäó.

ùÿìèøÿêè øàëâàð äà ÿéíèìäÿ èäè. ãîðõóðäóì êè. ÿòëè äî502 . ýþç âóðìàëàðû. áèð àòìàúà àòìàìûøäàí ãûïãûðìûçû ãûçàðûðàì. ÷öíêè áåëÿúÿ ýþçýþðÿñè ãà÷ìàüûìû äàùà þçöìÿ ñûüûøäûðìûðäûì. Øþâêÿò ùÿëÿ ìÿíÿ áèð ñþç äåìÿìèøäÿí. àüàúëàð äàùà éàðïàãëàìàç.. àììà áöòöí ýöúöìö éûüûá þçöìö ñàõëàäûì. î êþðïÿ âÿ éÿãèí êè. èíäèúÿ Øþâêÿò íÿñÿ åëÿ áèð ñþç äåéÿúÿê êè. Ìÿí î ãûðìûçû ôèòÿíè äàùà ÷îõäàí à÷ûá ÷ûõàðòìûøäûì. Ìÿíèì î ãîøà òóò àüàúûíûí êþðïÿ òóìóðúóãëàðûíà éàçûüûì ýÿëèðäè. ëàï êè÷èëäÿúÿêäè. àììà Øþâêÿòè áó úöð ãÿôëÿòÿí ýþðÿíäÿ éåíÿ þçöìö èòèðäèì âÿ ùèññ åòäèì êè. éåíÿ äÿ ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. Øþâêÿò ãàëûí. Øþâêÿò ìÿíèì úÿìè ö÷ àääûìëûüûìäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ Øþâêÿòèí ýþçëÿðèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé ýþðäöì êè. — ßëÿêáÿð!. Øþâêÿò åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíèá ñÿêèäÿ äàéàíìûøäû âÿ ìÿíÿ áàõûðäû. ëàï áàëàúàëàøäûðàúàãäû âÿ ìÿí. ãÿðèáÿäèð. ÿòëè äîäàãëàðûíäàêû ùÿìèí éöíýöë òÿáÿññöìëÿ: — Éåíÿ ãà÷ìàã èñòÿéèðñÿí? — ñîðóøäó. äàäëû òóìóðúóãëàðûí úàçèáÿñè ãîðõóéà öñòöí ýÿëìèøäè. Øþâêÿò ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ ìÿíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. áèëìÿéÿúÿéÿì íÿ åëÿéèì. àòìàúàëàðû èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì. Ìÿí î ñÿð÷ÿ úèâèëòèñè è÷èíäÿ áåëÿúÿ áèðäÿí-áèðÿ þç àäûìû åøèòìÿéèìÿ áèð áàëàúà äèêñèíäèì. áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàìàüû èëÿ. Øþâêÿòèí äåéÿúÿéè î ñþçëÿð ìÿíè äÿ î úèâèëäÿøÿí àú ñÿð÷ÿëÿð êèìè. ñÿð÷ÿëÿð ìÿíèì ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìàüûìäàí öðêöá ó÷óøìóðäó âÿ ìÿí äÿ. ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ÿëèìäÿ ùàçûð òóòäóüóì ãóøâóðàíû ãàëäûðûá ñÿð÷ÿëÿðè âóðìàã èñòÿìèðäèì. ñÿð÷ÿëÿð î òóìóðúóãëàðû éåéèá ãóðòàðàð. áàøûìû éóõàðû ãàëäûðûá åëÿ-áåëÿúÿ òàìàøà åäèðäèì.âÿ î áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿíèí ùàðàé-ùÿøèð ñàëà-ñàëà àúýþçëöêëÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåìÿêëÿðèíÿ áàõûðäûì. Ñÿð÷ÿëÿð àú èäè. ùÿìèøÿêè êèìè. àììà ìÿíèì áàìáàëàúà îëìóø î ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ îíëàðû âóðìàã èñòÿìèðäèì. ÿââÿëëÿð î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèëÿ. Äèçëÿðèì ÿñèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí õ ÿ ú à ë ÿ ò ÷ÿêèðäèì. Ñîíðà î éöíýöë òÿáÿññöì áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí ãàëûí.

äàãëàðûíäàí ÷ÿêèëäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, Øþâêÿòèí äÿ ýþçëÿðè éîë
÷ÿêäè âÿ ìÿí áóíà òÿÿúúöá åòäèì, ÷öíêè Øþâêÿòèí éàõûí áèð àäàìû éîõ èäè, íÿ ÿðè, íÿ ãàðäàøû, íÿ äÿ êè, îüëó ìöùàðèáÿäÿ èäè. Äöçäöð, Áàëàêÿðèìèí äÿ ùå÷ êèìè éîõ èäè, ùå÷ êèìè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè, Áàëàêÿðèìèí äÿ ýþçëÿðè ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêèðäè, àììà Áàëàêÿðèì áàøãà èäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí
äà ÿââÿë áåëÿúÿ éîë ÷ÿêÿðäè... Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèçèì
ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí, ãûçëàðûíûí ýþçëÿðè éîë ÷ÿêèðäè, ÷öíêè ÿçèçëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè, àììà, àõû, áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðû, ãûçëàðû áàøãà èäè, Øþâêÿò áàøãà... Ìÿí ùå÷ âàõò Øþâêÿòè
áåëÿúÿ úèääè, áåëÿúÿ ôèêèðëè ýþðìÿìèøäèì; ñîíðà äà Øþâêÿò, åëÿ áèë,
þçö þçö èëÿ äàíûøäû:
— Ìÿí íÿ åëÿéèì àõû, ìÿí áàøû áàòìûø, øàïàëàãëà öç ãûçàðäûðàì äÿ... Ýÿðÿê åëÿ áóðíóìó ñàëëàéûì, þç ýöíöìÿ àüëàéûì ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí?.. Îíäà éàõøû îëàðàì úàìààò ö÷öí ìÿí?..
Ñîíðà äà Øþâêÿò þçö þçö ùàããûíäà áèÿäÿá áèð ñþç äåéèá åâèíÿ
ýèðäè âÿ ãàïûíû áàüëàäû.
Ñÿð÷ÿëÿðèí úèâèëòèñè àëÿìè áàøûíà ýþòöðìöøäö.
Ìÿí ýþçëÿðèìè Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíäàí ÷ÿêèá áàøûìû ãàëäûðäûì âÿ éåíÿ äÿ î áèð äÿñòÿ àú ñÿð÷ÿéÿ áàõäûì.
Ñÿð÷ÿëÿð áàéàãêû à÷ýþçëöêëÿ, òÿëÿñÿ-òÿëÿñÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèðäè.
Ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì î êþðïÿ òóìóðúóãëàðà ÷îõ éàçûüûì
ýÿëèðäè, àììà ìÿíèì î êè÷èëìèø, î áàëàúàëàøìûø ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì Øþâêÿòÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.
Ìÿí éåíÿ äÿ Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàõäûì.
Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áó ãàïû áèð äÿ ùå÷ âàõò à÷ûëìàéàúàã, Øþâêÿò áèð äÿ ùå÷ âàõò áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðìàéàúàã, ùå÷ âàõò ýöëìÿéÿúÿê.
Áó ÷îõ ãöññÿëè áèð ùèññ èäè.
XXVI

Ùàíû î ãàðà ãûâðûì ñà÷ëàð, Úÿôÿðãóëó?..
Àõûð âàõòëàð òåç-òåç ôèêèðëÿøèðÿì êè, Úÿôÿðãóëó òàêñè ñöðöúöñö
îëìàéàéäû, ìÿíèì êèìè éàçûá-ïîçàí áèð àäàì îëàéäû, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí íåúÿ éàçàðäû? Î ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí î éå503

òèìëèéèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí äèâàðëàðûíà, ùÿòòà ñÿêèëÿðÿ, ãÿìáÿð
êö÷ÿéÿ ùîïìóø î êÿäÿðè íåúÿ òÿñâèð åäÿðäè?
Àììà áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð?
Ìÿíèì ö÷öí ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí õàòèðÿëÿðè èëÿ,
ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí ýþðöìëÿðè èëÿ, éàääàøû èëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàéûòìàã ìàðàãëûäûð, éàçû÷û Úÿôÿðãóëóíóí éîõ.
XXVII

Î òóò àüàúûíûí àüëàìàüû èíäèéÿ ãÿäÿð éàäûìäà ãàëûá âÿ èíäèíèí
þçöíäÿ äÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ãÿçåò úûðûëàíäà î úûðûëòû ùÿìèí
ãÿçåòèí àüëàìàüûäûð, éàõóä ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá ÷èëèê-÷èëèê ñûíàí
ýöçýöíöí ñÿñè äÿ ùÿìèí ýöçýöíöí àüëàìàüûäûð.
Î ãûø ýöíö ýöí åëÿ ÷ûõìûøäû êè, àäàìûí öçöíÿ åëÿ ýöëöðäö êè,
åëÿ áèë äöíéàäà ùå÷ áèð ìöùàðèáÿ éîõ èäè, ùå÷ áèð þëöì-èòèì éîõ
èäè, åëÿ áèë Õàíûì õàëàíûí àëòû îüëó, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí úàâàíëàðû, êèøèëÿðè, ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ äåéèëäè, ùÿìèøÿêè êèìè þç åâëÿðèíäÿéäè, åëÿ áèë, äöíéàäà ùå÷ êèì àú äåéèëäè âÿ ùå÷ êèì ãûøûí
ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöìöðäö. Äöíéàíûí àë÷àã èøëÿðèíèí þç
ãàíóíëàðû âàð âÿ áó ãàíóíëàðäàí äà áèðè îíäàí èáàðÿòäèð êè, ìöùàðèáÿ âàõòû, åëÿ áèë, ñîéóüóí äÿðÿúÿñè äÿéèøèð, ìèñàë ö÷öí, ìöùàðèáÿ âàõòû òåðìîìåòð ìÿíôè 2 ýþñòÿðèðñÿ, áó, äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 2ñè îëìóð, ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíèí ìÿíôè 2-ñè äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 20ñèíÿ áÿðàáÿð îëóð, öøöäöð, öøöäöð.
Ùÿìèí öøöì-öøöì öøöäöéöìöç ãûø ýöíö î òóò àüàúûíûí àüëàìàüûíû áèðèíúè Úÿôÿðãóëó åøèòìèøäè, áèçèì äàëàíûí äèáèíÿ ãà÷ìûøäû
âÿ ýþðìöøäö êè, Èáàäóëëà éåêÿ ìèøàðëà àüàúû êþòöéöíäÿí êÿñèð.
Áèç äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá Èáàäóëëàíûí î õàðòóò àüàúûíû
êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ Èáàäóëëà ùÿð äÿôÿ èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðû òóòóí ýþâäÿñèíÿ ÷ÿêÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, åøèòäèéèìèç î ñÿñ
ìèøàðûí ñÿñè äåéèë, òóò àüàúûíûí àüëàìàüûäûð âÿ ìÿí áöòöí äèããÿòèíè ÿëèíäÿ èøëÿòäèéè î èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðà âåðìèø Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áöòöí öðÿéèìëÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè, íÿ éàõøû
êè, ìÿí Èáàäóëëàíûí îüëó äåéèëÿì, íÿ éàõøû êè, Èáàäóëëà ìÿíèì
ãàðäàøûì äåéèë âÿ íÿ éàõøû êè, äöíéàäà Àü Äÿâÿ âàð âÿ î Àü Äÿâÿ, ÿëáÿòòÿ, ìöòëÿã áèð ýåúÿ ýÿëÿúÿê, Èáàäóëëàíûí éàøàäûüû åâèí ãàïûñûíäà éàòàúàã.
Ìÿí ëàï áàëàúà îëàíäà — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû âÿ
áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ, ÿëáÿòòÿ, ùå÷ êèìèí àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè, èêè-ö÷
504

èëäÿí ñîíðà áèçè ùàíñû ýöíëÿð ýþçëÿéèð — ùÿéÿòèìèçäÿ éà ßáäöëÿëè,
éà Ãîúà, éà Úÿáðàéûë ìÿíÿ úöðáÿúöð ôîêóñëàð ýþñòÿðèðäè âÿ ùÿìèí
ýþçÿë ôîêóñëàðäàí áèðè äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè, ñàü ÿë èëÿ ñîë ÿëèí
áàø áàðìàüûíû ãàïàéûá òóòóðäóëàð, ñîíðà ñàü ÿëè éóõàðû ãàëäûðûðäûëàð, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëóðäó: «—Ýþðöðñÿí, ßëÿêáÿð? — äåéèðäèëÿð.— Áàðìàã éîõäó!» Ìÿí ýöëöðäöì: «—Ýèçëÿòìèñÿí! — äåéèðäèì. — Áàõ! — äåéèðäèì âÿ ãàïàíìûø ñîë ÿëè à÷ûðäûì: Áóäå!» —
äåéèðäèì, éóìóá îâúóí è÷èíäÿ ýèçëÿòäèêëÿðè áàø áàðìàüû äàðòûá
ãàëäûðûðäûì âÿ éàõøû áèëäèéèì áó ôîêóñ ùÿìèøÿ ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè, äàùà äîüðóñó, ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè êè, áþéöêëÿðèí áèúëèéèíè áàøà äöøöðäöì, ìÿíè àëäàäà áèëìèðäèëÿð...
Ùÿìèí âàõòëàð áèð äÿôÿ Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû ñÿêèäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ: «—Ýÿë áóðà, — äåäè. — Ñÿíÿ ôîêóñ ýþñòÿðÿúÿéÿì». Äöçäöð, ìÿíèì Èáàäóëëàäàí õîøóì ýÿëìèðäè,
àììà ôîêóñëàðäàí õîøóì ýÿëèðäè âÿ ìÿí ýÿëèá Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè ñîë ÿëèíèí öñòöíäÿ éóììóøäó:
«—Áàõ, — äåäè, — èíäè áàðìàüûì éîõ îëàúàã». Ìÿí ýöëöá: «—Áèëèðÿì» — äåäèì. Èáàäóëëà: «— Íÿ áèëèðñÿí, àëÿ? — äåäè. — Ùå÷ íÿ áèëìèðñÿí ñÿí! Áàõ!» — Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè éóõàðû ãàëäûðäû âÿ ìÿí ýþçëÿäèéèì êèìè, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëäó. Ìÿí ýöëÿ-ýöëÿ: «—
Áóäå, îâúóíóí è÷èíäÿ ýèçëÿòìèñÿí áàðìàüóâó!» — äåäèì âÿ Èáàäóëëàíûí éóìóëìóø ñîë ÿëèíè àðõàéûí-àðõàéûí à÷ìàüà áàøëàäûì;
êèï þðòöëìöø áàðìàãëàðûíûí áèðèíè à÷äûì, èêèíúèñèíè à÷äûì, ö÷öíúöñöíö à÷äûì, ÷å÷ÿëÿ áàðìàüûíû äà à÷äûì âÿ ìÿí ýþðäöì êè, Èáàäóëëàíûí áàø áàðìàüû äîüðóäàí äà éîõ îëóá, ÿëèíèí î òÿðÿôèíÿ áàõäûì, áó òÿðÿôèíÿ áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áöðöäö, áàøûìûí òöêëÿðè
ãàáàðäû, ÷öíêè ìÿí îíäà áèëìèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíèí áàø
áàðìàüûíû ùà÷àíñà áàëòà êÿñèá. Èáàäóëëà áÿðêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäû,
ìÿí èñÿ äÿùøÿò è÷èíäÿ àüëàéà-àüëàéà åâèìèçÿ ãà÷äûì, õåéëè ìöääÿò ñàêèò îëà áèëìÿäèì âÿ î âàõòäàí äà öðÿéèìäÿ Èáàäóëëàéà áèð
íèôðÿò ÿìÿëÿ ýÿëäè; ìÿí áþéöéöðäöì, àììà î íèôðÿò ùèññè, î èéðÿíìÿê êå÷èá ýåòìÿê áèëìèðäè.
Èðèäèøëè, éåêÿ, åíëè ìèøàð òàìàì àüàúûí ýþâäÿñèíèí è÷èíÿ ýèðäè
âÿ ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí è÷èíäÿ îðà-áóðà ýåäèá-ýÿëèíúÿ, àüàúû êÿñäèêúÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿìèí êÿñèê éåðèíèí ùÿð
èêè òÿðÿôèíäÿí òþêöëÿí àü-ñàðûìòûë òàõòà êÿïÿéè î õàðòóò àüàúûíûí
ãàíûäû âÿ îíäà î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö ö÷öí õåéëè ìöääÿò éàäûíäàí
÷ûõìàéàí âÿ îíà ÷îõ ìÿíàëû ýþðöíÿí áåëÿ áèð êÿøô åòäè êè, ãàí ùÿìèøÿ ãûðìûçû ðÿíýäÿ îëìóð.
505

Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá î õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäÿí óøàãëàðà, éÿíè áèçÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ úèääúÿùäëÿ þç èøèíè ýþðöðäö, ùÿðäÿíáèð äàéàíûá áåëèíè äöçÿëäèðäè, áàø
áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðóðäó âÿ î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíäÿêè áàø áàðìàã éåðè àüðûñûí, éàðà îëñóí, Èáàäóëëàíû èíúèòñèí, ýþéíÿòñèí.
Áèç áèð-áèðèìèçèí éàíûíäà äàéàíûá õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ ùå÷ áèðèìèç ñÿñèìèçè ÷ûõàðòìûðäûã, ùå÷ áèðèìèç òÿðïÿíìèðäèê. Áèëìèðÿì áèçÿ íÿ îëìóøäó? Áèç íÿäÿí ãîðõóðäóã? Âÿ îíäà ìÿí áöòöí éåð öçöíäÿ áèð éèéÿñèçëèê ùèññ åòäèì, ìÿíè áèð àúû ùèññ áöðöäö âÿ ùÿìèí àúû ùèññ ìÿíÿ áàøà ñàëäû êè, äöíéàäà éèéÿñèçëèêäÿí ìöñèáÿò áèð øåé éîõäóð âÿ éÿãèí Èáàäóëëàíûí
õàðòóòó êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿíäÿ áèçè ãîðõóäàí äà î éèéÿñèçëèê
ùèññè èäè, ìÿùÿëëÿìèçèí, äàëàíûìûçûí, áó õàðòóò àüàúûíûí éèéÿñèçëèéè èäè.
Î õàðòóò àüàúû áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ö÷öí ÷îõ ÿçèç îëäó, ñåâèìëè îëäó, ìÿíèì ýþçÿëèì îëäó âÿ ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì
êè, î õàðòóò àüàúûíû, î ëàë-äèíìÿç àüàúû, ìöùàðèáÿíèí ñîéóüóíäàí
÷ûëïàã áóäàãëàðû öøöì-öøöì öøöéÿí î ÿçèçèì õàðòóò àüàúûíû áó ãÿäÿð èñòÿéèðÿì.
Òóò àüàúû àüëàéûðäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíäÿ ïèñ áèð ùÿðèñëèê âàð âÿ òóò àüàúûíûí áó àüëàéûøû äà,
áèçèì êö÷ÿìèçèí, äàëàíûìûçûí åëÿúÿ éåòèìëèéè, éèéÿñèçëèéè äÿ Èáàäóëëàéà ýöú âåðèð, ùÿâÿñ âåðèð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí
ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèê áöòöí þìðö áîéó ùÿìèøÿ ïóñãóäà äàéàíûá, íåúÿ êè, úàíàâàð ïóñãóäà äàéàíûð, — éåòèìëèê ýþçëÿéèá,
éèéÿñèçëèê ýþçëÿéèá, ýþçëÿéèá êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ,
Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòñèí âÿ îðàäà
þëñöí. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ, Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ þëÿúÿêëÿð
âÿ áèð äÿ ùå÷ çàìàí áó äàëàíà ýÿëìÿéÿúÿêëÿð âÿ ìÿíè ãÿùÿð áîüäó, ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Õàíûì õàëà ýÿëäè, Õàíûì õàëàíûí ãàëûí
ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ åëÿ áèë êè, Õàíûì
õàëàíûí î ýþçëÿðè èëÿ òÿçÿäÿí áèð-áèð Úÿôÿðè ýþðäöì, Àäèëè ýþðäöì,
ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû ýþðäöì, Àüàðÿùèìè ýþðäöì âÿ áöòöí âàðëûüûìëà ùèññ åòäèì êè, áó ñààò éåðäÿí èðè áèð ãÿìáÿð ýþòöðÿúÿéÿì, âàð ýöúöìëÿ âóðóá Èáàäóëëàíûí áàøûíû ïàðòëàäàúàüàì, ìÿíèì öðÿéèì áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû.
Úÿôÿðãóëó ìÿíèì éàíûìäà äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí ýþçëÿðèíè
506

åíëè ìèøàð äàùà õàðòóò àüàúûíû êÿñìèð. ùÿðáè äÿìèðéîë÷ó èäè. Õàíûì õàëàíûí äÿëè îëàúàüûíà ñåâèíäè âÿ áó âàõò Úÿôÿðãóëó ìÿíèì ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Ýÿë. Úÿáðàéûë äà. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûø î ýþçÿë ýöíëÿðäÿêè êèìè. ìèøàðà êå÷ìèø Èáàäóëëàíûí ãûïãûðìûçû ãàíûíûí è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðàí ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. õûð÷ûëäàéà-õûð÷ûëäàéà Èáàäóëëàíûí þçöíöí ñöìöêëÿðèíè äîüðàéûð âÿ ìÿíèì òöêëÿðèì ãàáàðäû. Àüàðÿùèì äÿ áóðàäà äåéèëäèëÿð. äîüðóäàí äà.. ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèê.. Ãîúà äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Àäèë äÿ. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèç ùå÷ âàõò áó úöð úèääè äàíûøìàìûøûã. Ãîúàíûí. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿ. åíëè ìèøàðû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ òóòóí ýþâäÿñèíÿ éåðèäÿ áèëìÿçäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè éàëíûç áèð âàõò íÿçèð ÿêäèéè î õàðòóòóí àãèáÿòèíÿ àüëàìûð. ùÿéÿúàíäàí ãûçìûø èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõäû âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. ùÿì 507 . áó õàðòóò àüàúû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ àüëàìàçäû..Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áàøûíû àðõàéà ÷åâèðäè.. Àüàðÿùèì èíäè áóðàäà îëñàéäû. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ. äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà Õàíûì õàëàýèëèí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíó áàøà äöøäöì. ùÿéàòûìûçûí áèðèíúè úèääè ñþùáÿòèäèð âÿ áèç. ßáäöëÿëè. áó çàðàçàíû þëäöðÿê ýåúÿ! Ìÿí Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ïèñ ùÿðèñëèéÿ áàõà-áàõà: — Ùÿ! — ïû÷ûëäàäûì (âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ùå÷ âàõò î úöð ãÿòèééÿòëè îëìàìûøäû!). Úÿôÿð. Úÿôÿðãóëó ñîéóã ãûø ýöíö ùèðñäÿí. àüëàéàí òÿêúÿ î õàðòóò äåéèë. Ãîúàíûí éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ýþðäöéöì î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿíè äÿùøÿò áàñäû êè. àììà Úÿôÿð äÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìöùàðèáÿäÿ èäèëÿð âÿ îðàäà þëÿúÿêäèëÿð. Úÿáðàéûëûí. î ùÿðèñëèê Úÿôÿðèí. î èðèäèøëè éåêÿ. íå÷ÿ ìöääÿòäèð Õàíûì õàëà î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ áèð éåðäÿ òÿêáÿòÿê éàøàéûð. Èáàäóëëàíûí ÿëèíäÿêè ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí àõûðûíà ÷ûõûðäû âÿ áó âàõò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Èáàäóëëà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì öðÿéèìèí è÷èíÿ ýèðäè. Èáàäóëëà î èðèäèøëè éåêÿ. Àüàðÿùèìèí ìöùàðèáÿäÿ þëìÿéèíÿ. Úÿáðàéûë. Ãîúà. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ ìÿíèì àòàì äà ìöùàðèáÿäÿ èäè. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê èøûëäàäû. Àäèëèí. ÿëáÿòòÿ. ßáäöëÿëè äÿ. ßáäöëÿëèíèí. ùå÷ âàõò öçöíö ýþðìÿäèéèì ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè äÿ èíäè î õàðòóòëà áèð éåðäÿ àüëàéûð. áó. Ùÿñÿíàüà ÿìè äÿ. àâòîáóñ âÿ «ïîëóòîðêà»ëàð áèð-áèðèíèí àðäûíúà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äöçöëñÿéäè. åëÿ-áåëÿ ñþùáÿò äåéèë. Àäèë. ßçèçàüà ÿìè äÿ.

î õàðòóò äàùà àüëàìàéàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. Óøàãëàð Èáàäóëëàíûí áèçÿ òÿðÿô ýÿëäèéèíè ýþðÿíäÿ ãîðõóá äàëàí áîéó öçöàøàüû ãà÷ûøäû. ÿëáÿòòÿ. áèç Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê. óçóí âÿ èñòè ÷þðÿê áû÷àüûìûçû ýþòöðÿúÿêäèì âÿ ýåúÿ áèç ùÿìèí áû÷àãëà Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿíè. Èáàäóëëà ñîíóíúó äÿôÿ áåëèíè äöçÿëäèá ñàü ÿëè èëÿ áàø áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðàíäà Úÿôÿðãóëó èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè áèð äÿ ñûõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ÿëèíèí î èñòèñèíèí òÿñèðèíäÿí àíàìû ôèêèðëÿøäèì. êîëîíèéàéà ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð. î òÿðòÿìèç ýþéäÿí ÷ÿêäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè Èáàäóëëàíû äà èñòÿéèðäè. áèð áóäàüû ãûðäû. úàâàíëàðû êèìè ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá. áèç èñÿ.. Òóò àüàúû. áàëòàíû éåðÿ àòäû âÿ áèçÿ òÿðÿô ýÿëäè. ùÿòòà ñåâèíäèì êè. ìÿíèì î àüëàéàí õàðòóòóì ýþâäÿñèíäÿí àøûá ÷ûëïàã áóäàãëàðû èëÿ äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíû úûðà-úûðà éåðÿ ñÿðèëäè âÿ ìÿí áèð àç éöíýöëëÿøäèì. àììà. Äàëàíûìûçûí î úûçûëìûø äèâàðëàðû ìÿíÿ áàõûðäû âÿ äåéèðäè: «Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû!». ùÿìèí õàðòóò àüàúû äà áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè. ýþçóúó áèçÿ áàõäû. îüëóíóí î õàðòóòó áåëÿúÿ êÿñìÿéèíÿ äÿ éàíûðäû. õàðòóòóí ùÿìèí ñîíóíúó ýöíö ýþéöí öçöíäÿ ãÿðèáÿ áèð ìàâèëèê âàð èäè âÿ ýþéöí î ìàâèëèéè. áèðäÿí ÿë ñàõëàäû. ýþéÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Èáàäóëëà î èðè âÿ èòèäèøëè ìèøàðû äà ÿëèíäÿí éåðÿ àòäû. èêè ÿëè èëÿ ñàïûíäàí òóòäóüó áàëòàíû áàøûíûí öñòöíÿ ãàëäûðûá ö÷öíúö áóäàüû ãûðìàã èñòÿéÿíäÿ. ñîíðà éåðÿ ñÿðèëìèø î õàðòóò àüàúûíà áàõäû âÿ ùÿìèí ùÿðèñëèê éåíÿ äÿ äèðèëäè. áåëèíè äöçÿëòäè. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê éàâàø-éàâàø ñþíìÿéÿ áàøëàäû. áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ñîíà éåòäè. ÿëáÿòòÿ. åëÿ áèë.. èêèíúèñèíè ãûðäû. òóòàúàãäûëàð. ÿëáÿòòÿ. éåðèìèçäÿí òÿðïÿíìèðäèê âÿ Èáàäóëëà ýþçëÿðèíè î ìàâè. î òÿìèçëèéè Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèéè äÿ ùÿìèí òóòàüàúû êèìè þëäöðäö — Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿ éàëíûç þëö áèð ùÿðèñëèê ãàëìûøäû. òåç-òåç ýþðäöéö508 . ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíè èøûëäàòäû âÿ Èáàäóëëà éåíÿ ÿëèíÿ áàëòà àëäû.äÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèìèçÿ àüëàéûð. äàùà ùÿð øåé ãóðòàðäû. Èáàäóëëà òàóíëó èäè. î õàðòóòó ÷îõ èñòÿéèðäè. ùÿð ùàëäà. àììà àíàìûí î ýþç éàøëàðû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòñÿ äÿ. ÷öíêè î ñîéóã ãûø ýöíö. àíàì äèçëÿðèíÿ äþéÿ-äþéÿ àüëàéàúàãäû.. áó äÿôÿ òóòóí ÷ûëïàã áóäàãëàðûíû ãûðìàüà áàøëàäû. Õàðòóò ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû èëÿ éåðÿ ñÿðèëìèøäè.

áàëàëàðûíû äîëàíäûðñûí. éà éîõ? Úÿôÿðãóëó äåäè: — Ñÿíÿ ãèñìÿò îëàúàã! ßëáÿòòÿ. äàëàíûìûçûí úûçûëìûø î äèâàðëàðû ìÿíè ñàõëàäû. çàðàçà Èáàäóëëà äþéöëäö. Èáàäóëëàíûí þëöñöíö áàøãà éåðäÿ áàñäûðñûíëàð. Èáàäóëëà àíàñû þëìöø. êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ äåäè: — Íÿ áàõóðñóç ìÿíÿ. äÿâÿ íàëáÿíäÿ áàõàí êèìè? Íÿ ãàëûð êè. äåéÿúÿêñèç. àäàìà. î äà ìÿëóì äþéöë.. ÷öíêè ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ èäè. Ìöùàðèáÿäÿ þëÿíëÿðè êÿôÿíÿ áöðöìöðäöëÿð. Ýîðóìà ñþéÿúÿêñèç ìÿíèì. áó òóò àüàúû äà ãàëàéäû? Îäå. Àíúàã áèëìÿéÿúÿêñöç êè.. åëÿ-áåëÿúÿ áàñäûðûðäûëàð âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà äà êþùíÿ ÿë àüàúûíû òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí êå÷ÿíäÿ êèøèëÿðèíäÿí. ãûðûëìûø ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû. Èáàëóëëàíû áèç þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí Èáàäóëëàäàí çÿùëÿñè ýåòñÿ äÿ.. áó àüàúû êÿñäè êè. ùÿ? Áèëèðÿì. îäóí åëÿéèá àïàðûá ñàòñûí. äàéàíäû. äöíéàéäû çà509 . áóðàäà áàñäûðàúàãäûëàð. Ìÿí äÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì. ýþçëÿðè òóòóëìóø éàçûã ßìèíÿ õàëàíûí îüëó äåéèëäè.. ãèñìÿò îëàúàã. Áèð äÿíÿ çàðàçà âàðûéäû. ãà÷ìàüà ãîéìàäû âÿ ìÿí éåðèìäÿ äàéàíäûì. úàâàíëàðûíäàí ìöùàðèáÿäÿ þëÿí åâëÿðèí ãàáàüûíäà äàéàíûá ùÿðäÿí àù ÷ÿêèðäè: «—Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîâúàâàíëàð!. îòóç èëäÿí ñîíðà áþéöê êèøè îëàúàãñóç. ôàøèñòëÿð îòóðóáëàð Âîðîíåæäÿ.» Èáàäóëëà èñÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿúÿêäè. êÿôÿíÿ áöêöá áàñäûðàúàãäûëàð. ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþçöí ìÿíàñûíû áàøà äöøäöì. ãîéìàéàúàãäûëàð êè.ìöç àäàì äåéèëäè. Èáàäóëëàéäû î çàðàçàíûí àäû. Úÿôÿðãóëóíóí èñòè ÿëè ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äà óøàãëàðà ãîøóëóá ãà÷ìàäû. Ñöìöêëÿðèì ÷öðöìöø îëàúàã îíäà ìÿíèì!. ùÿð ùàëäà. Èáàäóëëà ýÿëèá áèçèìëÿ öçáÿöç äóðäó âÿ éóõàðûäàí àøàüû äöç áèçèì ýþçëÿðèìèçèí è÷èíÿ áàõäû âÿ èíäè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿ î ùÿðèñëèêäÿí ùå÷ áèð ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. àììà éåðÿ ñÿðèëìèø î éåòèì òóò àüàúû. áóðàäà þëÿúÿêäè. êåô åëÿéèðëÿð þçëÿðèé÷öí çàðàçàëàð! ×öíêè áó äöíéà çàðàçà äöíéàäû! Àäàìà ãàëàí áèð êÿôÿíäè. Îíäà äà éàäóâóçà äöøÿúÿê ìÿíèì áó àüàúû êÿñìÿéèì. Èáàäóëëà Úÿôÿðãóëóíóí íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäè (éà ìÿíÿ áåëÿ ýÿëäè?) âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèí êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ. òóòóí î êÿñèê êþòöéö. Áèëìÿéÿúÿêñöç êè. àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äåäè: — Åëÿ áèëèðñèç ìÿí ÿúëàôàì.

ßëáÿòòÿ. è÷êèéÿ ýåäÿúÿêäè âÿ Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíèí áåëÿúÿ éàøàðìàüû äàëàíäà éåðÿ ñÿðèëìèø î ÷ûëïàã. î îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿí àòàìäàí äà èêè éàø áþéöê îëàúàãäûì. ùÿð ùàëäà..Îòóç äîããóç éàøûì îí èë áóíäàí ÿââÿë òàìàì îëäó.ðàçà!. áèç áóðàñûíû äà áàøà äöøöðäöê êè. áèç þìðöíäÿ áó- ðàñûíû äà åøèòìÿìèøäèê êè.. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí äåäèéè î îòóç èë ñþçö ìÿíÿ áÿëêÿ äÿ ùÿð øåéäÿí àðòûã òÿñèð åòìèøäè. Î ýåúÿ ìÿí î éàçûã òóò àüàúû áàðÿäÿ äÿ... (éÿíè áöòöí áþéöêëÿð áåëÿ äåéèðäè) Èáàäóëëà ÿëèíÿ êå÷ÿí ïóëó è÷êèéÿ âåðèð. Îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿíèì îòóç äîããóç éàøûì îëàúàãäû âÿ ìÿí áóíó ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì. éÿãèí. àììà. áèç áèëèðäèê êè. áèçèì äàëàíûí äèâàðëàðûíû úûðìàãëàéà-úûðìàãëàéà þëÿí î òóò àüàúûíûí éàçûãëûüûíû. Èáàäóëëàíûí àüëàìà- üû áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøèðäèì.î ñîéóã ãûø ýöíö áèç Úÿôÿðãó- ëó èëÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõûá Èáàäóëëàäàí àðàëàíäûã âÿ àñòà àääûìëàðëà êå÷èá äàëàíäàí ÷ûõäûã. Ìÿíèì àòàìûí îòóç éåääè éàøû âàð èäè âÿ áåëÿ ÷ûõûðäû êè. î ãîëó-áóäàüû ãûðûëìûø î õàðòóòóí.. àììà ÿí ÷îõ îòóç èë áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì... éåòèìëèéèíè. 510 . Èáàäóëëàíûí áàëàëàðû âàð âÿ éÿãèí áóíó äà éàëàí äåéèðäè. éèéÿñèçëèéèíè àçàëòìûðäû. äàùà ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðìÿéÿúÿéèê. . áó îäóíóí ïóëó äà. — Âÿ Èáàäóëëàíûí î ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿí áèð äàìëà éàø ñö- çöëöá ñèôÿòè èëÿ àõäû.

. ùàìû Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíö. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû.. éåíÿ äÿ êöëÿêëè-ñàçàãëû áèð ïàéûç ýöíö èäè.. Ôàøèñòëÿðè ãîâäóã Âîðîíåæäÿí! Óð-ð-ðà-ààà!. áöòöí äöíéàíûí íÿìëèéèíäÿí. — Ýþðäöç?! Ýþðäöç íåúÿ ãîâäóã îüðàø ôàøèñòëÿðè Âîðîíåæäÿí?! Àðâàäëàð. óøàãëàðû ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíäû.. XXIX Î ãûø ýöíö— 1943-úö èë éàíâàðûí àõûðëàðû èäè — åëÿ áèë êè. Ùÿìèí éàüûøëû-ñàçàãëû ãûø ýöíö Èáàäóëëà. ñààòñàç Ýöëàüàíûí àðâàäû Ñîíàíûí ãÿìëè áèð ýþçÿëëèéè âàð èäè. åëÿ áèë êè. Óð-ð-ðà-ààà!. éàéûí. Ôàøèñò îüðàøëàðû ÷ûõàðòäûã Âîðîíåæäÿí!. àììà èíäÿí ñîíðà äàùà ùå÷ áèð øöáùÿ éåðè ãàëìàìàëû èäè. ãûøãûðàãûøãûðà áèçèì äàëàíûìûçà ýèðäè: — Óðà-àà-à-ààà!. áèð ÿëè èëÿ ïåíúÿéèíèí ùÿìèøÿ à÷ûã îëàí ÿòÿêëÿðèíäÿí (þìðöíäÿ ÿéíèíÿ ïàëòî ýåéìèðäè. ùÿòòà äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. ùÿðàðÿòñèçëèéèíäÿí äåéèðäè. éàçûí. Óð-ð-ðà-ààà!... òîï ëöëÿñèíäÿí ÷ûõìûøäû. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûçûí. Èáàäóëëà ýÿëèá äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà äàéàíäû. íÿ åëÿñèí: Èáàäóëëà511 . òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèçèí éîõ. ãà÷à-ãà÷à. óøàãëàð äàëàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá éóìðóüóíó îéíàäàí âÿ íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðàí Èáàäóëëàéà áàõà-áàõà ãàëìûøäû âÿ áèëìèðäè êè. êöëÿê éàüûøû äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà ÷ûðïûðäû. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû âÿ Èáàäóëëà äà éóìðóüóíó äöéöíëÿéèá áèð-áèð áó úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà îéíàäà-îéíàäà: — Ýþðäöç!?— äåäè. — Ýþðäöç?! Åëÿ áèë èíäèéÿ êèìè. ùàìû — ïÿíúÿðÿäÿí áàõàí. áöòöí äöíéàíûí öøöìÿéèíäÿí. ãàïûëàðû. ùÿìèøÿ ïåíúÿêäÿ îëóðäó). ïàéûçûí ýöíÿøè àëòûíäà éàíûá ãàðòûìûø íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿøèøÿ éåíÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðäû: — Óð-ð-ðà-ààà!. î áèðè ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíûí äèìäèéèíäÿí òóòóá àéàãëàðû äàëàíûìûçäàêû ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ áàòà-áàòà. ãàïûëàðûí àüçûíà éûüûøàí áó äàëàí úàìààòû. Èáàäóëëàíûí ýöúöíö ýþðìÿëè èäè. ïÿíúÿðÿëÿðè äÿ Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíÿ. ãûø äåéèëäè. Èáàäóëëàíûí ýöúöíÿ øöáùÿ åäèðäè. ìÿíèì àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí.XXVIII Ñîíàíûí.

îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäè (ãàïûñûíäà äà áèð éåêÿ ãûôûë âàð. àäû äà. áÿëêÿ äîüðóäàí äà úàìààò äöç äåéèðäè. ïÿíúÿðÿéÿ òîïëàøìàìûøäû. ÿââÿëúÿ áåëÿ áàõìûðäû. éà äà êè. åëÿ áèë. Î ãûø ýåúÿñè áöòöí ìÿùÿëëÿ éàòìûøäû âÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿäÿêè. î òÿðÿôäÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàýèë éàøàéûð.. êöëÿê îíó éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëìèðäè. äöç ôèêèðëÿøèðäè. Êöëÿê àç ãàëûðäû Èáàäóëëàíû ýþòöðöá àïàðñûí.íû ÿëÿ ñàëñûí. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó Èáðàùèì èíèøèë ìöùàðèáÿäÿ þëäö. äåéÿñÿí. ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýÿëèá îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. áèçèì äàëàíûí úàìààòû Èáàäóëëàíûí ßìèíÿ õàëàíû ÷ûüûðòìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãàïûéà. èíäè áóðäàí ýþðöíìöð). åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû ãàðûí àüûìòûëëûüû ýöúëÿ ñåçèëèðäè âÿ Ñîíà éåðèíäÿí ãàëõäû. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè èëÿ äàëàíûìûçûí úàìààòûíà ìåéäàí îõóéà-îõóéà ãûøãûðûðäû: — Ýþðäöç?! Ýþðäöç?! ßìèíÿ õàëà äà îòàüûíäàí ÷ûõûá ïèëëÿêÿíèí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ äåìÿê îëàð êè. àõû. îíäà ýÿðÿê áó åâëÿðè òàíûìàéàéäû. ãîëóíóí ýöúöíÿ ýåäèá Âîðîíåæè ôàøèñòëÿðäÿí àçàä åëÿìèøäè. éîõ.. ãàïûëàðû áàüëàñûí. ýÿðÿê áó åâëÿðè äÿ òà512 . Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí îüëó äà ìöùàðèáÿäÿ þëäö âÿ ÿýÿð Ñîíà äÿëè îëñàéäû. ãàðà áàñûðäû îíó? Àììà. àììà 1943-úö èëèí î éàíâàð ýöíö Èáàäóëëàéà. éà ïÿíúÿðÿëÿðäÿí ÷ÿêèëñèí. íÿ åëÿñèí? Ùÿð ùàëäà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. äÿëè îëñàéäû. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿ ñóëó âÿ äîíóã îëàí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì áèð ôÿõàðÿò. êö÷ÿéÿ áàõäû. áàõ. àõû. Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè ýþçö èëÿ ýþðäö âÿ Ýöëàüà. áèð ãöðóð âàð èäè. åëÿ áèë. ìöíàñèáÿò áàøãà èäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð ìàò ãàëìûøäûëàð.. äÿëèëèê äåéèëäè áó. äÿëè îëìàìûøäû. ýþçö èëÿ ýþðäö. ýÿðÿê áóíëàðûí ùàìûñûíû éàäûíäàí ÷ûõàðàéäû. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. áèð áàëàúà îüëàíëàðû äà âàð.. ýöú ýÿëìèøäè. éîõ. XXX Áÿëêÿ äîüðóäàí äà äÿëè îëìóøäó. äÿëè èäè. äîüðóäàí äà Èáàäóëëà þçö òÿêáàøûíà. àüëûíû èòèðèðäè. î õÿôèô òèòðÿéèøè Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. ßëÿêáÿðäèð). ùå÷ íÿ ýþðìÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ ùÿéÿòèí ùàñàðûíûí öñòöíäÿí Èáàäóëëàéà òÿðÿô áàõûðäû. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí éàøàäûüû äàëàíäû (î äàëàíäà áèð «ïðàâàäíèê» äÿ éàøàéûð âÿ î «ïðàâàäíèê»èí äÿ àðâàäûíûí àäû Ñîíàäûð. éîõ. î òÿðÿôäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë éàøàéûð.

äöíéàäà ùå÷ êèì Ñîíàéà èíàíìàçäû. éàçûã Ñîíà äÿëè îëóá. éîõ. Ýÿëèá øàìû éàíäûðìàã èñòÿäè. êèìëÿñÿ äàíûøñûí. àììà íÿ èäè? — áèëìèðäè. ùàìû äÿëè áèëÿðäè îíó âÿ áÿëêÿ Ñîíà äîüðóäàí äà äÿëè îëóá? Ùÿð ýöí ñÿùÿð äóðóá èøÿ ýåäèðäè. ùÿòòà ëàï ýöëñöí äÿ. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàðëà. äåéèðäèëÿð êè. àììà áàúàðìûð. Äöç ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë Ýöëàüàíûí áó øÿêëèíè àëáîìäàí ýþòöðäö âî ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà ýåòäè. áàõäû. àõøàì èø ãóðòàðàí êèìè åâÿ ãàéûäûðäû âÿ èøäÿ äÿ. î øÿêèëëÿ äàíûøûðäû. àììà ùÿìèí ãîðõóäà áèð öìèä äÿ ýèçëÿíìèøäè âÿ Ñîíà î àüëàñûüìàç öìèäè ùèññ åäèðäè. ÿââÿëêè êèìè äàíûøìàüû. öðÿéèíäÿêèëÿðè î øÿêèëÿ äåéèðäè âÿ òÿõìèíÿí îí ýöí èäè êè. ñîíðà Ýöëàüàíûí ñèíÿäÿí éóõàðû ÷ÿêäèðäèéè áó øÿêèëèí àðõàñûíà áàõäû. Ôîòîãðàô ßëè ñóàë âÿ ìàðàã äîëó ýþçëÿðèíè. ñþçëÿ äåéÿ áèëìèðäè âÿ äåñÿéäè äÿ. î øÿêëÿ áèð äÿ áàõìàã èñòÿäè. Ñîíà ýþçëÿðäÿí îõóéóðäó áóíó. àììà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ î øÿêëÿ áàõìàãäàí ãîðõäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. ìöìêöí äåéèë. Ñîíàíûí áöòöí äàõèëèíäÿ. þçöíäÿí àñûëû äåéèë áó. ýþçëÿðè èëÿ äåéèðäèëÿð. ùèññ åäèðäè: áó åâäÿ íÿñÿ áàø âåðèð. Àäàìëàðûí íÿ òÿãñèðè âàð âÿ Ñîíà àäàìëàðû íåúÿ áàøà ñàëà áèëÿðäè êè. ùÿìèøÿêè ãàðà ïàëòàðûíû ýåéèá.íûìàéàéäû. Ñîíà î øÿêèëè ôîòîãðàô ßëèéÿ âåðäè: — Áþéöò áó øÿêèëè. ùå÷ êèìëÿ ùå÷ íÿ äàíûøìàéàí Ñîíàéà çèëëÿäè. ÷öíêè þçöíäÿí àñûëû äåéèë. äÿãèã èôàäÿ åäÿ áèëìèðäè. Ôîòîãðàô ßëè Ñîíàíû ýþðÿíäÿ òÿÿúúöáäÿí ýþçëÿðè áÿðÿëäè âÿ èíäè ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõàí Ñîíà áóíó äà éàõøû éàäûíà ýÿòèðèðäè. þçö èñòÿéèð êè. Ôîòîãðàô ßëè øÿêèëè Ñîíàäàí àëäû. Îòàüûí äèâàðûíäàí àñûëìûø î øÿêèëè ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë áþéöòäöðìöøäö âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. äÿëè äåéèëäè âÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òÿáÿññöìö Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. äàùà äîüðóñó. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàð äèëëÿðè èëÿ áèð ñþç äåìÿñÿëÿð äÿ. íÿñÿ åøèòñèí. êèìÿñÿ íÿñÿ äåñèí. àíúàã ñàëàìëàøûðäû. åâäÿ îëäóüó áöòöí ìöääÿòäÿ î øÿêèëëÿ öçáÿöç èäè. ãàðà éàéëûüûíû áàüëàìûø âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðè ýÿëÿíäÿí ñîíðà. î åâëÿðäÿ éàøàéàí àäàìëàðû äà òàíûìàéàéäû. ñþùáÿò åäÿ áèëìèðäè âÿ èøäÿ äÿ. áàøãà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäè. øÿêèëèí àðõàñûíäà 4-33 513 . ñþùáÿò åëÿìÿéè áàúàðìûð. áöòöí è÷èíäÿ áèð ãîðõó âàð èäè.

Ýöëàüà Ñîíàéà èíàíûðäû. ñÿí ùàíñû ýöí ýÿëèá ÷ûõàúàãñàí. èíäè î áîéäà ôîòî êàüûçû òàïìàã ÷îõ ÷ÿòèí èäè. Íÿ àäè ñþçëÿð èäè: ðàñòëàøìàã. Ýöëàüà áó øÿêëè ÷ÿêäèðÿíäÿ. áåëÿäèð. ùàíñû ýöí ýÿëÿúÿê ñÿíè ýþðÿúÿéÿì. — Íÿ áîéäà áþéöäöì? — Ýöëàüà íÿ áîéäàäûð. Áèð äÿôÿ. Áèð äÿôÿ éàé èäè. Ìÿí áèëèðäèì êè. Ôîòîãðàô ßëè ôèêèðëÿøäè êè. î áîéäà) âÿ áèð äÿ êè. ùÿëÿ Ñîíà èëÿ åâëÿíìÿìèøäè âÿ áó î âàõòëàð èäè êè. áöòöí äàõèëè èëÿ Ýöëàüàíû ãóúàãëàìûøäû âÿ äåìèøäè: — Ìÿí î ýöíö ýþçëÿéèðäèì. áàõ. åëÿ äàíûøûð. èêèñè äÿ ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû. 13 ìàé 1939-úó èë». áàõ. Ñîíà äöç äåéèð... áó îòàüà ýÿëèí ýÿëÿúÿêäè. áó éàçûã äîüðóäàí äÿëè îëóá. áåëÿúÿ áèð ãûø ýåúÿñè. ýåúÿíèí ãàðàíëûüû èäè. ãîëëàðû èëÿ éîõ. Ìÿí ñÿíèí àäûíû äà áèëèðäèì.. î áîéäà. Ñîíàíûí ñèôàðèøè àäè ñèôàðèø äåéèëäè. èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. áó åâÿ.. åëÿ áèë Ýöëàüà èíäè äÿ ñàüäûð (íÿ áîéäàäûð.... åâëÿíìÿê.. èìêàíûíäà íÿ âàðäûñà åëÿìÿéÿ ùàçûð èäè âÿ áó äÿôÿ äÿ áàõìàéàðàã êè. ôîòîãðàô ßëè áþéöòäöéö øÿêëè þçö ýÿòèðèá Ñîíàéà âåðäè âÿ Ñîíà î øÿêëè îòàüûí äèâàðûíäàí àñäû. áàõìàéàðàã êè. Ôîòîãðàô ßëè ùå÷ íÿ äåìÿäè. öìóìèééÿòëÿ. áöðêöäÿí íÿôÿñ àëìàã îëìóðäó.ýþé ìöðÿêêÿáëÿ éàçûëìûøäû: «Ìÿíèì ýöëöì Ñîíà! Áàõàíäà õàòûðëàìà. àììà Ýöëàüàíû òàíûéûðäû âÿ ýþðÿí êèìè äÿ òàíûäû.. òèêèø ôàáðèêèíäÿ èøÿ ýèðìèøäè âÿ úÿìè ö÷-äþðä àé êå÷ÿúÿêäè. àäàì áîéäà øÿêëè íåéëÿéèð? Àíúàã ôîòîãðàô ßëèíèí Ýöëàüàéà ùþðìÿòè âàð èäè. Ñÿíè ñèôÿòäÿí äÿ òàíûéûðäûì.. Ñîíàíûí âåðäèéè øÿêëè ýåðè ãàéòàðìàäû. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàéàúàãäûëàð.. áöòöí áÿäÿíè èëÿ.. áèëèðäè êè. Ñîíà Øóøà óøàã åâèíäÿ ìÿêòÿáè òÿçÿúÿ áèòèðèá Áàêûéà ýÿëìèøäè.. Ñîíà îíëàðûí èëê äÿôÿ ðàñòëàøäûãëàðû ýöíö ýþçëÿìèøäè. ôîòîãðàô ßëè íÿ ôèêèðëÿøäè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ åâëÿíÿúÿêäèëÿð âÿ Ñîíà. þçöíöí àü úèéÿðè õÿñòÿ îëäóüó ö÷öí ôîòîãðàô ßëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè. Ñîíà ùÿìèí ýöíÿ ãÿäÿð þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ýöëàüàíû ýþðìÿìèøäè. áåëÿúÿ áèð ãàðàíëûã è÷èíäÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí ãóúàüûíäà èäè âÿ òÿêúÿ ÿëëÿðè èëÿ. àììà ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíëÿðèí âÿ õöñóñÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíëàðûí ùàìûñû ö÷öí öðÿêäÿí éàíûðäû. ýöíëÿðèí áèð ýþçÿë ýöíöíäÿ Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøàúàãäû. áó ÷àðïàéûäà. Áàêû. àììà Ñîíà áàøà äöøäö êè... àüëû áàøûíäà îëàí àäàì. Èêè ýöíäÿí ñîíðà. ýþðöøìÿê.. äîüðóäàí äà. Ñîíà ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí ÿëèíäÿí òóòìóøäó âÿ Ýöëàüàíûí ÿëè Ñîíàíûí äàõèëè514 . õàòûðëàéàíäà áàõ! Ýöëàüà.

å. ÿðÿ ýåòìèø úàâàí ýÿëèíëÿð èñÿ Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. Ýþçëÿðèíäÿí ýþðöðÿì!. Ýöëàüà äîüðóäàí äà óøàãëûã ÷àüëàðûíäà î úöð åëÿìèøäè. èñòè îëàíäà ñÿðèíè éàíûíäà. ñîéóã îëàíäà èñòèñè éàíûíäà.íÿ áèð ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè.. Ýöëàüà ùöíäöðáîéëó. Î âàõòëàð Ñîíà ùÿðäÿí èøäÿ äÿ áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëöðäö âÿ Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èøëÿéÿí ãûçëàð áóíà ìÿÿòòÿë ãàëûðäûëàð. Ñîíà öðÿêäàí ýöëìöøäö: — À-à-à. êö÷ÿäÿ ðàñò ýÿëÿíäÿ ùÿñÿäëÿ Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõìûøäûëàð.. àíàñû äà. Îíà ýþðÿ äÿ ùÿð øåéè áèëèðÿì. éÿíè êè.. Ìÿí ñÿíè ÷îõ èñòÿéèðÿì äÿ.. Ñîíà?. 515 . àììà Ñîíàíûí äåäèêëÿðè ùàìûñû ùÿãèãÿò èäè. ýþç-ýþçÿ ýþðìÿìèøäèëÿð. ãàðäàøëàðû. ùþðìÿò äîëó ýþçëÿðèéëÿ Ñîíàéà áàõûðäû.. Ýöëàüàíûí àòàñû äà ìÿùÿëëÿéäè. Ñîíàéà íÿ âàð êè. Îíäà ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèø ãûçëàð Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ÿìÿëëè-áàøëû áèð øåé áàøà äöøìÿìèøäèëÿð.. î úöð ôèêèðëÿøìèøäè. àé Õÿäèúÿ õàëà. åíëèêöðÿêëè. Ãûçëàð áó äÿôÿ ìàðàã âÿ åéíè çàìàíäà. áåëÿ ýöëöð?! Õÿäèúÿ õàëà ýöëöìñÿéèðäè âÿ äåéèðäè: — Áÿõòÿâÿðäè äÿ Ñîíà. øöìàë áèð îüëàí èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿùÿëëÿíèí ÿí ñàéûëàí. ñîíðà Ýöëàüà îí ö÷-îí äþðä éàøëàðûíà ÷àòàíäà àíàñû þëìöøäö âÿ Ýöëàüàíû ìÿùÿëëÿ áþéöòìöøäö. ÷îõ åøèòìèøäèëÿð. îíà ýþðÿ áåëÿ ýöëöð. Ýöëàüàíûí óøàãëûã âàõòëàðûíäàí äàíûøûðäû. ÷öíêè ÿââÿëúÿ àòàñû þëìöøäö. Ýöëàüà ùåéðÿò è÷èíäÿ Ñîíàéà ãóëàã àñûðäû. — Áóíëàðû ìÿí íÿ âàõò ñÿíÿ äàíûøìûøàì? Áöòöí áóíëàðû ùà÷àíñà Ñîíàéà äàíûøìàüû Ýöëàüàíûí éàäûíà ýÿëìèðäè. áàúûëàðû äà.. ÷öíêè áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áèð ñÿáÿá éîõ èäè âÿ ùàìû òÿÿúúöáëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. î úöð àüëàìûøäû. òÿìèçëèê ýÿòèðèðäè âÿ Ñîíà ùÿìèí ãàðàíëûãäà ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿìèøäè. àììà áÿõòÿâÿðëèéè. õîøáÿõòëèê áàðÿäÿ ÷îõ îõóìóøäóëàð. ñîíðà äà äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëàéà áàõûðäûëàð. — Áèðäÿí ñÿí úàäóýÿð-çàä îëàðñàí à... ÷öíêè áÿõòÿâÿðëèê áàðÿäÿ. Áèð äÿôÿ Øþâêÿò ùàìàìäà ãûç-ýÿëèíëÿðëÿ áèð éåðäÿ ÷èìÿíäÿ äåìèøäè: — Åù. åâèíè ìÿùÿëëÿ ñàõëàìûøäû. áÿõòÿâÿð áàøûíà. áó Ñîíàéà íÿ îëóá. ùþðìÿòëè úàâàíëàðûíäàí èäè âÿ Ýöëàüà äà ìÿùÿëëÿíè ÷îõ èñòÿéèðäè.. õîøáÿõòëèéè áåëÿúÿ öç-öçÿ.

î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. äöçäöð. áóíëàðûí ùå÷ áèðèíè éàäûíäà ñàõëàéà áèëìÿçäè. Î ãûø ýåúÿñè Ñîíà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ãîë-ãîëà ýÿçèðäè. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíûäûð. ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ Ñîíàíû äà éàõøû òàíûìûøäû. áöòöí áóíëàð áèð éóõóäóð. Àäèëäèð. éàâàø-éàâàø àðòìàüà áàøëàäû. Áÿëêÿ äîüðóäàí äà éóõóäóð? Àõûð âàõòëàð àü éóõóëàð ýþðöðäö. ßáäöëÿëèäèð. Ýöëàüà ö÷öí äöíéàäà Ñîíàäàí áàøãà ùå÷ êèì âÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè.Ñîíðà Ñîíà ýÿëäè âÿ Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. Ñîíàéà ôèêèð âåðÿíäÿí ñîíðà. Àäèë äÿ. Ýöëàüàíûí þçöíö ýþðìöðäö. Àüàðÿùèìäèð âÿ Úÿôÿð äÿ. ùå÷ êèì Ñîíàíûí ãàðàñûíà äàíûøìàäû. ïÿíúÿðÿ ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüàðòûñû èäè. Úÿáðàéûëäûð. áó àü — o êö÷ÿäÿêè. ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì áóíà ïèñ áàõìàäû. Ãîúàäûð. Ñîíàíû ãÿáóë åòäè. Ãîúà äà. àü éóõó äåéèëäè. ìÿùÿëëÿ Ñîíàíû ýþðÿíäÿí ñîíðà. àììà î àü éóõóëàð Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè. Áÿëêÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè äÿ éóõóäà ýþðöðäö? Éîõ. ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû àéäûíëàøäûðìàüà áàøëàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. Ýöëàüàíûí áàõûøëàðû èäè. ÷öíêè Ýöëàüà ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðûíû áÿéÿíìÿäè. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäèð. áöòöí áóíëàð éóõó äåéèëäè. éàõóä ýåäÿíäÿ ÿë-ÿëÿ òóòóðäó âÿ ÿí òÿÿúúöáëöñö áó îëäó êè.. ùå÷ êèì Ýöëàüàíû òÿíÿëÿìÿäè. Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíûí äà àäû Úÿôÿðäèð. ßáäöëÿëè äÿ. þçö òÿêáàøûíà éàä áèð ãûç àëûá åâèíÿ ýÿòèðäè. áàõ. Úÿáðàéûë äà. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. Ýöëàüà èëÿ Ñîíà áó ìÿùÿëëÿäÿ áèðèíúè êèøè âÿ ãàäûí õåéëàüû èäè êè. Áöòöí ýåúÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè. 516 . Ãàðàíëûã è÷èíäÿêè î ãàð àüûìòûëëûüû. åëÿ áèë êè. î äàëàíäà Ñîíàíûí àäàøû úàâàí áèð àðâàä äà éàøàéûð âÿ î àðâàäûí ßëÿêáÿð àäûíäà áàëàúà âÿ ÷îõáèëìèø áèð îüëó äà âàð. ÷öíêè ìÿùÿëëÿ òöêö òöêäÿí ñå÷èðäè. Àãàðÿùèì äÿ Ýöëàüàíûí äîñòëàðûäûð âÿ ùÿðýàù Ñîíà äÿëè îëìóøäóñà. ìÿùÿëëÿ ùàðàäàñà áèð àç Ýöëàüàäàí èíúèäè äÿ. Ùÿð òÿðÿôè áàñìûø î ãàðàíëûã è÷èíäÿ ãàðûí ýöúëÿ ñåçèëÿí àüûìòûë ïàðûëòûñû éåð öçöíöí ãàðàäàí áàøãà äà ðÿíýëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðÿí éåýàíÿ èøàðÿ èäè. Äöçäöð.. Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. Ýöëàüàíûí òÿáÿññöìö èäè. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû. äàìëàðäàêû.

Ìÿùÿëëÿ äÿ î ãàðà êàüûçäàí õÿáÿð òóòäó âÿ ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíûí éàñûíû ñàõëàìàã ö÷öí Ñîíàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. î éàëàí÷û ìÿêòóá ýÿëìèøäè. äîäàãëàðûí î õÿôèô òèòðÿéèøèíè ýþðÿð? éîõñà ãîðõóðäó êè.. Ñîíà ãîéìàäû êè.. øàìû éàíäûðìàäû. Ñîíà íèéÿ ãîõóðäó. Áöòöí âàðëûüûíû òîïëàéûá äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. àììà Ñîíà áóðàéà êþ÷öá ýÿëäèéè âàõòäàí áèðèíúè äÿôÿ ìÿùÿëëÿíèí öçöíÿ àü îëäó. Îòàãäàêû î èêèíúè àäàì íÿôÿñè ëàï ýöúëÿ äóéóëóðäó. íÿ ö÷öí äóðäóüó éåðäÿ ãàíûíà ãÿë517 . øÿêèë âåðìÿäè. ùå÷ îëìàñà áèð áàëàúà òÿñêèíëèê âåðñèíëÿð. äèâàðäàí àñûëìûø î ôîòîøÿêèëÿ éåíÿ áàõìàã èñòÿäè. áó áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. ÷öíêè î ãàðà õÿáÿð àü éàëàí èäè. Éàëàíäû!. ñèíÿñèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè? Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. ýþçöíÿ ýþðöíöá î òÿáÿññöì.. Ýöëàüà ö÷öí éàñ ñàõëàñûíëàð. àðâàäëàð. éàõàäàí àñìàã ö÷öí êè÷èëäèá ÷îõàëòñûí. äÿðäèíè áþëöøäöðñöíëÿð. Ýöëàüà þëÿ áèëìÿçäè. Ýöëàüà Ñîíàíû áóðàäà òÿê ãîéóá þçö ìöùàðèáÿäÿ þëÿ áèëìÿç. èðè ìèñ ñàìîâàðûíû ýÿòèðèá ñó èëÿ äîëäóðìàã èñòÿéÿí ãÿññàá Äàäàøáàëàíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû. — Éàëàíäû áó!. áèðäÿí éàíûëìûø îëàð. àüëàìàã ÿâÿçèíÿ. ôîòîãðàô ßëèíè ãîâäó. áàøûíà éûüûøìûø ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû: — Éàëàíäû áó!.Ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá øàì éàíäûðìàã èñòÿäè. ãîéìàäû êè. ãàïûíûí àüçûíäà ÷àäûð ãóðñóíëàð. ñîíðà î ìÿêòóáó èêèíúè äÿôÿ îõóäó. àëäàíûá? Ñîíà èêèÿëëè áàøûíû òóòäó âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ îòàãäà èêèíúè áèð íÿôÿñ äóéäó. èêè éöçöíúö äÿôÿ îõóéà-îõóéà áèëèðäè êè. Ýöëàüà þëìÿìèøäè. øÿêèëÿ áàõàð âÿ éåíÿ äÿ î õÿôèô òÿáÿññöìö. Ýöëàüà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöí èäè êè. ôîòîãðàô ßëè ýÿëèá Ýöëàüàíûí øÿêëèíè èñòÿäè êè. Áó íÿôÿñ.— äåäè. ãûçëàð. íèéÿ öðÿéè åëÿúÿ äþéöíöðäö. îðàäà à÷ûã-àøêàð éàçûëìûøäû êè. áàøà äöøÿð êè. î éàëàí÷û ãàðà õÿáÿð ýÿëìèøäè. — äåäè. Ö÷êöíú áèð ìÿêòóá èäè âÿ Ñîíà î ìÿêòóáó áèð äÿôÿ îõóäó. àü éàëàíäûð áó. íÿäÿí ãîðõóðäó? Ãîðõóðäó êè. ýÿëèá ÷àðïàéûäà îòóðäó. ñîíðà ö÷öíúö äÿôÿ îõóäó. àììà éåíÿ äÿ ãîðõäó. î òèòðÿéèø. ýÿëèíëÿð àüëàéà-àüëàéà Ñîíàíûí áàøûíà éûüûøäû êè. ÿëáÿòòÿ. èêèíúè áèð àäàì íÿôÿñè ùèññ åòäè. Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè âÿ Ñîíàíûí áóíà ùå÷ áèð øÿêê-øöáùÿñè éîõ èäè. ÷àäûðûí òàõòàëàðûíû ãóðàøäûðàí àäàìëàðûí öñòöíÿ. Ýöëàüà ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá âÿ Ñîíà äà ùÿìèí ìÿêòóáó éöçöíúö äÿôÿ. ÷öíêè áó äöíéàäà ùå÷ áèð ýöíàùû éîõ èäè. ùå÷ áèð ïèñ èø ýþðìÿìèøäè âÿ îíà íÿ ö÷öí ýöëëÿ äÿéìÿëèéäè. áèëèðäè êè.

ýèçëè ùÿéÿúàíëàðûíûí ãàïûñû èäè. ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû àðàñûíäàí Ñîíàíûí äà öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö åøèäèð518 . ñàü èäè âÿ Ýöëàüà îðàäà íåúÿ þëÿ áèëÿðäè. àììà þçëÿðè è÷ÿðèäÿ ãàëûðäû. åìàëàòõàíà äåéèëäè. Ýöëàüà ýÿëÿíäÿí ñîíðà èøëÿìÿéÿ áàøëàéàúàãäû âÿ Ýöëàüà äà. ýÿëÿúÿêäè. î äàðûñãàë îòàãäà éàíàøû îòóðóá äèâàðëàðäàí àñûëìûø. ãûéìûðäû êè. ñààò ñÿñëÿíñèí áó åâäÿ. ùÿìèí åìàëàòõàíàéà ýåäèðäè. ÷öíêè Ýöëàüà êè. àììà Ñîíà áóðàäà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ñààò ñÿñè åøèòñèí. åìàëàòõàíàäà äà èøèí âàõòû ãóðòàðûðäû. úöðáÿúöð ñààòëàð äöçöëìöø áó øöøÿíèí î òÿðÿôèíäÿêè áàëàúà äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñû ùÿìèí äÿì. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí ãàïûñûíû áàüëàéûðäû. àüàúëàðäà ãóøëàðûí éóâàñû îëàð. ñèíÿñèíè ýöëëÿéÿ íèøàí òóòìóøäó. ÷îõ èñòÿäèéè áó ñààòëàðäàí áó ãÿäÿð óçàã äöøìöøäö. àäàìëàð ýåäÿð-ýÿëÿð. Ýöëàüà äà î àäàìëàðû ýþðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí î àäàìëàðûí ùå÷ àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè. àìúà î éóâàíûí è÷èíäÿêè ãóøëàð ùàìûíû ýþðÿð. ìèçèí öñòöíÿ éûüûëìûø áþéöêëö-êè÷èêëè éöç ñààòûí òûããûëòûñûíà ãóëàã àñà-àñà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿí È÷ÿðèøÿùÿðèí Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäûëàð âÿ áó çàìàí î Ãîøàãàëà ãàïûñû ÿñëèíäÿ Ñîíàíûí äà. Ýöëàüàíûí äà áèð-áèðëÿðèíÿ ýèçëè ùèññëÿðèíèí. Äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ùàìûñû Ýöëàüà ýÿëÿíäÿ ãóðóëàúàãäû. Ýöëàüàíûí áèðíÿôÿðëèê áàëàúà ñààòñàç åìàëàòõàíàñû È÷ÿðèøÿùÿðèí éàíûíäà Ãîøàãàëà ãàïûñû òÿðÿôäÿ áþéöê áèð áèíàíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Ñîíà èøäÿí ÷ûõûá òðàìâàéà ìèíèðäè. Ýöëàüà îðàäà ýöëëÿ-áîðàí ñÿñè åøèòñèí. Ñîíà èëÿ Ýöëàüàíûí ùèññëÿðèíèí. î éóâàíû ýþðìÿç. ÿëáÿòòÿ. ùÿéÿúàíëàðûíûí éóâàñû èäè — íåúÿ êè. àììà Ñîíà äà. Ñîíà ãûéìûðäû êè. þçöíöí äÿ ãîëóíóí ñààòûíû äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíÿ éûüìûøäû âÿ î âàõòäàí áÿðè áó åâäÿ ñààò èøëÿìÿìèøäè. ÷öíêè úÿáùÿäÿí ýÿëÿí î ö÷êöíú êàüûç àü éàëàí èäè (âÿ î àü éàëàí àü éóõóëàð ýÿòèðìèøäè).òàí îëìàëû èäè? Ñîíà áóðàäà òÿê èäè. ÿñëèíäÿ. Áÿçÿí Ýöëàüà ýþçëÿðèíè î Ãîøàãàëà ãàïûñûíäàí ÷ÿêèðäè. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí èøûüûíû ñþíäöðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí àäàìëàð ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿêè èïëÿðäÿí ñàëëàíìûø úöðáÿúöð ñààòëàðûí àðàñûíäàí è÷ÿðèíèí ãàðàíëûüûíäà îòóðìóø Ñîíàíû âÿ Ýöëàüàíû ýþðìöðäö. åâèí ñààòëàðûíû. èêè òàõòà êÿòèë ýöúëÿ ñûüûøàí î áàëàúà. Ñîíà áóðàäà ãàëìûøäû. äóðäóüó éåðäÿ ÿëèíÿ òöôÿíý àëìûøäû. ýöëëÿ Ýöëàüàíû íåúÿ òóòà áèëÿðäè? Ñààò íå÷ÿ èäè ýþðÿñÿí? Èêè èäè? Ö÷ èäè? Äþðä èäè? Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ Ñîíà äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè.

íÿéèíñÿ ÿðÿôÿñèíäÿäèð. ÷öíêè. àììà ýåòìÿäè. ïðèìóñóí èéè. àíúàã Ñîíàéà âÿ àíúàã Ýöëàüàéà ìÿõñóñ èäè.. äèíìÿç-ñþéëÿìÿç þç åâèíÿ ýÿëäè. öçöíö Ñîíàíûí äþøëÿðèíèí àðàñûíäà ýèçëÿäèðäè âÿ Ñîíà ùèññ åäèðäè êè. ÷öíêè áó. 519 . Ñîíà äà ýöëöìñÿäè. Ãûøäà Ýöëàüà î åìàëàòõàíàäà êè÷èê áèð ïðèìóñ éàíäûðûðäû âÿ î êè÷èê ïðèìóñóí èñòèñè ùÿìèí åìàëàòõàíàéà áÿñ åëÿéèðäè. î äÿðèíëèêäÿ êè. Ýöëàüà ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè. áàõ. î àëÿì. Ýöëàüàéà ùå÷ íÿ îëìàéàúàãäû. ùÿëÿ åâëÿíìÿêëÿðèíäÿí ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí éóìøàã ñà÷ëàðûíû ãàðûøäûðà-ãàðûøäûðà Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäû. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. ÷öíêè Ýöëàüà óçàãëàðäà èäè âÿ Ýöëàüàñûç î åìàëàòõàíàéà. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè äîëóá. ñàáàù ö÷ éöç àëòìûø èêè ýöí îëàúàãäû. íåúÿ îëäó êè. î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõìàã äà äöç äåéèëäè. à÷ûã ñèíÿñè èëÿ áó äöíéàýþðìöø. Áèð äÿôÿ èøäÿí ÷ûõàíäà éåíÿ äÿ òðàìâàéà ìèíèá Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí éàíûíà ýåòìÿê èñòÿäè. èðè äàøëàðûí ÷îïóðëàðû óçàã-óçàã êå÷ìèøëÿðäÿ ãàëìûø éöç èëëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà ìåéäàí îõóéóðäó. àììà îí ýöí èäè êè. íÿ áàø âåðÿúÿê âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ãîðõóðäó. Ñîíà ùÿìèí ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìèðäè. àììà àõûð êè. áó îòàãäà íÿñÿ áàø âåðèðäè. ñîíðà áÿëêÿ éåääè éöç àëòìûø ñÿêêèçèíúè ýöí îëàúàãäû. ìöâÿããÿòè áèð àéðûëûã èäè. áÿëêÿ ö÷ ìèí äîããóç éöç ñÿêñÿí äþðäöíúö ýöí îëàúàãäû. î åìàëàòõàíàéà áàõìàã èñòÿäè. îðà þçö äÿ äàõèë îëìàüà ÷ÿêèíèðäè. ÿñëèíäÿ öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ. Ýöëàüà ýöëöìñÿäè. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. úöðÿò åëÿìèðäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàíû òàìàì áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûðäû âÿ ùÿìèí àëÿìäÿ Ñîíà èëÿ Ýöëàüàäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè.äè. Ýöëàüà ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè — áóíó Ñîíà éàõøû áèëèðäè. àëîâóíóí ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýè âÿ òàìàì úàíëû áèð ìÿõëóã êèìè. åëÿ áèë êè. Ýöëàüà ãàéûäàúàãäû. Ñîíà áóíó þçöíÿ ãûéìàäû âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. ùÿíèðòèñè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû èëÿ áèðëèêäÿ Áàêûíûí îðòàñûíäàêû. Ñîíà áóíó ùèññ åäèðäè âÿ Ñîíà áóðàñûíû äà áöòöí öðÿéè èëÿ. áöòöí è÷è èëÿ ùèññ åäèðäè êè.. ñîíðà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè ïàëòàðûí éàõàñûíû à÷ûðäû. ñÿùÿð òåçäÿí áèðëèêäÿ Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû ùÿìèí ìåéäàíà ýåòäèëÿð âÿ áèð ìöääÿò ìåéäàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá ãàïûñû ãûôûëëû î åìàëàòõàíàéà áàõäûëàð. îðàäà. áåëÿ îëàúàãäû. Ýöëàüàíû ìöùàðèáÿéÿ éîëà ñàëäûüû ýöí ùå÷ þçëÿðè äÿ áèëìÿäè. Ñîíà î åìàëàòõàíàíû ýþðìöðäö. î äÿðèíëèêäÿ áèëèðäè êè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí êå÷ìèøäè.

ñààò íå÷ÿäèð? Áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð èäè. ôîòîëàðäà åëÿ øåé îëìóðäó. ÿââÿëëÿð éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. áèðäÿí-áèðÿ à÷ûëäû. àäèúÿ áèð-áèðëÿðèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ áàõìàã êèôàéÿò èäè âÿ Ýöëàüà áó ôîòîøÿêèëäÿ äÿ Ñîíàíû áàøà äöøöðäö. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè ö÷ àé èäè êè. Ñîíà ÷àðïàéûäàí àéàüà ãàëõäû. äÿëè îëàð. áèðäÿí þçöíÿ äÿ ìÿëóì îëàð êè. Ñîíà ùÿéÿúàí êå÷èðìèðäè. Éîõ. àõøàì èøäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà äà. áó. íÿñÿ ÿââÿëêè êèìè äåéèë. Áàéàã ïàëòàðûíû ñîéóíóá éåðèíÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäà áèð òèòðÿéèø ñåçäè. Ñîíà ñÿùÿð èøÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿ. Ýöëàüàíûí ôîòîñó èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. Áèð íå÷ÿ ýöí èäè êè. Ýöëàüà èíäè äÿ ùÿìèøÿêè êèìè áàõûðäû. éóõóéà ýåäÿíÿ ãÿäÿð Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ äàíûøûðäû. áó ôîòîøÿêèëäÿ íÿñÿ áèð äÿéèøèêëèê âàð. àììà Ñîíàíûí øàì òóòìóø ÿëè òèòðÿéèðäè âÿ Ñîíàíûí ÿëè òèòðÿäèêúÿ øàìûí çÿèô èøûüû ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí éàíàãëàðûíäà. Øàìûí èøûüû ôîòîøÿêèëèí öñòöíÿ äöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè î øàì èøûüûíäà èøûëäàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. áó ñþùáÿò ñþçñöç îëóðäó. Ñîíàíû ãàðà áàñìûðäû. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì äÿ ùÿìèøÿêè êèìè èäè. áàéàã ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðû õÿôèô áèð òèòðÿéèøëÿ òèòðÿäè.. ÷ÿíÿñèíäÿ îéíàéûðäû. Ñîíàéà åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè Ýöëàüà ùÿìèøÿ Ñîíàíû ñþçñöç äÿ áàøà äöøöðäö. î òèòðÿéèøè ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. äóéóðäó. éàëàí äåéèëäè. äîüðóäàí äà äÿëè îëóá. áèðäÿí áàõäû. áó ôîòîøÿêèëëÿ äÿ ñþùáÿò åäèðäè âÿ ÷îõ âàõò äà áó äàíûøûã. Ñîíà ÿëèíäÿ òèòðÿéÿí î øàìûí èøûüûíäà áèð ìöääÿò äèããÿòëÿ Ýöëàüàéà áàõäû. áó ùÿãèãÿò èäè. äÿëè îëìàìûøäû Ñîíà.ãîðõóðäó êè. Ýþðÿñÿí. Ñîíà áóíó áÿäÿíèíèí ùÿð áèð ùöúåéðÿñè èëÿ ùèññ åäèðäè. Ñîíà ãîðõìóðäó êè. áó äèâàðäàí àñûëìûøäû âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. áàõûðäû âÿ áó äÿéèøèêëèéèí íÿ îëäóüóíó òàïà áèëìèðäè. àììà áàõûðäû. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ãàïàëû èäè. äîäàãëàðûíäà. éÿíè ãàðàíëûãäà Ýöëàüà ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ î ýþçëÿð øàìûí èøûüûíäàí äèêñèíäè.. àììà øàìûí çÿèô èøûüûíûí ùÿðÿêÿòèíäÿí áàøãà ôîòî520 . ñààò íå÷ÿäèð? Ñîíà øàìû éàíäûðäû âÿ î øàìû ÿëèíÿ ýþòöðöá äèâàðûí ãàáàüûíà ýÿëäè. öìóìèééÿòëÿ.

Ñîíà äèâàðäàí àñûëìûø î áþéöê ôîòîøÿêëèí éàíûíà ãàéûòäû. Ñîíà äîëàáà éàõûíëàøäû. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 12-éÿ 7 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. ÷öíêè Ãîøàãàëà ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áàëàúà. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàìûøäûëàð. àüëàñûüìàç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè: Ñîíà ñààò ñÿñè åøèòäè âÿ ñÿðò ùÿðÿêÿòëÿ äþíöá äîëàáà òÿðÿô áàõäû. Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ èíäè Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ýþðäöéö î àüðûéà áàõäû âÿ áó çàìàí ýþçëÿíèëìÿç. ñîíðà î áèðè ÿëèíè ôîòîøÿêëèí ùàìàðû èëÿ Ýöëàüàíûí àëíûíà ñöðòäö. ñîíðà åâëÿíìèøäèëÿð. î âàõòëàðäàí áó òÿðÿôÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ùÿìèøÿ äóìäóðó îëìóøäó. Ýöëàüà áó 521 . ÷öíêè áó îòàãëàðû âàð èäè. ÷îõ éóìøàã áèð úàíëû ùÿíèðòèñè. áó. Ñààò ñÿñè äîëàáäàí ýÿëèðäè. áó. åâèí äèâàð ñààòûíû âÿ Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí áóíäàí ÿââÿë ãîéäóüó âÿ î âàõòäàí áÿðè äÿ ÿë âóðìàäûüû ñèéèðòìÿíè à÷äû. Äîëàáûí ñààòëàð èøëÿéÿí ñèéèðòìÿñè åëÿúÿ à÷ûã ãàëäû. ÿëèíäÿêè øàìû èðÿëè òóòóá ñèéèðòìÿíèí è÷èíè èøûãëàíäûðäû: ñààòëàðûí ö÷ö äÿ ÷ûããà÷ûã èøëÿéèðäè.26 ýþñòÿðèðäè. Ýöíëÿðèí ùÿìèí ýþçÿë ýöíöíäÿ èäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàëàðû âàð èäè âÿ î åìàëàòõàíàäà ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýëè áèð àëîâëà éàíàí î ïðèìóñóí äà ñÿñè àäè ïðèìóñ ñÿñè äåéèëäè. ñîíðà Ñîíà Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áó ýþçëÿðèí äÿðèíëèéèíäÿ áèð àüðû ùèññ åòäè âÿ î ãàðàíëûã ãûø ýåúÿñè ùÿìèí ùèññ Ñîíàíû ñàðñûòäû. î ýþçëÿðèí áàøãàëàðûíûí ñåçÿ áèëìÿäèéè (àììà Ñîíàíûí ýþðäöéö) ëàï äÿðèíëèêäÿ äÿ ùå÷ áèð àüðû îëìàìûøäû. éÿãèí êè. áó ÷àðïàéûëàðû âàð èäè. ñààòëàð ìöõòÿëèô âàõòëàðäà éàòìûøäûëàð. àììà èíäè ö÷ö äÿ áèðäÿí èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè.øÿêèëäÿ áèð òÿðïÿíèø ñåçìÿäè. Éîõ. þçöíöí ãîë ñààòûíû. òÿð äàìúûëàðû èäè. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè øàìûí èøûüû éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ñèôÿòèíÿ äöøäö âÿ Ñîíà éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðûíû ýþðäö. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 03. Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøìûøäûëàð. øàìûí èñòèñèíäÿí ôîòîøÿêëèí êàüûçûíà äöøìöø íÿì äåéèëäè. Äèâàð ñààòû 6. ÷öíêè Ýöëàüà ÿçàá ÷ÿêèðäè. ÷öíêè îëà áèëìÿçäè. ÷öíêè Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð éåðäÿéäèëÿð. ÷îõ ìöëàéèì. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè î øàì äàùà òèòðÿìèðäè. íÿôÿñè èäè.12 ýþñòÿðèðäè. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. Ýöëàüàíûí àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû âàð èäè.

Ùÿìèí ãûø ýåúÿñè. íåúÿ ýöëñöí. õÿéàëÿí Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. Ñîíà î ãàðàíëûã è÷èíäÿ áèð ìöääÿò Ýöëàüàíûí ôîòîøÿêëè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû.. Ñîíàíûí öðÿéè äàùà àüðûìûðäû. çèðÿêäèð. ñÿññèç-ñÿìèðñèç áèð ãûø ýåúÿñè èäè âÿ î ñàêèòëèê.. àüûìòûë ïàðûëòûñû äàùà àü éóõóëàðû Ñîíàíûí éàäûíà ñàëìûðäû. Äàùà ãàð éàüìûðäû. Ýöëàüà äà èíäè áöòöí âàðëûüûéëà Ñîíàíûí éàíûíà ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè (âÿ Ýöëàüà áóíó áèëèðäè!). ÷öíêè Ñîíà äàùà éóõóëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Øàìû äàùà éàíäûðìàäû. òÿêúÿ Ñîíà ýöëìÿäè âÿ äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëà: — Äÿðäëèäè äÿ Ñîíà. Øàì þç-þçöíÿ ñþíäö. Îí áåø-èéèðìè ýöí áóíäàí ãàáàã ôàáðèêäÿ áèð éåðäÿ èøëÿäèêëÿðè ãûçëàðäàí ùàíñûñà áó þëöìëö-èòèìëè ýöíëÿðäÿ ùå÷ îëìàñà. ùÿð ùàëäà. ñÿñ îëàð. Ëàï åùìàëëûúà. — äåäè. êöëÿê äÿ ÿñìèðäè. Ñîíà ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèëÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. óøàã éóõóäàí îéàíàð. áèð áàëàúà öðÿê à÷ìàãäàí þòðö íÿñÿ ýöëìÿëè áèð ñþç äåäè. Ýöëàüà ýöúëöäöð. åâëÿðèí äàìûíäàêû ãàðûí çÿèô.øÿêèëäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè. ñàêèò. åëÿ áèë óøàã éàòìûøäû âÿ Ñîíà äà ãîðõóðäó êè. Øàìûí ñþíìöø ôèòèëèíèí éöíýöë èéè îòàüà éàéûëìûøäû âÿ áó éöíýöë ãîâ áèð áàëàúà Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàðøûñûíäàêû î äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñûíäà ýþéöìòöë-éàøûë àëîâëà éàíàí ïðèìóñóí ãîõóñóíà áÿíçÿéèðäè. Ñîíà áóíó áàøà äöøìöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðû äà èíäè ÷ÿêäèéè áó ÿçàáûí àüðûñû èäè. ùàìû ýöëäö. àììà Ñîíà áó áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøìÿäè. Ñîíà Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ áèëèðäè êè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç ãûø ýåúÿñè Ñîíà êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõûðäû âÿ î äÿì Ñîíàíûí ùå÷ áèð äÿðäè éîõ èäè. 522 .. Áöòöí êö÷ÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè âÿ ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿëÿðäÿêè. ëàï áàðìàãëàðûíûí óúóíäà ïÿíúÿðÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. î ñààò ÷ûããà÷ûãûíûí ìöøàéèÿò åòäèéè ùÿìèí ñàêèò. — Öðÿéè àüðûéûð Ñîíàíûí. áèëèðäè êè. ùÿìèøÿêè êèìè.. êöëÿéèí ñÿñè ýÿëèá îòàüà ÷àòìûðäû. ãàðàíëûã îòàãäà ùÿìèí ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. î ñÿññèçëèê è÷èíäÿ äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû åøèäèëèðäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàéà ýåòìÿäè. àüðû Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿ èäè âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè.

Ýöëàüàíûí ýþçöíäÿêè î àüðûíû ýþðìÿê èñòÿìèðäè. òàìàì àðõàéûí èäè. àðòìàüà áàøëàìûøäû. Ýöëàüà ãàéûäûðäû. Ñîíà òàìàì ñàêèò èäè. Îòàãäà àääûì ñÿñè ýÿëäè. äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöíöí äÿðäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î àüðû äà. Ñîíà äèêñèíìÿäè. î àüðû äà êå÷èá ýåäÿúÿê âÿ î ÿçàá äà éîõ îëàúàã.. ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ ýþçëÿéèðäè. áåëÿ äÿ îëàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíàíûí öðÿéè úîøäó. î ÿëèí ùÿðàðÿòè Ñîíàíûí áöòöí è÷èíäÿí êå÷äè. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû. Ñîíà ÷þíöá îòàüà áàõìûðäû. ïÿíúÿðÿëÿðèí ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüûìòûë èøûüû åëÿ áèë êè. Ö÷öíúö àääûì. Äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû.. Êö÷ÿäÿêè. äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí äà ÷ûããûëòûñû êÿñèëäè. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. áó ñÿñ úûðûëàí êàüûçûí ñÿñèäè.Ñîíà åëÿ-åëÿúÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû. åëÿ áèë êè. ýèëÿ-ýèëÿ éàø îëóá ýþçëÿðèíäÿí àõäû. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíè åùìàëëûúà Ñîíàíûí ÷èéíèíÿ ãîéäó. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðû äà ìöâÿããÿòèäèð. 523 . øÿùÿðëÿðèí. áèëèðäè êè. áó îòàã äà Ýöëàüàíû ýþçëÿéèð. ãàðàíëûã è÷èíäÿ ýöìöøö áèð ïàðûëòûéëà êö÷ÿëÿðèí.. ÷öíêè áèð äàùà î øÿêèëÿ áàõìàã èñòÿìèðäè.. Ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë êè. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðûíûí ýþçýþðÿñè øàùèäè îëìàã èñòÿìèðäè âÿ äàéàíûá ýþçëÿéèðäè. òÿçÿëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ñîíàíûí ÷èéíèíäÿêè î ÿë êþéíÿéèíèí àëòûíà ýèðäè. Ñîíà áèëèðäè êè. ÷ûëïàã ÷èéíèíäÿ ýÿçäè âÿ î ÿëèí èñòèñè. äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöíöí ÿçàáû èðè-èðè.. Ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø àðòàí áèð ñÿñ åøèäèëäè âÿ Ñîíà áàøà äöøäö êè.. Èêèíúè àääûì. Áèð àääûì. Ýöëàüà àçàä îëóðäó. áöòöí äöíéàíûí òÿìèçëèéèíäÿí. Øàìû ñþíìöø ôèòèëèí ãîõóñó ÷ÿêèëèá ýåòìèøäè âÿ îòàüûí ùàâàñûíäà î ãîõóäàí ñîíðà áèð òÿìèçëèê âàð èäè âÿ Ñîíà áèëèðäè êè. ùÿìèí ãûø ýåúÿñèíèí íÿáçè èäè. Ñîíà àðõàäàí àç ãàëà êöðÿêëÿðèíÿ òîõóíóá äþéöíÿí î öðÿéèí ñÿñèíè åøèòäè. Êàüûç äàùà úûðûëìàäû. îòàãäà âóðóðäó.

Ýöëàüà Ñîíàíûí ùÿëÿ äÿ éàõøû ãóðóìàìûø âÿ äóç òàìû âåðÿí ýþçëÿðèíè... Ñîíà ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã îòàãäàêû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà þçöíö Ýöëàüàíûí áàüðûíà áàñäû. — äåéèðäè. ÷öíêè Ýöëàüàíûí éåðèíÿ ñåâèíèðäè. — Ìÿí þëìöøäöì. Ìÿíè âóðìóøäóëàð.. Ìÿíè ñÿí äèðèëòäèí. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíû äà ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó.. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ñîíàíû áåëÿúÿ õîøáÿõò ýþðìÿéèá. Ãàéûòäûí àõûð.. Éåíÿ ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. ñèéèðòìÿäÿêè ñààòëàðû ýþòöðäö. ñîíðà ÿëèíäÿ òóòäóüó äèâàð ñààòûíà áàõäû... Ñîíà ýöëöìñÿéèðäè.. Ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëûðäû. 524 . ãàáàðûá þçöíÿ éåð òàïìàéàí äþøëÿðèíè þïöðäö âÿ Ñîíà õîøáÿõòëèêäÿí áîüóëà-áîüóëà.. ñèíÿñèíè þïÿ-þïÿ: — Àõûð êè. òÿíýíÿôÿñ îëà-îëà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û áèð ìÿêòóá ýÿëìèøäè ìÿíÿ. äîäàãëàðûíû. Ñîíà ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû âÿ Ýöëàüàéà áàõûðäû.... åëÿ áèë êè. ùÿéÿúàíëàðëà äîëäóðäó. — äåéèðäè. Ñîíðà Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá äîëàáà éàõûíëàøäû.— äåéèðäè.. — Ñÿíèí íÿôÿñèí ìÿíè äàðòûá î øÿêèëäÿí ÷ûõàðòäû. ìèçöñòö ñààòû ùÿìèøÿêè éåðèíÿ ãîéäó. ýÿëäèí. ùÿìèøÿëèê âàð èäè. ÷àðïàéûéà ýÿòèðäè. Ñîíàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè âÿ î ðàùàòëûãäà áèð ÿáÿäèëèê. — äåäè.. Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ýþðìÿäèéè ìÿùÿëëÿäÿ î ãûø ñÿùÿðèíèí à÷ûëìàüûíà òàìàøà åäèðäè. ùÿòòà î áàëàúà. — Àõûð êè. Ýöëàüàíûí öç-ýþçöíö.. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàäà áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ãîøà îòóðäóãëàðû î äÿãèãÿëÿðäÿ äÿ Ñîíà áåëÿúÿ õîøáÿõò äåéèëäè. Ýöëàüà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè î ýåúÿ êþéíÿéèíè ÷ûõàðòäû âÿ Ñîíàíûí àüàïïàã ÷ûëïàã áÿäÿíè.Ñîíðà Ýöëàüà Ñîíàíû þçöíÿ òÿðÿô ÷åâèðäè. ýÿëäèí. Ýöëàüà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û äåéèëäè î ìÿêòóá.. î îòàüûí ãàðàíëûüûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ïÿð÷èìëÿíèá ñàõëàìûø âÿ éàëíûç èíäè àçàäëûüà ÷ûõìûø ùèññëÿðëÿ. ãàéûòäûí.. Ýöëàüà ÷ûëïàã Ñîíàíû ãóúàüûíà àëäû. áîéíóíó..... Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõäû âÿ áàøà äöøäö êè. — ïû÷ûëäàäû.. — ïû÷ûëäàäû. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. — Ýÿëèá ÷ûõäûí.

Êèì èíàíàð êè. éÿíè áó áèíàëàð þç-þçëöéöíäÿ ìÿíÿ òàíûø èäè. Âàõòëàð ùÿìèí ìöõòÿëèôëèéè îëäóüó êèìè ñàõëàìûøäû... êö÷ÿëÿðèí äÿ éàääàøû âàð.29 ýþñòÿðèðäè. — Ùå÷ íÿ ñîðóøà áèëìÿäèì âÿ àéäûíëûã áèð éàç ýåúÿñè åâäÿí ÷ûõûá ïèéàäà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ òÿðÿô ýåòäèì. Äèâàð ñààòû 9. ìÿí áó áèíàëàðûí ùå÷ áèðèíè ùàíñû áèð õàòèðÿéëÿñÿ áàüëû õàòûðëàìûðäûì. èêèñè äÿ î áàëàúà îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíìûøäû. Ôîòîãðàô ßëèíèí áþéöòäöéö î ôîòîøÿêèëäÿ êàüûçûí éàëíûç ãûðàãëàðû ãàëìûøäû. áó êö÷ÿäÿí ÷îõ êå÷ìèøäèì. Ñîíðà Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõäûëàð âÿ èêèñè äÿ áÿðêäÿí. — äåäè. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíäÿêè ñààòû äèâàðà âóðìàã èñòÿäè. ñÿí øÿêèëäÿí ýÿëìèñÿí? — Ñîíà ôîòîøÿêëÿ áàõäû. Áàêûíûí äàüëûã ùèññÿñèíÿ ãàëõàí âÿ áèð àçäàí ìÿíè íþéöò äöêàíûíûí — áèçèì íþéöò äöêàíûìûçûí òèíèíÿ. àììà åéíè çàìàíäà.. Èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. àììà ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì.. äàøäàí èáàðÿò äåéèë âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû î òàêñè ñöðöúöñöíäÿí — Úÿôÿðãóëóäàí ÷îõ øåé ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäûëàð. ÷öíêè êö÷ÿëÿð éàëíûç áèíàëàðäàí. Îíñóç äà áóðàäàí êþ÷ÿúÿéèê. öðÿêäÿí ýöëöðäö. éàëíûç àñôàëòäàí. íÿ ö÷öí? íèéÿ? ñÿáÿáèíè áèëìèðÿì. ìÿùÿëëÿìèçÿ àïàðûá ÷ûõàðàúàã êö÷ÿ áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà áó òàíûø åâëÿðÿ. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 06. åëÿ áèë î øÿêèëè ãàé÷û èëÿ êÿñèá ýþòöðìöñÿí.. áó ùèññ ãàðøûëûãëûäûð.. äàùà äîüðóñó. áèð-áèðèíÿ áàõûðäû âÿ áÿðêäÿí. èêèìÿðòÿáÿëè.— Î áèðè åâèìèçäÿ âóðàðñàí. XXXI Ìÿí ÷àë áûüëû. ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàëàðà áàõûðäûì âÿ ùå÷ áèðèíè òàíûìûðäûì. ìÿí áó áèíàëàðäà áèð éàäëûã ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.Ñîíà äà ÷àðïàéûäàí ãàëõûá Ýöëàüàíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ áèð-áèð î ñààòëàðà áàõäû. — Íèéÿ? — À-à-à. èíñàí525 . Ýöëàüàíûí ïîðòðåòèíèí éåðè áîø èäè âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè.15 ýþñòÿðèðäè. áèðìÿðòÿáÿëè. Ñîíà: — Íåéëÿéèðñÿí äèâàðà âóðóá?. àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá áó êö÷ÿ èëÿ øÿùÿðèí ìÿðêÿçèíÿ òÿðÿô ÷îõ ýåòìèøäèì. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 3-ÿ 10 äÿãèãÿ ãàëìûøäû.

éàääàí ÷ûõàðûð âÿ áóíó äóéìàã. ÿñëèíäÿ. ùÿð ùàëäà. èêè éöç. î ÿðçàã äöêàíûìûçûí ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø áèðìÿðòÿáÿëè áèíàñûíû óçàãäàí ýþðäöì âÿ î ñààò äà òàíûäûì âÿ íÿ ãÿäÿð èñòÿñÿì äÿ êè. ÷öíêè áöòöí áóíëàðûí íÿ ìÿíàñû âàð èäè? Ìÿí èíäè î ìÿùÿëëÿäÿ êèìè àõòàðûðäûì? «Êå÷ìèøÿ ñÿôÿð» — áó éàëíûç áèçèì þçöìöçöí êèòàáëàðäà éàðàòäûüûìûç áèð èôàäÿäèð.. ýÿëÿúÿêäÿ ãàëìûø áåø èëèí. áèëìèðÿì. ýÿëÿúÿéèíäèð. ñàðû êö÷ÿ ãàïûëàðû.. éà èíñàí àäûíäà ìÿõëóã îëäóüó êèìè. áó éàëíûç ãûðõ èëèí àéðûëûã ãöññÿñè äåéèë. åéíè çàìàíäà. áÿëêÿ äÿ áåëÿäèð âÿ ìÿíèì ôèêèðëÿøäèêëÿðèì äÿ. êå÷ìèø þç èøèíè ýþðöá. ýåäèð. ýþé. äåìÿëè. êö÷ÿëÿð éöç èë.. ÿë526 . êö÷ÿ úàíëûäûðñà. èñòÿéèäèð. áóíó éàçìàéûì. áàõ.. Áèç ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷ÿíäÿ îí-îí áèð éàøûì âàð èäè âÿ éÿãèí ãûðõ èë èäè êè. ýóéà. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ äîüðó ýåòäèéèì áó àíëàðäà Çèáà õàëàíû äà. àììà. ãÿùâÿéè.ëàð ýÿëèð. î êö÷ÿ ïÿíúÿðÿëÿðè. ÷ÿùðàéû. íÿéèñÿ äÿ óíóäóð. îí èëèí. îëà áèëÿð. áó êö÷ÿ èëÿ öçöéóõàðû. ãóðòàðûá âÿ îíóí ãàïûñûíäà ÿáÿäè áèð ãûôûë âàð. êö÷ÿíèí éàääàøû âàðñà. ùÿòòà ãûðõ-ÿëëè èëèí äÿ ùà÷àíñà ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëàúàüûíûí èíäèäÿí ùèññ îëóíàí ãöññÿñèäèð. ùèññ åòìÿê ãöññÿ ýÿòèðèð. Çèáà õàëàíûí ãàïûñûíäàêû î ïàñëû ãûôûë êèìè. äàùà äîüðóñó.. ßëèàááàñ êèøèíè äÿ õàòûðëàéûðàì.. ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. áó ãöññÿ. êö÷ÿëÿðèí þìðö èíñàíëàðûí þìðöíäÿí ÷îõ-÷îõ àðòûã îëóð.) âÿ ùÿðýàù. ãàéûòìàçëûüûíûí ãöññÿñè äåéèë. ßñìÿð äåéèð êè. î òàíûø âÿ åéíè çàìàíäà éàä áèíàëàð. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàêû î éåêÿ ãûôûë êèìè. êö÷ÿ àäûíäà äà áèð ìÿõëóã âàð. ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí íÿôÿñè èëÿ íÿôÿñ àëûð. éà ôèë àäûíäà. úöðáÿúöð ðÿíýëÿðëÿ ðÿíýëÿíìèø — éàøûë. éàâàø-éàâàø éàðïàãëàìàüà áàøëàìûø ìåéíÿëÿðëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø êö÷ÿ åéâàíëàðû ìÿíÿ áàõûð âÿ ìÿíè ìÿçÿììÿò åäèð. éàçìàã èñòÿäèêëÿðèì äÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìûí ôèêðè. àììà êö÷ÿëÿð ãàëûð. àéàüûì áó êö÷ÿéÿ äÿéìèðäè (áó äà ìÿíèì åòèáàðûì!. êå÷ìèø ùå÷ êèìè ãÿáóë åòìèð. Áèçèì î íþéöò äöêàíûìûçûí.. ãàðûøãà àäûíäà. ìÿí öðÿéèìèí äÿðèíëèéèíäÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìàì. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí òèíèíäÿêè ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø î áàëàúà áèíàíû ýþðÿíäÿ äàéàíìàã èñòÿäèì. Ìÿí ñîíóíúó äÿôÿ áó êö÷ÿ èëÿ íÿ âàõò ýåòìèøÿì? — éàäûìà ýÿëìèð. ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí ùèññëÿðè. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûð âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ýåðè ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì âÿ î äÿì ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ëàêèí ìÿí êè èíäè. éàëíûç ùÿìèí ãûðõ èëèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüû-íûí.

ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ÿñëèíäÿ. î úöð éåêÿ. åëÿúÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. áèçèì äàëàíûìûç äà éîõ èäè. Áó áþéöê áèíà îí áèð ìÿðòÿáÿ èäè âÿ îíóí éÿãèí êè. ìÿíèì áóíó áàøà äöøöá-äöøìÿìÿéèìèí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. åëÿ áèë êè. èøûãëû ãàïûëàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þçëÿðèíè ãÿòèééÿí éàä ùåñàá åëÿìèðäè. î áþéöê áèíà þç ýöíäÿëèê ùÿéàòû èëÿ éàøàéûðäû âÿ ùÿìèí áèíàíûí ãàáàüûíäà ùöíäöð. åéâàíëàðûíà àäàìëàð ýèðèá-÷ûõûðäû.áÿòòÿ. éåääè.. áó êö÷ÿäÿ — áó éåíè êö÷ÿäÿ ãÿðèáëèê è÷èíäÿäèð. áàøûíû éóõàðû ãàëäûðûá áèíàíûí öñò åéâàíëàðûíà áàõäû âÿ éÿãèí êè. éóõó ýþðöðÿì.. ãîëëó-áóäàãëû áèð ñþéöä àüàúû âàð èäè. î áþéöê éàøàéûø áèíàñûíûí èøûãëàðû éàíûðäû âÿ ùÿìèí èøûãëû ïÿíúÿðÿëÿð. àììà íÿ îëàð? Ìÿí êè. 527 . ìÿí êè. íåúÿ äåéÿðëÿð. èêè.. ìÿí äÿ î óøàüà áàõäûì. úÿìè èêèúÿ ìÿðòÿáÿñèíÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñûüûøàðäû. àììà î éåêÿ. áèð äÿ êè. î åâëÿð äÿ éîõ èäè âÿ ùÿìèí ñàùÿäÿ èíäè ÷îõìÿðòÿáÿëè áþéöê áèð éàøàéûø áèíàñû âàð èäè. âàõòèëÿ ìÿíèì àòàì êèìè. Ìÿùÿëëÿìèçèí àøàüû áàøûíäà òèíèí óúóíà ÷àòûá íþéöò äöêàíû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì. î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúû äà. î ïÿíúÿðÿëÿðèí. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. î éàðïàãëàð ìÿíè ñàëàìëàäû. Áèð äÿôÿ ìÿí éóõóäà ãûïãûðìûçû áèð àé ýþðìöøäöì âÿ åëÿ éóõóäà èêÿí î ãûðìûçû àéà áàõà-áàõà áàøà äöøöðäöì êè. Éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ î éöíýöë ìåù î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø êþðïÿ éàðïàãëàðûíû òÿðïÿòäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ùÿìèí áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàíûðäû... éåðèìäÿ äÿ äîíóá ãàëìàäûì. þç óøàãëûüûìà ãàéûòìàã èñòÿéèðäèì. áàøà äöøöðäöì êè. Ìÿíèì ñþéöäöì ýöëäö. áó ùèññäÿ áèð óøàãëûã âàð èäè. êö÷ÿ áîéó î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. áåø. àíàñû òÿëÿñèê åéâàíà ÷ûõäû. ùÿìèøÿêè (àäè!) óëäóçëàð èäè. ìÿíèì öðÿéèì äöøìÿäè. îíà ýþç âóðäóì âÿ áèðäÿí ãÿðèáÿ áèð ùàäèñÿ îëäó: î óøàã àüçûíû éåêÿ à÷ûá áÿðêäÿí àüëàéà-àüëàéà îòàüà ãà÷äû. åëÿ áóíó äà ýþçëÿéèðäèì. ÿêñèíÿ. ùå÷ ùàðàäà øöáùÿëè áèð øåé ýþðìÿéèá îòàüà êå÷äè. î úöð ãûðìûçû àé îëà áèëìÿç. î ãûðìûçû àé. Áèð. ìÿùÿëëÿìèçÿ áàõäûì âÿ éîõ. îí.. îí áèð. Ñàðû ùàìàì äà éîõ èäè. àðàëûãäàêû î áèíàëàð. î øöøÿ ãàïûëàðûí èøûüûíäà. åëÿúÿ ãûðìûçû àëûøûá-éàíûðäû. Èíäè ýþéäÿ ùÿìèøÿêè (àäè!) àé èäè. èíäè î áþéöê. Î áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíèí ìÿíÿ éàõûí åéâàíûíäà ö÷äþðä éàøëû áèð óøàã äàéàíìûøäû âÿ ñöðàùèíèí äÿìèð áàðìàãëûüû àðàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû.

èíäè áó áèíàäà òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûðäû. Áèíàíûí ãàáàüûíäà. éàðàøûüûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ùÿòòà áèð ìèííÿò âàð èäè.. ýèðèø ãàïûñûíà áàõàí êèìè.ýåíèøëèéèíäÿ. áèç ùàìûìûç áó áàðÿäÿ ÷îõ åøèòìèøèê. Ñÿôóðÿ õàëà? — Íåúÿ îëàúàüàì? Ýþðìöðñÿí? Ùàé-ùàéûì ýåäèá. ÿââÿëêèíäÿí éàõøûäûìû? ïèñäèìè? áèëìèðÿì. äóéäóì. ùÿìèí ýåúÿ î ãàðû ìÿíèì ýþçöìÿ ýþðöíìöøäö. äèâàðëàðûíà. àììà Ìóõòàðýèëèí î øöøÿáÿíäèíäÿ äàùà Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðè éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. âàé-âàéûì ãàëûá. Ñÿôóðÿ õàëà. — Íåúÿñÿí.. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè î áþéöê áèíàäàí ýÿëÿí èøûã è÷èíäÿ ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿ ãÿôèë áèð ñÿêñÿêÿ ýþðäöì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà åéíè çàìàíäà. àììà òàìàì áàøãà èäè âÿ ìÿíèì ö÷öí áóðàñûíà äà øÿêê-øöáùÿ éîõ èäè êè. áèëèðäèí êè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè î ÿéðè-öéðö ãûðûø õÿò528 . ÷îõ îõóìóøóã êè. ÿââÿëêè áèíà äåéèëäè. ßäèëÿíèí éàøàäûüû î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíà ÿââÿëêè êèìè. Ñÿôóðÿ õàëà ùÿëÿ äÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäðèð. èíäè áó áèíàíûí ùÿéàòû òàìàì áàøãà áèð ùÿéàòäûð. øöøÿáÿíäèíÿ. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë îëäóüó êèìè. Ìóõòàðûí éàøàäûüû. ÿëáÿòòÿ.. — äåäè. ùÿëÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìóø îüëó Åéíóëëàäàí áèð õÿáÿð ýþçëÿéèð. — Àáàòûí õåéèð. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. — Àõøàìûí õåéèð. ùÿëÿ óçàãäàí ýþðÿí êèìè òàíûäûüûì î ãàðûíû ñàëàìëàäûì (éîõñà î ñàëàìû þçöì þçöìÿ âåðäèì?). Ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè ãûðûøëàðà áàõäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. þç éåðèíäÿ èäè (âÿ èíäè áó ìÿíÿ áèð ìþúöçÿ êèìè ýþðöíäö!). î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ìÿíèì ö÷öí äîüìàëûüûíûí þçöíäÿ èíäè áèð éàäëûã âàð èäè. — Ìÿíÿì äÿ!. àñôàëòûí öñòöíÿ ñàëûíìûø áàëàúà áèð äþøÿêúÿäÿ ëàï ãîúàëûá ÿëäÿí äöøìöø áèð ãàðû îòóðìóøäó (ùÿðäÿí áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè..) âÿ ìÿí àñòà àääûìëàðëà ýÿëèá î ãàðûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. áó áèíà. ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. àììà áó äÿôÿ áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ìÿí áóíó ýþçëÿðèìëÿ ýþðäöì.. ßëáÿòòÿ. ÿââÿëêè áèíà èäè. àíàëàð ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöø îüóëëàðûíûí éîëóíó ùÿëÿ äÿ ýþçëÿéèðëÿð. éåðÿ.

Îíáèðìÿðòÿáÿëè áèíàíûí èøûãëàðû áèð-áèð ñþíöðäö. áèð àéàüûì ãÿáèðäÿ.. — Ùàíñû ßëÿêáÿð? — Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î ãÿôèë ñÿêñÿêÿ. î ùÿéÿúàíû óçóí ìöääÿò ýþçëÿðèíäÿ ñàõëàìàüà ùåéè éîõ èäè. î ùÿéÿúàí èòèá ýåòìèøäè. Áèð àçäàí î èøûãëàð òàìàì ñþíÿúÿêäè. ÷öíêè î ñÿêñÿêÿíè.. Õÿúèë åëÿéèð ìÿíè.— äåäè. Ñÿôóðÿ õàëà éåíÿ äÿ: — Éîõ.. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ.. óëäóçëàð ãàëàúàãäû âÿ áèçèì êö÷ÿìèç ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè éîõ. ñàáàùêû ñÿùÿðèíè ýþçëÿéÿúÿêäè. ìÿíèì äåéèëäè âÿ ÿëáÿòòÿ. Éåíÿ éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí ýþçëÿðèìè Ñÿôóðÿ õàëàäàí ÷ÿêèá î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúûíà áàõäûì. ÷öíêè î ñþéöä ãûðõ èë èäè êè.. îíáèðìÿðòÿáÿëè áó áèíàíûí óøàãëàðû ùàé-êöéëÿ àøàüû äöøöá ìÿêòÿáëÿðÿ ýåäÿúÿêäè. Ñÿôóðÿ õàëàíûí äà òàìàì ãûðûøìûø ãîúà ñèôÿòè ìÿíèì î ñþéöäöì êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. òàíûìàäûì. — Ñàðû ùàìàìäàí éóõàðûäà. äåäèì ñÿíÿ äÿ.. ñîíðà î ñÿùÿð à÷ûëàúàãäû. ýþòöðöá àïàðìûð ìÿíè?! — Õàíûì õàëàýèëëÿ áèð ùÿéÿòäÿ îëóðäóã. î óøàãëàðûí ùàìûñûíûí ïîðòôåëëÿðèíäÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð îëàúàãäû âÿ î óøàãëàð ùå÷ âàõò áó êö÷ÿäÿ Àü Äÿâÿ ýþðìÿéÿúÿêäè... äàëàíäà îëóðäóã. — Ñîíàíûí îüëóéàì. ñàáàùêû ñÿùÿðèíèí àääûì ùÿñðÿòèíè ÷ÿêÿúÿêäè.. Àëëàùûí éàíûíäà íÿ ýöíàùûì âàð êè. — Ùàíñû Ñîíàíûí? — Ïðàâàäíèê Àüàðÿùèìèí àðâàäû.. àììà áó òèòðÿéèø äöíéàíûí ÿí àäè òèòðÿéèøè èäè. — Âàëëàù.. — ßëÿêáÿðÿì.. ùàé-ùàéûì ýåäèá ìÿíèì.. Àëëàù ìÿíè þëäöðñöí! Þëäöðìöð äÿ.. Î àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿð äåéÿñÿí ôèêðÿ ýåòäè. áèëìèðÿì.. î ñþéöä ìÿíè òàíûìûðäû. Áèð àéàüûì áóðäàäû. âàé-âàéûì ãàëûá. ñîíðà äåäè.ëÿðè èëÿ áèçèì ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà ÷îõ éàõûí áèð îõøàðëûã âàð. àéëàð êå÷ÿ4-34 529 . — Àëëàù Õàíûìà ðÿùìÿò åëÿñèí!. êå÷ìèøäÿí íÿñÿ ãîïàðûá ýÿòèðìÿê èñòÿäè. Àëëàù òåç ýÿòèðñèí î ýöíö.. ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø éàðïàãëàðû òèòðÿäè. éàëíûç ýþéäÿêè àé.

ö÷öíúö ìÿðòÿáÿäÿêè î áàëàúà äà áþéöéÿúÿêäè âÿ ùàíñû áèð áèíàíûíñà ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ (éà îíóíúó.úÿêäè. î ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðòìàã èñòÿéèðäèì. ëÿëÿêëÿðèíè òþêöðäö. åëÿ ùåé ýþçëÿðèíè éóìóá ìöðýöëÿéèðäè âÿ Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. ýþéÿð÷èíëÿð èñòÿéÿíäÿ ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðäûëàð. éàøàéûðäûëàð). áàøëàðûíû ÷ÿï òóòóá ìÿíèì ÿëëÿðèìÿ áàõûðäû. ìèíáèð îéóíäàí ÷ûõàí. áåø ýöíäÿí-áèð ýåúÿ ãóøõàíàäà þëìöø 530 . áèð-èêè äÿôÿ ãàíàäëàðûíû ÷ûðïûá äàìäà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ àòûëûðäû. áöçöøöðäö. Àüàðÿùèì áèð ñöáù òåçäÿí. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ó÷ìóðäó. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. XXXII Úÿáðàéûë ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿ ùÿéÿòèìèçäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðäÿí ÷îõ íèýàðàí ýåòäè âÿ Úÿáðàéûëäàí ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿðÿ Àüàðÿùèì áàõäû. ëàï ÿëäÿí äöøäöëÿð. ýöíäÿí-ýöíÿ ëàï àðûãëàäûëàð. äàùà ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðìàüà äà íÿ ùÿâÿñëÿðè. òÿçÿäÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè î ãóøõàíàéà ãàéûòäûëàð. ó÷óá ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäà ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿí ýþéÿð÷èíëÿðè ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà.. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ùå÷ íÿ éåìÿäèêëÿðè ö÷öí. àúëûãäàí. ãàéûäûá ùÿéÿòèìèçäÿêè ãóøõàíàéà ýèðèðäèëÿð. áèð äÿ àõøàìà éàõûí äàìà ãàëõûá ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó âÿ ýþéÿð÷èíëÿð ýåäèá þçëÿðè þçëÿðèíÿ éåì òàïûðäûëàð (ùÿð ùàëäà íÿñÿ òàïûðäûëàð êè. áèçèì äàëàíûìûç äà. äàùà ãóøõàíàíûí àüçû ùÿìèøÿ à÷ûã ãàëäû. ñîíðà ýþéÿð÷èíëÿð þëìÿéÿ áàøëàäû âÿ ìÿí äþðä ýöíäÿí. Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðè þç àãèáÿòëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ áó. Úÿáðàéûëûí áèð âàõò ýþéäÿ ìàéàëëàã âóðàí. ýþçëÿðèíè éóìóðäóëàð âÿ ùÿðäÿíáèð ãóðóëäàéûðäûëàð. Úÿáðàéûë ýåäÿíäÿí ñîíðà ýöíö-ýöíäÿí çÿèôëÿéèðäè. ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿ òàïìûðäûì âÿ òÿñêèíëèéèì äÿ áó îëóðäó êè. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ òàìàì èìêàíñûç èäè. äàùà äîüðóñó. õÿñòÿëèêäÿí òþêöëÿí ëÿëÿêëÿðäÿí áàøãà. áèð øåé òàïäûëàð. íÿ äÿ òàãÿòëÿðè ãàëäû. ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿð äàìûí áèð êöíúöíäÿ äàéàíûá áàøëàðûíû áÿäÿíëÿðèíÿ ãûñûðäûëàð. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð äÿðä îëìóøäó. àììà ìÿíèì áó äÿðäÿ ÷àðÿ åëÿìÿéÿ ùå÷ áèð èìêàíûì éîõ èäè. éà òàïìàäûëàð. èéèðìèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ!) áàëàúà áèð óøàã ýþðÿúÿêäè.. Ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ áèð øåé éîõ èäè. Úÿáðàéûëûí óçóí ðåçèí øëàíãûíû ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòà êå÷èðèá òåçòåç ãóøõàíàíû éóéóá-òÿìèçëÿéèðäèì. òÿìèçëÿìÿéÿ äÿ áèð øåé îëìóðäó. Ìÿí äàìà ÷ûõûðäûì. ìÿíèì ÿëëÿðèì ùÿìèøÿ áîø îëóðäó.

àðõàëûäûð. î äþðä «ïîëóòîðêà» äà éåíÿ äàëáàäàë áèçèì äàëàíûí àüçûíà äöçöëöá. ñàðû äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí òöïöðúÿê ñû÷ðàéûðäû. åëÿ áèë íÿéè èñÿ éîõëàéûðäû. ÷öíêè ýþçöìö à÷àíäàí åøèòìèøäèì êè.î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷ûõàðûá àòûðäûì âÿ î þëö ýþéÿð÷èíëÿð äÿ éÿãèí êöðÿí ïèøèéèí ãèñìÿòè îëóðäó. ýöúëöäöð. î áÿäùåéáÿò êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâàí. Õàíûì õàëà: — Êþïÿéîüëó! — äåäè. ùÿääÿí àðòûã ùöíäöð âÿ ùÿòòà î úöð ùöíäöðëöéöíÿ ýþðÿ äÿ ÷îõ êþê èäè âÿ î áÿäùåéáÿò êèøèíèí áàøû öëýöúëÿ òÿìèç ãûðõûëìûøäû. àïàðûá òîéóã êèìè ñàõëàñûí. àâòîáóñ äà. — äåäè âÿ äàíûøäûãúà äà èðè. àììà Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçÿ ñûüûøìàéàí. àç ãàëäû òÿìèç ãûðõûëìûø øèøìàí ïåéñÿðè ïàðòëàòñûí. Î áÿäùåéáÿò êèøè Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðèíè àëìàã èñòÿéèðäè. åéíè çàìàíäà. êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ÿââÿëúÿ äèããÿòëÿ ùÿéÿòèìèçèí î áàøûíà-áó áàøûíà áàõäû. àììà î éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí èéðÿíèðäèì âÿ éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí áåëÿúÿ èéðÿíìÿéèì. êö÷ÿìèç äÿ ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè. àé àüûëñûç çÿíÿí? Õàíûì õàëà ùÿéÿò ãàïûìûçû î áÿäùåéáÿò êèøèíèí àðäûíúà åëÿ ÷ûðïäû. ñîíðà äà ãàïûäàí ÷ûõà-÷ûõà: — Îíñóç äà àúûíäàí þëöðëÿð.. î áÿäùåéáÿò êèøèäÿí ãîðõìàéàí. — Êèìèí÷öí ñàõëàéûðñàí îíëàðû. ýþéÿð÷èí éåìÿê ýöíàùäûð. î êèìñÿñèçëèêëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëáÿòòÿ. Áó äÿùøÿòëè ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áöòöí òöêëÿðèì öðïÿøäè âÿ î äÿì ìÿí áöòöí âàðëûüûìëà Õàíûì õàëàéëà ôÿõð åëÿäèì. ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ãàáàã îëäóüó êèìè. éîüóí ïåéñÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè áàñìûø î éåòèìëèêëÿ. Áèð ýöí ÷èéíèíäÿí éåêÿ òîðáà ñàëëàíìûø áèð êèøè ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. Ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷îõ èñòÿéèðäèì. äàëàíûìûçà... íÿéè èñÿ þéðÿíèðäè. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìàéàí î ãàìÿòÿ áàõìàéàðàã. 531 . — Àëìàã èñòÿéèð êè. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áàñûëìàçäûð. àðäûíúà ãàïûíû åëÿúÿ ÷ûðïàí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ÿââÿëêè Õàíûì õàëàäûð. þéöéÿ-þéöéÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðûá àòìàüûì áÿçÿí ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìû áèð èøýÿíúÿéÿ ÷åâèðèðäè: î ýþéÿð÷èíëÿðèí àõûðû íÿ ö÷öí áåëÿ îëìàëû èäè? âÿ äöíéàíûí áó èíñàôñûçëûüû àç ãàëûðäû î áàëàúà ßëÿêáÿðè àüëàòñûí. éîüóí ïåéñÿðè âàð èäè âÿ îíóí áåëÿúÿ ãàìÿòè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñîíðà äà áàøëàðûíû êÿñèá ñàòñûí!. ìÿí î äÿùøÿòëè ñþçëÿðÿ òÿÿúúöá äÿ åòäèì. äàëàíû-ìûç äà.

ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Õàíûì õàëà: — Äöíéàäà î ãÿäÿð ýöíàù èø òóòàí àäàì âàð êè.. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ýþðöíäöéö êèìè ãîðõóëó äåéèëìèø. áöòöí áÿäÿíèì ýþðìÿäèéèì.. Àüàðÿùèì ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. úÿëä. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿéèì éîõäó. áÿëêÿ äÿ áèðèíúè äÿôÿ öðÿéèìäÿêè î ðàùàòëûã è÷èíäÿ. Úÿáðàéûë. — äåäè. àììà ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. î òÿìèçëèê. ßáäöëÿëè. ÷öíêè Õàíûì õàëà ãîéìàäû êè. ñöçöí úèéÿðöâöç éàíñóí!. 532 . Ìÿí áèëèðäèì êè. Âàé. àììà éîõ. ýöíàùäûð. — äåäèì. Ùÿìèí ýåúÿ óçóí ìöääÿò ùÿéÿòèìèçäÿêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì. áöòöí âàðëûüûì ùÿìèí äÿì Õàíûì õàëàéà äÿðèí áèð òÿøÿêêöðëÿ äîëó èäè.. ëÿêÿñèç ýþéäÿ éåíÿ äÿ Úÿáðàéûëûí ñàüëàì. åëÿ áèë. àç ãàëäû áèð ùàâàñûçëûã è÷èíäÿ áîüóëóì. Àäèë. ìöëàéèìäèð. ëÿêÿñèç ýþðäöì âÿ î ýþìýþé. î ãóøõàíàíûí ãàïûñû åëÿúÿ à÷ûã ãàëàíäàí ñîíðà. ýþé äÿ òÿðòÿìèç ìàâè èäè âÿ î ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð î ìàâè ýþéäÿ ó÷óðäó âÿ î ìàâèëèê è÷èíäÿ ùàðàäàñà àü áèð èøûã éàíûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. Ãîúà. éåðäÿí ñàëäûüû éîðüàí-äþøÿéèí è÷èíäÿ èäèì âÿ ùÿìèí ýåúÿ ìÿí î àú ýþéÿð÷èíëÿðèí. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î áàëàúàëàøìûø. éóõóäà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÿââÿëëÿð àõøàì äöøÿí êèìè î àü ýþéÿð÷èíëÿð éàòûðäû. ùÿìèøÿêè êèìè.. ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà î ýþìýþéëöê è÷èíäÿ. ãóðóëäàéûðäû. îòàüûí áèð êöíúöíäÿ. áöçöøìöø õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñà-àñà éåíÿ äÿ ýþéö ýþìýþé ýþðäöì. ýþéÿð÷èíëÿð áÿçÿí ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè éàòà áèëìèðäè.. þçöì î òîðáàíûí è÷èíäÿéÿì âÿ ìÿíèì íÿôÿñèì òûíúûõäû. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷èéíèíäÿí ñàëëàäûüû ùÿìèí òîðáàéà äîëäóðñóí. àíàìûí. Úÿôÿð. Ñÿùÿð àíàìûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì: — Âàé. ÿëëÿðèì. êþïÿéóøàüû!. î ýþéÿð÷èíëÿð äàùà ùå÷ âàõò ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõûá ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿ áèëìÿéÿúÿê. ìÿí áèëèðäèì êè. ùÿðàðÿòëèäèð. î ýþéÿð÷èíëÿð àúäûð. ëÿêÿñèçëèê è÷èíäÿ éóõóéà ýåòäèì âÿ áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ òÿðòÿìèç ìàâè áèð éóõó ýþðäöì: î àü ýþéÿð÷èíëÿð äÿ òÿðòÿìèç ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð èäè. Õàíûì õàëà îíó áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ ìÿí äÿ îíóí òîðáàñûíäà äåéèëäèì. î àüëûã Àü Äÿâÿíèí àüëûüûäûð.— Ýþéÿð÷èí éåìÿê àõû. î òÿðòÿìèç. àììà èøûüû ýÿëÿí Àü Äÿâÿíèí àüàïïàã éóíóíà òîõóíóð âÿ î éóí èïÿê êèìè éóìøàãäûð. ìÿùÿëëÿìèçèí öñòöíäÿ äþâðÿ âóðóðäó.. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñûõ ëÿëÿêëÿðè ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðäó.

þç ãóøõàíàëàðûíäà þëñöíëÿð âÿ ÿëáÿòòÿ. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð î éàçûã ýþéÿð÷èíëÿðè ñóäà áèøìèø. õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðè îüóðëàìûøäûëàð. ÷èéíèìäÿêè áó ÿë äöíÿí ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëÿí. áó êöðÿí ïèøèê êè. Ìÿí ÷àðùîâóçóí êÿíàðûíäà îòóðäóì. ìÿíèì èñÿ õÿáÿðèì îëìàìûøäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà áóíäàí õÿáÿðè îëìàìûøäû âÿ áèç î ýþéÿð÷èíëÿðè ùå÷ îëìàñà ãîðóéà áèëìÿìèøäèê êè.. áó ÿë Õàíûì õàëàíûí ÿëè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ÿëè òàìàì éöíýöëëÿøìèøäè. äÿðèñèíÿ ñûüûøìûðäû.. òàâàäà ãûçàðìûø òÿñÿââöð åäÿíäÿ äàùà äà áÿðêäÿí àüëàäû. î ýþéÿð÷èíëÿðè. àììà ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿ äàéàíàí Õàíûì õàëà èäè. Õàíûì õàëàíûí î éåêÿ ÿëè áåëÿúÿ éöíýöëëÿøèá. áÿñ. Õàíûì õàëà: — Àüëàìà. áó ãÿäÿð éàòûð. î éàçûã. — äåäè.. ìÿùÿëëÿìèçäÿ ìÿíèì éàäûìà ýÿëÿí áèðèíúè îüóðëóã èäè. ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì êè. òÿçÿäÿí êþëýÿäÿ óçàíûðäû. éàé àéëàðûíäà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû åëåêòðèê øàëáàíûíûí êþëýÿñèíäÿ éàòûðäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì êè. éåðèìäÿí ãàëõûá ùÿéÿòÿ ãà÷äûì. Ýåúÿ ãóøõàíàäàêû ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñûíû îüóðëàéûá àïàðìûøäûëàð. Áó âàõò êèìñÿ éåêÿ ÿëèíè ÷èéíèìÿ ãîéäó âÿ ìÿí äèêñèíäèì. XXXIII Áèçèì äàëàíûìûçäà êöðÿí áèð ïèøèê âàð èäè.Àíàìûí ñÿñè ùÿéÿòäÿí ýÿëèðäè. î áîìáîø ãóøõàíàéà áàõäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàìàüà áàøëàäûì: ìÿíèì þçöìöí þçöìöçÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ÿñíÿéèð533 . ßëÿêáÿð. íÿ âàõò éåìÿê éåéèð âÿ áåëÿúÿ êþêÿëèð? Ýöí ÿðçèíäÿ øàëáàíûí ñÿêèéÿ äöøìöø êþëýÿñè äÿéèøäèêúÿ êöðÿí ïèøèê äÿ òÿíáÿë-òÿíáÿë ãàëõûá éåðèíè äÿéèøèðäè. ùÿðäÿí äÿ ýþçöíö à÷ûðäû. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. íÿ âàõò ñè÷àí òóòóð. Ìÿí ëàï áÿðêäÿí àüëàäûì. î ãÿäÿð êþê èäè êè. ÷öíêè ýåúÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ýèðìèøäèëÿð. ÷èéíèíäÿí áîø òîðáà ñàëëàíàí éîüóí ïåéñÿðëè î áÿäùåéáÿò êèøèíèí ÿëèäèð. ýöúëÿ éåðèéèðäè. ãàëõûá ýÿðíÿøèðäè. Ìÿí áàøà äöøäöì êè. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèç îëóá âÿ éåêÿ ÿëèí áåëÿúÿ éöíýöëëÿøìÿéè. Áó. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèçëèéè ìÿíè äàùà äà êþâðÿëòäè. — Àüëàìà.. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá.

òàíûäûüûì. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿ534 . íÿñÿ áèð îâóú ýþòöðöðäö: ñóäà áèøìèø íîõóä. î êöðÿí ïèøèêëÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí àðàñû éîõ èäè. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá ÷ûõûá. éà ëîáéà. äàùà äîüðóñó. — Àé éàçûã ïèøèê. áèð ñöìöê ãàëäû. ÷öíêè îíà âåðìÿéÿ áèð øåéèì éîõ èäè. àììà ùå÷ êèì áóíà ôèêèð âåðìÿäè. Àäàìëàð áèð-áèðèíèí äöøìÿíèäè. ÷öíêè úàìààò êöðÿí ïèøèéèí ùàéûíäà äåéèëäè. àììà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíûí áîüàçëàðûíäàí êÿñèá ßìèíÿ õàëàéà âåðäèéè ïàéëàðäàí ùå÷ îëìàñà. Íÿ èø èäèñÿ. Èáàäóëëà ùÿìèøÿêè êèìè éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí éàíûíäàí ÿëèáîø ÷ûõûðäû. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà àäàìëàð ÷þðÿêñèç ãàëäû. Èáàäóëëà êöðÿí ïèøèéÿ ÿëè èëÿ íÿñÿ éåìÿëè áèð øåé âåðèðäè âÿ ìÿí óçàãäà äàéàíûá áàõäûüûì ö÷öí áóíóí íÿ îëäóüóíó ýþðìöðäöì. î êöðÿí ïèøèéèí ýóéà ìèí éàøû âàð âÿ ýóéà î êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿê. Êöðÿí ïèøèéèí òÿíáÿëëèéèíäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò ãàëìàìûøäû. éåíÿ êåôëèäèð. ãûçûëñûç ÷ûõûðäû. òÿçÿäÿí éàòûðäû âÿ Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ìÿùÿëëÿíèí ùÿéÿòëÿðèíè ýÿçèðäè. èñòÿäèéèì àäàìëàðûí ùàìûñû þëÿúÿêäè. ÿââÿëëÿð õàðòóò áèòÿí éåðäÿ ýþðäöì. ÿëáÿòòÿ. Èáàäóëëà ÿëè èëÿ êöðÿí ïèøèéè éåäèðäÿ-éåäèðäÿ: — Àëà. öðÿéèìäÿ î éàçûã êöðÿí ïèøèéÿ ãàðøû ýèçëè áèð êèí âàð èäè. Èáàäóëëà éåðÿ ÷þìÿëìèøäè. î êöðÿí ïèøèê äÿ Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ïèøèê ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð ìåùðèáàíëûã ýþðäöì. ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäû. éà äà áèð áàøãà øåé âÿ áåëÿ ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ ìÿí Èáàäóëëàíû äàëàíûìûçûí äèáèíäÿ. êöðÿí ïèøèê ùÿìèí ìåùðèáàíëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàéà áàõûðäû. ÷öíêè Áàëàêÿðèìèí ñþçëÿðè ìÿíèì áåéíèìÿ áàòìûøäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿðèíäÿ èíñàô âàð. àììà ùÿð íÿ èäèñÿ.äè. Áó ãàðàíëûã äöíéàäà ìÿíèì òÿêúÿ äîñòóì ñÿíñÿí.. Èáàäóëëà îíó èíäèúÿ ÷ûüûð-áàüûðëà àíàñûíäàí àëìûøäû... þç ùàéûíäà èäè. àõûðäà ëàï áèð äÿðè. — äåéèðäè. òÿêúÿ áó êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿêäè. áèð äÿ êè. äîüðóäàí äà. äàùà ùå÷ âàõò øàëáàí êþëýÿñèíäÿ óçàíìûðäû. Ùÿðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëèðäè âÿ îíäà ùàìû áèëèðäè êè. ñè÷àíëàð àçàëäû âÿ î êöðÿí ïèøèê äÿ àðûãëàäû. ìèéîëäàéûðäû âÿ ìÿí àéàüûìû éåðÿ âóðóá îíó ãîâóðäóì. áÿçÿí äàëàíäà ìÿíèì äàëûìúà äöøöðäö. éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð þëÿúÿêäè. àé ïèøèê.. éåíÿ àíàñûíäàí ãûçûë èñòÿéèð âÿ ÿëáÿòòÿ... åëÿ áèë.

Àëà. Åéáè éîõ. àéàãëàðûíû óçàòìûøäû. Ìÿí êöðÿí ïèøèéè éåäèçäèðÿí Èáàäóëëàéà áàõûðäûì âÿ þçöìö òàìàì èòèðìèøäèì.ðèíäÿ äöçëöê âàð. ÷öíêè áåëÿúÿ ýèçëèíäÿ äàéàíûá áàõûðäûì. îðàäà ùå÷ êèìè ýþðìÿéÿúÿêäèì!). î éàçûã Çèáà ßìåðèãàäà î òûñáàüà éóìóðòàñûíû íåúÿ éåéèð?.. Ñÿôóðÿ õàëà åëÿ ùåé àüëàéûðäû.. àììà áèð äÿôÿ íåúÿ îëäóñà.. Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèê àðàñûíäà áåëÿúÿ áèð ìåùðèáàíëûã ýþðìöøäöì. áèðúÿ äÿôÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì.. XXXIV Åëÿ êè. åëÿ êè.... Àëà. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. Ýþðöðñÿí. êöðÿí ïèøèê þëöá. ùàìû öç äþíäÿðèá ñÿíäÿí. Èáàäóëëà àüëàéà-àüëàéà äåéèðäè: — Íèéÿ äöíéàäà àäàìëàð àäàì îëäó? Íèéÿ ïèøèêëÿð àäàì îëìàäû?. áèð ïàð÷à î êöðÿí ïèøèéÿ âåðÿúÿê. ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. Ùÿð äÿôÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëÿíäÿ ìÿí áèëèðäèì êè.. ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ þçöìö èòèðìÿìèøäèì êè. áèðäÿí-áèðÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. Èáàäóëëà î õàðòóòóí êþòöéöíöí éàíûíäà éåðÿ ÷þìÿëèá àüëàéûðäû. Åéíóëëà éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ Åéíóëëàäàí ùå÷ áèð ñÿñ-ñîðàã ÷ûõìàäû. Éå.. éîõ. àììà þçöìö ñàõëàéûðäûì âÿ îðà ýåòìèðäèì (áÿëêÿ äÿ áöòöí áóíëàð ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè. íèéÿ î êöðÿí ïèøèéè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ áèð áàøãà àäàì éîõ. 535 ... ÷öíêè äàëàíûìûçûí äèáèíäÿí àüëàìàã ñÿñè åøèòäèì âÿ éàâàø-éàâàø î òÿðÿôÿ ýåòäèì. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. ýèçëÿíÿ-ýèçëÿíÿ áàøãàñûíûí ñèððèíÿ áÿëÿä îëóðäóì âÿ ìÿí ýåðè äþíöá ùÿéÿòèìèçÿ ãàéûòäûì âÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèéè ïóñìàäûì.. ìÿùç Èáàäóëëà éåäèçäèðèð? Íèéÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà ùå÷ êèìèí áó ïèøèéÿ áåëÿúÿ éàçûüû ýÿëìÿéèá? Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí þçöì þçöìÿ îüðó ïèøèê êèìè ýþðöíäöì. Êöðÿí ïèøèê Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà áþéðö öñòÿ óçàíìûøäû.. äàëàíûí äèáèíÿ ýåòñÿéäèì äÿ. áèð àçäàí äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí éåðèíäÿ Èáàäóëëà àíàñûíäàí ãîïàðûá àëäûüû ãîíøó ïàéëàðûíäàí íÿñÿ áèð òèêÿ. êöðÿí ïèøèêëÿ ñþùáÿò åäÿúÿê.

÷öíêè ùàìû öðÿéèíäÿ îíà íèôðÿò åäèð. — Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. XXXV ßñìÿð èø îòàüûìûí ãàïûñûíû à÷ûá è÷ÿðè áîéëàíäû: — Ñÿíè òåëåôîíà ÷àüûðûðëàð. àüûëëû âÿ ñîéóã ýþçëÿðèíè ýþðäöì. àììà þçöì àéàüà ãàëõäûì. èøëÿéèðÿì.. Çèáà õàëà äà Àìåðèêàäà îíó åëÿúÿ éåéèðäè. àé ßëÿêáÿð áàëà!. òÿêáÿòÿê äàéàíûá. áó ñþçëÿðè äåäèì. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äîüðóäàí äà ÷îõ ýöúëö àäàìäûð. ùÿìèøÿ èø áàøûíäàäûð. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåíÿ äÿ ýöëäö. ìÿíè òåëåôîíà ÷àüûðìàéûí? — äåéÿ ùèðñëÿíäèì.Àíàì òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ãàðàñûíà âÿ Çèáà õàëàíûí ùàëûíà ÿëèíè áàëäûðûíà âóðóá éàíà-éàíà: — Äàé äåìÿ!. áèð éàõûí äîñòó.. ÿââÿëêè ùþðìÿò-èççÿòè áÿðïà îëóíóð. éÿãèí îíà ýþðÿ êè. áþéöéöðñöíöç.. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. ÿí éàõûí ñèðäàøäûð. àììà ìÿíèì ö÷öí åëÿ äöíÿíèí óøàãëàðûñûíûç. àììà éåíÿ äÿ ùàðàäàíñà ïûðòëàéûá ÷ûõûð. åëÿ òåëåôîíà òÿðÿô ýåäÿ-ýåäÿ ôèêèðëÿøäèì êè. — Èëëÿð êå÷èð.. ßëèíèçäÿ òóòàðäûíûç éàçûëàðûíûçû. — Íÿ îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð? — äåäèì. Ùÿðýàù ìÿí Àëëàùà èíàíñàéäûì âÿ Àëëàù äà ìÿíÿ èíàíñàéäû. þçö þçöíÿ ìÿíÿâè äàéàãäûð (áóíäàí áþéöê ýöú?!). — Àõøàìûíûç õåéèð. ìÿíÿ åòèáàð åòñÿéäè. þçöíÿ ÿí éàõûí äîñò. Äîüðóñó îíäà ìÿí Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ àíàìûí áó ñþùáÿòèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ òÿÿúúöá åòäèì. áþéöê ùþðìÿò-èççÿò ñàùèáè îëóðñóíóç. ìàøàëëàù. Äþâðëÿð äÿéèøèð.. — Áàëà äåìÿéèìäÿí èíúèìèðñÿí? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì ýöëäö âÿ ìÿí îíóí ýöëöìñÿéÿí áèú. — Äåìÿìèøäèì êè. àäàìëàð äÿéèøèð.. ÷öíêè áèç áóðàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó íåúÿ éåéèðèêñÿ. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì óçóí èëëÿðäèð êè. éóõàðûíûí äà. èäàðÿíèí è÷èíÿ ýèðìÿéÿ öðÿê åëÿìÿçäèíèç. ìÿíèì úÿìè áèðúÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿéäè. î çàìàí Àëëàùäàí éåýàíÿ õàùèø åäÿðäèì: ìÿíè áèðúÿ ýöí Ôÿ536 . àøàüûíûí äà îíäàí çÿùëÿñè ýåäèð. éàõûí ñèðäàøû éîõäóð. — äåäè. áÿçÿí ëàï âÿçèôÿäÿí äÿ ýþòöðöëöð. áó «ùàìû» èëÿ öçáÿöç. áÿçÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áèð-èêè èë êþëýÿäÿ ãàëûð. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì áÿéÿì Àëëàùûí áàúûñû îüëóäóð? Äöçäöð. àììà ùÿìèøÿ öçäÿäèð. — Ñàëàì.

äöíéàäà ÿúëàô àäàì éîõäóð. îíóí ýþçëÿðè èëÿ äöíéàéà áàõà áèëèì. áàøãà øåé ôèêèðëÿøèðÿì âÿ åäèðÿì? âÿ ñ. ùÿð ùàëäà. àììà î ÿñÿð î âàõò éàçûëàúàãäû êè. ìÿí îíóí ôèêèðëÿðèíè îõóéóì. îíóí þç äàõèëèíäÿ. öìóìèééÿòëÿ.). ùå÷ êèì þçöíö ÿúëàô ùåñàá åòìèð (áÿëêÿ. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíè òàïìàëûéäûì. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. — ßñìÿð ãûçûìûçäàí óøàãëàðû õÿáÿð àëäûì. ìÿí áóíó áàúàðìàëûéäûì. íÿ îëàúàãäû. áöòöí çåùíèìëÿ. èêèìèç äÿ éàçû-ïîçó èøè èëÿ ìÿøüóë èäèê. ìÿí êèìèí îüëóéàì (áÿëêÿ äÿ àòàìû ÷îõäàí éàäûíäàí ÷ûõàðûá. ùÿãèãÿò èäèñÿ. ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè — âÿ î êèòàáëàð äà ìÿíÿ ìöÿëëèôè ùàããûíäà áèëäèêëÿðèìäÿí áàøãà áèð øåé äåìÿäè). àðõåîëîãëàð éåðè ãàçûá ñàõñû áèð ãàá ÷ûõàðûðäûëàð!). äåéèð éàõøûäûðëàð.. èñòÿéèðäèì êè.). ìÿíèì àíàì îíóí øÿêèëëÿðè ÷ûõìûø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëÿðäè. íåúÿ äåéÿðëÿð. áóéóðóí. ïèñ äåéèëëÿð. ùÿéÿúàíëàðûíû ýþðöì âÿ îíó áàøà äöøöì. àéäûí ìÿñÿëÿäèð. àììà ìÿíèì áöòöí áó úÿùäëÿðèìäÿí ùå÷ áèð øåé ÷ûõìûðäû (ùÿòòà áèð äÿôÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí áöòöí êèòàáëàðûíû ãàáàüûìà éûüûá þçöìö ìÿúáóð åòäèì êè. àõû. èíäè ìÿòëÿáÿ êå÷ÿúÿêäè. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìè ýþðäöéöì. åøèòäèéèì áöòöí ãàòëàðûí. ñîí èéèðìè áåø èëäÿ ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí öçäÿ îëàí áó úÿùÿòëÿðèíè éàõøû þéðÿíìèøäèì: ìöõòÿëèô ÿäÿáè ìÿúëèñëÿðäÿ ýþðöøöðäöê.. öðÿéèìëÿ ùèññ åäèðäèì êè. áàøëàíüûú èäè. Ìÿí áèëèðäèì. þç «ìÿí»èíäÿ áÿðàÿòëÿðèíè òàïûì (íÿ ö÷öí áþùòàí àòìûøàì? íÿ ö÷öí ãàðàëàìûøàì? íÿ ö÷öí áèð øåé äåéèá. îíóí þçöíöí þçö èëÿ òÿêáÿòÿêëèéèíè ýþðÿ áèëèì. ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. áèð ÿäÿáè ìöùèòäÿ éàøàéûðäûã (éàø ôÿðãèíÿ áàõìàéàðàã). îíà ýþðÿ? áÿëêÿ áöòöí ÿúëàôëûãëàð ùÿìèí àäàìû áàøà äöøÿíÿ ãÿäÿðäèð?). èêèìèç äÿ. ùÿðýàù ìÿí àäûìû éàçû÷û ãîéìóøäóìñà âÿ áó. ìÿí éàðûì ñààò äà îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëà áèëìèðäèì âÿ áó. äöíéàäà. ëàéëàðûí àëòûíäàí ÷ûõàðà áèëèì (íåúÿ êè. îíëàðû îõóéóì âÿ îõóäóì äà. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí î êèòàáëàðû äà òàìàì éàëàí èäè — ùÿð ùàëäà. îíó áàøà äöøöì. Ìÿí áÿçÿí úöðáÿúöð ùàäèñÿëÿðëÿ áàüëû þçöìö Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éåðèíÿ ãîéóðäóì. éàëàí éîõ.. áèëìèðäèì. ÿëáÿòòÿ. íÿ âàõòñà ìöòëÿã Ôÿòóëëà Ùàòÿì áàðÿäÿ íÿñÿ éàçàúàüàì — ðîìàí îëàúàãäû. îíóí ùèññëÿðèíè..òóëëà Ùàòÿìèí áåéíèíèí è÷èíÿ ñàë. ÷öíêè. þçöì ö÷öí àøêàð åòìÿëèéäèì... ìÿíÿ ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ ÿçàá âåðèðäè. — Ñÿíè íàðàùàò åòìÿäèì êè? — Õåéð. îíóí þç äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûì. Áóíëàð ùàìûñû. 537 . — ×îõ ñàü îëóí.

— èëëÿð òåç ýÿëèá ýåäèð. ßëÿêáÿð?». ìÿíèì äÿ áàøûìà áèð èø ýÿëñÿ. Åéáè éîõ. ïþðòöðñöç. éåíÿ äåéèðÿì. äöç äåéèáëÿð. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç.. ñÿí êèìñÿí. äàéûí äà îëìàñà. åøèäèðñÿí ìÿíè. äèëèì-àüçûì ãóðóñóí. ìÿí ñÿíè ùÿìèøÿ áèçèì èñòåäàäëû éàçû÷ûëàðûìûçäàí áèðè ùåñàá åòìèøÿì âÿ ùÿìèøÿ ñÿíèí ýÿëÿúÿéèíÿ õöñóñè öìèäèì îëóá. àììà ÿí õÿúàëÿòëèñè èñÿ áóäóð êè. èøäè øàéÿä. ìöùàðèáÿäÿí àòîíäàí ïèñ áèð õÿáÿð ýÿëñÿ. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. áèð-èêè íÿôÿðè äÿ éàíûíà ñàëûá ýåäèá ìÿíèì åë÷èëèéèìè åëÿäè. — ýöëäö. ãóøãàíàäëûäûð. ñÿí áþéöê ìÿíÿâè-ÿõëàãè ïðîáëåìëÿð ãîéàí ðîìàíëàð ÿâÿçèíÿ. Ìÿí èéèðìè èëäÿí àðòûã èäè êè. ãîé ýþðñöíëÿð êè.») õöñóñè úèää-úÿùäëÿ ùàçûðëàøà-ùàçûðëàøà äåäè êè.. äèëèì ãóðóñóí. ùå÷ âàõò. Àíúàã ùÿðäÿí òÿÿññöô åëÿéèðÿì êè. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. ãûç òÿðÿô ýþðñöí êè. êèø-êèøëÿð îëñóí. åâëè èäèì âÿ ìÿíèì ùÿéàòûìûí ÿí ÷îõ õÿúàëÿò ÷ÿêäèéèì áèð ùàäèñÿñè äÿ áóíóíëà áàüëû èäè. Åëÿ áèë äöíÿí èäè ñèçÿ àèëÿ ãóðìàüûìûç. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. ãûçàðà-ãûçàðà áó õàùèøè åëÿäèì âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áþéöê áèð ðóù éöêñÿêëèéè èëÿ áó èøÿ ðàçû îëäó («—Äöçäöð. — Ùÿ. áÿëêÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿñÿí åë÷è ýåäÿ? Ýåäÿð?» Àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ ãóðóéóá ãàëäûì. ßëÿêáÿð áàëà. áèëèðñÿí êè. äàé áàøãà ùå÷ íÿ èñòÿìèðÿì Àëëàùäàí!.». áèðúÿ íÿâÿ ýÿçäèðÿéäèì ãóúàüûìäà. òÿê ãàëñàí ñÿí. î âàõòëàð êè. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç.. — ãîðõìàñàç. ùÿëÿ úÿáùÿäÿí àòàìûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëìÿìèøäè âÿ äàéûì äà áèçè ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öðòìÿìèøäè. åë÷èëÿð ùþðìÿòëè àäàìëàð îëìàëûäûðëàð. åë÷è ýþíäÿðìÿê ëàçûì îëäó âÿ î çàìàí àíàì áöòöí þìðöíöí àðçóñó îëàí áó ùàäèñÿëÿðÿ («— Áèðúÿ ñÿíèí òîéóâó ýþðÿéäèì. åâëÿíìÿê ìÿñÿëÿñè îðòàéà ÷ûõäû. èøäè-øàéÿä. — ßëÿêáÿð.— ýöëäö.. ßëÿêáÿð.. éàõøû ãóëàã àñ ìÿíÿ. Àëëàù åëÿìÿìèø. — äåäèì. êèìëÿ ãîùóì îëóðëàð âÿ áèð ìöääÿò êå÷ÿíäÿí ñîíðà. ýåäèá óòàíà-óòàíà. öðÿéèìèçäÿêè î ãîðõó âÿ íèýàðàí÷ûëûãëà ìöùàðèáÿ èëëÿðèíè áèð ãàðíû àú. Ùÿìèí ýåúÿ ñþùáÿòèíäÿí ñîíðà ÷îõ èëëÿð êå÷äè.... øÿð äåìÿñÿí. ßëÿêáÿð. «—ßëÿêáÿð. áèð ãàðíû òîõ éàøàéûðäûã. ýåúÿ àíàì áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá ÷àðïàéûíûí öñòöíäÿ îòóðäó: «—Éàòìûñàí. ùÿëÿ î óçàã èëëÿðäÿ. ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ.— Èëëÿð áåëÿäèð äÿ. ùå÷ âàõò ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí áèð êþìÿê èñòÿìÿ!.î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). «Éîõ». ÷îõ ýþòöð-ãîé åëÿéÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí àíàì äåäè: «— ßëÿêáÿð. äåéèð. — o ýöëäö. ìÿíèì éàçûì-ïîçóì ÷àï îëóíìàüà áàøëàäû âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ ßñìÿðëÿ ðàñòëàøäûã. õåéèð ýÿëìÿç. åïèê ÿñÿðëÿð 538 .

Éàçûã è÷êè äöøêöíöíöí áèðè èäè. Ìèðçÿ éàçûá êè. — Àõû. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí îíñóç äà ãàðàøûí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà äàùà äà ãàðàëäû âÿ ùÿìèí 539 . ùàðàäàí òàïûá ÷ûõàðûðñûç íàôòàëèí èéè âåðÿí áó Ñÿôòÿð Ìÿñóìëàðû? — Ñÿòòàð Ìÿñóì. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. Ñÿôòÿð Ìÿñóìóí êèòàáûíû ýÿòèðìèøÿì. þçöíöí äÿ òàëåéè ôàúèÿëè îëäó. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè.. — Ùÿ. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäóð. áó. ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. éÿíè î ãÿäÿð ÿùÿìèééÿòñèçäèð êè. çàëûì îüëó!. ãÿçÿëëÿðèíäÿ. — äåäèì. áó ñþçëÿð àüçûìäàí íå÷ÿ ÷ûõäû (Ôÿòóëëà Ùàòÿì þìðöíäÿ èéèðìè áåø ãðàì êîíéàêäàí àðòûã áèð øåé è÷ìÿçäè âÿ éÿãèí êè... áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø.. íÿéäè îíóí àäû? Ùÿ. Çàëûì îüëó î Ñÿôòÿð Ìÿñóì.. ÿéÿð ìÿí ñÿíèí éàðàäûúûëûã òàëåéèíÿ áèýàíÿ îëñàéäûì. èíäè úèääè ñþùáÿò ýåäèðäè âÿ ìÿí áó ñþùáÿòèí ìÿíàñûíû áàøà äöøöðäöì... Áàõûá ýþðöðÿì êè. Ñÿòòàð Ìÿñóì. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. Þçöí áàøà äöøöðñÿí äÿ. íÿ äÿ áîçóíà. ãîøìàëàðûíäà òÿá âàð. éàääàí ÷ûõûð. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. êèòàáûí òÿðòèá÷èñè ñÿíñÿí.. ìöãÿääèìÿíè äÿ ñÿí éàçìûñàí. íÿ àüûíà áàõûðäûëàð. ùèññÿ äÿ ãàïûëìàã îëìàç äÿ. ùå÷ âàõò äà «çàêóñî÷íó»äà îëìàìûøäû) âÿ åëÿ áèë êè. ãàíëû-ãàäàëû èëëÿð èäè äÿ. áó äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí áèð úÿùÿòè èäè. ýöëìÿê ùèññÿñè äàùà ãóðòàðìûøäû. — Ñèç îíóíëà áèð éåðäÿ çàêóñî÷íóäà îëìóñóç? Ñöêóò ÷þêäö.. Âàõòûíà ùàéûôûí ýÿëìèð? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éàâàøéàâàø åëÿ áèë êè. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì? (Áÿëêÿ ìÿíäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãàðøû óøàãëûã ÷àüëàðûíäàí ýÿëÿí áèð ãÿðÿç÷èëèê. ýóéà êè. ìèñàë ö÷öí... âàõòûíû õûðäà øåéëÿðÿ ñÿðô åëÿéèðñÿí. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð.. — Íÿ îëóá. ãÿðÿçëè áèð êèí-êöäóðÿò âàð?) — Áàõ. — Àíúàã ßëÿêáÿð. áó ñþçëÿðè äåìÿçäèì. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí àëòûíäàí ìèñðà-ìèñðà ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí çàêóñî÷íóëàðäà èäè. («Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá.ÿâÿçèíÿ. áó ýöí íÿøðèééàòäàí î êþùíÿ-ïàñìàíäà áèð øàèð âàð èäè. Äöçäöð. þçöíö ÿëëè èëäÿí áÿðè àäÿò åòäèéè õèòàáÿò êöðñöñöíäÿ. éàõóä èäàðÿäÿêè áþéöê ìèçèí àðõàñûíäà ùèññ åäèðäè.»). åé ýöë. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. Äîüðóñó. àäàìëàðûí àäûíû áèëÿðÿêäÿí òÿùðèô åäèðäè. Ìÿí î áÿäáÿõòè òàíûéûðäûì..

) Ñÿòòàð (î äà áó àäû ìÿíèì êèìè õöñóñè âóðüó èëÿ äåìÿéÿ áàøëàäû) Ìÿñóìóí òàëåéè èëÿ áàüëû ñÿíèí éàçäûüûí î åéùàìëû àáçàñëàð. ùà÷à äèëèíè ÷ûõàðûá áàõìàñû åéíè øåé èäè. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.. ßëÿêáÿð? (ßëåéêöìÿ ñàëàì. áèðáàøà ìÿíèì öíâàíûìàäûð!. òÿáëè øàèð îëóá. Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí è÷êè äöøêöíö îëìàüûíû ñèçäÿí áàøãà áèð àäàìäàí åøèòìÿìèøÿì..èëàí òàìàì éàé êèìè éûüûëûá. éÿíè Ñÿôòÿð éîõ.... éàõóä êåøèø îëìàüà. àõû. ìÿí åëÿ áó äÿãèãÿ ýåäèá ìîëëà îëìàüà. áèëèá êè. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê êàìèë îëñóí. ÿëèíÿ ãÿëÿì àëûá îõóúó èëÿ ñþùáÿò åäèð. õàëãûí àðàñûíäà ïîïóëéàðäûð. — Ìÿíèì ñþçöì êèôàéÿò äåéèë. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. óçàãáàøû ýöëöí áöëáöëäÿí øèêàéÿòèäèð äÿ! — Áÿñ. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.. Þçöíöç äåäèíèç êè. áèð äÿôÿ îíóí øåðëÿðèíè éûüûá ÷àï åëÿòäèðìÿê ëàçûì èäè... èíäè èçàùàò âåðèðÿì. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà.äåéÿñÿí.. êîð-êîð.... Íÿøðèééàòëàðäà. ßëÿêáÿð. øåðëÿðè äèëèíäÿí äöøìöðäö. õàëãû ñåâÿí àäàì èäè. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì (. — Áóíó îíà ýþðÿ ñîðóøóðàì êè. ùå÷ áèð èääèàñû äà îëìàéûá. Ùå÷ îëìàñà.. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. ýþð-ýþð. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. Ñÿòòàð (áó äÿôÿ Ñÿòòàð ñþçöíö õöñóñè âóðüó èëÿ äåäèì). öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàñûí!. ãÿçåò-æóðíàë ðåäàêñèéàëàðûíäà êè÷èê áèð èøèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè íàìèíÿ (ìèñàë ö÷öí: êèòàáëàðûíûí ùÿúìè áèð ÷àï 540 . îðàäàêû åéùàìëàð? — Ùàíñû åéùàìëàð? — Ñÿíèí ìöãÿääèìÿíäÿêè åéùàìëàð! (. ìöÿëëèìëèê åäèá. éà éîõ? — ßëÿêáÿð.).. ýÿðÿê äöíéàíûí ÿí ïàê âÿ òÿìèç ìÿõëóãó îëñóí! Ùÿðýàù Àëëàù ìÿíèì î éåýàíÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿ. Äåéèá. áöòöí þìðöíö éàçûá. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. ãîðõäóì.. íÿ äåéèð!.. Áèëèðñÿí äÿ. î êèòàá Ñÿòòàð Ìÿñóìóí çàêóñî÷íû ñÿðýöçÿøòëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèð êè. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê òÿìèç îëñóí. áÿéÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí î áàëàúà êèòàáû èíñàíëàðûí öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàìàüûíà ìàíå îëóð? Éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìóí øèêàéÿòè. XVIII ÿñð ôðàíñûç ìààðèô÷èëÿðè áèëèðñÿí íÿ äåéèá? Î èíñàí êè. éàõóä äà ýåäèá ñèíàãîãäà èøëÿìÿéÿ ùàçûðàì... éÿãèí ãîðõäóì êè.äÿì î ãàðàëòû èëÿ èëàíûí éåðèíäÿ ãûâðûëûá áàøûíû äèê ãàëäûðìàñû.).. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì ÷àòûøìûð!. Áàøà äöøäöí? Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí.... îíëàð àõû.

ßñìÿð ÿëèíè äîäàãëàðûíà âóðà-âóðà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿéèðäè êè. éàøû ÿëëèíè êå÷ÿí. Èíäè äÿ éÿãèí Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ìÿíèì ÷àïà ùàçûðëàäûüûì î áàëàúà êèòàáû èëÿ áàüëû ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãóëàüûíà ïû÷ûëäàìûøäûëàð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðëÿ). àììà ùÿðýàù ùÿãèãÿò ëàï íèñáèäèðñÿ äÿ. — ãîðõìàñàç. éàäûíûçà ýÿëèð. — Ñÿí ùÿëÿ óøàãñàí. éàðàäûúûëûã åçàìèééÿòèíÿ ýþíäÿðñèí âÿ ñ. éàõóä ìÿãàëÿëÿðè æóðíàëäà ö÷ íþìðÿ ÿââÿë ÷àï îëóíñóí.âÿðÿãè àðòñûí. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. éîõñà éîõ? Äîüðóäàí äà. ìöùàðèáÿ âàõòû 541 . ßëÿêáÿð!. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. — Ùÿãèãÿò ÷îõ íèñáè ìÿôùóìäóð. Î ìöðÿêêÿá äþâðöí. éàõóä èêè îòàüû ö÷ îòàüà äÿéèøäèðìÿêäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì îíëàðà êþìÿê åëÿñèí. ñîíðà òàìàì à÷ûã-àøêàð áèð ùÿäÿ-ãîðõó ùèññ îëóíàí î ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ: — Íÿ äåäèí? — ñîðóøäó. þçöìö ÿëÿ àëûì.. ñà÷û-ñàããàëû àüàðìûø áèð àäàì (éàçû÷û!) þìðöìöí àõûðûíà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ áåëÿúÿ åéùàìëà äàíûøàúàüàìñà (âÿ öìóìèééÿòëÿ. òåëåôîí ïèñ èøëÿéèð. î çèääèééÿòëè äþâðöí áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòèíè öðÿéèìäÿ ÷ÿêìèøÿì. Ìÿí òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëûá ÿçàáëàð ÷ÿêÿíäÿ ñÿí ùàðàäàéäûí? — Î áþéöê ñòîëëàðûí àðõàñûíäà ÿçàáëàð ÷ÿêèðäèç? Ôÿòóëëà Ùàòÿì ñóñäó. ÿëáÿòòÿ.. — Ùÿãèãÿò íåúÿäèðñÿ. — ýöëäö.— ýöëäö. — Áàõ.. Åéáè éîõ. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. — ýöëäö. íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäèì. ÿââÿë-àõûð áèð äÿôÿ ìÿí þç ùÿãèãÿòèìè Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿ áèëÿðÿì. ùå÷ êèìèí (î úöìëÿäÿí äÿ ìÿíèì) àüëûíà ýÿëìÿéÿí áèð òÿäáèð ôèêèðëÿøèá òàïàúàãäû. («Äöçäöð. ïþðòöðñöç. ñÿíèí î àáçàñëàðûíû íåúÿ éîçàúàãëàð? — ñîðóøäó.) Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãóëëóã ýþñòÿðìÿê èñòÿéÿí î ãÿäÿð éàçûã àäàìëàð âàð èäè êè. î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). îíäà íÿ èñòÿéèðÿì? íèéÿ éàçûðàì? âÿ íåúÿ éàçàúàüàì? — ßëÿêáÿð áàëà. — Úàìààò îáûâàòåëäèð. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. äàíûøìàéûì. ñóñóì. î èëëÿðèí ÿäÿáè ïðîñåñèíäÿ èøòèðàê åòìèøÿì. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. íÿ âàõòà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ åéùàìëàðëà äàíûøìàëûéûã âÿ ùÿðýàù ìÿí. åëÿ äÿ éîçñóíëàð. ìÿí èñÿ î èëëÿðäÿ éàøàìûøàì. áèð äÿôÿ. áó äàùà ÿñë Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. Ñÿí î èëëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí þéðÿíìèñÿí.

. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí Èáàäóëëà áèçèì äàëàíäà êèøèëèê åäèðäè. Éîõñà êè. áöòöí ñèôÿòè éåíÿ äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ òåëåôîíóí äÿñòÿéèíäÿí åøèäèëÿí î ôûñûëòû èëÿ. — Ìÿí ñÿíèí ö÷öí áèð ñòÿêàí ñó äåéèëÿì êè. Àíàì ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ùàããûíäà áàøãà àðâàäëàðà.. äîüðóäàí äà. — äåäè. áÿçÿí äÿ þçö þçöíÿ äåéèðäè: «—Ùå÷ îëìàñà áèð àç àüëàéà. õûøûëòûíûí øÿêëèíè ýþðöðäöì. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. õàðàá îëìóøäó. áèðíÿôÿñÿ áàøûíà ÷ÿêÿñÿí! — Áèëèðÿì. äàëàíûìûçûí ãàáàüû òàìàì «ïîëóòîðêà»ñûç âÿ î àâòîáóññóç ãàëàíäàí ñîíðà.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿñòÿéè àñäû. áèð àç öðÿéèíè áîøàëäà. Õàíûì õàëà þìðöíäÿ ùå÷ âàõò (ùÿòòà î éåêÿ ÿëè î úöð éöíýöëëÿøÿíäÿí ñîíðà äà!) ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè. î õûøûëòû èëÿ áó ñèôÿò àðàñûíäà áèð îõøàðëûã. äàëàíûìûç éåòèìëÿøÿíäÿí. — äåäèì. Ùÿòòà ìÿíèì àðâàäûì äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ãîðõóðäó. ìÿí ùÿìèí ùàäèñÿíè ùà÷àíñà ßñìÿðÿ äàíûøìûøäûì). äèíèá äàíûøìûð. õûøûëòû åøèäèëèðäè âÿ åëÿ áèë êè. ôÿðÿùñèç. ìÿí î ôûñûëòûíûí. ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí èíäè ùèðñäÿí äàùà äà ãàðàëìûø ñèôÿòè. XXXVI Êö÷ÿìèç. ñåâèíúñèç áöðêöëö áèð éàé àõøàìû Õàíûì õàëàíûí àíàìà äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. äÿðäèíè-ñÿðèíè äàíûøà-äàíûøà öðÿéèíäÿêè î àüðûíûí ýþéíÿéè èëÿ úàìààòûí äà ýþçöíöí éàøûíû àõûòìàçäû. êèíëÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè. î ñþçëÿð íÿ ö÷öí ìÿíÿ î úöð òÿñèð åòäè? Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ßñìÿð äàùà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿìèðäè. î àëòû îüóëóí íè542 . ùÿéÿòèìèç êèìñÿñèçëÿøÿíäÿí ñîíðà. öðÿéèíèí àüðûñûíû à÷ûá úàìààòûí ýþçöíöí ãàáàüûíà òþêìÿçäè... ßñìÿð éàëíûç èíäè ÿëèíè àüçûíäàí ÷ÿêèá: — Ñÿí íåéëÿäèí?! — äåäè. úöðáÿúöð ôûñûëòû.. ãûøãûðà.. Áèð íå÷ÿ àí ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë òåëåôîí. î âàõò êè. ÿëè èëÿ àüçûíû ñûõûá éåðèíäÿ äîíóá ãàëìûøäû (éàäûìà ýÿëèð. éàõûíëûã âàð èäè.Ìóõòàðýèëÿ ãîíàã ýÿëìèøäèíèç? Îíäà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíè ìÿí âóðóá ñûíäûðìûøäûì!. — Ìóõòàð êèìäèð? — Ñÿòòàð Ìÿñóìëà áèð êö÷ÿäÿ éàøàéûðäû. ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèí ùÿäÿëè-ãîðõóëó ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ ñþçëÿðè áèð-áèð äÿãèã òÿëÿôôöç åäÿ-åäÿ: — ßëÿêáÿð.

ìÿí èñÿ áóðàäà ÐÀÙÀÒ éàøàéûðäûì... — áó ðàùàò ýöíëÿðè êè. ßáäöëÿëèñèç. Èáàäóëëàíûí êÿñäèéè î õàðòóò êþòöéöíöí éàíûíà ýåòäèì. îéóí à÷äû áàøûìûçà!. áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐ Õàíûì õàëàíû ñûõûðäû. þçö þçöíäÿí óòàíìûøäû.. ìÿí ùå÷ âàõò áó úöð ùèññ éàøàìàìûøäûì. Ìÿí äàëàíûìûçûí äèáèíÿ. î õàðòóòóí ýþçÿë ÷àüëàðûíäà óøàãëàðëà êþìÿêëÿøÿ-êþìÿêëÿøÿ áóðà ýÿòèðäèéèìèç âÿ èêè ýöí äàëáàäàë éàüûø éàüäûüû ö÷öí ùÿëÿ äÿ íÿì îëàí «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóì.ýàðàí÷ûëûüûíû äà ñàëûá öðÿéèíÿ. êÿäÿð áöðöéöðäö. Êþïÿéîüëóíóí òàõòû òàáóò îëñóí. î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö þçöíäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêìèøäè. Àüàðÿùèìñèç. ñîíðà íàçèê äîäàãëàðûíû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ: — Ñîíà... áöðêöëö éàé àõøàìû èñÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíè áèð íå÷ÿ àí àíàìûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ äèêäè. — óøàãëàð êè. óøàãëàð êè. àíàì Õàíûì õàëàíû áàøà äöøìÿäè âÿ Õàíûì õàëà þçö äÿ áèëäè êè. ìÿíèì öðÿéèìè ãöññÿ. ñåâèíúñèç. — äåäè. Õàíûì õàëà áèð ìöääÿò äÿ àíàìà áàõäû. î êÿäÿðèí þçöíäÿ äÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè. — äåäè. Ùÿìèí ôÿðÿùñèç. ÿçèðäè. Àäàì öðÿéè äþçÿð áóíà áÿéÿì?». ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ þç åâëÿðèíÿ ãàëõäû. ùàìûäàí (áÿëêÿ åëÿ þçöíäÿí äÿ!) ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè ùÿìèí íèýàðàí÷ûëûãëà ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõìàüû àíàìû ÿìÿëëè-áàøëû éàíäûðûá-éàõûðäû. àììà î äÿì áèðèíúè äÿôÿ èäè êè.. þçöíöí þçöíÿ éàçûüû ýÿëìèøäè. î äÿì ìÿí ùÿòòà êö÷ÿìèçèí. — äåäè. Úÿáðàéûëñûç. î þëöì-äèðèìèí è÷èíäÿäè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè. ìÿíèì þçöìöí þçöìäÿí çÿùëÿì ýåäèðäè. îðäàäû. Õàíûì õàëàíûí òÿê ãàëìàüû. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë. éÿùÿðè ãàííàí äîëñóí îüðàøûí. Àíàì: — Ñÿí þçöâö öçìÿýèíÿí. áóíëàðû þçöìÿ ýöíàù áèëèðÿì. — äåäè.. ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. ùÿéÿòèìèçèí î éåòèìëèéèíäÿ. ðàùàòëûã âåðìèðäè. ÷öíêè ìÿí úÿáùÿäÿêè àòàì êèìè þëöìÿ ýåòìèðäèì. àììà ÿñëèíäÿ î ãöññÿíèí. þçö þçöíÿ íèôðÿò åäèðäè. áèð ñÿñ åøèäÿí êèìè. — Úÿôÿðñèç. Àäèëñèç. Ñîíà. ìÿí áóðäà éàøàéûðàì. Ãîúàñûç. àíàì Õàíûì õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. àììà Õàíûì õàëà áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐÈ þçöíÿ ðÿâà áèëìèðäè. äàëàíûìûçûí. êèìÿñèçëèéèíäÿ äÿ áèð ÐÀÙÀÒËÛà ýþðäöì. Õàíûì õàëàíûí î íèýàðàí÷ûëûüû. àíàì îíó áàøà äöøìÿäè. Î íÿì «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóüóì ùÿìèí áöðêöëö éàé 543 . — Àëëàùûí êþìÿêëèéèéíÿí ùàìûñû ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðûá ýÿëÿúÿêëÿð!. Ùèòëåðèí þëöá-þëÿíëÿðèíèí ýîðóíà èòèí ïîõó!. úàâàíëàðû ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. ÷öíêè ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó.

ýþçöíöí èøûüû êèìè ãîðóéóá ñàõëàéûðäû. éîõ åëÿéèá. äèäèëìèø éåðëÿðè î ãÿäÿð ýþçëÿìèøäè êè. äåéèðäè êè. Àòàì ñÿôÿðëÿðÿ ýåäÿíäÿ. Èáàäóëëàíûí êå÷ÿí èë èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðëà êÿñäèéè î ýþçÿë õàðòóòóí éîõëóüóíà äàùà ùàìûìûç þéðÿøìèøäèê. ùÿòòà õàðòóòó êÿñÿí âÿ áó êÿäÿðëè éàäèýàðû ãîéóá ýåäÿí î èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðû äà éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ î àüàú ýþáÿëÿéèíèí èðèëè-õûðäàëû ùàìûñûíû éûüûá éàøûë ìàéêàìûí ÿòÿéèíÿ äîëäóðäóì. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíà ãóëàã àñìûðäûã âÿ î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø ùÿìèí èðè êþòöéöí ÿòðàôûíû áó áèð èëèí ÿðçèíäÿ îò áàñìûøäû. ãÿôèëäÿí àéûëäûì. áöòöí ôèêèðëÿðèì áàøûìäàí ó÷óá ýåòäè. èíäè áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éèéÿñèçëèéèíèí. éåòèìëèéèíèí ýþñòÿðèúèñè èäè. àòàìûí ñÿôÿðëÿðèíè õàòûðëàäû. äèäèëìèøäè êè âÿ àíàì äà î úûðûëìûø. êèìñÿñèçëèê éîõ. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î çàáèòÿíè àúëûã éîõ. ñîíðà î ãÿäÿð úûðûëìûøäû. íèýàðàí÷ûëûã äà éîõ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éÿíè ùÿìèí ìàéêà ùà÷àíñà éàøûë îëìóøäó. Áèðäÿí-áèðÿ ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìÿäèì. áàëà÷à àðàêÿñìÿìèçäÿ àòûëûá ãàëìûø î ùÿñèð çÿíáèëÿ áàõäû. ìàéêàëûüûíäàí áèð øåé ãàëìàìûøäû. ñîíðà êöðÿí ïèøèê äÿ þëäö âÿ áó éåðëÿðÿ ùå÷ áèð èíñ-úèíñ àéàüû äÿéìÿäè. Àíàì î ýþáÿëÿêëÿðè øèò éàüäà ñîüàíëà ãîâóðóðäó. åëÿ áèë êè. äàùà äîüðóñó. ùÿðäÿí ìÿí ùÿìèí çÿíáèëäÿí êþòöê ýþáÿëÿéè äÿ ÷ûõàðûðäûì: àòàì Ðóñèéàíûí ñòàíñèéàëàðûíäàí àëûá ýÿòèðèðäè. áàõ. Ìÿíèì éàøûë áèð ìàéêàì âàð èäè. äàùà ýåúÿëÿð áóðàäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá î òöòÿéÿ ãóëàã àñìûðäûã.àõøàìû Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î ãàðà ýþçëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí î ãàðà ýþçëÿðäÿ äàùà ÿââÿëêè çàáèòÿíè ùèññ åòìÿäèì. òÿêúÿ êöðÿí ïèøèê ýÿëèá áóðàëàðäà äîëàøûðäû. ùÿìèí ÐÀÙÀÒËÛà éåéèá. ýþáÿëÿêëÿðèí è÷èíäÿ ÿí ñàëàìàòû áó ýþáÿëÿêäèð. ùÿìèøÿ îéóíëàðûìûçûí ìÿñêÿíè îëàí áó áàëàúà éåð — äàëàíûìûçûí äèáè. ýþðöíöð. àììà ùÿìèí áöðêöëö éàé àõøàìû àíàì äà. âàãîí ãîõóëó î áÿðÿêÿòëè ùÿñèð çÿíáèëè åâèìèçÿ äîëó ýÿòèðÿíäÿ. Äàéûì òÿõìèíÿí áèð èë ÿââÿë ùàðàäàíñà áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüû òàïûá áèçÿ ýÿòèðìèøäè âÿ î áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüûíû àíàì äîüðóäàí äà. î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø î áþéöê êþòöéÿ áàõûðäûì âÿ áèðäÿí åëÿ áèë êè. àù 544 . î êþòöéöí äàëàíûí äèâàðûíà éàõûí áèð êöíúöíäÿ áèòìèø áèð äÿñòÿ êþòöê ýþáÿëÿéè ýþðäöì. öñòöíÿ éóìóðòà âóðóðäó âÿ ìÿí äÿ î ýþáÿëÿê ÷ûüûðòìàñûíû ÷îõ õîøëàéûðäûì. Ìÿí íÿì «êóáèê»èí öñòöíäÿ îòóðóá ÷îõ êÿäÿðëè áèð éàäèýàð êèìè. éàøûëëûüûíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ.

ñîíðà î øÿêëÿ îõøàéàí Ãîúàíû éàäûìà ñàëäûì... àììà ýöëöìñÿäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. èñòè áîøãàáû ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóì âÿ àíàìûí äåäèéè ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà äåäèì. èñòÿéèðäèì êè. òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè éóõàðû ãàëõäûì. Õàíûì õàëà áó ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû èñòè-èñòè ìÿíèì éàíûìäà éåñèí. — «Àëëàù áàèñèí åâèíè éûõñûí!» — äåäè âÿ ùÿìèí ýöíÿáàõàí éàüûíäàí áèð àç òàâàéà òþêöá ýþáÿëÿéè ãûçàðòäû. þçöí éûüìûñàí ýþáÿëÿéè. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Õàíûì õàëà àéàãëàðûíû àëòûíà éûüûá òàõòäà îòóðìóøäó. ñîíðà òÿí éàðûéà áþëöá èêè áîøãàáà ÷ÿêäè âÿ áîøãàáûí áèðèíè ìÿíÿ óçàäûá î áöðêöëö éàé àõøàìû äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñþçëÿðèíè äåäè: — Àïàð àðâàäà. íÿ åäèì. áèð ñþç äåìÿäè. ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóüóì î èñòè ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. ñîíðà äà áèðäÿí-áèðÿ åëÿ áèë êè. éåíÿ ýöëöìñÿäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ î ýöëöìñÿìÿäÿ øöøÿ êèìè áèð øåé ýþðäöì... áÿëêÿ äÿ ýþçëÿéèðäèì êè... Õàíûì õàëà ìÿíè òÿðèôëÿéÿúÿê. ñîíðà îòàãäà äèâàðäàí àñûëìûø Àáóçÿðèí øÿêëèíè éàäûìà ñàëäûì (Àáóçÿðèí î øÿêëè äÿ øöøÿíèí àðõàñûíäà èäè). — Õàíûì õàëàíûí áèðèíúè âÿ àõûðûíúû äÿôÿ ýþðäöéöì ýþç éàøëàðûíû. Õàíûì õàëà äåäè: — Éàäûâà ýÿëèð. ßëÿêáÿð.÷ÿêäè. Äåíÿ êè. î ýþç éàøëàðû èíäè ùÿì äÿ ßäèëÿäÿí þòðö àõûðäû. Áàëàêÿðèì òöòÿê ÷àëäû âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíäÿ ÷àëûíàí î óçàã. åéíè çàìàíäà ÷îõ éàõûí ùàâàíû åøèäÿ-åøèäÿ ßäèëÿíè éàäûìà ñàëäûì âÿ î âàõò Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøû èíäè ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ òÿêúÿ Àáóçÿðäÿí þòðö àõìûðäû.. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç áèð éåòèìëèê. ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàäûìà ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû äà õàòûðëàäûì. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. Õàíûì õàëàíûí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ íÿñÿ øöøÿ êèìè áèð øåé âàð. Õàíûì õàëà òàõòäàí äöøöá ìèçèí éàíûíà ýÿëäè. þçöìöç äîéóíúà éåìèøèê. éàäûìà ýÿëèð âÿ äîüðóäàí äà. Ìÿí øöøÿáÿíäèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûì âÿ áèëìèðäèì êè.... ýþçëÿðè äîëäó. áèð äÿôÿ áèçÿ ßíçÿëè áàëûüû ýÿòèðìèøäöí?. Ìÿí î ýþçÿë ãîõóñó áöòöí ÿòðàôà éàéûëìûø î èñòè áîøãàáû àíàìäàí àëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. éÿíè êè.. ìÿíÿ áàõäû. éåíÿ áîøãàáäàêû ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. î. Äåíÿ êè. áèð êèìñÿñèçëèê ñÿôÿðèíÿ ÷ûõûá âÿ Õà545 . Íÿäÿíñÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. ñûíûá ÷èëèê-÷èëèê îëà áèëÿð. äóðäóüóì éåðäÿ — áåëÿúÿ ýþáÿëÿê òàïäûüûì ö÷öí ìÿíèì éåðèìÿ ñåâèíÿúÿê? áèëìèðÿì. ßëÿêáÿð.

àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá åâèìèçÿ ýåòäèì âÿ áèð ìöääÿò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. Ãîúà äà ñèçíÿí áèð éåðäÿ ýÿçÿð. ßëÿêáÿð. áèð ìöääÿò äÿ êå÷äè. ßëÿêáÿð. äöçäö.. ÿëèíäÿ áàëàúà áèð áàüëàìà 546 .. — Ñîíðà äåäè: — Ùÿ. ßëÿêáÿð. — äåäè. îíëàðû. ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàã. Ìÿí òàíûéûðàì îíëàðû. àììà ìÿíèì áöòöí òöêëÿðèì áèç-áèç îëìóøäó.. êÿíäÿ.. Õàíûì õàëà: — Ùÿ? — ñîðóøäó.íûì õàëàíûí ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿêè î èêè äàìëà ýþç éàøû ìÿùÿëëÿìèçèí àðäûíúà àòûëìûø ñóéóí äàìëàëàðûäûð. áèðäÿí Õàíûì õàëà äÿëè îëàð.. îíëàðûí ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàüûíäàí äåéèð. ßëÿêáÿð.. — äåäè. áåéíèìè éîðóðäó âÿ áó çàìàí Õàíûì õàëà î áèð áîøãàá ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõà-áàõà áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð. àëòûñû äà ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. Ãîúàíûí. äöçäö. Õàíûì õàëà ìÿíÿ áàõà-áàõà áó ñþçëÿðè äåéèðäè. ñîíðà Õàíûì õàëà äà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû äöøäö. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿíè ùÿëÿ ìàøûíëà ÷îõ ýÿçäèðÿúÿêëÿð îíëàð. óçàãëàðäàêû î àäàìëàðà äåéèðäè.. î òÿñÿââöðëÿð ìÿíèì áàøûìû àüðûäûðäû. Ìÿí òàíûéûðàì àõû. àëòûñû äà.. ßëÿêáÿð. áÿëêÿ áóíó ýþíäÿðÿê ßëèàááàñ êèøèéÿ? Ìÿí: — ßëèàááàñ êèøè ÷îõäàí êþ÷öá ýåäèá êè. ïèñ ýþðöð âÿ ùå÷ êèìèí áóíäàí õÿáÿðè éîõäóð. ßëÿêáÿð.. Àäèëèí. ßáäöëÿëè. ìÿíÿ áàõàí ýþçëÿðè ùàðàñà ÷îõ óçàãëàðà äèêèëèá âÿ áó ñþçëÿðè äÿ Õàíûì õàëà ìÿíÿ äåìèðäè. Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìà. Àäèë äÿ ýÿçäèðÿúÿê. ßëÿêáÿð. Úÿáðàéûë äà.. — Ñîíðà: — Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìàýèíÿ... ßëÿêáÿð. Ìÿí.. Àüàðÿùèìèí ãàéûäûá ýÿëÿúÿéèíäÿí äàíûøûð. Xàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè êèìè çÿèôëÿéèá. Õàíûì õàëàíûí ìÿíèì ÷ûõûá ýåòìÿéèìäÿí ùÿëÿ äÿ õÿáÿðè éîõäóð. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíè äÿùøÿòëè áèð ãîðõó áöðöäö êè. Úÿáðàéûëûí.. Ìÿí ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. — ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ýþðöìëÿð..... ÷öíêè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà úöðáÿúöð ýþðöìëÿð ýÿëèðäè âÿ ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áó ýþðöìëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. — äåäèì. Àüàðÿùèì äÿ. ùå÷ íÿ îëìàéàúàã îíëàðà. Úÿôÿð äÿ ýÿçäèðÿúÿê ñÿíè ìàøûíäà. ßáäöëÿëèíèí. ùÿëÿ äÿ ìÿíÿ ìöðàúèÿò åëÿéÿ-åëÿéÿ Úÿôÿðèí. Õàíûì õàëà áèð äÿ: — Ùÿ.. áÿëêÿ äÿ áó øöøÿáÿíääÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäà äàéàíìûø þçöíÿ äåéèðäè: — Ñûõìà öðÿéèíè.. ýÿëÿúÿêëÿð àëòûñû äà. Õàíûì õàëà ìÿíè ýþðìöð.

. àììà êàðâàí éîëó åëÿ ùåé óçàíûá ýåäèðäè. éàøû ùÿëÿ òàìàì îëìàìûø áàëàñûíû ãóúàüûíà àëäû. áîç áèð äöçÿíëèêäÿí êå÷èá-ýåäèðäè âÿ 547 .. î àú Øÿùÿðäÿí ÷ûõäû. ëàï àç êå÷äè êè.. áèð âàõò äîëó âÿ åùòèðàñëû áÿäÿíèíè òàðûìëàìûø àü äÿðèñè èíäè ñöìöêëÿðèíäÿí ñàëëàíàí î àðâàäûí äà ÿðè þç áîüàçûíäàí êÿñèá áàëàëàðûíà âåðäè âÿ þçö àúûíäàí ùÿëàê îëäó. XXXVII Î àðâàä ö÷ ýöí-ö÷ ýåúÿ èäè êè. áèð áàëàñû ãàðíûíäà. Êàðâàí éîëó áîìáîø. áàøû à÷ûã áó êàðâàí éîëóíà äöøäö. àúëûã îíëàðû éåíÿ þëäöðìÿéÿ áàøëàäû.. ÷öíêè úàìààò êàðâàíûí äÿâÿëÿðèíè î ñààò êÿñèá éåéèðäè. ïàé ýþíäÿðäèéèìèç ùÿìèí ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûäû. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. Øÿùÿðÿ àúëûã äöøäö. ãóðòàðìàã áèëìèðäè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. ñîíðà î ýþðöíìÿìèø àúëûã áèð-áèðèíèí àðäûíúà î àðâàäûí ö÷ îüëóíó äà àïàðäû. Áó êàðâàí éîëó âàõòûéëà éîë÷ó èëÿ äîëó îëàðäû. åâ-åøèéèíÿ. áèð ìÿíçèëÿ ýÿòèðèá ÷àòäûðìûðäû âÿ äöíÿí ñÿùÿð àõûðûíúû ÷þðÿê ãûðûüûíû ãóúàüûíäàêû áàëàñûíà âåðäè. úÿìè áèð áàëàñû ãóúàüûíäà. ãà÷àí áàøûíû ýþòöðöá ãà÷äû. àúëûã îíëàðû éåíÿ ùàãëàäû. àéàüû éàëûí. ëàï êè÷èê áèð ãûðûã äà þçö éåäè êè.. .âàð èäè — ìÿí áàøà äöøäöì êè. ùÿì äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. áóðàäàí ýåúÿýöíäöç êàðâàí êå÷ÿðäè.Ýåúÿ ìÿí éåðèìäÿ ýþçëÿðèìè éóìóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû î óçàã âÿ åéíè çàìàíäà äà ÷îõ éàõûí ùàâàíû éåíÿ äÿ åøèòäèì âÿ î òöòÿê ÷àëäû. àììà èíäè òàìàì áîìáîø èäè. Áàëàêÿðèì ùÿì ÷àëûðäû. ùÿéÿò-áàúàñûíà äÿéèøäèéè áèð ïàð÷à àðïà ÷þðÿéèíè ãîéíóíäà ýèçëÿòäè. ÷àëäû. î áèðè áàëàñû ãóúàüûíäà àúëûãäàí ãà÷ûðäû. àòëàðûí ùàìûñûíû êÿñèá éåìèøäèëÿð âÿ î àú Øÿùÿðÿ äàùà ùå÷ áèð êàðâàí ýÿëìèðäè. — ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûí àøàüû áàøûíà òÿðÿô ýåòäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. ñîíðà äà åëÿ áèë.. ãàðíûíäàêû áàëàñûíûí îëñóí. ÷öíêè î àú Øÿùÿðäÿ äÿâÿëÿðèí. ÷àëäû. ãàëàí àúûíäàí ãûðûëäû âÿ èðè ýþçëÿðè ÷óõóðà äöøöá àúûíäàí èøûì-èøûì èøûëäàéàí. Õàíûì õàëà î ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû ßìèíÿ õàëàéà ïàé àïàðûð. áèð áàëàñû äà ãàðíûíäà ãàëäû âÿ ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë áöòöí ÿìëàêûíà.

. 548 . ßçèçèì.. Ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãûçäûðûðäû. î àðâàäûí äþøëÿðèíèí ãàïãàðà ýèëÿñèíäÿ äóç áàñûëìûø éàðà éåðè êèìè ýþéíÿéÿí. ÿëèíè ãàðíûíà åùòèéàòëà ñöðòöðäö êè. Î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëà äà àúëûã è÷èíäÿ èäè. ìÿí éàçûüàì. Öìèä. Áÿëàëû áàøûì. áàøûìà ãÿçà ýÿëäè?. ùÿìèí àúëûã è÷èíäÿ î àðâàä è÷è áîø êèñÿ êèìè ñàëëàíìûø äþøëÿðèíè ãóúàüûíäàêû áàëàñûíûí àüçûíà âåðèðäè. áÿòíèíäÿêè áó ùÿðÿêÿòëÿðèí ùàìûñûíû ùèññ åäèðäè. ÿëëÿðè åëÿ áèë êè. áÿòíèíäÿêè î óøàüû ñàêèò åëÿìÿê èñòÿéèðäè... àììà ùå÷ íÿ åäÿ áèëìèðäè. ÿëáÿòòÿ. óøàã îëàí-ãàëàí ýöúö èëÿ ñöäö òàìàì ãóðóìóø î äþøëÿðè ñöìöðöðäö. ÿëëÿðèíè èñÿ ùèññ åòìèðäè. ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóéóá ñàðàëìûø ãàíãàëäàí áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. Àðâàä áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéèðäè. î éåðäÿ èíñàíëàð îëàúàãäû âÿ î éåðäÿ áèð òèêÿ ÷þðÿê îëàúàãäû.. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø î óøàüûí ÷ÿêäèéè ÿçàáû áöòöí öðÿéè èëÿ äóéóðäó. Êþëýÿäÿí ýöíÿ äöøäöì. òÿïèê àòûðäû. Ãóúàüûíäàêûíà áàõäû: ìÿí þëñÿì ñÿíÿ ãóðáàí. áöòöí è÷èíè. áàøûíû òÿðïÿäèðäè âÿ àðâàä. À áàøûì... àíúàã áó êàðâàí éîëóíà èäè. ýöíÿ äöøäöì... ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø óøàüû. ÿëëÿðèíè. áöòöí âàðëûüûíû éåéÿí áèð àúëûãäàí áàøãà. ÿëèíè ãàðíûíà ñöðòöðäö.. äàøà äþíìöøäö âÿ áèð äÿ êè. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. áó êàðâàí éîëó ÿââÿë-àõûð ùàðàñà áèð éåðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðòìàëû èäè. úûçäàüûíû ÷ûõàðàí áèð àüðû âàð èäè: ùÿìèí óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó. ãóúàüûíäàêû î êþðïÿíèí áÿëÿéè àëòûíäà ãóðóìóøäó. åëÿ ùåé óçàíàí. ãàðíûíäàêû áàëàñû äà ùÿìèí ýöíÿø ùÿðàðÿòèíè ùèññ åòìèðäè. ñÿíè?. Ùàðà ýþòöðöì ãà÷ûì. ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí áó êàðâàí éîëóíà áàõûðäû. ñöìöêëÿðè ÷ûõìûø áàðìàãëàðû ãàðíûíûí íàçèëèá ñàëëàíìûø äÿðèñèíäÿí î óøàüû ÿçìÿñèí. íÿ ýöíàù åëÿäèì êè.. Òþêöì ãàí. óçàíàí.. áàøûì ñÿíè. ôÿëÿê. ÿââÿëëÿð ùå÷ îëìàñà áèð àç ãàí ýÿëèðäè áó äþøëÿðäÿí. àììà î àðâàä äà. ùÿëÿ äîüóëìàìûø. ñÿí þëìÿ. Ñÿí äåéÿí ýöíÿ äöøäöì. Åâèí éûõûëñûí. äþøëÿðèíèí ýèëÿëÿðè ýþéíÿäÿ-ýþéíÿäÿ àüðûéûðäû. éàøûì ñÿíè. î àðâàäûí ãóúàüûíäàêû óøàã äà.ùÿìèí äöçÿíëèêäÿ î ýþðöíìÿìèø ãóðàãëûãäàí ñîíðà. èíäè äàùà ùå÷ ãàí äà éîõ èäè.. éàðà åëÿéèðäè..

ÿëëÿðè þçö þçöíÿ ãàðàòèêàíûí äèáèíè åøäè. íåúÿ àéàüà ãàëõäû. ßçèçèì îéàí. áèð Àëëàù ãàðüûìûøà íÿ åäÿ áèëÿðäè? Ãàáàãäà. î àðâàä ãóðóìóø ÿëëÿðè êèìè. åëÿ áèë. ýöíöí èøûüûíäàí áàøãà ýþéäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè âÿ áó âàõò ÷îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí éàøûë äàüëàð ýþðöíäö. î éàøûë äàüëàðû òóø òóòóá ýåòäè. äþøëÿðèíèí àüðûñûíû äà óíóòäó.. Äàüëàð. áèð àçû ãàðíûíà ýåòñèí. Àììà áèð àçäàí î òÿðòÿìèç ýþé äÿ òóòóëìàüà áàøëàäû. ãóúàüûíäàêûíû äà. áó.. Ñÿí ùàðàìû äàüëàðñàí?. ñîíðà éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìÿñèí. ãàðíûíäàêûíû äà Àëëàù ãàðüûéûá âÿ áèðäÿí-áèðÿ éöç òÿáèá äÿ ýÿëñÿéäè. àììà äèøëÿðè î êþòöéö ÿçÿ áèëìÿäè. íåúÿ äàüëàðñàí?. åøäè. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéóá ãàðàòèêàí êîëóíóí êþêöíö åøèá ÷ûõàðòìàã èñòÿäè. ýÿëèá î êîëóí éàíûíäà äàéàíìàã èñòÿäè. áàøà äöøäö êè. ýåòäè. äàüëàð. Ýþéöí öçö òÿðòÿìèç èäè. ñîíðà óøàüû éåðäÿí ãàëäûðà áèëìÿç. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð èäè. ãàðàòèêàíûí êþêöíö ÷ûõàðòäû. íÿ ãÿäÿð åëÿäèñÿ äÿ áèð øåé ÷ûõìàäû. äàüëàð?.. òîïà-òîïà áóëóäëàð ýÿëäè. éîëóí êÿíàðûíäà áèð àüàú ýþðäö. î äàüëàðäà î òÿðÿôëÿðäÿêè ýþçÿë äöíéàíûí úöðáÿúöð ìåéâÿëÿðè âàð èäè.. áèð àç öìèäèíè àðòûðäû.... Áó éàí çöëìÿòõàíàäûð. îíó äà. î àðâàäà áèð àç ýöú âåðäè.. äàùà àõûðäû. àììà ãîðõäó êè. Íåúÿäèð î éàí. àììà ãîðõäó êè. óçàãäàí òàíûäû êè. òÿçÿäÿí íåúÿ éîëà äöçÿëäè. Ìÿíè ýþðúÿê àüëàðñàí. óøàüû éåðäÿí íåúÿ ýþòöðäö. äàüëàð.. ãàðàòèêàíûí êþêöíö éåðÿ àòäû. î 549 . ãàðàòèêàí êþêöíöí çÿããÿòî àúûñûíû ùèññ åòìÿäè.. àììà àéàãëàðû þçö þçöíÿ äàéàíäû.Àðâàä éîëóí êÿíàðûíäà áèð ãàðàòèêàí êîëó ýþðäö... áÿòíèíäÿêè î óøàüûí îëñóí. þçö äÿ áèëìÿäè êè.. áÿäÿíè þçö þçöíÿ ÿéèëèá óøàüû åùìàëëûúà òîðïàüûí öñòöíÿ ãîéäó. óçàãäàêû î éàøûë äàüëàð ýþðöíìÿç îëäó âÿ î àðâàä áàøà äöøäö êè. áèð àçûíû äà àüçûíäàí ÷ûõàðûá òîðïàüûí öñòöíäÿ ãîéäóüó î óøàüà âåðñèí. àüçûíà àïàðûá ÷åéíÿìÿéÿ áàøëàäû êè. ×îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí î éàøûë äàüëàð.. Àë ãàíà áîéàí. Ñèíÿìäÿ éåð ãàëìàäû.

Àü Äÿâÿ éîëóí êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû âÿ ñöêóò è÷èíäÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ î àðâàäà. Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýÿòèðèá îíëàðûí öñòöíÿ ÷ûõàðòìûøäû. Áöòöí äöíéàäà ùå÷ êèì éîõ èäè. áó ÷þë-áèéàáàíäà áàøãà áèðèñèíè éîõ. äàùà ùå÷ âàõò î óøàüû ãóúàüûíà àëà áèëìÿéÿúÿê âÿ òàìàì òàãÿòñèç èíèëäÿéÿ-èíèëäÿéÿ àüëàìàüà áàøëàäû âÿ î àðâàäûí åëÿúÿ çèíýèëäÿìÿéè èëÿ. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéäó. ãàðíûíäàêû áàëàñû èäè. áÿäÿíèíè äèê ñàõëàéà áèëñèí äåéÿ. äåìÿëè. Î àðâàäûí çèíýèëäÿéÿ-çèíýèëäÿéÿ àüëàìàüû âÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüû. î àðâàäûí ãàðíûíà. áèð äÿíÿ äÿ ãîïóá äöøìöø çåéòóí òàïìàäû. î àðâàäà áàõûðäû. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõûðäû. àììà äàùà óøàüû ãàëäûðà áèëìÿäè. êöðÿéèíè î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿäè âÿ òàìàì ÿìèí îëäó êè. áèð äÿ î àðâàä èäè. Àëëàùûí öçö îíëàðäàí ùÿëÿ òàìàì äþíìÿìèøäè. î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëàñûíû ñàêèòëÿøäèðäè. ùÿìèí çöëìÿò éàâàø-éàâàø îíëàðû àïàðûð. 550 . Öðÿéèéóìøàã àäàì ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà äèçè öñòÿ éåðÿ ÷þêöá î àðâàäëà öçáÿöç îòóðìóøäó. åëÿ áèë êè. éåíÿ öðÿéèíäÿ öìèä éàðàíäû.. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíû åøèòäèêúÿ. äàùà ùå÷ âàõò áóðàäàí ãàëõà áèëìÿéÿúÿê. àõûðûíúû äÿôÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàäû âÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðàí î çöëìÿòäÿí ÷ûõäû. àüàúûí öñòöíäÿ äÿ áèð äÿíÿ çåéòóí éîõ èäè. éåðÿ îòóðäó. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. áó. áèð î óçàíäûãúà óçàíàí éîë èäè. äàùà ÿë àòìàäû. ÿáÿäè áèð çöëìÿòäèð. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíäàí ñàâàéû äà áèð àüëàìàã ñÿñè åøèòäè. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíè àõòàðäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà áàõûðäû. ýþçëÿðèíè à÷äû. àéàã àòìàäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã èäè âÿ î àðâàä èò êèìè çèíýèëäÿäèêúÿ. î çöëìÿò îíó äà þçö èëÿ àïàðìàüà áàøëàäû âÿ áó çàìàí î àðâàä þç àüëàìàüûíäàí. éåíÿ òàãÿòñèç àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéÿ-ñöðöòëÿéÿ î çåéòóí àüàúûíûí éàíûíà ýÿëèá ÷àòäû. áèð î òóòóëìóø ýþé èäè. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýþðÿí êèìè òàíûäû.àüàú çåéòóí àüàúûäûð. åëÿ áèë.. Öðÿéèéóìøàã àäàìà âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíà áàõûðäû. òîðïàüûí öñòöíäÿ ãàëìûø î óøàüà äà ýöú ýÿëäè âÿ î óøàã äà áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäû. îíëàðûí àõûðûíúû ýöúëÿðè èëÿ àüëàìàãëàðûíà áàõûðäû âÿ þçö äÿ ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäàêû áó ìöñèáÿòÿ è÷èí-è÷èí àüëàéûðäû. î àðâàä óøàüûíû éåðäÿí ãàëäûðûá éåíÿ éîëà äöøìÿê èñòÿäè. ùÿð òÿðÿôÿ áèð çöëìÿò ÷þêöðäö âÿ î àðâàä ùèññ åäèðäè êè. Àëëàùûí îíëàðà éàçûüû ýÿëìèøäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà.

. ñÿñèíè êÿñäè. Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðäö âÿ î àðâàä Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿ åëÿ ñþçëÿð îõóäó 551 . — äåäè.. î êè÷èê áàüëàìàíûí è÷èíäÿêè ÷þðÿêäèð. Öðÿéèéóìøàã àäàì äà î êàðâàí éîëóíóí éîë÷óñó èäè âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà àüëàéàí î àðâàäû ýþðÿíäÿ Àü Äÿâÿíè ñàõëàäû.. Öðÿéèéóìøàã àäàìûí òÿìèç àëà ýþçëÿðè âàð èäè âÿ ùÿìèí òÿìèç àëà ýþçëÿðè èëÿ î àðâàäà áàõäû. — Ñîíðà ÿëèíè ãàðíûíûí öñòöíÿ ãîéäó. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêöá àøàüû ÷þìÿëäè. — Ùå÷ îëìàñà. Öðÿéèéóìøàã àäàì èñÿ. îíó ñÿíÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. — Ìÿí ñÿíèí ùàëûíà ÷îõ àúûéûðàì.. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. — äåäè.. áàúû.. — Àììà áó. î óøàüûí ùàëûíà è÷èí-è÷èí àüëàäû. — Áèð ïàð÷à ÷þðÿê âåð áèçÿ. ìÿíèì àçóãÿìäè. î àðâàäûí ùàëûíà. ùå÷ íÿ äåìÿäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëèíäÿ òóòäóüó î êè÷èê áàüëàìàéà áàõäû âÿ: — Áó. îòóðóì ñÿíèí áó ùàëûíà àüëàéûì. ñöìöêäÿí âÿ äÿðèäÿí èáàðÿò òèòðÿéÿí áàðìàüû èëÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüû ýþñòÿðäè âÿ: — Îíäàí äà ÿë ÷ÿêäèì. äèçëÿðè öñòÿ îòóðóá ùû÷ãûðàùû÷ãûðà àüëàéûðäû. äèçè öñòÿ éåðÿ äöøäö. Î àðâàä Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. êèðèìÿê áèëìèðäè. — äåäè âÿ éåíÿ äÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà àüëàäû. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. áèðòÿùÿð þçöíÿ ýÿëäè. — Ìÿí äÿ ìÿíçèë áàøûíà ÷àòàúàüàì-÷àòìàéàúàüàì. — äåäè. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõäû âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. ãàðäàø? Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëè èëÿ àüëàìàãäàí ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëÿ-ñèëÿ: — Éîëóì óçàãäûð. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿêè î áàüëàìàéà áàõûðäû. Àëëàù áèëèð..Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿ êè÷èê áèð áàüëàìà âàð èäè âÿ î àðâàä î ñààò ùèññ åòäè êè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã äà. àíàñû áó ñààò îíà íÿñÿ âåðÿúÿê. ùèññ åëÿäè êè. ìÿíèì àçóãÿìäè. áàúû. — äåäè. åëÿ áèë. òîðïàüûí öñòöíäÿ àúûíäàí àüëàéàí î óøàüû ýþðäö. — Íÿ ãÿäÿð èñòÿéèðñÿí. àéàüà ãàëõäû. Öðÿéèéóìøàã àäàì äÿâÿäÿí äöøöá î àðâàäà éàõûíëàøäû. áóíó ñàõëàìàãäàí þòðö ìÿíÿ áèð äèøäÿì ÷þðÿê âåð. éîëóíà äöçÿëìÿê èñòÿäè âÿ áó çàìàí î àðâàä äÿùøÿòëÿ ïû÷ûëäàäû: — Ùàðà. — äåäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì àõûð êè...

ýþçÿýþðöíìÿç áèð äóìàí êèìè. óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó ÿçàá-ÿçèééÿòèíäÿí äÿ áåòÿð îëäó. î êàðâàí éîëóíà äöøäö.êè.. òàõòà êÿòèëëÿðèìèçäÿí òóòìóø î ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿúÿí. àòàìûí õèôôÿòèíè òÿê ìÿí ÷ÿêìèðÿì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿìèí ñþçëÿð àúëûãäàí äà. ñÿí þçöí þçöíö ãàðíûíäàêû î òèôèëëÿ àëäàòìà. ÷àðïàéûìûçäàí. ñàíäûüûìûçäàí. éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ àñòàäàí åëÿúÿ è÷èí-è÷èí àüëàéà-àüëàéà Àü Äÿâÿíè ìèíäè. àòàìûí þç äöíéàñû âàð èäè. äàùà ÿçèç îëóá. åâèìèçèí ùÿð áèð êöíúö-áóúàüû àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. î ãîøà òóòóí éàðïàãëàðûíûí ñàðàëûá òþêöëäöéö áèð âàõòäà äàëáàäàë ö÷ äÿíÿ ãàðà 552 .. Ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ.. ùÿìèí «íÿñÿ» î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ïû÷ûëäàéûðäû: ìÿí ñèçèí èøèíèçÿ ãàðûøìûðàì. àòàì þç òÿáèÿòèíÿ âÿ òàëåéèíÿ ýþðÿ áÿëêÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. áèçèì êö÷ÿìèçÿ éàä áèð àäàì èäè. XXXVIII Àòàì ö÷-äþðä àé èäè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð ïàéûç àõøàìû. íÿñÿ ãàëìûøäû âÿ åëÿ áèë. èíñàíëàð. î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ñÿí þçöíö þëöìäÿí ãóðòàðìàã ö÷öí èñòÿéèðñÿí. ýþçäÿí èòäè. Î êàðâàí éîëó äà.. àúëûüûí î ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí. áèçèì åâèìèçäÿêè ðÿôëÿðÿ äöçöëìöø î ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí òóòìóø. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí ñþéëÿäèêëÿðè òàìàì éöíýöë âÿ òàìàì øÿôôàô.. áöòöí è÷èíè. Àü Äÿâÿ éàâàø-éàâàø àääûìëàéà-àääûìëàéà óçàãëàøäû.. þçöí ö÷öí èñòÿéèðñÿí. Î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. Ñîíðà òàìàì ñàêèòëèê ÷þêäö. éÿíè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäèéè áó àéëàð ÿðçèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äàùà éàõûí îëóá. ùÿìèí êàðâàí éîëóíóí öñòöíÿ. åëÿ áèë. ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíÿ ÷þêìöøäö âÿ õåéëè ìöääÿò áó éåðëÿðäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìÿäè. ìèçèìèçäÿí. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ãàïûìûçàúàí ùÿð áèð ÿøéà. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðè î àðâàäà äåéèðäè: éîõ. Öðÿéèéóìøàã àäàì éåíÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. áöòöí âàðëûüûíû äèäèá äàüûòäû. Î àðâàä ýþçëÿðèíè Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿí ýèçëÿòäè. èíäè áèçèì äàëàíûìûç. àòàì áóðàäà áèçèìëÿ îëìàäûüû âàõòäà. òÿê àíàì ÷ÿêìèð. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð âÿ èíäè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñÿí î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ãàðíûíäàêû î òèôèë ö÷öí éîõ. î ãîúà çåéòóí äà òÿê-òÿíùà ãàëäû.

åëÿ áèë. áîç êîñòéóì ýåéèá äöéöíö èðè ãàëñòóê òàõìûø âÿ èíäè ýöëöìñÿéÿí áó àäàìû ÷îõ ýþðìöøÿì. Ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà î àäàìû î ñààò òàíûäûì: ÿëáÿòòÿ.. áóðàëàð ëàï åêçîòèêàäûð êè. öçöàøàüû ìàðàãëà áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõäû âÿ äàùà äà àðòûã ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ (îíóí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð ðèøõÿíä äÿ âàð èäè âÿ ùÿìèí õöñóñèééÿò áó ýöíÿ êèìè äàâàì åäèð. Ìóõòàð áåëÿúÿ ãîíàãïÿðâÿð îëà áèëÿð. Ìóõòàðûí èäè âÿ Ìóõòàð òÿëÿñèê î ìàøûíäàí äöøöá èêèíúè. ýöëöìñÿéÿíäÿ. ßëáÿòòÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. ö÷öíúö ìàøûíäàí äà áèð íÿôÿð äöøäö âÿ Ìóõòàð: — Õîø ýÿëìèñèíèç! — äåäè. ÿäÿáèééàòäàí éåíè äÿðñ êèòàáûìûçäà øÿêëè âàð èäè.. ýÿëèí è÷ÿðè!. åëÿ áèë. — ýöëäö. áöòöí äöíéàéà ðèøõÿíä åäèð) Ìóõòàðà äåäè: — Ìóõòàð éîëäàø. Áèðèíúè «åìàäèí»è áèç òàíûéûðäûã. ìÿí î ýöëöøöí ñöíèëèéèíè. ö÷öíúö «åìàäèí»èí ãàáàüûíà ýÿëäè: èêèíúè ìàøûíäàí óçóí ãàðà ñà÷ëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àðõàéà äàðàíìûø áèð íÿôÿð ÷ûõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àíàìûí îíóí øÿêèëëÿðè ÷àï îëóíìóø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè î íþéöò ïèëÿ553 . àììà ùÿìèí ñþç ìÿíÿ íÿñÿ ïèñ áèð ñþç êèìè ýþðöíäö âÿ áó ýöíöí þçöíÿ êèìè ìÿíèì öðÿéèìäÿ î ñþçÿ — î ýöíàùñûç «åêçîòèêà» ñþçöíÿ ãÿðÿçëè áèð ìöíàñèáÿò âàð. ìÿí î âàõò «åêçîòèêà» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. àììà îíóí êèì îëäóüóíó ùå÷ úöð òàïà áèëìÿäèì. Î àäàì Ìóõòàðýèëèí ýèðèø ãàïûñûíäàí è÷ÿðè ýèðÿíäÿ Úÿôÿðãóëó ïû÷ûëäàäû: — Òàíûäóí? Ñÿòòàð Ìÿñóìó ñàòàí áóäó äÿ!.. î àäàìûí ýöëöøö ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åòäè. þçö èäè. àììà î âàõòäàí äà ùÿìèí ñþç áöòöí äÿãèãëèéè èëÿ ùÿêê îëóíóá ìÿíèì áåéíèìäÿ ãàëäû. éàäûìà ýÿëèð. Ìÿí þìðöìäÿ Ìóõòàðû áó úöð öçöýöëÿð ýþðìÿìèøäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. — Áóéóðóí. ìÿí î ñþçöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì.. òÿñÿââöð åëÿìÿçäèì êè. Ýþðöðñÿí íåúÿ ùûðûëäàéûð?.. ùàìûéà. Î ýöëöìñÿéÿí àäàì öçöéóõàðû. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí ùå÷ âàõò î úöð éàëàíäàí ýöëìÿéèíè ýþðìÿìèøäèì. éàëàí÷ûëûüûíû î ñààò ùèññ åòäèì.«åìàäèí» ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí. åëÿ áèë êè. Áèð äÿ êè. ìÿíèì ÿëèìè òóòóá ýöúëÿ éàø áèð ãóðáàüàéà òîõóíäóðäóëàð. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëëÿðèíè ÷îõ ýþðìöøäöì. î ãàðà «åìàäèí»ëÿðäÿí ãîðõà-ãîðõà Ñàðû ùàìàìûí ãàïûñûíà ãûñûëûá ýþçëÿðèìèçè ìÿùÿëëÿìèçèí áó ýþçëÿíèëìÿç ãîíàãëàðûíà çèëëÿäèê.

Ãàðà «åìàäèí»ëÿðèí ö÷ö äÿ Ìóõòàðûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûøäû. Øöøÿáÿíäèí áþéöê øöøÿëÿðèíäÿí áèðè úèíýèëòèéëÿ ñûíûá êö÷ÿéÿ òþêöëäö. ýèçëè áèð ðèøõÿíäëÿ ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõûá ìÿíèì ìÿíàñûíû áèëìÿäèéèì ñþçëÿð äåéèðäè. Ìóõòàðûí ñöðöúöñö: — Òû ÷òî äåëàéåø. àììà ìÿíèì àòàì áÿëêÿ äÿ ùå÷ âàõò åâèìèçÿ ãàéûòìàéàúàãäû. áèð êîìà ãÿùÿð è÷ÿðèäÿí ìÿíèì áîüàçûìà äèðÿíäè (áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ñÿòòàð Ìÿñóì Ñàáèðè ÷îõ èñòÿéèðäè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ãÿðèá÷èëèê è÷èíäÿ èäè. ãÿùÿð ìÿíè áîüäó âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.) âÿ äöíéàíûí áåëÿ áèð ÿäàëÿòñèçëèéè ìÿíèì öðÿéèìè î âàõòà ãÿäÿð ùå÷ çàìàí äóéìàäûüûì äÿùøÿòëè áèð àúûãëà. íÿñÿ è÷èðäèëÿð. éÿãèí íÿñÿ éåéèðäèëÿð. ìÿíèì àòäûüûì î äàø. î áÿðÿêÿòëè âàãîí èéèíè òàìàì èòèðìèøäè. ÷öíêè úàâàí ñöðöúöëÿðèí ùàìûñû ìöùàðèáÿäÿ èäè. íåãîäéàé?! — ãûøãûðûá ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí þçö ãîúà äåéèëäè. ìÿíèì àòàìëà áèð éàøäà èäè. òóòäóðìóøäó. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí öçöíÿ äóðìóøäó. Àäèë êèìè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèçèì êö÷ÿìèçÿ ãàðà «åìàäèí»ëÿ ýÿëèðäè. ýöëöðäö. áèçèì áöòöí åâèìèç àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèðäè. Õàíûì õàëàýèëäÿ éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðè Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ñöìöêëÿðèäèð âÿ ùå÷ êèì áóíó áèëìèð. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ èäè. éåðäÿí èðè áèð äàø ïàð÷àñûíû íåúÿ ýþòöðäöì. áèçèì áàëàúà àðàêÿñìÿäÿêè ùÿñèð çÿíáèë áîìáîø èäè. àììà ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèøÿ ýöëöìñÿéèðäè. Úÿáðàéûë.. Àüàðÿùèì êèìè. î èðè äàø ïàð÷àñûíû Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíÿ íåúÿ ÷ûðïäûì. Ìóõòàðûí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàðäàí áöòöí êö÷ÿìèçèí èíòèãàìûíû àëìûøäûì âÿ êö÷ÿìèç äÿ ìÿíèì áó èíòèãàìûìëà. åëÿ áèë. ßáäöëÿëè êèìè. àììà èíäè áèçèì òÿçÿ äÿðñëèéèìèçäÿ Ñàáèðèí øÿêëèíäÿí áèð àç ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ýÿëèðäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè Ìóõòàðûí åâèíäÿ ãîíàã èäè. áèçèì áöòöí êö÷ÿìèçè ñÿêñÿíäèðäè.òÿñèíè òÿìèçëÿìÿéè âÿ ùÿìèí øÿêèëëÿðèí îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëìÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. ìàøûíëàðûí ö÷öíöí äÿ ñöðöúöñö âàð èäè âÿ î ñöðöúöëÿðèí ö÷ö äÿ ãîúà êèøèëÿð èäè. àììà î áèð àíëûã ñÿêñÿíòèäÿ áèð ãöðóð äà ùèññ åòäèì. êèíëÿ. ìÿí íÿäÿí þòðöñÿ Ìóõòàðûí î øöøÿáÿíäèíäÿí. 554 . ÿäàâÿòëÿ äîëäóðäó. ìÿíèì þçöìëÿ ãöðóðëàíûðäû. Êöáðà õàëàíûí î øöøÿáÿíääÿêè ýöëëÿðè äÿ áåëÿúÿ áèð ãÿùÿð è÷èíäÿäèð. åëÿ áèë. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ôèêèðëè îëóðäó.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ìóõòàðýèëäÿí ÷ûõûá ãàðà ìàøûíûíäà þç åâëÿðèíÿ ýåäÿúÿê. ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. Úÿôÿð êèìè.

Äöçäöð. èíèøèë èäè. Áèð äÿñòÿ àú ãàüàéû äà ó÷óá äÿíèç êÿíàðûíà ýÿëìèøäè âÿ î êöëÿéÿ. Åâÿ áèð äÿ ýåúÿ ãàéûòäûì. àììà áåëÿ áèð ôèêðÿ äöøìÿéèì — áèëìèðÿì íèéÿ? — ìÿíè þçöìÿ. ïëàøûìû ýåéèá øëéàïàìû áàøûìà áàñäûì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá äÿíèçêÿíàðû áóëâàðà òÿðÿô ýåòäèì. ÿëëÿðèìÿ àääà-áóääà éàüûø äàìúûëàðû äöøäöêúÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éàø áèíàëàð äà áåëÿúÿ àäàìñûç ãàëûá. Äÿíèçêÿíàðû áóëâàðäà à÷ûãëûã îëäóüó ö÷öí êöëÿê äàùà äà áÿðê ÿñèðäè âÿ áóëâàðäà äà.. äàìëàðà éàç ýÿëÿëè òÿçÿúÿ îéàíûá áèðäÿí-áèðÿ äÿ áåëÿ áèð ïàéûç ñîéóüóíà äöøìöø àüàúëàðà áàõäûãúà. ìÿñÿëÿ îíäà äåéèëäè êè. áó ãóøëàð ö÷öí êèëêÿ àëûá ýÿòèðìÿê èñòÿäèì. Éàõøû éàäûìäàäûð. éàøûìà éàðàøìàéàí ýöúñöç áèð àäàì êèìè ýþñòÿðäè. åíèá äàëüàéà äèìäèê âóðóðäó âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿí ÷îõ òÿÿññöô åòäèì êè. ßëáÿòòÿ. êö÷ÿëÿðäÿ ñÿêèíèí äèáè èëÿ êþïöêëÿíÿ-êþïöêëÿíÿ àõàí ñóéà. ùå÷ êèì éîõ èäè. ÿëáÿòòÿ. XXXIX Ýÿðÿê êè. éàüûøà áàõìàéàðàã. ñàùèë áîìáîø èäè âÿ éàüûøäàí èøûëäàéàí àñôàëò ñàùèë äÿíèç áîéó óçàíûðäû. áöòöí Áàêû úàìààòû øÿùÿðäÿí ÷ûõûá ùàðàäàñà áóç êèìè ñóéóí àëòûíà äöøöá âÿ áó áîø êö÷ÿëÿð. áàçàð ýöíö èäè. éàø äèâàðëàðà. ùÿðäÿíáèð àòûðäû. êöëÿê ÿñèðäè âÿ ìÿí êö÷ÿäÿêè êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ ôèêèð âåðìÿäÿí àääûìëàéûðäûì. àììà ùÿð òÿðÿô ñó è÷èíäÿ èäè. àììà î øöøÿáÿíääÿêè î ýöëëÿð. öçöìÿ. êöëÿê ÿñäè âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ åâäÿ ìÿíèì öðÿéèì äàðûõäû. àëûá ýÿòèðäèéèì õûðäà áàëûãëàð îíñóç äà áþéöê âÿ àú ãóøëàðûí ùàìûñûíû äîéóçäóðìàéà555 . Ìóõòàðýèëèí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàð ãîðõìóøäó âÿ èíäè éÿãèí ãàíëàðû ãàðà èäè. ùÿòòà òÿëÿñèê áóëâàðäàí ÷ûõûá äöêàíà ýåòìÿê èñòÿäèì. Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èíäè éÿãèí øöøÿñè ñûíûá òþêöëìöø î à÷ûã ïÿíúÿðÿäÿí ìÿíèì àðäûìúà ýöëöìñÿéèðäè. úèáëÿðèìäÿ áó ãóøëàðà âåðÿ áèëÿúÿéèì ùå÷ íÿ éîõäóð. éàüûø ëàï àçàëìûøäû. àéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà áèð íå÷ÿ ýöí äàëáàäàë áÿðê éàüûø éàüäû. àììà Áàêûíûí êö÷ÿëÿðè áîìáîø èäè âÿ áèíàëàðûí íàâàë÷àëàðûíäàí òþêöëÿí.àììà ìÿí âÿ àðäûìúà äà Úÿôÿðãóëó áèð ýþç ãûðïûìûíäà ãà÷ûá êö÷ÿìèçèí éóõàðû áàøûíäàêû òèíäÿí áóðóëäóã âÿ ãà÷à-ãà÷à äà ìÿùÿëëÿìèçäÿí óçàãëàøäûã. äÿíèçèí öñòö èëÿ ó÷óðäó..

êÿíàðäàí áàõûëàí î ðîìàíòèêàéà.úàãäû. ñÿñ åøèòäèì. î éàøëû êèøè Ìóõòàð èäè. ìÿíèì áó ùèññèìÿ áÿíäèéìèø êèìè. î ñààò òàíûäûì. áó. Òàõòà ëþâùÿ éàø îëäóüó ö÷öí î ö÷ íÿôÿðèí úàí-äèëäÿí ùÿìèí ëþâùÿéÿ ÷ûðïäûãëàðû äîìèíî äàøëàðûíûí ñÿñè ÷îõ êöò ÷ûõûðäû âÿ î ñÿñèí î úöð êöò ÷ûõìàüûíäà äà íÿñÿ áèð ïàéûç ÿùâàëè-ðóùèééÿñè. èíäè äàùà óçàãäà ãàëìûø î ãàüàéû ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ áèð ñÿñ éîõäóð âÿ îëìàéûá. Áóëâàð áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà êÿíàðäàí þçöì þçöìÿ áàõäûì: áåëÿúÿ êöëÿêëè-éàüûøëû áèð ýöíäÿ éàçû÷ûíûí áóëâàðäà ýÿçìÿéèíäÿ. îðòàäàêû àäàì äèçèíèí öñòöíÿ áèð ïàð÷à òàõòà ëþâùÿ ãîéìóøäó âÿ ö÷ö äÿ áÿäÿíëÿðè èëÿ ùÿìèí òàõòà ëþâùÿíè êöëÿêäÿí ãîðóéà-ãîðóéà äîìèíî îéíàéûðäûëàð. Äÿíèç äàëüàëû èäè âÿ î äàëüàëàðûí öçö åëÿ àüàïïàã êþïöêëÿíìèøäè êè. Î éàøëû êèøèëÿðäÿí áèðèíè ìÿí ãûðõ èë ýþðìÿñÿì äÿ. áó ôÿðã áÿë556 .. ùÿðýàù ñÿñèí ðÿíýè îëñàéäû. äöíéàäà áó êöëÿéèí âÿ áó äÿíèçèí ñÿñèíäÿí áàøãà. äîüðóñó. ìÿíèì ýöëìÿéèì òóòäó. åëÿ áèë êè. î äîìèíî äàøëàðûíûí êöò ñÿñè ìöòëÿã õÿçÿë ðÿíýèíäÿ îëìàëûéäû. ùèññ îëóíàñû áèð ôÿðã äÿ âàð èäè. áó éàëíûç éàø ôÿðãè äåéèëäè. àììà åéíè çàìàíäà. áèð ðîìàíòèêà âàð èäè âÿ êÿíàðäàí ýþðöíÿí. áèð äÿ êè. ìÿñÿëÿ îíäà èäè êè. Ìÿí áèð ìöääÿò äàéàíûá åëÿúÿ êÿíàðäàí Ìóõòàðà áàõäûì. î òÿìèç àüëûã ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíöíöí áîçëóüó èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ÿëáÿòòÿ. êöò áèð ñÿñ èäè âÿ ìÿí äàéàíûá ñÿñ ýÿëÿí òÿðÿôÿ áàõäûì: éàøëû ö÷ êèøè êèíîòåàòðûí ãàðøûñûíäàêû áîìáîø ìåéäàíäàí áèð ñêàìéà ýþòöðöá äèâàðûí äèáèíÿ ÷ÿêìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðìóøäóëàð. ùÿð äÿôÿ éåíèúÿ éàðïàãëàìûø âÿ áó ãÿôèë ìàé ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöéÿí àüàúëàðûí éàíûíäàêû ÷ÿíäÿí êöëÿê éàðïàãëàðûí ñóéóíó ìÿíèì öçöìÿ ÷ûðïûðäû. ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè î Ìóõòàð èëÿ èíäè áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ áóëâàðäà îòóðóá èêè áàøãà ãîúà êèøè èëÿ î ñàðû ñÿñëè äîìèíî äàøëàðûíû ÷ûðïà-÷ûðïà äîìèíî îéíàéàí áó Ìóõòàð àðàñûíäà ÷îõ ýþðöìëö.. Áó ãûðõ èëäÿ Ìóõòàð àç äÿéèøìèøäè. áèð ïàéûç ñàðûëûüû âàð èäè. Áóëâàðäàêû êþùíÿ éàé êèíîòåàòðûíûí éàíûíäàí êå÷ÿíäÿ. áó èñòÿê òàìàì ñàäÿëþâù áèð óøàã èñòÿéè èäè. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö áîø áóëâàðäà òÿê-òÿíùà äîëàøäûüûì î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Î ö÷ íÿôÿðäÿí áèðè. Ìÿí ñàùèëäÿí éóõàðû ãàëõäûì âÿ áóëâàðûí àüàúëûã ùèññÿñè èëÿ àääûìëàìàüà áàøëàäûì.

àéàãëàðûíäà ùÿìèí õðîì óçóíáîüàç éîõ èäè âÿ Ìóõòàð èíäè äöíéàíûí ÿí àäè áÿíäÿñè êèìè ýåéèíìèøäè. äàùà àðòûã òÿíùà åëÿìèøäè. ñîíðà ìÿí Êöáðà õàëàíûí øöøÿáÿíääÿ ñàõëàäûüû î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðè õàòûðëàäûì. Áó ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøè äÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ îòóðìàãäàí äàðûõìûøäû. áèëåò êàññàñûíûí áàëàúà ïÿíúÿðÿñè äÿìèð òîðëó èäè âÿ ãÿðèáÿ èäè. ñîíðà ìÿí áàøà äöøäöì êè. äîìèíîíóí äàøëàðûíû áÿäÿíëÿðè èëÿ êöëÿêäÿí ãîðóäóãëàðû òàõòà ëþâùÿíèí öñòöíÿ âóðà-âóðà äîìèíî îéíàéûðäûëàð (âÿ î äîìèíî äàøëàðûíûí äà ñÿñèíäÿ áèð ïàéûç ìÿéóñëóüó âàð èäè). àíúàã ìÿí ýþðöðäöì. Ìÿí óøàã îëàíäà Áàëàêÿðèì áèçÿ äåéèðäè êè. î èñòè ïåðàøêèëÿðèí ãîõóñóäóð. Ùÿìèí ýöëëÿð. áàøûíäà ùÿìèí ìåøèí êåïêà. Ìÿí. Î äîìèíî äàøëàðûíûí ÷ûõàðòäûüû êöò ñÿñèí ïàéûç ñàðûñûíû. áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ î ö÷ íÿôÿðèí êèíîòåàòðûí äèâàðû äèáèíäÿ îòóðóá äîìèíî îéíàìàüû ùÿìèí êèíîòåàòðû äàùà àðòûã êèìñÿñèç. ÿëáÿòòÿ. áó. Ìÿí áèð êÿíàðäà äàéàíûá î ö÷ íÿôÿðÿ áàõûðäûì. Î ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøèíèí èñÿ äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëäûãëàðû êèíîòåàòðûí ùÿìèí êèìñÿñèçëèéè.êÿ äÿ îíäà èäè êè. óçàãäàíóçàüà áèçè áèð-áèðèìèçÿ éàõûíëàøäûðäû. èíäè Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèí ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ñÿñ. åëÿ áèë êè. î ãîõó ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàí ýÿëäè. äîìèíî äàøëàðûíûí î êöò ñÿñèíè åøèäèðäèì. äöíéàäàêû áöòöí èíñàíëàð áèð-áèðè èëÿ ãîùóìäóð. ãàïûñû áàüëû. ÷îõäàí ñîëóá-ñîâóëóá éîõ îëìóøäó. áó êèìñÿñèç âÿ òÿíùà êèíîòåàòðûí äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá äîìèíî îéíàéûðäûëàð. òàïûøûá ùÿìèøÿêè éåðëÿðèíÿ ýÿëìèøäèëÿð. áó áîø áóëâàðäà. òÿíùàëûüû èëÿ èøè éîõ èäè. åëÿ áèë. Ìóõòàðà áàõûðäûì âÿ Ìóõòàðûí äà ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ äàðûõûá áóðà ýÿëìÿéè. äèâàðëàðû éàø. áó ÿòðàôà íÿñÿ ÷îõ äîüìà áèð ãîõó éàéûëäû. àíúàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà õÿçÿëÿ ÷åâðèëèðäè. ÷öíêè éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð Àäÿì èëÿ Ùÿââàíûí òþðÿìÿëÿðèäèð âÿ Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè þçöíöí áþéöê áèð êÿøôè êèìè äåéèðäè âÿ î çàìàí Áàëàêÿðèìèí î ñþçëÿðè ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí áþéöê (âÿ íÿ ö÷öíñÿ ÷îõ ñèðëè!) ùÿãèãÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè òÿñèð åòìèøäè. Éàé êèíîòåàòðûíûí ìþâñöìö ùÿëÿ à÷ûëìàìûøäû. 557 . àììà î ö÷ íÿôÿð ãîúà êèøè áóíóí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè.

Î ýöëëÿð Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èäè.. Ìóõòàð àü òóìàí-êþéíÿêäÿ èäè. òÿðëÿéÿ-òÿðëÿéÿ ñöðÿòëÿ õåéëè àøàüû åíäèì... çèðçÿìèíèí äàð òàõòà ãàïûñûäûð âÿ áèç î ãàïûíûí ãàðøûñûíäà äàéàíäûã. åëÿ áèë. Ìÿí ùÿìèí ïèëëÿêÿíëÿðè áóðóëà-áóðóëà. ãàáàüûìûçäàêû òàáóò ãàïàüûäûð. áóðà Ìóõòàðûí åâèäèð. Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿêè î òóìàí-êþéíÿéèí àüëûüûíäà áèð êÿôÿí ðÿíýè âàð èäè.Ìÿí ýöëöìñÿäèì. àììà ñîíðà ýþðäöì êè. 558 . éåðèí àëòûíà åíèðäè. åëÿ áèë êè. ñîíðà ëàï õÿôèô. åëÿ áèë. éàüûøäàí ñîíðàêû êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðäè. Ìóõòàðûí àü êþéíÿéèíèí ãîëó äèðñÿéÿúÿí éàø îëìóøäó. Ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòäó: — «Ýÿë. àé ÷ûõìûøäû. Ñîíðà áèð åâÿ ýèðäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. ÷öíêè ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìÿí ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì. ýÿë áóðà!. Ùàìûñûíû ñàõëàìûøàì!». äîüðóäàí äà. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò éåð öçöíäÿ éàüûø äåéèëÿí. Ìóõòàð ÿëèíè äèðñÿéÿúÿí âåäðÿéÿ ñàëäû — ñóéóí è÷èíäÿí áèð äÿñòÿ à÷àð ÷ûõàðûá çèðçÿìèíèí î äàðûñãàë òàõòà ãàïûñûíäàêû éåêÿ ãûôûëû à÷äû (î éåêÿ ãûôûë ìÿíÿ ÷îõ òàíûø ýÿëäè. Ìóõòàð äåäè: «—Áóäå îíëàð!.» — äåäè âÿ áèç ùÿìèí éåðèí àëòûíäàêû åâäÿí äÿ àøàüû äöøìÿéÿ áàøëàäûã âÿ Ìóõòàð î ïèëëÿêÿíëÿðè åíäèêúÿ âåäðÿäÿêè ñó äàëüàëàíûá àéàã àëòûíà òþêöëöðäö. ÿëèíäÿ äÿ è÷è ñó èëÿ äîëó áþéöê áèð âåäðÿ âàð èäè. Çèáà õàëàíû ýþðäöì. àììà î ïèëëÿêÿíëÿð éóõàðû ãàëõìûðäû. áóëóä äåéèëÿí. Çèðçÿìèíèí òîðïàã äþøÿìÿñèíÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿð äöçöëìöøäö âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ ýöëëÿð áèòìèøäè. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíöí ýåúÿñè ýþéäÿ ãÿðèáÿ áèð òÿìèçëèê âàð èäè. àììà î ýöëëÿð êàüûçäàí èäè. áëîê ïèëëÿêÿíëÿðè èäè. êöëÿê äåéèëÿí áèð øåé îëìàéûá âÿ àéëû-óëäóçëó ýåúÿ ìÿí äÿ ãÿðèáÿ áèð éóõó ýþðäöì: Àäè áèíàëàðäàêû êèìè. ýþé áàøäàí-áàøà óëäóçëà äîëìóøäó. êþéíÿéèíèí éàø éåðëÿðè áÿäÿíèíÿ éàïûøìûøäû.) âÿ áèç è÷ÿðè ýèðäèê. àü òóìàíûíûí áàëàãëàðû äà âåäðÿíèí ñóéóíäàí éàø îëìóøäó âÿ òóìàíûíûí. Ìóõòàðëà ãîùóìóã. ùÿòòà î àí ìÿí äèêñèíäèì äÿ.. àç ãàëà òàìàì øÿôôàô úèçýèëÿðëÿ ßëèàááàñ êèøèíè ýþðäöì.

559 . ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Úÿôÿðãóëó Õàíûì õàëàäàí. ìÿí äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ öðÿéèì äþéöíÿ-äþéöíÿ ÷îõ êÿäÿðëè áèð ñåâèíúëÿ ñåâèíäèì êè. ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòû äà Úÿôÿðãóëó êèìè ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõñûí. þçöì þç öðÿéèìèí äþéöíòöñöíö åøèäèðäèì. úàíëû ýöë îëäó. ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ ýåäèá äàëàíûìûçà áóðóëäó. ñÿêèäÿ îòóðìóøäóã. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí ãîðõóá. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè ùå÷ êèì åøèòìÿäè.. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áèçèì äàëàíûìûçà òÿðÿô áàõäû. ñîíðà: — Äöíéà! — äåäè. ùàããû âàð!. éîõñà éîõ? XL Áèð äÿôÿ — ùÿìèí 44-úö èëèí èñòè âÿ ãóðàãëûã ïàéûç ýöíëÿðèíäÿí áèðè èäè. ýåúÿíèí éàðûñû èäè.. Êö÷ÿäÿ ìÿíäÿí. èíäèúÿ éóõóäàí îéàíàúàüàì âÿ ìÿí. ìÿíèì áöòöí úàíûìû áèð õîô áöðöìöøäö. Áàëàêÿðèìäÿí âÿ Úÿôÿðãóëóäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. Úÿôÿðãóëó ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. áèçèì êö÷ÿìèçäÿ èíäè ùå÷ êèì éîõäóð. íÿ éàõøû êè.— ßäèëÿéÿ äåíÿ ÷ûõûá öçöìÿ òöïöðñöí ìÿíèì. Áàëàêÿðèì äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. Ñîíðà ìÿí ùèññ åòäèì êè.Ìóõòàð ÿéèëèá âåäðÿäÿêè ñóäàí îâóú-îâóú ýþòöðöðäö âÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè î êàüûç ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. äîüðóäàí äà. íÿ éàõøû êè. — Ñÿíèí. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áàøûíû ãàëäûðûá ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëèí ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ áèðäÿí ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí àðâàäû Ôàòìà õàëàíû ñÿñëÿäè âÿ äöíéàäà ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè äÿùøÿòëè ñþçëÿð äåäè: — Ôàòìà! Ôàòìà! — äåäè Õàíûì õàëà. ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí äà áåòÿð ãîðõóðäóì. î êàüûç ýöëëÿð Ìóõòàðûí âåðäèéè îâóú-îâóú ñóäàí ñîíðà úàíëàíäû.. ãîøà òóòóí àëòûíäà. òÿçÿäÿí ýþçëÿðèìè éóìóá áèð ìöääÿò éåðèìäÿ î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâðèëäèì. ìÿí ãîðõóðäóì. Õàíûì õàëà äàùà ùå÷ íÿ äåìÿäè. Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå÷èðäè. àììà Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ áèð ùåéðÿò éîõ èäè. èñòÿéèðäèì ýþðöì êè. Ôàòìà õàëàýèë äÿ éÿãèí Õàíûì õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿäè. áèðäÿí ö÷ìÿðòÿáÿíèí éàíûíäà àéàã ñàõëàäû. òÿçÿäÿí éàòìàã èñòÿéèðäèì. éóõóäàí îéàíäûì. Õàíûì õàëà äÿëè îëñóí.

ýþçëÿðè ñóëàíûá âÿ î ñóëàíìûø ýþçëÿð ýåúÿ-ýöíäöç óçàã áèð ìÿùÿëëÿíèí.. î áèð ùÿôòÿ-îí ýöí ÿðçèíäÿ ùÿðäÿíáèð Èáàäóëëà éàäûìà äöøäö âÿ åëÿ áèë êè. ìÿí þçöì þçöìäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéèì áèð íèýàðàíëûã êå÷èðèðäèì: Èáàäóëëàéà íÿ îëóá ýþðÿñÿí? Àììà î áèð ùÿô560 . Úÿáðàéûë äà. ùÿòòà ìÿí Çèáà õàëàíû ýþðöðÿì äÿ: ëàï ãîúàëûá. ùÿð ýöí äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëûðäû: «— Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí... àé íàõÿëÿô?.. ùå÷ êèìèí òàíûìàäûüû âÿ ùå÷ êèìèí òÿñÿââöð äÿ åòìÿäèéè áèð ìÿùÿëëÿíèí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. òÿõìèíÿí áèð ùÿôòÿ-îí ýöí Èáàäóëëàíû ýþðìÿäèì. ñÿíöí ÿëöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì. Çèáà õàëà ñàüäûð. äåìÿê îëàð êè.. ùÿð ýöí ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèðäè âÿ äåìÿê îëàð êè.. íÿòèúÿëÿðè èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ î ýþçÿë òóì òîðáàñûíäàí. ìÿí Çèáà õàëàíûí. ôàìèëèíè äÿ áèëìèðÿì. ùÿòòà áóðàñû äà ìÿíèì éàäûìäà èäè êè. ßáäöëÿëè äÿ.Âÿ þìðöíäÿ ñþéöø ñþéìÿéÿí Áàëàêÿðèì ùÿìèí èñòè ïàéûç ýöíö äöíéàíû ÷îõ ïèñ ñþéöøëÿ ñþéäö. íàäöðöñò? Ýåíÿ ýÿëäöí? Àëëàù ùà÷àí ìÿíè ýþòöðöá àïàðàúàã êè. áåëè áöêöëöá.» ÕLII Ìöùàðèáÿ ãóðòàðìàã áèëìèðäè.. ùå÷ îëìàñà. Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ Èáàäóëëà. «óçàã Áàêûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí áèðèíäÿ éàøàéàðäû. ÕLI Ìÿí Àìåðèêàéà ö÷ èë áóíäàí ÿââÿë ýåòìèøäèì âÿ ùÿðýàù áèð äÿôÿ äÿ ìÿíèì éîëóì Àìåðèêàéà äöøñÿ. Áàøãà íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Áèð äÿ êè. Àäèë äÿ. Àììà ìÿíäÿ áåëÿ áèð ùèññ âàð êè.» Êöðÿí ïèøèê þëÿíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò. Áÿëêÿ Çèáà õàëà ÷îõäàí þëöá? Áèëìèðÿì. î ýþçÿë òóì ñòÿêàíûíäàí õÿáÿðëÿðè éîõäóð. Úÿôÿð äÿ. Ãîúà äà.» Âÿññàëàì.. ìöòëÿã Çèáà õàëàíû àõòàðûá òàïàúàüàì. àé íàäöðöñò îüëó. Àõû.. îíó íåúÿ òàïìàã îëàð? « — Êèìäè Çèáà õàëà?» « — Ãàâðèëèí àíàñû. Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè.

áèçèì äàëàíûìûçû äèêñèíäèðìèðäè. àääûìëàðûíäà ùå÷ âàõò îëìàéàí áèð 4-36 561 .. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíûá ßìèíÿ õàëàíûí åâèíÿ òÿðÿô áàõìûðäû. àòàì íå÷ÿ àé èäè êè. êèìñÿñèçëèéèíäÿêè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó.. äàùà ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøûá. ñåâèíúñèç. éåòèìëèê êèìè áèð øåé èäè. Èáàäóëëà éåíÿ àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äàëàíûìûçà ýÿëìÿéÿ áàøëàäû.òÿäÿí-îí ýöíäÿí ñîíðà. áèçèì äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíäÿêè î éàçûãëûã. ñîíðà î ÷ûüûðòûíû äà. êèìñÿñèçëèéèíÿ ãàïûëäû. äàùà äîüðóñó. êèìñÿñèç äàëàíûìûçà áàõûðäûì. ñèíÿìäÿ òàìàì òÿøíÿñèç áèð öðÿê âóðóðäó âÿ î öðÿéèí ùÿìèí òÿøíÿñèç òûïïûëòûñûíû à÷ûã-àéäûí åøèäèðäèì. ùÿéÿò ãàïûëàðû ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ áèð ìöääÿò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ àíàìûí þç-þçöíÿ äàíûøìàüà áàøëàäûüû ýöíëÿð èäè. ùÿéÿòèìèçèí î áèýàíÿëèéè è÷èíäÿ ßìèíÿ õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòäèì: «—Ýåò. ñîíðà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû áèðäÿí-áèðÿ äÿ êÿñäè âÿ ßìèíÿ õàëà äàùà ãûøãûðìàäû. âóðóðäó. åëÿ áèë.. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè ñåâèíúäÿí. ÿëäÿ åòäèéè ãÿëÿáÿäÿí èøûëäàéûðäû âÿ ýþçëÿðèíèí î èøûëòûñû Èáàäóëëàíûí ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø àðûã ñèôÿòèíÿ. úàíûì ãóðòàðäû ñÿííÿí!. Áèðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ áó ÷ûüûðòû äà äàùà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. êèìñÿñèçëèéèí äàâàìû èäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. ãûçëàðû. éåðèøè äÿ äÿéèøìèøäè. åëÿ áèë. î öðÿêäÿ äÿ åëÿúÿ ñåâèíúñèç. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. ßìèíÿ õàëàíû äà éàäûíäàí ÷ûõàðäû âÿ ùÿìèí éàçûã áèýàíÿëèéèíÿ. ßìèíÿ õàëàíûí î ÷ûüûðòûñû äà áèçèì äàëàíäàêû ùÿìèí ñàêèòëèéèí. öðÿê ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿøíÿñèç âóðàúàã. åëÿ áèë êè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. òÿçÿäÿí ãûøãûðìàüûíû ýþçëÿäè. ÷ûõ ýåò äàé. äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ ìÿí äÿ þçöìö áöòöí äöíéàäà òàìàì òÿê-òÿíùà ùèññ åëÿéèðäèì. Ìÿí þìðöìäÿ Èáàäóëëàíû áåëÿ ýþðìÿìèøäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éèéÿñèçëèéèíäÿêè î éåòèìëèê äÿ äàèìèäèð. ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàüà áàøëàäû. ìÿíèì öðÿéèìèí î òûïïûëòûñû äà. ýåò. ùÿìèí éàçûãëûã. äàëàíûìûçûí íÿáçè èäè. ÿêñèíÿ. Èáàäóëëà äàëàíà ÷ûõäû âÿ ìÿí äàëàíûìûçûí î ñàêèòëèéè. ÷öíêè ùÿðÿíèí þç äÿðäè þçöíÿ áÿñ èäè. Ýåò.». Áó âàõò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû çÿðáëÿ à÷ûëäû. áó òÿêëèê-òÿíùàëûã ÿáÿäèäèð. ïÿíúÿðÿëÿðè. ÷öíêè ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿí åâëÿðäÿ ãîïàí âàé-øèâÿíèí éàíûíäà ãîúà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàùà òÿñèð åòìèðäè. Áèð ýöí ìÿí ùÿéÿòèìèçèí äàëàí ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðìóøäóì. êþïÿéîüëó. ãûðûøìûø íàçèê áîüàçûíà. êþïÿéîüëó. áèð ãàðà äàø äà äàëóíúà!. áöòöí úàíñûç âöúóäóíà áèð éàðàøûã âåðìèøäè.

åëÿúÿ øÿñòëÿ âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà ýåòäè.. òàïàðñóç ìÿíè Âîðîíåæäÿ!.. êþïÿéîüëó. ýþðäöç?! — äåäè.. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äàéàíäû. ìàõîðêàäàí ñàðàëìûø èðè âÿ ñåéðÿê äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí ÿòðàôà òöïöðúÿê ñû÷ðàéà-ñû÷ðàéà: — Ùÿ. Î àü ÿñýè ïàð÷àñûíûí è÷èíäÿ Íèêîëàéûí ñàããàëëû øÿêèëëÿðè îëàí áèð îâóú ãûçûë ñèêêÿ âàð èäè. Áèçèì äàëàíûìûçäà êèìñÿ ðóñúà ãûøãûðà-ãûøãûðà íÿñÿ äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. äöíéàíûí ÿí ãàëèá àäàìû èäè. Ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðûüûíû àéäûí åøèäèðäèì: «—Ýåò. ãûøãûðûá àüëàìàãëà äàùà áèçèì äàëàíûìûçû. ýþç ãàïàãëàðû øèøìèø. ÿââÿëúÿ ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿäè. ßéíèíÿ ãàðà ïàëòàð ýåéèá áàøûíà ãàðà éàéëûã áàüëàìûø âÿ àüëàìàãäàí ýþçëÿðè ãûçàðìûø. Àé òàïäóç à!. — Ýåòäèì ìÿí äàé!. — Àõûðû âåðäè ãûçûëëàðûìû!. öìóìèééÿòëÿ. êþïÿéîüëó. Ñÿíè ýþðöì òðàìâàé àëòûíäà ãàëàñàí.ñÿððàñòëûã âàð èäè. òÿõìèíÿí ÿëëè éàøëàðûíäà áèð àðâàä ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà äàéàíûá ðóñúà äåéèðäè: 562 . ýÿëèá ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö. ùÿìèí áàëàúà ÿñýè áàüëàìàñûíû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà à÷äû. àììà úàìààò äàëàíûìûçäàí ýÿëÿí î ñÿñèí ãûøãûðûá àüëàìàãäàí áàøãà íÿñÿ áèð ãåéðè-àäèëèéèíè î ñààò ùèññ åòäè. ñèíÿñèíè èðÿëè âåðìèøäè. ÿëèíè ïåíúÿéèíèí úèáèíÿ ñàëûá àü ÿñýèéÿ áöðöíìöø íÿñÿ ÷ûõàðòäû. äàëàíûìûçûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí áîéëàíäû.. òÿáèè áèð øåé îëìóøäó.. ßìèíÿ õàëàíûí þçö äÿ áàøäàí-áàøà î ÷èðêàáûí è÷èíäÿäèð. Èáàäóëëà ýåòäè. ñàõëàäóüóí î ãÿùáÿéíÿí áèð éåðäÿ!. ùå÷ íÿéÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò. ùÿéÿúàíäàí äèëè-äîäàüû ÿñÿ-ÿñÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê îëìàçäû. ãûøãûðûá àüëàìàã äà î ìöùàðèáÿ èëëÿðèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î êÿäÿðè êèìè. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû. ñÿíè ýþðöì ãàí ãóñàñàí!..» Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèçèì î ãÿìýèí äàëàíûìûçà íÿñÿ ÷èðêàá áèð ñó òþêöëäö. Àììà áèð äÿôÿ ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàí áèð ÿùâàëàò áàø âåðäè. Ýþðäöç!?. äàùà äîüðóñó. ýåðè äþíöá ùÿìèí øÿñòëè àääûìëàðëà äöç ìÿíèì ãàáàüûìà ýÿëäè. ßëáÿòòÿ. Èáàäóëëàíû ìÿí áèð äàùà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèì. Àõòàðóí. ÷öíêè î äÿì Èáàäóëëà äåéÿñÿí.

êàê âû åòîãî íå ïîíèìàéåòå? Ãäå íàéòè åãî.. Ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áó ñààò ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿ òÿêÿì. Áèð ýþç ãûðïûìûíäà áöòöí äàëàíà áåëÿ áèð ïû÷ûëòû éàéûëäû êè.— Ãäå Èáàäóëëà? Îí âåä êàê ìàëåíêèé ðåáéîíîê. ðóñúà äàíûøûá åëÿúÿ öðÿêäÿí àüëàìàüû Èáàäóëëà èëÿ âÿ Èáàäóëëàíûí åðìÿíè àðâàäû áàðÿäÿêè òÿñÿââöðëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí. êö÷ÿäÿêè î ãîøà òóòóí. î äÿì ìÿí. î ñàêèòëèê áèëèð êè. éåðÿ ñàëëàíìûø áóäàãëàðûíûí éàâàø-éàâàø òàìàì ñàðàëàí éàðïàãëàðûíà áàõûðäûì âÿ î ñþéöäöí éàðïàãëàðûíûí äà áåëÿúÿ ñàðàëìàñû.. ùÿéÿòèìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèê Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. — Ãäå îí? ×òî âû ñ íèì ñäåëàëè? Âåä ïðîïàäéîò îí áåç ìåíéà. ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ. î ñàêèòëèê. àììà èíäè áèëÿê éîüóíëóüóíäà îëñà äà. — Âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàéûðäû. î ñàêèòëèê êèìèíñÿ ýþðöíìÿç ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. ñþùáÿòëÿðèíÿ äÿ ãóëàã àñìàã èñòÿìèðäèì. ìÿí åâèìèçèí ùÿéÿòÿ à÷ûëàí ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ éàðàøûãëû áèð àüàú îëìóø î ñþéöäöí ñàðàëìûø éàðïàãëàðûíà áàõà-áàõà ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î ñàêèòëèê éåíÿ äÿ ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. åëÿ-åëÿúÿ î òÿíùà ùÿéÿòèìèçäÿ îòóðìóøäóì. áÿëÿêäÿêè ÷àüàëàð. úàâàí âÿ ýöúëö îüëàíëàðûíûí þëìÿéèíÿ þéðÿøìèøäèì.. ðóñúà äàíûøàí áó ãàäûí Èáàäóëëàíûí ùÿìèí åðìÿíè àðâàäûäûð âÿ áèçèì äàëàíûí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìàò ãàëäû.. éàéëûüûíûí ñÿëèãÿñè. ïóñãóäà äóðóá.. ïîäñêàæèòå. òÿçÿ-òÿçÿ éåðèìÿéÿ áàøëàéàí óøàãëàð þëöð. ïàéûç ýÿëäè âÿ ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçÿ àõøàì òÿçÿúÿ äöøìöøäö. Àíàì ÷þðÿê íþâáÿñèíÿ ýåòìèøäè. ìÿùÿëëÿìèçèí óøàãëàðû éÿãèí êè.. ìÿ563 . ìÿíèì ùå÷ êèìèì éîõäóð. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà àüàú îëìóø áèçèì áó ñþéöä àüàúûìûçûí ñàðàëûá òþêöëÿí éàðïàãëàðûíà áàõäûãúà. ÕLIII Éàé êå÷èá ýåòäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ áèð àüàú îëìóø î ñþéöäÿ áàõûðäûì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áó áàëàúà ñþéöäöí. ïðîïàäéîò!. î áþéöê âÿ éàøëû ãîúà òóòóí éàðïàãëàðû êèìè ãóðóéóá òþêöëìÿñè ìÿíèì öðÿéèìè äàùà äà ñûõûðäû. àììà ìÿíèì ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàüà ùÿâÿñèì éîõ èäè. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûøìûøäû. — äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. ÷öíêè Èáàäóëëàäàí îí áåø éàø áþéöê îëàí áó àðâàäûí ìÿêòÿá ìöÿëëèìëÿðèíÿ îõøàéàí úèääè ýþðêÿìè. ãàðà ïàëòàðûíûí. éÿíè îíëàðûí ìöùàðèáÿäÿí ýÿëÿí ãàðà õÿáÿðëÿðèíÿ àäÿò åòìèøäèì. åëÿ áèë..

áèð ìöääÿò áåëÿúÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõäûã. éÿíè áàøà äöøÿð êè. ýöëöìñÿäè: — Îòóð. — Ñîíðà îòàüà êå÷äè âÿ áèð àçäàí ÿëèíäÿ òóòäóüó áèð øÿêèëëÿ ýåðè ãàéûòäû. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ýèðäèì. î øöøÿ àäè ïÿíúÿðÿ øöøÿñè äåéèëäè. ÿêñèíÿ. ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìàã. — Áóðà ýÿë. ùÿéàòñûçëûüû âàð èäè). àììà Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû (î áóç ñîéóãëóüóíäà. — äåäè. Õàíûì õàëà èëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèç àðàñûíäà. éàäóâà ýÿëèð áó øÿêèë? 564 . Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð éàçûãëûã ýþðöì. ÷àðùîâóçëó ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíäÿí ãîðõäóì. Ñîíðà ìÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — øöøÿáÿíääÿ äàéàíûá øöøÿ àðõàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. ãàëûí áóç áÿðêëèéè âàð èäè. ùÿòòà ãîðõóðäóì êè. ìÿíè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá àüëàéàð. ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõäóð. àììà áàøûìû ãàëäûðìàäûì. Õàíûì õàëà èëÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà. àéàüûìû ùÿð äÿôÿ ïèëëÿêÿíÿ ãîéàíäà éàéäà âÿ ñîíðà äà ãóðàãëûã êå÷ÿí íå÷ÿ ìöääÿò ÿðçèíäÿ ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóìóø òàõòàëàð úûðûëäàéûðäû âÿ ùÿìèí ïàéûç àõøàìû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí úûðûëòûñû äà Õàíûì õàëà èëÿ éåð öçöíöí àðàñûíäàêû î áóç ñîéóãëóüóíäàêû ãàëûí øÿôôàô ñÿääÿí äåéèðäè. òÿêè àíàì èíäèúÿ ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿéäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿéÿéäèì.. î ýþçÿë ùÿéÿòèìèçèí. áóç ùàìàðëûüû.. òÿêáÿòÿê ãàëìàã èñòÿìèðäèì. öìóìèééÿòëÿ. áöòöí éåð àðàñûíäà. ßëÿêáÿð. ýþé àðàñûíäà øÿôôàô áèð ñÿää èäè âÿ î ñÿääÿ áèð áóç ñîéóãëóüó. þçöìö î éåðÿ ãîéäóì êè. ìÿí ùÿéÿòèìèçèí. Ìÿí ãàïûìûçûí àüçûíäà àéàüà ãàëõûá áàøûìû àøàüû ñàëäûì âÿ ýÿëèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè áèð-áèð ãàëõìàüà áàøëàäûì. òàëâàðëû. Àü Äÿâÿíèí ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõàí î ñàêèòëèêäÿ áèð ÿäàâÿò. áóç ùàìàðëûüûíäà øÿôôàô ñÿää èñÿ åëÿ-åëÿúÿ ãàëûðäû) âÿ ìÿíè ÷àüûðäû (ñÿñè î øÿôôàô áóç ñÿääèíèí àðõàñûíäàí ýÿëäè âÿ î ñÿñäÿ äÿ áèð áóç íÿôÿññèçëèéè. áèð êèí âàð. ýóéà Õàíûì õàëàíûí ìÿíè ÷àüûðìàüûíû áàøà äöøìöðÿì. ßëÿêáÿð. — Áàõ.íÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñîíðà Õàíûì õàëà ÿëè èëÿ ìÿíè ÷àüûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ èëê äÿôÿ Õàíûì õàëàäàí öðêäöì. î äÿì ìÿí àíàìûí ýÿòèðÿúÿéè î ÷þðÿêäÿí äÿ ÿë ÷ÿêìÿéÿ ùàçûð èäèì. áèðäÿí Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá. ìÿí òÿêÿì. ãîðõóðäóì êè. ùå÷ êèìèí îíóí àüëàìàüûíäàí õÿáÿðè îëìàéàúàã âÿ àüëàéàð. ÷öíêè Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ßëÿêáÿð. áèçèì î áàëàúà. — Ñÿíÿ éàäèýàð âåðÿúÿéÿì. àììà Õàíûì õàëà àüëàìàäû.

áèçèì ùÿéÿòäÿí. «×àïàéåâ».» — äåéèðäè âÿ úÿëä àïàðàòûíûí àðõàñûíà êå÷èá áó äÿôÿ äÿ þç áàøûíû ãàðà øàëûí è÷èíÿ ñîõóðäó: «—Òÿðïÿíìÿ!. ìÿí äÿ àðõàäà îòóðìóøäóì.ßëáÿòòÿ. Òÿðïÿíìÿ!. ùå÷ îëìàñà. ìÿíèì ö÷öí íÿñÿ áèð øåé åëÿìÿê èñòÿéèð.. éàõøû áàøà äöøöðäöì êè. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë Ãîúà ìÿíè ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà àïàðìûøäû âÿ áèç áèðëèêäÿ øÿêëèìèçè ÷ÿêäèðìèøäèê. Õàíûì õàëà ìÿíè. àëíûíäàí òóòóá î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâèðèðäè. àõûðûíúûäà ö÷ íÿôÿð ýþçÿë áèð áóëàüûí áàøûíäà îòóðóá êàáàá áèøèðèðäè âÿ áöòöí áó ôîíëàðûí ùàìûñûíäà øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèø ùÿìèí àäàìëàðûí — òÿééàðÿ ñöðÿíëÿðèí. êàáàá áèøèðÿíëÿðèí áàøëàðûíûí éåðè áîø èäè. î áèðèíäÿ ãÿùðÿìàí úöññÿëè áèð íÿôÿð ÿéíèíÿ «÷åðêåçêà» ýåéèá. Õàíûì õàëàíûí î øöøÿáÿíäèíäÿí ãóòàá èéè ýÿëìèðäè âÿ î ãóòàá èéè êå÷ìèøèí ùÿì ñåâèíúè. àç ãàëà äèâàð áîéäà äþðä ôîíó âàð èäè: áèðèíäÿ èêè íÿôÿð òÿééàðÿ ñöðöðäö âÿ î òÿééàðÿ àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ýåäèðäè. ùÿìèí áàøëàðûí äöçýöí éåðèíè òàïûðäû: «—Òÿðïÿíìÿ! —Òÿðïÿíìÿ!. áàøûíà ãàðàýöë ïàïàã ãîéóá àò ÷àïûðäû.» âÿ ôîòîøÿêëè ÷ÿêèðäè. àììà íå÷ÿ èëëÿð èäè êè. ó÷óðäó. áó øÿêèë ìÿíèì éàõøû éàäûìäà èäè âÿ áóíäàí áèðè äÿ áèçèì åâèìèçäÿ âàð èäè âÿ ìÿí î øÿêëè ÷îõ èñòÿéèðäèì. ôîòîãðàô ßëèíèí ÷àìàäàí êèìè äþðäêöíú âÿ ãàðà àïàðàòûíà áàõûðäû. «Áÿäáÿõò ìèëéîí÷ó. êèòàá îõóéàíëàðûí. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäàêû ùÿìèí òÿééàðÿäÿ ó÷óðäóì. Ôîòîãðàô ßëè ÿââÿëúÿ ýÿëèá î áîø éåðëÿðäÿí ÷ûõìûø áàøëàðû ÷ÿíÿñèíäÿí. Ôîòîãðàô ßëèíèí òàõòà êàðäîí öçÿðèíäÿ éàüëû áîéà èëÿ ÷ÿêèëìèø. øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿíëÿð ùÿìèí ôîíëàðäàí áèðèíè ñå÷èðäè âÿ áàøûíû ùÿìèí áîø éåðäÿí ÷þëÿ ÷ûõàðûðäû. ñîíðà éåíÿ äÿ ýÿëèá øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿí ùÿìèí àäàìëàðûí áàøûíû î éàíà-áó éàíà ÿéèðäè. àõûð êè. áèð àç êÿíàðà ÷ÿêèëèá çÿíäëÿ áàõûðäû. Î ïàéûç àõøàìû ùÿéÿòèìèçèí î ñàêèòëèéè è÷èíäÿ ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìóøäóì âÿ ÿëáÿòòÿ. ãàáàãäà Ãîúà îòóðìóøäó. Ãîúà èëÿ ìÿí èêèíÿôÿðëèê ôîí éàëíûç áèð äÿíÿ îëäóüó ö÷öí. àò ÷àïàíûí.. áåëèíäÿí õÿíúÿð àñûá. éàõóä Ðçàãóëó Ôðÿíýèìààá». ÷öíêè Õàíûì õàëà øö565 . áèð áàëàúà ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèð.. î àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ òÿééàðÿíè Ãîúà ñöðöðäö. ùÿìèí øÿêèë èëÿ î áàëàúà ßëÿêáÿðè ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèðäè. ö÷öíúöäÿ äþðä íÿôÿð àüàúëàðûí àðàñûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá êèòàá îõóéóðäó âÿ ùÿìèí êèòàáëàðûí öñòöíäÿ äÿ àäëàðû éàçûëìûøäû: «Ëéóáîâ è êîâàðñòâî» (ðóñ äèëèíäÿ) «Òàìèëëà». øÿêëèìèçè òÿééàðÿ ñöðÿí éåðäÿ ÷ÿêäèðäèê. ùÿì äÿ ãöññÿëè áèð õàòèðÿñèíÿ ÷åâðèëìèøäè âÿ èíäè Õàíûì õàëàíûí ÿëè ÷àòàí áó øÿêèë èäè.

áóëóäëàðûí î àüëûüû åëÿ àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüëûüûäûð. ùàìû éàòàíäàí ñîíðà. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí ýöëöìñÿìÿéè ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè. òÿêúÿ åëÿ áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ìÿí áó øÿêèëäÿ òÿééàðÿíèí. åëÿäèð. Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè. ùÿéÿòäÿêè î ñàêèòëèêäÿí ãîðõàíäà. ôÿðÿùñèçëèéèíè ýþðìöøäö. î.øÿáÿíääÿí áàõàíäà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î áàëàúà ßëÿêáÿðèí êèìñÿñèçëèéèíè. ìÿí ýþçöìö î øÿêèëäÿí ÷ÿêèá Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ÷öíêè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàùà äîüðóñó. ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. éàõ÷û øÿêèëäè ÷îõ. Àíúàã éàõ÷û ñàõëà éà. Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí èðè ãàðà ýþçëÿðè éåíÿ çàáèòÿ èëÿ áàõñûí. éÿíè î ýåúÿ âàõòû. Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðóá ôîòîøÿêëÿ áàõäûì âÿ áó çàìàí áèðäÿí-áèðÿ áàøà äöøäöì êè.. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ùÿìèí øÿêèë ìÿíèì ö÷öí äàùà ÿââÿëêè êèìè ìàðàãëû äåéèë. î áàëàúà ßëÿêáÿð åâëÿðèíèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áîéíóíó áöêÿíäÿ. Õàíûì õàëà èñÿ ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåéèðäè: — Áàõ. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ÿëáÿòòÿ. î çàìàí. áó ôîòîøÿêèëäÿí ìÿíäÿ äÿ âàð. Áó øÿêëè ñÿíÿ éàäèýàð âåðèðÿì. ùÿòòà ôèêèðëÿøäèì êè. äöçäöð. àéûãëûã èëÿ éóõó àðàñûíäà åëÿ ùåé àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷óðäóì. ßëÿêáÿð. ó÷ìàã èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëà åëÿ ýöëöìñÿñèí.. Õàíûì õàëàéà äåìÿäèì êè. áó øÿêèëäÿêè î àüàïïàã áóëóäëàðûí à÷ûã-àøêàð éàëàí÷ûëûüûíû ýþðäöì. ßëÿêáÿð. Ãîúàíûí äÿðñ þéðÿíäèéè î àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè éåíÿ äÿ î ìèçèí öñòöíäÿäèð âÿ ìÿí î àäàì ñöìöêëÿðèíè ýþðìÿê èñòÿìèðäèì — áèð àçäàí ýåúÿ äöøÿúÿêäè.. Õàíûì õàëà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î óøàüûí ýþçëÿðèíäÿêè ùÿìèí ãîðõóíó ýþðìöøäö. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. áèð ñþç äåéÿ áèëìèðäèì. Ìÿí. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î éåòèìëèê ÷àüûíäà. î ýþçëÿðèí ùÿìèí ñÿðòëèéè ùÿìèøÿ ùèññ îëóíñóí. Ãîúàíûí øöøÿáÿíäèí àøàüû êöíúöíäÿêè éàçû ìàñàñûíà äà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ìÿí î òÿééàðÿéÿ ìèíìÿê èñòÿìèðäèì... ìÿùÿëëÿìèç éàòàúàãäû âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. àììà åëÿ ùåé ó÷óðäóì âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäöì êè. Õàíûì õàëàíûí î íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè. Ìÿí. áóíäàí àðòûüûíà èñÿ ýöúöì ÷àòìûðäû. î àðäû-àðàñû êÿñèëìÿéÿí ó÷óø áîéó ìÿíè 566 .. Õàíûì õàëà áó áîø øöøÿáÿíääÿ ùÿìèí àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí. áó øÿêëè úûðìàã ëàçûìäûð. éÿíè êè. î ãàðàõÿáÿðëè ÷àüûíäà áó éàëàí÷û òÿééàðÿíèí àüàïïàã éàëàí÷û áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷ìàüû ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åëÿäè. ýþðöðñÿí. áó øÿêëè. êèï þðòöëìöø îëñóí.

Ùèòëåðèí àõûðûíà äàùà àç ãàëûá âÿ î çàìàíëàð àíàì òåç-òåç äåéèðäè: — Àëëàù Ñòàëèíèí êþëýÿñèíè áèçèì áàøûìûçûí öñòöíäÿí ÿñêèê åëÿìÿñèí. î òÿééàðÿíè äÿ. éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. Àíàì ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà ýèëàáèíè êþïöêëÿíäèðèá ìÿíèì øàëâàðûìû éóéóðäó âÿ áèðäÿí ÿëèíè ñàõëàäû. Ìÿí äöíÿíêè êèìè áàøûìû àøàüû ñàëûá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì.äÿ. ÿñëèíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí éàðàíìûøäû. Àíàì éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. Î ýåúÿíèí ñÿùÿðè ìÿí ìÿêòÿáäÿí ãàéûäàíäà àíàì: — Øàëâàðûâû ÷ûõàð âåð. øàëâàð î èñòè ïàéûç ýöíÿøèíèí àëòûíäà òåç ãóðóäó âÿ àíàì ýöíîðòà ùÿéÿòÿ ÷ûõûá øàë567 .. ßçðàéûë ãÿíèìèíè âåðñèí áàèñèí. Ìÿíèì ìÿêòÿáÿ ýåéäèéèì øàëâàð òàìàì ÷èðêèí è÷èíäÿ èäè âÿ ñàáóí òàïûëìàäûüû ö÷öí.).. éà áàøãà ïàë-ïàëòàðà. ýåò ýþð àðâàä íåéíèéèð?. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá ÷èéíèíè äèâàðà ñþéêÿìèøäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìóá éàòìûøäû..— äåäè. íåúÿ êè. àììà ùÿìèí ýöí äàéûì áèçÿ áèð ïàð÷à ýèëàáè òàïûá ýÿòèðìèøäè (äàéûìûí äà áèð ýþçö øèêÿñò èäè. — Ñîíðà àíàì ìÿíÿ äåäè: — ßëÿêáÿð. áèç äÿ ùÿìèí áàõûøûí. Õàíûì õàëà îéàíìàñûí äåéÿ.. áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè ñàëûð è÷èíÿ.. Õàíûì õàëà éàòûá. ñîíðà éåíÿ ùÿìèøÿêè êèìè «àù» ÷ÿêäè. ùÿìèí áàõûøäàí äîüàí î òÿáÿññöìöí è÷èíäÿ ó÷óðäóã. Äàíûøûá-àüëàéûá ùå÷ îëìàñà öðÿéèíè äÿ áîøàëòìûð.. Àíàì øàëâàðûìû éóäó. éåíÿ äÿ àù ÷ÿêäè âÿ éåíÿ äÿ: — Éàçûã àðâàä. áàøûíû áóëàäû. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí áåëÿúÿ ýÿëèá áèçÿ áàø ÷ÿêèðäè) âÿ àíàì áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. íåúÿ êè. éåòèðèð (ùàìû áèëèðäè êè. — äåäè. î àüàïïàã áóëóäëàðû äà Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì ìöøàéèÿò åäèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. î òÿáÿññöì. àç ãàëûá äàé áó Ùèòëåð îüðàøûí àõûðûíà!. âåðèð!. ùàìàìäà ÷èììÿéÿ ñÿðô åëÿìÿñèí. — Éóéàúàüàì. ùÿéÿòäÿêè çèâÿäÿí àñäû.. Ìÿí îüðóí-îüðóí øöøÿáÿíäèí êöíúöíäÿêè éàçû ìèçèíÿ áàõäûì: éîõ. — äåäè. ñÿùÿðÿúÿí ãóðóñóí âÿ ìÿí îíó òÿìèç ýåéèá ìÿêòÿáÿ ýåäèì.. éàâàøúà øöøÿáÿíääÿí ÷ûõäûì âÿ ùÿéÿòäÿ àíàìà äåäèì êè. — Éàçûã àðâàä. ìÿíèì øàëâàðûìû éóñóí.. áåëèíè äöçÿëäèá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ þçþçöíÿ: — Áó àðâàä íþø ýþðöêìöð áó ýöí?.— Àëëàù áàèñè úÿçàñûíà éåòèðñèí. àíàì î øàëâàðû éóéà áèëìèðäè êè. î áèð òèêÿ ýèëàáè ïàð÷àñûíû áàøãà áèð øåéëÿ äÿéèøìÿñèí. — äåäè.

Ñÿùÿðè ýöí Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ. éåíÿ äÿ î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì... ñîíðà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ òÿðÿô ãàëõäû.âàðûìû çèâÿäÿí ýþòöðÿíäÿ éåíÿ äÿ Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû: — Àà-à-à. äàëàíûìûçäà ùå÷ êèì àüëàìûðäû. äàëàíûìûçäàêû î ñöêóò àüëàìàãäàí ÷îõ áåòÿð èäè.. àüëàéà-àüëàéà ãûøãûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ñîíðà áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Îíäà òÿãñèð éîõäó. ýåò ýþð íåéíèéèð àðâàä ñÿùÿðäÿí î åâäÿ. éóõó è÷èíäÿ èäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ åùìàëëûúà ùÿéÿòÿ äöøäöì. àììà î àõøàì áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. ùàìû ñóñìóøäó.. Õàíûì õàëà éàòûá. Ìÿí þç ñÿñèìäÿí áàøãà ùå÷ íÿ åøèòìèðäèì âÿ þç ñÿñèì äÿ ìÿíÿ áàøãàñûíûí ñÿñè êèìè. ùÿéÿòëÿðäÿí âàé-øèâÿí ãîïàðäû. 568 . Áèðäÿí-áèðÿ àíàìûí áöòöí ñèôÿòèíè áèð íèýàðàí÷ûëûã áöðöäö: — Áó ãÿäÿð äÿ éàòìàã îëàð? — äåäè âÿ àíàìûí ñèôÿòèíè áöðöìöø î íèýàðàí÷ûëûã ìÿíèì äÿ öðÿéèìÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã ýÿòèðäè âÿ ìÿí äÿ àíàì êèìè áàøûìû ãàëäûðûá Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäûì. — ßëÿêáÿð. àðâàäëàð àüëàéûá öç-ýþçëÿðèíè úûðàðäû. áó àðâàä íþø ýþðöêìöð? — äåäè. óçàãäàí ýÿëèðäè. ÿëëÿðèíè ýöíîðòà ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí äþøëöéöíöí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ ìÿíÿ áàõäû.. — äåäè. àüëàéûðäûì âÿ àüëàéà-àüëàéà äà ãûøãûðûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. ìÿí ùå÷ íÿ ýþðìöðäöì. Î ýåúÿ Áàëàêÿðèì äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. àíàìà äåäèì êè. áàéàãêû êèìè. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìèðäè âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè. àíàì øöøÿáÿíäÿ ýèðäè. ÷îõ óçóí áèð àí êå÷äè. ìÿí ÿëèìäÿêè øàëâàðû éåðÿ òóëëàéûá äàëàíà ãà÷äûì. — Àü Äÿâÿ éàòìûøäû ãàïûñûíäà. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. Ìÿí àíàìûí öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíèì öðÿéèì äÿ áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. àé ßëëÿêáÿð! Áàëàì.. äàëàíûìûçäà èäè. Õàíûì õàëà. ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. Ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿð ýÿëÿíäÿ. Î àõøàì áöòöí ìÿùÿëëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. àäàì þëÿíäÿ åâëÿðäÿí. î àõøàì êö÷ÿìèç äÿ åëÿúÿ äÿðèí áèð ñöêóò è÷èíäÿ èäè âÿ êö÷ÿìèçèí î ñöêóòóíäà äà ãàïãàðà áèð ìàòÿì àüûðëûüû âàð èäè. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò ñóñäó. Õàíûì õàëà þëöá!.. Àíàì ÿëèíäÿ òóòäóüó øàëâàðû ìÿíÿ âåðäè. áèðäÿí àíàì áÿðêäÿí ÷ûüûðäû âÿ àíàìûí ÷ûüûðòûñûíû åøèäÿí êèìè...

Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ. äèâàðëàðû. òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ùÿìèí ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñûíû ÷àëäû. êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø î ãÿìáÿð äàøëàð äà.. ñîíðà ýÿëèá Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí éåðëÿ öçáÿöç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà éåðäÿ îòóðäó. äàüûëàí éåðëÿðè þçö áèëäèéè êèìè éàìàéûðäû. Ôàòìà õàëà äà ãÿáèðèñòàíëûãäà èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð ìöääÿò àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. î åâëÿðèí ïÿíúÿðÿëÿðè. áèð äÿ ùå÷ âàõò ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõà áèëìÿéÿúÿéÿì. ÷öíêè ìÿí áèëèðäèì êè. áèð äÿ ùå÷ âàõò áàøûìû ãàëäûðûá ùÿéÿòèìèçäÿêè øöøÿáÿíäÿ áàõà áèëìÿéÿúÿéÿì âÿ úàìààò äàüûëàíäàí ñîíðà Áàëàêÿðèì äîüðóäàí äà ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëäû. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí. àõøàìëàð èñÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. ìèñìàð òàïûá. àäàìñûç îëàí áöòöí åâëÿðè. ëàë ñöêóò è÷èíäÿ Õàíûì õàëàíûí þëìÿéèíÿ àüëàéûð. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. — äåéèá Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíäàí äûíûøûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí äà569 . ïèëëÿêÿíëÿðè. ñîíðà: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. òÿê îòóðóá òöòÿê ÷àëàúàã âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí î ïàéûç ýöíö Áàëàêÿðèìèí î òöòÿéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. äàëàíûìûç. éà äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá òöòÿéèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûðäû âÿ þç ùàâàëàðûíû ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ìÿùÿëëÿìèçèí èíäè áîìáîø. îäóí éàðûðäû. ãàïûëàðû. ùÿéÿòèìèç. ìÿí ÿìèí èäèì êè. Áàëàêÿðèì ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëàúàã. î òöòÿéèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñìàñàì. àíàì äà àðâàäëàðëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿ. ñó äàøûéûðäû. Õàíûì õàëàíû áàñäûðàíäàí ñîíðà úàìààò äàüûëûøàíäà. ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ òàìàì áîø ãàëìûø êö÷ÿìèç..äåìÿê îëàð êè. ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. äöçÿëäèðäè (ùÿð ùàëäà. ÕLIV Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ ýöíäöçëÿð ìÿùÿëëÿíèí êèøèñèç åâëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéèðäè. àðâàäëàðäàí âÿ óøàãëàðäàí èáàðÿò áþéöê áèð èçäèùàì — áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç Õàíûì õàëàíû ãÿáèðèñòàíëûüà àïàðäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíà áàõà-áàõà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ãîøà òóò àüàúû äà ëàë ñöêóò è÷èíäÿ àüëàéûð. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. àíàì äàùà Áàëàêÿðèìÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» äåìèðäè). èíäè ßäèëÿ äÿ ùàðàäàíñà áàõûð âÿ ßäèëÿ äÿ î áîø ìÿùÿëëÿìèç êèìè. äàø òàïûá ñþêöëÿí.

Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøìûðäû. ìÿí äàùà ùÿð øåéè áàøà äöøöðäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. Áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè. Äåéèðäèëÿð êè. ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà. ñÿêèäÿ îòóðóðäóã âÿ áèçèì î êå÷ìèø òöòÿéèìèçèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûã. åëÿ áèë êè. ìÿùÿëëÿìèç þç ùÿéàòûíûí ùÿð ñààòûíû. ùÿðäÿí î ÿçèçèìèç. ÿëáÿòòÿ. áöòöí ýöíö åâäÿ. áèçèì î ÿçèç. ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí î ýþçÿë òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìûðäû. ùÿð ýöí ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ êèìèíñÿ þëöì õÿáÿðèíè ýþçëÿéèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áàøãà õÿáÿðëÿðÿ. ìÿí äàùà áþéöìöøäöì. î ýþçÿëèìèç òöòÿéèí çÿèô ñÿñè åøèäèëÿíäÿ áèç ýÿëèá Øþâêÿòèí êèï þðòöëìöø. äöçäöð. ùÿð ñààò. áèð ùÿãèãèëèê. ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà (ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí þçö äÿ!) áèð ÷ÿêè. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðìóðäó. Áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ Áàëàêÿðèìëÿ öç-öçÿ ýÿëäèì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ 570 . Áàëàêÿðèìè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðäûëàð âÿ óøàãëàðûí àðàñûíäà áåëÿ áèð øàéèÿ ýÿçèðäè êè. äàùà àðòûã áèð ñåùð âàð èäè. áàøãà ùàäèñÿëÿðÿ áèýàíÿ èäè. àììà óøàãëàðûí àðàñûíäà éàéûëìûø î øàéèÿ. ÿñàñ îíà ýþðÿ êè. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí äàíûøûðäû. Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà. ìÿí î ÿùâàëàòëàðà ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã èíàíûðäûì. äàùà ùå÷ íÿ èëÿ òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê. éÿíè Øþâêÿòèí åâèíäÿ îëóðäó. Áàëàêÿðèì êèìèëÿðèíè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðëàð. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äàùà ýÿëèá î ãîøà òóòóí àëòûíäà. éåäèçäèðèá-è÷èçäèðèá âÿ þìðöíäÿ ùå÷ âàõò àðâàä ýþðìÿìèø Áàëàêÿðèì äÿ ùÿìèí ýåúÿ ìèííÿòäàðëûã. äåìÿê îëàð êè. ùàìû ìàò ãàëäû: Øþâêÿò Áàëàêÿðèìÿ ÿðÿ ýåòäè âÿ Áàëàêÿðèìè ýÿòèðèá þç åâèíäÿ ñàõëàìàüà áàøëàäû. ñó ãûçäûðûá Áàëàêÿðèìè óøàã êèìè ÷èìèçäèðèá. äîüðóëóã âåðìèøäè. î ÿùâàëàòëàðû äàùà. ýåúÿ Øþâêÿò þçö ýåäèá Áàëàêÿðèìè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè ãóøõàíà êèìè éåðäÿí ÷ûõàðûá. áèç äàùà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûðäûã. äàðòà-äàðòà åâèíÿ ýÿòèðèá. î ýþçÿë òöòÿéè äÿ äàùà. ñÿäàãÿò. ýóéà Àü Äÿâÿ ãîéìóð Áàëàêÿðèìè äàâàéà àïàðñûíëàð. àììà áèð ýöí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ åëÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè êè. áèð ãÿìýèíëèê âàð èäè. åòèáàð äîëó ýþçëÿðè èëÿ Øþâêÿòÿ áàõà-áàõà ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá âÿ Øþâêÿò äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíû äþøëÿðèíÿ ñûõûá îíà ãîøóëóá. áþéöêäÿí êè÷èéÿ êèìè. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí ÷àëûðäû. î ÿùâàëàòëàð ìÿíÿ ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã òÿñèð åäèðäè âÿ î òöòÿéèí ùàâàëàðûíäà äà. ùÿð ýöíöíö úÿáùÿäÿí ýÿëÿ áèëÿúÿê þëöì õÿáÿðèíèí õîôó èëÿ éàøàéûðäû. ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá. åëÿ áèë êè. ùåéðÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè.íûøäûüû ùÿìèí ÿùâàëàòëàðäà äà ÿéíèíäÿêè ïåíúÿéèí ðÿíýè êèìè. ìÿùÿëëÿìèç ùÿð øåé ýþðìöøäö. þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè.

ÿâÿçèíÿ ýþé ðÿíýëè òÿçÿ ïåíúÿê ýåéìèøäè âÿ Áàëàêÿðèì îüðóí-îüðóí î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõà-áàõà ýåäèðäè. äàëàíûìûçûí.. áèð éåðäÿ äóðàí Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäèì âÿ ÿñëèíäÿ. àíàìû äà. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã (áÿëêÿ ýèçëè áèð öìèä èäè?) äà éàðàíäû êè. Àäèëèí. ìÿíè äÿ ýþòöðöá þç éàíûíà àïàðäû. Áàëàêÿðèìèí áèðäÿí-áèðÿ êö÷ÿìèçäÿí áåëÿúÿ ÷ÿêèëìÿñè èëÿ êö÷ÿìèçèí.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èêèìÿðòÿáÿëè áèíàëàðûí äèâàðëàðûíäàí. ÕLV 1944-úö èëèí äåêàáðûíäà úÿáùÿäÿí àòàìûí þëöì õÿáÿðè ýÿëäè âÿ äàéûì áèçèì åâèìèçè ñàòäû.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí óòàíûðäû. ßáäöëÿëèíèí.. ùÿòòà ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàí î äÿðäëè àðâàäëàð äà î ãàðàõÿáÿðëè ýöíëÿðäÿ öðÿêëÿðèíèí ùÿìèí äÿðèí íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí äÿ éåðèíÿ. Ìÿí Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ èñòÿäèì êè. ýåúÿëÿð îòóðóá ýþçëÿðè éóõóäàí ãàïàíàíàúàí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñàí.. ùÿéÿòëÿðèí — áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éåòèìëèéè. öðÿéèìèí äÿðèí áèð íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí éåðèíÿ äÿ. î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà ãàéûäàúàã. ÿêñèíÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð íþâ âÿôàñûçëûãäûð. î ãîøà òóò àüàúûíäàí óòàíûðäû. ÿñëèíäÿ. òÿðòÿìèç ñàõëàäûüû Áàëàêÿðèìëÿ áèð éåðäÿ éàòûá. XLVI Îíëàð àëòû íÿôÿð èäè. áó àäàì Áàëàêÿðèì äåéèë.áèëäèì êè.. àììà ìÿí íÿ Áàëàêÿðèìäÿí... ìÿí ùàðàäàñà. áèçèì êö÷ÿìèçÿ. Ãîúàíûí. Áèç ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷äöê. ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Áàëàêÿðèì ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéè ÷ûõàðûá òóëëàéàúàã. êö÷ÿìèçäÿêè î áèðìÿðòÿáÿëè. ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéÿ ýþðÿ êö÷ÿìèçäÿí. Áàëàêÿðèìèí êö÷ÿìèçäÿí ÷ÿêèëìÿñè. Àììà î ñåâèíúëÿ áÿðàáÿð. î Ñàðû ùàìàìäàí. àíàì éåíÿ äÿ îíà áåëÿ äåñèí âÿ ýöëöìñÿñèí (ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè ýöëöìñÿñèí). Îíëàðûí àëòûñû äà ìöùàðèáÿäÿí ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëìèøäè. Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» îëñóí. Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ îõøàéàí áàøãà áèð àäàìäûð: î ñàðû ïåíúÿê Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿ äåéèëäè. äàùà òÿê éàøàìàéàí. áèçèì Ñàðû ùàìàìûìûçûí ùÿéÿòèíÿ. åëÿ áèë êè. Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäè. êèìñÿñèçëèéè äàùà äà àðòûá. Úÿáðàéûëûí. Úÿôÿðèí. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç. Àüàðÿùèìèí î 571 . î ýþçÿë ñàðû ïåíúÿéè ýåéÿúÿê. íÿ äÿ Áàëàêÿðèìè áèçèì ÿëèìèçäÿí àëìûø Øþâêÿòäÿí èíúèéèðäèì. ãàïûëàðûíäàí.

ìÿíèì äöøöíúÿëÿðèìÿ. ìÿí þçöì èñòÿìèðäèì êè. ÿí ÷îõ ñåâäèéèì ôÿñèë áó ïàéûç ôÿñëèéìèø âÿ äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñÿñè äÿ ìÿíèì ö÷öí áó éàüûøûí ñÿñèéìèø âÿ î ñåâèìëè éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñà572 .. Ñåíòéàáð íå÷ÿ ýöí èäè êè. ìÿí î àëòû íÿôÿðëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç èäèì. ñîéóíóá éåðèìÿ ýèðèá éàòìàã èñòÿìèðäèì. î øóõ äóðóø íå÷ÿ ýöí èäè êè. ßáäöëÿëèíè. áó ùèññ ìÿíèì áàøãà ùèññëÿðèìè òÿìèçëÿéèð.. î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëñèí!). ìþùêÿìëèê. îíëàðûí àëòûñû äà áèð éåðäÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. îíëàðà áàõûðäûì. äàùà äîüðóñó. äàùà äîüðóñó. åëÿ áåëÿúÿ. åéâàíûí êàôåë äþøÿìÿñèíè äþéÿúëÿéÿí. áåëÿúÿ éàüûøëû êå÷èðäè âÿ íå÷ÿ ýöí èäè êè. î ÷èñêèíëè ýöíäÿ ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø ýþðäöì âÿ áöòöí áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ (åëÿ ùåé éàüûø éàüàí ùÿìèí ïàéûç ýöíëÿðè ÿðçèíäÿ. ñÿí äåìÿ. êèøèëèê. äöøöíúÿëÿðè. îòóðìàã èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿéèðäèì êè. Àüàðÿùèìè éåääè-ñÿêêèç ýöí áóíäàí ÿââÿë î áîç. ìÿíèì î éàçû ìàêèíàìû äà ùÿìèí ìÿëùÿìäÿí êå÷èðìèøäè. áèð øÿôôàôëûã âàð èäè. áÿëêÿ äÿ ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ. Ìÿí Úÿôÿðè. ùÿìèí ýåúÿéàðûñû î éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. èñòÿêëÿðèìÿ äÿ áèð òÿìèçëèê ýÿòèðèð. Ìÿí ãàëõûá éàòàã îòàüûíà ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. îíëàðûí áàõûøëàðûíû îõóéóðäóì âÿ î áàõûøëàð. Àäèëè. áèð íèêáèíëèê ýÿòèðèðäè. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí òÿìèçëèéè ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. áó ýåúÿ — áó éàüûøëû ñåíòéàáð ýåúÿñè ìÿíèì áó èø îòàüûìà äà áèð ùÿðàðÿò. íàâàë÷àëàðäàí òþêöëÿí. åëÿ áèë êè. î äöøöíúÿëÿð. ìÿíèì ýöíäÿëèê ùÿéàòûìà áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè âÿ áó ùèññäÿ áèð òÿìèçëèê. Ìÿí êöðÿéèìè ñþéêÿíÿúÿéÿ ñþéêÿéèá àéàãëàðûìû ïàðêåòèí öñòö èëÿ óçàäûá åâèìäÿêè èø îòàüûìäà. øûðûëòû èëÿ êö÷ÿäÿí àõàí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëìèðäè (âÿ ÿëáÿòòÿ. ñÿäàãÿò. åéíè çàìàíäà î áàõûøëàðäàêû åùòèðàì. Ãîúàíû. íÿñÿ ìÿëùÿì êèìè áèð øåé èäè âÿ î ìÿëùÿìëÿ ìÿíèì éàçû ìèçèìè ñèëìèøäè. î àü âÿðÿãëÿðè äÿ. Úÿáðàéûëû.áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ äèê äàéàíûá ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ìÿðìÿð áàøäàøûíà áàõàí úèääè ñèôÿòëÿðè éåíÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î áàõûøëàðäàêû ýöú. áó éàüûø äà áåëÿúÿ éàüñûí. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí ùèññëÿðè. ìÿí îíëàðû òÿñÿââöðöìÿ áèð-áèð ýÿòèðìèðäèì. î òÿìèçëèê. éóìøàã êöðñöäÿ îòóðìóøäóì âÿ êö÷ÿ åéâàíûíà à÷ûëàí ïÿíúÿðÿëÿðè.) î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. éàëíûç ìÿíèì èø îòàüûìà éîõ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. åëÿ áèë. î ùèññëÿð.

. ìÿùç áöòöí êàðâàí úàâàá âåðäè).... áèëìèðÿì âÿ ìÿí î êàðâàíäàí ñîðóøäóì (áÿëêÿ äÿ î ñóàëû âåðÿí ìÿí äåéèëäèì.. ÿë-öçöìö éóéàðäûì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû î àëòû íÿôÿðëÿ. áó ñàðáàíëàð Úÿôÿð þçö äåéèëäè.àììà îíëàðà ÷îõ îõøàéûðäûëàð.íÿ èñÿ ýþñòÿðÿúÿê. àììà ìÿí äÿ ùàðàäàñà î êàðâàíûí éàíûíäà èäèì.. Ãîúàéà.. Úÿáðàéûë... åéíè çàìàíäà.... î õóðúóíëàðäàí ýöúëÿ ùèññ îëóíàí âàãîí èéè ýÿëèðäè.. àéàüà ãàëõàðäûì. î êàðâàí Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèð..Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèðèê!. . ìÿí þçöìö ýþðìöðäöì.. éîõñà ìÿíè ãàðà áàñûðäû? àììà ùÿð ùàëäà ìÿí áöòöí áóíëàðû ýþðöðäöì. éîõ.áèëìèðÿì. Êàðâàí úàâàá âåðäè (ñàðáàíëàð éîõ. . àììà î ýþçÿë õóðúóíëàð. áþéöê ùÿñèð çÿíáèëÿ îõøàéûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. î ýþçÿë õóðúóíëàð éóíäàí òîõóíìóøäó. ... ìÿí (éàõóä óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó.. ßáäöëÿëèéÿ. î ñàðáàíëàð áèð-áèð Úÿôÿðÿ. . Àüàðÿùèì þçö äåéèëäè. éà ÷àé è÷ÿðäèì. ýöíöí àëòûíäà éàìéàøûë äöçÿíëèê áîéó óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó èäè... ÿêñèíÿ. áÿëêÿ äÿ ùå÷ àäàì äåéèëäè. ìÿí èñòÿñÿéäèì ìöðýöëÿìÿçäèì. éîõ.. áåø. 573 .. î äÿâÿëÿðèí áåëèíäÿ èðè õóðúóíëàð âàð èäè âÿ ÿëáÿòòÿ.. .... áÿëêÿ äÿ î êàðâàíû þòöðöðäöì.ùàðà?. àììà áó ýåúÿ éàðûñû. Àäèëÿ. Àüàðÿùèìÿ îõøàéûð.. Àü Äÿâÿëÿð éîõ. áèëèðäèì êè. î éóìøàã êöðñöäÿ ìöðýö ìÿíè ìàãíèò êèìè þçöíÿ ÷ÿêèðäè âÿ ìÿí äÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðìèðäèì.. áóíó ìÿí áèëèðäèì. êèìñÿ áèð áàøãà àäàì èäè. ìöðýöëÿìÿê èñòÿéèðäèì.. áöòöí áóíëàð éóõó èäè.. ùÿðÿ þç äÿâÿñèíèí ãàáàüûíà äöøöá ýåäèðäè âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. ÷öíêè ìÿíèì öðÿéèì ùèññ åëÿéèðäè: øûðùàøûð éàüûøëû áó ñåíòéàáð ýåúÿñè ùÿìèí ìöðýö ìÿíÿ íÿ èñÿ äåéÿúÿê.. ìÿí êè ëàï ÿââÿëäÿí áèëèðäèì î êàðâàíûí ùàðà ýåòäèéèíè.ö÷..î êàðâàí éàëíûç Àü Äÿâÿäÿí èáàðÿò èäè. ÿëáÿòòÿ. éàõóä çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð) áó ñóàëû íèéÿ âåðäèì.). Àäèë þçö äåéèëäè.... Ãîúà. î êàðâàíäà àëòû äÿâÿ âàð èäè. áèëìèðÿì. íåúÿ äåéÿðëÿð.. éàõóä óçàãëàðäàí áàõàí çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð èäè?.. àëòû. . Úÿáðàéûëà. ùÿð äÿâÿíèí äÿ þç ñàðáàíû âàð èäè.. àéûã áàøëà öç-öçÿ äóðàðäûì (áöòöí áó éåääè-ñÿêêèç ýöíäÿ îëäóüó êèìè). .áèð...àñà ìÿí ìöðýöëÿìÿéÿ áàøëàäûì. ßáäöëÿëè....

÷öíêè ÿñëèíäÿ....... Øöâÿëàí—Áàêû.................éîõ. ìÿí áóíó áèëèðäèì...... 1984....... àììà áóíà áàõìàéàðàã..............................î óøàã ñåâèíèðäè. î óøàã ýöëöðäö âÿ ùÿìèí êàðâàíû éîëà ñàëûðäû......................................... ñåâèíÿí ìÿí èäèì. 79 ÐÎÌÀÍËÀÐ Ìàùìóä âÿ Ìÿðéÿì ..... ñåâèíÿí ìÿí äåéèëäèì........ 5 Ãàòèë ...... ......................... ìÿí êàðâàíûí î úàâàáûíà ñåâèíäèì.. äàùà äîüðóñó...........äöçäöð....................... Êå÷ìèø....... ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ ÏÉÅÑËßÐ Òàóí éàøàéûð ........................ éîëà ñàëàí èñÿ ãàëûí ãàøëàðûí àëòûíäàí áàõàí èðè âÿ ãàðà ýþçëÿð èäè..... 349 574 ............................. î Àü Äÿâÿ êàðâàíûíû Ýÿëÿúÿéÿ éîëà ñàëûðäû... àììà ìÿí èíäè î áþéöê ÷îõìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ éàøàéàí âÿ àüëàéà-àüëàéà êö÷ÿ åéâàíûíäàí îòàüà ãà÷àí î óøàüûí éåðèíÿ ñåâèíèðäèì........éîõ... . ................ ....................î óøàã Ýÿëÿúÿêäÿ äàéàíìûøäû âÿ Ýÿëÿúÿêäÿí ýþðöíÿí î êàðâàíû ãàðøûëàéûðäû.. 143 Àü äÿâÿ .

Êèòàá * «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» íÿøðèééàòûíäà íÿøðÿ ùàçûðëàíìûø âÿ îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð. ôîðìàòû 60õ90 1/16.2005. Ôÿðèäÿ ßëÿñýÿðëè. ( Òåë. 4902757 575 . 4937255. ÎÏÅÐÀÒÎÐÓ Àéýöí ßìèðëè. ÁßÄÈÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Úåéùóí Òàüûéåâ. ×ÀÏÀ ÌßÑÓË Ñÿððàô Ìöðñÿëîâ. Ýöëàðÿ Ãÿäèðëè. ÐßÑÑÀÌÛ Èëãàð Òîôèãîüëó. ñàéû 1000.ÅË×ÈÍ (ßÔßÍÄÈÉÅ ÅË×ÈÍ ÈËÉÀÑ îüëó) ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ (10 úèëääÿ) 4-úö úèëä ÍßØÐÈÉÉÀÒ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Àêèô Äÿíçèçàäÿ. òàéìñ ãàðíèòóðó.09. ñèôàðèø 01/04.: 4989555. Àíàð Àáäóëëàéåâ. 37. îôñåò êàüûçû ¹1.â.0 ÷. ÊÎÐÐÅÊÒÎÐËÀÐ Ðÿôèãÿ Ãÿíáÿðãûçû. ÒÅÕÍÈÊÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Èëùàì Íèôòÿëèéåâ. ×àïà èìçàëàíìûø 28. Àçÿð Éóíóñîâ.

576 .

4-37 577 .

578 .

579 .

580 .

581 .

582 .

583 .

584 .

585 .

586 .

587 .

588 .

589 .

590 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful