ÀÜ ÄßÂß

«×ÈÍÀÐ-×ÀÏ»
ÁÀÊÛ — 2003

349

Àç.2
Å46

Ðåäàêòîðó
Äèë ñóç

Íàøèðè
Ãîøãàð Èñìàéûëîüëó

Åë÷èí.

Å46 ÀÜ ÄßÂß. Áàêû, «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» ìöÿññèñÿñèíèí íÿøðèééàòû, 2003,
— 242 ñÿù.

E 4702060200
122

350

© «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» , 2003

I

«Ñÿí ìÿíèì ùÿéàòûì èäèí.»
Èêè èëäÿí àðòûã èäè êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà éàëíûç áó
ñþçëÿð éàçûëìûø àäñûç, øÿêèëñèç ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäàí þòöðäöì âÿ
ùÿð äÿôÿ äÿ áó àäè ñþçëÿð, áó àäè úöìëÿ ìÿíè ùÿéÿúàíëàíäûðûðäû,
öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã âÿ åéíè çàìàíäà äà áèð äîüìàëûã ÿìÿëÿ ýÿòèðèðäè, òàíûìàäûüûì, áèëìÿäèéèì âÿ èëëÿðèí êöëÿéèíèí, ãàðûíûí,
éàüûøûíûí, èñòèñèíèí àëòûíäà ãàðàëûá-áîçàðûá êþùíÿëìèø, ÷îïóð-÷îïóð
îëìóø áó ãÿáèð äàøû ùÿð äÿôÿ äÿðèí áèð êÿäÿðäÿí õÿáÿð âåðèðäè, âÿôàñûçëûãäàí, ýÿëäè-ýåäÿðëèêäÿí äåéèðäè, íÿ âàõòñà êèìèíñÿ õîøáÿõòëèéèíäÿí âÿ õîøáÿõòëèéèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüûíäàí, î
êå÷ìèøèí ÿë÷àòìàçëûüûíäàí, öíéåòìÿçëèéèíäÿí ñþéëÿéèðäè.
Ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíàñûç ñþç îëìóð, ÿí àäè
áèð ñþç, ÿí èáòèäàè áèð ôèêèð äÿ ãÿáèð äàøëàðûíûí öñòöíäÿ ìÿíàëàíûð,
äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçö, ôèêðè îëóð, éÿãèí îíà ýþðÿ êè, ãÿáèðèñòàíëûüûí þçö äöíéàíûí ÿí ìÿíàëû éåðèäèð.
Ãÿáèðèñòàí êèìëèéèíäÿí, íÿ÷èëèéèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, èíñàíû
ôèëîñîô åäèð âÿ ñÿíèí î àíëàðäàêû ôèêèðëÿðèí áèð àçäàí, éÿíè ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõàíäàí ñîíðà, àäè, ùÿòòà áÿñèò ýþðöíöð, àììà ùÿìèí ôèêèðëÿð ãÿáèðèñòàíëûãäà åëÿ áèë êè, äöíéàíûí ÿí ìöäðèê ôèêèðëÿðèäèð.
Áèð àç àøàüûäà éåíÿ äÿ àäñûç, øÿêèëñèç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøû âÿ
öñòöíäÿ äàøéîíàíûí ÿéðè-öéðö õÿòòèéëÿ áåëÿ áèð éàçû: «Øàèðëÿð îëäó
êè, áèð ìèñðà äà éàçìàäû».
Ñîíðà áàøãà áèð ãÿáèð äàøû: «ßëâèäà».
Ñîíðà: «Ùÿëÿ ñàüàì, àüëàðàì, þëëÿì, òîðïàüûì àüëàð».
Ñîíðà: «Îüëó þëÿí àíàëàð, âàé!».
Èêè èëäÿí àðòûãäûð êè, ìÿí ãÿáèðèñòàíëûãäàí åâÿ ãàéûäàíäà áó
éàçûëàðû îõóéóðàì âÿ áöòöí ýöíö, áöòöí ýåúÿíè î éàçûëàðûí ÿùâàëû
ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëóð, ñîíðà ñÿùÿð à÷ûëûð âÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõûð, î
éàçûëàð äà óíóäóëóð...
Ãÿáèðèñòàíëûüûí ýöúëÿ ñåçèëÿí õöñóñè áèð ãîõóñó îëóð, áÿëêÿ äÿ
áó, áèð-áèðèíÿ ãàðûøìûø òÿçÿ âÿ êþùíÿ ýöë, ÷öðöìöø éàðïàã, éåíèúÿ
ãàçûëìûø òîðïàã èéèäèð? Áèëìèðÿì, àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î ãÿáèðèñòàíëûã ãîõóñó àäàìûí ïàëòàðûíà ùîïóð, áèð ìöääÿò ÷ÿêèëèá ýåò351

ìèð; ùÿð ùàëäà ìÿí ñîí èêè èëäÿ ùÿìèøÿ ãÿáèðèñòàíëûãäàí ãàéûäàíäà ßñìÿð — ìÿíèì àðâàäûì — ìÿíàëû-ìÿíàëû öçöìÿ áàõûð, áèð ñþç
äåìèð, àììà ìÿí áàøà äöøöðÿì êè, ßñìÿð ìÿíèì ùàðàäàí ýÿëäèéèìè áèëèð.
Áîç âÿ ÷èñêèíëè áèð ñåíòéàáð ýöíö èäè, éàüûø ãÿáèð äàøëàðûíû èñëàòìûøäû âÿ áöòöí ãÿáèðèñòàíëûãäà ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð òÿìèçëèê,
ñîíó ýþðöíìÿéÿí áèð ãöññÿ âÿ áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè.
Ìÿí ùÿìèí áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíö îíëàðû ýþðÿí êèìè
òàíûäûì.
Äàùà äîüðóñó, ìÿí ÿââÿëúÿ îíëàðû ýþðäöì, öðÿéèì áèðäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû âÿ éàëíûç áóíäàí ñîíðà ìÿí îíëàðû òàíûäûì âÿ
áöòöí áó ìöääÿò úÿìè áèðúÿ àí ÷ÿêäè.
Ãûðõ èëäÿí ñîíðà ìÿí áèðèíúè äÿôÿ èäè êè, îíëàðû ýþðöðäöì, àììà àëòûñûíû äà áèð-áèð òàíûäûì; ñà÷ëàðû àüàðìûø âÿ òþêöëìöø, öçëÿðèíÿ ãûðûø äöøìöø áó éàøëû àäàìëàð ÎÍËÀÐ èäè: Úÿôÿð èäè, Àäèë èäè,
ßáäöëÿëè èäè, Ãîúà èäè, Úÿáðàéûë èäè, Àüàðÿùèì èäè.
Àëòûñû äà î ãàðà ìÿðìÿð äàøëû ãÿáèðèí äþâðÿñèíäÿ äàéàíìûøäû,
ùå÷ áèðè ùå÷ íÿ äåìèðäè, àëòûñû äà ýþçöíö î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà äèêìèøäè, àëòûñû äà øóõ äàéàíìûøäû âÿ Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Ãîúàíûí, Úÿáðàéûëûí, Àüàðÿùèìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû
èëÿ öçáÿöç áåëÿúÿ äèê äàéàíìàñû, àëòûñûíûí äà øóõ ãàìÿòè, àëòûñûíûí
äà òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð äàøà áàõìàñû ùÿìèí
áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ î ãÿáèðèñòàí ùÿçèíëèéèíÿ åëÿ áèë
êè, áèðäÿí-áèðÿ áèð ýöìðàùëûã, áèð èíàì ýÿòèðäè âÿ î àíëàðäà ìÿíÿ
åëÿ ýÿëäè êè, áó àëòû êèøèíèí òàìàì ëàë ñöêóò è÷èíäÿ áåëÿúÿ øóõ äóðóøó, î ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøûíà áåëÿúÿ ñÿäàãÿòè âÿ åùòèðàìû î äÿì
éàüûøûí ãÿáèðèñòàíëûãäà èñëàòäûüû áöòöí ãÿáèð äàøëàðûíäà — òÿçÿñèíäÿ äÿ, êþùíÿñèíäÿ äÿ, çÿíýèíèíäÿ äÿ, êàñûáûíäà äà äÿëè áèð öìèä
éàðàòäû.
Ìÿí èêè èëäÿí àðòûã áèð ìöääÿò èäè êè, ùÿôòÿäÿ, èêè ùÿôòÿäÿ áèð
äÿôÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó úûüûðû èëÿ þç ãÿáðèìÿ ýåäèðäèì (Áåëÿ äåìÿê îëàðìû? Íÿ ö÷öí îëìóð? ßýÿð áèç «ìÿíèì îüëóì», «ìÿíèì
àíàì» äåéèðèêñÿ, íÿ ö÷öí «ìÿíèì ãÿáðèì» äåéÿ áèëìÿðèê? Áó î
äåìÿê äåéèë êè, ìöòëÿã ñÿí þçöí î ãÿáðèí è÷èíäÿ îëìàëûñàí...) âÿ
áó úûüûðëà äà ýåðè ãàéûäûðäûì âÿ èíäè, éàëíûç èíäè, þç úûüûðûìäà àéàã
ñàõëàéûá î àëòû íÿôÿð øóõ äàéàíìûø éàøëû êèøèëÿðÿ áàõäûüûì àíäà
ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, ÿñëèíäÿ ìÿí ùÿìèøÿ áó éåðäÿí þòÿíäÿ î ãàðà
ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí íÿçÿðëÿðèíè þç öçÿðèìäÿ ùèññ åòìèøÿì...
352

. Ãîúàéà. Àäèëÿ.Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí.. áó öìèäñèç ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòóíó ïîçàí. ßáäöëÿëèíèí. î áàëàúà ßëÿêáÿðè äåéèðÿì. Úÿáðàéûëà.. ñîíðà ìÿí Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà éåääè-ñÿêêèç éàøëû ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿð êèìè Úÿôÿðèí. ãîúàëìûø Ãîúà. ßáäöëÿëèéÿ. — äåìÿê èñòÿäèì. .Ìÿí þç úûüûðûìäà äàéàíûá Úÿôÿðÿ. ãîúàëìûø ßáäöëÿëèéÿ. ýþçëÿðè åéíÿêëè î êèøèíè êÿíàðäàí ýþðäöì âÿ î äÿì ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. Îíëàðûí äóðóøóíäà.. Úÿáðàéûë. ñà÷û îðòàäàí ñåéðÿëìèø. Àü Äÿâÿíèí íÿçÿðëÿðèíäÿí äàíûøàðäû. Ãîúàíûí. ýèúýàùûíûí òöêëÿðè àüàðìûø. ùÿìèí ÷èñêèíëè 4-23 353 .... — Ìÿí äÿ ßëÿêáÿðÿì! — ãûøãûðìàã èñòÿäèì. Àüàðÿùèìèí öñòöíÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì: — «Ìÿí ñèçè òàíûäûì!.. Ãîúàéà. Ãîúàëìûø Úÿôÿð. áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí ñÿñèíè åøèòäèì âÿ ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíè òàíûäûì. ùÿìèí êèøè ìÿíÿì. ãîúàëìûø ßáäöëÿëè. áóëàøûã áèð áîçëóã è÷èíäÿ áó éåðèí êå÷ìèøè úàíëàíäû. Ìÿí ãîúàëìûø Úÿôÿðÿ. èòäè. Àäèëÿ. Àäèëèí. åëÿ áèë. éàäûíûçà äöøäöìö. Àüàðÿùèìÿ áàõûðäûì. îíëàðûí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíà áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè úèääèëèêäÿ âÿ åùòèðàìäà áó ãÿáèðèñòàíëûã ãöññÿñèíè äàüûäàí. Îíäà î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû éîõ èäè... î ñàðû ðÿíý äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýÿëäèéè êèìè.» äåìÿê èñòÿäèì. ìÿí èíäè ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû îëàí î ãÿáèðèí éàíûíäà éåíÿ äÿ ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë Áàëàêÿðèìëÿ öçáÿöç îòóðäóì. ãÿáèðëÿðèí àðàñû èëÿ ýåäÿí úûüûðäà (ìÿíèì úûüûðûìäà!) åëÿ-áåëÿúÿ äàéàíûá áèð-áèð îíëàðà áàõäûì: Úÿôÿðÿ. Úÿáðàéûëà. ãÿáèðëÿðèí àðàñûíäàí êå÷ÿí úûüûðäà äàéàíìûø âÿ éàøû ÿëëèíè êå÷ìèø. þçöì þçöìÿ äÿ óçàãäàí áàõäûì. Úÿáðàéûëà. ãÿáèðèñòàíëûüûí áó éåðèíèí èíäèñè åëÿ áèë ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ ÿðèäè. Àüàðÿùèì òàìàì ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû.. ãîúàëìûø Àäèë. êþêÿëìÿéÿ áàøëàìûø. äàùà äîüðóñó. Àüàðÿùèìÿ áàõà-áàõà ìÿíèì ö÷öí ñÿñëÿíÿí î òöòÿê ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ áó äÿì ìÿí. ßáäöëÿëèéÿ. àììà éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. Úÿáðàéûëûí. Áàëàêÿðèì ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéè ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñû ÷àëûíäû. Ãîúàéà. ùÿìèí ßëÿêáÿð äÿ ìÿíÿì!. áèðäÿí-áèðÿ äÿ éîõ îëäó âÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàêû ùÿìèí ðÿíýñèçëèê è÷èíäÿ. áàõ. Áèðäÿí-áèðÿ Áàëàêÿðèìèí ñàðû ïåíúÿéèíèí ðÿíýè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éàéûëäû. ãîúàëìûø Àäèëÿ.. — Òàíûéûðñûíûçìû. Àüàðÿùèìÿ..

ñèçè ñåâèðÿì. ñÿíèí ùÿéÿò ãîíøóí Ñîíàíûí. áèð ìöääÿò äàíûøìàäû. Î âàõò àòàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ óçàã âÿ äóìàíëû áèð ýÿëÿúÿêäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. òÿíòÿíÿñèíäÿí ãîðõìàéûá ãûøãûðìàã èñòÿäèì êè. Àüàðÿùèì... î íàðëàðûí ùÿìèí ãûðìûçûñû ñþéöäëÿðèí. ßáäöëÿëè. øàäëàíìàüà. III Ýåúÿíèí ñÿññèçëèéè è÷èíäÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿêè ÿëéàçìàëàðûíà. áèð äóðüóíëóã è÷èíäÿ ãàëìûøäû. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðûíà äà áèð èøûã âåðäè. Àäèë. áåëÿ áèð òÿìèç ìåùèí ùÿñðÿòèíäÿ èäèì. Ùå÷ áèëìÿéÿúÿêñÿí êè. ìÿí áó ñþçöí ýóðóëòóñóíäàí. êÿäÿðè èëÿ ùå÷ úöðÿ óéóøìàéàí. ýþðìÿäèéèì áèð íàð àüàúû ýþðäöì âÿ î íàð àüàúûíûí öñòöíäÿ ö÷äþðä äÿíÿ ãûïãûðìûçû íàð âàð èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. èëëÿð íåúÿ êå÷äè. ìÿíèì àíàì Ñîíàíûí. éàçûëàðû éàðûì÷ûã ãàëìûø âÿðÿãëÿðÿ áàõäûì âÿ éóõóñóç ýåúÿ354 . åøèäèðñèíèçìè!. åëÿ áèë. Ìÿí Õàíûì õàëàíû äà ñåâèðäèì. åøèäèðñèíèçìè. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñÿíäÿí áèð àç éóõàðûäà... î ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà èíäèéÿäÿê ôèêèð âåðìÿäèéèì... Úÿáðàéûë. II Áèð äÿôÿ àòàì ùÿéÿòäÿêè òàëâàðûí àëòûíäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ éåíÿ äÿ óçàãëàðà áàõäû.. ùå÷ âàõò ýåäèá î óçàã ýÿëÿúÿéÿ ÷àòìàéàúàüàì. äàùà äîüðóñó. Ñîíðà ìÿí î àëòû íÿôÿðèí äàéàíäûüû òÿðÿôäÿ. ìåéíÿëÿðèí ñàðàëûá-ñîëìàüà áàøëàìûø éàðïàãëàðû òÿðïÿíìèðäè.. «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèìèí àðâàäû. Ãîúà. ýþðÿúÿêñÿí êè. î äà Ñîíàíûí ãÿáðèäèð. áó úûüûðûí ëàï éóõàðû áàøûíäàêû î àü ãÿáèð äàøûíû ýþðöðñÿíìè. ãîúàëìûñàí... ìÿí ñèçè ÷îõ èñòÿéèðÿì.ñåíòéàáð ýöíö éàüûøûí àëòûíäà èñëàíìûø ãÿáèðëÿðÿ áèð èñòèëèê. ñåâèíìÿéÿ áÿíçÿð áèð øåé âàð èäè. ãÿáèðèñòàíëûãäàêû òÿê-òöê ñþéöä àüàúûíûí. Úÿôÿð. Õàíûì õàëà... áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðÿí íÿ èñÿ âàð èäè âÿ î «íÿ èñÿ» áèð éóìðóã ãÿùÿð êèìè ìÿíèì áîüàçûìà ïÿð÷èì îëäó. àììà î òÿìèç ìåù ìÿíèì è÷èìäÿí ÿñèá êå÷äè.. òÿìèç áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí óçóí ìöääÿò èäè êè.. àììà î ãÿùÿðäÿ ãÿáèðèñòàí ìÿéóñëóüó èëÿ. ñîíðà ìÿíÿ äåäè: — Áèð âàõò ýÿëÿúÿê.. Ìÿí éåíÿ äÿ ãûøãûðìàã èñòÿäèì. Áàõ.

ñîíðà áèðëèêäÿ îòàüà ýèðìÿëÿðè âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿéÿ ÷àëûøäûãëàðû áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõìàüû ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìäà ýþðäöéöì. êèìñÿ ìÿíè ãîéìàéàúàãäû.. îõóäóüóì. Èíäèéÿúÿí éàçìàäûüûì íÿéè èñÿ éàçìàëûéäûì âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè... áöòöí çåùíèì äîëìóøäó âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø î âÿðÿãëÿð êèìè. áöòöí áóíëàð àü âÿðÿãëÿðÿ áîøàëìàëû èäè. òÿëÿñèê ùÿìèí ÿëéàçìàëàðû.. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. Ìÿí íÿñÿ áàøãà áèð øåé éàçìàëûéäûì.. éàçìàüà ÷àëûøàúàãäûì. Ìÿí êå÷èá éàçû ìèçèìèí àðõàñûíäà îòóðäóì.. ÷öíêè èíäèéÿúÿí éàçäûüûì.. êè÷èê àðàêÿñìÿíè. ÷àï åëÿòäèðäèéèì íÿ âàðäûñà. éàçûñû éàðûì÷ûã ãàëìûø ùÿìèí âÿðÿãëÿðè îõóìàäàí. ÿñýè èëÿ ìÿòáÿõèìèçèí ùÿéÿò ïÿíúÿðÿñèíèí (åâèìèçèí éåýàíÿ ïÿíúÿðÿñè355 . áó — íÿ èäè. àéûðä åëÿìÿäÿí áèð-áèðèíèí öñòöíÿ éûüäûì âÿ éàçû ìèçèìèí öñòöíäÿí ýþòöðäöì. ñîüàí òÿìèçëÿäè. åøèòäèéèì ýþðöøëÿðèí ÿí ýþçÿëè èäè.ëÿðè ñÿùÿðÿ êèìè îòóðóá éàçäûüûì î ÿëéàçìàëàð. àé Àüàêÿðèì!. î âÿðÿãëÿð ìÿíÿ òàìàì ìÿíàñûç âÿ ëàçûìñûç ýþðöíäö. Ùÿìèí áàçàð ýöíö äÿ àíàì ñÿùÿð òåçäÿí äóðóá íîõóä èñëàòäû. ñîíðà îíñóç äà òÿìèç îëàí îòàüûìûçû. Î àëòû íÿôÿðè ùÿìèí ãàðà ìÿðìÿð ãÿáèð äàøû èëÿ öçáÿöç ýþðäöéöì î ýöíäÿí áÿðè ìÿíèì áöòöí öðÿéèì. ùàìûñû áàéàãêû î ÿëéàçìàëàðû.. ìèçèí öñòöíäÿêè áó áîøëóüà áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áàñäû. Åëÿ áèë. I Èëê éàäûìà ýÿëÿí áèð áàçàð ýöíöäö âÿ î óçàã áàçàð ýöíö èíäè ìÿíèì öçöìÿ ýöëöð. Ùÿð äÿôÿ àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòìàüû ÿðÿôÿñèíäÿ àíàìûí îíó ãàðøûëàìàã ö÷öí ùàçûðëûã ýþðìÿñè. Éàçû ìèçèìèí öñòö áîìáîø èäè...).. Ìÿíèì ãàðøûìäàêû áó àü âÿðÿãëÿðÿ. êèìñÿ ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòàúàãäû.» — äåìÿñè. îíà åâèìèçèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà: — «Õîø ýÿëìèñÿí. åëÿ áèë. àõøàì ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûüû áèð ïàð÷à ÿòè äîüðàäû âÿ áèçèì êè÷èê ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí — «êåðîñèíêà»íûí öñòöíäÿ àòàìûí ÷îõ õîøëàäûüû âÿ ùÿð äÿôÿ ñóéóíà ÷þðÿê äîüðàéûá èøòàùëà éåäèéè áîçáàø àñäû. íÿ éàçàúàãäûì (ùÿð ùàëäà. ìÿòáÿõè ñöïöðöá áèð äÿ òÿìèçëÿäè.

àé ãóðáàí îëóì ñÿíÿ. ñîíðà áàáàì íåôò ãóéóñóíäà áîüóëóá þëìöøäö âÿ àòàì éåòèìëèêëÿ þçö þçöíö áþéöòìöøäö. ñàáóíó. ö÷ ýöí356 . áåø äÿíÿ öñòö äþøÿê÷ÿëè òàõòà êÿòèëèí òîçóíó àëäû âÿ ùÿð òÿðÿô òÿðòÿìèç îëàíäàí ñîíðà. áîçáàøäà ýþçöí îëñóí». Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ óøàã âàõòû àòàì êèìè òÿê ãàëìûøäû. ùàðà áàõûðñàí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèäèð. íþø õèôôÿò éåéèð ñÿíè. î íþøöí áÿñ öðÿéèíè öçìöð. àòàìûí ýöëöøöíäÿ äÿ. ìÿíèì öðÿéèì ïàðòäàéàð. ñåâèíúèíäÿ äÿ ùÿìèøÿ áèð ãàðàíëûã. ùÿòòà áèð øåéÿ ñåâèíÿíäÿ âÿ ñåâèíúëÿ àäàìà áàõàíäà áåëÿ. òàìàì ãàéüûñûç ñåâèíìèð. Àòàì àíàìëà åâëÿíÿíäÿí ñîíðà. éÿíè ìÿíèì áàáàìëà áèðëèêäÿ Àðàçûí î òàéûíäàí — Òÿáðèç òÿðÿôëÿðäÿí ýÿëèá Áàêûíûí íåôò ìÿäÿíëÿðèíäÿ èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû.. éóõàðûñûíà êàñà. àé áàøûâà äþíöì. áàáà!» — äåéèðäè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ñàêèíè îëìóøäó. ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ñÿííÿí ÷îõ ýÿçÿí éîõäó êè. áÿëêÿ äÿ ìÿí àòàìûí ãÿðèáëèéèíè ñîíðàëàð — àòàì ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíäàí ñîíðà áàøà äöøìöøÿì. àíàìýèëèí àòà-áàáà éóðäó îëàí åâèìèçÿ ýÿëìèøäè. àòàìûí ÿâÿçèíÿ àòàìäàí äà ÷îõ äÿðä ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ äåéèðäè: — Àé Àüàêÿðèì. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì àòàìà «ïðàâàäíèê» Àüàêÿðèì äåéèðäèëÿð âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí àòàì ùÿìèøÿ ñÿôÿðëÿðäÿ îëóðäó. àòàì ùÿëÿ óøàã âàõòû þç àòàñû èëÿ. —«Áó ñÿôÿðëÿð îëìàñà. þçö äÿ êèòàá éàçàíäû. ñòÿêàí-íÿëáÿêè. íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ éàâàø-éàâàø ãàéíàðà äöøìöø áîçáàøûí êÿôèíè éûüàíäàí âÿ ïèëÿòÿíèí îäóíó áèð àç àçàëäàíäàí ñîíðà ñàíäûüû à÷äû. ýèçëè áèð ñûõûíòû îëóð. áèçè äÿ áÿäáÿõò åëÿéèðñÿí. ìÿùðÿáàíû áîü÷àéà ãîéäó âÿ — «ßëÿêáÿð. þçö þçöíö áþéöòìöøäö âÿ ÿí ìÿøùóð àäàìëàðäàí áèðè îëìóøäó. äöíéàäû äÿ. äàðàüû.. þçöí áèëèðñÿí áóíó äÿ. äàùà äîüðóñó. àòàì òÿêúÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éîõ. îíóí ýþçëÿðèíäÿêè î äàèìè ãöññÿíè äÿ ñîíðàëàð þç òÿñÿââöðöìäÿ äÿðê åòìèøÿì. ùàíñû øÿêëèíÿ áàõûðñàí. ùÿðäÿí àòàì ôèêðÿ ýåäÿíäÿ àíàì þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè.. íèéÿ öçöðñÿí þçöâö. áöòöí äöíéàäà ãÿðèá èäè. ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ùÿìèøÿ áèð ãöññÿ îëóðäó. áþéöéöá Áàêûäà ãàëìûøäû âÿ þìöðëöê ãÿðèá îëìóøäó. — äåéèá ùàìàìà ýåòäè. Áèëìèðÿì. âàëëàù. ïàëòàð äîëàáûíûí. äöíéàäà. àììà ùÿð ùàëäà ìÿíèì î èëê óøàãëûã õàòèðÿëÿðèìäÿ àòàì ùå÷ âàõò òàìàì ãàéüûñûç ýöëìöð.. ãÿíäãàáû éûüûëìûø ðÿôëÿðèí. ñàíäûüûí. òÿðòÿìèç éóéóá öòöëÿäèéè àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíû ÷ûõàðûá áîü÷àéà éûüäû. êèñÿíè. àøàüûñûíà éîðüàí-äþøÿê.íèí). àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí? Îäå. ÷öíêè àòàì áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ãÿðèá èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. åëÿ àäàìûí öçöíÿ ùûðûëäàéûð. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. ÿñëèíäÿ.

. àììà áèð äÿôÿ àòàì ñÿôÿðäÿí ôèêèðëè ãàéûòäû. ìöÿëëèì èìèø.. — Áó íÿ ñþçëÿðäè äàíûøûðñàí? Áèçè õàòàéà ñàëìàã èñòÿéèðñÿí? Àíàì: — Õàòàéà íþø ñàëûðàì. îëà áèëÿð. àòàì áóíà øàä îëàðäû. áèð äÿ êè. þçöíÿ àä ãàçàíûð!. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ýåäèðìèø âÿ ùÿìèí áèðýÿ ñÿôÿð çàìàíû íÿ îëìóøäóñà. ÷öíêè î òóòóëóá ýåäÿíäÿ ö÷äþðä éàøûì âàð èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè áèð-áèð ñàòûð. Ñÿòòàð Ìÿñóì áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ëàï éóõàðû áàøûíäà îëóðìóø. áóíà ýþðÿ äÿ ùþðìÿò ãàçàíûð!. — áèðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëñàéäû âÿ áöòöí àëÿìäÿ ìÿøùóð àäàì îëàí Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèðäÿí-áèðÿ áèçèì åâèìèçÿ ýèðñÿéäè. Õàíûì õàëàíûí àòàñû èëÿ äîñò èìèø. àíúàã îäå. âàõòû îëìóð âÿ áóíäàí ñîíðà àíàìûí áöòöí äöíéàäà ÿí áèðèíúè äöøìÿíè þìðöíäÿ öçöíö ýþðìÿäèéè. àòàì áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿñÿ äÿ. Àüàêÿðèì. àòàìûí èøëÿäèéè âàãîíäà áàøãà ùþðìÿòëè ñÿðíèøèíëÿðëÿ áÿðàáÿð. ñåâèíÿðäè. ãîøìàëàð éàçàðìûø. áèð ïàð÷à ÷þðÿéè èêè éåðÿ áþëäöêëÿðè àòàìû ãÿáóë åëÿìèð. Ñÿòòàð Ìÿñóì òóòóëàíäà ßëèàááàñ êèøè îíóí÷óí ÷îõ ÷à357 . Ôÿòóëëà Ùàòÿì íÿ ãÿäÿð éàõøû øàèðëÿð âàð. áàøûâà äþíöì. éÿíè áó ìÿíàäà êè. áÿëêÿ äÿ îíëàð ÿñëèíäÿ éàõûí äîñò äåéèëìèøëÿð. Áèëìèðÿì. Àüàêÿðèì. Àòàì òÿëÿñèê àíàìûí ñþçöíö êÿñèðäè. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëè ÷àï îëóíóðäó âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ àòàì ùàíñû õàùèøäÿí þòðöñÿ íå÷ÿ âàõòäàí áÿðè ýþðìÿäèéè óøàãëûã äîñòó Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåäèð. åâèìèçèí ÷þë ãàïûñûíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Êèðè.äÿí-áèð. þçö äÿ ßëèàááàñ êèøè èëÿ. — áóíà òàìàì ÿìèí èäèì. — äåéèðäè.. áåø ýöíäÿí-áèð. àé ãûç. Áÿçÿí àòàìûí ôèêèðëè âàõòëàðûíäà àíàì äåéèðäè: — Ñÿí þçöâö öçöðñÿí. ùàìûñûíû áèð-áèð ýöäàçà âåðèð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èñÿ áöòöí óøàãëûãëàðûíû áèð éåðäÿ êå÷èðäèêëÿðè. Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí íÿñÿ óìóð. ìÿí îíó éàäûìà ýÿòèðÿ áèëìèðäèì. àììà ìÿí ùÿìèøÿ ùèññ åäèðäèì êè. àðà-ñûðà ãÿçÿëëÿð. — Áóíó áöòöí ìÿëÿ äàíûøûð äÿ. àòàì äàùà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ùå÷ íÿ óììóð. áÿëêÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí àòàìäàí õîøó ýÿëìèðìèø. åâèìèçèí áåëÿ áèð ãîíàüûéëà ôÿõð åäÿðäè. Àüàêÿðèì. ìÿí ùèññ åòäèì êè. ñîíðà ìÿëóì îëäó êè. Àòàì äàùà ùå÷ âàõò Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éàíûíà ýåòìÿäè âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ ùå÷ âàõò àòàìû èòèðèá-àõòàðìàäû. àíúàã øÿêèëëÿðäÿí òàíûäûüû Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëóð.. Áÿéÿì áèçèì éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìó î ýöäàçà âåðìÿéèá? Äàé áóíó äöíéàäà áèëìÿéÿí àäàì éîõäó êè. íÿ ãÿäÿð àëèì àäàìëàð âàð.— äåéèðäè.

éàíàéàíà äàíûøûðäû. ìÿí îíäàí ãîðõóðäóì âÿ ìÿí äÿ àòàì êèìè èñòÿìèðäèì êè. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. éàõóä äöêàíäà ïåíúÿê êèìè. ÷öíêè áèð äÿ ýþðöðäöí êè. «áþéöê àäàì» îëìàüûíû ùàðäàñà áèð áàëàúà ãûñãàíûðäû). àíàì Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåòèí åëÿ ùÿìèí øÿêèë ùèññÿñè èëÿ ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíè òÿìèçëÿéèð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ýöëÿ-ýöëÿ ÷ÿêèëìèø øÿêèëè íþéöò ïèëÿ358 . Äöçäöð. îðà-áóðà ÷îõ ýåäèá. Àëëàù åëÿìÿñèí!. ÿñëèíäÿ. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. åëÿ ìÿíèì êèìè.. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. äöíéàäà éåýàíÿ áèð ñÿáÿá èäè êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåýàíÿ àäàì âÿ öìóìèééÿòëÿ. îíà öðÿê-äèðÿê âåðìÿê ö÷öí áó ñþùáÿòè ñàëûðäû (áèð äÿ îíà ýþðÿ êè.. àììà áó ñþùáÿò òÿñàäöôäÿí-òÿñàäöôÿ äöøÿðäè. ßñòÿüôöðóëëàù äå. àòàìëà äà åëÿ äàíûøûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëèàááàñ êèøè î âàõò äåéèá: «—Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäó. Àüàêÿðèì!. Ôÿòóëëà Ùàòÿì øàèðëÿðè ùÿãèãè ìÿíàäà. ýóéà êè.. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà. áèçèì åâäÿ îíóí ñþùáÿòè ýåòñèí.. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. áÿçÿí àòàì åâäÿ îëìàéàíäà äà ìÿí àíàìûí Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ íåúÿ íèôðÿò åëÿäèéèíè äóéóðäóì. äàùà äîüðóñó. õèôôÿò ÷ÿêÿíäÿ àíàì. ùå÷ íÿäÿí ãîðõìàéûá. àíàìûí áèð óøàüûäûð.. — äåéèðäè.» Àòàì äåéèðäè: — Èíäè ìÿí äÿ ýåäèì áàøëàéûì àäàì ñàòìàüà? Áó äÿôÿ àíàì ãîðõóðäó: — À-à-à. áàøãà âàõòëàð èñÿ àíàì ìÿíèìëÿ íåúÿ äàíûøûðäûñà. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. Àòàì éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ìöëàéèìëèéè èëÿ: — Ñÿíèí áþéöêëÿðëÿ íÿ èøèí âàð. éÿíè áàçàðäà áèð êèëî ÿíúèð êèìè. çàëûì îüëó!.. àììà áèð øåé ÷ûõìàéûá. — Áèçèì íÿéèìèçÿ ýÿðÿêäè?. åé ýöë. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. Ìèðçÿ éàçûá êè. àòàì äà éåêÿ êèøè îëìàüûíà áàõìàéàðàã.. áó. îíóí áàðÿñèíäÿ àíàì àòàìëà àúûãëû äàíûøûðäû. áàúû (àòàì ùÿðäÿí àíàìà «áàúû» äåéÿðäè âÿ àòàìûí àíàìà «áàúû» äåìÿñè ìÿíèì ÷îõ õîøóìà ýÿëèðäè). Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí ìèñðà-ìèñðà àëòûíäàí ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá.ëûøûá.. Ìÿí ÿââÿëúÿ áåëÿ ñþùáÿòëÿðÿ ãóëàã àñàíäà åëÿ áèëèðäèì êè. àéàããàáû êèìè ñàòûð âÿ îíà ýþðÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ äöíéàíûí ÿí ãîðõóíú àäàìû èäè.. àòàì õÿéàëà äàëàíäà. Áþéöêëÿðèí èøèíÿ ãàðûøìà. àúûãëû éîõ.. — áóíäàí éÿãèí àíàìûí þçöíöí äÿ õÿáÿðè éîõ èäè — àíàì àòàìëà áèð éåðäÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ áþéöìöø Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ìÿøùóðëóüóíó.

. ùÿòòà. äàäàø? Èíñàí åëÿ ùÿð éåðäÿ èíñàíäû äÿ. ñÿêèäÿ ãîéóëìóø öñòöäþøÿêúÿëè òàõòà êÿòèëëÿðäÿ îòóðóá (î òàõòà êÿòèëëÿðè áèç óøàãëàð åâëÿðèìèçäÿí ýÿòèðèðäèê. ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðû îíó êèøè ùåñàá åëÿìÿçäè. éà äà Àüàðÿùèìÿ êÿñäèðèðäèì (Ãîúà ùÿìèøÿ êèòàá-äÿôòÿðëÿ ìÿøüóë îëäóüó ö÷öí îíà ìöðàúèÿò åòìèðäèì..). éà Àäèëÿ. ùÿðäÿí ñòàíñèéàëàðäà óúóç ãèéìÿòÿ àëûá ýÿòèðäèéè òîéóãëàðû ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíà — Úÿôÿðÿ. ßëèàááàñ êèøè èëÿ ñþùáÿò åäèðäè. ßëÿêáÿð.. àëûøûáéàíûðäû. ìèñàë ö÷öí. áàøãà ëÿùúÿ èëÿ äàíûøìàüûíà. éà ßáäöëÿëèéÿ. àòàì òîéóã êÿñÿ áèëìèðäè. àììà àòàìûí áó úöð úÿùÿòëÿðè. îíó ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùþðìÿòäÿí ñàëìûðäû. àòàì áèðèíúè íþâáÿäÿ Ñàðû ùàìàìà ýåäèðäè âÿ áèð ýöí ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè åâäÿ èñòèðàùÿò åäèðäè. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøóðäó: — Àüàêÿðèì. òÿðòÿìèç àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû éûüûëìûøäû. ìÿíèì àëÿìèìäÿ ãîëòóüóíäà êèòàá-äÿôòÿð ýÿçäèðìÿêëÿ ùÿéÿòäÿ òîéóã áàøû êÿñìÿê áèðáèðèíÿ óéóøìóðäó. ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè èëÿ ùàë-ÿùâàë òóòóðäó. ëàü åëÿìèðäè. ýåäèá òÿáðèê åëÿéèðäè. îíóí éåðèíÿ áàøãà áèðèñè îëñàéäû. áàøñàüëûüû âåðèðäè. — Íîëäó. íþéöòäÿí íÿì ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëöðäö. Àíàì òÿëÿñèê ãàçàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áîçáàøà áàõäû: 359 . ñÿôÿðäÿ îëäóüó ìöääÿòäÿ ìÿùÿëëÿäÿ éàñû îëàí âàðäûñà. áîçáàø áèøäè?. ÷àéäàíû.òèñèíèí äÿìèðèíÿ ñöðòöëÿ-ñöðòöëÿ. àòàëàðûìûç ñþùáÿòëÿðèíè åëÿéèá ãóðòàðûá. ßçèçàüà ÿìè èëÿ. ãÿíääàíû öñòöíÿ êè÷èê àü ñöôðÿ ñàëûíìûø âÿ îðòàéà ãîéóëìóø êÿòèëÿ äöçöðäöê) Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ. éàíàãëàðû ãûïãûðìûçû èäè. àéàüà ãàëõàíäàí ñîíðà äà àïàðûðäûã) ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ (÷àéû äà åâäÿ àíàëàðûìûç äÿìëÿéèðäè. ãàðà àéàããàáûëàðûíû êðåì èëÿ ñèëèá òÿðòÿìèç ïàðûëäàäûðäû âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. Ùÿñÿíàüà ÿìè èëÿ. íÿäÿíñÿ. ñîíðà äà áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àøàüûäà. àòàìûí áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êèìè éîõ. éà Úÿáðàéûëà. íÿ éîõ? Àòàì äåéèðäè: — Íÿ îëàúàã. îðà ýåäèðäè. Ùÿìèí áàçàð ýöíö àíàì ùàìàìäàí ãàéûòäû âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèøÿ ùàìàìäàí ñîíðà îëäóüó êèìè. ùÿðäÿí ôàðñ ñþçëÿðè èøëÿòìÿéèíÿ äÿ ùå÷ êèì ýöëìöðäö. Àòàìäà åëÿ õàñèééÿòëÿð âàð èäè êè. íÿëáÿêè-ñòÿêàíû. òîéó îëàí âàðäûñà. ýþçàéäûíëûüû âåðèðäè. ãÿðèáÿ èäè. Ãàòàð àòàìû Ðóñèéàíûí óçàã øÿùÿðëÿðèíÿ àïàðûðäû âÿ î óçàã ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà. Ðóñåòäÿ íÿ âàð. èêèíúè ýöí àíàìûí öòöëÿéèá ùàçûðëàäûüû òöíä ýþé «øèâéîò» êîñòéóìóíó ýåéèðäè. áèç äÿ êö÷ÿéÿ äàøûéûðäûã. óøàüû îëàí âàðäûñà.

ùàéûô êè. — Ñîíðà ìÿíè þïäö.). îíñóç äà ùÿìèøÿ òÿðòÿìèç îëàí åâèìèçè òÿçÿäÿí ñèëèá-ñöïöðöá òÿìèçëÿìÿñèíäÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíûí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð èøûüû. àíàìûí àòàìûí ýÿëèøè ÿðÿôÿñèíäÿ ùàìàìà ýåòìÿñèíäÿ äÿ î. àììà ëÿíýèìÿäè. Àòàìûí áèçèì î áàëàúà àðàêÿñìÿéÿ ãîéäóüó äîëó ùÿñèð çÿíáèëè ùÿìèøÿêè êèìè. ñÿíèí ïàéûíû ÷ÿêèì. — äåäè.. áèøèá äàé.. çèéàñû âàð èäè. Ìÿëóì îëäó êè. åëÿúÿ äþéöíöð.— Ýÿë.. àòàì ùàìàìà ýåòäè. Àòàì ýÿëÿíäÿ àíàì ùÿìèøÿêè ùÿéÿúàíëà îíó ãàïûíûí àüçûíäà ãàðøûëàäû: — Õîø ýÿëäèí!.. éàõóä äà àíàì àòàìû þïìÿìèøäè. Àíàì: 360 . éå.. ìÿíè ýþðìÿéèíÿ ñåâèíÿ-ñåâèíÿ (âÿ ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î ãöññÿ èëÿ. — äåäè. àòàìûí íþâáÿñèíè äÿéèøèáëÿð. àíàì: — Ùÿìèøÿ òÿìèçëèêäÿ. áàúû. ýÿë ñÿí îòóð. ìÿí îëìàéàíäà îíëàð áèð-áèðèíè þïöðëÿð âÿ îíëàðûí áó ýèçëè ñèðëÿðèíäÿ áèð áàéðàì ÿùâàëû âàð èäè. ìÿíèì ãûçûì î ùÿñèð çÿíáèëèí ùÿìèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñóíó ùå÷ çàìàí äóéìàéûá.. áóðàñûíû äà ùèññ åäèðäèì êè. àíàì öðÿéè äþéöíÿ-äþéöíÿ àòàìûí éîëóíó ýþçëÿéèð. Àòàì: — ×îõ ñàü îë.... ÷öíêè ìÿí äöíéàíûí ùå÷ áèð áþéöê ðåñòîðàíûíäà. òåç ãàéûòäû. — äåäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè äÿ ÿëàâÿ åëÿäè: — Íÿ óçóí ÷ÿêäè áó ñÿôÿðöí? ßëäÿí ñàëìàäû ñÿíè? Àòàì åâÿ ýÿëìÿéèíÿ. àíàìûí äà öðÿéè áàõ. ìÿí áîøàëòìàüà áàøëàäûì âÿ î ùÿñèð çÿíáèëèí áÿðÿêÿòëè âàãîí ãîõóñó èíäèéÿ êèìè ìÿíèì áóðíóìäàí ýåòìÿéèá (ìÿí áÿçÿí ãûçûìà áàõûðàì âÿ ôèêèðëÿøèðÿì êè. àéàããàáûëàðûíû ÷ûõàðûá îòàüà êå÷äè. ñÿôÿðäÿ ìÿí äÿðéàäà áàëûã êèìèéÿì. åëÿ ùÿìèí áàçàð ýöíöíöí àõøàìû òÿçÿäÿí áèðùÿôòÿëèê ñÿôÿðÿ ÷ûõàúàã. — Î ýöí îëñóí ßëÿêáÿðèí òîé ùàìàìûíà ýåäÿê!. Þìðöíäÿ ùå÷ âàõò ìÿíèì éàíûìäà éà àòàì àíàìû.. — äåäè. àíàìû ýþðìÿéèíÿ. — Áèëìèðñÿí. ìÿíèì ïàéûìû ÷ÿêèá ãàáàüûìà ãîéäó. àüçûíàúàí äîëó ùå÷ áèð çÿíáèëäÿ î ãîõóíó ùèññ åòìÿìèøÿì.): — Õîø ýöíöíöç îëñóí!. àììà ìÿí áóíó ýþðìÿñÿì äÿ áèëèðäèì êè. áîëëóãëà íÿôÿñ àëàí ùå÷ áèð åâäÿ. — äåäè. àüàïïàã àëò ïàëòàðëàðûíäà äà. ßëÿêáÿð. ñîíðà áàøûíà ñàðûäûüû ãûðìûçû ÷èò éàéëûüû à÷äû âÿ óçóí õóðìàéû ñà÷ëàðûíû èðèäèøëè äàðàãëà äàðàéà-äàðàéà ãóðóëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè... Øþâêÿò ìÿíÿ ñþç àòàíäà ìÿíèì öðÿéèì íåúÿ äþéöíöðäöñÿ..

éàéûí úûðùàúûð âàõòëàðûíäà äà ùÿéÿòèìèç áóç êèìè Øîëëàð ñóéóíóí ñÿðèíëèéè è÷èíäÿ ýöëöðäö. ñèðêÿ-áàäûìúàí ýÿòèðäè. ñÿí åëÿ éàõ÷û éåéèðñÿí êè. áó ñó êÿìÿðèíè äÿ îíëàð ùÿéÿòèìèçÿ ÷ÿêèá ýÿòèðìèøäè âÿ áèç äàùà ñóäàí þòðö Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ýåòìèðäèê..— Èëëàùàìèí! — äåäè âÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà. Àäèë äÿ. Àëëàù ñÿíèí áàøûíäàí áèð òöê ÿñêèê åëÿìÿñèí. Àòàì: — Áèñìèëëàù! — äåéèá ÷þðÿê ýþòöðäö.. Àüàðÿùèì äÿ. Àüàðÿùèì (òÿêúÿ Ãîúà ùÿìèøÿ äÿðñ îõóéóðäó âÿ áåëÿ èøëÿðëÿ ìÿøüóë îëìóðäó) áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéÿ-åëÿéÿ äöçÿëòìèøäèëÿð. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿéèá áó åâè áåëÿí÷èíÿ äîëàíäûðûðñàí. Úÿôÿð äÿ. Àòàì äà ùÿìèøÿêè ñþçëÿðèíè òÿêðàð åëÿäè: — Ïèñ ýöíöìöç áåëÿ îëñóí!. éÿíè àíàì áàçàðà ýåäÿíäÿ. éàõóä äàéûì áèçÿ ýÿëÿíäÿ ñöôðÿéÿ ãîéäóüó êàñàëàðäàí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö. Úÿáðàéûë. èñòèîò ýÿòèðäè. Úÿáðàéûë äà. éÿíè áàéðàì ýöíëÿðèíäÿ. êþíëöí øàä îëñóí!.. Àüàêÿðèì!. áÿçÿí. Àíàì éåíÿ äÿ: — Èëëàùàìèí! — äåäè. áîçáàøû ÷ÿêèá ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóø àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó. êðàíòûí àëòûíäà áàëàúà ÷àðùîâóçó äà Úÿôÿð. — äåäè âÿ ìÿí òåç ìÿòáÿõÿ ãà÷ûá ÷àéíèéè ýþòöðäöì âÿ ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. àòàìûí ñÿôÿðäÿí ãàéûòäûüû áó ýþçÿë âàõòëàðäà ìÿí äÿ ñåâèíèðäèì êè. éàõóä ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíäàí áèðèíèí åâèíäÿ îòóðóá ñþù361 .. åâèìèçäÿêè áó êè÷èê áàéðàìäà ìÿíèì äÿ íÿ èñÿ áèð ïàéûì âàð âÿ àíàì äà áóíó ùèññ åäèðäè. — äåäè. Ñîíðà àíàì: — ßëÿêáÿð. àììà àòàì îòóðóá ÷þðÿê éåéÿíäÿ àíàì äà ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäó. äóç. èìêàí äöøÿíäÿ ìÿíÿ áèð èø áóéóðóðäó. èðè òèêÿëÿðëÿ êàñàéà äîüðàäû âÿ àíàìûí àòà-áàáàñûíäàí ãàëìûø ýöìöø ãàøûüû ÿëèíÿ àëûá áóüëàíàí áîçáàøû èøòàùàéëà éåìÿéÿ áàøëàäû. öìóìèééÿòëÿ. — àäàì åëÿ ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ñÿíèí éàíûíäà îòóðóá òàìàøîâà áàõìàã èñòÿéèð. ßáäöëÿëè äÿ. Àíàì ùå÷ âàõò àòàìûí éàíûíäà ÷þðÿê éåìÿçäè. ÷àéíèéè äîëäóð. ùÿìèøÿ öçöí ýöëñöí. Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà êðàíò âàð èäè. àòàìûí ëÿççÿòëÿ õþðÿê éåìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäè âÿ èíäè äÿ àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ ùÿìèøÿêè êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíèí úàíûâû ñàü åëÿñèí! Ñÿí êè. íÿ èñÿ åëÿéèðÿì.. àé Àüàêÿðèì. — Àëëàù ñÿíè áèçÿ ÷îõ ýþðìÿñèí. Àäèë. ùÿòòà Ãîúàíûí þçö äÿ ìÿíèì àíàì åâäÿ îëìàéàíäà. ýþé-ýþéÿðòè ýÿòèðäè âÿ þçö äÿ àòàìëà öçáÿöç îòóðóá àòàìûí éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäû. ßáäöëÿëè.

ïàëòàð ñÿðÿíäÿ øöøÿáÿíääÿí áàõñûí. ñÿí Ãîúàéà ÷ÿêìèñÿí. ßáäöëÿëè. Úÿáðàéûë äà. ßëÿêáÿð. èñòÿäèéèì àëÿòè ýþòöðöá îéíàéûðäûì (ÿëáÿòòÿ. Ãîúà äà òÿëÿñèê êþéíÿêëÿðèíè ýåéèá. éàõóä àíàì ùÿéÿòäÿ ãàá-ãàúàã éóéàíäà. ùÿòòà ïàéûç ýöíëÿðèíäÿ (áÿçÿí èñÿ ëàï ãûø ýöíöíäÿ!) ÿí ÷îõ ñåâäèéèì âÿ ñåâèíäèéèì áèð èø èäè. àíàìà «Ñîíà áàúû» äåéèðäèëÿð âÿ àòàìäàí áàøãà ùå÷ êèì àíàìà áåëÿúÿ ìåùðèáàí. àììà Úÿôÿð äÿ.áÿò åëÿéÿíäÿ ùÿéÿòÿ äöøöðäöëÿð. ßáäöëÿëè äÿ. ãÿðèáÿ èäè. ÷öíêè ìÿí äÿ ñöðöúö îëìàã èñòÿéèðäèì. ÷öðáÿúöð àëÿòëÿð éûüûðäû. éà Ãîúà. î òÿìèç ùÿéÿòèìèçèí ãàïûñû äàëàíà à÷ûëûðäû âÿ ìÿí ýþçöìö à÷àíäàí î ùÿéÿòäÿ èêè àèëÿ éàøàéûðäû. áåëÿúÿ ìÿùðÿì ìöðàúèÿò åëÿìèðäè. Ãîúà. Úÿáðàéûë. Î çèðçÿìè ìÿíèì ÷îõ ñåâäèéèì áèð éåð èäè âÿ èñòÿäèéèì âàõò îðà ýèðèá-÷ûõûðäûì. î ñÿðèí ñó ÷èñêèíè. ñöðöúöëöê êóðñëàðûíäà îõóìàüà ùàçûðëàøàí Àüàðÿùèì ùÿìèí çèðçÿìèéÿ úöðáÿúöð ìàøûí ùèññÿëÿðè. áîéóíëàðûíû. àíàì ãàéûäûá ýÿëèðäè. Úÿáðàéûë äà. Àäèë äÿ. áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû ìÿíÿ ùÿñÿä àïàðûðäûëàð). øèíëÿð. áÿçÿí ñóéó ãÿôëÿòÿí ìÿíèì öñòöìÿ ÷èëÿéèðäèëÿð âÿ î çàìàí öç-ýþçöìÿ äöøÿí î ñó ÷èñêèíè. äàìûíà ãûð áàñûëìûø. ßáäöëÿëè äÿ. éà Úÿáðàéûë. ñÿí øîôåð îëìàéàúàãñàí. éóõàðûäà èêèîòàãëû âÿ øöøÿáÿíäëè åâëÿðè. Áèçèì àñôàëò äþøÿíìèø î êè÷èê. ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõñûí. Àüàðÿùèì äÿ ùÿìèøÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìÿíÿ äåéèðäèëÿð êè. þç øöøÿáÿíäëÿðèíÿ ãàëõûðäûëàð. Àäèë. áèð äÿ êè. êèòàáà. ñàü òÿðÿôäÿ áèçèì áèðìÿðòÿáÿëè. ìÿíèì áöòöí áÿäÿíèìÿ ñîéóã éîõ. ìÿòáÿõëè âÿ áàëàúà àðàêÿñìÿëè åâèìèç. ÷öíêè àíàì úàâàí ýÿëèí èäè âÿ àíàìûí ãàáàüûíäà îíëàðûí áåëÿúÿ éóéóíìàüû äöç îëìàçäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. éà Àäèë. ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà ÿéèëèá ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà éóéóíóðäóëàð âÿ áèð êÿíàðäà äàéàíûá îíëàðûí áåëÿúÿ ÿë-ãîëëàðûíû øàïïûëäàäà-øàïïûëäàäà éóéóíìàüûíà òàìàøà åëÿìÿê ìÿíèì ùÿìèí éàé-éàç. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè. éà ßáäöëÿëè. éà Àüàðÿùèì ùÿéÿòÿ ýèðÿíäÿ-÷ûõàíäà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçèì ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿ. î ìÿùÿëëÿäÿ éàøàäûüûìûç áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ ìÿí áèð äÿôÿ äÿ ýþðìÿäèì êè. ñÿí áèçÿ ÷ÿêìÿìèñÿí. Àüàêÿðèì äÿ. Õàíûì õàëàíûí ßáäöëÿëèäÿí ñîíðàêû îüëó èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éåýàíÿ àäàì èäè êè. Àäèë äÿ. èíñòèòóòäà îõóéóðäó: ìÿíÿ èñÿ îíà ýþðÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. Úÿôÿð äÿ. éà Úÿôÿð. Åëÿ êè. äÿôòÿðÿ ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè. ÿëèôáàíû þç-þçöìÿ 362 . Õàíûì õàëàýèëèí áèçèìëÿ öçáÿöç èêèìÿðòÿáÿëè. îõóìóø àäàì îëàúàãñàí. áèðîòàãëû. Õàíûì õàëàýèëèí áèíàñûíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñè çèðçÿìè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ñöðöúö îüëàíëàðû Úÿôÿð. ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá ÿëëÿðè èëÿ ñèíÿëÿðèíè.

Ùÿéÿòèìèçèí àñôàëòûíû äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû ñàëìûøäû. î àüàïïàã ñàüëàì ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó àðòûðäû. Äàëàíà à÷ûëàí ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà èñÿ ìåéíÿ ÿêìèøäèëÿð. áÿçÿí àíàì ùÿéÿòè ñóëàéûðäû.þéðÿíìèøäèì. Ãîúàíûí áó ñþçö ìÿíèì éàäûìäà ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ äèããÿòëÿ î êþðïÿ ñþéöäÿ áàõûðäûì êè. òàëâàð äöçÿëòìèøäèëÿð. ñîíðà áèçèì äàìûìûçäàí þç äàìëàðûíà ãàëäûðûðäû âÿ î ýþçÿë ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó. Úÿôÿðëÿ. íåúÿ áþéöéöá. ßáäöëÿëè èëÿ. ßëÿêáÿð. ùÿòòà áÿçÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðè äÿ áàøëàðûíû ãàëäûðûá î òÿðòÿìèç ýþé öçöíäÿêè àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿðÿ áàõûðäû (ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðû èñÿ ïÿíúÿðÿ àðõàñûíäà ýèçëÿíèá ýþéäÿ ó÷àí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ õÿëâÿòè áàõûðäûëàð. Òÿáðèç ùÿéÿòëÿðèíèí ýþçÿëëèéèíäÿí ñþç à÷ûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ Òÿáðèçäÿ îëìàñàì äà. Òÿáðèçè ýþðìöøÿì. éîõ. øþâãöíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áèð äÿ áó ñþéöä. Àäèëëÿ. îòóðóá íÿôÿñèìè äÿðìÿäÿí áþéöêëÿðèí ìÿíèì ö÷öí ùÿìèøÿ ìàðàãëû îëàí ñþùáÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûðäûì. åëÿ áèë êè. áþéöêëÿð ìàò ãàëûðäû. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ. õèéàáàíëàðûíäàí äàíûøûðäû. åëÿ áèëèðäèì êè. ùÿðäÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí þçöéëÿ ñþùáÿò åäèðäè. àòàì äà ñÿôÿðëÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà î òàëâàðûí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷èðäè. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõìàã ùÿâÿñèíäÿí. ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí éàíûíäà èñÿ áèð ñþéöä ÷óáóüó ÿêìèøäèëÿð âÿ Ãîúà ìÿíÿ äåéèðäè êè. Úÿáðàéûëëà. ñîíðà èñÿ åëÿ áèðíÿôÿñÿ îõóéóðäóì. à÷ûã-àøêàð î ýþéÿð÷èí363 . ÿââÿëúÿ ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ. ýþéöí öçö äÿ òÿðòÿìèç îëóðäó. åëÿ êè. íÿ ãÿäÿð áþéöéöá. àüàïïàã íþãòÿ îëàíàúàí ó÷óá ýåäèðäèëÿð âÿ î çàìàí ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë Òÿáðèçèí î ýþçÿë õèéàáàíëàðûíäà ýÿçèðäèì. þçöìäÿí áþéöêëÿðëÿ îòóðóá-äóðóðäóì. ùÿìèøÿ äÿ þçöìäÿí êè÷èêëÿðëÿ éîõ. Òÿáðèçèí áàü-áàüàòûíäàí äàíûøûðäû. áèçèì åâèí äàìûíà äà ãûðû îíëàð áàñìûøäû. Áèð äÿ êè. î èñòÿêëè ýþéÿð÷èíëÿðèì ýþìýþé ýþéöí öçöíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿíÿúÿí. åëÿ êè. Òÿáðèç åâëÿðèíäÿí. îíäà Úÿáðàéûë ýþéÿð÷èíëÿðè áèçèì äàìûìûçà ãàëäûðûðäû. Àüàðÿùèìëÿ. ñààòëà áþéöðöðñÿí. úàâàíëàðû. ÿëèìÿ êå÷ÿí êèòàáû ùÿëÿ ìÿêòÿáÿ ýåòìÿçäÿí ãàáàã. ùÿòòà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿ äÿ ìÿøùóð îëàí áó ãóøõàíàíû Úÿáðàéûë äöçÿëòìèøäè âÿ îðàäà ñÿùÿð-àõøàì òÿìèç ëÿëÿêëÿðè ïàð-ïàð ïàðûëäàéàí î àüàïïàã ýþéÿð÷èíëÿð áöòöí äöíéàíûí ñàùèáè êèìè ãóðóëäàéûðäû. áÿçÿí äÿ åëÿ ùàäèñÿëÿð óéäóðóá äàíûøûðäûì êè. ùÿìèí ìåéíÿëÿð áþéöéöá òàëâàðû òàìàì òóòìóøäó âÿ éàéäà î òàëâàðäàí ñàëõûì-ñàëõûì öçöìëÿð ñàëëàíûðäû. áèçèì ùÿéÿòèí ëàï àøàüû áàøûíäà Úÿáðàéûëûí ãóøõàíàñû èäè. áèð ñÿí ýöíëÿ. Ãîúàéëà. ìÿíèì î ÿçèç.

áþéöéöðäö. áåëÿ ýþçÿë ùàâàäà íÿ ÿúÿá ÷þëäÿ-áàéûðäà îéíàìûðñàí? Àíàìûí ùàìàìäàí ñîíðà ãûçàðìûø éàíàãëàðû àòàìûí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà áèð àç äà ãûçàðäû âÿ áåëÿ âàõòëàðäà ùÿìèøÿ ÷îõ èñòÿäèéèì áàéðàì éóìóðòàëàðûíûí ãûðìûçûñû ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. åëÿ áèë êè.ëÿðÿ áàõìàã. — Ýåòìÿéèìÿ ùÿëÿ äþðä ñààò ãàëûá. àòàì ãÿðèá îëñóí âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àíàìäàí ÷îõ àòàìà îõøàñàì ùÿðäÿí àòàìà àù ÷ÿêäèðÿí î ãÿðèá÷èëèéè áèð àç àçàëòìûø îëàðàì. Àíàì éåíÿ äÿ éàëíûç õöñóñè âàõòëàðäà èøëÿòäèéè àðìóäó ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí áèðèíè ðÿôäÿí ýþòöðäö âÿ õîðóçïèïèéè áèð ÷àé ñöçäö. — äåäèì. ñîíðà àüçûíàúàí äîëäóðóá åâÿ àïàðäûì. ëÿççÿòëÿ áîçáàø éåìÿéèíÿ òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûì. î òÿìèç. äàéûì äà. î òàëâàðëû ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ éàëíûç áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ìÿõñóñ îëàí î ñàêèòëèê è÷èíäÿ (ùÿìèí ñàêèòëèéè ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñó ìöøàéèÿò åäèðäè) úèää-úÿùäëÿ ÷àéíèéè éàõàëàäûì. ìÿòáÿõäÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéäóì. ùàìû äåéèðäè êè. àììà òàìàøà åëÿäèéèì î àíëàðäà ÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ñÿëèãÿ èëÿ õûðäà-õûðäà äîüðàíìûø êÿëëÿãÿíä äîëó ãÿíääàíëà áèð éåðäÿ ýÿòèðèá àòàìûí ãàáàüûíà ãîéäó âÿ àòàì ìèííÿòäàðëûã äîëó ýþçëÿðëÿ àíàìà áàõäû. äàëàíûìûçà. à÷ûã-àøêàð Úÿáðàéûëûí þçöíÿ áàõìàã êèìè áèð øåé èäè) âÿ î çàìàí ìÿíèì ñèíÿì åëÿ áèë êè. àòàìûí áàõûøëàðûíäà éåíÿ äÿ î áàéðàì ÿùâàëûíäàí ýÿëÿí áèð èøûã âàð èäè âÿ àíàì àòàìûí î áàéðàì èøûüû èëÿ èøûëäàéàí áàõûøëàðû àëòûíäà ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêäè. Àíàì äà. ìÿí àíàìà îõøàéûðàì. — Àììà ìÿíè ýþðìÿìèø ýåòìÿ. ýþçýþðÿñè ãàáàðûðäû. ìÿí äÿ þçöìö Íîâðóç è÷èíäÿ ýþðöðäöì. èñòÿäèéèì âàõò òóìàðëàéûðäûì. Àòàì: — Ñÿíè ýþðìÿìèø ùàðà ýåäèðÿì? — äåäè. 364 . êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìûðäûì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ÷öíêè ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðÿ ìÿùðÿì àäàì èäèì. àòàìà îõøàéûì. Àòàì äåäè: — ßëÿêáÿð. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñû ìÿíè òàíûéûðäû. Ùÿìèí áàçàð ýöíö î êè÷èê. î ýþéÿð÷èíëÿðè éåäèðèðäèì. îòàüà êå÷äèì âÿ àíàìûí éàíûíäà îòóðóá ìÿí äÿ àòàìûí èøòàùàéëà. ÷öíêè î ýþéÿð÷èíëÿð áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ýþéÿð÷èíëÿðè èäè. ìÿí ùÿéÿòèìèçÿ. Ìÿí: — Ýåäèðÿì îéíàìàüà.

àììà ùÿìèí êèìñÿñèçëèêäÿ âÿ ñàêèòëèêäÿ ùå÷ áèð ñîéóã éîõ èäè. ïéåñèìëÿ éåíèäÿí ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíö ìÿíÿ ìÿëóì îëàúàã êè. î äóéüóëàð áåëÿúÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿê? Áèëìèðÿì.Ìÿí äàëàíà ÷ûõäûì. éà ïîâåñòèìëÿ. ßìèíÿ õàëà äà éåíÿ ÷ûüûð-áàüûð ãîïàðûá îüëóíó ãîâóð. íÿäÿíñÿ òÿê ãàëìàã èñòÿéèðäèì. ÿñëèíäÿ. òÿêúÿ äàëàíûìûçäàí àøàüûäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí êþëýÿëèéèíäÿ Øþâêÿò îòóðóá ñöáù òåçäÿí Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà òèíèí óúóíäàêû ìàüàçàéà. éàé ýöíîðòàñûíûí þëýöíëöéö éîõ. òÿáèÿòèíäÿ èñòè áèð íÿôÿñ âàð èäè. àäàìëàðëà íÿôÿñ àëûðäû. éàé èäè. úûð ñÿñè áèð ÿêñ-ñÿäà êèìè äàëüà-äàëüà áèçèì äàëàíûìûçà éàéûëäû. . èñòè èäè. î ñàêèòëèéèí. äîüìàëàøàí î óçàãëûãäà ãàëìûø — åëÿ áèð óçàãëûã êè. î êèìñÿñèçëèéèí þçöíäÿ. Áó âàõò ùÿìèí ýþçÿë ñàêèòëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. àììà ÷îõáèëìèø ßëÿêáÿð. ýåò-ýåäÿ àðòàí. î ñàêèòëèéÿ ãóëàã àñûðäûì. î äèíúëèéè âÿ ðàùàòëûüû äèêñèíäèðèá àéûëòäû. éàçà áèëÿúÿéÿììè? Áÿëêÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ãàéûòìàéàúàã î ùèññëÿð. îíà ýþðÿ èíäèéÿúÿí éàçäûãëàðûì ìÿíÿ åëÿúÿ ìÿíàñûç ýþðöíöðäö êè. î ùèññëÿð. Ýöíîðòà îëäóüó ö÷öí êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè. íÿ äÿ öí éåòèðäè — î äóéüóëàð ìÿíèì ðîìàíûìëà. àììà åéíè çàìàíäà ýåò-ýåäÿ äÿ ÿçèçëÿøÿí. àììà ìÿí ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàã èñòÿìèðäèì.. êèìñÿñèçëèéè.. Áàëàêÿðèì äÿ éîõ èäè. ßìèíÿ õàëàíûí î íàçèê. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá äöøöá àíàñûíûí öñòöíÿ. îíà ýþðÿ éîõ èäè êè. îðà íÿ ÿë ÷àòûðäû. ... íþéöò äöêàíûíà ýèðèá-÷ûõàí àäàìëàðà áàõûðäû.. ÷öíêè ùÿðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áåëÿúÿ ñàêèòëèéè. éàéäà äà ùÿìèøÿ êþëýÿëèê îëóðäó.. ÷öíêè ýöíöí áèðèíúè éàðûñû áèð òÿðÿôèí äèâàðû. ýöíöí èêèíúè éàðûñû èñÿ î áèðè òÿðÿôèí äèâàðû êþëýÿ ñàëûðäû âÿ ìÿí ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì î êþëýÿëè. éîõñà ìÿí? Ìÿí áöòöí áóíëàðû éàçàúàüàììû. 365 . ðàùàòëàíìàñû âàð èäè. áàõ. ãàéíàéàí ùÿð ùÿéàòûí äèíúÿëìÿñè. èíäè åâëÿðèíÿ ÷ÿêèëìèø î àäàìëàðûí ùèññëÿðè. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûðäû.Áöòöí áóíëàðû êèì õàòûðëàéûð? Ùÿëÿ éåääè éàøû òàìàì îëìàìûø î ýöëìÿëè. ùÿìèí èñòè íÿôÿñè äàüûòäû.. ñÿðèí äàëàíûìûçäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì. îíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèðäèì. ùÿìèí ñÿññèçëèéè ïîçäó. óøàãëàð äà éÿãèí èíäè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéûðäûëàð.Ùÿìèí áàçàð ýöíö ìÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíûá î êèìñÿñèç êö÷ÿéÿ áàõûðäûì. î áàëàúà. Áèçèì äàëàíûìûç éàçäà äà. êèìñÿñèçëèéèíÿ áàõìàã èñòÿéèðäèì. êö÷ÿìèçèí áó ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. îíà ýþðÿ êè..

. òÿêúÿ ñÿñè ýÿëèðäè.. ÷öíêè ìÿí þçöì äÿ î êö÷ÿíèí. Àììà Èáàäóëëà ùÿìèí êåôëè âàõòëàðûíäà ßìèíÿ õàëàéëà äàâà åëÿéèá åâäÿí ùÿìèøÿêè êèìè ÿëèáîø ÷ûõàíäàí ñîíðà. Òåç àïàðñûí Àëëàù ìÿíè!. áÿçÿí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà. êè÷èê áèð ïàð÷àñû èäèì.. ìÿíèì äÿ ãàíûì ãàðàëûðäû...ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. — Éåíÿ ãûçûë èñòÿéèðäè? — Ùÿðè. — Íàíêîð þâëàääû äÿ. áèð åðìÿíè àðâàäû àëûá áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè.. þëäöðìÿê èñòÿéèðñÿí ìÿíè?. àììà ìÿí îíñóç äà ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí óøàãëàðû âÿ öìóìèééÿòëÿ. Àëëàù òåç åëÿñèí. òåç ìÿíè àïàðñûí êè. Èáàäóëëà ßìèíÿ õàëàíûí éåýàíÿ îüëó èäè (íåúÿ êè.. Áàêûíûí ùàðàñûíäàñà àðâàäûíûí åâèíäÿ éàøàéûðäû. ùå÷ íÿ éîõóìäó!. ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí ùàìû êèìè ßìèíÿ õàëàíûí íÿ äåäèéèíè áèëèðäèì: — «ßäÿ. ýÿëäèí éåíÿ.. óòàíûð. òàìàì òóòóëìóø ßìèíÿ õàëàéëà äàâà ñàëûðäû. î äàëàíûí êè÷èê áèð ùèññÿñè. áèçèì äàëàíûìûç.. ñÿêèíèí öñòöíäÿ îòóðóá êöðÿéèíè éîüóí åëåêòðèê øàëáàíûíà äèðÿéèðäè âÿ áèç óøàãëàðà äåéèðäè: — Ýèçëÿäèá.. ïÿðò îëóð âÿ ìÿí þçöì äÿ ïÿðò îëóðäóì. ýèçëÿäèá ìÿíäÿí. Òàïà äà áèëìèðÿì. Àòàì ñÿôÿðäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà ùÿéÿòèìèçäÿêè òàëâàðäà îòóðóá ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ùÿðäÿí ñîðóøóðäó: — Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá î éàçûã àðâàäû èíúèäèðäè? Àíàì: — Ùÿðè. ýþçëÿðè äåìÿê îëàð êè. ßäÿ. áèçèì êö÷ÿìèç.» ßìèíÿ õàëà áöòöí áó ñþçëÿðè ÷ûüûðà-÷ûüûðà Èáàäóëëàéà äåéèðäè âÿ î áàçàð ýöíö îëäóüó êèìè. ãûçûë èñòÿéèðäè. íàäöðöñò? Àé íàõÿëÿô. ìÿí àòàìëà àíàìûí éåýàíÿ îüëó èäèì âÿ àòàìëà àíàìûí ìÿíäÿí áàøãà äàùà óøàãëàðû îëìàéàúàãäû).. ñÿíèí öçöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì!. 366 . — äåéèðäè. íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí?. ùÿðäÿí ßìèíÿ õàëàíûí áåëÿúÿ ÷ûüûðòûñû åøèäèëÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àé íàäöðöñò îüëó. Éîõóìäó. Âåðìèð.. ßäÿ. áàáà? Êå÷ÿë äÿðìàí áèëñÿ åëÿ þç áàøûíà ÷ÿêÿð äÿ. ùÿìèøÿ êåôëè îëóðäó âÿ ëàï áÿðê êåôëè îëàíäà äà àíàñûíûí éàíûíà ýÿëèðäè.. Àëëàù ùå÷ êèìÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí.. éåíÿ ýÿëäèí ìÿíèì úàíûì÷öí?. Àòàì áàøûíû áóëàéûðäû: — Î éàçûã ßìèíÿ àðâàääà ãûçûë íÿ ýÿçèð. íÿ äåäèéè åøèäèëìèðäè. áöòöí ìÿùÿëëÿìèç õÿúàëÿò ÷ÿêèð... Ýèçëÿäèá ãûçûëëàðû. Àòàì áèð ÿòÿé ãûçûë ãîéóá ýåäèá ìÿíèì÷öí.

Èáàäóëëà äà î àéàããàáûíûí ùÿìÿí î éàìàã éåðèäè.. áó çàéû áåëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. èøäèéèð. î. íÿ äÿ Àü Äÿâÿäÿí. ßëèàááàñ êèøè èñÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!.. áèð äÿ ýåúÿíèí éàðûñû ãàéûäûðäûëàð.. Éîõñà êè. Éàõ÷û êè.. ×ÿêìÿ èøäèéèð. îðà éàìàã òèêèðëÿð. ßìèíÿ õàëà áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿ. ãàëäûüûì õàðàáàäà ìÿíèì íÿ èòèì àçûá?. Áèç ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäèê êè. Èáàäóëëà ñþéöøúöë àäàì èäè. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áîéëàíäû. Èáàäóëëà ýÿëÿí êèìè åâäÿí ÷ûõûá.. ùÿðÿ þç ùþðìÿòèíè ýþçëÿéèðäè.. èøäèéèð.ùÿð éåðè àõòàðûðàì. Éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû åøèäèëäè âÿ î áàçàð ýöíö Èáàäóëëà äåéÿñÿí ëàï ÷îõ è÷ìèøäè. êå÷ìèøèí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíäàí äàíûøûðäû. ÿíòèãÿ äÿ äÿðèäÿí òèêèáëÿð. Àíúàã áèð äÿíÿ éåðè ïàðòëàéûð. èíäè äÿ î ðàéîíëó òÿëÿáÿëÿð ùÿéÿúàíëà áèð-áèðè èëÿ äàíûøà-äàíûøà òÿëÿñèê àääûìëàðëà ìÿíèì éàíûìäàí þòöá ýåòäèëÿð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. èøäèéèð... áèð äÿôÿ äÿ äåäè: — Áèð äÿ ýþðöðñÿí ÿíòèãÿ áèð ÷ÿêìÿäè. Áàõ. áó. àüçûíûí ñþçöíö áèëìèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùå÷ êèì Èáàäóëëàéà ãîøóëìàã èñòÿìèðäè. î òÿëÿñèê àääûìëàð áèçèì êö÷ÿìèçè òÿïèêëÿäè. åëÿ èøäèéèð. áÿçèñè ÷ûõûá ùÿéÿòëÿðèíèí äàëàí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíäû âÿ ßìèíÿ õàëàíûí äàëàí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõäû. òÿëÿáÿëÿð èñÿ Èáàäóëëàäàí éàìàí ãîðõóðäó. äþéäö. àõûðûíúû ùÿéÿòäÿ îëóðäó. âÿ öìóìèééÿòëÿ. éàøëûñû Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíûá ÷ÿðÿíëÿäèéè ñþçëÿðÿ ãóëàã àñìûðäû âÿ öìóìèééÿòëÿ. áèð-áèð ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíÿ áàõûðäû âÿ áèðäÿí áèçèì ìÿùÿëëÿ èëÿ áàüëû úèääè áèð ñþç äåéèðäè. òÿëÿáÿëÿðèí î òÿëÿñèê àääûì ñÿñëÿðè äÿ ùÿìèí áàçàð ýöíö áèçèì êö÷ÿìèçèí öðÿéèíäÿí îëìàäû... Ãîíøóëàð éàâàø-éàâàø ãàïûëàðäàí.. ãà÷ûá ýåäèðäèëÿð. àíúàã éåíÿ äÿ î ïàðòäàéàí éåðèí éàìàüû ïàðòäàéûð. áþéöêëÿðèí îíäàí çÿùëÿñè ýåäèðäè âÿ ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð úàâàíû. áèçèì ìÿëÿ î úöð áèð àéàããàáûäû. ö÷ îòàüû âàð èäè. âàõòûíäà ýåòäè áó äöíéàäàí. àììà òÿê éàøàéûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ îòàãëàðûí èêèñèíè ðàéîíëàðäàí Áàêûéà ýÿëèá òåõíèêóìäà îõóéàí òÿëÿáÿëÿðÿ êèðàéÿéÿ âåðèðäè. òàïà áèëìèðÿì.. 367 . ÷öíêè ßìèíÿ õàëà ùÿìèøÿêèíäÿí áÿðê ãûøãûðûðäû. Áàëàêÿðèì ùÿðäÿí íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. Èáàäóëëàíû àäàì ùåñàá åòìèðäè. Èáàäóëëà íÿ ö÷öí ìÿùç î óçàã âÿ òàíûíìàç øÿùÿðèí àäûíû ÷ÿêèð âÿ íÿ ö÷öí ìÿùç îðà ýåòìÿê èñòÿéèð? Èáàäóëëà áöòöí áó ñþçëÿðè îíà ýþðÿ áèçÿ äåéèðäè êè. ×ûõûá ýåäÿðäèì þçöì÷öí Âîðîíåæÿ!. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ áèð ñèððè-õóäà èäè êè. Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà ñÿêèäÿ îòóðóá ñóñóðäó.

— Ìÿíèìäè î ãûçûëëàð! Àòàì ìÿíèì÷öí ãîéóá ýåäèá î ãûçûëëàðû!. òÿëÿñèê ìÿíè ýåðè ñÿñëÿéÿðäè. Âîðîíåæÿ ýåäÿúÿéÿì.. àé íàõÿëÿô îüëó. ìöñÿëìàí äþéöëÿì áÿéÿì êè. àõøàì éåíÿ ÷ûõûá ýåäÿúÿêäè. ñîíðà äà Èáàäóëëàíûí ñÿñè ýÿëäè âÿ ìÿí äàëàí áîéó ýåäèá ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì âÿ ÿëáÿòòÿ.. àðàüû è÷èá. Óøàãëàð äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿí ãà÷ûá ýÿëìèøäè âÿ Èáàäóëëàäàí åùòèéàò åëÿñÿëÿð äÿ. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. áèçèì åâèìèçäÿ êè÷èê áèð áàéðàì âàð èäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. àòîâóí êè áó ãÿäÿð ãûçûëû âàð èäè. ßìèíÿ õàëàíûí ñÿñè ýåäèá Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ ÷àòìàçäû. äèíúÿëñèí. ßìèíÿ õàëà èëÿ Èáàäóëëàíûí î èñòè áàçàð ýöíöíäÿêè äàâà-äàëàøû äîüðóäàí äà ùÿìèøÿêèíäÿí äàùà éàìàí èäè âÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿðè àéäûí åøèäèðäèì. õàðàáîíäà äîíóç ÿòèíè éåéèá ýÿëèá ìóðäàðëàéûðñàí áóðàëàðû?! Àé íàõÿëÿô?! ×ûõ ýåò áóðäàí äÿ!. éåíÿ äÿ î áàéàãêû ñÿññèçëèê îëñóí. 368 . äàé áèð äÿ êþëýÿìè ýþðìÿçñèç ìÿíèì.» ßìèíÿ õàëà ÷ûüûðûðäû! — «ßäÿ. àòàì óçàã ñÿôÿðäÿí ãàéûäûá ýÿëìèøäè.. ãûçëàðëà.» Èáàäóëëà ãûøãûðà-ãûøãûðà: « — Âåð ìÿíèì ãûçûëëàðûìû! — äåéèðäè. ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíìàüà ãîéìàçäû. ìÿí íàìàç ãûëìûðàì áÿéÿì. ãàïû àüçûíà éûüûøûá ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô áàõàí àðâàäëàðëà... óøàãëàðëà äîëìóøäó. ÷öíêè Èáàäóëëà êèìè àõìàüûí áèðèíèí ãàëäûðäûüû ñÿñ-êöéÿ ãóëàã àñìàã êèøèëÿðÿ éàðàøìàçäû. àììà ãÿðèáÿ èäè. ìÿùÿëëÿìèç éåíÿ äÿ î áàéàãêû êèìñÿñèçëèê è÷èíäÿ ðàùàò-ðàùàò íÿôÿñ àëñûí. ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áàøûíäà íÿ ùàäèñÿ îëñàéäû. ìÿíè ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç ýþðöá öðÿêëÿíìèøäèëÿð. Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí? Ìÿí àúûíäàí ýöíîðòà äóðóðàì. èíäè àíàì äà ùÿéÿò ãàïûìûçäàí áîéëàíûá áàõñàéäû. êèøèëÿð èñÿ. ÷þëÿ ÷ûõìàìûøäû. âåð ýåäèì!. ÿëáÿòòÿ. îíäà íþø äöøöá øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿ ôàéòîí ñöðöðäö?.. åëÿ ùÿìèí ñþçëÿð èäè: « — Áèð ãàðà äàø äöøÿéäè ñÿíèí áàøóâà îüóë îëàí éåðäÿ!. Âåð ÷ûõûì ýåäèì. áèç î ñààò õÿáÿð òóòóðäóã âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí áó èøÿ ìÿÿòòÿëÿì — áèç íÿäÿí áèëèðäèê? Íåúÿ õÿáÿð òóòóðäóã? — Àëëàù áèëèð. áåëÿ áèð áàéðàì è÷èíäÿ àíàìëà àòàì ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðòûñûíû åøèòñèí. àé íàòÿìèç. àé ùàðàìçàäÿ íàäöðöñò. ßëáÿòòÿ.ßìèíÿ õàëà áó äÿôÿ ëàï áÿðêäÿí ãûøãûðäû. ãûçûë âàð ìÿíäÿ... ãà÷à-ãà÷à ýÿëèá òþâøöéÿ-òþâøöéÿ éàíûìäà äàéàíìûøäûëàð.» Äàëàíûìûçûí ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçû àäàìëà äîëìóøäó. íàõÿëÿô?! ßëèâè íþø ùÿð éåðÿ âóðóðñàí. äàùà äîüðóñó. àììà àíàì èíäè åâäÿ èäè.

ßìèíÿ õàëàíûí éàøàäûüû áèíà èêèìÿðòÿáÿëè èäè. èðè ÿëè èëÿ ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿò ãàïûñûíû èòÿëÿéèá à÷äû âÿ è÷ÿðè ýèðäè. ãàïû à÷ûã ãàëäû. Úÿáðàéûë äà.ßìèíÿ õàëà ùÿð äÿôÿ áÿðêäÿí ÷ûüûðäûãúà. àòàìëà àíàì áàéðàì èøûüû èëÿ äîëó î áàõûøëàðëà áèð-áèðëÿðèíÿ ÷îõ áàõñûíëàð âÿ åëÿ áó âàõò ßìèíÿ õàëàýèëèí ãàïûñûíà òÿðÿô áàõàí àäàìëàðûí ùàìûñûíûí áàøû ýåðè äþíäö. àììà ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ àüçûíû éóìäó. Èáàäóëëà äàùà ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàéàúàã âÿ áåø äÿãèãÿäÿí ñîíðà î ýþçÿë ñàêèòëèê éåíÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. Àäèë äÿ. áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ òÿëÿáÿëÿð ãàëûðäû. åëÿ áèë êè. àëà ýþçëÿðèíè áÿðÿëäèá Õàíûì õàëàéà. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Úÿáðàéûë. Àäèëÿ. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà Úÿôÿð. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð âÿ ñöêóò è÷èíäÿ äàéàíûá ýþçëÿðèíè Õàíûì õàëàéà. Ãîúàéà. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Àäèë. ßáäöëÿëè. — Âÿ Èáàäóëëà ùèðñëÿ è÷ÿðèäÿí ÷ûõûá òàõòà ïèëëÿêÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿêè èêèíÿôÿðëèê áàëàúà ìåéäàí÷àñûíäà äàéàíäû. ùàìû áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõäû. Ãîúà äà. ãûðûø äöøìöø íàçèê äÿðèëè àü âÿ ñÿðò ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà áàøà äöøäöì êè. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðèíÿ. ìÿíèì öðÿéèì àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ãîïóá äöøñöí. ùå÷ ìÿíè äÿ ýþðìÿäè. Úÿôÿð äÿ. àüÿç. áèçèì êö÷ÿìèçÿ ÷þêÿúÿê. ãûçëàðûí öñòöíÿ åëÿ áèë êè. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. åëÿ áèë åâäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà áèð äÿ ÷ûüûðäû: — Àëÿ Èáàäóëëà! Áó äÿôÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿäÿí Èáàäóëëàíûí ùþâñÿëÿñèç ñÿñè ýÿëäè: — Íÿ âàð. ñîíðà úîä ñÿñè èëÿ ÷ûüûðäû: — Èáàäóëëà! ßìèíÿ õàëàýèëèí åâèíäÿí äàùà ñÿñ ýÿëìèðäè. íÿ Èáàäóëëà. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç à÷ûëäû âÿ Õàíûì õàëà äàëàíà ÷ûõäû. Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö âÿ äèê ãàáàüà áàõàí î çÿùìëè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ. ßáäöëÿëè äÿ. îüëàíëàðû äà Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëäè. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. áèðäÿí-áèðÿ ñîéóã ñó ñÿïäèí. Ãîúà. Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà äöçöëöá ýÿëÿí îüëàíëàðûíà çèëëÿäèëÿð. ïÿðòäÿ. Íÿ âàð?. èêèíúèäÿ þçö éàøàéûðäû âÿ Õàíûì õàëà áàøûíû ãàëäûðûá çÿíäëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ áàõäû. Èáàäóëëà ñàëìûñàí îðäà?!. Õàíûì õàëà äåäè: 4-24 369 . Úÿáðàéûëà. áó ãûøãûð-áàüûðû áèçèì åâäÿ åøèòñèíëÿð. ñîíðà äà áèð-áèð Úÿôÿðÿ. ßáäöëÿëèéÿ. Àüàðÿùèì äàëàíà ÷ûõäû âÿ Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ßìèíÿ õàëàýèëÿ òÿðÿô ýÿëäè. Äàëàíûìûçûí áöòöí ãàïûëàðû áîéó éûüûøìûø àðâàäëàðûí..

Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýÿëÿí Úÿôÿðëÿ. èéèíè ùèññ åëÿéÿíäÿ àç ãàëà ôèçèêè áèð àüðû äóéóðäóì. àììà áó äÿôÿ Èáàäóëëàäàí ýÿëÿí î ïèñ àðàã èéèíÿ ôèêèð âåðìÿäèì. Èáàäóëëà éàíûìäàí þòÿíäÿ ìÿíè àðàã èéè âóðäó âÿ àòàìëà àíàì ùÿðäÿí åâäÿ îòóðóá ñþùáÿò åëÿéÿíäÿ àðàüû î ãÿäÿð ïèñëÿìèøäèëÿð êè. éåíÿ äÿ àüçûíû à÷ûá íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. Õàíûì õàëàýèëÿ áàõäû âÿ áîüóã ñÿñëÿ ãûøãûðäû: — Ìÿíè àäàìñûç ýþðìöñöç?! Ãàç êèìè áèð-áèðèâèçèí äàëûíà äöçöëöá öñòöìÿ ýÿëèðñöç?! Åéáè éîõ. Àüàðÿùèìëÿ ôÿõð åäèðäèì. áóðàäàí! Èáàäóëëà áîéíóíó äöçÿëòäè. ÷öíêè ìÿí ùÿìèí äÿì ßìèíÿ õàëàýèëèí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàéà. ýþçýþðÿñè áöðöøöá áàëàúàëàøìûø Èáàäóëëà þçö äÿ áåëÿ ôèêèðëÿøäè.— Äöø àøàüû! Èáàäóëëà àíúàã Õàíûì õàëàéà áàõûðäû âÿ åëÿúÿ áàõà-áàõà äà áèð-èêè ñàíèéÿ ùÿìèí òàõòà ìåéäàí÷àäà äàéàíäû. àëà ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ßáäöëÿëèéëÿ. ùå÷ íÿ äåìÿäè. àììà Õàíûì õàëà Úÿôÿðÿ áàõäû âÿ Úÿôÿð àéàã ñàõëàäû. äþíöá äàëàíûí àäàìëàðûíà. àüçûíû éóìäó âÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ìÿíèì éàíûìäàí þòäö. îíäà áèëÿðñöç!. áèð àí Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ. Èáàäóëëà èñÿ åëÿ áèëäè êè. åëÿ áèë êè. Úÿôÿð ýÿëèð. ãàïûëàðûí ãàáàüûíäà äàéàíìûø àäàìëàðûí áàõûøëàðû àëòûíäà äàëàíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. Úÿôÿð Èáàäóëëàéà òÿðÿô ãà÷ìàã èñòÿäè. Ãîúàéà. Èáàäóëëà äàëàíûí àõûðûíà ÷àòûá êö÷ÿéÿ áóðóëìàçäàí ÿââÿë àéàã ñàõëàäû. 370 . êö÷ÿéÿ áóðóëóá ýþçäÿí èòäè âÿ Õàíûì õàëà åëÿúÿ äèê-äèê ãàáàüûíà áàõà-áàõà. à÷ûã ÷èéèíëÿðèíè ãàëäûðûá íàçèê âÿ ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðòìûø áîéíóíó ãûñäû.. áàøûíäàí ó÷ìàñûí äåéÿ ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíû òóòóá éåðèíäÿí ýþòöðöëäö. äàëàíà ÷ûõìûø àðâàäëàð. áàõàðñóç!. Àäèëÿ. áó ñààò Õàíûì õàëà èðè ñöìöêëö àüûð ÿëè èëÿ Èáàäóëëàíûí ãóëàüûíûí äèáèíÿ áèð äÿíÿ éàüëû ñèëëÿ ÷ÿêÿúÿê âÿ éÿãèí êè. äàùà äîüðóñó. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. ìÿíèì áöòöí öðÿéèì áèð ãöðóð ùèññè èëÿ äîëìóøäó. àììà Õàíûì õàëà ÿë ãàëäûðìàäû. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè åíèá ùÿéÿòÿ äöøäö. ßáäöëÿëèéÿ. àììà ýþçëÿðèíè ýöúëÿ Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ãîïàðûá. Úÿáðàéûëà. Ãîúàéëà. ñîíðà äåäè: — Ðÿää îë. ìÿí àðàã ýþðÿíäÿ. Õàíûì õàëà ãàëûí ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàíû ÷ÿêèá ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. îüëàíëàðû äà àðäûíúà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. Àäèëëÿ. Úÿáðàéûëëà.. Òþêÿðÿì öñòöâöçÿ êåðóõàëàðûìû. áèð-áèð Úÿôÿðÿ.

Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îéíàéàã. áèç äÿ êö÷ÿéÿ òÿðÿô ýåòìÿê èñòÿäèê. ñèçÿ íÿ äÿõëè âàð. Èáàäóëëà àíàäàí îëàíäà î õàðòóòó íÿçèð êèìè äàëàíûìûçäà ÿêèð. äåìÿê îëàð êè. Ñîíðà ßìèíÿ õàëà äà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëäè. àïàðûðäûì ßìèíÿ õàëàéà. ùÿéÿòëÿðèí ãàïûëàðû áàüëàíäû. Áàëàêÿðèì òöòÿéè ÷àëäûãúà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà þëäö. õöñóñÿí äÿ òåç-òåç Õàíûì õàëà áèøèðäèêëÿðè õþðÿêäÿí áèð áîøãàá ÷ÿêèá ìÿíÿ âåðèðäèëÿð. àüàúûí àëòûíäà îòóðóá éàé-ãûø ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðòäû. ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè. àíàì. áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. íþø ãàðûøûðñûç õàëãûí èøèíÿ?. ýþðìÿäè âÿ ßìèíÿ õàëàíû áèçèì äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû äîëàíäûðìàüà áàøëàäû (î êèðàéÿíèøèí òÿëÿáÿëÿðèí âåðäèêëÿðè ïóë íåúÿ îëóðäó? Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ ÿñëèíäÿ ùå÷ êèì áóíóíëà ìàðàãëàíìûðäû äà). áó òöòÿê ñÿñè äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. Áàëàêÿðèìäÿí áàøãà äàëàíäà éåíÿ äÿ ùå÷ êèì éîõ èäè.». ßìèíÿ õàëàíûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûø áèç óøàãëàðäàí âÿ áèð äÿ êè. ýàù äà äàëàí òÿðÿôÿ áàõûðäû âÿ éåíèäÿí äàëàíûìûçà ÷þêìöø î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí äåéèíìÿéèíè àéäûíúà åøèòäèì « — Îüëóìäó. àììà Õàíûì õàëà Èáàäóëëàíû ÷àüûðäûüû âàõòäàí ßìèíÿ õàëà ýÿëèá äàéàíìûøäû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà. íÿéèâèçÿ ãàëûá.. Äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòà ÿââÿëëÿð «Èáàäóëëàíûí àüàúû» äåéèðäèëÿð. äàëàíà à÷ûëàí áÿçè ïÿíúÿðÿëÿðèí àðõàñûíäà äàéàíìûø êèøèëÿðèí êþëýÿëÿðè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. êö÷ÿìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèéèí äàâàìûäû âÿ Áàëàêÿðèìèí êöðÿéèíè ñþéêÿäèéè î ãîëëó-áóäàãëû õàðòóò àüàúû äà ùÿìèí òöòÿéèí ñÿñè àëòûíäà äöíéàíûí èøëÿðèíè ôèêèðëÿøèð. äåìÿê îëàð êè. àììà Áàëàêÿðèì áèçÿ áàõìàäàí äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíà òÿðÿô ýåòäè. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû à÷ûã èäè âÿ ìÿí áàéàãäàí áÿðè èêèíúè ìÿðòÿáÿíèí ïÿíúÿðÿñè ãàáàüûíäà äàéàíûá áàõàí ßìèíÿ õàëàíû ýþðöðäöì: äöçäö. ýþðìöðäö. áîéëàíà-áîéëàíà ýàù ùÿéÿòÿ. áèçèì ùÿìèøÿ êþëýÿëè îëàí ñÿðèí äàëàíûìûçà éåíÿ äÿ ñàêèòëèê ÷þêäö. ýþçëÿðè.ãûçëàð äà äàüûëûøûá ùÿéÿòëÿðÿ ýèðäè. ßìèíÿ õàëà äà éåðäÿí ñàëûíìûø éàøûë ìÿõìÿð äþøÿêúÿíèí öñòöíäÿ îòóðóá ñàü ÿëèíèí áàø áàðìàüû èëÿ ÿëèíäÿêè òÿñáåùèí ãàðà íàðûí äàøëàðûíû îéíàäà-îéíàäà: «— Àëëàù ãÿáóë åëÿñèí!» — 371 . þçöìöç áèëÿðèê. ßìèíÿ õàëà ãîúàëäû. þçöìÿì. Èáàäóëëà áþéöéöá ôÿðñèç ÷ûõäû. êöðÿéèíè õàðòóòóí éîüóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá àðûã îâóðäëàðûíû äîëäóðäó âÿ òöòÿéè ÷àëìàüà áàøëàäû. ÷öíêè ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà èëÿ ßìèíÿ õàëàíûí óøàãëàðû îëìóðìóø âÿ ôàéòîí÷ó Ùÿìèäóëëà íÿçèð äåéèð.

ÿëèíäÿêè áîøãàáà õþðÿê ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûðäû. ïåéüÿìáÿðëÿðäÿí. ÷öíêè ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì èñòè áîøãàáû ßìèíÿ õàëàéà àïàðà-àïàðà ôèêèðëÿøèðäèì êè. ýóéà êè. ôèêðÿ ýåòìÿêäÿí þòðö Áàëàêÿðèìèí ÿí ÷îõ õîøëàäûüû èêèíúè éåð èäè (áèðèíúè éåð èñÿ êö÷ÿìèçèí ñÿêèñèíäÿ. äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ..äåéèðäè. Ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ìÿíè ÷àüûðûá ßìèíÿ õàëàéà ïàé ýþíäÿðìÿê èñòÿéÿíäÿ. ãûøäà ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà îäóí éàðìàãäà êþìÿê åäèðäè. Õàíûì õàëà áó ñþçëÿðè ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ çÿùìëè ýþçëÿðèíÿ. ãóøõàíà êèìè áàëàúà áèð éåðäÿ éàòûðäû. ñÿééàùëàðäàí äàíûøûðäû. éàéäà ãûð äàøûéûá äàìëàðûí äàìàí éåðëÿðèíè éàìàìàüà êþìÿê åäèðäè (âÿ ùÿìèí åâëÿðäÿ áèøÿí õþðÿêëÿðäÿí éåéèðäè). ÷îõ çàìàí äà Áàëàêÿðèìèí ÷ÿêäèéè çÿùìÿò ùàâàéû îëóðäó. óøàã âàõòû åëÿ éàõ÷û îüëàí èäè êè. ìÿëóì îëóðäó êè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. öðÿéè ëàï äîëó îëàíäà ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. Àü Äÿâÿ áàðÿäÿ úöðáÿúöð ÿùâàëàòëàð äàíûøìàãäàí. âÿçèðëÿðäÿí. àììà î ìöëàéèì ñþçëÿð ìÿíè ãîðõóäóðäó... Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. äåéèðäè: — Î Èáàäóëëà áÿäáÿõò îüëó. èìàìëàðäàí äàíûøûðäû. ïàäøàùëàðäàí. áèðäÿí-áèðÿ äÿ ÷àëìàüûíû êÿñèðäè. áèðäÿí ìÿí äÿ áþéöéÿíäÿ Èáàäóëëà êèìè îëàðàì. åíëè ÷ÿíÿñèíÿ óéóøìàéàí áèð ìöëàéèìëèêëÿ äåéèðäè. 372 . Áàëàêÿðèì ýåúÿëÿð Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. ýöíäöçëÿð èñÿ ùÿìèøÿ ÷þëäÿ-áàéûðäà îëóðäó. Øþâêÿòèí åâèíèí éàíûíäàêû ãîøà òóò àüàúûíûí àëòû èäè). ìèñàë ö÷öí. àäÿòÿí êèï þðòöëö îëàí íàçèê äîäàãëàðûíà. áèðäÿí-áèðÿ ÷àëìàüà áàøëàäûüû êèìè. ÷îõ ôèêèðëè îëàíäà. Èáàäóëëà ôÿðñèç ÷ûõäûüû ö÷öí î õàðòóòó äàùà Èáàäóëëàíûí àäû èëÿ ÷àüûðìûðäûëàð âÿ î õàðòóòóí àëòû îòóðóá òöòÿê ÷àëìàãäàí þòðö. àõøàìëàð èñÿ ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû éûüûøûðäû Áàëàêÿðèìèí áàøûíà âÿ Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû.. ùàðàäàíñà ÿçàáÿçèééÿòëÿ äàøûéûá ýÿòèðäèéè äàøëàð. ùå÷ íÿéÿ éàðàìûð âÿ ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèë — Áàëàêÿðèì ùÿìèí äàøëàðû òÿçÿäÿí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿ ýåðè ãàéòàðûðäû. îíà ýþíäÿðèëÿí ùÿìèí ïàé äà íÿçèð êèìè áèð øåéäè.

— äåéèðäè. î ñþçëÿð î óçàã óëäóçëàðûí þçöíäÿí äÿ. àíàñû êèì èäè — ùå÷ íÿ áèëìèðÿì. åëÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû äåéèðäè êè. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûá. åëÿ åéùàìëàðëà. Îíäà áèëÿð êè. ßëáÿòòÿ.Ñîíðà î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàéûðäû.. Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè. õàùèøëÿ. àíúàã þçö áèëèðäè. ìÿí Áàëàêÿðèìèí áó ñþçëÿðèíäÿí áèð øåé áàøà äöøìöðäöì. Áàëàêÿðèì åëÿ ùÿìèøÿ áó úöð îëóá. Áÿçÿí Áàëàêÿðèì ôèêèðëè îëàíäà òàìàì ñóñóðäó âÿ áèç áèëèðäèê êè. óëäóçëàðà äèêèðäè. Áàëàêÿðèìèí àòàñû. î óëäóçëàðà áàõñûí. áó ùàâàëàðû. àíúàã Áàëàêÿðèì ÷àëûðäû âÿ áèçäÿí áàøãà äöíéàäà ùå÷ êèì î ùàâàëàðà ãóëàã àñìàéàúàãäû. öìóìèééÿòëÿ.. þçö íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. ýóéà Ðàìàíàäà ôîíòàí âóðàí íåôò ãóéóëàðû âàð èìèø. Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò óøàã îëìàéûá. éàõóä äà áóðàäà.. Áÿçÿí äÿ. áàøãàëàðû äà íÿ ãÿäÿð áàëàúàäûð. åëÿ áèë. ñþùáÿò âàõòèëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìûø øàèð Ñÿòòàð Ìÿñóìäàí ýåäèð. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ñóñóðäó âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ùèññ åäèðäèì êè.. Ìèðçÿ Ñÿòòàð. áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì îëóá. áèçèì éàíûìûçäà îòóðìàüûíà áàõìàéàðàã. àììà î ñþçëÿð ìÿíèì éàäûìäà ãàëûðäû âÿ åéíè çàìàíäà.. Îíäà áèëÿð êè. Áàõ.. íÿ äÿ áèð ÿùâàëàò äàíûøûðäû. Áàëàêÿðèìèí ÷àëäûüû ùàâàëàðû. ñèôàðèøëÿ íÿ òöòÿê ÷àëûðäû. ÷öíêè ÿñëèíäÿ áåëÿ ùàâàëàð ùå÷ éåðëè-äèáëè éîõ èäè. î àéà áàõñûí...».. Áàëàêÿðèìèí ùå÷ âàõò àòàñû. Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè åëÿ àùÿíýëÿ. ýþéÿ áàõñûí ýÿðÿê. ýóéà ãàáàãëàð Áàëàêÿðèìèí àòàñû ìèëéîí÷ó îëóá. áó õàðòóòóí àëòûíäà îòóðóá áàøûíû ýþéÿ ãàëäûðûðäû. Ìÿùÿëëÿäÿ ìÿíèì ÿí éàõûí äîñòóì Úÿôÿðãóëó èäè âÿ äöçäö. — Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!.. ÷öíêè î çàìàíëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áåëÿ âàõòëàðäà Áàëàêÿðèìäÿí ùå÷ íÿ õàùèø åëÿìÿê ëàçûì äåéèë. áåëÿúÿ òöòÿê ÷àëûá. àíàñû îëìàéûá. ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿê îëóá.» âÿ áèç áàøà äöøöðäöê êè. õöñóñÿí. ñóñóðäó. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ. ÷öíêè Áàëàêÿðèì. ùÿìèí àíëàðäà Áàëàêÿðèì áèçäÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàäûð: ñîíðà éåíÿ áèçèì éàíûìûçà ãàéûäûðäû âÿ ãÿðèáÿ ñþçëÿð äåéèðäèð: «— Ùÿð áèð àäàì ýÿðÿê ùÿðäÿíáèð ýþéëÿ òÿêáÿòÿê äàéàíñûí. àéëû-óëäóçëó ýåúÿëÿðäÿ Áàëàêÿðèì î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. Áàëàêÿðèìèí íå÷ÿ éàøû âàð èäè? Áÿëêÿ ãûðõ èäè? Áÿëêÿ ÿëëè èäè? — Áèëìèðÿì. áèðäÿí þç-þçöíÿ — «Àëëàù ñÿíÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. ýóéà èí373 . ùÿìèí ñþçëÿðäÿí ñîíðà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè Ñàðû ùàìàì äà ìÿíÿ ñèðëè áèð àëÿì êèìè ýþðöíöðäö. àììà Áàëàêÿðèìèí íÿ ö÷öí ìÿùç Ñÿòòàð Ìÿñóìó éàäûíà ñàëìàüûíûí ñÿáÿáèíè áèëìèðäèê. ýþçëÿðèíè àéà. î àéûí þçöíäÿí äÿ íÿñÿ äåéèðäè âÿ «íÿñÿ» ñèðð èëÿ äîëó èäè.

ùÿòòà áèð äÿôÿ ßçèçàüà ÿìèíèí îüëó Ìóñà àüûð õÿñòÿëÿíÿíäÿ ßçèçàüà ÿìè íÿçèð åëÿìèøäè êè. èêè äÿíÿ éåêÿ ãî÷ àëûá ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðäè âÿ î èêè ãî÷óí ÿòèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòûíà ïàéëàäû). Ìóñà ñàüàëñà. áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòà äàíûøûð. àììà ìÿí áöòöí áóíëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäèì (âÿ öìóìèééÿòëÿ. þç ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèì ö÷öí àéðûúà áèðîòàãëû. êö÷ÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí äàìûíäà äàéàíûá àøàüûäà ãàëìûø äöíéàéà áàõûðäû. êö÷ÿìèç. øåéòàíûí àäàìû ùåñàá åäèð. áöòöí áóíëàð áîø ñþùáÿòëÿðäèð). ñîíðà òÿçÿäÿí àääûì ùÿñðÿòè ÷ÿêìÿéÿ áàøëàäûüû âàõòëàð Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿìèçÿ. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèë éàøàéàí âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ÿí ùöíäöð âÿ ÿí éàðàøûãëû áèíàñû îëàí î ö÷ìÿðòÿáÿ äÿ âàõòèëÿ Áàëàêÿðèìýèëèí èìèø. àììà Áàëàêÿðèì Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î ãóøõàíà êèìè éàòàã éåðèíè ùå÷ íÿéÿ äÿéèøìèðäè. àíàì Áàëàêÿðèìè. àììà ñîíðàëàð ìÿí áàøà äöøäöì êè. þç. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äÿ äÿñòÿ-äÿñòÿ ó÷óá ýÿëèá î ãîøà òóò àüàúûíà ãîíàí ñÿð÷ÿëÿð êèìè áèð øåé èäè.. àíàìûí Áàëàêÿðèìèí ÷îõ âàõò ùÿäÿð éöê äàøûìàüûíà. àììà àõøàìëàð áèçÿ ùÿìèí äöíéàíûí ÿí ýþçÿë âÿ ÿí ñèðëè ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøûðäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. äàëàíûìûç áèð ìöääÿò äèíúÿëèá. êö÷ÿìèçäÿí. àíàìûí áó ñþçëÿðèíäÿ ÿñëèíäÿ áèð ìÿùÿááÿò âàð. ùÿäÿð çÿùìÿòèíÿ ùàéûôû ýÿëèðäè. ùÿãèãÿòÿí. áàüëû ãàïû-ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ. åëÿ áèë êè. ÷öíêè Áàëàêÿðèì ìÿíèì ö÷öí åëÿ-áåëÿúÿ Áàëàêÿðèì èäè âÿ áó ýöí äÿ åëÿ-åëÿúÿ Áàëàêÿðèì êèìè äÿ ãàëûá. àðàêÿñìÿëè áèð áèíà òèêäèðÿúÿê (áèçèì åâèìèç êèìè).þçöíÿ äàíûøûðäû. ýóéà Áàëàêÿðèì óøàã âàõòû áþéöê-áþéöê àëèì ìöÿëëèìëÿðäÿí äÿðñ àëìûøäû. Áàëàêÿðèì î ÿùâàëàòëàðû áèçÿ éîõ. éÿíè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ùÿðäÿí áèçèì åâäÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñþç äöøÿíäÿ àíàì ýöëöìñÿéèá äåéèðäè: «— Éàçûã Áàëàêÿðèì øåéòàí ôÿùëÿñèäè äÿ. î ãîøà òóò àüàúûíà. áöòöí òÿêëèôëÿðäÿí èìòèíà åäèðäè (ßçèçàüà ÿìè äÿ íÿçèðèíè ìÿúáóð îëäó äÿéèøäè. êÿíàðëàðû áèðãàò äàøëà ùþðöëìöø àñôàëò ñÿêèëÿðÿ. Ùÿìèí èñòè áàçàð ýöíö Áàëàêÿðèì êöðÿéèíè õàðòóòóí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿéèá áèð õåéëè òöòÿê ÷àëäû âÿ õàðòóò äà áèçèìëÿ áèðëèêäÿ äèã374 . äàëàíûìûçäàí ÿë-àéàã ÷ÿêèëÿí âàõòëàð. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí äèâàðëàðûíà.» âÿ ìÿíèì áöòöí è÷èì àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿðÿ åòèðàç åäèðäè. éà äà êè. ÷öíêè ìÿí ÿââÿëëÿð àíàìûí áó ñþçëÿðèíè îëäóüó êèìè áàøà äöøöðäöì. Ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè éàøàìàã ö÷öí ùÿéÿòëÿðèíäÿ Áàëàêÿðèìÿ éåð âåðèðäèëÿð..äè èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ Ìóõòàðýèë éàøàéàí. ìÿòáÿõëè. õöñóñÿí ýåúÿëÿð.

ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê ÿùâàëàòëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàðàäàí áèëèðÿì. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. íÿ îëóá? — Àü Äÿâÿ ýåäèð êö÷ÿìèçäÿí. Àíàì éåðèíäÿí äèê àòûëäû: — Íÿ âàð.. — äåäèì âÿ ïÿíúÿðÿìèçèí øöøÿñèíäÿí ÷þëÿ áàõäûì. î òöòÿéèí ñÿñè Èáàäóëëàíûí äàâà-äàëàøûíäàí ñîíðà áèçèì äàëàíûí. êö÷ÿíèí ñàêèòëèéèíÿ áèð òÿìèçëèê. íåúÿ ýþðöðÿì?. Àòàì: 375 . àììà î Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ áèç áèëèðäèê êè. î ãÿðèáÿ ñþçëÿðèí ùàìûñû áèçÿ ìÿëóìäóð. Áèç ùå÷ âàõò Áàëàêÿðèìÿ ñóàëëàð âåðèá äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðû þçöìöç÷öí àéäûíëàøäûðìûðäûã.. äàíûøäûãëàðûíûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê âÿ áèç þçöìöç äÿ áóíà èíàíûðäûã êè. îíëàðû ìÿí þçöì þç ýþçëÿðèìëÿ ýþðìöøÿì. øÿôôàô áèð èïÿê êèìè ùèññ åòäèéèì ãöññÿ. ìÿíèì àòàì î âàãîí ãîõóëó ùÿñèð çÿíáèëèíè ÿëèíÿ àëûá éåíÿ äÿ ñÿôÿðÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. ãàðàíëûã êö÷ÿ áîìáîø. ãÿìýèíëèê ýÿòèðèðäè âÿ àõøàì äöøÿíäÿí ñîíðà. Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè..Áÿçÿí. àõûð âàõòëàð ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. Áàëàêÿðèì ãÿäèìëÿðäÿ áàø âåðìèø ÿùâàëàòëàðäàí äàíûøìàüà áàøëàäû. êèìñÿñèç èäè...ãÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ëàï óçàãäàí äà Àü Äÿâÿíèí áîéíóíäàêû çûíãûðîâóí ñÿñè ýÿëèð.. î ÿùâàëàòëàðû Áàëàêÿðèì äàøûøìàéûá. Áèð äÿôÿ ýåúÿíèí éàðûñû éóõóäàí îéàíûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿìèçèí ãàáàüûíà ãà÷äûì. ÷öíêè Áàëàêÿðèì òàìàì ÿìèí èäè êè. ïàêëûã ýÿòèðèðäè. î ÿùâàëàòëàð ùà÷àíñà ýÿëÿúÿêäÿ áàø âåðÿúÿê âÿ ìÿí éóõóëó âàõòëàðûìäà òÿÿúúöá åäèðÿì êè. åéíè çàìàíäà î òöòÿê ñÿñè áèçèì åâèìèçäÿêè î êè÷èê áàéðàìà ëàï çÿðèô.. åøèòäèéèìèç î ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû áàøà äöøöðöê. î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðèí öñòöíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ëÿïèðëÿðè àüàðûð âÿ óçàãäàí. . õöñóñÿí.  Áàëàêÿðèì ÿí ÷îõ Àü Äÿâÿäÿí äàíûøûðäû âÿ áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá äàíûøäûãëàðûíà ãóëàã àñà-àñà áÿçÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöê. äöíéàäà àüàïïàã áèð Àü Äÿâÿ âàð. î ÿùâàëàòëàðû ùà÷àíñà ìÿí þçöì éàçìûøàì. Áàëàêÿðèìèí ñþéëÿäèéè î ÿùâàëàòëàðû áÿçÿí éàõøû áàøà äöøìÿñÿê äÿ.

— äåäè. ìÿí ãîðõóðäóì. ãóìíàí ñàâàéû áèð øåé ýþðìöðñÿí. Ñÿùðà áèëèðñèç äÿ. þëÿíëÿðè Àü Äÿâÿ àïàðûð âÿ Àü Äÿâÿ êèìè êè. — Éóõó ýþðöá. Àü Äÿâÿ àääûìëàðûíû áèð-áèð èðÿëè àòàðàã. ãàðà ýþçëÿðèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø î äàí éåðèíÿ çèëëÿìèøäè âÿ ôèêèðëÿøèðäè êè. ìÿí ãîðõóðäóì. áöòöí äöíéàíûí âÿ éöç ìèí èëëÿðèí éåêíÿñÿãëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ìÿí òÿçÿäÿí éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà äà õåéëè ìöääÿò Àü Äÿâÿíèí áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíèíè.Ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðè ñÿùðà ñûðàñûíà áèð ãûðìûçûìòûëëûã âåðìèøäè âÿ ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëäûãúà. òÿêúÿ áó ýåúÿíèí âÿ èíäèúÿ à÷ûëàí áó ñÿùÿðèí äåéèë. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àäàìëàðû áèð-áèð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè.. éÿíè êè. î ãûïãûðìûçû äàí éåðèíèí äÿ èíäèêè éåêíÿñÿãëèéè ìèí èë áóíäàí ÿââÿë äÿ áåëÿ îëìóøäó âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. òÿëÿñìÿäÿí ìÿíçèëÿ äîüðó ýåäèðäè âÿ Àü Äÿâÿíèí áó àääûìëàðûíûí äÿéèøìÿç àùÿíýè äÿ ÿñëèíäÿ î ñÿùðà éåêíÿñÿãëèéèíèí ìöøàéèÿò÷èñè èäè âÿ òÿêúÿ ñÿùðàíûí äåéèë.. ùèññëÿðèíè áèð òÿÿññöô áöðö376 .. Àü Äÿâÿ îíëàðäàí ùàíñûíûíñà ãàïûñûíäà éàòñûí. áó ñÿùðàíûí äà. áó äÿâÿ àääûìëàðûíûí äà. áó Ìóüàí ñÿùðàñûíû éåêíÿñÿãëèêäÿí ãóðòàðìàã åùòèðàñûíûí þçöíäÿ äÿ áèð éåêíÿñÿãëèê âàð èäè. ùÿìèøÿêè êèìè.. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. öðÿéèì äþéöíöá àç ãàëûðäû éåðèíäÿí ÷ûõñûí.. Àü Äÿâÿíèí ýÿçäèéè éåðëÿðäÿí äåéèðäè âÿ áÿçÿí äÿ ñþéëÿäèéè úöðáÿúöð ñþçëÿðè þçö áèçÿ èçàù åäèðäè: — Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ñÿùðà èëÿ ýåäèðäè. Àü Äÿâÿ êèìèíñÿ ãàïûñûíäà éàòìàã ö÷öí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëèá.. àììà ñÿùÿðèí áåëÿúÿ éàâàø-éàâàø à÷ûëìàñûíûí. Áàëàêÿðèì Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿêè àäàìëàðäàí ñþùáÿò à÷ûðäû. ùàðà áàõûðñàí.. ýåúÿ ýÿëèá î àäàìûí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòûð. î áèðè äöíéàéà àïàðìàã èñòÿéèð. àòàì Áàëàêÿðèì ùàããûíäà ïèñ ôèêèðäÿ îëñóí. — äåäè.. ôèêðèíè. íÿ äåìÿêäè. åëÿ áèë áó Ìóüàí ñÿùðàñûíûí éåêíÿñÿãëèéèíè äÿéèøäèðìÿê èñòÿéèðäè. ùÿð òÿðÿô ãóì..— Áàëàêÿðèì áóíëàðûí áàøûíû õàðàá åëÿéÿúÿê. Àíàì: — Èøèí éîõäó.. . Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ îòóðìóø Éîë÷ó ùÿð äÿôÿ äÿâÿ àääûì àòäûãúà éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà èðè. àììà ñÿñèìè ÷ûõàðìûðäûì.

Éîë÷ó. êþ÷öá ýåäèá áó äöíéàäàí. ýåäèìëè äöíéà. àììà ãàíðûëìàäû... éîõñà äöíéàíûí î áèðè áàøûíäà? — ôÿðãè éîõ èäè. áó äöíéàíûí öçö åéíè èäè. äÿéèøìÿéÿúÿêäè. Éîë÷óéà íÿ îëìóøäó? Áó íÿ ôèêèðëÿð èäè? Áó íÿ ýþðöìëÿð èäè? Âÿ áèð ùàëäà êè. ôèêðè. ÿñëèíäÿ Êÿëèìóëëàù Ìóñà ïåéüÿìáÿð äÿ ìþúöçÿ ýþðìÿê èñòÿéèðäè. äàùà äîüðóñó. î ãàñûðüà áàøëàéàíäà — áÿëêÿ ñàáàù. àììà áó ìþúöçÿäÿí ùå÷ êèì áàø à÷ìûð âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä êèìè áèð åë àüñàããàëû äà. ñÿùðà áîéó óçàíàí áó ëÿïèð õÿòòèíäÿ êöëÿê ãîïàí. Àü Äÿâÿ àääûì àòäûãúà èðè ëÿïèðëÿðè ãóìóí öñòöíäÿ ãàëûðäû âÿ Éîë÷ó àðõàéà ãàíðûëûá î ëÿïèðëÿðÿ áàõìàã èñòÿäè. ÿéðèëèá-áóðóëìàéàúàãäû.. áöòöí áåéíè áó úöð ôèêèðëÿðèí ÿñèðè èìèø. ìþúöçÿñèç äöíéàäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. íèéÿ áóíäàí õÿáÿðè îëìàéûá âÿ íÿ ö÷öí þçöíö áó âàõòà ãÿäÿð òàíûìàéûá? Äöíÿí àõøàìà éàõûí éîëà ÷ûõùà÷ûõäà äàðâàçàëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ãîúà áèð ÿíúèð àüàúûíûí áóäàüûíà ãîíìóø ãàðà ãàðüà ýþðäö âÿ 377 . òîðïàã åéíè èäè âÿ Äÿäÿ Ãîðãóä äà ñàéñûç-ùåñàáñûç àäàìëàð êèìè. áÿëêÿ áåø àéäàí ñîíðà. Òÿçÿúÿ à÷ûëàí î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí áöòöí áÿäÿíè. åëÿ áó àäèëèéèí þçö áèð ìþúöçÿäèð. Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí. áÿëêÿ äÿ èêè èëäÿí ñîíðà — èòèá ýåäÿúÿêäè. ñÿùðàíûí ãóìëóüóíà áàõäû.. Äöíéà àäèäè. ÷öíêè î ëÿïèð õÿòòè äàùà ñàëûíìûøäû âÿ äàùà íåúÿ âàðäûñà åëÿúÿ äÿ ãàëàúàãäû. Äÿäÿéÿ ðÿùìÿò îõóéà-îõóéà òîðïàüà. Äÿäÿ Ãîðãóä áóíó äåéèá âÿ þçö äÿ íå÷ÿ éöçèëëèêëÿðäèð êè. àììà Éîë÷ó éàõøû áèëèðäè êè. ùèññëÿðè áèð ìþúöçÿ ùÿñðÿòèíäÿ èäè. ÷öíêè ñÿùðà áîéó óçàíàí î ëÿïèðëÿðèí äöç õÿòòè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõàúàãäû. àììà åëÿ áóíà ýþðÿ Òóð äàüûíäà Àëëàùà ÷îõ éàëâàðäû: — Þçöíö ìÿíÿ ýþñòÿð!. ùàâàäàí àñûëû ãîéäó. ñîí óúó þëöìëö äöíéà. öðÿéèíè ó÷óíäóðäó. Àììà Àëëàùäàí àëäûüû úàâàá áó îëäó: — Ñÿí ìÿíè ùå÷ çàìàí ýþðìÿéÿúÿêñÿí!. äöíéàäà ùå÷ âàõò ìþúöçÿ îëìàéûá âÿ ùå÷ âàõò äà ìþúöçÿ îëìàéàúàã. áåëÿúÿ éåêíÿñÿãäè. àíúàã áóíó äåéèá êè. ÿñëèíäÿ.ìöøäö âÿ áó òÿÿññöô åëÿ áèë Éîë÷óíó Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿí àëäû. ýÿëèìëè. Éîë÷óíó äàéàãñûç åëÿäè. áó òîðïàüûí àëòûíäà èäè. áÿëêÿ þçö ùå÷ áóíó áèëìèðäè. ãàñûðüà áàøëàéàí ìöääÿòÿ ãÿäÿð áèð ÿáÿäèëèê âàð èäè (ñîíó îëàí ÿáÿäèëèê!) âÿ ùà÷àíñà î êöëÿê ãîïàíäà. ÷öíêè Äÿäÿ Ãîðãóäóí ùàðàäà äÿôí îëóíìàüûíûí — áóðàäà. ñîíðà Éîë÷ó éåíÿ äÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø äàí éåðèíÿ áàõäû âÿ áó äÿôÿ î äàí éåðèíèí ãûðìûçûñû äöíéàäà òþêöëÿí ãàíëàðäàí õÿáÿð âåðäè.

éà áèð ïèéàëÿ çÿôÿðàíëû øÿðáÿò è÷èðäè âÿ éåíÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí áåëèíÿ ãàëõûá. íÿ íÿòèúÿëÿðèíÿ. Øàìû ýÿç. ýþéöí àëòû îëóðäó. Ñîí âàõòëàð Éîë÷ó óçàã éîëà òÿê ÷ûõìàüû õîøëàéûðäû. íÿíÿñèíèí ÷àüûðäûüû áàéàòûëàð éàäûíà äöøöðäö: çöëôöíö áàüäà äàðà. íÿ ãûçëàðûíà. äàùà äîüðóñó.. ãàðà ãàðüàíûí ãàïãàðà ýþçëÿðè äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ýþçëÿðè èìèø âÿ Éîë÷ó åéíè çàìàíäà. Éîë÷óéà 378 . ãàðüà ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î êÿäÿð äÿ ùÿìèí ö÷ éöç èëèí êÿäÿðè èäè. ÷öíêè áöòöí þìðöíö êå÷èðäèéè àëûøâåðèø è÷èíäÿ àéäà. áàøãàëàðû ö÷öí éàøàéûá. àòàñûíû. áèð ìöääÿò äàéàíûá î ãàðüàéà áàõäû. ãîíøóëàðûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. áèð éàõøû ùÿìäÿì ö÷öí. Èïÿê-ãóìàø êàðâàíûíû þçöíäÿí ÿââÿë ýþíäÿðèðäè âÿ î êàðâàí ýåäèá øÿùÿðèí ýèðÿúÿéèíäÿ äöøÿðýÿ ñàëûá þç ñàùèáèíè — Éîë÷óíó ýþçëÿéèðäè. íÿ íÿâÿëÿðèíÿ. Àììà áåëÿ áèð èø Éîë÷óíóí àüëûíà ýÿëìÿäè. áàüäà äàðà. ñîí âàõòëàð áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðè þìðöíöí ùå÷ êèìÿ — íÿ îüëàíëàðûíà. éîëóíà äàâàì åäèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ àéàüûíû èðÿëè àòàíäà. âÿ éàø òàìàì þòöðäö. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè äÿ ýþðäö âÿ ùÿìèí êÿäÿð Éîë÷óíó ñàðñûòäû. þçö îëóðäó. Áàüäàä àðà. Àü Äÿâÿ îëóðäó. ôèêðèíäÿ î óçóíóçóí èëëÿðèí ãàòûíû áèð-áèð à÷ûá óøàãëûüûíû êå÷èðäèéè âÿ èíäè ÷îõäàí òÿëÿô îëìóø ùÿéÿòëÿðèíè. Áó áèð èëäÿ éîëà òÿê ÷ûõûðäû. äöøöá îíó òàíûìàéàí ãàðà úàìààòëà áèðëèêäÿ áèð êàñà ãàòûã éåéèðäè. áàüäà éó. éà íÿ èäèñÿ. Éîë÷ó ùèññ åäèðäè êè. þçö èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí — éåðèí öçö îëóðäó. àõøàìà éàõûí Àü Äÿâÿéÿ ìèíèá äàðâàçàñûíäàí ÷ûõûðäû. èíäèéÿ ãÿäÿð þìðöíö — áó óçóí þìðöíö þçö ö÷öí éîõ. ùå÷ ùàðà òÿëÿñìèðäè. íÿ äîñòëàðûíà. éîëóí óúóíäàí òóòóðäó. ùÿðäÿíáèð éîë êÿíàðûíäà åùñàí ùåñàáûíà òèêèëìèø ðÿáàòëàðûí éàíûíäà Àü Äÿâÿíè ñàõëàéûá. âÿññàëàì.. äÿâÿíèí áåëèíäÿ éûðüàëàíäûãúà àëûø-âåðèø è÷èíäÿ êå÷ÿí óçóí-óçóí èëëÿð áîéó áèðèíúè äÿôÿ óøàãëûã ÷àüëàðûíû ýþçöíöí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè. èêè àéäà áèð äÿôÿ Øÿùÿðÿ áàëàúà ñÿôÿð éåýàíÿ èìêàí èäè êè.ùå÷ þçö äÿ áèëìÿäè. ùÿìèí ãàðà ýþçëÿðäÿ äÿ î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ÷þêìöø êÿäÿðè ýþðÿðäè. Áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿð áó áèð èëèí è÷èíäÿ áàøëàäû. äèããÿòëÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà ìÿëóì îëäó êè. Äåéèðäèëÿð êè. íÿ äöøìÿíëÿðèíÿ — éàëíûç âÿ éàëíûç þçöíÿìÿõñóñ àíëàðû êèìè ýþçëÿéèð. ÷îõäàí þëöá-èòìèø àíàñûíû. íåúÿ îëäó êè. Àü Äÿâÿ ýþçëÿðèíè ìÿíçèëÿ ñàðû — óçàãëàðà äèêèá åéíè àùÿíýëè àääûìëàð èëÿ èðÿëèëÿéèðäè âÿ ùÿðýàù Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿí äöøöá ýþçëÿðèíÿ áàõñàéäû. Éîë÷óéà åëÿ ýÿëèðäè êè.

. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. éåíÿ äÿ èêèíúè íàìàç ö÷öí Øÿùÿðÿ ÷àòàúàãäû.. ýåúÿíèí éàðûñû äÿâÿ àääûìëàðûíûí éåêíÿñÿã àùÿíýè è÷èíäÿ ýÿëäèêäÿí ñîíðà. íåúÿ êè. êèìäÿíñÿ åøèòìèøäè? Éà äà ùàðàäàñà îõóìóøäó? — áèëìèðäè. Éîë÷ó þçö èëÿ éîëà ùå÷ íÿ ýþòöðìöð. éîõ îëàúàãäû âÿ ùà÷àíñà áó Àü Äÿâÿ äÿ òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. íÿ óøàã 379 . Éîë÷óíó þëäöðöá Àü Äÿâÿíè éåìÿê îëàðäû. ãà÷àãëàð áèð äÿâÿ ÿòèíèí êàáàáûíà ýþðÿ. ñîéóã âàõòëàðäà ýåéäèéè õÿç úöááÿñèíè âÿ ÿí ÿñàñû èñÿ Àü Äÿâÿñèíè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ãóëäóðëàð. ðÿáàòëàðäà õÿðúëèê ö÷öí. éàüûá ãóðòàðàúàãäû. àììà ùå÷ áèð ñÿôÿðè áóýåúÿêè ñÿôÿð êèìè îëìàìûøäû: Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà íÿ óøàãëûüûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðìèøäè. èñòè âàõòëàðäà ýåéäèéè éàøûë èïÿê ÿáàñûíû. éà äà éîëäà ðàñòûíà ÷ûõàí ãÿëÿíäÿðëÿðÿ1 âåðìÿê ö÷öí èêè-ö÷ ýöìöøäÿí áàøãà éàíûíäà ùå÷ íÿ îëìóð. ùÿð ùàëäà äöíéàäà äÿâÿ îëìàã èíñàí îëìàãäàí éàõøûäûð. Áöòöí áó éîëëàðûí ãóëäóðëàðû... ÷öíêè î àü áóëóäëàð äà ùà÷àíñà éàüûø îëàúàãäû.åëÿ ýÿëèðäè êè. Äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû ÿðèéèá éîõ îëóðäó âÿ ïàéûçãàáàüû òîïàòîïà áóëóäëàð àüàïïàã àüàðìàüà áàøëàéûðäû. êèìëÿðñÿ òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûá. éåð öçöíöí áöòöí úàíëûëàðû òîðïàãäà ÷öðöéöá éîõ îëàúàã. î ìèñðà ùå÷ úöð Éîë÷óíóí éàäûíäàí ÷ûõìûðäû. Éîë÷ó áöòöí ýåúÿíè éîë ýåòìèøäè âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. àíè áèð øèìøÿê êèìè ôèêðèíäÿ ÷àõûá ýåäèðäè. áÿçÿí. ÷öíêè áó Àü Äÿâÿíèí õÿáÿðè éîõäóð êè. ÿñëèíäÿ ýþéäÿêè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà îíóí. Áó ìèñðà þçöíäÿíìè ýÿëäè? Éà ùà÷àíñà. ùÿòòà àëûø-âåðèøèí øûäûðüû âàõòûíäà áåëÿ. àììà î âàõòäàí. àììà Éîë÷óíóí ãûëûíú îéíàäàí ùÿáÿø ãóëàìëàðû äà áöòöí áó òÿðÿôëÿðäÿ ìÿøùóð èäè âÿ ãóëäóðëàð. Éîë÷ó èðè ãàðà ýþçëÿðèíè î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðäàí ÷ÿêèá éöíýöëúÿ éûðüàëàíà-éûðüàëàíà áåëèíäÿ îòóðäóüó Àü Äÿâÿéÿ áàõäû âÿ ôèêèðëÿøäè êè. þç þìðöíö éîõ. éÿíè Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. ÷öíêè Éîë÷óíóí Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ ùîïìóø î êÿäÿðäÿí õÿáÿðè éîõ èäè. Éîë÷ó áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. ñîíðàäàí ùÿìèí ùÿáÿø ãóëàìëàð èëÿ öçáÿöç ýÿëìÿê èñòÿìèðäèëÿð. ãà÷àãëàðû Éîë÷óíóí àü ÷àëìàñûíû. éÿíè òàìàì ýþçëÿíèëìÿäÿí. ßëáÿòòÿ. ãà÷àãëàð áóðàñûíû äà éàõøû áèëèðäè êè. îíóí ÿâÿçèíÿ áàøãàëàðû. ßââÿëëÿð þçö èëÿ áó òÿêáÿòÿê ñÿôÿðëÿðèí áèðèíäÿ ýåúÿíèí éàðûñû Éîë÷ó þçö äÿ ýþçëÿìÿäÿí áèð ìèñðà ñþéëÿìèøäè: ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû.

ýþéöí óëäóçëàðûíà áàõäû. áó ýåúÿ àäè ýåúÿ äåéèë. Éîë÷ó áó ùèññè þçöíäÿí åëÿìÿê èñòÿäè. êþéíÿéèíè äÿ êå÷èá áÿäÿíèíÿ éàïûøûð — Éîë÷ó î éàïûøãàíûí ÷èì÷ÿøäèðÿí íÿìëèéèíè áöòöí áÿäÿíè èëÿ ùèññ åòäè. éîë òåç ãóðòàðñûí. éîëóí êèìñÿñèçëèéè. àéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ ýþçëÿðèíè éóìóá î óçàã óøàãëûã èëëÿðèíÿ ýåòìÿê èñòÿäè. áèç àäè áÿíäÿëÿð ö÷öí úÿííÿòäèð. ýþçëÿíèëìÿäÿí î áèð ìèñðà ýÿëìèøäè. Ñÿðÿíäèá áèçèì ö÷öí.. ÿñëèíäÿ. Àäÿì àòàéà úÿçà âåðèáëÿð. èíúÿëèéèíè Ñö380 . äöíéàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ýåíèøëèéè éåíÿ äÿ Éîë÷óíó ÿëÿ àëäû âÿ Éîë÷ó Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ àëûø-âåðèø òÿëÿñèêëèéèíäÿí. î êÿäÿðèí èíäè àëÿìè áöðöìöø áó ãàðàíëûüû ãàðà áèð ðÿíý êèìè. íÿ äÿ íÿíÿñèíèí ñþéëÿäèéè î áàéàòûëàðû éàäûíà ñàëìûøäû. ÷öíêè éàëíûç Éÿìÿíäÿ î óëäóçó àéäûí ýþðìÿê ìöìêöíäöð âÿ Éÿìÿíäÿí ýÿëÿí ãóìàø. éîëóí êèìñÿñèçëèéèíÿ. ýåúÿíèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñäû.. ÿùëè-ãÿëÿìëÿðèí éàçäûüûíà ýþðÿ âÿ Éîë÷óíóí þçöíöí éàõøû òàíûäûüû áèð ÷îõ òàúèðëÿðèí äåäèéèíÿ ýþðÿ. ÷öíêè äöíéàäà ùÿð øåé íèñáèäèð. áöòöí áþéöê àëèìëÿðèí. åëÿ áèë. Äöíéàäà ýþçÿ ýþðöíÿí âÿ ýþðöíìÿéÿí ùÿð øåé äÿ áåëÿúÿäèð. àü ÿáàñûíû ãàïãàðà ãàðàëäûð. ñîíðà þçö þç ôèêðèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ ýöëöìñÿäè: áöòöí þìöðëÿðèíè éîëäà êå÷èðÿí ñàðáàíëàð éÿãèí ùÿð äÿôÿäÿ èñòÿéèðëÿð êè. éÿíè êè. åâ âÿ òèúàðÿò ãàéüûëàðûíäàí óçàãëàøûá àðõàéûí âÿ àçàä íÿôÿñ àëäû. Äöçäöð. àéà òàìàøà åòäè âÿ ôèêèðëÿøäè êè. Ñÿðÿíäèáÿ1 ýÿëäè âÿ äåéèëÿíÿ ýþðÿ. àììà Àäÿìè úÿííÿòäÿí îðà ãîâóáëàð. óëäóçëàðà. äÿðè-ÿäèì îíà ýþðÿ î ãÿäÿð éóìøàã âÿ çÿðèôäèð êè. àéàüûíûí èçè èíäèéÿ ãÿäÿð äÿ Ñÿðÿíäèáäÿ ãàëûð.âàõòû éàøàäûüû î ùÿéÿòè ýþðìöøäö. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. äöíéàíûí ñàêèòëèéè âÿ ýåíèøëèéè èëÿ öçáÿöç îëàí ñàðáàíëàð äà õîøáÿõò äåéèëäè. ýåúÿíèí ñàêèòëèéè. õîøáÿõòëèéèí ðÿìçè äåéèëÿíÿ ýþðÿ Ñöùåéë óëäóçóäóð âÿ Ñöùåéë óëäóçóíó áöòöí ïàðûëòûñû èëÿ ýþðìÿê ö÷öí ýÿðÿê Éÿìÿí þëêÿñèíÿ ýåäÿñÿí. Áó ùèññ Éîë÷óíó ñàðñûòäû âÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. ÿáàñûíû äà.. áèð éàïûøãàí êèìè. àììà ÿñë úÿííÿòèí éàíûíäà áèð úÿçà éåðèäèð. ýþçÿëëèéèíè. áó ýåúÿíèí àëÿìè áöðöìöø ãàðàíëûüû. áöòöí þìöðëÿðè áîéó áó éîëëàðû ýåäÿí ñàðáàíëàð äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðûäûð. Àäÿì þç Òàíðûñûíà àñè îëóá éîëäàí àçäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Àäÿìè úÿííÿòäÿí ãîâäóëàð. òåç ÷àòñûíëàð åâëÿðèíÿ-åøèêëÿðèíÿ.) êÿøô åòäè êè.. Þìöðëÿðè áîéó éîë ýåäÿí. î ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î äÿðèí êÿäÿðèí ãàðàíëûüûäûð. àììà áèð øåé ÷ûõìàäû âÿ Éîë÷ó ýþçëÿíèëìÿäÿí (íåúÿ êè. éÿíè êè. Ñÿðÿíäèá áèð úÿííÿòìÿêàí éåðäè.

çåùíèíè áöðöìöø ùÿìèí òÿÿññöô ùèññè èëÿ áó ãÿðàðà ýÿëäè êè.ùåéëäÿí àëûð. àììà ñÿùðàíûí ýåíèøëèéè äÿ Éîë÷óíóí öðÿéèíè òîõäàòìàäû âÿ Éîë÷ó äà. Àü Äÿâÿ ùÿìèøÿêè åéíè àùÿíýëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà ëÿïèðëÿðèíè èðè ìþùöð êèìè ãóìóí öñòöíÿ éàïûøäûðûðäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè êè. áèçèì ÿí óëó áàáàëàðûìûçûí ÿí óëó áàáàëàðû éàøàéûðäû. öíéåòìÿçäèð. Î ãÿäèì äöíéàäà. áó ýþéö áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. ñîíðà àëòûíäàêû Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. îíäà êè. áó éåðè äÿ áåëÿúÿ áèçèì êèìè ýþðöðäö. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. áàõ. Äîüðóäàí äà. ÿñëèíäÿ éåð öçöíäÿ íÿ ãÿäÿð ìÿõëóãàò âàðñà. Éîë÷ó éåíÿ äÿ òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. ùÿìèí î Éÿìÿíäÿí Ñöùåéëÿ áàõìàã ìöìêöí äåéèë. áóíëàð ùàìûñû áåëÿäèð âÿ Ñöùåéëè ýþðìÿêäÿí þòðö Éÿìÿíÿ ýåòìÿê îëàð. ùÿìèí î Éÿìÿíÿ ýåäèá ÷ûõìàã. òîïà-òîïà àü áóëóäëàðëà áó Àü Äÿâÿíèí àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð èäè? Éîë÷ó éåíÿ äÿ áöòöí âàðëûüûíû. Ýåúÿ áèðäÿí-áèðÿ éîë äà Éîë÷óíóí öðÿéèíè ñûõäû âÿ Àü Äÿâÿíèí àüçûíû äþíäÿðèá éîëäàí ÷ûõäû. Áèð àç àðàëûäàêû êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí öñòöíäÿ ñÿùðàíûí ãóìóíäàí ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð êÿðòÿíêÿëÿ äàøäàí éîíóëìóø êèìè òÿðïÿíìÿç äàéàíûá Éîë÷óéà âÿ Àü Äÿâÿéÿ áàõûðäû âÿ åëÿ êè. Ñàìèðè ïàë÷ûãäàí áóçîâ äöçÿëäèá ùÿìèí áóçîâó äàíûøäûðäû.. ùå÷ áèð ôÿðã éîõäóð. áèð àç êÿíàðäà ñÿùðàíûí è÷è èëÿ éîëà ìöâàçè ýåòìÿéÿ áàøëàäû.. Ł›º › Ł 381 . àëòûíäàêû áó äÿâÿíèí óëó íÿñëè äÿ ìèí èë áóíäàí ÿââÿë áåëÿúÿ åéíè àùÿíýëÿ àääûì àòûá éîë ýåäèðäè âÿ äÿâÿ àääûìëàðûíäàêû áó éåêíÿñÿãëèê äåéèëäè. îíäà êè. ÷îõ óçàãäà äåéèë — ìÿí äÿ îëìàéàúàüàì âÿ ìÿíèìëÿ ìèí èëëÿð áóíäàí ÿââÿëêè î ïàë÷ûã áóçîâó àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? _________ 1 ˆ ›º › › Łł. Éîë÷ó âÿ Éîë÷óíóí àëòûíäàêû Àü Äÿâÿ î êè÷èúèê ãóì òÿïÿñèíèí ëàï éàíûíäàí þòäöëÿð. àììà èíäè î áóçîâ äà éîõäóð âÿ áèð âàõò ýÿëÿúÿê — âÿ î âàõò äà éÿãèí êè. ÷öíêè ùÿìèí î Éÿìÿí ÿë÷àòìàç. Ìóñà ïåéüÿìáÿðèí âàõòëàðû èäè. æ ›Ø ›ø › ß›ı. Àü äÿâÿ äÿ î àüûð ñÿùÿðè áåëÿúÿ à÷äûëàð. êÿðòÿíêÿëÿ áèðúÿ ýþç ãûðïûìûíäà ãóéðóüó èëÿ ãóìó ãàçûá ãóìóí è÷èíäÿ éîõ îëäó. ìèí èëëÿðèí åéíèëèéè èäè. àììà áèð ìÿñÿëÿ âàð êè. áèð î ãÿäÿð äÿ òàëå âàð âÿ î ãÿäÿð òàëåéèí ùÿðÿñèíèí þç Éÿìÿíè âàð.

ùÿëÿ Ìÿùÿììÿä Ðÿñóëöëëàùà èíàíìàéàí àäàìëàð âàð èäè âÿ î àäàìëàðû äà Àëëàù õÿëã åòìèøäè. Áó ñóàëëàð î ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷óíóí íÿôÿñèíè òûíúûõäûðàí áèð éàé áöðêöñöíÿ ñàëûá ÷ûõàðòäû âÿ Éîë÷ó äà ùÿìèí ñàðûìòûë-áîç êÿðòÿíêÿëÿ êèìè. Àëëàù íèéÿ ìÿñëÿùÿò áèëäè êè. âóð!... áèð àíëûã. úÿìè áèðúÿ àíëûã àéàã ñàõëàäû. áåëÿ áèð áÿä ÿìÿë î àäàìëàðûí àüëûíà ýÿëèðäè.. íèéÿ ÿëëÿðè ãóðóìóðäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. äàùà äîüðóñó. àììà åëÿ ùÿìèí îí àéëà. áàéãóø ìÿíÿì. íÿ áÿëàëû ãóø îëäóì. ãûø ìÿí. âóð áîéíóìó.. Ìÿùÿììÿäè òàíûéûðäû. ìÿíèìëÿ îíëàðûí àðàñûíäà ùå÷ áèð ôÿðã îëìàéàúàã. Àëëàù. éàõóä äÿðéàëàðûí äèáèíäÿ éàøàéàúàãëàð. ùàðàäàñà ýèçëÿíìÿê èñòÿäè.. àììà ÿñëèíäÿ. áèð âàõòëàð êè... íÿ ö÷öí î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäè äàøà áàñûá äèøèíè ñûíäûðäû. Àü Äÿâÿ äÿ íå÷ÿ èëëÿðäÿí áÿðè áåëèíäÿ ýÿçäèðäèéè Éîë÷óíóí ñèíÿñèíèí êþçÿðòèñèíäÿí õÿáÿð òóòäó. íåúÿ îëóðäó êè. íÿ ö÷öí î àäàìëàð ÿëëÿðèíè ãàëäûðûá Ìÿùÿììÿäÿ äàø àòûðäû. ìèí úöð áÿëàëàð ÷ÿêäèì. Áó íÿ ñóàëëàð èäè? Íÿ ôèêèðëÿð èäè?. áåëÿ èäè. áàéãóø ìÿí.Ìÿí îí àéäàí. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû âÿ áöòöí è÷èíäÿí ãàðøûñûàëûíìàç áèð èñòÿê áàø ãàëäûðäû: ÷ÿê ãûëûíúûíû. íÿ ö÷öí î ñààò ïåéüÿìáÿðÿ èíàíìûðäûëàð. îí èëëÿ áÿðàáÿð ìÿíèì áöòöí þìðöìëÿ î ïàë÷ûã áóçîâóí éàøàäûüû î ãÿäèì äöíéàäàí êå÷èá ýÿëÿí ìèí èëëÿð àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Éàõóä ìÿíèì éàøàäûüûì áó éåòìèø. áÿñ. äöíéàíûí ÿí áþéöê âÿ ÿí ìöäðèê êÿëàìû áóäóð: Àëëàù áèëÿí ìÿñëÿùÿòäèð. áó ñÿêñÿí èë èëÿ ýÿëÿúÿéèí ìèí èëëÿðè àðàñûíäà íÿ ôÿðã âàð? Îíäà. íÿäÿíñÿ ãîðóíìàã èñòÿäè âÿ åëÿ áèë êè. äîäàüûíû ïàð÷àëàäû? Î àäàìëàð Ìÿùÿììÿäÿ èíàíìûðäû. àììà Àëëàù êè. Éåíÿ î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðà áàõäû. âóð!. åë÷èñè èäè Ìÿùÿììÿä âÿ áèð ùàëäà êè. àõû. ñîíðà éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè àùÿíýäàðëûüû èëÿ àääûìëàéà-àääûìëàéà éîëóíà äàâàì åòäè. Áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðòûñû Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ áó ãûçàðòû éåíÿ äÿ ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ Éîë÷ó ôèêèðëÿøäè êè. Àëëàù ïåéüÿìáÿðèí òàëåéèíè ÿââÿëúÿäÿí òÿéèí åòìèøäè âÿ Øåéõ Èáðàùèì ßëèìóõòàð Ãÿçâèíè — Àëëàù îíà ðÿùìÿò åëÿñèí — äåìèðìè êè.. àììà áó äà âàðìûø éîëóìäà. áÿëêÿ àäàìëàð ýþéäÿ ãóø êèìè ó÷àúàãëàð. ùàìû ãóøäàí ñàé ãóø ìÿí. ñûçûëäàðàì éàé. éà îí èëäÿí ñîíðà îëìàéàúàüàì. Éîë÷ó åëÿ áèë êè.. ëàï ÿñëèíäÿ. î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. éöç èëëÿðèí ñóñóçëóã éàíüûñû èëÿ ôèêèðëÿøäè êè. îíäà. Àëëàùûí êè. úÿìè èêè éöç èë áóíäàí ÿââÿë î 382 .. áÿëêÿ àäàìëàð áàøãà úöð ýåéèíÿúÿêëÿð..

àäàìëàð äàøëà âóðóá ïåéüÿìáÿðèí äèøëÿðèíè ñûíäûðäû. ãóìëóãäà áèðèêè àääûì àòûá äèçëÿðè öñòÿ éåðÿ ÷þìÿëäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìäó. Éîë÷ó èñÿ ýþçëÿðèíè éóììóøäó... éÿãèí ùàãã î ãÿäÿð öëâèäèð. Éîë÷ó áàøãà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. Éîë÷ó áàøà äöøäö êè. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. î ùàãã îëà áèëÿðìè? Àëëàù êè. àììà áàéàãêû äàí éåðèíèí ãûçàðìàñûíû âÿ áèð äÿ êè. Éîë÷óäà óçóí èëëÿðèí àëûø-âåðèø òÿúðöáÿñèíäÿí ýÿëÿí äÿãèã. éöêñÿêäèð êè. ùå÷ îëìàñà áèð àç ìöðýöëÿìÿëèäèð. ÿçàáëà.. íÿ Àü Äÿâÿíè. î ãÿäÿð áþéöêäöð. ýþìýþéëöéöíäÿí áèð èìäàä èñòÿäè âÿ áó äÿôÿ ôèêèðëÿøäè êè. äîäàüûíû ïàðòëàòäû? Î éåíè à÷ûëàí ñÿùÿð àéàçûíäà Éîë÷ó þçö þç ôèêèðëÿðèíäÿí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. éà îéàãäûð. Àììà íÿ ö÷öí? Áèð øåé êè. èíäèúÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá áèð àç äèíúÿëìÿëèäèð. î ãàðà ãàðüàíûí èðè. éîõñà ùÿð øåé äàüûëàð. ... äàéàíìàã ëàçûìäûð.. éîõñà ùÿð øåé àëò-öñò îëà áèëÿð. ýþéöí î òÿìèçéëèéèíäÿí.. ñÿùâñèç ùåñàáëàìà ôèòðè âàð èäè âÿ èíäè äÿ èòè çåùíè Éîë÷óíó ñèëêÿëÿéèá ÿëÿ àëäû. Ìÿíè ùÿñðÿò éàðàòäû. ãàðà ýþçëÿðèíèí ãàðà ðÿíýëè êÿäÿðèíè ýþðöðäö. íÿ äÿ Àü Äÿâÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðöðäö. ýþìýþé ýþéÿ áàõäû. àäèëäèð. Éîë÷ó þçö áèëìèðäè êè. î ãûðìûçû èëÿ î ãàðà áèð-áèðèíÿ ãà__________ 1 ŁÆ Ł-¸ ›Œ (Œ 383 › Łł Ø›º ). áåéíèíè áöðöìöø áó ôèêèðëÿðèí óúóíäàí òóòóá óúóçëóüà ýåòìÿéÿ ãîéìàäû. áåëÿúÿ ÿçèééÿòëÿ ÿëäÿ åäèëÿúÿê.. îíà ýåäèá ÷àòìàã ö÷öí áåëÿúÿ ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ÷ÿêìÿëèñÿí.. éàòûð. ôèêðèíäÿ äîëàøàí òÿêúÿ áó áèð ìèñðà èäè. Áó áèð ìèñðà Éîë÷óíóí éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöø áåéíèíÿ êè÷èê áèð éöíýöëëöê ýÿòèðìÿéÿ áàøëàäû âÿ Éîë÷ó ìöðýöëÿäè. åëÿ áèë êè. Áó äÿì ÿââÿë-àõûðû ýþðöíìÿéÿí î êèìñÿñèç ñÿùðà è÷èíäÿ Éîë÷ó èëÿ Àü Äÿâÿ öçáÿöç èäèëÿð âÿ Àü Äÿâÿ èíäè äÿ áàéàãêû àääûìëàðûíûí àùÿíýè èëÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ èðè ãàðà ýþçëÿðèíè Éîë÷óíóí ñèôÿòèíÿ äèêìèøäè.. îíó äÿðê åòìÿê ö÷öí. Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ áåëèíè äèêÿëäèá î òîïà-òîïà àü áóëóäëàðûí àðàñûíäàí ýþðöíÿí òÿðòÿìèç. Éîë÷ó Àü Äÿâÿíè éåðÿ éàòûðäûá áåëèíäÿí äöøäö.

Àü Äÿâÿíè ÿëèíäÿí àëûáëàð. äàéàíäû. àììà àüàëàðûíû — Éîë÷óíó ïèéàäà ýþðäöëÿð.ðûøûðäû. ñîíðà ýåðè ãàéûòäû. ýåäÿð-ýÿëìÿçÿ àïàðûð.. ÿëëÿðèíè ãûëûíúà àòäûëàð. àììà Éîë÷ó ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îíëàðû ñàõëàäû âÿ: — Äÿâÿ èòäè... þçö ãàëõûá ýåäèá. 384 . ãóëàìëàðû èêèíúè íàìàç âàõòûíäà ýþçëÿðèíè éîëà äèêèá Àü Äÿâÿíè ýþçëÿéèðäèëÿð. úèíñ Ãàðàáàü àòëàðûíû ìèíèá ãóëäóðëàðûí àðäûíúà ÷àïìàã èñòÿäèëÿð. ÿòðàôà áàõäû âÿ éåðèíäÿ äîíóá ãàëäû: Àü Äÿâÿ éîõ èäè. Àü Äÿâÿíèí èçè ñÿùðàíûí ëàï äÿðèíèíÿ. èðè. ñîíðà áó òöíä-áîçóìòóë ðÿíýÿ áèð ñÿùðà ñàðûñû ãàðûøäû âÿ ùÿð òÿðÿôè à÷ûã áèð áîçëóã áöðöäö. Éîë÷ó èêèíúè íàìàçû ñÿùðàäà ãûëäû. Éîë÷óíóí øàýèðäëÿðè. Àü Äÿâÿíèí ëÿïèðëÿðè ñÿùðà èëÿ ýþéöí áèðëÿøäèéè î óçàã öôöã õÿòòèíÿ òÿðÿô ýåäèá ýþçäÿí èòèðäè. Éîë÷ó ýþçëÿðèíè à÷àíäà î àü áóëóäëàð àääà-áóääà ýþéöí öçöíÿ äàüûëìûøäû.. — äåéèá ÷þëäÿ ÷àòûëìûø îúàüûí êÿíàðûíà ýÿëäè. ÿñëèíäÿ. áèð õåéëè î áîç-ñàðûìòûë ñÿùðàäà ýöíöí àëòûíäà áîç-ñàðûìòûë äà áèð úûüûð êèìè óçàíàí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Éîë÷óéà åëÿ ýÿëäè êè. ñÿùðàéà áàñûëìûø èðè ìþùöðëÿð êèìè ëÿïèðëÿðèíäÿí ñàâàéû ãóìëóãäà ùå÷ áèð èç éîõ èäè. ÷öíêè Àü Äÿâÿíèí. úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí áó ëÿïèðëÿð. Éîë÷ó áèð ìöääÿò äàéàíûá áó áîç-ñàðûìòûë úûüûð êèìè óçàíûá ýåäÿí ëÿïèðëÿðÿ áàõäû. ãàðà ýþçëÿðèíè éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ àëÿìè áöðöéÿí î ãàðàíëûã è÷èíäÿ éàíàí îúàüà çèëëÿäè. Éîë÷ó äîäàãàëòû äóàñûíû ïû÷ûëäàéûá ñàëàâàò ÷åâèðäè âÿ àéàüà ãàëõäû. áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûð. ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýþéöí áó òÿìèçëèéè èëÿ ñÿùðà ãóìëàðûíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí ùàìàðëûüû ÷îõ óçàã öôöã õÿòòèíäÿ áèðëÿøèðäè. àììà Éîë÷ó áó éåðëÿðè éàõøû òàíûéûðäû âÿ ýþðäö êè. Éîë÷ó àç ãàëà äèçÿúÿí íàðûí ãóìà áàòà-áàòà áèð ìöääÿò áó èçè òóòóá ýåòäè. Éîë÷ó ýþðäö êè. íþêÿðëÿðè. åëÿ áèë. Îúàüûí èøûüû Éîë÷óíóí öçöíÿ äöøöðäö âÿ Éîë÷óíóí èðè. íÿñÿ áàøãà áèð äöíéàéà. ñîíðà ñÿùðàäàí ÷ûõûá éîëó òàïäû âÿ ïèéàäà ýåäèá àõøàìöñòö Øÿùÿð ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíìûø êàðâàíûíûí äöøÿðýÿñèíÿ ÷àòäû. ùÿáÿø ãóëàìëàðû åëÿ áàøà äöøäö êè. íÿñÿ áèð ãåéáÿ äîüðó ýåäèð. éåíÿ äÿ ÿëèíèí èøàðÿñè èëÿ îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðìóø íþêÿðëÿðè àéàüà ãàëõìàüà ãîéìàäû âÿ þçö äÿ ÷þìÿëèá îúàüûí êÿíàðûíäà ãóðó òîðïàüûí öñòöíäÿ îòóðäó. Àü Äÿâÿíè îüóðëàìàéûáëàð. òöíä-áîçóìòóë áèð ðÿíý îëóðäó. ñÿùðàíûí äÿðèíèíÿ éîõ. Éîë÷óíó éîëäà ñîéóáëàð. ãàðà ýþçëÿðèíèí äèáèíÿ áó äÿì äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêìöøäö.

èýèä êöðÿêÿíëÿðè âàð. ùÿìèí àíëàðäà Éîë÷ó ôèêèðëÿøèðäè: êàø ìÿí äÿ î äÿâÿ èëÿ áèð éåðäÿ èòÿéäèì. Áèð äÿôÿ áèçèì äàëàíäà ôóòáîë îéíàéûðäûã âÿ ìÿí òîïó âóðàíäà òîï äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàí êå÷ÿí Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ãîëóíà äÿéäè âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà áÿðê ùèðñëÿíäè. úàìààò Âÿëèééöííåìÿ1 àäûíû âåðèá. ãûçûëû âàð. ßëáÿòòÿ. ãîëóíóí òîï äÿéÿí éåðèíè îâõàëàéà-îâõàëàéà öñòöìÿ ãûøãûðäû: — Àé òöëëàá! — äåäè.. ñÿðòëèéèíÿ. Ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. áó àäàìà êè. î ãÿäÿð ñàéà ýÿëìÿéÿí ëÿë-úàâàùèðè âàð. Ùàìû åëÿ áèëäè êè. éöç äÿâÿ éöêö ìàë-äþâëÿòè âàð. Ùÿð òÿðÿô ýåúÿíèí çöëìÿòèíÿ ãÿðã îëìóøäó. àììà î äÿðèí êÿäÿðèí êþëýÿñè Éîë÷óíóí ýþçëÿðèíäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè. êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá.. àììà øàýèðäëÿðè äÿ. áó àäàìëàð Éîë÷óíóí ñÿðò õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäè. áèÿäÿá áèð ñþç äåéèë. áèð ñþç ñîðóøìàüà úöðÿò åòìèðäè. Éîë÷ó Àü äÿâÿíèí èòìÿéèíèí äÿðäèíè ÷ÿêèð. ãóëàìëàðû äà Éîë÷óéà áàõûðäûëàð âÿ öðÿêëÿðèíäÿ ôèêèðëÿøèðäèëÿð êè. Ùå÷ êèì äàíûøìàüà úöðÿò åòìèðäè. ìÿí áîéäà àäàìû ýþðìöðñÿí? «Òöëëàá» áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ñþéöø èäè âÿ ÿëáÿòòÿ. î äÿðèí êÿäÿð ãàðà ãàðüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè êÿäÿðÿ áÿíçÿéèð. — Ýþçöí éîõäó ñÿíöí. ìÿí þçöì äÿ àòà îëàúàüàì? Ìÿíèì äÿ óøàãëàðûì îëàúàã? Âàõò êå÷ÿúÿê âÿ ìÿíèì äÿ ñà÷ëàðûì àüàðàúàã? Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. Ìîëëà ßñÿäóëëà äà áóíó äèëèíÿ ýÿòèðìÿçäè!). áóíóí êè. ùÿòòà áÿçÿí ãÿääàðëûüûíà áàõìàéàðàã.. ýþðÿñÿí. ýþðÿñÿí. èýèä îüóëëàðû. áó. ìÿíèì àëíûìà íÿ éàçûëûá âÿ ìÿí êèì îëàúàüàì? Íåúÿ éàøàéàúàüàì? Äîüðóäàíìû. åëÿ äÿ îëàúàã âÿ àíàì áó ñþçëÿðè äåéÿíäÿ ìÿí ôèêèðëÿøèðäèì êè. ÷öíêè áþéöêëÿð äÿ ùèðñëÿíÿíäÿ áèçèì éàíûìûçäà áó ñþçö àüûçëàðûíäàí ÷ûõàðûðäûëàð (âÿ ùÿðýàù áèÿäÿá ñþéöø îëñàéäû. Àõøàì àòàìäàí ñîðóøäóì: 4-25 385 . áèðúÿ äÿâÿäÿí þòðö — ãîé ëàï Àü Äÿâÿ îëñóí! — íèéÿ áåëÿúÿ ãÿì äÿðéàñûíà ãÿðã îëóá? Ùÿìèí ñöêóò è÷èíäÿ îòóðìóøäóëàð. î ýåúÿ î îúàüûí êÿíàðûíäà îòóðàí àäàìëàðäàí ùå÷ êèì áèëìÿäè êè. íþêÿðëÿðè äÿ. VI Àíàì òåç-òåç äåéèðäè êè..Ùå÷ êèì äàíûøìàüà. ìÿí áèëèðäèì êè. àììà áó ñþçöí ìÿíàñûíûí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì.

èòìèø ñÿùèôÿëÿðèíè éåíèäÿí éàçàúàãäûì. Ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè.— «Òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Àòàì äåäè: — Ñèçèí ìÿùÿëëÿíèí ñþéöøöäö äÿ. î ãÿäÿð ìþúöçÿëè ýþðöíäö êè. éàðûñû éîõ èäè âÿ ìÿí åâÿ ýåäèá ùÿìèí éàðûì÷ûã êèòàáëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àíàìûí ñàíäûüûíà éûüäûì. àíàì î «ïîëóòîðêà»íûí øöøÿëÿðèíèí êÿíàðûíà ãîòàçëû êðóæåâàëàð òîõóñóí. Î çàìàí Ãîúàíûí î ñþçëÿðè ìÿíèì ö÷öí î ãÿäÿð ãåéðè-àäè ñÿñëÿíäè.. ÷öíêè ìÿí áþéöéÿúÿêäèì. êèòàá éàçàúàãñàí!. éÿíè éàçàí àäàì èäè âÿ êèìèíñÿ ùà÷àíñà ìÿíè äÿ Ñÿòòàð Ìÿñóì òÿêè ñàòàúàüûíûí õîôó áèð éóìðóã êèìè ìÿíèì öðÿéèìè ñûõäû. àòàìûí äà ìÿùÿëëÿñè îëñóí). ìÿí ùå÷ áèëìÿäèì êè. èëëÿðäÿí áÿðè éàøàäûüû ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «ñèçèí ìÿùÿëëÿ» äåéèðäè (âÿ áó ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. îíëàðû äà ëàï áàëàúà îëàíäà úûðìûøäûì.».. Î êèòàáëàð ëàï áó éàõûí âàõòëàðàúàí ìÿíèì åâèìäÿ êèòàá ðÿô386 .. — Î ãöðáÿò ùèññè ùÿìèøÿ àòàìëà áèð éåðäÿ îëäóüó ö÷öí. ßáäöëÿëè êèìè. åâèìèçäÿ ö÷-äþðä êèòàá âàð èäè. Úÿáðàéûë êèìè (ñîíðàëàð Àüàðÿùèì êèìè) øîôåð îëóì. ìÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ñîíðà éàçû÷û îëàúàãäûì âÿ î êèòàáëàðûí úûðûëìûø. — Éåíÿ íÿ åëÿìèñÿí. åéíè çàìàíäà. áèçèì ìÿùÿëëÿ... ñÿùèôÿëÿðèíèí éàðûñû âàð èäè. Àäèë êèìè.. áó ñþçëÿðÿ ñåâèíèì. òÿëÿáÿ îëàúàãäûì... éà íÿ åëÿéèì? Ãîúàíûí î ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. àììà Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ùà÷àíñà Ãîúà êèìè òÿëÿáÿ îëìàüûí ñåâèíúè ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ éàéûëäû âÿ ìÿí áèð äÿôÿ Ãîúàíûí ìÿíèì ãóðàøäûðûá äàíûøäûüûì ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà äåäèéè ñþçëÿðè éàäûìà ñàëäûì: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. ßëÿêáÿð. «ïîëóòîðêà» ñöðöì âÿ î «ïîëóòîðêà» ýÿëèá áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíñûí. ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. êèì ñþéöá ñÿíè? Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì âÿ ñÿùÿðè ýöí éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà ñîðóøäóì: — Ñÿí áèëèðñÿí «òöëëàá» íÿ äåìÿêäèð? Áàëàêÿðèì ìÿíèì áþéöê òÿÿúúöáöìÿ âÿ ñåâèíúèìÿ ñÿáÿá îëàí ýþçÿë ñþçëÿð äåäè: — «Òöëëàá» ÿðÿá äèëèíäÿ «òÿëÿáÿ» äåìÿêäèð. áèðäÿí-áèðÿ ìÿí Ñÿòòàð Ìÿñóìó õàòûðëàäûì.. Áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí óøàãëàðû áþéöéÿíäÿ øîôåð îëìàã èñòÿéèðäè âÿ ÿëáÿòòÿ. Áàëàêÿðèì «òöëëàá» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áàøà ñàëàíäàí ñîíðà èñÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ ùå÷ áèð õîôäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. áþéöéÿíäÿ Úÿôÿð êèìè. ÷öíêè Ñÿòòàð Ìÿñóì äà øàèð èäè.

ëÿðèíäÿí áèðèíäÿ èäè. êöëÿêñèç ýöíëÿðèíäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè ùÿìèøÿ êö÷ÿ ãàïûëàðûíûí àüçûíäà îòóðóðäó.. Ìÿí óøàãëàðà ùå÷ íÿ äåìÿäèì. áèð áàíêà ñóéóí è÷èíÿ éûüäûüû î øèíýèëÿëÿð äÿ ñÿëèãÿ èëÿ ùÿìèí òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ äöçöëöðäö.. Ñþçÿ íÿ åùòèéàú âàð èäè âÿ ñþç íÿ åäÿ áèëÿðäè? VII Áèçèì ÿëèìèçÿ õûðäà ïóë êå÷ÿí êèìè. éà äà êè.. âàëëàù. úûðûëìûø ñÿùèôÿëÿðèíè ìÿí éåíèäÿí éàçà áèëìÿìèøäèì. èñòÿäèéèìèçè âåðèð________ 1 ´ ›ºŁØ›Ø › › Æ ł›ª ›º › ß› 387 Œ › Œ ºŁ › . øóìàãÿäÿðëÿð äÿ. ùÿòòà áÿçÿí ïóëóìóç îëìàéàíäà äà úèáèìèçÿ éàðûì ñòÿêàí ìöôòÿ òþêöðäö). þçö äöçÿëòäèéè áàëàúà òàõòà êÿòèëè äÿ ãàáàüûíà ãîéóðäó âÿ õîðóçëàð äà. øèíýèëÿëè ñàããûç àëàã. ñîíðà ùÿìèí ïóëó ñîéóã âàõòëàð ÿéíèíäÿêè ñûðûãëûñûíûí. ÷èëÿäè äöçÿëòñèí. éà äà êè. íóø îëñóí!. ïóë ÿâÿçèíÿ áàøãà øåé âåðÿúÿêäèê. ëàï àëàéû øåéäè!. ãûøûí éàüìóðñóç. . ùÿìèøÿ öçöýöëÿð èäè. ïåéüÿìáÿð ùàããû. éà îðòàñûíà ãóðüóøóí áàüëàíìûø ÷èëÿäè àëàã âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ùÿìèøÿ áèçè äåéèíÿ-äåéèíÿ ãàðøûëàéûðäû: «— Éåíÿ ýÿëäöç? Áèëìèðÿì. ùÿìèøÿ ñàòäûüû òóìó òÿðèôëÿéèðäè: «— ßíòèãÿ ñåìè÷êàäû. þçöìöç éàëàí÷û ïóë äöçÿëäÿúÿêäèê. Åëÿ áèë êèìñÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿúáóð åëÿéèðäè êè.). ãà÷ûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýåäèðäèê êè. óøàãëàð îíëàðû ëàçûìñûç ãÿçåò-æóðíàëëàðëà áèð éåðäÿ ìàêóëàòóðàéà âåðèá. áèçÿ ñàòñûí (áó áàðÿäÿ Çèáà õàëà éàõøû èäè. Ìåéðàíãóëó ÿìè äåéèíÿ-äåéèíÿ áèçäÿí àëäûüû äÿìèð ïóëà äèããÿòëÿ áàõûðäû (åëÿ áèë êè.. Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ÷þë ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû (ùÿéÿòëÿðè éîõ èäè) âÿ éàçäà. éàõóä ãûðìûçû õîðóç êîíôåòèíè àëûá ñöìöðòäÿéèðäèê. ÷èëÿäèëÿð.» âÿ Çèáà õàëà. ÿëöâöçäÿí ñèçèí ùàðà ãà÷ûá ýèçëÿíèì?. àììà î êèòàáëàðûí èòìèø. éàéäà. Àëûí. áèç îíó àëäàäàúàãäûã. éàõóä åâäÿ áèøìèø ñöìöðòýÿí ãûðìûçû õîðóç êîíôåòè àëàã.». áèçèì äàëàíûí äèáèíäÿêè õàðòóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê. àììà áèç Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí áåëÿúÿ äåéèíýÿíëèéèíÿ þéðÿøìèøäèê âÿ øèíýèëÿëè ñàããûçû àëûá ÷åéíÿéèðäèê. Áèð ýöí ùÿìèí êèòàáëàðû ðÿôäÿ ýþðìÿäèì âÿ ìÿëóì îëäó êè.. õîðóç áèøèðñèí. èñòè âàõòëàð èñÿ ãÿùâÿéè ðÿíýëè êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéóðäó. ïàéûçäà.

áèð àäàìûí ÿëèíÿ-ãîëóíà éàçû éàçìûñàí. ñèíÿëÿðèíÿ äþéìÿ éàçûëàð éàçûðäû. äÿìèð øóìàãÿäÿð àëòû øàùû. àðâàä øÿêëè ÷ÿêìèñÿí. àòîâóí ãÿáèðèíÿ àíä îëñóí. ÷öíêè Èáðàùèìèí áó øåðëÿðèíèí ùàìûñû ãàáàãëàð éàøàìûø áàøãà-áàøãà øàèðëÿðèí èìèø. Ìåéðàíãóëó. ýèçëèíúÿ èéíÿ-òóø èëÿ ìÿùÿëëÿ úàâàíëàðûíûí. ÷èëÿäè áèð àááàñû. Õàíûì õàëàäàí íÿ äåñÿí ÷ûõàð âÿ Õàíûì 388 . ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!») Øþâêÿò ö÷öí éàçûá (éà îüóðëàéûá). Ìåéðàíãóëó ÿìè áèëèðäè êè. îíäà ìÿí ùÿëÿ ëàï áàëàúà óøàã îëìóøàì — Ìåéðàíãóëó ÿìè àëòû ãûçäàí ñîíðà äöíéàéà ýÿëìèø Èáðàùèìèí øåðëÿðèíè éûüûá Ñÿòòàð Ìÿñóìà ýþñòÿðèá âÿ ýóéà Ñÿòòàð Ìÿñóì äà ùÿìèí øåðëÿðèí ÿââÿëèíè îõóéàíäà ñîíóíó ÿçáÿð äåéèðìèø. åøèòñÿì. Áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. áöëáöë ãÿôÿñè. îõëîâ. áàøãà ìÿùÿëëÿëÿðäÿí ýÿëÿíëÿðèí ÿëëÿðèíÿ. ñÿíöí áîüàçóíäàí éàïûøûá àïàðûá ìèëèñÿ âåðìÿñÿì. ÿýÿð áèð äÿ ýþðñÿì. Èáðàùèì øàèð èäè âÿ Èáðàùèìèí éàçäûüû èêè ìèñðà ìÿùÿëëÿíèí úàâàíëàðûíûí äèëèíèí ÿçáÿðè èäè: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. òàõòà ãàøûã âÿ áàøãà áó êèìè øåéëÿð ñàòìàãäàí ÿëàâÿ. èíäè Èáðàùèì äÿ éàëàíäàí äåéèð êè. õîðóç êîíôåòè áèøèðèð. ãàáàãëàð ùÿì äÿ ïóëëà. úöðáÿúöð øÿêèëëÿð ÷ÿêèðäè. êèøè ãûçû äþéöëÿì!». — ÿââÿëëÿð. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö! Äöçäöð. ÷èëÿäè. òàõòà øóìàãÿäÿð áåø øàùû. áèëñÿì êè. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. áó øåðè ìÿí éàçìûøàì.äè: øèíýèëÿ èêè øàùû. Ìåéðàíãóëó. ïàëòàð îüóðëàìûðäû âÿ Èáðàùèìèí øåð îüóðëàìàüûíûí þçö äÿ åëÿ ùþðìÿòëè áèð èø èäè âÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð êè. ßëáÿòòÿ. áó øåðè Èáðàùèì îüóðëàéûá. Ìåéðàíãóëó ÿìè îíà ýþðÿ òàõòà éîíóá øóìàãÿäÿð äöçÿëäèð. àììà ùÿð ùàëäà Èáðàùèì ïóë îüóðëàìûðäû. Èáðàùèì éàõøû ýåéèíñèí âÿ Èáðàùèìèí îòóðóá ñþç ãîøìàãäàí ñàâàéû áàøãà áèð ãàéüûñû îëìàñûí. Ìåéðàíãóëó ÿìè øèíýèëÿ-ñàããûç. èíäè äàùà áó èøëÿ ìÿøüóë îëìóðäó. ýóéà ßíóøèðÿâàí ïàäøàù Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ ýåäÿíäÿ ÷þëäÿ ÷èìÿí Ôÿõðÿíäÿ õàíûìû ýþðìöøäö âÿ áó øåðè äÿ îíäà äåìèøäè. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. ñÿí þëÿñÿí. õîðóç ö÷ øàùû. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÷þë ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðóð êè. ýóéà Èáðàùèì áó øåðè («Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. ãîëëàðûíà. ÷öíêè áèð äÿôÿ Õàíûì õàëà ýÿëèá Ìåéðàíãóëó ÿìèíè ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû è÷èíäÿ áèàáûð åëÿìèøäè âÿ äåìèøäè: «— Ñÿí þëÿñÿí. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí Èáðàùèì àäëû áèð îüëó âàð èäè âÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ áèëèðäè êè...

Áåëÿ âàõòëàð ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ýöíîðòà éåìÿéèíÿ åâÿ ýÿëìèø îüëàíëàðûíûí õþðÿéèíè ÷ÿêèá ñîíðà þçö êö÷ÿéÿ ÷ûõûðäû. Úÿáðàéûëûí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1923. Äöçö. Úÿáðàéûëûí äà. ýóéà Õàíûì õàëà îüëàíëàðûíäàí ùàíñûíûíñà áÿäÿíèíäÿ éóõàðûñû àðâàä. Áÿçÿí áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äþðä ìàøûí äöçöëöðäö: Úÿôÿðèí. Õàíûì õàëàíûí ÿðè ùÿëÿ ìÿí àíàäàí îëàíäàí ãàáàã þëìöøäö. Úÿáðàéûë äà «ïîëóòîðêà» ñöðöðäö âÿ î òÿïòÿçÿ «ÃÀÇ-ÀÀ»ëàðëà áèç ùàìûìûç ôÿõð åäèðäèê. äàùà ùå÷ êèì îëìàéûá.õàëàíûí êèøè ÿëëÿðè êèìè èðè ÿëëÿðèíÿ áàõûá áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. àììà áóíó åëÿ-áåëÿ äåéèðäèëÿð. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. õûðäàâàòûíû ñàòûá éåýàíÿ îüëó Èáðàùèìè áÿñëÿñèí. ñöðöúö äÿ äåéèëäè. ßáäöëÿëè. ìÿí Ãîúàíû ùàìûäàí ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ Ãîúà äà ìÿ389 . Ãîúà áÿäÿíèíèí ùàðàñûíàñà ßäèëÿíèí àäûíû éàçäûðûá. Àäèë äÿ. Õàíûì õàëàýèë ùÿìèøÿ áåëÿ îëóáëàð. àììà áóíà áàõìàéàðàã ìÿí Ãîúàíû ìÿùÿëëÿäÿ ùàìûäàí àðòûã èñòÿéèðäèì. Ãîúà. òÿêúÿ Ãîúàíûí ÿëèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éàçûëìàìûøäû. éàðûñû áàëûã øÿêëèíè áèëìèðäèê. ýþðÿí îëìàìûøäû. äåéèðäèëÿð êè. àììà Úÿôÿðèí äÿ. Àäèëèí. ßáäöëÿëè äÿ. àììà áóíà áàõìàéàðàã. äàëáàäàë äöçöëìöø î ìàøûíëàðà áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. ÷öíêè ñöðöúö äåéèëäè. Úÿáðàéûë âÿ Àüàðÿùèì îëóá. Ãîúà. ßáäöëÿëèíèí äÿ. áèð äÿ áó èøëÿ ìÿøüóë îëìàñûí. î ìàøûíëàð äà Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èäè. ìÿí Õàíûì õàëàýèëè áàøãà úöð òÿñÿââöð åäÿ áèëìèðäèì. Úÿôÿð. Àüàðÿùèì îíäà ùÿëÿ ñöðöúöëöê ìÿêòÿáèíäÿ îõóéóðäó âÿ áÿçÿí Àüàðÿùèì äÿ øàýèðä ìàøûíûíû ñöðöá äàëàíûí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäè âÿ îíäà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë áåø ìàøûí äàéàíûðäû. ßáäöëÿëèíèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1919. Úÿáðàéûëûí ñöðäöêëÿðè ìàøûíëàð. Õàíûì õàëà îëóá. Àüàðÿùèìèí äÿ ÿëëÿðèíèí öñòöíäÿ àíàäàí îëäóãëàðû èë éàçûëìûøäû: Úÿôÿðèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1915. þçöìöçö áó ýþçÿë àâòîáóñóí ÿñë ñàùèáè áèëèðäèê. Àäèëèí äÿ. Àäèë. ßáäöëÿëèíèí. Àüàðÿùèìèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1925 éàçûëìûøäû. Àäèëèí ÿëèíèí öñòöíäÿ 1917. Ãîúàíûí èñÿ ìàøûíû éîõ èäè. ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíû àâòîáóñà ìèíäèðèá éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðÿ ñöðÿíäÿ áèç îëóðäóã äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò àäàìëàðû âÿ éóõàðû ìÿùÿëëÿ óøàãëàðûíûí ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû áèçèì öñòöìöçÿ äèêèëÿíäÿ áèç áàøûìûçû äèê òóòóðäóã. Úÿôÿð àâòîáóñ ñöðöðäö âÿ î «ÇÈÑ-16» äà òÿïòÿçÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Úÿôÿð áèçè. àøàüûñû áàëûã îëàí áèð øÿêèë ýþðöá âÿ îíà ýþðÿ äÿ áåëÿúÿ ùèðñëÿíèá: î éàðûñû àðâàä. áèð äÿ êè. Äåéèðäèëÿð êè.

éàøûë.. ñèðêÿ ýåòìÿìèøäèì. Ìÿí èíäè äÿ î óçàã óøàãëûã ÷àüëàðûíû éàäûìà ñàëàíäà ôèêèð390 . áó. Ãÿäèì áèð ôèëîñîô äöíéàíûí ìöäðèê âÿ ãÿìýèí ñþçëÿðèíäÿí áèðèíè äåéèá: ùÿð øåé êå÷èá ýåäèð. áàëàúà îòàüûìûçäàí. .. êèòàá éàçàúàãñàí!.. ïàðûëäàéûðäû âÿ îíëàðûí ãûðìûçû.Áèð äÿôÿ Ãîúà ìÿíÿ äåäè: — Ñèðêÿ ýåòìÿê èñòÿéèðñÿí? Ìÿí ãóëàãëàðûìà èíàíìàäûì. áó. ìÿí..».. Úÿáðàéûëûí ìàøûíëàðû êèìè ôÿõð åäèðäèì. öðÿéèì áèð ùÿéÿúàíëà. .. áó ðÿíýëÿð áèð-áèðèíÿ ãàðûøûðäû. éàçû÷ûëûüûí íÿ îëäóüóíó ÿìÿëëè-áàøëû áèëìèðäèì.. áÿçÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðÿíäÿí ñîíðà éàòà áèëìèðäèì. ýþé ñàðûéà ãàðûøäû. ÷öíêè éåääèèëëèê þìðöìäÿ ùå÷ áèð òåàòðà.. áàëàúà îòàüûìûçà. òÿêúÿ êèíîéà ýåòìèøäèì âÿ Ãîúàäàí áó ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áàøà äöøäöì êè. àììà öðÿéèì ýþçÿë áèð ùÿéÿúàíëà äîëó èäè âÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì î ýåúÿëÿðäÿ ìÿí þç ýÿëÿúÿéèìëÿ äÿ àç ãàëà Úÿôÿðèí. àììà íÿ ãÿäÿð óçàã îëñà äà. ìÿí íÿñÿ áèð áàéðàì ýþçëÿéèðäèì. . äàëàíûìûçäàí. ßáäöëÿëèíèí.. àììà ñîíðà àòàì éåíÿ õîðóëäàìàüà áàøëàéûðäû âÿ ìÿí äÿ òÿçÿäÿí éàâàø-éàâàø î ðÿíýëÿð àëÿìèíÿ ýåäèðäèì.. íàðûíúû èøûëòûëàðûíäà ìÿíèì áöòöí öðÿéèìÿ éàéûëàí èëûã áèð òÿáÿññöì âàð èäè. ÷öíêè àòàìûí õîðóëòóñóíà àäÿò åòìèøäèì) ìöøàéèÿòèëÿ áó ðÿíýëÿðè ýþðöðäöì. éàøûë ýþéÿ ãàðûøäû. ÿëáÿòòÿ. ÿðÿôÿñèíäÿ îëäóüóì î ñåâèíúèí. äþðäêöíú ìèç èëÿ ïàëòàð äîëàáûíûí àðàñûíäà éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèçèí è÷èíÿ ãàéûäûðäûì. åëÿ áèð áàéðàì êè. ùÿðäÿí àòàìûí õîðóëòóñó êÿñèðäè âÿ ìÿí äèêñèíèá î ðÿíýëÿð àëÿìèíäÿí ÷ûõûðäûì.. Ñîíðàëàð «òöëëàá» ñþçöíöí äÿ ìÿíàñûíû þéðÿíäèì âÿ Ãîúàíûí äåäèéè ñþçëÿð èëÿ «òöëëàá»ûí ìÿíàñû ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åòìèøäè êè. àììà ñÿí éàçû÷û îëàúàãñàí. ýåúÿëÿð äÿ íþéöò ïèëÿòÿñèíèí èéèíè þçöíäÿ ñàõëàéàí áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. Ìÿí áèëèðäèì êè..íèìëÿ äàùà àðòûã ìåùðèáàí èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿíèì ãóðàøäûðäûüûì áèð ÿùâàëàòà ãóëàã àñàíäàí ñîíðà ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàúàã î ñþçëÿðè äåäè: «— Èáðàùèì-çàä áîø øåéäè. ñàðû íàðûíúûéà ãàðûøäû. úîøüóíëóãëà äîëóðäó.. áèð âàõò ýÿëèá ìÿíè òàïàúàãäû. ùÿéÿòèìèçäÿí. õîøáÿõòëèéèí ðÿíýèäè âÿ ìÿí ýåúÿëÿð éåðèìÿ ýèðèá éàòìàçäàí ÿââÿë.. ùÿéàòûìûí áþéöê áèð ùàäèñÿñè ÿðÿôÿñèíäÿéÿì âÿ íÿäÿíñÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úöðáÿúöð ðÿíýëÿð îéíàìàüà áàøëàäû: ãûðìûçû éàøûëà ãàðûøäû. ñàðû. àòàìûí âÿðäèø åòäèéèì õîðóëòóñóíóí (àòàì åâäÿ éàòàíäà âÿ õîðóëäàìàéàíäà ìÿí éàòà áèëìèðäèì. êö÷ÿìèçäÿí óçàãëàðäàäû.. Àäèëèí. ýþé.

áó ãÿäÿð àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàìûøäûì âÿ ñèðêèí ýöíáÿç êèìè òàâàíû áîéó àñûëìûø úöðáÿúöð êÿíäèðëÿð..ëÿøèðÿì êè. ìÿí áó ýèðäÿ. Áèç éåääèíúè ñûðàäà îòóðìóøäóã. ùöíäöð. ùÿêèì îëàúàãäû. öòöëÿäè. òàìàøà ùÿëÿ áàøëàìàìûøäû. èøûãëû éåðäÿ áó ãÿäÿð àäàìûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. ìÿí ñåâèíèðäèì âÿ ñèðêèí ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéè. ìÿíèì áöòöí è÷èìäÿ ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèéèì áèð ñåâèíú.. Ìÿí þìðöìäÿ áó áîéäà áèíàäà. ÿëáÿòòÿ. Ãîúà ìàøûí ñöðìöðäö.. àòàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû âÿ èíäè îíëàðûí äà öðÿéèíäÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿêè êèìè áèð ñåâèíú îëàéäû.. éóõóäóð. áöòöí áóíëàð äà ùÿãèãÿò äåéèë. àíàì äà èíäè áóðàäà îëàéäû. ìÿí î áàéðàìû ùÿìèí áàëàúà îòàüûìûçäàí. èíñòèòóòäà îõóéóðäó âÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. àõøàì úèáèìÿ èêè àááàñû ïóë ãîéäó êè.. êö÷ÿìèçäÿí. î ãîøà òóò àüàúûíäàí. áàëàúà ìÿòáÿõèìèçäÿí. ïèëëÿêÿíëÿð. î êþðïÿ ñþéöääÿí óçàãëàðäà òÿñÿââöð åäèðäèì. . ö÷-áèð ýÿëèá áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà éåðëÿðèíè òàïûá îòóðóðäóëàð âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí àðàñûíäà îëìàüûìëà ôÿõð åäèðäèì. òàõòà êÿïÿéèíèí èéè ùÿìèí ñåâèíúè òàìàì ãåéðè-àäè åäèðäè. ýöíîðòà òÿëÿñèê êþéíÿéèìè éóéóá ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿ ãóðóòäó. ìÿíè Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè àëÿìÿ àïàðûá ÷ûõàðìûøäû: ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ñèðêäÿ þçöìÿ êîíôåò âÿ ëèìîíàä àëûì âÿ áèç Ãîúà èëÿ áèðëèêäÿ ñèðêÿ éîëëàíäûã. èøûãëàð åëÿ áèë êè. Äöçäöð. ýåúÿëÿð éóõóéà ýåòìÿìèøäÿí ÿââÿë è÷èíÿ ýèðäèéèì î ðÿíýëÿð àëÿìè ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì î ñèðêèí ðÿíýëÿðèäèð. Ãîúà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèðèíúè àäàì èäè êè. àäàìëàð èêè-áèð. úîðàáëàðûìûí äàáàíëàðûíû ñÿëèãÿ èëÿ ýþçÿéèá ñàùìàíà ñàëäû. àììà åéíè çàìàíäà ìÿí Ãîúà èëÿ äÿ ôÿõð åäèðäèì. äàëàíûìûçäàí.. øàëâàðûìû äà öòöëÿäè.Ãîúà äåäè: — Àõøàì ñÿíè ñèðêÿ àïàðàúàüàì.). éàõóä åøèòäèéèì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà úàíëàíäûðäûüûì áèð àëÿìäèð. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí ìÿùÿëëÿìèçèí ãûçëàðûíûí ýþçöíöí ãàáàüûíäà òÿïòÿçÿ «ïîëóòîðêà» èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå391 . ùÿéÿòèìèçäÿí. úîøüóíëóã âàð èäè âÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè. ñîíðà ìÿíÿ áàõìàãëàðû õîøóìà ýÿëèðäè. ñÿí áèð èøÿ áàõ. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ùÿìèí ýöí àíàì äà ñèðêÿ ýåäÿúÿéèìÿ ìÿíèì ãÿäÿð ñåâèíèðäè (÷öíêè àíàì äà þìðöíäÿ ñèðêäÿ îëìàìûøäû. ïÿðäÿëÿð. éàíûìûçäàí þòÿíëÿðèí ùÿðäÿí Ãîúàéà.

Áàéàãêû ñåâèíúäÿí. Ìÿñÿëÿ áóíäà èäè êè. áèð ìöääÿò áóíäàí ÿââÿë. ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäèì âÿ áàøãàëàðû äà ùå÷ íÿ áàøà äöøìÿéÿúÿêäè. éàçûí îðòàëà392 . Ãîúà ßäèëÿíè ýþðìöøäö âÿ èíäè äÿ ßäèëÿéÿ òÿðÿô áàõûðäû.÷èá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíìûðäû.. ýöëöìñÿäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äöíéàíûí ÿí ñåùðëè èéè êèìè è÷èìÿ ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ òàìàøàíûí áàøëàíìàüûíû ýþçëÿéèðäèì (ÿñëèíäÿ ìÿíèì ö÷öí òàìàøà ñèðêèí áèíàñûíà ýèðäèéèì äÿãèãÿäÿí áàøëàìûøäû!) âÿ áó âàõò áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíè ýþðäöì. àììà Ãîúàíûí ãîëòóüóíäàêû î ãàëûí-ãàëûí êèòàáëàð äà ìÿùÿëëÿìèçèí àäàìëàðûíà (î úöìëÿäÿí. ýèðäÿ áèíàäàí ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. ñÿùÿðëÿð åâèíäÿí ÷ûõûá ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíäèéè çàìàíëàð êö÷ÿäÿ Ãîúàíû ýþðñÿéäè ñàëàì âåðèðäè. î ýþçÿë àò èéèíè. Àäèëèí. Úÿáðàéûëûí (ñîíðàëàð Àüàðÿùèìèí) ìàøûíëàðûíäàí àç òÿñèð åòìèðäè âÿ àíàëàðûìûç áèçÿ þéöä-íÿñèùÿò âåðÿíäÿ ÿñàñ åòèáàðèëÿ Ãîúàíû ìèñàë ÷ÿêèðäèëÿð: «— Áàõ. îíà ýþðÿ áóðà ýÿëìèøèê êè. Ìÿí áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ ïÿðò îëäóì âÿ þçöìö ýöúëÿ ñàõëàäûì êè. ßäèëÿ éàíûíäàêû áèð ãûç èëÿ áèëåòëÿðèíÿ áàõà-áàõà ýÿëèá áèçäÿí áèð àç êÿíàðäà âÿ àøàüûäà. òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè äÿ äàùà ùèññ åòìÿäèì âÿ äóðóá àüëàéà-àüëàéà è÷è àäàìëà äîëó áó áþéöê. êèòàáõàíàëàðà ýåäèí êè. ýþðöðñöç Ãîúàíû? Ñèç äÿ éàõøû îõóéóí. ôÿðÿùäÿí ùå÷ íÿ ãàëìàäû. Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðäöì âÿ ãîðõäóì êè. áèðäÿí Ãîúà äà þëÿð âÿ áó ùèññ ìÿíè àüëàìàüà. Ùÿìèí àõøàì ìÿí þçöìëÿ âÿ Ãîúà èëÿ ôÿõð åäÿ-åäÿ. áèçè ýþðÿí êèìè òåç ýþçëÿðèíè ÷ÿêäè âÿ ðÿôèãÿñè èëÿ éàíàøû îòóðäó. ñÿùÿðäÿí áÿðè áöòöí è÷èìè äîëäóðìóø ùÿìèí ñåâèíú âÿ ôÿðÿù ùèññè Ãîúàíû äà áåëÿúÿ ÿëèíÿ àëûá âÿ ìÿí Ãîúàíûí î ñåâèíúèíè. Ùÿòòà Ìóõòàð äà àõøàìëàð ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøöá åâèíÿ ýÿëäèéè âàõòëàð.. Ãîúà ìÿíè èñòÿäèéèíÿ ýþðÿ ñèðêÿ ýÿëìÿìèøèê. ßáäöëÿëèíèí. àììà Ãîúà ýþçëÿðèíè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ìÿíÿ áàõäû. éà äà êè. Ãîúà êèìè îëàñóç!». ÷öíêè áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. ßäèëÿíè ýþñòÿðìÿéèìÿ åùòèéàú éîõ èäè. àüëàìàéûì. ìÿí áàëàúà èäèì. Áÿëêÿ äÿ äóðóá ãà÷àúàãäûì. äóðóá ãà÷ìàüà ãîéìàäû. ßäèëÿ äÿ áóðà ýÿëÿúÿêäè âÿ Ãîúà ìÿíè îíà ýþðÿ áóðà ýÿòèðìèøäè êè. ýèçëèí-ýèçëèí ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áàõàí î ãûçëàðà) Úÿôÿðèí. àììà. ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàíûíäàí ýÿëÿí àò èéèíè. Ìÿí ßäèëÿíè Ãîúàéà ýþñòÿðìÿê èñòÿäèì. ö÷öíúö ñûðàäà äàéàíäû âÿ éåðèíäÿ îòóðìàçäàí ÿââÿë ýþçëÿðè èëÿ éóõàðû úÿðýÿëÿðè àõòàðäû. î ôÿðÿùèíè äàùà äà àðòûðìàã èñòÿäèì.

óøàãëàð Ãîúà ùàããûíäà ïèñ ôèêðÿ äöøñöí.) Ìÿí ãà÷à-ãà÷à Õàíûì õàëàýèëÿ ãàëõäûì âÿ áèð éûüûí êþéíÿéè. Ãîúà ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Áèç ñÿíèéíÿí äîñòóã äÿ. Ãîúà äà þëÿð. áó áþéöê ñöìöêëÿð íÿ ñöìöêëÿðèäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà òÿçÿäÿí úàâàá âåðäè êè. ñàïû èéíÿíèí ýþçöíäÿí êå÷èðäèì âÿ éåíÿ äÿ äàëàíà ãà÷ûá îéíàìàã èñòÿäèì. Èíäè äÿ Ãîúà ýöëöìñÿéÿíäÿ âÿ ìÿí Ãîúàíûí àüàïïàã äèøëÿðèíè ýþðÿíäÿ î èðè àäàì ñöìöêëÿðè áèðäÿí-áèðÿ éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ãîðõäóì êè. éåíÿ äÿ áàøûíû øöøÿáÿíääÿí ÷ûõàðûá ìÿíè ÷àüûðäû: «— ßëÿêáÿð.» (Õàíûì õàëà áó úöð øèêàéÿòëÿðè. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åëÿäèì. ùÿìèøÿ äÿ öñòöíäÿ úöðáÿúöð êèòàáëàð. Áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì. êàüûçëàð. àíúàã ìÿíÿ åëÿéèðäè. áó íÿ ñöìöêëÿðäèð áåëÿ âÿ Õàíûì õàëà äà úàâàá âåðäè êè. Ìÿí þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá Õàíûì õàëàäàí ñîðóøäóì êè. àììà þçöì Ãîúàíû ýþðÿíäÿ öðêöðäöì. ñîíðà äà äåäè êè. õîôó þçöìëÿ ýÿçäèðäèì. Òàìàøà áàøëàäû. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. Ãîúà áó ñöìöêëÿðè ýÿòèðèá ýåúÿëÿð äÿðñ þéðÿíèð. ãÿëÿìëÿð îëóðäó. àé ßëÿêáÿð! Éåíÿ áó èéíÿ øîãÿðèáè ñàïëàéà áèëìèðÿì!. àììà áó âàõò ýþçöì øöøÿáÿíäèí áèð êöíúöíÿ ãîéóëìóø éàçû ìàñàñûíà ñàòàøäû. Õàíûì õàëàíû éàõøû áàøà äöøìÿäèì âÿ òÿçÿäÿí ñîðóøäóì êè.. úîðàáû ãàáàüûíà òþêöá ñÿëèãÿ-ñàùìàíà ñàëàí Õàíûì õàëàäàí èéíÿíè àëäûì. àììà ìÿí áöòöí ôèêðèìè òîïëàéûá þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ýþðäöéöì î ñèðê òàìàøàñûíà áàõà áèëìèðäèì.. éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüàðòûñû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåòìèðäè. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. áåëÿúÿ ýöíëÿð êå÷äè âÿ Ãîúàíûí òÿáÿññöìö ùÿìèøÿêè êèìè î ãÿäÿð ìöëàéèì âÿ èëûã èäè êè. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. Ãîúà éåíÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äèëèìèç áèð. ñèððèìèç áèð. ùÿ? Ìÿí áàøûìû áèð äÿ òÿðïÿòäèì. Áó éàçû ìàñàñû Ãîúàíûí èäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðäÿ éåýàíÿ éàçû ìàñàñû èäè (÷öíêè ùå÷ êèìÿ ëàçûì äåéèëäè). î àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðèíèí ñîéóüóíó éàâàø-éàâàø ìÿíèì öðÿéèìäÿí ÷ûõàðûá àïàðäû. Äÿùøÿò ìÿíè áàñäû âÿ àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ Õàíûì õàëàýèëäÿí ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà áèð íå÷ÿ ýöí ùÿìèí ãîðõóíó. àäàì ñöìöêëÿðèäèð. ÷öíêè Ãîúàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿìèðäèì êè. ÷öíêè î 393 .ðûíäà Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè. àììà áó äÿôÿ ùÿìèí éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ èðè âÿ àüàïïàã ñöìöêëÿð âàð èäè.

ìÿí ßäèëÿíèí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð äîüìàëûã. Éåíÿ äÿ ßäèëÿéÿ áàõäûì. áó úöð ùþðöêëö. ýóéà êè. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. Àüàú êÿïÿéè äþøÿíìèø ñèðê ìåéäàí÷àñûíäà úàíáàçëàð àòûëûáäöøöðäö. áó úöð õóðìàéû ñà÷ëû ãûçû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð? ßëáÿòòÿ. î ãàëûí. ãîøà ùþðöêëÿðè àðõàäàí äèçëÿðèíèí ãàòòàüûíàúàí óçàíûðäû âÿ áèçäÿí éóõàðû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàâàíëàðû óçàãäàí-óçàüà ßäèëÿéÿ òàìàøà åëÿéÿ-åëÿéÿ îíà «Ñà÷ëû ãûç» — äåéèðäèëÿð. î õóðìàéû. ßäèëÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ÿí ýþçÿë ãûçûäûð âÿ ùÿéàòûìûí ùÿìèí ñèðê ýöíö éåääèíúè ñûðàäàí ö÷öíúö ñûðàäà îòóðìóø ßäèëÿéÿ áàõà-áàõà àíàìäàí. Õàíûì õàëàíûí íÿ ö÷öí áó ýþçÿë ãûçû. áèð àü ýöíÿ ÷ûõûá. íÿäÿíñÿ Àü Äÿâÿíè éàäûìà ñàëäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àíàìäàí äà. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. éà àðâàäëàð áèçÿ éûüûøàíäà ñþùáÿòëÿðèíäÿí áèëèðäèì êè. ýèçëè öíñèééÿòèí óúóíäàí òóòóá éàâàø-éàâàø ýÿëÿúÿê âÿ ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàã. óøàãëàðäàí. ýåò-ýåäÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðè. áèçÿ ýÿëÿí áàøãà àðâàäëàðäàí äà åøèòìèøäèì êè. íÿ âàõòñà. äöêàíà ýåäÿíäÿ. ßäèëÿíèí î óçóí. ùÿòòà þç àðàëàðûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿ «Ñà÷ëû ãûçûí ìÿùÿëëÿñè» äåéèðäèëÿð. Õàíûì õàëàíûí íÿ âàõòñà Àáóçÿð àäûíäà áèð ãàðäàøû îëóá âÿ ùÿìèí Àáóçÿð ßäèëÿíèí àíàñû Ôàòìà õàëàéà àøèã îëóá. Ãîúàíûí éàíûíäàäûð. Ãîúà äà þëñöí âÿ Ãîúàíûí äà ñöìöêëÿðè êèìèíñÿ éàçû ìàñàñûíûí öñòöíäÿ áåëÿúÿ àüàðñûí: ñîíðà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõäûì: öçöíöí áèð òÿðÿôè ýþðöíöðäö âÿ ßäèëÿ äèããÿòëÿ ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäû. éÿíè ßäèëÿíèí àòàñûíà ÿðÿ ýåäèá. ÷öíêè ìÿí ßäèëÿíèí äÿ þëìÿéèíè èñòÿìèðäèì. ïàð-ïàð àëûøûá-éàíàí ïàëòàð ýåéìèø àðòèñòëÿð ÿëëÿðèíäÿ úöðáÿúöð ôèãóðëàð îéíàäûðäû. Ùÿìèí àíëàðäà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áåëÿúÿ ýèçëè áàõûøëàðû. òåç-òåç ãàëõûá åíÿí äîëó ñèíÿñè ìÿíÿ äîüìà ýÿëèðäè. àðàëàðûíäàêû áó ýèçëè öíñèééÿò. äàùà äîüðóñó. àììà Ôàòìà õàëà Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. ìÿùðÿìëèê ùèññ åäèðäèì. Àáóçÿðè áÿéÿíìÿéèá. ìÿí èñÿ ßäèëÿéÿ áàõûðäûì âÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè. 394 . ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. àðâàäëàðäàí åøèòäèêëÿðèìè èíäè þçöì áàøà äöøìÿéÿ áàøëàéûðäûì. àü ñèôÿòè. àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèðëÿðäÿí ãîðõäóì âÿ áàéàãêû î ïÿðòëèéèìè éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì. Ìÿí ùÿìèøÿ ùàìûäàí — óøàãëàðäàí äà. ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ ýþðäöéöì. Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Ãàðàýöí Ôàòìà. ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûì âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè. Àü Äÿâÿ áó ýèçëè áàõûøëàðûí.èðè àäàì ñöìöêëÿðè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá ýåòìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ìÿí àíàìëà áèð éåðäÿ ùàìàìà.

åëÿ Ãîúà êèìè øÿêèë áèð îüëàíûéäû. éà îüëó ýåäèá Ôàòìàíûí ãûçûíû ýÿëèí ýÿòèðÿ åâÿ?. ýþðÿðñèç. ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà ùàìàìäà àíàìûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåéèðäè: «— Àëëàùà àíä îëñóí. ßáöëôÿò ÿìèéÿ Ìÿúíóí êèìè íåúÿ áàõìàã îëàð? Õàíûì õàëàíûí þçö àðâàäëàðûí éàíûíäà îëàíäà. 395 . Àáóçÿð áîéëó-áóõóíëóéäó. ñèç äèðè. Õàíûì õàëàäàí öðÿéèéóìøàã àäàì éîõäó!.. õÿñòÿëÿíèá éîðüàíäþøÿéÿ äöøìöøäö.. Ùÿéà äåéèðñÿí. àé Ìÿúíóí.. àüÿç? Ìÿúíóí äåäè êè. ýöçÿðàíû éàõøû äåéèëäè âÿ áó ãûçëàðûí ùàìûñû áèð äÿñòÿ óøàãëàðû èëÿ áÿðàáÿð. Õàíûìäà úÿëëàä öðÿéè âàð!. ãûç õåéëàüû ýþðìÿìèøÿì!. ìÿí þëö. Ãîéàð áÿéÿì êè.».. ùÿòòà Õàíûì õàëà þçö îëìàéàíäà äà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿéÿí àðâàäëàð ùÿðäÿíáèð ãàïûéà òÿðÿô áàõûðäûëàð êè. êå÷ÿí êå÷äè äÿ.. ñèç Ëåéëèéÿ ìÿíèì ýþçöìíÿí áàõûí!. Õàíûìûí î äîõòóð îüëóéíàí äà êè. Õàíûìäà äÿâÿ êèíè âàð?. Î çàìàí ìÿí êþê âÿ ñà÷û òàìàì òþêöëìöø ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèá ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè. áèëìèðñèç áÿéÿì êè. äþðäö äÿ ÿðäÿ èäè.ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ÿðÿ ýåäèá. ìÿí Ñÿôóðÿ. àììà áèðèíèí ÿðè àäàì áû÷àãëàìûøäû âÿ ùÿáñõàíàäà éàòûðäû. ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí ÿëèíÿ áàõûðäûëàð. ÷öíêè áó ãàðàýöí áàøû êöëëö Ôàòìà ßáöëôÿòÿ áàõäû Ìÿúíóíóí ýþçöéíÿí. áèðäÿí Õàíûì õàëà è÷ÿðè ýèðÿð. îíó ýþðöì éàíìàñûí.. íÿ Ôèðóçÿ õàëà.. àé áàøûíà äþíÿê ñÿíèí. íÿ Ñÿôóðÿ õàëà.».». ßäèëÿ êè÷èéè èäè.. à÷ûã-àøêàð àü åëÿäè âÿ áó äÿôÿ äÿ àíàì Ñÿôóðÿ õàëàíûí áåëèíè êèñÿëÿéÿ-êèñÿëÿéÿ äåäè: «— Àüÿç. Ôàòìà õàëà èëÿ ßáöëôÿò ÿìèíèí ßäèëÿäÿí áàøãà äþðä ãûçû âàð èäè. Òàíûìûðñûç ñèç îíó.... êþëýÿñèäè!. íÿ ýþðìöñÿí áóíäà êè.. àíúàã Ôàòìà ãàðàýöíöí ýþçö ßáöëôÿòè ñå÷äè.» Ìèñ ïàð÷ëà ëÿéÿíäÿí èñòè ñó ýþòöðöá þç áàøûíà òþêÿ-òþêÿ áÿäÿíèíèí ñàáóíóíó éóéàí Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: «— Àüÿç. ÿëáÿòòÿ. Àëëàù Ãîúàíûí úàíûíû ñàëàìàò åëÿñèí. Àáóçÿðè ñå÷ìÿäè äÿ. áó Ëåéëè ãàï-ãàðà êèôèðèí áèðèäè... áóíäà!.. ßáöëôÿò éàçûã äà íåéíÿñèí? Ýåúÿýöíäöç ïàïàã òèêèá î ãàðàýöí ãûçëàðû äîëàíäûðûð äÿ. Õàíûì äþéöë î. áó ÷àüàúàí î ßäèëÿ ýþçÿëëèéèíäÿ. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿìèøÿêè êèìè... î áèðè èêè ãûçûí äà äîëàíûøàúàüû. àøèã îëìóñàí áóíà? Ìÿúíóí áèëèðñöç íÿ úàâàá âåðäè. Ëåéëè-Ìÿúíóíäóðëàð!.. î áèðèñèíèí ÿðè íå÷ÿ èë èäè êè. Õàíûìûí îüëàíëàðûíà êèì ýÿëñÿ..».. Îëàí îëäó. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ëÿéÿíÿ ñó äîëäóðà-äîëäóðà äåéèðäè: «— Äåäèëÿð êè.. âàé ùàëûíà!. Õàíûì äàé íÿ èñòÿéèð áó áè÷àðÿ óøàãäàí? Áàõ. âàëëàù. íÿ äÿ õöñóñÿí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà áåëÿ ñþùáÿòëÿð åëÿìèðäè. áóíäà. Àüûë äåéèðñÿí.. Àüÿç. àüÿç. íîëàð.

. áèðäÿí Õàíûì õàëà îðäà îëàð. ìÿí äÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿí êå÷èá îòàãëàðûíà ýèðäèì. áàøûâà äþíöì ñÿíèí. Õàíûì õàëà íÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ. êèøèëÿðèí éàíûíäà. íÿ äÿ ãûçëàðûíà ñàëàì âåðèðäè âÿ ùàìû áèëèðäè êè. Éàçûã Ôàòìà õàëà ùÿìèøÿ ýþçäÿ-ãóëàãäà îëóðäó. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøèíèí éàíûíäà ãîë-ãîëà ýåäèðäèëÿð. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí ýþçöíöí éàøû ÿëëÿðèíäÿ îëóðäó (àíàì êèìè) âÿ áÿä áèð õÿáÿð åøèäÿíäÿ î ñààò êþâðÿëèðäèëÿð. «— Àüçûí äàäà ýÿëñèí. àììà ùÿìèí ýöí àòàì Ðîñòîâäàí äóçëó áàëûãëàð ýÿòèðìèøäè âÿ ùÿìèí áàëûãëàð àíàìûí ÷îõ õîøóíà ýÿëìèøäè. Ìÿí ìÿùÿëëÿìèçäÿêè àðâàäëàðûí ùàìûñûíûí àüëàìàüûíû ýþðìöøäöì. Ãîúà èëÿ ßäèëÿ áèð-áèðèíè èñòÿéèðëÿð âÿ áó ñþùáÿò ìÿíèì âÿ éîëäàøëàðûìûí äà ìàðàãëà ãóëàã àñäûüûìûç âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí ýèçëè ñèðëÿðèíäÿí áèðè êèìè áèð-áèðèìèçÿ äàíûøäûüûìûç ÿùâàëàò èäè. ùÿìèøÿ áèð éåðäÿ îëóðäó396 .». íÿ Ôàòìà õàëàéà. ñààòñàç Ýöëàüà èëÿ àðâàäû Ñîíà äà (ìÿíèì àíàìûí àäàøû) áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ ìÿùÿëëÿäÿ úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿìèøäèì. Äöçäöð. àíúàã øöøÿáÿíäÿ ýÿëäèéèìÿ ýþðÿ (Õàíûì õàëà äåìÿê îëàð êè. ùÿìèøÿ øöøÿáÿíääÿ îòóðóðäó. àé Àüàêÿðèì. Àáóçÿðèí øÿêëèíè äÿ îòàüûí äèâàðëàðûíäàí àñûëìûø ýþðäöì. àüëàéûðäûëàð.Àáóçÿð ÷îõäàí âÿðÿì îëóá þëìöøäö âÿ ìÿí îíóí òÿêúÿ øÿêëèíè ýþðìöøäöì. àììà ìÿí ùèññ åäèðäèì êè. âÿðÿìëÿäè þëäö. íÿ äÿ Ñîíà ìÿùÿëëÿíèí èøëÿðèíÿ ãàðûøìàçäû.. äàéûñûäû. ãîðõà-ãîðõà ùàìàìà ýåäèðäè êè. ùÿìèøÿ. àðâàäëàðëà áèð éåðÿ éûüûøà áèëìèðäè êè. åëÿ áèë ëàï õàëèñ ßíçÿëè áàëûüûäû!» âÿ î áàëûãëàð î ãÿäÿð àíàìûí õîøóíà ýÿëìèøäè êè. áèðèíè ìÿíÿ âåðèá Õàíûì õàëàýèëÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. àììà ùÿìèí ýöí îòàãäà èäè). ÷öíêè ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿ èêè ýèëÿ éàø ýþðìöøäöì.. áöòöí ôèêðè-çèêðè áèçèì éàíûìûçäà. áó øÿêëè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. àììà áóíà äàùà ùàìû þéðÿøìèøäè. ßäèëÿ ýþçëÿðèíè ñèðêèí ýèðäÿ ìåéäàí÷àñûíà çèëëÿìèøäè. Ãîúà ÷îõ îõøàéûð îíà. ùå÷ êèìëÿ ÿëàãÿëÿðè éîõ èäè. àììà îíóí øÿêëèíè ýþðäöéöì î ýöí ùÿìèøÿëèê éàääàøûìäà ãàëìûøäû. Ãîúàäû: «— Ãîúàäû?» âÿ Õàíûì õàëàíûí äà ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá éàíàüû èëÿ àõàí î èêè ýèëÿ ýþç éàøûíû äà îíäà ýþðäöì: « — Éîõ. éÿíè Ãîúàíûí éàíûíäàäû. Õàíûì õàëàíûí áó àäàìëàðû ýþðìÿéÿ ýþçö éîõäóð. òîðïàüû ñàíû éàøàñûí. áèðäÿí Õàíûì õàëà ýÿëÿð âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèç äÿ áåëÿúÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ éàøàéûðäû. ýþðöðäöì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì êè. àíúàã øöøÿáÿíääÿ îëóðäóì. Ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè.. þçö äÿ íÿ Ýöëàüà. ìÿí äÿ. íàêàì Àáóçÿðäè.

éÿíè ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí áó úöð ýèçëèí-ýèçëèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿêëÿðè èëÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñåùðëè ÿùâàëàòëàð àðàñûíäà áèð éàõûíëûã âàð. Õàíûì õàëàíûí êèíè. ùÿìèí ñèðê ýöíö ìÿí ïÿðò îëìóøäóì. — Èíäè ôàñèëÿ îëàúàã. èêèñè äÿ þëäö. àíàëàðû äà ïåøèìàí îëäó ÿìÿëëÿðèíäÿí.. Ãîúà èëÿ éàíàøû îòóðäóüóìà ýþðÿ âÿ ùÿòòà ßäèëÿíèí äÿ áóðàäà îëäóüóíà ýþðÿ. ìÿíè äÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí ìöíàñèáÿòëÿðèíÿ áàüëàìûøäû. áèð-áèðèíÿ ãèñìÿò îëñóí... éÿíè êè.». ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ÷ÿêèá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà áàõûðäûì. ùÿìèí íÿâàçèø. áèð-áèðëÿðèíäÿí àéðûëìûðäûëàð. î íèýàðàí÷ûëûãäàí áàøãà äà ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãÿðèáÿ ùèññëÿð ÿìÿëÿ ýÿëìèøäè. áó ãÿäÿð àäàìëàðëà áèð éåðäÿ îëäóüóìà ýþðÿ. áó èøûãëû çàëäà. àììà ñîíðàäàí àòûëàí äàø òîïóüà äÿéÿð. ùÿðäÿí ëàï éàâàøúàäàí ãîëóìó éàíûìäà îòóðìóø Ãîúàíûí ãîëóíà òîõóíäóðóðäóì âÿ áöòöí öðÿéèìëÿ. èíúèêëèéè éóéóá àïàðûð âÿ ìÿí éåíÿ äÿ. Ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó ÿëèìäÿ òóòìóøäóì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúà ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíäÿí ö÷êöíú áöêäöéö áèð êàüûç ÷ûõàðòäû. ùÿ? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. àíàëàðû ãîéìàäû êè. ìÿí ñåâèíèðÿì. íþøöí êè. áó áþéöê. áèëìèðäèì êè. — äåäè. áèð ìöëàéèìëèê éàéûëûð. ñèðêèí òàâàíûíäàí àñûëìûø úöðáÿúöð èøûãëàðûí àëòûíäà ïàðûëäàéàí î ãàëûí õóðìàéû ùþðöêëÿðèíÿ áàõûðäûì. àììà ìÿí ùÿìèí ùèññëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. àììà ùÿðäÿí àõøàìëàð Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøàíäà âÿ áó áàðÿäÿ ñþç äöøÿíäÿ Áàëàêÿðèì áàøãà øåé äåéèðäè: «— Áó Ðîìî èëÿ Úöëåòèí ÿùâàëàòûäû. éîõñà êÿäÿðëÿíèðÿì âÿ áó çàìàí Ãîúà éåíÿ äÿ ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Äîñòóã äà áèç! Äèëèìèç áèð. ñèððèìèç áèð. àììà Ãîúà èëÿ ßäèëÿíèí áèð-áèðëÿðèíè èñòÿìÿëÿðè áàøãà ÿùâàëàò èäè (áóðàäà áèð ýèçëèíëèê âàð èäè. áöòöí çåùíèìëÿ èñòÿìèðäèì êè. ùÿìèí ìöëàéèìëèê áàéàãêû ïÿðòëèéè. ñîíðàêû ïåøèìàí÷ûëûã ôàéäà âåðìÿç. ìÿíÿ âåðäè âÿ ùÿìèí ïû÷ûëòû èëÿ: — Âåðÿðñÿí îíà. Ñîíðà àòàëàðû äà. Ãîúàíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åòäèì. ùÿìèí ìÿêòóáäàí áÿäÿíèìÿ áèð íÿâàçèø.. ßäèëÿíèí äÿ ÿââÿëúÿäÿí Ãîúà èëÿ ñþçëÿøèá áóðà ýÿëäèéèíÿ ýþðÿ ñåâèíìÿéÿ áàøëàéûðäûì: ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóá åëÿ áèë êè. ÿäàâÿòè âàð èäè!) âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð397 . Äöçäöð. àììà þçöìäÿí àñûëû îëìàäàí òÿçÿäÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì.ëàð. ÷îõ áþéöê ñÿùâ åëÿìèøäèëÿð. Ìÿíèì öðÿéèìäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð íèýàðàí÷ûëûã âàð èäè. Îíëàðû äà àòàëàðû. îíëàð þëñöí. àììà ìÿí ßäèëÿéÿ áàõûðäûì. äàùà äîüðóñó. áó ÿùâàëàòäà.

Ãîúà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû: — Íÿ îëóá? Ìÿí òÿëÿñèê: — Ùå÷ íÿ. — äåäèì âÿ àéàüà ãàëõûá ßäèëÿýèëèí àðäûíúà çàëäàí ÷ûõäûì. áèçÿ òÿðÿô áàõìàñûí âÿ ìÿíèì ßäèëÿéÿ éàçûüûì ýÿëäè. äàéàíûá äàíûøà áèëìÿçäèëÿð. 398 .. áèëÿí îëñàéäû. áàéàãêû ôÿðÿù ùèññè. ÿëáÿòòÿ. Ãîúà ñîðóøäó: — Âåðèðñÿí ìÿêòóáó? Ìÿí: — Ùÿ. àììà ùå÷ âàõò ìÿíè ÷àüûðìàìûøäû. ßäèëÿ ìÿíè òàíûéûðäû. ìÿùÿëëÿ óøàüûéàì. ÷öíêè ßäèëÿ Ãîúàíûí íèøàíëûñû äåéèëäè âÿ òàíûéàí îëñàéäû. àììà áèëèðäèì êè. — ßëÿêáÿð!. ìÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáóí è÷èíäÿ íÿ éàçûëäûüûíû áèëìèðäèì.. íÿ äåéÿðäè? Ôîéå àäàìëà äîëó èäè âÿ ìÿí ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáëà áèðëèêäÿ áó éàä àäàìëàðûí àðàñûíäà äîëàøûá ßäèëÿíè àõòàðûðäûì âÿ éàâàø-éàâàø äàùà äà àðòàí áèð íèýàðàí÷ûëûãëà ôèêèðëÿøèðäèì êè. åëÿ áèë êè. — äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì. ßëÿêáÿð!. ñèðêèí èøûüû ýþçëÿðèìè òóòìóø î éàø òîð è÷èíäÿ äàùà àðòûã ïàðûëäàäû. ýþçÿë ìÿêòóáäó âÿ áó ýþçÿë ìÿêòóáó ìöòëÿã ßäèëÿéÿ ÷àòäûðìàã ëàçûìäûð. ßëáÿòòÿ. áèðäÿí ôàñèëÿ ãóðòàðàíà êèìè ßäèëÿíè òàïà áèëìÿðÿì âÿ áó ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. ýþçëÿðèì äîëóð. ßëáÿòòÿ. — ßëÿêáÿð!.. ìÿíèìëÿ äàíûøìàìûøäû âÿ äîüðóñó. áèç ö÷öìöç äÿ åéíè ñèððèí è÷èíäÿ èäèê âÿ ìÿí þçöìö Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè ÿùâàëàòëàðûí ãÿùðÿìàíëàðûíäàí áèðè êèìè ùèññ åäèðäèì..ëÿøäèðìèøäè. ãöðóð áóíóí éàíûíäà áèð ùå÷ èäè. ýöúëÿ þçöíö ñàõëàäû êè. áó. ßäèëÿíèí ìÿíè àäûìëà ÷àüûðìàñû. àììà ìÿí ùèññ åòäèì êè. ñîíðà ðÿôèãÿñè èëÿ áèð éåðäÿ áóôåòèí éàíûíäà äàéàíìûø ßäèëÿíè ýþðäöì. ÿââÿëúÿ òÿÿúúöá è÷èíäÿ äîíóá ãàëäûì. ßäèëÿ áèçÿ òÿðÿô áàõìàäû. áèëèðäè êè.. Ôàñèëÿ áàøëàäû âÿ ßäèëÿ éàíûíäàêû ãûç èëÿ áèðëèêäÿ àéàüà ãàëõûá çàëäàí ÷ûõäû. ùÿòòà ýþðäöì êè. Ìÿí áó òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðûí àðàñûíäà áèðäÿí-áèðÿ áåëÿúÿ þç àäûìû åøèäÿíäÿ. ìÿíèì àäûìû áèëìÿñè öðÿéèìÿ åëÿ áèð ôÿðÿù ýÿòèðäè êè. ßäèëÿ èëÿ Ãîúà áó ãÿäÿð úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ýþðöøÿ áèëìÿçäèëÿð.

Àðàéà ñöêóò ÷þêäö. ßëÿêáÿð? ßäèëÿíèí ñÿñè åëÿ éóìøàã. áÿçÿí. éîõñà éîõ? ßäèëÿ éàâàø-éàâàø ãûçàðûðäû âÿ éÿãèí î óçàã éàç àõøàìû ñèðêäÿ áóôåòèí éàíûíäà ßäèëÿ äÿ áèëìèðäè êè.. öðÿéèì åëÿúÿ äþéöíöðäö. éàíûíäàêû ãûç äà ìÿíÿ éîõ.. Ãîúàéëà. íÿ åäèì? Íÿ äåéèì? Àììà ßäèëÿ äÿ. àììà öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àé áàúû!. éîõñà ýþçëÿñèí? ßäèëÿíèí éàíûíäàêû ãûç ìÿíÿ áàõûá ýöëöìñÿéèðäè âÿ áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð.Ìÿí îíëàðà éàõûíëàøäûì — áèëìèðÿì íèéÿ. Òàìàðàéëà áàúûëûüûã áèç. éîõñà éîõ? Äåéèì êè. õöñóñÿí. àììà ùÿéÿúàíûì êå÷èá ýåòìèðäè. Ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû þçöíÿ. î ñèðëè ÿùâàëàòëàðäàí ýÿëÿí áèð ñÿñäèð. ùÿòòà ùåéðÿòëÿ ßäèëÿíèí î õóðìàéû. áó ìÿêòóá Ãîúàäàíäûð. ßäèëÿ äÿ òåç äåäè: — Ùÿ. ßäèëÿéëÿ ìÿí áàúûëûüûã.. åëÿ ìöëàéèì èäè êè. î ö÷êöíú ìÿêòóáó áó ãûçûí éàíûíäà ßäèëÿéÿ âåðèì. î ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöéöíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áó àäàìëàðûí. îíëàðûí àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿ âÿ ìÿíèì ùÿìèí ìöíàñèáÿòèí è÷èíäÿ îëìàüûìëà þéöíöðäöì. áèð-áèðèìèçäÿí ñèððèìèç éîõäó. íÿ äåñèí. ìÿùðÿìëèê âàð èäè êè. ìÿíäÿí èðÿëèäÿ éàøëû áèð ãàäûí äà íàð àëûðäû âÿ áàðìàãëàðû èëÿ íàðûí áÿðêëèéèíè-áîøëóüóíó éîõëàéàéîõëàéà áèð-áèð ñå÷èá òÿðÿçèéÿ éûüûðäû. äèëèì ãóðóäó. áó ñÿñäÿ åëÿ áèð íÿâàçèø.. úàâàí îüëàíëàðûí ýþçëÿðèíäÿêè î èôàäÿéÿ ýþðÿ äÿ ßäèëÿéëÿ. Áöòöí ýöúöìö òîïëàäûì êè. ôîéåäÿ ýÿçèøÿí àäàìëàð ùÿðäÿí ìàðàãëà. àüçûì åëÿúÿ ãóïãóðó èäè. éÿíè ìÿíèì ãàðøûìäà äàéàíìûø áó ãûçûí. ñèððèìèç éîõäó áèð-áèðèìèçäÿí.. áèëìÿäèì êè. ùÿìèí áàëàúà ßëÿêáÿðäÿí î ö÷êöíú ìÿêòóáó þçö àëñûí. Ìÿí áèëìèðäèì êè. Éàíûìûçäàí þòÿí. Èðè «àåðîäðîì» ïàïàüûíû ýþçëÿðèíèí öñòöíÿúÿí ñàëëàìûø íàðñàòàí îüëàí åòèðàç åäèðäè: — Áåëÿ îëìàç àõû.. áó ñÿñ äÿ ÿñëèíäÿ ßäèëÿíèí. áó äîüóð÷ó àäàìûí éîõ. VIII Áèð äÿôÿ áàçàðäàí íàð àëûðäûì. ñîíðà ßäèëÿ ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. áÿñ éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? 399 . ñÿñèì òèòðÿìÿñèí âÿ äåäèì: — Éàõøûéàì. ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáà áàõûðäû..

Íàðñàòàí îüëàí èñÿ åëÿ äåäèéèíè äåéèðäè: — Ìÿí äåìÿäèì êè. — Àõû.. èñòÿéèðÿì êè. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð?. 400 . — Îíäà êèëîñóíó ö÷ ìàíàòäàí ýþòöð!... Éàøëû ãàäûí ÷þíöá áàõäû âÿ ÿëáÿòòÿ. — Äîüðóäàí õÿñòÿì âàð.. Ùÿðÿíèí áèð äÿðäè-ñÿðè âàð äÿ. àé ãàðäàø. áó êþê ãàäûíûí ãûðûø äöøìöø ñèôÿòèíÿ. — äåéèðäè. Î éàøëû ãàäûíëà î óçóí-óçóí èëëÿð áóíäàí ÿââÿë úÿìè áèð äÿôÿ ñèðêäÿ âÿ áèð äÿôÿ äÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ýþðäöéöì Òàìàðà àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè. — äåäè. ñÿí ñå÷èá éûüûðñàí ùàìûñûíû. íåúÿ îëäó î òÿáÿññöì. — äåäèì... âàëëàù. îíóí î ìÿòáÿõëè ÿëëÿðèíè ÿëëÿðèìèí àðàñûíà àëìàéûì. òöíä ýþé øëéàïàñûíûí àëòûíäàí ÷ûõìûø àü ñà÷ëàðûíà. éåðäÿ ãàëàíûíû êèì àëàúàã? — Ìÿí àëàðàì.Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. áàúû. åëÿ áèë êè. — Ãîé áèð àç ôÿðëè íàð îëñóí. — Îíäà ö÷ ìàíàò âåðÿúÿêñÿí! — Íèéÿ? Þçöí äåäèí êè. èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð!. Éàøëû ãàäûí: — Õÿñòÿì âàð. î éàøëû ãàäûí áàçàðäà áèð-áèð íàð ñå÷èðäè âÿ ìÿí ýöúëÿ þçöìö ñàõëàéûðäûì êè. áåëÿ îëìàç! Ñÿí ñå÷äèí ãóðòàðäûí áó íàðû!. àììà ìÿí ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö áàçàðäà îíó ýþðÿí êèìè òàíûäûì. ñîðóøìàéûì êè. Î êþê.. áóôåòèí éàíûíäà ñèçèíëÿ öçáÿöç äàéàíìûø î áàëàúà ßëÿêáÿðè õàòûðëàéûðñûíûçìû? Íàðñàòàí îüëàí åëÿ ùåé äåéèíèðäè: — Áåëÿ îëìàç. àììà ñóëó ýþçëÿðèíäÿ áèð ìèííÿòäàðëûã âàð èäè: — Ìÿñÿëÿ ïóëäà äåéèë. ìÿíè òàíûìàäû. áèð-áèð íàð ñå÷ÿí áàðìàãëàðûíäàêû ñÿùÿð-àõøàì ìÿòáÿõäÿ êå÷ÿí ýöíëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí íàçèê áû÷àã èçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ îíó òàíûäûì. êèëîñó èêè ìàíàò ÿëëè ãÿïèéÿäèð. àé áàúû. ñîðóøìàéûì êè. áàúû. — Þçöí äåäèí êè. î óçàã éàç àõøàìû. ñèðêäÿ.. Ñàçàãëû áèð ãûø ýöíö èäè âÿ ìÿí ÿéíèíäÿêè òöíä ýþé.. éàõøû íàð îëñóí. — Éåðäÿ ãàëàíûíû ìÿíÿ ñàòàðñàí.. î ýöëöø. — Éîõñà ñå÷ìÿçäèì. Ñîíðà àëäûüû ùÿìèí áèð êèëî íàðû ÷îõ èëëÿðèí áàçàðëûüûíû åëÿìèø ìåøèí çÿíáèëèíÿ éûüäû. ðÿíýèíè èòèðìèø ñóëó ýþçëÿðèíÿ.. — äåéèðäè. íàðûí ïóëóíó âåðäè âÿ ÷ûõûá ýåòäè. — äåäèì. íèìäàø ïàëòîñóíà ñûüûøìàéàí áó êþê ãàäûíà. ñå÷ÿñÿí áèð-áèð. áÿñ.. ìÿí äåìÿäèì êè. — Áàøà äöøöðÿì.

IX Ùÿìèí éàç àõøàìû ñèðêäÿ. Ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåòÿ áàõûðäûì. ßëÿêáÿð. î ýþçÿë. êþê ãàäûíûí — Òàìàðàíûí ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î àíè ìèííÿòäàðëûã ùÿìèí ñàçàãëû ãûø ýöíö ìÿíèì öðÿéèìè äàùà àðòûã ñûõäû. àììà ÷åâðèëèá ÷ûõûá ýåäÿ áèëìèðäèì. ñîíðà ßäèëÿ ðåäèêöëöíäÿí áàøãà áèð ö÷êöíú ìÿêòóá ÷ûõàðòäû.. î ãûïãûðìûçû ëàëÿëÿð éîõ. Ìÿí áó òÿçÿ ìÿêòóáó äà ßäèëÿäÿí àëäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. éîõñà éîõ? Àììà ñîíðàëàð ìÿí ßäèëÿíèí ÿëèíäÿêè î èêè øîêîëàä êîíôåò áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ùÿìèí êîíôåòëÿð éîõ. Ùå÷ îëìàñà ñÿíèí öðÿéèí øàä îëñóí. íÿ ýþçÿë îëàðäû. — äåäè. ñîíðà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøäèéèì ö÷öí þç öðÿéèìäÿ Ãîúàäàí õÿúàëÿò ÷ÿêäèì. áÿëêÿ óòàíûðäûì? 4-26 401 . î ìåùðèáàí ÿëè ýÿëèðäè âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè. öçöìäÿ ýÿçñèí. áó ùèññ. ùÿìèí êîíôåòëÿð áöêöëìöø î øàõ-øàõ êàüûçëàð. ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíìûøäûì. î ÿëäÿ ùÿìèí ýþçÿëëèêëÿ. ìÿí î èêè øîêîëàä êîíôåòè ýþòöðäöì. î øàõ-øàõ êàüûçëàðûí öñòöíäÿ ãûïãûðìûçû ëàëÿ øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèøäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. åëÿ áèë. Áó ñþçëÿðäÿí ñîíðà. î ìåùðèáàí ÿë ìÿíèì ñà÷ëàðûìû ñûüàëëàñûí... ßëÿêáÿð. — Ãîé àüçûí øèðèí îëñóí. èêè äÿíÿ øîêîëàä êîíôåò ÷ûõàðòäû âÿ ÿââÿëúÿ î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ìÿíÿ âåðäè: — Àëà.Î éàøëû. ßëÿêáÿð. ñÿíèí ö÷öíäö áóíëàð. ßëÿêáÿð. íÿñÿ áèð ùÿçèíëèê äÿ âàð èäè. Éÿãèí îíà ýþðÿ êè.. åëÿ áèë Ãîúàíûí ìÿêòóáóíó åëÿ ðåäèêöëäÿí îõóìàã èñòÿéèðäè. áóôåòèí éàíûíäà äàéàíûá ÿëèìäÿ òóòäóüóì î ö÷êöíú ìÿêòóáó ßäèëÿéÿ óçàòäûì âÿ ßäèëÿ úÿëä ùÿìèí ìÿêòóáó àëûá íàçèê ðåäèêöëöíö à÷äû. áó êîíôåòëÿðè ýþòöðöì. ùÿìèí ìÿêòóáó Ãîúàéà âåðìÿëè èäèì.. ìåùðèáàíëûãëà áÿðàáÿð. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. ìÿí ýåòìÿëèéäèì. ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóá ìÿíèì ÿëèìäÿ èäè.. þçö èëÿ áèð êþâðÿêëèê ýÿòèðèðäè. ßäèëÿ éóìøàã ñÿñè èëÿ: — Ýþòöð. î êîíôåòëÿð øàõ-øàõ êàüûçà áöêöëìöøäö. áó àðçó ùÿìèøÿ äÿ. ßäèëÿ áó ìÿêòóáó ìÿíÿ éàçìûø îëàéäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ àüëûìà ýÿëÿí áó ôèêèð ìÿíè äèêñèíäèðäè. ìÿêòóáó ðåäèêöëÿ ãîéäó âÿ Òàìàðà äà åëÿ äèããÿòëÿ î ðåäèêöëÿ áàõäû êè. ñîíðà ßäèëÿ ìÿêòóáó ìÿíÿ óçàòäû: — Áóíó äà âåð ÎÍÀ..

ìÿí áàøà äöøöðäöì êè. àììà úèáèíÿ ãîéìàäû.Áÿëêÿ ùÿéÿúàíäàí èäè. Ãîúà. ùÿìèí «íÿñÿ» ßäèëÿäÿ äÿ îëñóí. Ãîúà þç éåðèíäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿí ýåäèá ßäèëÿíèí âåðäèéè ìÿêòóáó Ãîúàéà óçàòäûì. ìÿí áàøûìû àøàüû äèêìèøäèì. î óçóí. îðàäàêû «ïî÷òà» ñþçöíöí ÿâÿçèíäÿ ìÿíèì àäûì îëàéäû. àììà ùÿð ùàëäà î äþðä ìèñðàäà ìÿíèì àäûì îëìàñà äà. ìÿí ÷îõ èñòÿéÿðäèì êè. ßäèëÿíèí ìÿêòóá éàçäûüû î äàìàäàìà äÿôòÿð êàüûçûíû ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäà òóòóá îõóéóðäó âÿ ìÿí äÿ áöòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá êàüûçûí î áèðè öçöíö. ÷öíêè áó ìÿêòóáó ßäèëÿ ïî÷òàéà ÿìàíÿò åëÿìÿìèøäè. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèí óúëàðûíû ýþðöðäöì. Îíäà 1941-úè èëèí éàçû èäè âÿ ìÿí ùÿëÿ éàëíûç ïàéûçäà áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäÿúÿêäèì. àììà ùàìû Øþâêÿòäÿí ïèñ ñþçëÿð äàíûøûðäû âÿ ìÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíûá áàøûìû àøàüû äèêäèéèì î äÿãèãÿëÿðäÿ èñòÿìèðäèì êè. î äþðä ìèñðàäà éàçûëàíëàð ìÿíÿ äÿ íÿñÿ ýþçÿë ñþçëÿð äåéèð. éàëíûç ßäèëÿíèí àéàãëàðûíû âÿ áèð äÿ êè. ßëáÿòòÿ. ñîíðà Øþâêÿò éàäûìà äöøäö. ßäèëÿ èëÿ Øþâêÿò áàøãà-áàøãà àäàìëàðäûð. òÿÿññöðàòëàðûí ÷îõëóüóíäàí èäè? Áèëìèðÿì. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. áó ýèçëè ìÿùÿááÿòäÿí ìÿíèì äÿ íÿñÿ áèð ÿìàíÿòèì âàð èäè. Ñîíðà Ãîúà ùÿìèí äàìà-äàìà ìÿêòÿáëè äÿôòÿðèíèí î áèðè öçöíö ÷åâèðäè êè. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû ùèññÿñèíè îõóìàüà áàøëàäûì âÿ éàëíûç äþðä ìèñðàëûã áèð áÿíäè ùþúúÿëÿéÿ-ùþúúÿëÿéÿ îõóìàüà ìàúàë òàïäûì âÿ î äþðä ìèñðàëûã áÿíä ùÿìèøÿëèê ìÿíèì éàäûìäà ãàëäû: Ìÿêòóá. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ãîúà äà ßäèëÿ êèìè ìÿêòóáó òåç ìÿíäÿí àëäû. ãàëûí. ßäèëÿäÿ äÿ Øþâêÿòäÿ îëàí íÿñÿ âàð. ñÿðáÿñò îõóéóðäóì. Áèë êè. áó «íÿñÿ»íèí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. ìÿí äÿ áó éàçûøìàíûí èøòèðàê÷ûñû èäèì. ßëáÿòòÿ. àììà ìÿí þçöì ùÿðôëÿðè ÷îõäàí þéðÿíìèøäèì. àììà èíäè ùèññ åäèðäèì êè. éÿíè àðõàñûíû. ìÿíÿ ÿìàíÿò åëÿìèøäè. ìÿêòóáóí àðäûíû îõóñóí âÿ ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû ãàáàüà ÿéèá. ñÿíè àä åéëÿðÿì. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. åëÿ î äÿãèãÿ äÿ à÷ûá îõóìàüà áàøëàäû. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. áóòöí äèããÿòèìè òîïëàéûá áó äÿôÿ ßäèëÿíèí ìÿêòóáóíóí ÿââÿëèíè ùþúúÿëÿìÿéÿ áàøëàäûì: 402 .

ßäèëÿ äÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû... àð. àðçóäàí ñîíðà.. áó ñþçöí àëòûíäàí ñÿëèãÿ èëÿ ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòäÿí ñîíðà.. ãóøëàðäàí äà.. áèðèíèí éåêÿ âÿ ãûðìûçû áóðíó âàð èäè. àðòûã áèð õîøáÿõòëèê. þçö äÿ òàìàì êöðÿí èäè. Ãîúà äà ýöëÿýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäû. ñàëàìûìû ñÿíÿ òÿã. 403 . ÷öíêè Ãîúà åùòèéàòëà ìÿêòóáó ãàòëàéûá ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéäó âÿ áèç ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà òàìàøà åëÿìÿéÿ áàøëàäûã.. éåíÿ äÿ òàìàøàíûí è÷èíäÿ îëàúàãñûç! Ãîúà ïû÷ûëäàäû: — Äöç äåéèð.. ãà. ìÿí þçöìäÿ áèð ãóø àçàäëûüû ùèññ åäèðäèì. àðçóëàéûðàì. àð. — Ýåäèðñèíèç? — Ùÿ... öðÿéèìèí. Áó àð. õîøáÿõò èäèì.. Ôàñèëÿ ãóðòàðìûøäû.. ÿçèçèì... ãûçûëýöë ÿòèðëè. äÿðèí ýó.. î áèðèíèí øàëâàðû äèçèíÿúÿí èäè.. úîøüóí ýÿëìèøäè âÿ ìÿí òàìàì ãàéüûñûç. áþéöê âÿ äàìà-äàìà ïåíúÿéè âàð èäè. ýþéäÿ ãà..... Ìåéäàí÷àäà èêè òÿëõÿê áèð-áèðè èëÿ áÿðêäÿí ñþùáÿò åäèðäè. òÿã... òàìàì áèð éöíýöëëöê è÷èíäÿ ýöëÿ-ýöëÿ ìåéäàí÷àéà áàõûðäûì. òÿãäèì åäèðÿì.. ìåéäàí÷àäàí ýÿëÿí î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ.. î àò èéèíÿ ãûçûëýöë ÿòðè äÿ ãàðûøûá. àð..... Ìÿí äàùà ýåäèðÿì. áöòöí äöíéà ñèðêäèð! Ùàðà ýåòñÿíèç. Ýþðöøÿíÿäÿê! — Áèç äàùà êþðöøìÿéÿúÿéèê! — Íèéÿ? — Íåúÿ íèéÿ? Ìÿí ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì! — Ñèðêäÿí ùå÷ ùàðà ýåäÿ áèëìÿéÿúÿêñèíèç! — Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. ÿçèç äîñò!. ÿëáÿòòÿ. Ñèðêäÿí ùÿìèøÿëèê ýåäèðÿì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßëâèäà! — Ùÿëÿëèê.... ýóøÿñèíäÿ áÿñëÿäèéèì... î ýþçÿë «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíäÿí. ÿí... ìåéäàí÷àäà òàìàøàíûí èêèíúè ùèññÿñè áàøëàìûøäû âÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí ìÿêòóáëàøìàñûíäàí ñîíðà.. ãàíàä ÷àëàí àçàä..Ñåâèìëè ìÿêòóá Ñÿíÿ..... Ãûðìûçûáóðóí Êöðÿíÿ äåäè: — Ñàüëûãëà ãàëûí.. î úöìëÿëÿðäÿí ñîíðà ìÿíèì öðÿéèìèí î èøûãëû ñèðê ñåâèíúè éåíÿ äÿ ãàéûäûá ýÿëìèøäè... «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçöíöí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ áöòöí ñèðêè ñåâèíú ðÿíýèíÿ áöðöìöøäö âÿ ìÿí. ÿââÿëêèíäÿí äÿ ýöúëö. Áóíäàí ñîíðàñûíû îõóìàüà ìàúàë òàïìàäûì.

. ìåéäàí÷àéà äà. Áÿñäè äàùà! Èíäè ãîé áàøãàëàðû òÿëõÿêëèê åëÿñèí. ßäèëÿ äÿ ýöëöðäö âÿ ìÿí èñòÿéèðäèì êè.àììà ìÿíèì ö÷öí ôÿðãè éîõ èäè. ßäèëÿéÿ äÿ. ÷öíêè î òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíÿ. ßäèëÿ ùÿìèøÿ.. ìÿí ýöëöì! Àðòûã ìÿí èõòèðà÷ûéàì! Åëÿ áèð êÿøô åëÿìèøÿì êè.. Ìÿí çÿíýëè ñààòäàí äà éàõøû áèð øåé êÿøô åòìèøÿì! Èøëÿìÿéèíÿ ñþç îëà áèëìÿç! — ×îõ ãÿðèáÿäèð. Ãûðìûçûáóðóí ÿëëÿðèíè àç ãàëà äèðñÿêëÿðèíÿúÿí øàëâàð úèáëÿðèíèí è÷èíÿ ñàëûá ôîðñëó-ôîðñëó ìåéäàí÷àäà ýÿçèðäè... Êöðÿí äåäè: – Äåìÿëè. áàõ.. Ñèçèí èõòèðàíûí ãóðóëóøó íåúÿäèð? 404 ... ãàçàíúûìûí ñàéû-ùåñàáû îëìàéàúàã! — Èõòèðà÷ûñûíûç? Íÿ êÿøô åòìèñèíèç? — Ùå÷.Ìÿí äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàíûí ïû÷ûëäàäûüû ñþçëÿðè òÿñäèã åòäèì. ãàëûí âÿ óçóí ãîøà ùþðöêëÿðèíÿ äÿ î øÿôôàô ãûðìûçûíûí àðõàñûíäàí áàõûðäûì. àõû. Êöðÿí ñîðóøäó: — Áèð äåéèí ýþðÿê. î ãûðìûçûäà áèð øÿôôàôëûã âàð èäè âÿ ìÿí åëÿ áèë êè.. ÷öíêè ìÿí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì.. . éàëàí äåéèðñèç! Ùå÷ íÿ êÿøô åòìÿìèñèç! — Åòìèøÿì! — Íÿ? — Äöíéàíûí ÿí áþéöê êÿøôëÿðèíäÿí áèðèíè! Ñèçúÿ çÿíýëè ñààòñûç ùÿéàò ìöìêöíäöð? Êöðÿí áèð àç ôèêèðëÿøÿíäÿí ñîíðà äåäè: — Éîõ! — Êöðÿí îëàíäà íÿ îëàð?. ÷öíêè î... Ãîúà äà ýöëöðäö. áèçÿ áàõûá ýþç âóðóðäó âÿ áèç äÿ ýöëöðäöê. ñèç íÿ êÿøô åòìèñèç? Ãûðìûçûáóðóí éåíÿ äÿ áèçÿ ýþç âóðóá äåäè: — Ïàõûëëûã åëÿéèð å-å-å!. åëÿ-áåëÿ. . Áàøû éàõøû èøëÿéèð! — Íÿ äåéèðñèç? — Ùå÷. ßäèëÿíèí õóðìàéû. Ãûðìûçûáóðóí äåäè: — Íÿ îëàð? Àììà ìÿí äàùà ñèçèí äåäèéèíèç î ñèðêäÿ òÿëõÿêëèê åëÿéèá úàìààòû ýöëäöðìÿéÿúÿéÿì.. àììà ÿñëèíäÿ Ãûðìûçûáóðóíëà Êöðÿíèí ñþùáÿòëÿðèíäÿí ùå÷ áèð øåé áàøà äöøìÿäèì. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø äàëüàâàðû õÿòòèí ãûðìûçûñû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäàí ýåòìèðäè..ýþçÿë ýöíëÿð âàð èäè. áåëÿúÿ ýöëñöí.. î àò èéèíÿ ãûçûëýöëöí ÿòðè ãàðûøìûøäû..

Ýåúÿ ñààò îí èêèäÿ ýèðèðñèíèç éåðèíèçÿ...— Èëê áàõûøäà ÷îõ àäèäèð. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿäèá Ãîúàéëà ðàçûëàøäûì... Áàõ. — Ìÿí ùåñàáëàìûøàì êè. ìÿí àðõàñû öñòÿ éàòìûðàì. — Íÿ îëñóí? — Íåúÿ íÿ îëñóí? Øàìû áÿñ?. ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðìàã? — Ùÿ... îíñóç äà äöíéàäà ùÿð øåé àäè îëóá: àíàäàí îëìàã äà. ãîé áó ñèçè íàðàùàò åëÿìÿñèí! Áóíóí äà ÿëàúûíû òàïìûøàì. ìèñàë ö÷öí. ÿëà! Äèëèíèç ýÿëìèð êè. öçöãîéëó éàòûðàì... áó úöð. ÿêñèíÿ. Ñÿùÿð. õÿòëÿð ÷ÿêèá øàìû îí éåðÿ áþëìöøÿì. — Éàðàìûð? Íèéÿ? — Îíà ýþðÿ êè. — ßëàäûð. Ãîúàäàí ñîðóøäóì: — Úàìààò íÿéÿ ýöëöð? Ãîúà ýöëÿ-ýöëÿ äåäè: — Ñÿí áåëÿ øåéëÿðÿ ôèêèð âåðìÿ. ìÿñÿëÿ áóðàñûíäàäûð êè. ìèñàë ö÷öí. þëìÿê äÿ. ßäèëÿíèí éàíàãëàðûíäàêû î àëìàúûãëàð éàëíûç ìÿíèìëëÿ Ãîúà ö÷öí ÿìÿëÿ ýÿëèð. äîäàãëàðûíûçäà èñòè ùèññ åäèðñèíèç. î ÷ÿòèí èøäèð. Ãîúà äà ýöëöðäö. Áóíà ýþðÿ äÿ.. éÿíè êè. ãàëûð äöç àëòû ùèññÿ.. íåúÿäè? — Ïèñ äåéèë. òÿêúÿ ßäèëÿ ýöëìÿäè âÿ ìÿí óçàãäàí-óçàüà ýþðäöì êè.. ñèçèí èõòèðàíûç ùàìû ö÷öí éàðàìûð. ñèç èñÿ éàòûðñûíûç. ßäèëÿ ãûçàðäû. 405 . Òàìàðà äà ýöëöðäö.. Øàìäàí äþðä ùèññÿ êÿñèá ýþòöðöðñöíóç. àììà ùàìû ýöëìÿêäÿí óüóíóá ýåòäè. Ñÿùÿð ñààò àëòû îëàí êèìè. — Ùÿ? — Ùÿ!. — Ãûðìûçûáóðóí úèáèíäÿí áèð äÿíÿ àü øàì ÷ûõàðòäû. ñîíðà éàíäûðûá ãîéóðñóíóç àüçûíûçà. — Ìÿíèì èõòèðàì áåëÿäèð: áèð äÿíÿ øàì ýþòöðöðñöíöç. ßäèëÿ ýöëöðäö âÿ ßäèëÿ ýöëÿíäÿ éàíàãëàðûíäà àëìàúûãëàð ÿìÿëÿ ýÿëèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ñààò äà éóõóäàí äóðóðñóíóç! Ùÿ. — Åéáè éîõ. — Áÿñ. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ åøèòìÿäè.. áó øàì äöç îí ñààòà éàíûá ãóðòàðûð. Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèá Êöðÿíèí ãóëàüûíà íÿñÿ ïû÷ûëäàäû. — Åù. ýþðöðñöíöç. ñààò àëòûäà äóðìàëûñûíûç.. Øàì àüçûíûçäà éàíûð.. äåéÿñèíèèç «ÿëàäûð!» ×öíêè èñòÿìèðñèíèç ìÿí ñèðêäÿí ýåäèì! — Éîõ..

î øÿôôàô ãûðìûçû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. àò èéè äÿ. ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíäà èñÿ áó äÿôÿ àòëàð ÷àïûðäû âÿ òÿëèì÷è ùÿð äÿôÿ óçóí ãàì÷ûñûíû øàããûëòû èëÿ éåðÿ âóðàíäà ìÿí ñÿêñÿíèðäèì. ôèêèðëÿøäèì êè. öðÿéèìäÿ áèð ñåâèíú. ìÿí éåíÿ äÿ òÿïÿäÿí äûðíàüàúàí î ñèðê ñåâèíúèíèí è÷èíäÿ èäèì. åëÿ áèë. ìÿí äÿ ßäèëÿýèëäÿí áèð àç àðõàäà Ãîúàíûí ÿëèíäÿí òóòóá ÷ûõûøà òÿðÿô àääûìëàéûðäûì âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð àç ãÿìýèíëèê âàð èäè. õàòèðÿëÿðèí ùÿìèøÿ êå÷ìèøäÿ ãàëäûüûíû âÿ î êå÷ìèøèí èñÿ ÿáÿäèëèéèíè ñþâã-òÿáèè äóéóðäó. éåíÿ äÿ î ãûçûëýöëöí ÿòðèíè ùèññ åäèðäèì. Øþâêÿò êèìè äåéèë âÿ áèð ùàëäà êè. ßäèëÿ äÿ. ùà÷àíñà. Êöðÿí äÿ äàùà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè. ßäèëÿ áåëÿ éàõøû ãûç èäè. ÷öíêè î ãûçûëýöëöí ÿòðè äÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áåëÿúÿ ãûçàðìàüûíû ýþðÿéäè. úÿìè áèðúÿ àíëûã Ãîúàéà áàõäû. Áèç úàìààòëà áèðëèêäÿ ôîéåéÿ ÷ûõäûã âÿ áó çàìàí ßäèëÿ èìêàí òàïûá áàøûíû áèð áàëàúà àðõàéà ÷åâèðäè âÿ áèð àíëûã. — Éàõøûäûð!. áóíó áàøà äöøöðäöì êè. ýþðÿñÿí. àòëàðëà áèð éåðäÿ ìåéäàí÷àäà äþâðÿ âóðàúàã. àììà î áàéàãêû íèýàðàí÷ûëûã äà íÿäÿíñÿ òàìàì êå÷èá ýåòìèðäè. — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. éÿãèí áåëÿ èäè. ÷öíêè î àüàú êÿïÿéèíèí èéè äÿ. Òàìàðà äà àéàüà ãàëõûá úàìààòëà áèðëèêäÿ éàâàø-éàâàø ÷ûõûøà äîüðó ýåäèðäè. êèì èñÿ ìÿíÿ äÿ áåëÿ áàõàúàãìû? 406 . ÿýÿð ßäèëÿ åëÿúÿ ãûçàðäûñà. Ìÿí áöòöí áóíëàðû ôèêèðëÿøèðäèì. — äåäèì.éàõøû. Ãûðìûçûáóðóí äà. íåúÿäèð? — ñîðóøäó.. èíäè Àü Äÿâÿ äÿ ãà÷ûá ñèðêèí ìåéäàí÷àñûíà ýÿëÿúÿê. áèð ùàëäà êè. äåìÿëè. îíäà Õàíûì õàëà äà ýÿðÿê áóíó áèëÿéäè. àììà ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøûíäà äà. Òàìàøà ãóðòàðàíäà Ãîúà: — Ùÿ. ãàøîâëàíìûø òöêëÿðè ïàðûëäàéàí î ñàüëàì àòëàðûí ìåéäàí÷àäà áåëÿúÿ äþâðÿ âóðóá ÷àïìàñû ùÿð øåéè ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõàðòäû. ãûçûëýöëöí ÿòðè âàðäû âÿ ìÿí þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. Òàìàøà ãóðòàðìûøäû. èíäè Õàíûì õàëà äà áóðàäà îëàéäû âÿ ßäèëÿíèí ýöëìÿìÿéèíè.. àììà ìÿí ùå÷ íÿéè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àëòûíäàí ÷ÿêèëìèø î äàëüàâàðû ãûðìûçû õÿòò äÿ õàòèðÿéÿ ÷åâðèëèðäè âÿ éÿãèí êè. î çàìàí î áàëàúà ßëÿêáÿð éåääèèëëèê ùÿéàòûíäà èëê äÿôÿ èíäèíèí úÿìè áèð àíäàí ñîíðà õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíè ùèññ åäèðäè. àììà áèð àçäàí î íèýàðàí÷ûëûã äà êå÷èá ýåòäè. ôèêèð âåðìÿéÿúÿéÿì. áèð øàäëûã âàð èäè. áàøà äöøÿéäè. äåìÿëè. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. ÿýÿð ßäèëÿ ýöëìÿäèñÿ. ßäèëÿ Øþâêÿò êèìè äåéèëäè.. ñîíðà äà ýÿëèá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà éàòàúàã. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» äà. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð.

äàùà èðÿëè ýåòìÿäè. Òàìàðà ßäèëÿíèí ÿëèíäÿí òóòäó. ñîíðà áèç êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã âÿ ìÿí î ñààò áàøà äöøäöì êè. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûëàð. Ùÿ äÿ. ßäèëÿíèí äÿ ñèðêäÿ îëìàüûíäàí Õàíûì õàëà íåúÿ õÿáÿð òóòìóøäó. ìÿí äÿ Ãîúàíûí ÿëèíè ñûõäûì âÿ Ãîúà ìÿíÿ áàõûá éåíÿ äÿ äåäè: — Ñÿíè òåç-òåç ñèðêÿ ýÿòèðÿúÿéÿì. ýàù äà. 407 . Ãîúàíûí ÿëè ìÿíèì ÿëèìè íåúÿ ñûõäû. èòè àääûìëàðëà ãûðüû êèìè ýÿëÿí Õàíûì õàëà ßäèëÿíèí áàøûíà îéóí à÷ñûí. àììà Ãîúà àíàñûíà áàõà-áàõà áèð-èêè àääûì àòàíäàí ñîíðà àéàã ñàõëàäû. åëÿ áèë êè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ äöç ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ÿëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû Ãîúàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿí êå÷äè. ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåòäè âÿ ìÿí áèð áàëàúà ñàêèò îëäóì êè. íÿ åëÿñèí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùèññ åäèðäèì êè. ÿââÿëúÿ íàçèê äîäàãëàðûíû äàùà äà êèï áàüëàäû. Ãîúà ßäèëÿíè ìöäàôèÿ åäÿúÿê. Èíäèúÿ ñèðêäÿí ÷ûõàí àäàìëàð êö÷ÿäÿ àéàã ñàõëàéûðäû. Î çàìàí ìÿíè ùåéðÿò âÿ òöêëÿðèìè ãàáàðäàí áèð äÿùøÿò áöðöäö âÿ èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðÿì êè. Ãîúà ãîéìàéàúàã êè. àììà Õàíûì õàëà Òàìàðàéà ùå÷ ìÿùÿë äÿ ãîéìàäû. ñÿí!. áàøà äöøäöì íÿñÿ ïèñ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. êèìèñè òÿÿúúöáëÿ. àíàñû ýÿçÿí àüàúëàðû áàëàñû áóäàã-áóäàã ýÿçÿð äÿ!. Ãîúà äà î áèð àíëûã ýèçëè áàõûøû ýþðäö âÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûëàð âÿ ìÿí èòè àääûìëàðëà êö÷ÿäÿêè àäàìëàðûí àðàñûíäàí êå÷èá ßäèëÿéÿ òÿðÿô ýåäÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì. Ãîúà ìÿíèì ÿëèìè áóðàõûá èðÿëè. íÿñÿ îëóá. óçóí ùþðöêëö ãûçà áàõûðäû âÿ ìÿí ãàðàíëûãäà ýþðìÿñÿì äÿ.Âÿ ìÿíèì öðÿéèìäÿ î óçàã ýÿëÿúÿéèí íàðàùàòëûüû éàðàíäû. äàùà äîüðóñó. Ãîúàíûí êè÷èê ãàðäàøëàðû Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà èäèëÿð. Õàíûì õàëà ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. ôÿðÿùëè èäè. àüÿç. ßäèëÿíè î ãûðüûäàí ãîðóìàã èñòÿéèðäè. ùèññ åäèðäèì êè. ßäèëÿ èëÿ Òàìàðà áèçäÿí îí-îí áåø àääûì èðÿëèäÿ èäèëÿð âÿ ñèðêèí äÿ áèíàñûíäàí áèðèíúè îíëàð ÷ûõäû. àììà áó íàðàùàòëûãäà áèð ÿçèçëèê. — Èíäè äÿ óøàüû òîâëàéûá ñèðêÿ ýÿòèðèðñÿí? Åëÿ áèëèðñÿí õÿáÿð òóòìàéàúàüàì ìÿí? Íÿ èôðèòÿñÿí. áó íàðàùàòëûüûí íàìÿëóìëóüó èøûãëû èäè. áèçèì ñèðêÿ ýåòìÿéèìèçäÿí.. áèð äîüìàëûã âàð èäè. ßëáÿòòÿ. ßäèëÿíèí ñèôÿòè àëûøûá éàíûð. ñîíðà: — Àé ãûç! — äåäè. êèìèñè ìàðàãëà ýàù Õàíûì õàëàéà. ßäèëÿ àç ãàëûð äÿëè îëñóí âÿ ßäèëÿ áèëìèð êè..

ìÿí Õàíûì õàëàäàí ãîðõóðäóì. òÿêúÿ ãà÷ûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿéèðäèì âÿ î éàç ýåúÿñè. Õàíûì õàëà áó äÿôÿ Ãîúàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðäû: — Ýÿë. Ãîúàäàí èíúèìèøäèì. — äåéÿ ÷ûüûðà-÷ûüûðà ðÿôèãÿñèíèí àðäûíúà ãà÷äû. ýåäèá èéíÿñèíè ñàïëàäûüûì. Ãîúà ìÿíÿ áàõìàã èñòÿìèð. ãóòàáûíû éåäèéèì Õàíûì õàëà äåéèë. ñèðêäÿ î ýþçÿë àòëàðû ãàì÷ûëàéàí òÿëèì÷èäèð. Àíàì éàòìàìûøäû (àòàì èñÿ íþâáÿòè ñÿôÿðäÿ èäè).. Àüàêÿðèìÿ áàõäû. ñÿññèç-ñÿìèðñèç Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äàéàíìûø Úÿáðàéûëà. Ãîúà èñòÿéèðäè ìÿíÿ áàõñûí. ìÿí äàùà Ãîúàíû ÷îõ èñòÿìèðäèì. — Õîøóíà ýÿëäè? Ìÿí úàâàá âåðìÿäèì. ßäèëÿ åëÿ áèë áèðäÿí þçöíÿ ýÿëäè âÿ äÿëè êèìè ãà÷à-ãà÷à áèçäÿí óçàãëàøäû. ßäèëÿ!. Õàíûì õàëà áèçèì àðõàìûçúà ýÿëèðäè. èñòÿéèðäè áàõìàñûí. Òàìàðà äà: — ßäèëÿ!. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. Äàëàíûìûçäàí êå÷èá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿíäÿ ìÿí ùå÷ êèìëÿ ñàüîëëàøìàäûì âÿ áèðáàø åâèìèçÿ ýåòäèì. áèðòÿùÿð ýåäèá åâèìèçè òàïàúàãäûì. Ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ìÿí Ãîúàíûí éàíûíäà àääûìëàéà-àääûìëàéà ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. ìÿíè ýþçëÿéèðäè âÿ ìÿíèì ÿâÿçèìÿ ÿââÿëúÿäÿí ñåâèíÿ-ñåâèíÿ: — Ùÿ. ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí àðõàìûçúà ýÿëÿí Õàíûì õàëàíûí õîôó èäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû. òÿê ýÿëèá ìÿùÿëëÿìèçè òàïà áèëìÿçäèì — ÿëáÿòòÿ. ýÿë äöø ãàáàüûìà! Ãîúà. Àíàì îíëóã íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõûð408 . Ãîúàíûí éàíûíäàí àðàëàíûá Àüàðÿùèìèí éàíûíúà ýåòìÿéÿ áàøëàäûì âÿ Ãîúà äà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ìÿíÿ áàõäû. ìÿí èñÿ îíà òÿðÿô áàõìàäûì. àììà áóíóí äàùà ìÿíàñû éîõ èäè. ëàï ÿñëèíäÿ Õàíûì õàëàäàí ÷îõ. ìÿí ÿñëèíäÿ. Àíàì ñîðóøäó: — Íîëóá ñÿíÿ? Ìÿí éåíÿ äÿ úàâàá âåðìÿäèì. î êèìñÿñèç âÿ éàä êö÷ÿäÿ ìÿíè ãà÷ìàüà ãîéìàéàí î äåéèëäè êè. àüÿç?! — äåäè. íåúÿ îëäó? — ñîðóøäó. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè êèìñÿñèç âÿ éàä áèð êö÷ÿäÿ Ãîúà èëÿ. Òÿêúÿ áóíó åëÿäèì êè. Úÿáðàéûë èëÿ..Õàíûì õàëà: — Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. Àüàðÿùèì èëÿ éàíàøû àääûìëàéûðäûì. ñîíðà éàâàø-éàâàø ãàðäàøëàðûíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùèññ åäèðäèì êè.. àðõàìûçúà àääûìëàéàí àäàì ùÿð ýöí ùÿéÿòèìèçäÿ ýþðäöéöì.

... Õàíûì õàëàéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. àììà éàòà áèëìèðäèì. î ýþçÿë.èíäè ìÿíèì ãûçûì óíèâåðñèòåòèí äþðäöíúö êóðñóíäà îõóéóð âÿ ßäèëÿ éÿãèí êè. àò èéèíè ùèññ åäèðäèì. î ãóðóìóø ãûçûëýöë ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûð. ßäèëÿíèí î ýþçÿë. . õûðäà âÿ èòè ãÿìáÿð ãÿëïÿëÿðè èëÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ î éàç ýåúÿñè î âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð öñòöñòÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà éûüûëûðäû âÿ î ñÿð÷ÿëÿðèí êþêñöíäÿí àõàí ãûïãûðìûçû ãàí ýåò-ýåäÿ äàëüàâàðû õÿòëÿðÿ ÷åâðèëèðäè. «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíè éóéóá àïàðûðäû. î ìåùðèáàí ÿëëÿð î ãûïãûðìûçû äÿíèçèí è÷èíäÿ ýþçäÿí èòèðäè. ÿêñèíÿ.. ñîíðà éåíÿ òàõòà êÿïÿéèíèí èéèíè.. éîõ îëóðäó. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà úàíáàçëàð ùîïïàíûá-äöøöðäö âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ âóðóëóá éåðÿ äöøìöø ãóø ýþðöðäöì âÿ î ãóøóí êþêñöíäÿí ãûïãûðìûçû ãàí àõûðäû. ßäèëÿ éàõøû ãûçäûð. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà âÿ ñÿðò ýþçëÿðèíÿ áàõàíäà ãîðõìóðäóì. ùÿðäÿí äÿ ìÿíÿ ýþç âóðóá áÿðêäÿí ýöëöðäö. ÷öíêè áèçèì êö÷ÿìèçèí î áàøûíäàí Õàíûì õàëà ýÿëèðäè. ìÿíäÿí êÿíàð ýÿçèðäè. Ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿäÿ ÿëèìèçÿ êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñû êå÷ÿíäÿ íàçèê ðåçèíëÿð êÿñèá ãóøâóðàí äöçÿëäèðäèê. Ñîíðà áèëìèðÿì éàâàø-éàâàø éóõóéà ýåäèá — éóõó ýþðöðäöì... Øþâêÿò ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû. ñîíðà ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòè ýþðöðäöì.. ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Ãûðìûçûáóðóí ýÿëèðäè. î êîíôåòëÿð áöòöí þìðöì áîéó ßäèëÿäÿí ìÿíÿ éàäèýàð ãàëàúàã. .äû âÿ ìÿí äàùà þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäûì. áèðäÿí äÿ úÿëä ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. Õàíûì õàëà ýÿëèá äöç ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí êå÷èá ýåäèðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè éåðèìÿ ýèðèá óçàíìûøäûì. 409 . î ìåùðèáàí ÿëëÿðè äÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ñþçëÿðèíèí àðäûíúà ýåäèðäè. Î ýöíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò Ãîúàíû ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì. Ãîúà äà åëÿ áèë êè. éàøäà ìÿíèì ãûçûìäàí ö÷-äþðä éàø êè÷èê èäè. éà ìÿíè ãàðà áàñûðäû. éóõóì ýÿëìèðäè âÿ áèðäÿí ßäèëÿíèí âåðäèéè î øîêîëàä êîíôåòëÿð éàäûìà äöøäö âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì êè. Êöðÿí ýÿëèðäè âÿ áèðäÿí-áèðÿ äÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ãóïãóðó ãóðóéóá ãàõàúà äþíìöø ãûçûëýöë ýÿëèðäè.àììà Õàíûì õàëàéà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäèì âÿ Õàíûì õàëà äà áàøûíû ùÿìèøÿêè êèìè äèê òóòóá èòè âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà óçàãëàøûá ýåäèðäè. î øîêîëàä êîíôåòëÿðè ùÿìèøÿ éàäèýàð ñàõëàéàúàüàì. ñîíðà áó äàëüàâàðû õÿòëÿð åëÿ áèë êè. ãûïãûðìûçû äÿíèç îëóðäó. Õàíûì õàëàíû ñàõëàìàã èñòÿéèðäèì.

ñîíðà éàâàø-éàâàø éåíÿ äÿ Ãîúà èëÿ äàíûøìàüà áàøëàäûã. ßäèëÿíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð ìåùðèáàíëûã îõóéóðäóì. àéàã öñòÿ äàéàíäûì. ìÿíèì áèð àááàñûì éîõ èäè âÿ ìÿí ïóë éåðèíÿ øàèð Èáðàùèìÿ ùÿìèí êîíôåòëÿðè âåðäèì. áèð äÿôÿ ìÿí êö÷ÿìèçäÿêè òàõòà åëåêòðèê äèðÿéèíèí äèáèíäÿ. ãàëäû ñèðêÿ. Ãîúà èëÿ ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ñèðêÿ ýåòìÿäèê.... ßëÿêáÿð?. áèç äàùà ùå÷ âàõò Ãîúà èëÿ ÿââÿëêè êèìè éàõûí îëìàäûã. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. éà äà åâëÿðèíäÿí ÷ûõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ áÿëêÿ äÿ áöòöí äöíéàäàí êöñìöøäö. Î êîíôåòëÿðè ìÿí áèð ìöääÿò éàäèýàð ñàõëàäûì. ýþçëÿðèìè ßäèëÿíèí óçóí ùþðöêëÿðèíèí óúóíà äèêäèì.. àììà î éàç ýåúÿñè þçöìÿ âåðäèéèì áèð ñþçÿ ÿìÿë åäèðäèì: õåéëè ìöääÿò ñÿð÷ÿ âóðìàäûì. Î êè. àììà ñîíðà ìöùàðèáÿíèí àúëûüû ýÿëäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ ñÿð÷ÿ âóðìàüà áàøëàäûì. Ìÿí ßäèëÿíèí ñÿñèíäÿ î íÿâàçèøëÿ. ýèçëè äîñòëóã ìÿíèì öðÿéèìèí ùå÷ êèìÿ äåìÿäèéèì áèð ñèððè èäè âÿ î ñèðäÿ ùÿìèøÿ áèð ùÿðàðÿò âàð èäè.— ñîðóøäó.. XÛ 410 . Ìÿí áèð ìöääÿò åëÿ-åëÿúÿ áàøû àøàüû. ñÿêèäÿ îòóðóá òàõòà øóìàãÿäÿðëÿðèìèí óúóíó éîíóá èòèëÿéèðäèì âÿ áó çàìàí ìÿíèì éàíûìäàí þòÿí ßäèëÿ àéàã ñàõëàäû. î éóìøàãëûãëà áÿðàáÿð. àììà ìÿíèì öðÿéèìäÿ î éàç ýåúÿñèíäÿí íÿñÿ ãàëìûøäû. X Áöòöí áóíëàðû éàçìàã ëàçûìäûð. ùå÷ þçöì äÿ áèëìèðäèì êè. Ñîíðàëàð áóíà ýþðÿ þçöì þçöìäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêèðäèì. íÿâàçèø äîëó ñÿñè èëÿ: — Íåúÿñÿí. Ùÿðäÿí ßäèëÿíè ìÿùÿëëÿäÿ ýþðöðäöì — éà åâëÿðèíÿ ýåäèðäè. ßäèëÿ ÿëèíè ãàëäûðûá ìÿíèì ñà÷ûìû ñûüàëëàäû. àììà ìÿíäÿí êöñìÿìèøäè. áó íÿ èäè âÿ äåéÿñÿí. ßäèëÿ âÿ áèçèì àðàìûçäàêû áó ñþçñöç. î éóìøàã. àéàüà ãàëõûá ßäèëÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíäûì âÿ íÿäÿíñÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. àììà áèð ýöí Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó øàèð Èáðàùèì éåíÿ äÿ åâëÿðèíäÿ êèíî ýþñòÿðèðäè (øàèð Èáðàùèìèí äèàôèëì ýþñòÿðÿí àïàðàòû âàð èäè âÿ ùÿðäÿí ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíûí ùÿðÿñèíäÿí áèð àááàñû àëûá åâëÿðèíäÿ äèâàðäà øÿêèëëè ôèëì ýþñòÿðèðäè). ñîíðà ÷ûõûá ýåòäè. áèð êÿäÿð äÿ ùèññ åòäèì âÿ ùå÷ íÿ äåìÿäèì.

. ýöëöìñÿéèðäèì. ñèãàðåò òöñòöñöíöí àðõàñûíäàí ßñìÿðÿ áàõäûì âÿ ýöëöìñÿìÿäèì. ùÿð äÿôÿ áèð øåé áÿùàíÿ åëÿéèá ìÿíèì èø îòàüûìà ýèðèðäè. áó ãóòàá äÿñòýàùûíäà èøòèðàê åëÿìÿéÿí àèëÿëÿðèí ùÿðÿñèíÿ (î úöìëÿäÿí äÿ ßìèíÿ õàëàéà) ö÷-äþðä ãóòàá ïàé ýþíäÿðÿðäèëÿð. — äåäèì. ÿò òàõòàñûíäà ìöøòÿðÿê ÿòëÿðèíè (àõøàì ïóë éûüûá ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëäûãëàðû ÿòè) äÿùðÿ èëÿ äþéÿðäèëÿð. áèëìèðÿì. Éåíÿ çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ þçö ýöëöìñÿäè. éàüûíû.. àòàì ÷îõ çàìàí ñÿ411 . — äåäèì. áó äÿôÿ «áèëìèðÿì. íèýàðàí÷ûëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ ìÿíèì ñèôÿòèìäÿ. ùÿð øåé éàõøûäûð.. úèääèëèéèìè òàìàì ÿìèí-àìàíëûã êèìè éîçäó — ùÿðýàù ìÿí ùå÷ íÿ ýèçëÿòìèðÿìñÿ. êöíäÿ êÿñÿðäèëÿð âÿ ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëàðäû. áó ýöëöìñÿìÿéèìäÿí äàùà àðòûã íàðàùàò îëóðäó. äåìÿëè.. àõûð âàõòëàð ßñìÿðèí ñèôÿòèíäÿ áåëÿ áèð àðõàéûí÷ûëûã ýþðìÿìèøäèì: ìÿíèì «áèëìèðÿì»èìè.. éà äà åëÿ-áåëÿ àäè ýöíëÿðäÿ äöøáÿðÿ.». ßââÿëúÿ òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. øîðãîüàëû áèøèðÿðäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë àðâàäëàð îíà ýþðÿ ùàìûäàí ÷îõ áèçèì åâÿ éûüûøûá áèøèð-äöøöð åëÿéÿðäèëÿð êè. çÿíäëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Íÿ îëóá ñÿíÿ? — Áèëìèðÿì. ïàõëàâà. ßñìÿð èñÿ ìÿíèì áó «ùå÷ íÿ»ìäÿí.. áàøãà àçóãÿñèíè ýþòöðöá òåç-òåç áèçèì åâÿ éûüûøàðäû âÿ àíàìëà áèð éåðäÿ áàéðàì ö÷öí øÿêÿðáóðà. àõøàì äà ùÿðÿ þç ïàéûíû ýþòöðöá ýåäÿðäè.Áó ýöí ýåúÿ èø îòàüûìäà îòóðóá ñèãàðåò ÷ÿêèðäèì. áöòöí ýöíö ñþùáÿò åäÿ-åäÿ ìöøòÿðÿê õÿìèðëÿðèíè éîüóðàðäûëàð. Íîâðóç áàéðàìû ãàáàüû ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ùÿðÿ þç óíóíó. ßñìÿð è÷ÿðè ýèðäè. ãóòàá áèøèðìÿêäÿí þòðö áèçèì åâÿ ýÿëÿðäèëÿð. íÿ îëóá ñÿíÿ? — Ìÿí äÿ äåéèðÿì êè. ãóòàáûí èéè áöòöí äàëàíà éàéûëäûüû ö÷öí.. îíäà íåúÿ? XII Ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë. ÷öíêè àõûð âàõòëàð òåç-òåç âåðäèéè áó ñóàëà « — ùå÷ íÿ» — äåéÿ úàâàá âåðèðäèì... õöñóñÿí.. ýþçëÿðèìäÿ íÿñÿ àõòàðûðäû. Ñóàëûíû áèð äÿ òÿêðàð åòäè: — Äåéèðÿì êè. éàëàíäàí ýöëöìñÿìèðÿìñÿ. Áÿëêÿ ìÿí äîüðóäàí äà ýöëöìñÿìÿê ùàëûíäà äåéèëÿì âÿ äîüðóäàí äà «áèëìèðÿì.» äåäèì âÿ ýöëöìñÿäèì.

ÿëáÿòòÿ. Õàíûì õàëàéà áàõìàñûíëàð. 412 . àíàìà áàõûðäû âÿ àíàìýèë äÿ î ñààò ñóñóðäó. åâäÿ êèøè õåéëàüû éîõ èäè.. àäàìûí áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè éóéóá àïàðûð. êèì íÿ äåéèð-äåñèí!.. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà?. Ùÿìèøÿ èøèí éöíýöëöíäÿí éàïûøàí Ìÿøÿäèõàíûì õàëà òàâàäà ãûçàðìûø ãóòàáëàðû öñò-öñòÿ áîøãàáà éûüà-éûüà äåéèðäè: — Ìÿíÿ ëàçûìäû å.. þçö äÿ î úöð õÿñòÿ. Íþéöò ïèëÿòÿñèíèí éàíûíäà îòóðóá ÷óãóí òàâàäàêû ãóòàáëàðû áèð-áèð î öç-áó öçÿ ÷åâèðÿ-÷åâèðÿ ãûçàðäàí àíàì äåéèðäè: — Åù. îðà äà éàõ÷û éåðäè!. äàé íÿ äåéèì?. Þçö äÿ ïóëñóç å. ÷ÿêèì áàøûìà. î áèð ïàð÷ ñó. ùÿð øåé àñûëûäû îíäàí êè. áÿëêÿ ìÿí äÿ áèð ýöí ýþðöì! Ôèðóçÿ õàëà äöøáÿðÿëÿðè áöêÿ-áöêÿ äåéèðäè: — Âàð åëÿ éåðëÿð. Íèñÿ õàëà ãóòàá ö÷öí éàéûëìûø õÿìèðëÿðè íÿëáÿêè áîéó ýèðäÿýèðäÿ êÿñÿ-êÿñÿ äåéèðäè: — Åù. åëÿéèðäèëÿð.. ÷àëûøûðäûëàð êè. áèð ñþç äåìèðäè. Âàëëàù. êÿíäëÿðèíäÿí åëÿ øåéëÿð äàíûøûð êè. Ñÿôóðÿ õàëà îõëîâ èëÿ êöíäÿíè éàéà-éàéà äåéèðäè: — Åù. îðàëàðäà åëÿ äàüëàð âàð êè. âàð. àüÿç. àüÿç? Áóðà íþø áÿëÿí÷èíÿ ïèñ îëóá ñèçèí÷öí? Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí î çÿùìëè ýþçëÿðè èëÿ áèðáèð Ñÿôóðà õàëàéà... ñÿíè ãàëäûðûð éóõàðû. àõûðäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìèðäè. åëÿ éåðëÿð âàð äöíéàäà êè. Êöáðà ãûñûðäû. áèð ïàð÷ ýþòöðöá è÷èðñÿí. äàé ïèëëÿêÿíëÿðè ïèéàäà ãàëõìûðñàí. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð å.ôÿðäÿ îëóðäó. âàëëàù. Ìèíèðñÿí ìàøûíà. Ôèðóçÿ õàëàéà. Àüàêÿðèì Ðóñåòèí øÿùÿðëÿðèíäÿí. Ìóõòàð éàõ÷û àäàìäû.... Ìîñêâàäà èíäè åâëÿðè åëÿ òèêèðëÿð êè. ùå÷ êèìäÿí ÷ÿêèíìÿäÿí ýåíèíÿ-áîëóíà íÿ ãÿäÿð ñþùáÿò åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð.. Ùàðäà éàõ÷û êå÷èð ñÿíöí÷öí. ùàðäà ñÿíöí÷öí éàõ÷û êå÷èð. àüÿç!. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ëàë-äèíìÿç èøëÿðèíè ýþðöðäöëÿð. Äåéèð êè. Åéíóëëà äåéèð êè.. Ìóõòàðûí éåðèíÿ êèì îëñà. íþøöí éîõäó? Ùàôèç äåéèð êè.. àììà Ìóõòàð àòìûð îíó. ìÿí ëàï ìàò ãàëûðàì!. Íèñÿ õàëàéà. îüóëóøàã ñàùèáè îëàð. ýåäèá þçöíÿ áàøãà áèð àðâàä àëàð.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà. Õàíûì õàëà õÿìèðäÿí òÿçÿ êöíäÿëÿð êÿñÿ-êÿñÿ àíàìûí ñþçöíö àüçûíäà éàðûì÷ûã ãîéóðäó: — Àéûá äþéöë ñèçÿ? Íþø íàøöêöðëöê åëÿéèðñèç? Íþø øàäëûüûâóçà øûëëàã àòûðñóç? Íþø äåéèíèðñöç.. àðàéà áàøãà áèð ñþç àòûðäû: — Âàëëàù.

îíäà ýÿðÿê áèðèíúè ýöíÿ áàõàñàí. òþêìÿ èñòè ñóéó éåðÿ! Òþêöëÿð úèíèí öñòöíÿ.. áÿëêÿ ýöí ùå÷ áèð ùÿôòÿ ÷ûõìàéàúàã.» Õàíûì õàëà ãàðà ýþçëÿðèíè Ìÿøÿäèõàíûì õàëàéà çèëëÿéèðäè âÿ ñîðóøóðäó. ýÿðÿê î ñààò ýþçöâó éóìàñàí. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí äåäèéè ùÿìèí Ìóõòàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ îëóðäó. ïèñäè. Õàíûì õàëà: «—Àüÿç. ñÿí ýåò àüëóâà äóà éàçäûð!. éà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ îòóðóá ÷àé è÷ìèðäè. ùþêóìÿò îíà ìÿùÿëëÿìèçäÿêè î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ åâ âåðìèøäè âÿ ùÿð ñÿùÿð èøÿ ýåäÿíäÿ Ìóõòàðûí àðäûíúà ãàðà «åìàäèí» ìàøûí ýÿëèðäè. êö÷ÿäÿ äÿ. àüÿç? Áóíäàí ñîíðà äàùà àðâàäëàðûí äàíûøìàã ùÿâÿñè òàìàì ãà÷ûðäû âÿ èøëÿðèíè òåç-òåç ýþðìÿéÿ áàøëàéûðäûëàð êè. — âàëëàù. éàíäûðàð. Ìóõòàð ìÿùÿëëÿíèí áàøãà êèøèëÿðè êèìè ùå÷ âàõò áàçàð ýöíö ñÿêèäÿ îòóðóá íÿðä îéíàìûðäû. ùàìàìäà äà. áàøà äöøäöí êè. Ìèñàë ö÷öí.» «—Úàìààò áÿëêÿ áàøûíû äèâàðà âóðàúàã.. ñÿí äÿ ýÿðÿê âóðàñàí áàøûâû äèâàðà?» Àíàì ñÿñèíè êÿñèá äàùà áèð ñþç äåìèðäè.. àììà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö îíóí ãàáàüûíäà äöç äóðóðäó. ãûç èñòÿéèðñÿí. áîéíóíäà óøàã âàð. òÿêúÿ 413 ... õàòàéà äöøÿðèê!. ùàìàìäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà Ôèðóçÿ õàëàíûí áþéöéöá øèøìèø ãàðíûíà áàõà-áàõà äåéèðäè: «— Åëÿ êè. ùÿìèí ìàøûí äà ãàéòàðûá Ìóõòàðû èøäÿí åâÿ ýÿòèðèðäè.» — äåéèðäè. àíàì ãûøãûðûðäû: « — Òþêìÿ. àììà ÿñëèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿëè äåéèëäè. íþø úàìààòûí áàøûíû äîëäóðóðñàí?!» Éàõóä. ýÿðÿê ýþçëÿéÿñÿí àé ÷ûõñûí. ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòäàí òÿçÿ ñó ýþòöðìÿê÷öí ÷àéíèêèí äèáèíäÿêè ãàéíàð ñóéó éåðÿ òþêÿíäÿ. — äåéèðäè. « — Áÿëêÿ ãûøäû. ýþçöâö à÷ûá áèðèíúè ýÿðÿê àéà áàõàñàí. ÷öíêè ìÿí ùå÷ âàõò ýþðìÿìèøäèì êè. úàìààò áåëÿ äåéèð äÿ. íþø áó úöð ñþçëÿð äàíûøûá óøàüû ãîðõóäóðñàí?» «—Ìÿí íåéíèéèì. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ âÿçèôÿäÿ èøëÿìÿéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. áó úöð àâàì ñþçëÿð äàíûøûá. îíäà íåúÿ îëñóí áÿñ? Ýþçöíö à÷ìàñûí?» Ìÿøÿäèõàíûì õàëà: « — Ùÿðè. àé Õàíûì õàëà. áèçÿ íÿ? Ñèçöí Ìóõòàðûí ãóëàãëàðûíäà íÿ èøèâöç âàð.Àììà Õàíûì õàëà áó äÿôÿ äÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí öñòöíÿ ÷ûìõûðûðäû: — Éàõ÷ûäû. ìÿùÿëëÿíèí òîéóíäà. ÿéÿð êè. éàñûíäà èøòèðàê åëÿìèðäè. òåç äÿ ãóðòàðûá ýåòñèíëÿð. ìèñàë ö÷öí.. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ áèð àðâàä Õàíûì õàëàéà úàâàá ãàéòàðà. þçö áèëÿð. Ñîíà. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ àü îëà áèëìèðäèëÿð âÿ Õàíûì õàëàíûí éàíûíäà äà ãåéáÿò åëÿéÿ áèëìèðäèëÿð — áèçèì åâäÿ äÿ áåëÿ èäè. Éåêÿ àðâàäñàí. éîõ. ÿéÿð îüëàí èñòÿéèðñÿí.» Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá øöøÿáÿíääÿí àíàìûí öñòöíÿ àúûãëàíûðäû: «— Àüÿç. ùå÷ êèìëÿ äèíèá-äàíûøìûðäû.

áóðàäà íÿñÿ õîøàýÿëìÿéÿí áèð øåé âàð. Àëÿ. ÷öíêè ùèññ åëÿéèðäèì êè. Áèð äÿôÿ ùàìàìäà Øþâêÿò äèããÿòëÿ ìÿíèì ñà÷ëàðûìà áàõäû. î äîëó âÿ òàðûì áÿäÿíè äÿ ùÿìèøÿ ýöëöðäö. ãûøäà âÿ éàçäà Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèøÿ óçóí âÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê îëóðäó âÿ äåéèðäèëÿð êè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí ÷ÿêèíìÿê èäè. éàéäà èñÿ áîüàçû àõûðàúàí äöéìÿëÿíÿí òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýäÿ êþéíÿê ýåéèðäè âÿ Ìóõòàðûí ãàðà õðîì óçóíáîüàç ÷ÿêìÿëÿðè. àììà ùÿðäÿí äÿ úàâàíëàðûí éàíûíäà îëóðäó) ÷àòäûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ áó ñþçÿ ÷îõ òÿÿúúöá åòäèì: — Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ íèéÿ? Úÿôÿðãóëó äà ìÿíèì òÿÿúúöáöìÿ òÿÿúúöá åòäè: — Íåúÿ éÿíè íèéÿ? — Ñòÿêàíà òþêöá è÷ñèí äÿ... éÿãèí öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ èñòÿìèðäè êè. úàâàíëàðäàí èñÿ êè÷èê îëäóüó êèìè. ùÿìèøÿ êåôè êþê îëóðäó âÿ åëÿ áèë êè. éà äà «åìàäèí»äÿí ÷ûõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè. Øþâêÿòëÿ áàüëû î õîøàýÿëìÿéÿí íÿéÿñÿ ãóëàã àññûí âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. áèçèìëÿ îòóðóá-äóðóðäó.. Áóíó ìÿùÿëëÿíèí úàâàí îüëàíëàðû äàíûøìûøäû. àäÿòÿí. ñåâèíèðäè. Áèð éåðÿ éûüûøìûø àðâàäëàðäàí áàøãà ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì. ãàáàãëàð àíàì ìÿíè þçö èëÿ àðâàä ùàìàìûíà àïàðàíäà ÷îõ çàìàí Øþâêÿò äÿ îðàäà îëàðäû âÿ Øþâêÿòèí àü âÿ äîëó áÿäÿíè. áàøûíäà äà ìåøèí øàïêà îëóðäó. ýóéà. ñÿíèí ùå÷ äöíéàäàí õÿáÿðöí éîõäó êè!.. Úÿôÿðãóëó. Øþâêÿòèí î ñàüëàì. éîüóí áóäëàðûíäà ùàìàìäàêû áàøãà àðâàäëàðûí áÿäÿíèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã áèð äÿíÿ äÿ ãûðûø éîõ èäè. òöíä-ãÿùâÿéè ãàëèôå øàëâàðû áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ìÿøùóð èäè. Ìóõòàð ùÿìèí ïåíúÿéèí àëòûíäàí áåëèíÿ òàïàíúà áàüëàéûá. Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. ùÿòòà óøàãëàð äà Ìóõòàð áàðÿäÿ äàíûøìàüû õîøëàìàçäû. Øþâêÿò ùÿìèøÿ ýöëöðäö. Úÿôÿðãóëó ÿëèíè éåëëÿäè: — Àé-ùàé!. Áèð äÿ êè.åëÿ áàøûíû òÿðïÿäèá ñàëàì âåðèðäè âÿ «åìàäèí»ÿ ìèíèðäè. Ïàéûçäà. î áàëàúà ßëÿêáÿð èñÿ. ñîíðà óøàãëàð åøèòìèøäè âÿ ìÿíÿ äÿ áó õÿáÿðè Úÿôÿðãóëó (éàøäà áèçäÿí áþéöê. ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè.. Ìÿí íÿäÿí õÿáÿðèì îëìàäûüûíû àéäûíëàøäûðìàã èñòÿìÿäèì.. î ãàðà «åìàäèí»äÿí. 414 . Ìóõòàðûí åâèíÿ òåëåôîí ÷ÿêìèøäèëÿð (áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìèí åâèíäÿ òåëåôîí éîõ èäè) âÿ ÿñëèíäÿ Ìóõòàðäàí ÷ÿêèíìÿê î òåëåôîíäàí. ùàìàð äÿðèñè. àììà áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí àü. àììà áèð ýöí áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Ìóõòàð ýåúÿëÿð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð.

ìÿí Øþâêÿòäÿí èíúèìÿäèì. ÷öíêè Øþâêÿò äÿ Ìóõòàð êèìè. áó 415 . áàøûìû èêè ÿëè àðàñûíà àëûá þçöíÿ òÿðÿô éàõûíëàøäûðäû âÿ Øþâêÿòèí ùàìàð. ñîíðà Øþâêÿò áÿðêäÿí ùàìàìäàêû àðâàäëàðà äåäè: — Àüÿç.ñîíðà ìÿíÿ òÿðÿô ÿéèëäè. àììà áóíóíëà áèðëèêäÿ Øþâêÿòèí åëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèíäÿ äÿ. áåëèíè äöçÿëòäè âÿ î ùàìàð. Øþâêÿòè ñþéñöíëÿð. î èðè àëà ýþçëÿðèíèí ùÿìèí èøûëòûñûíäà äà î àü âÿ äîëó áÿäÿíèíäÿêè êèìè. àé Ñîíà. áóíóí áàøûíäà ö÷ äÿíÿ àü òöê âàð. Àíàì äåéèðäè êè. àììà ùàìàìäà Øþâêÿòèí äåäèéè î ñþçëÿð àíàìûí öðÿéèíúÿ îëäó: — Àëëàù àüçóíäàí åøèòñèí! — äåäè. àíàì áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåñèí. äèê äþøöíöí èðè âÿ éàø ýèëÿñè ìÿíèì öçöìÿ òîõóíäó. å!. ëàï ÿñëèíäÿ. ñîíðà äà øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. èíäè Øþâêÿò éàøàéàí î èêèîòàãëû åâäÿ ãàáàãëàð ãûð÷û Ìèðçÿýèë éàøàéûðäû. Àíàìûí äà ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè Øþâêÿòäÿí õîøó ýÿëìèðäè. Ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà áèðëèêäÿ àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì âÿ îíäàí ñîíðà àíàì âåäðÿäÿ ñó ãûçäûðûá ìÿíè ìÿòáÿõèìèçäÿ ÷èìèçäèðìÿéÿ áàøëàäû. ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ ýþç âóðäó. áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìÿ èäè. áöòöí ñèôÿòèì àëûøûá-éàíûðäû âÿ áèëìèðäèì êè. íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. Øþâêÿò òÿê éàøàéûðäû. ñîíðà ãûð÷û Ìèðçÿýèë êþ÷äöëÿð êÿíäÿ — Ìÿðäÿêàíà. Àììà áèð äÿôÿ äÿ ìÿí ùàìàìäà ùÿìèøÿêè êèìè Øþâêÿòÿ áàõàíäà Øþâêÿò äÿ éàø ãàðà ñà÷ëàðûíû ñèôÿòèíäÿí êÿíàðà ÷ÿêèá èøûìèøûì èøûëäàéàí èðè àëà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû. ùèðñëÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äåéèíèðäè: — Ëÿ÷ÿðèí áèðèíèí ñþçöíäÿí þòðö ùàìàìà íþø ýåòìèðñÿí?). Áÿõòÿâÿð. ÷öíêè èñòÿìèðäèì êè. àíàì íÿ ãÿäÿð åäèðäèñÿ äÿ (— Àëëàù âóðóá îíó! — äåéèðäè àíàì. î òàðûì ÷ÿêèëìèø ùàìàð äÿðèñèíäÿêè êèìè. ìÿí ýåòìèðäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. áþéöéÿíäÿ õîøáÿõò îëàúàã! — Øþâêÿò áàøûìû áóðàõäû. áóíó íþø ýÿòèðèðñÿí áóðà? Ìÿí åëÿ ïÿðò îëäóì êè. Øþâêÿòèí åâè áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð àç àðàëûäà. Ùÿìèí ùàäèñÿäÿí ñîíðà áèð äÿ ùå÷ âàõò àíàìëà àðâàä ùàìàìûíà ýåòìÿäèì. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà èäè âÿ áó áèðìÿðòÿáÿëè. áó êè àäàìû ýþçöéëÿ éåéèð. àòàñû èëÿ àíàñû ÷îõäàí þëìöøäö âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì îíëàðû ýþðìÿìèøäè. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ñàðû ÿùÿíýëè áèíàíûí ãàïûñû áèðáàø êö÷ÿéÿ à÷ûëûðäû.. íÿ åäèì. äèê äþøëÿð ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿí éóõàðû ãàëõäû. Øþâêÿòÿ ëÿ÷ÿð äåñèíëÿð. ÿñëèíäÿ.

þçöíäÿí áþéöê ãàðäàøû âàð èäè. éà äà êè. éàìàí èøëÿéèðñÿí à. áÿñ.» âÿ ßçèçàüà ÿìè äÿ áÿðêäÿí ýöëäö) âÿ Øþâêÿò éàçäà.. Øþâêÿò Ìåéðàíãóëó ÿìèäÿí õàùèø åòìèøäè âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìè äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäà òàõòàäàí ñêàìéà äöçÿëòìèøäè (ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð: Ìåéðàíãóëó ÿìè ñêàìéà äöçÿëäèðäè. ùàðàì äöçäö êè. áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê. ãîüàëäàí. ýóéà ùÿð øåéè áàøà äöøöðöê âÿ Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøóðäóã êè. éàéäà. íèéÿ Øþâêÿò åëÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöð? Áàëàêÿðèì äåéèðäè: « — Äÿâÿéÿ äåäèëÿð êè. áîéíóì äà äöç îëñóí?» Áèç áó ñþçëÿðèí äÿ ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöê (ùÿð ùàëäà ìÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì!). ýÿëèá-ýåäÿíëÿ ñàëàìëàøûðäû. áàëû øöøÿäÿí éàëàéûðàì. èëàí âóðàí àëà ÷àòûäàí ãîðõàð?. ÷öíêè ãîð416 . éà..» — äåéèðäè. Áÿçÿí Øþâêÿò úÿëä éåðèíäÿí ãàëõûá åâëÿðèíÿ ýèðèðäè âÿ áó î äåìÿê èäè êè. ñîíðà äà î êèøè íÿäÿí þòðöñÿ Øþâêÿòè ãîâìóøäó. î ùàìàì ÿùâàëàòûíäàí ñîíðà. àììà Øþâêÿòè äàíûøäûðìûðäû. ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ àõøàìëàð èøäÿí ñîíðà..åâè äÿ ôèëàí ãÿäÿð ãèéìÿòÿ ñàòäûëàð Øþâêÿòÿ âÿ Øþâêÿòèí äÿ áó ãÿäÿð ïóëó ùàðàäàí èäè? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áó áàðÿäÿ ìÿíèì éàíûìäà àðâàäëàð àðàñûíäà ñþç äöøÿíäÿ ìÿíàëû-ìÿíàëû áèð-áèðëÿðèíÿ áàõûðäûëàð. ÷öíêè ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû áèëèðäè êè. ùÿðäÿí ìÿíè ýþðÿíäÿ ýöëöá ýþç âóðóðäó âÿ úèáèíäÿí êîíôåò ÷ûõàðûá ìÿíÿ óçàäûðäû: «—Àëà.» « — ßçèçàüà. Øþâêÿò øèðíèééàò ôàáðèêèíäÿ èøëÿéèðäè âÿ áþéöê-áþéöê àëàáÿçÿê ýöëëö óçóí õàëàòûíûí úèáè ùÿìèøÿ êîíôåòëÿ äîëó îëóðäó. äåéÿñÿí õåéèð èø âàð?!. ïèðîæíàëàðäàí ùÿìèøÿ Áàëàêÿðèìÿ ïàé âåðèð âÿ Áàëàêÿðèì äÿ ÷îõ âàõò åëÿ áó ïàéëàðûí ùåñàáûíà ãàðíûíû äîéóçäóðóð. àììà ùÿìèøÿêè êèìè. øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿ-ýöëÿ çàðàôàò åëÿéèðäè. ýþòöð. éà. ÷öíêè Øþâêÿò ùà÷àíñà àðâàäëû áèð êèøèéÿ ãîøóëóá ãà÷ìûøäû. áàçàð ýöíëÿðè ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû ýöíÿáàõàí òóìóíó. éàõ÷û êîíôåòòè. þçöìöçö î éåðÿ ãîéìóðäóã. àììà áóðàñûíû áàøà äöøöðäöê êè. ßçèçàüà ÿìè äÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ äàéàíûá òàìàøà åëÿéèðäè âÿ áó çàìàí îíëàðûí àðàñûíäà î âàõò ìÿíèì áàøà äöøìÿäèéèì áåëÿ áèð ñþùáÿò îëäó: « — Ìåéðàíãóëó. Õàíûì õàëà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. Áàøãà øåéÿ ýöúöì ÷àòìàç!.» Áèç. Äåéèëÿíÿ ýþðÿ. Áàëàêÿðèìèí äåäèéè î ñþçëÿð Øþâêÿòèí õåéðèíÿ äåéèë âÿ ìÿí áó èøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì. áîéíóí ÿéðèäöð! Äåäè êè. Øþâêÿò ôàáðèêäÿí ýÿòèðäèéè ïå÷åíéåäÿí.. àììà ìÿí ãà÷ûá ýåäèðäèì. Øþâêÿò Õàíûì õàëàäàí íèéÿ áåëÿ ãîðõóðäó? — Ùå÷ êèì áèëìèðäè âÿ áèç áó áàðÿäÿ Áàëàêÿðèìäÿí áèð ñþç ñîðóøàíäà äåéèðäè: «— Áèëìèðñèç êè. ÿëáÿòòÿ. ÷ûðòëàéûðäû. ýÿë. ìÿíèì èíäè åëÿ âàõòûìäû êè. êîíôåòäÿí.

úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿð äöêàíà ÷àé äàëûíúà. Øþâêÿò äÿ ýöëÿ-ýöëÿ àðäûìúà äåéèðäè: «—Áó ùÿëÿ êîíôåòèí äàäûíû áèëìèð!. î ñêàìéàäà îòóðóá òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà äåéèá-ýöëìÿéèíÿ ãóëàã àñûðäû. àììà ìÿí áàéàã äåäèéèì êèìè èñòÿìèðäèì êè. ùå÷ êèì ìÿíÿ èíàíìàéàúàãäû. ìÿíèì äÿ ñààòûì ëàï õàðàá îëóá. Ìóõòàð Øþâêÿòèí ýþáÿéèíäÿ êîíéàê è÷èð. ìÿíèì ñþçëÿðèìèí ùå÷ áèð ÿùÿìèééÿòè îëìàéàúàãäû. 4-27 417 . Àíàì ñîðóøäó: — Ùÿ. Ìÿí ãûç-ýÿëèíèí Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí áåëÿúÿ ãûçàðìàãëàðûíà. âåðìÿê èñòÿéèðÿì Ýöëàüà äöçÿëòñèí.. àðâàäëàð ãûçàðûðëàð? Ìÿíè ùåéðÿò áöðöäö.» Ìÿùÿëëÿíèí úàâàí ãûç-ýÿëèíëÿðèíèí Øþâêÿòÿ ýèçëè áèð ùÿâÿñè âàð èäè âÿ éàé âàõòû. êö÷ÿäÿ ùå÷ êèì îëìóðäó (òÿêúÿ Øþâêÿò ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ îòóðóá òóì ÷ûðòëàéûðäû).õóðäóì êè. Øþâêÿòèí î ãîøà òóòóí êþëýÿñèíäÿ. êîíôåòè ýþòöðÿíäÿ Øþâêÿò ÿëèìäÿí òóòóá ñàõëàéàð.. Àììà ãîðõóðàì î úèéÿðè éàíìûø àðâàäûíäàí!. óòàíìàãëàðûíà òÿÿúúöá åäèðäèì âÿ áèð äÿôÿ àíàìäàí ñîðóøäóì: — Ìÿí äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäûì.. ýöíöí ãûçìàð ÷àüûíäà êè. Äöçäöð. Øþâêÿò áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö âÿ Øþâêÿòèí áàøûíà éûüûøìûø ãûç-ýÿëèí äÿ. Øþâêÿò äåéèðäè: — Àëëàù ùàããû. ùÿòòà ùàðàäàñà öðÿéèìäÿ Øþâêÿòëÿ áàüëû áèð ñÿêñÿêÿ äÿ âàð èäè. äöçäöð. àììà ùÿì äÿ ãûçàðûðäû. þçëÿðèíè ñàõëàéà áèëìÿéèá õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. íÿ îëñóí? Ìÿí äåäèì: — Ìÿí äÿ îíó ñîðóøóðàì äÿ. Áóðäà íÿ âàð êè.. åøèòäèì êè. ìÿí ùàìûéà äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. îíóí ùàããûíäà ïèñ äàíûøñûíëàð âÿ Úÿôÿðãóëó äåéÿíäÿ êè. Èñòÿéèðÿì àïàðûì âåðèì Ýöëàüàéà. äöçÿëòñèí.. èñòÿéèðäèì ùàìûíû èíàíäûðûì êè. áåëÿ øåé îëà áèëìÿç. éàëàíäûð áó.. öçöìÿ áàõà-áàõà ùàìàìäàêû êèìè øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëÿð âÿ ìÿí äÿ áèëìÿðÿì êè. Øþâêÿò äåéèð êè. éà éàü äàëûíúà ýåäÿíäÿ. ÷öíêè àíàì ìÿíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí àíàì äà ãûïãûðìûçû ãûçàðäû.. ýþçëÿðèíè éåðÿ äèêèðäè.. éà äà ÿëëÿðèíÿ íþéöò ãàáû àëûá íþéöò äàëûíúà ýåäÿíäÿ ôöðñÿò äöøñÿéäè. íÿ åëÿéèì? — ãà÷ûá ýåäèðäèì. àììà ÿëáÿòòÿ. Øþâêÿòèí éàíûíäà äàéàíûðäû. ñààòûì õàðàá îëóá. ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõóðäóì.

ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíà òþêöëÿí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà. ÷èëÿäè ÷èëÿäèéèì. àíàìûí øàëûíû áàøûìà. àíàì éóõóäàí îéàíìàñûí äåéÿ (àòàì ùÿìèøÿêè êèìè. éàüûø è÷èíè èñëàäûðäû âÿ áèð äÿôÿ ýåúÿ éàüûø éàüìûøäû. î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû âÿ áó çàìàí ìÿí òàìàì ýþçëÿíèëìÿç 418 . Âÿêèë äåäè: íÿ èøèìÿ!. ãàïûìûçû äþéÿúëÿéÿí î éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñäûì. ÿíçÿëè îéíàäûüûì («Êå÷è ýèðäè áîñòàíà!. òÿêúÿ êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø ãÿìáÿðëÿð éàüûøûí àëòûíäà ëàï õûðäàúà èøûëäàéûðäû.»). áèð ùèññÿñè èäè. áèð äÿ êè. áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàíûí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèíèí àëòûíäà äàéàíûá âÿ áÿðê-áÿðê àíàìûí øàëûíà áöðöíöá ùÿéÿòèìèçèí áó òÿíùàëûüûíà òàìàøà åëÿäèì. ùÿéÿòèìèçÿ òþêöëÿí.. íàâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà.. Úÿáðàéûë ùÿéÿòèìèçèí àøàüû áàøûíäà ãóøõàíàíûí éàíûíäà ìÿíèì ö÷öí äÿ òàõòàäàí áàëàúà áèð ãóòó äöçÿëòìèøäè âÿ ìÿí øóìàãÿäÿðëÿðèìè.. Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþç éàëàí äåéèë. ùÿãèãÿòäèð. ùÿéÿòèìèçèí î òÿíùàëûüûíûí. Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí àðàñûíäà íÿñÿ ýèçëè áèð èø âàð. àòûëûá-äöøäöéöì áó äàëàíû ÿñëèíäÿ ùå÷ òàíûìàìûøàì. ýåúÿéàðûñû. ñÿôÿðäÿ èäè) åùìàëëûúà àéàüà ãàëõäûì. òåç øóìàãÿäÿðëÿðè ýþòöðöá åâÿ ýÿòèðèì. òàìàì òÿíùà ýþðäöì. þçöì èñÿ öðÿéèìäÿ áèëèðäèì êè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ôóòáîë îéíàäûüûì. äàìûìûçà..÷öíêè éîëäàøëàðûìûí àðàñûíäà éàøúà ÿí êè÷èéè ìÿí èäèì. ÷èéíèìÿ ñàëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì êè. éóõóäàäûð. äÿìèð øóìàãÿäÿðëÿðèìèí ùàìûñû ñóéóí àëòûíäà ãàëûá ñîíðà ïàñëàíìûøäû). î éàüûø è÷èíäÿ áèçèì äàëàíûìûç äà Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðûí áèð ïàð÷àñû. Áèð ýöí ýåúÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì âÿ áèð ìöääÿò åâèìèçèí äàìûíà. éÿíè áèëèðäèì êè. øóìàãÿäÿðëÿð äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû âÿ ìÿí àíàìûí øàëûíûí àëòûíäà áîéíóìó ãûñûá ãà÷à-ãà÷à ùÿéÿò ãàïûìûçäàí äàëàíûìûçà ÷ûõäûì âÿ äàëàíûìûçû äà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì êèìè. åëÿúÿ éàüûø è÷èíäÿ ýþðäöì: áöòöí èøûãëàð ñþíìöøäö. ñîíðà ìÿí ãà÷à-ãà÷à êö÷ÿéÿ ÷ûõäûì âÿ êö÷ÿìèçè äÿ åëÿúÿ òÿíùà ýþðäöì. àììà ìÿí þìðöìäÿ ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿíùà ýþðìÿìèøäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áöòöí ïÿíúÿðÿëÿð éàòìûøäû. ÷èëÿäèëÿðèìè î ãóòóéà éûüûðäûì. øóìàãÿäÿðëÿðèì äÿ èíäè î ãóòóíóí è÷èíäÿ éàüûøûí àëòûíäàäûð (ãóòóíóí òàõòàëàðû áèð-áèðèíäÿí àðàëû îëäóãó ö÷öí. ñîíðà ùÿìèí éàüûø ñÿñèíèí è÷èíäÿ ùÿéÿòäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðèí âàõòñûç ãóðóëòóñóíó åøèòäèì âÿ éàäûìà äöøäö êè. ÷öíêè áèð äÿôÿ þçöì îíëàðûí ýèçëèíúÿ áèð éåðäÿ îëìàãëàðûíû ýþðìöøäöì. Àïàðäûëàð ùÿêèìÿ! Ùÿêèì âåðäè âÿêèëÿ!. Äàø àòäûì. ùÿéÿòèìèç äÿ éàòûá. î éàüûø øûðûëòûñûíûí ñåùðè ìÿíè åëÿ òóòäó êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãû÷û ñûíäû!.

áèð ùàäèñÿíèí øàùèäè îëäóì: Øþâêÿò éàøàéàí åâèí êö÷ÿ ãàïûñû à÷ûëäû âÿ áèð êèøè ãàðàëòûñû îðàäàí ÷ûõûá úÿëä êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåòäè,
ö÷ìÿðòÿáÿíèí ãàïûñûíûí ãàáàüûíäà ýþçäÿí èòäè.
Äöçäöð, ãàðàíëûã èäè, äöçäöð, î êèøèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö, àììà ìÿí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàüûø àëòûíäàêû ïàðûëòûñûíäàí îíó î ñààò
òàíûäûì: Ìóõòàð èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ, ùÿðýàù î ìåøèí ïåíúÿêäÿ
îëìàñàéäû, î áàëàúà ßëÿêáÿð î ãàðàëòûíû ñþâã-òÿáèè òàíûéàúàãäû.
Áàéûðûí ñîéóüóíäàí ñîíðà öøöì-öøöì öøöéÿ-öøöéÿ éåðèìÿ
ýèðèá éîðüàíû áàøûìà ÷ÿêäèì, àíàìûí éàø îëìóø øàëûíäàí ñîíðà,
éîðüàí áöòöí áÿäÿíèìè åâèí èñòèñè èëÿ èñèíäèðäè âÿ ìÿí ôèêèðëÿøäèì
êè, ýþðÿñÿí áó ýåúÿ âàõòû Øþâêÿòëÿ Ìóõòàð Øþâêÿòèí åâèíäÿ íÿ
åëÿéèðäèëÿð? ×îõ ôèêèðëÿøäèìñÿ äÿ áó ñóàëà ÿìÿëëè-áàøëû áèð úàâàá
òàïà áèëìÿäèì, àììà áóðàñû ìÿíèì ö÷öí áèð êÿøô èäè êè, áèçèì
ìÿùÿëëÿìèçèí äÿ þç ýåúÿ ñèðëÿðè âàð èìèø... Ñîíðà áèð ìöääÿò éåíÿ
äÿ éàüûøûí ñÿñèíÿ, âàõòñûç îéàíìûø î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà,
íîâàë÷àëàðäàí àõàí ñóéóí øûðûëòûñûíà ãóëàã àñäûì âÿ áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè, Øþâêÿò áåëÿ áèð ýåúÿäÿ òÿê îëìàã èñòÿìÿéèá âÿ áóíà ýþðÿ
äÿ îòóðóá Ìóõòàðëà äÿðäëÿøèáëÿð, àììà íèéÿ Ìóõòàðëà? Ìóõòàðûí
áàëàúà ãóëàãëàðû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí ùÿìèí
éàüûøëû ýåúÿäÿ, éåðäÿí ñàëûíìûø éîðüàí-äþøÿéèìèí è÷èíäÿ þç òÿñÿââöðöìäÿ Ìóõòàðû î ýåúÿéÿ äÿ, Øþâêÿòÿ äÿ ùå÷ úöðÿ éàðàøäûðà
áèëìèðäèì; áèð äÿ àõû, Ìóõòàðûí àðâàäû Êóáðà õàëà åâäÿ òÿê ãàëìûøäû... Éåíÿ áèð ìöääÿò éàüûøûí ñÿñèíÿ, ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì âÿ äîüðóñó, î éàüûøëû ýåúÿäÿ èñòÿäèì êè, ìÿí äÿ
äóðóá êèìèíëÿñÿ ñþùáÿò åëÿéèì, ùÿòòà èñòÿäèì àíàìû éóõóäàí îéàäûì, àììà îéàòìàäûì, ÷öíêè áöòöí ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè ÷àðùîâóçóí ãûðàüûíäà ïàëòàð éóìóøäó âÿ éîðóëìóøäó.
Ìÿí î éàüûøëû ýåúÿäÿ ýþðäöéöìö ùå÷ êèìÿ äåìÿäèì, ùå÷ Úÿôÿðãóëó äà áèð øåé áèëìÿäè, ÷öíêè ìÿí Øþâêÿòëÿ Ìóõòàðûí áó ýåúÿ
âàõòû íÿ åëÿäèêëÿðèíè àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìÿñÿì äÿ, áóðàñûíû éàõøû
áèëèðäèì êè, áó ÿùâàëàòû êèìÿñÿ äàíûøñàì, î ñààò ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëàúàã âÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè Øþâêÿòè þëäöðìÿñÿëÿð äÿ (åâäÿ ãàðäàøû, éà àòàñû éîõ èäè êè, Øþâêÿòè þëäöðñöí), ùÿð ùàëäà ìÿùÿëëÿäÿí
ãîâàúàãëàð, àììà Øþâêÿò òóì ÷ûðòëàéà-÷ûðòëàéà ìÿíÿ áàõûá ýþç
âóðñà äà, øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëñÿ äÿ, ìÿí Øþâêÿòäÿí áèð àç ãîðõñàì
äà, èñòÿìèðäèì êè, îíó ìÿùÿëëÿäÿí ãîâñóíëàð; áèð äÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè, Êöáðà õàëàíûí ùàëû ëàï ïèñ îëñóí.
Áÿçÿí Ìóõòàð ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà,
419

Êöáðà õàëà î ö÷ìÿðòÿáÿíèí èêèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿêè øöøÿáÿíäëè åéâàíëàðûíûí ïÿíúÿðÿñèíäÿí áàøûíû ÷ûõàðûá áèçè ÷àüûðûðäû:
— Ýÿëèí, àé óøàãëàð, ýÿëèí!... Ãàëõûí éóõàðû!..
Áèç ùàìûìûç — ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû äàø ïèëëÿêÿíëÿðëÿ èêèíúè
ìÿðòÿáÿéÿ ãàëõûðäûã, àéàããàáûëàðûìûçû ÷ûõàðûá îòàüà ýèðèðäèê âÿ
îòàüûí îðòàñûíäàêû ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóðäóã. Áèçèì åâëÿðèìèçäÿ ùå÷ âàõò ïåðàøêè áèøèðìÿçäèëÿð âÿ áèç åëÿ áèëèðäèê êè, (ùÿð
ùàëäà ìÿí áåëÿ ôèêèðëÿøèðäèì) ïåðàøêèíè, àíúàã ùþêóìÿò áèøèðòäèðèð
âÿ îíó àíúàã êö÷ÿëÿðäÿ, ìÿêòÿá áóôåòëÿðèíäÿ ñàòûðëàð, àììà ñîíðà áèëäèê êè, Êöáðà õàëà äà ÷îõ äàäëû ÿò, êàðòîô âÿ íîõóä ïåðàøêèñè
áèøèðèð. Êöáðà õàëà ùÿôòÿäÿ-îí ýöíäÿ áèð äÿôÿ áèçèì ö÷öí ïåðàøêè
áèøèðèðäè âÿ áèç öñòöíÿ ãîòàçëû ñöôðÿ ñàëûíìûø î ýèðäÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê.
Àíàìýèë äåéèðäè:
— Éàçûã Êöáðàíûí óøàã ñàðûäàí öðÿéè íèñýèëëèäè... — âÿ àíàìýèë
áèçèì ýåäèá Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î ïåðàøêèëÿðè éåìÿéèìèçÿ ïèñ
áàõìûðäû.
Êöáðà õàëà ùÿìèøÿ òÿíýíÿôÿñ îëóðäó, ìÿòáÿõäÿí îòàüà ýåäèá
è÷è èñòè ïåðàøêè äîëó áîøãàáû ãàáàüûìûçà ãîéóðäó âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ
ìÿí Êöáðà õàëàíûí áåëÿúÿ òÿíýíÿôÿñ îëìàüûíà, ýöúëÿ éåðèìÿéèíÿ,
íÿôÿñ àëàíäà õûðûëäàìàüûíà áàõà-áàõà òÿÿúúöá åäèðäèì, ÷öíêè áèð
äÿôÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëà àíàìýèëÿ äåéÿíäÿ åøèòìèøäèì êè, ãóëàüû
êè÷èê îëàí êèøèíèí àðâàäû ýþçÿë îëàð. Ìóõòàðûí ãóëàãëàðû ÷îõ êè÷èê
èäè, àììà Êöáðà õàëà ýþçÿë äåéèëäè... Äöçäöð, Êöáðà õàëà ýþçÿë
äåéèëäè, àììà Øþâêÿò ýþçÿë èäè âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ éåíÿ äÿ
Øþâêÿòèí àü, ùàìàð âÿ äÿðèí ýþáÿéè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà
ýÿëèðäè.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè, þçö äÿ ýöúëÿ íÿôÿñ àëà-àëà ñòóëäà áèçèì
éàíûìûçäà îòóðóðäó (î ñòóëëàðûí ñþéêÿíÿúÿéè äÿ Ìóõòàðûí ïåíúÿéè
êèìè, ãàðà ìåøèíäÿí èäè), äèíúÿëÿ-äèíúÿëÿ áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû: —
Éåéèí!.. — äåéèðäè. — Áó äÿôÿ ÿòëè ïåðàøêè àç îëäó... Ìóõòàðà òàïøûðìûøàì ñèçèí÷öí éàõøû ÿò àëñûí, ýÿëÿí ùÿôòÿ, Àëëàù ãîéñà, ÿò ïåðàøêèñèíè ÷îõ åëÿéÿúÿéÿì... Òÿêè ñàëàìàòëûã îëñóí! Éåéèí!..
Êöáðà õàëàíûí äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè, ÷öíêè
ìÿí áåëÿ ùåñàá åäèðäèì êè, Ìóõòàð þçö ùàìûéà òàïøûðûã âåðÿí
àäàìäûð âÿ îíóí þçöíÿ ùå÷ áèð òàïøûðûã âåðìÿê îëìàç; áèð äÿ áóðàñû ìÿíÿ òÿÿúúöáëö ýÿëèðäè êè, ñÿí äåìÿ, Ìóõòàð þçö äÿ áèëèð êè,
ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Êöáðà õàëà áèçèì÷öí
420

ïåðàøêè áèøèðèð âÿ Ìóõòàð áóíäàí þòðö àðâàäûíà àúûãëàíìûð; íÿäÿíñÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áèçèì ýÿëèá áóðàäà áåëÿúÿ ïåðàøêè éåìÿéèìèç Ìóõòàðäàí ýèçëèí áèð èø îëìàëûäûð âÿ Ìóõòàð áó èøäÿí õÿáÿð
òóòàíäà Êöáðà õàëàéà àúûãëàíìàëûäûð.
Êöáðà õàëàýèëèí åâèíäÿ ÿí ìàðàãëû øåé, ÿëáÿòòÿ, òåëåôîí èäè âÿ
ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, åëÿ áèð éåð îëñóí êè, ìÿí áó ãàðà òåëåôîíóí
äÿñòÿéèíè ýþòöðöá î éåðÿ çÿíý åëÿéèì, àììà åëÿ áèð éåð éîõ èäè.
Áèðäÿí áèç ïåðàøêè éåäèéèìèç éåðäÿ àëòûíà êðóæåâàëû àü þðòöê
ñàëûíìûø î ãàðà òåëåôîí àïàðàòû áÿðêäÿí çÿíý ÷àëûðäû (áÿçÿí áèç êö÷ÿäÿ îéíàéàíäà äà áó çÿíýèí ñÿñèíè åøèäèðäèê) âÿ áèç ùàìûìûç
äèêñèíèá äóðóõóðäóã. Êöáðà õàëà òÿíýíÿôÿñ ýÿëèá àïàðàòûí äÿñòÿéèíè ýþòöðöðäö:
— Àëî... — äåéèðäè, ñîíðà ýöëöìñÿéèðäè: — Éàõøûéàì, àé Ìóõòàð. Âàëëàù, éàõøûéàì, ùÿêèì-çàä ëàçûì äåéèë, íàðàùàò îëìà. Íÿ áèøèðèì ñÿíÿ? Âàëëàù, äåäèì êè, éàõøûéàì... Íàðàùàò îëìà... — Ñîíðà Êöáðà õàëà äÿñòÿéè ÷îõ åùìàëúà àïàðàòûí öñòöíÿ ãîéóðäó, åëÿ
áèë, Êöáðà õàëà ãîðõóðäó êè, áèðäÿí Ìóõòàðûí ñÿñè çÿäÿëÿíÿð âÿ
ìÿí ñèäã-öðÿêäÿí òÿÿúúöá åäèðäèì êè, Êöáðà õàëà Ìóõòàðëà àíàì
ìÿíèìëÿ äàíûøàí êèìè äàíûøûð.
Êöáðà õàëà:
— Éåéèí!.. — äåéèðäè âÿ áèç äÿ àüçûìûç éàíà-éàíà î èñòè ïåðàøêèëÿðè ëÿççÿòëÿ éåéèðäèê, ñîíðà áîøãàáû áîøàëäûá äóðóá ýåòìÿê èñòÿéÿíäÿ Êöáðà õàëà ö÷-äþðä äÿíÿ ïåðàøêè áöêöëìöø ãÿçåò áàüëàìàñûíû áèçÿ âåðèðäè: — Áóíó äà àïàðûí âåðèí Áàëàêÿðèìÿ...
Êöáðà õàëà ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿí àøàüû äöøìÿçäè, ùÿð ùàëäà,
ìÿí ùå÷ âàõò Êöáðà õàëàíû áèð éåðÿ ýåäÿí, éà äà åëÿ-áåëÿ êö÷ÿäÿ
äàéàíûá àðâàäëàðëà ñþùáÿò åäÿí ýþðìÿìèøäèì, ùÿòòà, ùàìàìà äà
ýåòìèðäè (Úÿôÿðãóëó äåéèðäè êè, Êöáðà õàëàíû Ìóõòàð þçö åâäÿ ÷èìèçäèðèð), ÷öíêè õÿñòÿ èäè, ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá-ãàëõà áèëìèðäè, àììà
Êöáðà õàëà áèëèðäè êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí Áàëàêÿðèìè âàð.
Ùÿðäÿí áèç îòóðóá ïåðàøêè éåéèðäèê, Êöáðà õàëà èñÿ òåç-òåç õûðûëòûéëà íÿôÿñ àëà-àëà, ùÿääÿí àðòûã áþéöê äþøëÿðè òåç-òåç åíèá ãàëõà-ãàëõà éåíÿ ìÿòáÿõÿ ýåäèðäè, ñóñÿïÿíè ñó èëÿ äîëäóðóá, ýÿëèá
êö÷ÿ åéâàíûíà ÷ûõûðäû âÿ äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. Åéâàíäà
÷îõëó ñàõñû äèá÷ÿêëÿð âàð èäè âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ úöðáÿúöð ýöëëÿð áèòìèøäè âÿ áèð äÿôÿ Êöáðà õàëà î ýöëëÿðè ñóëàéà-ñóëàéà äåäè:
— Ìÿí þëÿíäÿí ñîíðà áó ýöëëÿð ìÿíèì ö÷öí äàðûõàúàã...
Äöçäöð, Êöáðà õàëà áèçè äàäëû ïåðàøêèëÿðÿ ãîíàã åäèðäè, àììà
421

ùå÷ áèðèìèçèí àäûíû éàõøû áèëìèðäè, äÿéèøèê ñàëûðäû âÿ áèð ýöí ìÿíäÿí ñîðóøäó:
— Ñÿíèí àäûí íÿäèð?
— ßëÿêáÿð, — äåäèì.
— Ñÿí Õàíûìûí îüëóñàí?
— Éîõ, — äåäèì, ñîíðà ôèêèðëÿøäèì êè, áèðäÿí Êöáðà õàëà åëÿ áèëÿð êè, ìÿí áóðàäà îíóí áèøèðäèéè ïåðàøêèíè éåäèéèìÿ ýþðÿ Õàíûì
õàëàíûí àäûíû ÷ÿêìÿêäÿí ãîðõóðàì, îíà ýþðÿ äÿ: — Îüëó äåéèëÿì Õàíûì õàëàíûí, àíúàã áèð ùÿéÿòäÿ îëóðóã — äåäèì.
Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè, áèð äÿôÿ ãûøäà Õàíûì õàëà êö÷ÿíèí
îðòàñûíäà Ìóõòàðû áèàáûð åëÿäè, àáðûíû ÿòÿéèíÿ áöêäö âÿ öìóìèééÿòëÿ, Ìóõòàðû éàõøûúà éåðèíäÿ îòóðòäó.
Î ãûø åëÿ áèë ïàéûç èäè, òåç-òåç Áàêûéà øûäûðüû éàãûøëàð éàüûðäû
âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ, ýöíîðòà âàõòû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè, Ìóõòàð, Õàíûì õàëàíûí îüëó ßáäöëÿëèíè òóòäóðóá. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìÿÿòòÿë ãàëäû,
÷öíêè Ìóõòàð ýÿëìÿ äÿ îëñà, ùÿð ùàëäà, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàéûðäû âÿ þç ìÿùÿëëÿñèíèí úàâàíûíû òóòäóðìàã, ÿëáÿòòÿ, êèøèéÿ éàðàøàí
èø äåéèëäè, ßáäöëÿëè ëàï àäàì þëäöðñÿéäè äÿ, Ìóõòàð ýÿðÿê áåëÿ èø
òóòìàéàéäû, àììà áèð àçäàí ìÿëóì îëäó êè, ßáäöëÿëè ùå÷ êèìè þëäöðìÿéèá, ùå÷ êèìè áû÷àãëàìàéûá, äþéìÿéèá âÿ Ìóõòàð äà ßáäöëÿëèíè îíà ýþðÿ òóòäóðóá êè, ñÿùÿð ãàðà «åìàäèí»äÿ èøÿ ýåäÿíäÿ
ßáäöëÿëè «ïîëóòîðêà» èëÿ ñöðöá îíó êå÷èá âÿ áöòöí ýåúÿíè éàüûø
éàüäûüûíà ýþðÿ êö÷ÿíèí ÷èðêàá ñóéó «ïîëóòîðêà»íûí òÿêÿðëÿðèíèí
àëòûíäàí ñû÷ðàéûá «åìàäèí»èí öñòöíÿ òþêöëöá.
Àüàùöñåéí ÿìè áàðìàüûíû ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿí ñàðàëìûø àü
áûüëàðûíà ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ áàøûíû áóëàéûá:
— Àëÿ, — äåäè, — áåëÿ äÿ èø îëàð? Ìàøûíûíû þòìÿéèí öñòöíäÿ äÿ
ìÿëÿíèí úàéûëûíû òóòäóðóá òöðìÿéÿ áàñàðëàð?
ßçèçàüà ÿìè äåäè:
— ßòàüà úÿääè, äöíéàíûí ëàï äàé àõûðûäû!..
Ùÿñÿíàüà ÿìè áàðìàüû èëÿ Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäëè åâéàíûíû
ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ äåäè:
— Àëÿ, áèçÿ ñàòàøûð î, áèçÿ! Àëÿ, áèç þëìöøöê áÿéÿì êè éà, áåëÿ èø ýþðöð áó îüðàø? Áèç íÿéèê áÿéÿì, àëÿ, êèøè-çàä äþéöëöê êè, áó
çàðàçà áåëÿ ðÿôòàð åëÿéèð áèçíÿí?
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðûíûí úàíûíà ãîðõó äöøìöøäö. Ùÿñÿíàüà
ÿìèíèí àðâàäû Ôàòìà õàëà äåéèðäè:
— Ìàüóë ðàùàòúà åâèìèçäÿ îòóðóá èøèìèçíÿí-ýöúöìöçíÿí
422

êèøèíèí äÿ åëÿ áàëàúà ãóëàãëàðû îëàð?. Úÿôÿðãóëóíóí íÿôÿñèíè äÿðìÿäÿí òåç-òåç ñþéëÿäèéè áó òÿçÿ õÿáÿð äîüðóäàí äà îëóá.. Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿéèá êè. Ìóõòàðûí åâèíäÿ òåç-òåç ïåðàøêè éåìÿéèìèç áèçèì éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû. ÷þðÿê éåìÿê óøàãëàðûí éàäûíäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç Ìóõòàðûí àãèáÿòè áàðÿäÿ. âàõò òàïûá áó õÿáÿðè àíàìà ÷àòäûðäûì âÿ àíàì ÿëèíè äèçèíÿ âóðóá Ìóõòàðûí ãàðàñûíà: 423 . ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí âÿ ýóéà. àììà. Ìÿí òàíûéûðàì þç êèøèìè äÿ!. áöòöí ýöíö ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà éûüûøûá àðàáèð éàüàí éàüûøäàí èñëàíà-èñëàíà.. ùàíñû äàøû òþêÿê áàøûìûçà. Þëäöðÿúÿêëÿð ýåúÿ î îüðàø îüëó îüðàø Ìóõòàðû. àõøàì íÿ îëàúàüû áàðÿäÿ òåç-òåç éàéûëàí ìöõòÿëèô øåéëÿðè ìöçàêèðÿ åäèðäèê. Äÿðñ ùàçûðëàìàã. Êöáðà õàëà äà éàäûìûçäàí ÷ûõìûøäû âÿ áèç èíäè ìÿùÿëëÿíèí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäèê. Úÿôÿðãóëó áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ ýÿòèðäè êè. — äåéèðäè — ýÿðÿê î áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿñÿí. àüÿç?. Áèç äÿ. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Àüÿç.ìÿøüóë îëóðäóã!. ñÿíäÿí àñûëû äþéöë. ùÿòòà Úÿôÿðãóëó øàëâàðûíûí áàëàüûíûí àëòûíäàí úîðàáûíà áèð äÿìèð øóìàãÿäÿð ñîõìóøäó âÿ áó ôèêèðäÿ èäè êè. — âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà. ýóéà àâòîáóñëà ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíû êÿñèá. Ìóõòàðû þç ðÿãèáèìèç. àõøàì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíèí Ìóõòàðëà äàâàñû äöøÿí êèìè. Áàëàêÿðèì èñÿ áöòöí áó ñþùáÿòëÿðÿ ôèêèð âåðìèðäè: — Î øåé êè. áóíó Úÿôÿðãóëó þçöíäÿí òîããóøäóðóá. Úÿôÿðãóëóíóí éàøû ùÿëÿ òöðìÿéÿ äöøìöðäö âÿ Úÿôÿðãóëóíó òóòóá òöðìÿéÿ áàñìàéàúàãäûëàð. ãàðà «åìàäèí»èí ýÿëìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. Ìÿí áèëìèðäèì êè. äöøìÿíèìèç ùåñàá åäèðäèê. éÿíè ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðû. Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. ùÿòòà öðÿéèìäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ùÿð ùàëäà.. Ìóõòàð. ùÿì äÿ ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðèíè òöðìÿäÿí ãóðòàðûðäû. Õàíûì õàëàíûí áþéöê îüëó Úÿôÿð êö÷ÿäÿ òÿñàäöôÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ðàñò ýÿëèá. Áó êþïÿê îüëó Ìóõòàð ìÿðÿêÿ ñàëàúàã ìÿëÿéÿ!. áàëàëàðûìûçûí ýþçö òöðìÿëÿðèí ãàïûñûíäà ãàëàúàã!. éîõñà éîõ. Úÿôÿðè äÿ ùÿäÿëÿéèá êè. éàø ñÿêè ãûðàüûíäà îòóðóá õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ òöòÿê ÷àëûðäû.. êöëÿêäÿí öøöéÿ-öøöéÿ àõøàìûí äöøìÿéèíè ýþçëÿéèðäèê. ýèðñèí àðàéà âÿ ùÿìèí äÿìèð øóìàãÿäÿðè Ìóõòàðûí ãàðíûíà ñîõñóí. ñÿíè äÿ òóòäóðàðàì. ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð óøàã êîëîíèéàñûíà... éÿíè Úÿôÿðãóëó ùÿì Ìóõòàðû âóðóðäó. ýþðìöðñöç î êþïÿé îüëóíóí ãóëàãëàðûíû? Àüÿç..

ßëÿêáÿð ýÿòèðÿðäè äÿ. éàøû ñÿêñÿíè êå÷ìèøäè âÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ùàããûíäà áèð ãÿðèáÿ ùàäèñÿ äàíûøûðäûëàð. íàðûí àü íþãòÿëè òöíä-ýþé êîôòàñû äà ÿéíèíäÿ. Áó âàõò ìÿí ùÿìèí éàüûøëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — ùÿìèøÿêè êèìè. éàòàíäà àéàãëàðûì éîðüàíûí àëòûíäàí ÷ûõûðäû) âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí ÿùâàëàòû èëÿ ìÿøüóë èäè. ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí êÿòèëäÿ îòóðóá ÷ÿíÿñèíè ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ ñþéêÿäè âÿ ýþçëÿðèíè êö÷ÿéÿ äèêäè êè. àé Ñîíà. ìÿùÿëëÿäÿ ìÿðÿêÿ ñàëìàéûí âÿ ýåéèíèá áó ùàâàäà êö÷ÿéÿ ÷ûõûá êè. Õàíûì õàëà áèçÿ ýÿëäè: — Íîõóäóì ãóðòàðûá. Àüàùöñåéí ÿìè þçö ýåäèá åâëÿðèíäÿí òàõòà êÿòèë ýÿòèðäè. øèïéîí! — äåäè. Ìÿí ßëèàááàñ êèøèíèí àüàïïàã ñàããàëûíà. ßëèàááàñ êèøè äÿ ùà÷àíñà óøàã îëóá? Áàëàêÿðèì åëÿ ùåé òöòÿê ÷àëûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí ùàíñû ùàâàíû 424 . — äåäè. àéûá äþéöë?. áèëìèðÿì. éîõñà éîõ (ìÿí èíäè äÿ òåç-òåç ùÿìèí ùàäèñÿ áàðÿäÿ äöøöíöðÿì). òöíä-ýþé òóìàíû. åëÿ áèë êè. ßáäöëÿëèíè áóðàõäûðñûí. Ìÿí Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ñàêèò ýþçëÿðèíÿ. ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíÿ áàõà-áàõà ôèêèðëÿøäèì êè. íþø þçöí ÿçèééÿò ÷ÿêèá äöøöðäöí àøàüû?. ßçèçàüà ÿìè. ßëèàááàñ êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè àðàñûíäà ÿí ãîúàñû èäè. — Âàðûíäûñà. Áó íÿ ñþçäö. ùÿòòà ßëèàááàñ êèøè äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû.. Ùÿìèí éàüûøëû-êöëÿêëè ãûø àõøàìû Ìóõòàðûí ùÿìèøÿ ãàðà «åìàäèí»äÿ èøäÿí ãàéûòäûüû âàõòà éàõûí Ùÿñÿíàüà ÿìè. àé Õàíûì õàëà. õþðÿêëÿðè ùàçûð äþéöë ùÿëÿ. Úÿôÿðãóëó áó äÿôÿ äÿ áåëÿ áèð õÿáÿð ýÿòèðäè êè. áèð àç ÿëáîðúó íîõóä âåðýèíÿí. Àüàùöñåéí ÿìè. úèääè ñèôÿòèíÿ áàõà-áàõà òàìàì áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ èäèì êè. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. àììà Õàíûì õàëà áåëÿúÿ ñàêèòäè âÿ îòóðóá åâäÿ õþðÿê áèøèðèð. Éóõàðûäàí ÷àüûðåéäèí. þçö Ìóõòàðäàí õàùèø åëÿñèí êè. ßëèàááàñ êèøè Ùÿñÿíàüà ÿìèíè ÷àüûðûá éàíûíà êè... ÿëáîðúó íÿ äåìÿêäè. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áèðè ñÿêèäÿ äàéàíäû. ãàðà êÿëàüàéû áàøûíäà.. ýþðÿñÿí. ãàðà «åìàäèí» íÿ âàõò ýÿëÿúÿê. Àíàì îòàüûìûçäàêû ïàëàçûí öñòöíäÿ îòóðóá ìÿíèì éîðüàíûìû òþêìöøäö. Óøàãëàð ýÿëÿúÿê áèð àçäàí. ùå÷ íÿ îëìàéûá.. äîüðóäàí äà ùÿìèí ùàäèñÿ îëìóøäó. áîéóíó óçàäûðäû (ùÿìèí ãûø áèðäÿí-áèðÿ éîðüàíûì ìÿíÿ áàëàúà ýÿëäè..— Âàé ñÿíèí úèéÿðèí éàíñûí! Øèïéîí îüëó. úÿëä àéàüà ãàëõäû: — À-à-à-à.

— Áàø öñòÿ. Õàíûì õàëà åëÿ áèë ùå÷ íÿ åøèòìèðäè. Õàíûì õàëà Úÿôÿðäÿí. Ñàðû ùàìàìûí äèâàðûíà ñþéêÿíèá äàéàíäû. Êö÷ÿäÿ áèð íÿôÿð äÿ îëñóí àðâàä éîõ èäè âÿ áó äÿì àðâàäëàð åâäÿ îòóðóá ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ ýþçëÿéèðäèëÿð êè. áàøûíû ÷þíäÿðèá áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõäû: Õàíûì õàëà ãàáàãäà. Êö÷ÿíèí àøàüû áàøûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö. àðäûíúà äà Úÿôÿð. êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíäà ùå÷ áèð ùÿéÿúàíäàí ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè.. Áàëàêÿðèì? Áàëàêÿðèì äåäè: — Éàõøûéàì. ñîíðà ýþçëÿðèíè êö÷ÿäÿí ÷ÿêèá áèç òÿðÿôÿ áàõäû âÿ ÷àüûðäû: — Áàëàêÿðèì!. éàüûøäàí èñëàíûá òöíäëÿøìèø ñàðû ïåíúÿéèíèí ãîëó èëÿ òöòÿéèí àüçûíû ñèëäè. ãÿìáÿð äþøÿíìèø êö÷ÿíèí òÿí îðòàñû èëÿ äöç ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëèðäè âÿ ãàðà «åìàäèí» Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäûãúà ñöðöúö áÿðêäÿí ñèãíàë âåðìÿéÿ áàøëàäû. Ãîúà. 425 . ßëèàááàñ êèøèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ìöìêöí äåéèëäè. Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí àéûðûá ßëèàááàñ êèøèéÿ òÿðÿô áàõäû. ãîéäó úèáèíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèýèëäÿí áèð àç àðàëû ÷ÿêèëäè. Ãîúàäàí.÷àëäûüûíû äåìÿê. ÿëáÿòòÿ. Áàëàêÿðèì äàùà áèçèì éàíûìûçà ýÿëìÿäè. ÷öíêè î òöòÿéèí ÷àëüûñûíäà áöòöí ùàâàëàðäàí áèð àç âàð èäè âÿ ùÿìèí ãûø àõøàìû î òöòÿéèí íÿ ÷àëäûüûíû. àììà áó âàõò ÷îõ ýþçëÿíèëìÿç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ùàìû ñÿùÿðäÿí áÿðè ýþçëÿäèéè ãàðà «åìàäèí»ÿ éîõ. Àäèëäÿí. Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõûá èòè àääûìëàðëà Ìóõòàðýèëèí êö÷ÿ ãàïûñûíà òÿðÿô ýÿëèðäè. Ãàðà «åìàäèí»èí ýþðöíìÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíäàí ÷ûõìàüû áèð îëäó âÿ áó íåúÿ îëäó? — Ùàìû áó èøÿ ìÿÿòòÿë ãàëäû. äàé-äàé. åëÿ áèë êè. äàé-äàé. Úÿáðàéûë. — Îëäó. — ×àëìà. åëÿúÿ òÿêáÿòÿê öñòöíÿ éåðèäèéè ìàøûí äåéèëäè âÿ Õàíûì õàëàíûí úèääè ñèôÿòèíäÿ. êö÷ÿäÿí íÿ õÿáÿð ýÿëÿúÿê. Àäèë. Ìóõòàðû ÿí ïèñ êö÷ÿ ñþéöøëÿðè èëÿ ñþéöðäöëÿð. Àüàðÿùèìäÿí ö÷-äþðä àääûì èðÿëèäÿ. ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. ßëèàááàñ êèøè áèð-èêè äÿôÿ þñêöðäö. ñîíðà àéàüà ãàëõûá ãîøà òóòóí àëòûíäàí êèøèëÿðèí éàíûíà ýåòäè. Áàëàêÿðèì. Úÿáðàéûëäàí. íÿ äåäèéèíè àíúàã Áàëàêÿðèìèí þçö áèëèðäè. — Éåðè äþéöë. àðâàäëàð ùÿéà-àáûðûíäàí êå÷èá öðÿêëÿðèíäÿ éÿãèí êè.

þçöìöçÿ ýÿëÿ áèëìèðäèê. ìàøûíäàí ÷ûõìûðäû âÿ þçöíö ìàøûíûí è÷èíäÿ ýåðè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí èðè ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿéèðäè: — Àé àðâàä.òÿêúÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíäÿ áèð ãÿçÿá èøûëòûñû âàð èäè. Úÿáðàéûë. Õàíûì õàëàäàí èêè-ö÷ àääûì àðàëûäà äàéàíìûøäûëàð âÿ áèð ñþç äåìÿäÿí Õàíûì õàëàíûí Ìóõòàðû ìàøûíäàí ÷ÿêìÿéèíÿ âÿ Ìóõòàðûí äà éàõàñûíû Õàíûì õàëàíûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã èñòÿìÿéèíÿ áàõûðäûëàð. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòè î ãÿäÿð ýþçëÿíèëìÿç èäè êè. ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìûø áèçÿ áàõäû. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìèðäè. Ãîúàéà. — ×ûõ áàéûðà!... àììà î äà áèð ñþç äåìèðäè. òÿëàøëà: — Àé àäàìëàð! Éîëäàøëàð!. ãîðõó-ùöðêö è÷èíäÿêè ýþçëÿðè èëÿ áàõà-áàõà áèëìÿäè êè. áèð-èêè äÿôÿ áÿðêäÿí. Ìóõòàð äàùà áàøãà ñþç äåìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. ßëèàááàñ êèøè òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿí àéàüà ãàëõìûøäû.. áåëèíäÿêè ãîáóðäàí ÷ûõàðòäûüû òàïàí÷àíû ãàëäûðûá ýþéÿ áèð ýöëëÿ àòäû. Àüàðÿùèì äÿ êö÷ÿíèí îðòàñûíäà... ×ÿôÿð. Ãàðà «åìàäèí» éàø ãÿìáÿðëèéèí öñòöíäÿ òöêöðïÿäÿí ñÿñ ÷ûõàðûá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùèðñèíäÿí à÷ûã-àøêàð ÷ÿíÿñè ÿñÿí Ìóõòàð ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷ûá ãûøãûðäû: — Àé àðâàä. åëÿ-áåëÿúÿ áàõûðäû. Õàíûì õàëà èñÿ ÿëèíè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí áóðàõìàã áèëìèðäè: — ×ûõ!.. ÷öíêè Õàíûì õàëà éåêÿ ÿëè èëÿ Ìóõòàðûí ìåøèí ïåíúÿéèíèí éàõàñûíäàí éàïûøûá ÷þëÿ ÷ÿêèðäè: — ×ûõ áàéûðà!.. ñîíðà òàïàí÷à ãàëäûðàí ãîëó éàíûíà äöøäö. àììà î ýþéÿ àòûëàí ýöëëÿíèí ñÿñè ùå÷ êèìè ñÿêñÿíäèðìÿäè âÿ ñöðöúö äÿ ñÿêèäÿ äàéàíìûø êèøèëÿðÿ. Ãîúà. Ñÿí äÿ êèøèñÿí? Òóôó! — Õàíûì õàëà ÿëè426 .. Àäèë. ×ûõ!. Ìóõòàðûí áàëàúà ãóëàãëàðû ãûïãûðìûçû ãûçàðûá). íÿ åëÿñèí. — äåäè. ×ûõ!. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.... Áèç äÿ òóò àüàúûíûí àëòûíäà ãóðóéóá ãàëìûøäûã. ×ûõ áàéûðà!. Àé àðâàä.. Àäèëÿ.. Àüàðÿùèìÿ áàõäû. Ãàðà «åìàäèí»èí ñöðöúöñö þçöíÿ ýÿëÿí áèðèíúè àäàì îëäó. êö÷ÿíèí îðòàñûíäà äàéàíìûø î úàâàí îüëàíëàðà — Úÿôÿðÿ. ìÿí ýþðìöðäöì. ìàøûíäàí ÷þëÿ àòûëäû. Õàíûì õàëàíûí áó ùÿðÿêÿòèíèí ýþçëÿíèëìÿçëèéèíäÿí Ìóõòàðûí ýþçëÿðè áÿðÿëèá àç ãàëà ùÿäÿãÿñèíäÿí ÷ûõàúàãäû âÿ Ìóõòàð þçöíö èòèðìèøäè (àõøàì èäè. Úÿáðàéûëà.

àðâàä! — äåäè. ñîíðà öçöíö ñÿêèäÿ äàéàíìûø ßëèàááàñ êèøèýèëÿ. áó ãàðà «åìàäèí»èí. — Ýþðÿðñÿí! Õàíûì õàëà: — Ñÿí äÿ ýþðÿðñÿí! — äåäè. Õàíûì õàëà ñàü ÿëèíèí èêè óçóí áàðìàüûíû ãîøàëàéûá àç ãàëà Ìóõòàðûí ýþçëÿðèíÿ ñîõà-ñîõà áÿðêäÿí äåäè: — Ñÿí þëÿñÿí. åëÿ áèë. Êö÷ÿìèçäÿ åëÿ ñöêóò âàð èäè êè. àíàíäàí ÿìäèéèí ñöä áóðíóíäàí ýÿëñèí! Éîõñà.Áóíäàí ñîíðàêû ùàäèñÿëÿðè ìÿí ýþðìÿìèøäèì. ùÿð ùàëäà. àììà î ùàäèñÿëÿðèí ùàìûñû èíäè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. Ìóõòàðûí äÿãèã íÿ èøèíäÿ âÿ ùàðàäà èøëÿìÿéè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèìÿ ìÿëóì äåéèëäè âÿ ùÿìèí éàüûøëû ãûø àõøàìûíûí ñÿùÿðè ñöáù òåçäÿí Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äàëàíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû âÿ î ñÿùÿð Õàíûì õàëà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ îüëóíóí ñöð427 ... Õàíûì õàëà: — Àðâàä ñÿíñÿí! — äåäè.íè Ìóõòàðûí éàõàñûíäàí ÷ÿêäè âÿ ÿëèíè ÷ÿêìÿéè èëÿ äÿ Ìóõòàðûí öçöíÿ áèð ëîìáóëòó òöïöðìÿéè áèð îëäó. Ìóõòàð: — Ýþðÿðñÿí! — äåäè. àéàüûíäàêû õðîì óçóíáîüàçëàðûí. îíëàðû òàïàúàüàì! Ýåäèá ýèðÿúÿéÿì îíëàðûí éàíûíà! Ñÿíöí áàøóíäà áèð òóðï ÿêÿúÿéÿì êè. ßçèçàüà ÿìèéÿ òóòäó: — ßéÿð ñèç äÿ áóíà áèð ñþç äåñÿç.. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøìÿëè èäè. äåéÿñÿí. åëÿ áèëèðñÿí éàëâàðàúûéàì ñÿíÿ ìÿí? Àé ñÿí þëÿñÿí! Ìóõòàð. âóðìóðäó.. âàð å. Úÿáðàéûë. èòè àääûìëàðëà êö÷ÿíèí îðòàñû èëÿ äàëàíûìûçà òÿðÿô ýåòäè. Úÿôÿð. áóíà ÿë âóðñàç êèøè äþéöëñöç! Ìÿí þëìÿìèøÿì ùÿëÿ! — äåäè âÿ ýåðè ÷åâðèëèá ýÿëäèéè êèìè äÿ. ùå÷ îëìàñà. Ãîúà. ÿýÿð áó ýöí óøàüû áóðàõäûðìàñàí. êö÷ÿéÿ éûüûøìûø áó àäàìëàðû âåúèíÿ àëìàñà äà. ùÿð øåé äîíìóøäó. éàâàø-éàâàø þçöíÿ ýÿëäè. Àüàùöñåéí ÿìèéÿ. ñöðöúöíöí éàíûíäà àéûá èäè âÿ áåëèíäÿêè òàïàí÷àíûí. . Ùÿñÿíàüà ÿìèéÿ. ÿéíèíäÿêè ìåøèí ïåíúÿéèí. ýåäèá ñÿíöí áþéöêëÿðèí êè. Àüàðÿùèì äÿ Õàíûì õàëàíûí àðäûíúà ýåòäè. åëÿ áèë. åâèíäÿêè î ãàðà òåëåôîí àïàðàòûíûí éàðàòäûüû ùÿìèøÿêè èíàì éåíÿ äÿ Ìóõòàðà ãàéûòäû âÿ ìàøûíäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíäÿí éàø îëìóø ÿëèíè ìåøèí ïåíúÿéèíèí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ: — Þçöíö éûüûøäûð.. Ìóõòàð éàëûí ÿëè èëÿ Õàíûì õàëàíûí òöïöðúÿéèíè öçöíäÿí ñèëäè.. Àäèë. úàìààòûí öðÿéè äÿ ñèíÿñèíäÿ äîíóá äàéàíìûøäû.

Õàíûì õàëà: — Áóíóí ãàïûñûíû à÷ ýþðöì! — äåäè. Àäèë êàáèíêàíûí ãàïûñûíû à÷äû. àììà ãàð éåðÿ äöøÿí êèìè ñó îëóðäó. Äàðâàçàíûí éàíûíäà êè÷èê áèð êþøê âàð èäè âÿ ÿéíèíÿ ìèëèñèîíåð ïàëòàðû ýåéìèø ëîïà áûüëû áèð íÿôÿð êþøêäÿí ÷ûõûá ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. «Ïîëóòîðêà» ýþçäÿí èòäè. ãàïûíû à÷ûá è÷ÿðèäÿ îòóðìóø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ: — Ñàëàì-ìÿëåéêöì. Àäèë áèð ìöääÿò ìàøûíû òÿðïÿòìÿäè âÿ Õàíûì õàëà àëòäàí éóõàðû òÿðñ-òÿðñ îüëóíà áàõäû: — Ñÿíÿ äåìèðÿì ýåò èøèâÿ?! Àäèë íÿñÿ äåìÿê èñòÿäè. — äåäè âÿ òÿÿúúöáëÿ êþøêöí àüçûíäà äàéàíìûø áó àðâàäà áàõäû. àñôàëòûí öñòöíäÿ áèðúÿ äàìúû éàø ëÿêÿéÿ ÷åâðèëèðäè. äèããÿòëÿ áó áèíàéà áàõäû. Ãûø ñÿùÿðè èäè.äöéö ìàøûíà ìèíäè. ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûø ãàðà «åìàäèí» éåðèíäÿí òÿðïÿíèá Ìóõòàðû èøÿ àïàðàíäà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû äà éåðèíäÿí òÿðïÿíäè. ñîíðà î äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ Ìóõòàðûí ìèíäèéè ãàðà «åìàäèí» äàðâàçàäàí êå÷èá áèíàíûí ùÿéÿòèíÿ ýèðäè. Ìèëèñèîíåð: — ßëåéêöì-ñàëàì. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû òÿçÿäÿí áàüëàäû âÿ þç êþøêöíÿ ãàéûòäû. ñîíðà äàðâàçàíûí éàíûíäàêû êþøêÿ éàõûíëàøäû. ãàðà «åìàäèí»èí àðäûíúà øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷äè. Ãàðà «åìàäèí» áèð áèíàíûí äàðâàçàñûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Õàíûì õàëà ìàøûíäàí äöøäö âÿ: — Ñÿí ýåò èøÿ — äåäè. — äåäè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí èøûëäàéàí ýþçëÿðèíÿ áàõäû. ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìàøûíû èøÿ ñàëäû. Õàíûì õàëà äåäè: — Áþéöéöâöç ëàçûìäû ìÿíÿ! — Êèì ëàçûìäûð? 428 . Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Àäèëëÿ áèð éåðäÿ êàáèíêàäà îòóðóá ýþçëÿäè. àììà àíàñûíûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. Õàíûì õàëà ãàðà «åìàäèí»ÿ òÿðÿô áàõäû. ñîéóã èäè âÿ î ñÿùÿð ñåéðÿê ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. Àäèë äÿ ìàøûíû ãàðà «åìàäèí»äÿí õåéëè àðàëûäà ñàõëàäû.

èëÿ: — Áþéöéöâöç! Î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð åðìÿíè èäè. áàéàãêû éåðèíäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà: — Ýåò. àõ÷è? — Éîõ. éàíûíäàêû òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ ýèðäÿ åëåêòðèê ïèëÿòÿñè éàíäûðìûøäû âÿ äåéÿñÿí. ìèëèñèîíåð äÿ ýöëÿ-ýöëÿ 429 . ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. — Òàíûéûð ñÿíè? — Éîõ. — Áóðà ñÿíèí éåðèí äåéèë.. — Ùà. Âÿ êþøêöí ãàïûñûíû Õàíûì õàëàíûí öçöíÿ áàüëàäû. ÿëëÿðèíè ïèëÿòÿíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. Ìèëèñèîíåðèí ÿëëè ñÿêêèç-àëòìûø éàøû îëàðäû. ýöëäö âÿ åðìÿíè ëÿùúÿñè — Àõ÷è. áó áèíàíû ïÿíúÿðÿ-ïÿíúÿðÿ äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðäè. öøöéöðäö. ôóðàæêàñûíûí àëòûíäàí àüàðìûø ñà÷ëàðû ýþðöíöðäö. áèëäèí? — Áèëäèì. ãàðà «åìàäèí» ùÿéÿòÿ ýèðäè. úèáëÿðèíäÿí áàëàúà âÿñèãÿ ÷ûõàðûá ýþñòÿðèðäèëÿð âÿ êþøêöí àðõà ãàïûñûíäàí è÷ÿðè êå÷èá ýåäèðäèëÿð. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí ãàïûëàðûíû áàüëàäû. êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðöíÿí î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áàøà äöøìÿäèí íÿ èñòÿéèðÿì? Áó áèíàíûí áþéöéöíö èñòÿéèðÿì! Ìèëèñèîíåð áó äÿôÿ àüçûíû à÷ìàüà ìàúàë òàïìàäû. — äåäè. òåç àéàüà ãàëõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. éåíÿ äÿ ãàðà «åìàäèí»èí ãàáàüûíäà ìèë êèìè òàðûì äóðóá ñàü ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû. Áó àäàìëàðäàí áÿçèñè ýöëÿ-ýöëÿ ìèëèñèîíåðÿ íÿñÿ äåéèðäè. — Èíäè äå ýþðöì ñÿíÿ êèì ëàçûìäûð? — Áó áèíàäàêûëàðûí ùàìûñûíûí áþéöéö! — Âàõ?! ×àüûðûá ñÿíè? — Éîõ. — Ñÿí òàíûéûðñàí îíó. éåíÿ áèð ãàðà «åìàäèí» ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. èíäè áÿñ.. àõ÷è. ýåò. Áó áèíàéà ïèéàäà àäàìëàð äà ýÿëèðäè. — äåäè — Áóðäà ÿí êè÷èéè ìÿíÿì. êþøêöíÿ òÿðÿô ýÿëäè. áóðäà ùàìû ìÿíèì÷öí áþéöêäö äÿ.. ÷öíêè êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí ýþðäö êè. êþøêÿ ýèðèá ìèëèñèîíåðëÿ ñàëàìëàøûðäûëàð. ñîíðà êþøêÿ áàõäû..

þçö äÿ ÷åøìÿéèíè òàõûá êþùíÿ «Îãîíéîê» æóðíàëû îõóéóðäó. ñîíðà î äà ãóðóéóá éîõ îëóðäó. — äåäè. áàøûíû áóëàéûðäû. áó áèíàíûí è÷èíäÿ ùå÷ êèì éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíè áèð-áèð ýþçäÿí êå÷èðòäè. þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. éåðÿ äöøÿí êèìè ñóéà äþíöðäö. ìàøûíûí è÷èíäÿ îòóðìóø àäàì áàøûíû òÿðïÿòäè. éåíÿ ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòäó. Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ êþøêäÿí ÷ûõûá ìàøûíûí ãàáàüûíäà ÿëèíè ãóëàüûíûí äèáèíÿ àïàðäû.úàâàá âåðèðäè. åëÿ áèë êè. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð áàøûíû àøàüû ÿéèá êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. ñîíðà ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû. Ýåò èøèíëÿ ìÿøüóë îë. ìàøûíû ùÿéÿòÿ áóðàõäû âÿ éåíèäÿí äàðâàçàíû áàüëàéûá êþøêöíÿ ãàéûäàíäà Õàíûì õàëàéà: — Àõ÷è. Ìèëèñèîíåð äÿ. áÿçèñè äÿ åëÿ òÿêúÿ áàøûíû òÿðïÿäèá êå÷èðäè. — éàçûüûí ýÿëñèí þçöíÿ. 430 . Î ñîéóã ãûø ñÿùÿðè Õàíûì õàëà áó áèíàíûí éåðëÿøäèéè êö÷ÿ èëÿ î áàø-áó áàø ýåäèá-ýÿëäè: ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêäÿí âÿ î äÿìèð äàðâàçàäàí áàøãà áó áèíàíûí ùå÷ áèð ýèðèøè éîõ èäè âÿ Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Åëÿ áèë êè. àñôàëòûí öñòöíäÿ ýèðäÿ éàø ëÿêÿñè ãàëûðäû. ùåéêÿë êèìè äèíìÿç þòöá è÷ÿðè ýèðèðäè. àììà éàâàø-éàâàø àéàãëàðûíûí áàðìàãëàðû âÿ ÿëëÿðè äîíóðäó. èø áàøëàìûøäû. î ñîéóã ãûø ýöíö áó áèíà äà Õàíûì õàëàíûí áàðìàãëàðû êèìè äîíìóøäó. ùå÷ ìèëèñèîíåðÿ ñàëàì äà âåðìèðäè. éÿãèí êè. Áó áèíàéà äàùà ýÿëèá-ýåäÿí éîõ èäè. Õàíûì õàëà: — Ñÿíÿ äÿõëè éîõäó! — äåäè. Éåíÿ áèð ìàøûí ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ùÿìèí ìàøûíäà äà ñöðöúöäÿí áàøãà Ìóõòàð êèìè áèð íÿôÿð îòóðìóøäó. Ãàð åëÿ-åëÿúÿ ñåéðÿê éàüûðäû. — Ñÿí ýåò úàìààòûí ãàïûñûíû à÷! — Áàõ! Íÿ ïèñ àðâàäñàí ñÿí?! — Þçöì áèëÿðÿì! Ýåò ñÿí éàõ÷û îë! Ìèëèñèîíåð áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè. ñÿòÿëúÿì îëàðñàí. áàëàúà äÿìèð ÷àéäàíû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ ãîéìóøäó. Õàíûì õàëàíû éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. åëÿ áèë. áàøûíû äèê òóòóðäó. åëÿëÿðè äÿ îëóðäó êè. Õàíûì õàëà áàøûíà âÿ ïåíúÿéèí öñòöíäÿí ÷èéèíëÿðèíÿ ñàëäûüû ãàëûí éóí øàëûí è÷èíäÿ ñîéóã ùèññ åëÿìèðäè.

ñîíðà Õàíûì õàëà éåíÿ ýÿëèá êþøêöí ãàïûñûíû à÷äû: — Ñÿí ìÿíè è÷ÿðè áóðàõìàéàúàãñàí. àììà áèðäÿí êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõäû. ÿëëÿðè äîíóðäó. ñîíðà äåäè: — Ýèð è÷ÿðè.. ãûçûá. éÿãèí áèëìÿê èñòÿéèðäè êè. î òöíä ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äÿ ïàð÷à äåéèëäè. Õàíûì õàëà öøöìöðäö. ñîíðà éåíÿ áàøûíû àøàüû ñàëûá æóðíàëû îõóìàã èñòÿäè. áèð äÿ êè. — Ìèëèñèîíåð åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíäÿêè ÷àéäàíûí ãàïàüûíû ãàëäûðûá áàõäû êè. Õàíûì õàëà êþøêÿ ýèðèá ãàïûíû áàüëàäû. ñÿí íÿ èíòåðåñíè àðâàäñàí?! — Áóðàõàúàãñàí ìÿíè è÷ÿðè. à êèøè? — Àõ÷è.ïÿíúÿðÿëÿðèí ùàìûñûíà òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèøäè âÿ åëÿ áèë êè.. ãàïûíû äà áàüëà. áèð àçäàí áèíàäàí áèð íÿôÿð äÿ ÷ûõäû. Àäèúÿ àäàìëàð èäè. îíäà íÿ èñòÿéèðñÿí? — Áóðàíûí áþéöéöéíÿí èøèì âàð! — Øèïéîí òóòìóñàí? — Íÿ? — Ùå÷ íÿ. Ìèëèñèîíåð ýþçöíö æóðíàëäàí ÷ÿêäè. ñóëó ãàðäàí íÿì ÷ÿêèðäè. àéàüûíûí áàðìàãëàðû. òöíä-ýþé ðÿíýëè äàøäàí éîíóëìóøäóëàð. éîõñà éîõ? — Ïðîïóñêóí âàð? — Íÿ? — Êàüûçûí âàð. äåéèðÿì? Èúàçÿí? — Éîõ. èïäÿí òîõóíìàìûøäû. ñîíðà ÷åøìÿéèíè ýþçöíäÿí àëíûíà ãàëäûðûá ëàï äèããÿòëÿ áàõäû âÿ éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. éîõñà éîõ. þìðöíäÿ ùå÷ áèð ÿë îíëàðû à÷ìàìûøäû. Ìèëèñèîíåð þçöíÿ ÷àé äÿìëÿéèðäè. äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. è÷ÿðèäÿí ùå÷ áèð ñÿñ åøèäèëìèðäè. ÿëè èëÿ ÷àéäàíû éîõëàäû. ãàéíàéûá. ñîéóãäóð. — Áÿñ. Ìèëèñèîíåðèí êþøêöíöí ãàïûñû à÷ûëäû âÿ èêè íÿôÿð áó áèíàäàí ÷ûõûá Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòäö âÿ êö÷ÿ èëÿ öçöàøàüû ýåäèá ýþçäÿí èòäè. Õàíûì õàëà äàðâàçàéà éàõûíëàøäû. éÿãèí ÷àéäàíûí èñòèñèíè áèð ÿëèíäÿí î áèðè ÿëèíÿ âåðèðäè. ùå÷ áèð éåë îíëàðû òÿðïÿòìÿìèøäè. ÷èéèíëÿðèíäÿ éóí øàëûí àüûðëûüûíû ùèññ åäèðäè. Éóí øàë ýåò-ýåäÿ î ñåéðÿê. Ìèëèñèîíåð ñîðóøäó: — Äîüðóäàí èøèí âàð ñÿíèí? — Íåúÿ éÿíè äîüðóäàí? Îéóí îéíàéûðàì áóðàäà ñÿùÿðäÿí? 431 . éîõñà éîõ? Ñîíðà ÿëèíè ÿëèíÿ ñöðòäö.

Áóðàäà äóðóá îíó ýþçëÿéèðñÿí? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. ýÿëèá Õàíûì õàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû: — Áóðàäà äóðìàãäàí íÿ ÷ûõàúàã. Áó áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿêè î òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð åëÿ-åëÿúÿ òÿðïÿíìÿç èäè âÿ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðèí îòóðäóüó êþøêöí î áàëàúà ïÿíúÿðÿñè áó áèíàäà éåýàíÿ ïÿðäÿñèç ïÿíúÿðÿ èäè.. — Î êèìäè åëÿ? — Äåæóðíóäó äÿ. àõ÷è? Íèéÿ ýåòìèðñÿí? — Ñÿíèí èøèí äåéèë! — Âàõ! Ñÿíèíëÿ áèð åâäÿ éàøàéàíëàð ýþð íÿ ÷ÿêèð!. Ìèëèñèîíåð: — Àõ÷è. 432 . õîø ýÿëäèí!. ýåò. áàáàìûí ñÿíèí áàáàíà áîðúó âàð? Ýåò. åâèíÿ. Ìèëèñèîíåð ÷àé è÷èðäè. ñîíðà êþøêöíÿ ãàéûòìàäû. ÷àüûðàðëàð ñÿíè. àììà ñîéóã êöëÿê áàøëàìûøäû. — äåäè. Õåéëè ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Ìèëèñèîíåð ÿëèíè ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè òåëåôîí àïàðàòûíà óçàòäû: — Ãîé áèð äåæóðíóéà çÿíý åëÿéèì. àõ÷è. ñÿí ìÿíè äÿëè åëÿéÿúÿêñÿí? Íÿ äàâà ñàëûðñàí áóðàäà? Ùà. Ýåò åâÿ. Áàõàðëàð ÿðèçÿíÿ.. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ áó äÿôÿ öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê áèð ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. — Ñÿíÿ áîðúó ãàëìàéûá! Ìèëèñèîíåð éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàéà-áóëàéà êþøêÿ ýèðäè âÿ ãàïûñûíû áàüëàäû.— Âàõ! Ëàï âàúèá èøäèð? — Ùÿ. — Ìÿíÿ áóðàíûí áþéöéö ëàçûìäûð.. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíû áàüëàäû. Êöëÿê ýåò-ýåäÿ áÿðêèéèðäè âÿ ãàð òÿçÿäÿí éàüìàüà áàøëàìûøäû.. èñòÿäèéèíÿ ÿðèçÿ èëÿ éàç. — Ñÿí äÿ ãàë áó õîñìàíäà! — Õàíûì õàëà êþøêöí ãàïûñûíû àðäûíúà ÷ûðïûá éåíÿ äÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõäû âÿ éåíÿ äÿ ýÿëèá äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. êö÷ÿ èëÿ ñöðÿòëÿ þòöá-ýåòäè. àé êèøè! Áàøà äöøìÿäèí ñÿí? — Àðà. — ñÿí íÿ íàèâíè àäàìñàí?. áó âàõò Õàíûì õàëà äà áèð çÿíý ñÿñè åøèòäè. Ãàð êÿñìèøäè. áèðäÿí ÿëèíäÿêè ñòÿêàíû éàðûì÷ûã ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó..

åâäÿí ýÿòèðäèéè êîëáàñà÷þðÿéè äÿ éåéÿ áèëìèðäè. — Àðà. îòóðäó âÿ éÿãèí þçöíÿ ñþç âåðäè êè. áèð ñþç äåìÿäè. Ìèëèñèîíåð: — Áàõ! — äåäè. áó àðâàäûí ýåò-ýåäÿ øèääÿòëÿíÿí ÷îâüóí è÷èíäÿ áåëÿúÿ ñààòëàðëà î äàðâàçàíûí ãàáàüûíäà äàéàíûá äóðìàñû îíäàí ÷îõ î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè íàðàùàò åäèðäè. éåíÿ Õàíûì õàëà áóðàíûí èø÷èëÿðèíÿ éàõûíëàø4-28 433 . ùå÷ îëìàñà. ÿìÿëëè-áàøëû ÷àé äà è÷ÿ áèëìèðäè. áèð ëîõìà ÷þðÿê éå äà!. áó àäàìûí ÿéíèíäÿ ãàðà ïàëòî. ìèëèñèîíåð äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû áàüëàäû. àììà êþøêöí ãàïûñû àüçûíäà àéàã ñàõëàäû. ôèêðèíè òîïëàéûá ùÿìèøÿêè êèìè. áèð äÿ áó àðâàäà òÿðÿô áàõìàéàúàã. éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. àììà åëÿ áèë êè. ÷öíêè î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåð Õàíûì õàëàéà áàõàáàõà éàâàøúà áàøûíû òÿðïÿòäè âÿ Õàíûì õàëà äà î ñààò áàøà äöøäö êè.. áåëÿ äÿ àðâàä îëàð? Áóíóí äèëè çÿùðèìàðäûð. Àðà. ãàïûíû áàüëàäû. ýåò. Õàíûì õàëàéà òÿðÿô äþíäö: — Ýÿë áèð ñòÿêàí èñòè ÷àé è÷.. Áó âàõò éåíÿ äÿ áèð íÿôÿð êþøêöí è÷ÿðè ãàïûñûíäàí êå÷èá êö÷ÿéÿ ÷ûõäû. áàøûíäà ãàðàýöë äÿðèäÿí õÿç ïàïàã âàð èäè âÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí äèããÿòëÿ áó àäàìà áàõûá èòè àääûìëàðëà îíà éàõûíëàøäû. ìàøûí è÷ÿðè ýèðäè. àììà àüçûíû à÷ûá áèð ñþç äåìÿäè. Ìèëèñèîíåð äåäè: — Ìÿçùÿá ùàããû. áó àäàì éàõûíëàøìàëû àäàì äåéèë. áèð äÿíÿ äÿ âûãîâîð! Áó äÿôÿ Õàíûì õàëà þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè: — ×îõ áþéöê âÿçèôÿí âàð! Ùåéô!. ñÿíèí öñòöíäÿí ìÿíè èøäÿí ÷ûõàðäàúàãëàð. éÿíè êè. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. «Îãîíéîê» æóðíàëûíûí êþùíÿ íþìðÿëÿðèíè îõóéà áèëìèðäè. éåíÿ òåç-òåç êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíäÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. éîõ. Õàíûì õàëàíûí éàíûíäàí þòöá êþøêÿ ñàðû ýåòäè. Áóíäàí ñîíðà ùÿð äÿôÿ áèíàäàí áèð àäàì ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà êþøêöí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõûðäû âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. áó íÿòÿð àäàìäû?.. ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõûá ýÿëèá äàðâàçàíû à÷äû.Áàéàã ùÿéÿòäÿí ÷ûõìûø öñòö áðåçåíòëÿ þðòöëö áþéöê ìàøûí ýåðè ãàéûòäû. Áöòöí ýöíîðòà áåëÿúÿ êå÷äè. àé òÿðñ ìóñóðìàí. êëéàíóñ!. Ìèëèñèîíåð äåéèíÿ-äåéèíÿ êþøêÿ ãàéûòäû.. Ãàð áÿðêèéÿíäÿ âÿ êöëÿê äÿ ëàï øèääÿòëÿíìÿéÿ áàøëàéàíäà ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ Õàíûì õàëàäàí þòðö êþøêäÿí ÷ûõäû: — Àõ÷è. äîíäóí àõû! Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè.

Õàíûì õàëàéà åëÿ ýÿëäè êè. éÿíè êè. ìèëèñèîíåðÿ áàõûðäû. àììà ãàðûí î éöíýöë õûøûëòûñû ùå÷ ìÿòëÿáÿ äÿõëè îëìàäàí. òÿëÿñèê êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ éàëíûç Õàíûì õàëàíûí ùèññ åëÿäèéè áèð òÿðçäÿ áàøûíû òÿðïÿäèá òÿñäèã åòäè: ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè àäàì èäè. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ êþê áèð êèøè îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ýÿëèá ìàøûíûí àðõà ãàïûñûíû äàðòûøäûðàíäà áó àäàì òÿÿúúöá äîëó ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû. ãàð øöøÿíè òóòìàñûí. Õàíûì õàëà ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè.ìàã èñòÿéÿíäÿ éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. ìàøûíëàðà éîõ. òÿêúÿ ýþçëÿéèðäè. î ãàðàíëûã ãûø àõøàìûíûí ýþçö èäè. ãÿôèëäÿí àòàñûíûí. þçöíö äàùà àðòûã éûüûøäûðäû. ùå÷ áèð ñÿáÿá îëìàäàí áèðäÿí-áèðÿ óøàãëûã èëëÿðèíè àðâàäûí éàäûíà ñàëäû. ñÿí èñòÿéÿí àäàì äåéèë áó. Ñöðöúö éàâàø-éàâàø èðÿëèëÿéÿí ìàøûíû áèð àíëûã ñàõëàäû âÿ àðõàäà îòóðìóø î êþê àäàì þçö ãàïûíû à÷äû: 434 . ñîíðà ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. Î áèíàíûí è÷èíäÿí ýåò-ýåäÿ äàùà ÷îõ àäàì ÷ûõûðäû. Ìèëèñèîíåð ùÿðäÿíáèð êþøêäÿí ÷ûõûá î áàëàúà ïÿíúÿðÿíè òÿìèçëÿéèðäè êè. è÷ÿðè ýþðöíñöí. éàõûíëàøìà. Õàíûì õàëà äà áó àäàìëàðäàí ùå÷ áèðèíÿ éàõûíëàøìûðäû. ùÿðäÿí äÿ Àáóçÿðèí âÿðÿìäÿí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòè Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿëäè. àíàñûíûí ñèôÿòèíè ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíà ýÿòèðäè. Ìèëèñèîíåð þçöíö ñèì êèìè òàðûì ÷ÿêèá. äöç äàéàíìûøäû âÿ ñàü ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ èäè. çÿíý ñÿñè ýÿëèðäè âÿ ìèëèñèîíåð úÿëä êþøêäÿí ÷ûõûá äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷ûðäû. î áèðè çÿíýëÿðÿ îõøàìàäû âÿ ìèëèñèîíåð äÿ åëÿ áèë êè. ãàðà «åìàäèí»ëÿð ùÿéÿòäÿí ÷ûõûá ýåäèðäè âÿ Õàíûì õàëà äàùà áó áèíàäàí ÷ûõàí àäàìëàðà. Àõøàì äöøöðäö âÿ èíäè äàùà êö÷ÿëÿðè áöðöìöø ãàð î àõøàì è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðûðäû. ãàð øöøÿëÿðè òàìàì þðòìöøäö. áó äÿôÿêè çÿíý ñÿñè õóñóñè ñÿñëÿíäè. êþøêöí èøûüû éàíìûøäû âÿ î áàëàúà ïÿíúÿðÿ åëÿ áèë êè. ìèëèñèîíåð éöíýöëúÿ áàøûíû òÿðïÿäèðäè. Õàíûì õàëà ñöðÿòëÿ ìàøûíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Éóí øàëûí öñòöíÿ äöøìöø ãàð äîíóá ãàëàãëàíìûøäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿð äÿôÿ áàøûíû òÿðïÿäÿíäÿ øàëûí öñòöíÿ éûüûëìûø ãàð õûøûëäàéûðäû. áóíäàí ñÿíÿ áèð êþìÿê îëìàç. Î áþéöê áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàâàø-éàâàø ãàðëà þðòöëöðäö âÿ òöíä-ýþé ðÿíýëè ïÿðäÿëÿð äàùà ýþðöíìöðäö.

áåëÿ îëàúàã.— Íÿäè? Íÿ îëóá? — Ñèçèíëÿ èøèì âàð! Êþê êèøè éåíÿ äÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû: — Áó êèìäèð áåëÿ? Ìèëèñèîíåð áÿäÿíèíè äàùà äà òàðûì ÷ÿêäè: — Áèëìèðÿì! Êþê êèøè ãûøãûðäû: — Áÿñ. áóíäàí ãàí èéè ýÿëèð! Àðà. àéàãëàðûíû ùèññ åëÿìèðäè.. àììà ñîéóã äà ùèññ åëÿìèðäè. áèëëàõ. ñîíðà òÿëÿñèê Õàíûì õàëàéà éàõûíëàøäû: — Ýåò áóðäàí. ÷àéäàíûí ñóéóíó éîõëàäû êè.. ãîéäó åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ. éîõñà éîõ. áèð øåé åëÿìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè âÿ äàéàíäûüû éåðäÿí äÿ òÿðïÿíìÿäè. Ìèëèñèîíåðè ñÿùÿð-ñÿùÿð ÷àüûðûá éàõøûúà äàíëàìûøäûëàð âÿ èíäè òåëåôîíëà íþâáÿò÷èéÿ õÿáÿð âåðìÿëè èäè êè. äöíÿí àõøàì ìàøûíûí ãàáàüûíû êÿñÿí àðâàä éåíÿ ýÿëèá. Ìèëèñèîíåðèí ãàíû ãàðà èäè. ñîíðà áó àðâàäûí âÿ þç áÿõòèíèí ãàðàñûíà äåéèíÿ-äåéèíÿ ùå÷ ùàðà çÿíý åëÿìÿäè. Áàêûéà øàõòà äöøäö. éàõøû îëìàç. — äåäè. ìÿçùÿá ùàããû. ýåðè äþíäö âÿ àç ãàëà òîïóüàúàí ãàðà áàòà-áàòà î áèíàíûí éàíûíäàí óçàãëàøäû. åùòèéàòëà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿéÿ. âàëëàõ. Ùÿìèí ãûø ýöíöíöí ñÿùÿðè ìèëèñèîíåð þç ñîéóã êþøêöíäÿ îòóðóá ÿëëÿðèíè åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòìóøäó. áóíóí õàòàñû ìÿíèì áàøûìäà ÷àòëàéàúàã. — Ýþðñÿëÿð ñÿíè. äîëóäó. Áöòöí ýåúÿíè ãàð éàüäû. ñÿí íÿ áèëèðñÿí? — Âèíîâàò! Ñîíðà êþê êèøè ñöðöúöéÿ ÿìð åòäè: — Ñöð! Ìàøûí éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ áöòöí áóíëàð î ãÿäÿð ñöðÿòëÿ îëäó êè. àììà ìèëèñèîíåð áèð ìöääÿò ùÿìèí àðâàäà áàõäû. äóðóá êþøêäÿí áàéûðà ÷ûõäû. ñîíðà Õàíûì õàëàéà áàõäû. — Ñîíðà 435 . Ìèëèñèîíåð åëÿ-åëÿúÿ òàðûì äàéàíìûøäû. ñîíðà úèáèíäÿí éåêÿ áèð äÿñìàë ÷ûõàðûá ÷åøìÿéèíèí øöøÿëÿðèíè ñèëìÿéÿ áàøëàäû âÿ áó äÿì êþøêöí áàëàúà ïÿíúÿðÿñèíäÿí éåíÿ äÿ äÿìèð äàðâàçà èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø Õàíûì õàëàíû ýþðäö. — Àðà. Î ãàðà ìàøûí óçàãëàøûá ýþçäÿí èòäè. áèð ìöääÿò óçàãëàøûá ýåäÿí î ìàøûíûí àðäûíúà áàõäû.

þç èøèíäÿ îë.ìèëèñèîíåð áèð àç éóìøàã ñÿñëÿ: — Ýåò åâÿ. Ìèëèñèîíåð: — Àðà. Àðà. ÷þðÿéè úèáèíÿ ãîéäó âÿ êþøêöíÿ òÿðÿô ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà àðõàäàí äåäè: — Ñÿíäÿí ìÿí ÷îõ ðàçûéàì. íÿ äÿ ýåòäè.. Àõøàì äöøäö. — Îíñóç äà ýÿëìÿéèá. Õàíûì õàëà î ýöíö áèðèíúè äÿôÿ àüçûíû à÷ûá ñþç äåäè: — Áèðäÿí ýÿëäè?. Î ãàðëû ãûø ýöíö Õàíûì õàëà ñÿùÿðäÿí àõøàìà êèìè î áþéöê áèíàíûí äÿìèð äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êöíúöíäÿ äàéàíäû âÿ ùÿìèí ýöí ìèëèñèîíåð áèð äÿôÿ äÿ åëÿúÿ åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõà-áàõà Õàíûì õàëàíûí éàíûíà ýÿëäè: — Àé àðâàä. Ìèëèñèîíåð äàùà áèð ñþç äåìÿäè. áóðäà éîõäóð. Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ìèëèñèîíåð åéíè åùòèéàòëà îðà-áóðà áàõûá þç ñîéóã êþøêöíÿ ãàéûòäû. íóø îëñóí. — Ùà èíäè ìÿí áóðäà éûõûëûá þëÿ áèëÿðÿì. íÿ äÿ ýåòäè.. áèðäÿí ùÿð øåé îëà áèëÿð! — äåäè. àììà Ìóõòàð ùÿìèøÿêè êèìè.. Áþéöê èúëàñ âàð. íÿ îëñóí? — Ñîíðà áó èêè ýöíäÿ íå÷ÿíúè äÿôÿ áó àðâàäà äåéèëÿí ñþçëÿðèí ÿùÿìèééÿòñèçëèéèíÿ ÿìèí îëóá øèíåëèíèí úèáèíäÿí áèð ïàð÷à ÷þðÿê ÷ûõàðòäû: — Àëà. ùÿìèí áèíà áîøàëàíàúàí áóðäà äàéàíäû. Ö÷öíúö ýöí äÿ áåëÿ êå÷äè. ÿëáÿòòÿ. — Áó. àììà ýþçëÿäèéè ìàøûí éåíÿ äÿ íÿ ýÿëäè. Äîüðóñó. úèääè îòóðóá äöç ãàáàüà áàõûðäû âÿ öçáÿöç ñÿêèíèí áèð êÿíàðûíäà 436 . Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðè î ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýöíö ùÿéàòäà äöíéàíûí ùÿð öçöíö ýþðìöø î ëîïà áûüëû ìèëèñèîíåðè êþâðÿëòäè. éå áóíó ùå÷ îëìàñà. — Ýåò þçöí ÷þðÿéèíè éå. ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿ. áèíàäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû ÷ûõûá ýåòäè.. Éàõ÷û àäàìñàí. î äà îðäà îëàúàã. Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ýåúÿ äöøÿíÿ êèìè. î äåéÿí ñþç èäè êè. Áèð äÿôÿ ùÿéÿòäÿí ÷ûõàí ãàðà «åìàäèí»äÿ Ìóõòàðû ýþðäö.. èêè ýöí îðäà îëàúàã... ìèëèñèîíåð äÿ éåðèíè áàøãàñûíà òÿùâèë âåðäè. — äåäè.. àììà Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿäèéè ìàøûí íÿ ýÿëäè. ñÿí ìÿíèì ñþçöìÿ èíàíìûðñàí?.. àõ÷è.. àé òÿðñ àðâàä! Õàíûì õàëà: — ×îõ ñàü îë. èøÿ ýÿëìÿéÿúÿê. éÿíè ìÿí ñÿíÿ èíàíûðàì. Èêè ýöí áþéöê èúëàñ îëàúàã. ýÿëìÿéèá. ñÿíèí åâèí éîõäóð? — äåäè. — äåäè. — Óøàãëàðûìûí úàíûíà àíä îëñóí êè. àõ÷è. ãàð òóòìóø î ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí èøûãëàð äà ñþíäö.

àììà êþê êèøè: — Ëàçûì äåéèë. àììà ìÿùç ùàðà ýåòäèéèíè ùå÷ êèì áèëìèðäè. Õàíûì õàëà î çÿíýè åøèòäè. ýþçëÿäèéè ìàøûí ùÿéÿòäÿäèð. Õàíûì õàëà î ãàðà «åìàäèí»äÿí äÿ. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà áàøà äöøäö êè. Áöòöí ìÿùÿëëÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. ÷îõ èñòÿéèðäè êè. ùèðñëÿ ìèëèñèîíåðÿ áàõäû. — Áó íÿäèð áåëÿ? Éåíÿ íÿ èñòÿéèðñÿí? — Ñÿíÿ ñþçöì âàð! — Íÿ ñþçöí? 437 . òàíûäû. ßáäöëÿëè èñÿ ýÿëèá ÷ûõìûðäû. ìèëèñèîíåð þçöíö åëÿ òàðûì ÷ÿêèá ÿëè äÿ ãóëàüûíûí äèáèíäÿ äàéàíìûøäû êè. Ùÿìèí êþê êèøè áèðèíúè ýöí îëäóüó êèìè.. ÿëáÿòòÿ. î òåëåôîí àïàðàòûíäàí äà. Éåíÿ äÿ áöòöí ýöíö ãàð éàüäû âÿ Õàíûì õàëà ùÿðäÿíáèð ãàëûí éóí øàëûíû ÷ûðïà-÷ûðïà àõøàìà ãÿäÿð ýþçëÿäè. Õàíûì õàëà ýåòäèéè î éåðÿ ßáäöëÿëèíèí èøè ö÷öí ýåäèð. ñîíðà äàðâàçàíûí äÿìèð ãàïûëàðûíû à÷äû âÿ î ãàðà ìàøûí ùÿéÿòäÿí ÷ûõàíäà Õàíûì õàëà èòè àääûìëàðëà ýÿëèá äöç ìàøûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû. Ìèëèñèîíåð òÿëÿñèê àéàüà ãàëõäû. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿ úàìààòû êèìè. ìàøûíûí àðõà òÿðÿôèíäÿ îòóðìóøäó âÿ Õàíûì õàëàíû ýþðÿí êèìè. î ãàðà ìåøèí ïåíúÿêäÿí äÿ àðòûã îëñóí. Äþðäöíúö ýöí Õàíûì õàëà ýÿëèá ùÿìèí áèíàíûí äàðâàçàñû èëÿ öçáÿöç äàéàíàíäà ìèëèñèîíåð êþøêäÿí ÷ûõäû. — äåäè. ãàð òóòìóø ïÿíúÿðÿëÿðäÿ òöíä-ýþé ïÿðäÿëÿðèí àðõàñûíäà éàíàí âÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí èøûãëàð áèð-áèð ñþíäö âÿ íÿùàéÿò.. åëÿ áèë úàíëû äåéèëäè. — Ñîíðà ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ áàøûíû éöíýöëúÿ òÿðïÿòäè..äàéàíûá ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí çÿíäëÿ áàõàí Õàíûì õàëàíû ýþðìÿäè. ùàìû áèëèðäè êè Õàíûì õàëà ñöáù òåçäÿí ùàðàñà ÷ûõûá ýåäèð. õåéëè ñîíðà Õàíûì õàëà ïèéàäà ýÿëèðäè âÿ ìÿùÿëëÿäÿ Õàíûì õàëàäàí äà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäó. òÿêúÿ áóðàñû ùàìû ö÷öí à÷ûã-àøêàð àéäûí èäè êè. èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿäè. Ñöðöúö ìàøûíäàí äöøìÿê èñòÿäè.. Î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ßáäöëÿëèíèí éîëóíó ýþçëÿéèðäè. áèíà éåíÿ äÿ áîøàëìàüà áàøëàäû. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá åâÿ ýåäèðäè âÿ ùå÷ êèì Ìóõòàðà ùå÷ íÿ äåìèðäè. Ìÿùÿëëÿäÿ ãàðà «åìàäèí» éåíÿ äÿ ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíûðäû. íÿôÿñ àëìûðäû. áèð òàõòà ïàð÷àñû èäè. ãà÷à-ãà÷à äàðâàçàíûí ãàáàüûíà ýÿëäè. Õàíûì õàëàéà áàõäû.

Áàëàêÿðèì ùÿìèí ýåúÿ àäàìëàðûí áèð-áèðè èëÿ ñàâàøûíäàí... Õàíûì õàëà ÿëëÿðèíè ìàøûíûí êàïîòóíäàí ÷ÿêäè. ßáäöëÿëè èëÿ ýþðöøöá õîøýÿëäèí åëÿäè. ßçèçàüà ÿìèéëÿ áèð éåðäÿ ßëèàááàñ êèøè þçö Õàíûì õàëàýèëÿ ýÿëäè. áèð êöëÿê ÿñäè. Êþê êèøè ìèëèñèîíåðÿ: — Áóðàõ áóíó è÷ÿðè! — äåäè âÿ úÿëä àääûìëàðëà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà ãàéûòäû. äöíéàíûí áþéöê-áþéöê äàâàëàðûí438 . — Äåäèì êè. ýÿëèá åâÿ âÿ ùÿìèí ãàðëû-øàõòàëû ãûø ýåúÿñè Ùÿñÿíàüà ÿìèéëÿ. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè áèð áàéðàì ýÿëìèøäè.— Øèêàéÿòèì âàð! — Êèìäÿíäèð.Î ýåúÿ ìÿíèì éàõøû éàäûìäàäûð. ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè Áàëàêÿðèìèí õöñóñè áèð ùÿâÿñëÿ äàíûøäûüû î óçàã âÿ ñåùðëè ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñäûã âÿ åëÿ áèë êè.. ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿíäèð! Àäàì äþéöëñÿí ñÿí áÿéÿì? Èíñàí äþéöëñÿí? Äöíéàíû åëÿ áó ìàøûíëà òóòóá ýåäÿúÿêñÿí? — Õàíûì õàëà èêè ÿëèíè äÿ ìàøûíûí êàïîòóíà äèðÿéèá äàéàíìûøäû âÿ éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. ñîíðà øàëûíû ÷ûðïäû âÿ î êþê êèøèíèí àðäûíúà êþøêäÿí êå÷èá áèíàéà äàõèë îëäó. àç ãàëà äèçÿúÿí ãàðà áàòìûø àéàãëàðûíà áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Áöòöí ýöíö ìÿíè ýþçëÿéèðñÿí áóðàäà? Õàíûì õàëà úàâàá âåðìÿäè. Áèð äÿ ñÿíèí èø÷èëÿðèíäÿí! — Íÿ? — Êþê êèøè ùåéðÿòëÿ áàøûíû ãàáàüà óçàòäû. . ñîéóãäàíìû ýþìýþé ýþéÿðìèø ñèôÿòèíÿ áàõäû. àé àðâàä. ÿëè ãóëàüûíûí äèáèíäÿ î úöð òàðûì äàéàíìûø ìèëèñèîíåðè áèð-èêè äÿôÿ éåðèíäÿ éûðüàëàòäû. Ìÿùÿëëÿéÿ õÿáÿð éàéûëäû êè. Êþê êèøè áÿäÿíèíÿ éàðàøìàéàí áèð úÿëäëèêëÿ ìàøûíäàí äöøäö âÿ ýÿëèá Õàíûì õàëàéëà öçáÿöç äàéàíäû. ñîíðà Ñàðû ùàìàìûí ãàáàüûíäà òîíãàë ãàëàéûá Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøäûã. ùÿéÿúàíäàíìû. öñòöíÿ ìàøûí èøûüû äöøìöø àðâàäûí êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà. ãîøóíëàðûí áèð-áèðè èëÿ âóðóøóíäàí. ùå÷ êèì áèçè åâÿ ÷àüûðìàäû âÿ áèç äÿ äîéóíúà òîíãàëûí ãûðàüûíäà îòóðäóã. ìèëèñèîíåðÿ áàõäû... ßáäöëÿëèíè áóðàõûáëàð. ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì. ùèðñäÿíìè. Ùÿìèí ýåúÿ áèç äÿ êö÷ÿäÿ áÿñ äåéÿíÿ ãÿäÿð ãàðòîïó îéíàäûã. ãàð äöøöá äîíìóø øàëûíà.. óçóí ãàò-ãàò òóìàíûíà. Àüàùöñåéí ÿìèéëÿ.. — Íÿ äåäèí? Åëÿ áèë êè. øèêàéÿòèí? Áó íÿ áèàáûð÷ûëûãäûð áåëÿ? — Ñÿíäÿíäèð øèêàéÿòèì!.

Ìóõòàð éåíÿ ìÿíÿ áàõäû: — Ùàðàäà îëóð î? Ìÿí áàøûìûí èøàðÿñè èëÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíè ýþñòÿðäèì âÿ Ìóõòàð úÿëä òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè ãàëõìàã èñòÿäè. äàëàíà à÷ûëàí ãàïûëàðà áàõäû. þçö äÿ òàìàì ñþçñöç-ñþùáÿòñèç. î âàõò ùå÷ áèðèìèçèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. àììà ýþðäöì êè. ùÿ. éàâàø439 . — äåäè. ÷öíêè Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è éàëíûç ñÿùÿðëÿð Ìóõòàð èøÿ ýåäÿíäÿ âÿ àõøàìëàð èøäÿí ãàéûäàíäà ýþðöíÿðäè. ìÿíèì Ìóõòàðà éàçûüûì ýÿëäè. Ìóõòàð òÿëÿñèê: — Ýÿë. Ìóõòàð ÷îõ òÿëÿñèð âÿ áóðàñû äà ìÿíèì ö÷öí òàìàì àéäûí èäè êè. ßëáÿòòÿ. äöíéàíûí î ÿí áþéöê äàâàñû áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ êèøè ãîéìàéàúàã. Ìóõòàð ñîðóøäó: — Îíëàð äà áóðàäà îëóð? Ìÿí. ñàëàìûíû èñÿ àëìàäû. — Ýþñòÿð ýþðöì ùàðàäà îëóðëàð?. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð âÿ éåíÿ äÿ áàøûìû òÿðïÿòäèì êè. êèøè òÿêúÿ áèç îëàúàüûã. ãàáàüà äöøöá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäèì. ùÿ. ÿëáÿòòÿ. î ñààò áàøà äöøäöì êè. áèð äÿ êè. àììà áó âàõò Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû âÿ ùÿéÿòÿ áîéëàíäû. Ìóõòàð äà ìÿíèì àðäûìúà ýÿëäè. Ìóõòàð ìàøûíäàí äöøöá äàëàíûí ýèðÿúÿéèíäÿ äàéàíäû.. ýöíîðòàéà éàõûí êö÷ÿíèí àøàüûñûíäà Ìóõòàðûí ãàðà «åìàäèí»è ýþðöíäö âÿ ùàìû áóíà òÿÿúúöá åòäè. Áàëàêÿðèì.. Ìóõòàðûí áåëÿúÿ òÿëÿñìÿéè Õàíûì õàëàíûí ýöúöíäÿíäèð. Î ýþçÿë ãûø ýåúÿñèíèí ñÿùÿðè. ñîíðà îíóí áàëàúà ãóëàãëàðûíà áàõäûì âÿ íÿäÿíñÿ. àíàì òÿÿúúöáëÿ Ìóõòàðà áàõäû.. Àü Äÿâÿíèí àäàì êèìè äèë à÷ûá äàíûøìàüûíäàí äåäè.äàí-äàëàøëàðûíäàí ñþéëÿäè. éÿíè êè. áó äÿôÿ î ãàðà «åìàäèí» Ìóõòàðýèëèí ãàïûñûíäà äàéàíìàäû. Àíàì ÿëèíÿ áåë àëûá ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíû ãàðäàí òÿìèçëÿéèðäè âÿ Ìóõòàð è÷ÿðè ýèðèá ñàëàì âåðäè. áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ ìÿí äÿ ãà÷à-ãà÷à äàëàíûìûçûí ãàáàüûíà ýÿëäèì. äöíéàíûí ÿí áþéöê äàâàñû ïóñãóäà äàéàíûá áèçè ýþçëÿéèð âÿ ëàï àç âàõò êå÷ÿúÿê. Ìÿí ÿââÿëúÿ Õàíûì õàëàýèëèí ùàðàäà éàøàäûüûíû Ìóõòàðà ýþñòÿðìÿê èñòÿìÿäèì. òàõòà ïèëëÿêÿíèí öñòöíäÿ äàéàíäû âÿ î çàìàí ìÿí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ áèð àäàìûí áàøãà áèð àäàìûí íÿçÿðëÿðè àëòûíäà. ñîíðà ìÿíÿ áàõäû âÿ ñîðóøäó: — Ñÿí áóðäà îëóðñàí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì. Ìóõòàð äà Õàíûì õàëàíû ýþðäö.

ñîíðà ùÿìèí ñÿñ äÿ èòäè. îä òóòóá éàíûðäû. áàëàúà ãóëàãëàðû äà ãûïãûðìûçû ãûçàðìûøäû âÿ î áàëàúà ãóëàãëàðûí ãûçàðòûñû äà. ùÿéÿòèìèçÿ ùÿìèøÿêè ñàêèòëèê ÷þêäö âÿ î ñàêèòëèê è÷èíäÿ éàëíûç àíàìûí ÿëèíäÿêè áåëèí ñÿñè. éå. — Àììà ÷ûõ ýåò. — äåäè. ßëÿêáÿð. éîõñà êè. ÿëáÿòòÿ. ãàð áàñìûø øÿùÿðèí î àüëûüû. ßëÿêáÿð. áó äàëàíà äÿéìÿñèí! Ìóõòàð ùÿéÿòäÿí ÷ûõäû. òÿìèçëÿäèéè ãàðûí õûøûëòûñû åøèäèëèðäè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè áàüëàäû. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àüëûüûäûð. èøèì âàð ñÿííÿí. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿ îòóðóá òÿêáàøûíà ãóòàá áèøèðèðäè âÿ òàâàäàêû èñòè ãóòàáëàðäàí áèðèíè ýþòöðóá öñòöíÿ ñóìàã ñÿïäè. Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ßëáÿòòÿ. — äåäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. Äîüðóäàí äà ýöíîðòà Àäèëèí «ïîëóòîðêà»ñû ýÿëèá äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Àäèë ìàøûíäàí äöøöá åâëÿðèíÿ ãàëõäû. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íåúÿ ãóòàá ÷ûõûá. ÿñëèíäÿ. òÿìèçëè440 . ùÿìèí ãûø ýöíö Ìóõòàðûí ñèôÿòè åëÿ áèë êè. Õàíûì õàëà ñîðóøäó: — Íÿ èñòÿéèðñÿí? Ìóõòàð ìÿðä-ìÿðäàíÿ äåäè: — Ìÿíÿ ÿìð åëÿéèáëÿð êè. Õàíûì õàëà áó ãóòàáû êèìèí÷öíñÿ õöñóñè áèøèðèð. Ìÿí àüçûì éàíà-éàíà î èñòè ãóòàáû ëÿççÿòëÿ éåäèì. òÿêúÿ î ãûø ñîéóüóíóí ãûçàðòûñû äåéèëäè.. ñîíðà ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñè ýÿëäè. áþéöê áèð ùÿâÿñëÿ Àäèëèí ìàøûíûíà ìèíäèì âÿ áèç øÿùÿðèí êö÷ÿëÿðèíäÿí êå÷èá ýåäÿ-ýåäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Õàíûì õàëà áöêöá ùàçûðëàäûüû áþéöê áèð áàüëàìàíû îüëóíà âåðäè âÿ Àäèë ãîëòóüóíäàêû ùÿìèí áàüëàìà èëÿ ùÿéÿòÿ äöøöá ìÿíè ÷àüûðäû: — Ýåäÿê. áèð äÿ àéàüûí áó ùÿéÿòÿ. ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. Õàíûì õàëà î ãûø ýöíö ãûïãûðìûçû ãûçàðìûø Ìóõòàðû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí öñòöíäÿ ÷îõ ñàõëàìàäû: — Éàõøû. ßëÿêáÿð? Ìÿí: — ßíòèãÿäèð.. ùå÷ âàõò áåëÿ ñóàë âåðìÿçäè. ñÿíäÿí öçð èñòÿéèì. Áèðäÿí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè àðàëàéûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Ãàëõ éóõàðû.éàâàø íåúÿ ãûïãûðìûçû ãûçàðäûüûíû ýþðäöì. ßëÿêáÿð.

Ìèëèñèîíåð éåíÿ òÿÿúúöáëÿ áèð ìÿíÿ. — äåéèá êþøêäÿí ÷ûõäûì âÿ î ìèëèñèîíåð äÿ àéàüà ãàëõûá ìÿíèì àðäûìúà êþøêäÿí ÷ûõäû. ãàïûíû à÷äûì. óøàãëàðû ö÷öí. — äåäèì. áèð äÿ ìèçèí öñòöíäÿêè î ñÿëèãÿëè áàüëàìàéà áàõäû: — Ùà-à? Ìÿí: — Ùÿ. áó éàä êö÷ÿëÿðÿ êå÷èá âÿ áó éàä êö÷ÿëÿðè ìÿíèì÷öí äîüìàëàøäûðûá. — Àðà. àììà î àðâàä êè. âàð å. — Ùàðà ýåäèðèê? — ñîðóøäóì. — ãûøãûðäû. — Àðà.. ìàòàüûíû. — äåäèì. — Õàíûì õàëà ãóòàá áèøèðèá ñèçÿ ýþíäÿðèá. — Àíàì òàïøûðûá êè. î áàøãà àðâàääû!. Ìÿí áàüëàìàíû ýþòöðöá ìàøûíäàí äöøäöì âÿ êö÷ÿíèí ãàðûíà áàòà-áàòà ùÿìèí êþøêÿ ýåòäèì. Äå êè. Áèðäÿí î ëîïàáûü ìèëèñèîíåð: — Àðà. âåð îíà. ÷îõ ñàü îëñóí! Àðà. ÷öíêè áó ñóàëà áàøãà áèð úàâàá òàïìàäûì. ßëÿêáÿð. åëè. — äåäèì. Ìÿí ÿëèìäÿêè áàüëàìàíû îíóí ãàáàüûíäàêû êè÷èê éàçû ìèçèíèí (Ãîúàíûí éàçû ìèçè êèìè áèð ìèç èäè) öñòöíÿ ãîéäóì. àïàð. è÷ÿðèäÿ ëîïà áûüëû áèð ìèëèñèîíåð îòóðìóøäó âÿ ÿëëÿðèíè éàíûíäàêû åëåêòðèê ïèëÿòÿñèíèí öñòöíÿ òóòóá ãûçûíûðäû. — Õàíûì õàëà êèìäè. áèð äÿ óøàãëàðóâóçà. — Àðà. ãóòàáäûð.. Ìÿí: — Ñàü îëóí. áó ïàéû ùå÷ êèìäÿí ýþòöðìÿçäèì. ìÿçùÿá ùàããû.. Ñèçÿ. èéèíäÿí áàøà äöøäöì êè. àïàðàã áó ïàéû âåðÿê. áó íÿäè áåëÿ? — ñîðóøäó. Àäèë ìàøûíû áþéöê áèð áèíàäàí áèð àç àðàëûäà ñàõëàäû âÿ éåêÿ äÿìèð äàðâàçàíûí éàíûíäàêû áàëàúà áèð êþøêö ìÿíÿ ýþñòÿðèá äåäè: — Ýþòöð áó ãóòàáëàðû. Àäèë Õàíûì õàëàíûí âåðäèéè î áàüëàìàíû ìÿíèì éàíûìà ãîéìóøäó âÿ ìÿí ùÿìèí áàüëàìàíûí èñòèñèíäÿí.éèäèð. — Ïàéäû. ìàòàüûíû? — Õàíûì õàëàäû äÿ. îðäà áèð ìèëèñèîíåð îòóðóá. éîõñà î ùÿìèí àðâàääû? — ñîðóøäó âÿ åëÿ áèë êè. — Î àðâàäà ìÿíäÿí ÷îõëó-÷îõëó 441 . ïàéäû. òÿÿúúöáëÿ ìÿíÿ áàõäû. áöòöí ñèôÿòèíÿ áèð èøûã ýÿëäè. áó íÿ çàùìàòäû áåëÿ? Êëéàíóñ. àíàì ýþíäÿðèá îíóí ö÷öí.

ìÿçùÿá ùàããû. ãîðõóëó áèð øåé éîõ èäè. ùÿì äÿ âàãîíäà àòàìà êþìÿê åëÿéèðäèì âÿ ìÿí î ñÿôÿðëÿðè äöíéàäà ùÿð øåéäÿí àðòûã õîøëàéûðäûì. Àòàì: — Íÿ îëóá? — ñîðóøäó âÿ ýöëöìñÿäè. ùÿð ùàëäà. äöíÿí ðÿùìÿòÿ ýåòäè. àüëàìàãäàí àíàìûí ýþçëÿðè ãûçàðûá. ýóéà Ìóõòàð éàõøû èø÷èäèð. Àòàì úèääèëÿøäè âÿ: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí. áóíà ýþðÿ äÿ âÿçèôÿñèíè òÿçÿäÿí áþéöäöáëÿð. èëäÿ áèð äÿôÿ-èêè äÿôÿ àòàìëà ñÿôÿðÿ ÷ûõûðäûì (î ñÿôÿðëÿð íèñáÿòÿí éàõûí ñÿôÿðëÿð îëóðäó: Ìàùà÷ãàëàéà. àììà ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Ìóõòàðû èøÿ àïàðìàã ö÷öí éåíÿ äÿ ãàðà áèð «åìàäèí» ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. ÷öíêè èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýÿëìèøäè âÿ áó ìèíâàë èëÿ Ìóõòàð õåéëè ìöääÿò åâäÿí èøÿ.. 442 . àíàì åâäÿ òÿê ãàëñûí. åâÿ ýèðÿíäÿ ýþðäöê. ìÿí ùå÷ î úöðÿñè êèøè ýþðìÿìèøÿì!. — äåäè. áÿõòÿâÿðëèê äåéèëÿí áèð øåé âàð èäèñÿ — î èäè. áèçèì÷öí äàðûõñûí. Ùÿìèí ýöíöí àõøàìû ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. Àíàì éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ äåäè: — Éàçûã Êöáðà. éàõóä Ìèíâîäà.. ëàï óçàüû Ðîñòîâà ýåäèá ãàéûäûðäûã) âÿ áèð äÿôÿ ñöáù òåçäÿí ùÿìèí ñÿôÿðëÿðäÿí áèðèíäÿí Áàêûéà ãàéûòäûã. ÷öíêè. àììà àíàì úàâàí èäè. àòàìëà áèðëèêäÿ âàãîíó òÿìèçëÿìÿê.. XIII Èëäÿ áèð äÿôÿ. ùÿì ýÿçèðäèì. Ìóõòàðûí àðâàäû. èêè äÿôÿ àòàì ìÿíè äÿ þçö èëÿ ñÿôÿðÿ ýþòöðöðäö. áóíà ýþðÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè. äåìÿëè. èøäÿí åâÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëäè. àíàì äà ñàü-ñàëàìàò ýþçöíöí ãàáàüûíäàéäûãñà. Âàõ!. ùÿð éåðäÿí áèð àçóãÿ àëûá î ùÿñèð çÿíáèëè äîëäóðìàã ìÿíèì ö÷öí äöíéàäà õîøáÿõòëèê.ñàëàì äå! Èøè äöçÿëäè äÿ îíóí éàãèí?! Àðà. ùÿðýàù ìÿí äÿ.. Ìóõòàðûí âÿçèôÿñèíè àøàüû ñàëûáëàð. ãàòàð äàéàíàíäà àòàìëà áèðëèêäÿ òàíûíìàç-áèëèíìÿç î óçàã ñòàíñèéàëàðäà âàãîíäàí äöøìÿê. Àðàç ÷àéûíäàí áó òÿðÿôäÿ àòàìûí ìÿíäÿí âÿ àíàìäàí áàøãà ùå÷ êèìè éîõ èäè. î ãàðà «åìàäèí» ýþðöíìÿäè âÿ Ìóõòàðûí áåëÿúÿ ïèéàäà ýåäèá-ýÿëìÿéè áèçèì ùàìûìûçà ãÿðèáÿ ýþðöíöðäö. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. âàãîíäà éîë ýåòìÿê. ýþçÿë èäè âÿ îíó òÿê ãîéóá ýåòìÿê äöçýöí äåéèëäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. î óçàã ñòàíñèéàëàðäà òàíûíìàç-áèëèíìÿç àäàìëàðû ýþðìÿê. àììà.

õàðèúäÿ ñààòñàç åìàëàòõàíàëàðû ýþðÿíäÿ.Êöáðà õàëàýèëèí åéâàíûíäàêû ñàõñû äèá÷ÿêëÿð.. äîüðóäàí äà áåëÿ îëìóøäó. Ìóõòàð Êöáðà õàëàíû ìîëëàñûç äÿôí åëÿòäèðäè. Áó ÷îõ àúûäûð. íàçèê ãàðàáûüëû áèð îüëàí èäè. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàé÷ûí äàðûõûðäû âÿ ìÿíèì Êöáðà õàëàéà äà. î ýöëëÿð äöíÿíäÿí áÿðè Êöáðà õàëàñûç èäè. áåëÿ áèð ñþùáÿò ýÿçèðäè. éöç èë áóíäàí ñîíðà äà êèìñÿ îíëàðû ÷àëàúàã. àììà. Àììà Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû ùàâàëàðû áèð äÿ ùå÷ êèì åøèòìÿéÿúÿê. î ñàõñû äèá÷ÿêäÿêè ýöëëÿð áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ìóõòàð äèíÿ äöøìÿíäèð âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ìóõòàð êèìè áèð àäàìûí þç þëöñöíöí öñòöíÿ ìîëëà ÷àüûðìàüû àäè úàìààòà ïèñ òÿñèð åäÿð. ãàðòàë äèìäèéè òÿêè èòèáóðóíëó. áèð äÿ êè. XIV Î áèðè îòàãäàí ðîéàëûí ñÿñè ýÿëèð: ãûçûì Áàõûí ïðåëöäëÿðèíè ÷à- Áàõûí ïðåëöäëÿðè ùÿìèøÿëèêäèð. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. î ýöëëÿðÿ äÿ ÷îõ éàçûüûì ýÿëäè. åëÿ áèë ãàïãàðà íàçèê èïÿê ñàïëàðäàí äöçÿëòìèøäèí. ñîíðà ìöùàðèáÿ áàøëàäû âÿ áèç áèð äàùà Êöáðà õàëàíûí áèøèðäèéè î äàäëû. ëûð. 443 . Ìóõòàð òÿê ãàëäû. î ïðåëöäëÿðè éöç èë áóíäàí ÿââÿë äÿ ÷àëûáëàð. ñààòñàç àëÿòëÿðè ýþðÿíäÿ Ýöëàüà î ñààò éàäûìà äöøöð. Áàõ íÿùÿíý èäè. áèëìèðÿì. éà îëìàìûøäû. Ìóõòàð ýèçëèíúÿ Ìîëëà ßñÿäóëëàéà ïóë âåðèá Êöáðà õàëà ö÷öí éàñèí îõóòäóðóá âÿ þçöíö äÿ ãîðõóäóá êè. Ýöëàüà èíäèêè êèìè ýþçöìöí ãàáàüûíäàäûð: ùöíäöðáîéëó. àììà Áàëàêÿðèì ùå÷ êèì èäè.. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. Äöçäöð. ùÿìèøÿ èíñàíëàðëà áèð éåðäÿ îëàúàã. ýóéà. áó ýöí îíëàðû ìÿíèì ãûçûì ÷àëûð. áàøãà øÿùÿðëÿðäÿ. XV Àõûð âàõòëàð Ýöëàüà òåç-òåç ìÿíèì éàäûìà äöøöð. Êöáðà õàëà þëäö. Ýöëàüàíûí úöðáÿúöð êè÷èê àëÿòëÿðè éàõøû éàäûìäàäûð âÿ èíäè äÿ Áàêûäà. ùÿð ùàëäà. áó áàðÿäÿ ùå÷ êèìÿ ùå÷ íÿ äåìÿñèí. î èñòè ïåðàøêèëÿðäÿí éåìÿäèê... þçö äÿ áûüëàðû åëÿ èäè êè. Ùå÷ êèìëÿðèí ìàùíûñû ÿáÿäè ñóñóð.

ùÿòòà ìÿùÿëëÿäÿ äåéèðäèëÿð êè. êèìäÿíñÿ ãóëàüûìà ÷àòäû êè. áó ìóñèãè êèìÿñÿ ùÿñð îëóíóð. Î êè. àäû Áèëãåéèñ èäè. ãàëäû Áóááó ãóøóíà. ùÿìèí Ñöëåéìàíäû. Áèð äÿ áèð äÿâÿãóøó âàð èäè. ìÿí áàøà äöøäöì êè. àììà áó õÿáÿðèí íÿ äÿðÿúÿäÿ äöç îëäóüóíó áèëìÿäèì. ïóë ýþòöðìÿçäè). Ýöëàüà äà. âàð èäè. Ñîíà ùàðàñà êþ÷öá ýåòäè âÿ ìÿí áèð äÿ Ñîíàíû ýþðìÿäèì.Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ êèìèí åâèíäÿ ñààòû õàðàá îëñàéäû.. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ìöùàðèáÿäÿí áèð íå÷ÿ èë ñîíðà ùàðäàñà. Áèð äÿôÿ Íîâðóç áàéðàìû ÿðÿôÿñè èäè. ÷îõ äà ñÿäàãÿòëè àðâàä èäè. Âÿ ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðäóüóìóç ùÿìèí àõøàì ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. êè÷èê ÷àíòàñûíû à÷ûá àëÿòëÿðèíè ÷ûõàðäàðäû. Ýöëàüà èëÿ Ñîíàéà ãÿäÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùå÷ áèð ÿð-àðâàäû úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà áèð-áèðèíèí ãîëóíà ýèðèá éîë ýåòìÿìèøäè âÿ ÿí ãÿðèáÿñè áó èäè êè.. äåìèøÿì ñèçÿ. Áàëàêÿðèì êèìèíñÿ áàðÿñèíäÿ ôèêèðëÿøèð. åëÿ áèë áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ãàéäà-ãàíóíóíóí áó úàâàí ÿð-ÿðâàäà äÿõëè éîõ èäè. áó ãóøóí äà àäû Áóááó ãóøó èäè. ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí áåëÿúÿ ãîë-ãîëà ýÿçìÿêëÿðèíè ãÿáóë åëÿìèøäè. áèëèðñèç. ãàïûëàðûíû áàüëàéûá áöòöí àõøàìû åâëÿðèíäÿ îëóðäóëàð. Ýöëàüà úÿáùÿéÿ ýåòäè. áàõ. ýåúÿ-ýöíäöç àðâàäû Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èäè. Ñîíà èøëÿäèéè òèêèø ôàáðèêèíÿ ýåäèðäè. ýóéà. ùÿëàê îëäó âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðèíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò êå÷äè. Ñîíà äà Áèëãåéèñäè. Ñÿùÿð òåçäÿí åâäÿí áèð ÷ûõûðäûëàð. Ýöëàüà þç åìàëàòõàíàñûíà ýåäèðäè. Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð èëÿ Áèëãåéèñèí ñèðëÿðèíè áèð-áèðëÿðèíÿ ÷àòäûðûðäû. îíà ýþðÿ âàõòû àç îëóðäó êè. Ýöëàüà âàõò òàïûá þçö ýÿëÿðäè. òåàòðà äà ýåäèðëÿð. àõøàì äà èøäÿí ñîíðà éåíÿ ýþðöøöá åâÿ áèð éåðäÿ ýÿëèðäèëÿð. Áàëàêÿðèì ùÿð äÿôÿ ýþçëÿíèëìÿäÿí òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. éà äà òÿçÿäÿí åâäÿí ÷ûõûá ãîë-ãîëà êèíîéà ýåäèðäèëÿð. ýóéà Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè äöç äåéèëìèø. Áó Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿðèí áèð àðâàäû âàð èäè.. î äà åëÿ Ýöëàüà èëÿ Ñîíàíûí þçöäö. Èíäè éàäûìà äöøöð êè. 444 . ãàéûäûá ýÿëèá Ýöëàüà. ñàü ýþçöíÿ ãàëûí øöøÿ òàõàðäû âÿ òåç äÿ ñààòû äöçÿëäèá òÿëÿñèê ÷ûõûá ýåäÿðäè (ÿëáÿòòÿ. Áó Áóááó ãóøó êè. Ýöëàüà îíà ýþðÿ áåëÿ òÿëÿñèðäè. Áàëàêÿðèì òöòÿéè áàéàãäàí áÿðè Ýöëàüà èëÿ Ñîíà ö÷öí ÷àëûðìûø âÿ öìóìèééÿòëÿ. ýóéà. ãîë ñààòû èäèñÿ.. àõøàì ãîøà òóòóí àëòûíäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûøäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèð õåéëè ìöääÿò òöòÿê ÷àëàíäàí ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äåäè: — Ëàï ãÿäèì âàõòëàðäà áèð Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð âàð èäè äÿ.

ßëèàááàñ êèøè éîõ. àøàüûäàí éóõàðû Õàíûì õàëàíû ÷àüûðûðäû. óøàã èøèíëÿ ìÿøüóë îë äÿ!.. ïàéû ýåðè ãàéòàðäûüû ö÷öí. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áîéëàíûðäû. Éàò! — äåéèðäè. ÷öíêè ìÿùÿëëÿíèí àãñàããàëû èäè). àììà ßëèàááàñ êèøè ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí. ñÿí äÿ ìÿíèì÷öí Ìÿììÿäáàüûð-çàäñàí áÿéÿì?!».. àììà ßëèàááàñ êèøèäÿí èíúèìÿê îëìàçäû. áèéàáûð åëÿ áèçè àëÿìäÿ!. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà éàøàéûðäû âÿ ùàìû áèëèðäè êè. — Áèëèðÿì. ùÿòòà þçö ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà áèçèì ùÿéÿòÿ ýÿëèðäè. åëÿ êè. ùÿòòà ãàïûáèð ãîíøóëàðû Àüàùöñåéí ÿìèíèí àðâàäû Ñÿêèíÿ õàëàíûí äà õþðÿê áèøèðèá õöñóñè ñÿëèãÿ-ñÿùìàíëà ýþíäÿðäèéè ïàéû ýåðè ãàéòàðûðäû (ÿëáÿòòÿ... Ùÿðäÿí àíàìäàí ñîðóøóðäóì: — Ìÿììÿäáàüûð êèì îëóá? Àíàì òÿëÿñèê: — Ùå÷ êèì. îëýèíÿ Ìÿììÿäáàüûð. ãîðõóðàì àõûðäà Ìÿììÿäáàüûð îëàñàí!. âàõòûíäà êþ÷äö áó äöíéàäàí. Äåìèðÿì ñÿíÿ êè... äåéèðäè: 445 . éà íÿ èñÿ ïèñ áèð èø ýþðÿíäÿ âÿ àíàëàðûìûçûí áèçÿ àúûüû òóòàíäà äåéèðäèëÿð: «—Âàëëàù. òÿêúÿ Õàíûì õàëàíûí ïàéûíû ãÿáóë åäèðäè âÿ áÿçÿí. ìÿíèì äÿ Èáàäóëëàäàí çÿùëÿì ýåäèðäè. ßìèíÿ õàëàéà äà éàçûüûì ýÿëèðäè. àðàéà ïÿðòëèê äöøÿðäè. ßëèàááàñ êèøèíèí áó ñþçëÿðè ùÿìèøÿ ìÿíÿ òÿñèð åäèðäè..» «—ßäÿ. Àíàì ùèðñëÿíèðäè: — Óøàãñàí. Éàõøû êè. ìÿíèì éàäûìäàí ÷ûõìûðäû.. XVI ßëèàááàñ êèøè ùÿðäÿí Èáàäóëëàäàí ñþç äöøÿíäÿ äåéèðäè: — Àëëàù Ùÿìèäóëëàéà ðÿùìÿò åëÿñèí!.» «— Îëýèíÿ. áÿçÿí áèç äàëàøàíäà. òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè.. ßëèàááàñ êèøèíèí îüëó îëóá. áèð áàøãàñû îëñàéäû. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè.. áó çàéû áÿëÿí÷èíÿ ýþðìÿäè!. áöòöí ìÿùÿëëÿäÿ ßëèàááàñ êèøèíèí õÿòðèíè ÿí ÷îõ èñòÿéÿí Õàíûì õàëàäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà õÿòðèíè ßëèàááàñ êèøè ÷îõ èñòÿéèð. éàòýèíÿí?! ßëèàááàñ êèøè áèçèì äàëàíäàí áèð àç àøàüûäà..Ñîíà òåç-òåç ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèð âÿ ìÿí Ñîíà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì. öçöíö ýþðìÿäèéèì î ðÿùìÿòëèê Ùÿìèääóëëà êèøèéÿ äÿ.. ßëèàááàñ êèøè òÿê éàøàäûüû ö÷öí ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû îíà òåçòåç ïàé ýþíäÿðèðäèëÿð.

Äåéèðäèëÿð êè. Ñÿòòàð Ìÿñóì âàõòèëÿ ÷îõ áÿðê äîñò îëóáëàð âÿ î äîñòëàðäàí èíäè. Ùÿðäÿí ýåúÿ éàüûø éàüàíäà. àíúàã ßëèàááàñ êèøè ñàü ãàëìûøäû.— Õàíûì. íÿâÿëÿðè âàð èäè âÿ Íèñÿ õàëà äà. Ñàðû ùàìàìû ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñû òèêäèðìèøäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàøëû àäàìëàðû. áèð äÿ êè. áèðèýöíäÿ èìêàíóí îëñà. òÿê èäè. èêè äÿôÿ øÿùÿðÿòðàôû ãàòàðà — «åëåêòðè÷êàéà» ìèíèá ýÿëèðäèëÿð. ßëèàááàñ êèøè Õàíûì õàëàéà ÷îõ ùþðìÿò åëÿéèð. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí àòàñûíûí àäû Ùàúû Ãàñûì èìèø. ñàü ãàëìûøäû. Ñàáàùäà. éà Àäèëÿ. ùÿð ùàëäà. Õàíûì õàëàéà âåðèëÿí ñèôàðèøëÿðÿ äÿ ïèñ áàõìûðäû.. ãîúàëàíäà ïåíñèéàéà ÷ûõìûøäû âÿ éåðèíè ãàïûáèð ãîíøóñó Àüàùöñåéí ÿìèéÿ âåðìèøäè. éà õÿçðè ÿñÿíäÿ âÿ ßëèàááàñ êèøè þç åâèíäÿ òÿê îëàí Õàíûì õàëà — éà Úÿôÿðÿ. óøàãëàðû äà íÿ èëëàù åëÿéèðäèëÿð. àììà. éà Úÿáðàéûëà. éà áÿðê ýèëÿâàð ÿñÿíäÿ. ÷ÿëèêëÿ éåðèéèðäè... Íèñÿ õàëà Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè. ßëèàááàñ êèøè. éà äà Àüàðÿùèìÿ äåéèðäè: — Ýåò. ßëèàááàñ êèøèéÿ áàø ÷ÿêèðäèëÿð. éåêÿ óøàãëàðû. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ ãûçû Íèñÿ õàëà äà àòàñûíûí òÿêúÿ Õàíûì õàëàéà ùþðìÿòèíè ãÿáóë åäèðäè. Õàíûì õàëàíûí àòàñû. ßëèàááàñ êèøèíè êÿíäÿ. Âàõòèëÿ Ñàðû ùàìàì ßëèàááàñ êèøèíèí øÿõñè ÿìëàêû èìèø. éóéóá öòöëÿìÿê÷öí ïàë-ïàëòàðûíû ýþòöðöá ÷ûõûá ýåäèðäèëÿð. ÿðè äÿ. Õàíûì õàëàíûí ýþíäÿðäèéè ïàéà äà. Áó î äåìÿê èäè êè. ýþðýèíÿí êèøè íåéíèéèð?. Õàíûì õàëàíû þçöíÿ ìÿùðÿì áèëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðêëÿ ñèôàðèøèíè âåðèð. éà ßáäöëÿëèéÿ. åëÿúÿ äÿ áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðèí úàìààòû ÷îõ âàõò Ñàðû ùàìàìà Ùàúû Ãàñûì ùàìàìû äåéèðäèëÿð. áèð áàø ÷ÿê.. ãîúàëìûøäû. Õàíûì õàëàäàí ñàâàéû î áèðè àðâàäëàðûí ãóëëóãëàðû áîøà ÷ûõûðäû. àç ãàëûðäû êö÷ÿìèçäÿêè î ãîøà òóò àüàúûíû äèáèíäÿí ÷ûõàðûá ýþòöðöá 446 . áàëãàáàã ãóòàáû áèøèð ìÿíèì÷öí. ÿðè ãÿññàá èäè.. éàäûìà áàëãàáàã ãóòàáû äöøöá. àììà áó áàðÿäÿ (âÿ öìóìèééÿòëÿ!) êèøèíèí õàñèééÿòè òöíä èäè. Áàêûäà ñîâåò ùàêèìèééÿòè ãóðóëàíäàí ñîíðà èñÿ óçóí ìöääÿò ùàìàìûí ìöäèðè èøëÿìèøäè.») âÿ ùÿôòÿäÿ áèð äÿôÿ. ñèëèá-ñöïöðöðäöëÿð. áèøèð-äöøöð åëÿéèðäèëÿð. Áÿçÿí ïàéûçûí ÿââÿëëÿðèíäÿ ñÿùÿð-ñÿùÿð êöëÿê ãîïóðäó. ßëèàááàñ êèøèíèí àðâàäû Ùÿëèìÿ õàëà þëìöøäö âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ßëèàááàñ êèøèéÿ ãóëëóã åëÿìÿê èñòÿéèðäèëÿð. éà Ãîúàéà. þç éàíëàðûíà àïàðà áèëìèðäèëÿð (ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: «—Ìÿíè þëäöðìÿê èñòÿéèðñöç? Ìÿëÿñèç áèð ýöí äÿ éàøàéà áèëìÿðÿì ìÿí!.

— Àé áàáàí ðÿùìÿòëèê! Àëëàù àòîâà äà úàí ñàüëûüû âåðñèí.. — Áÿñ.. ßëÿêáÿð. ýþð êèøè íåéíèéèð. ùÿì äÿ çàðàôàòúûë àäàì èäè. Ìÿí òÿçÿäÿí ñàëàì âåðèðäèì: — Ñàëàì.. ßáäöëÿëè. — äåéèðäè. êöëÿê áàøûìäàí àïàðìàñûí äåéÿ. ÷öíêè öìóìèééÿòëÿ. ñîíðà ßëèàááàñ êèøè äåéèðäè: — Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà.. àúûãëàíûð. íåúÿñÿí? — äåéèðäèì. — Íèéÿ. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì1 ÷àòûøìûð!. Àäèë..àïàðñûí âÿ î çàìàí Úÿôÿð. Áàøà äöøäöí? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. Áèð øåé-çàä ëàçûì äþéöë îíà?.. ßëèàááàñ êèøè ùÿì àúûãëû èäè. øåðëÿðè äèëèí447 . áàøà äöøäöì âÿ ÿëáÿòòÿ. éàõøû êèøèäè!.. éîõñà çàðàôàò åäèð. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!. ñîíðà ñþçöíö äå äÿ. áèëèá êè. ÿââÿëúÿ áèð Àëëàùûí ñàëàìûíû âåð. àé ßëÿêáÿð! Ýåò. áàëàì? Ñÿí Èðàíëû äåéèëñÿí? — Éîõ. ùàðàëûñàí? — Áèçèì ìÿëÿëè! ßëèàááàñ êèøè áó äÿôÿ à÷ûã-àøêàð ýöëöðäö: — Îíäà. áèð ÿëèìëÿ äÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá öçö êöëÿéÿ ýåäÿ-ýåäÿ (åëÿ êöëÿêëÿðäÿ ãà÷ìàã îëìóðäó) ýÿëèá ßëèàááàñ êèøèíèí ýåúÿýöíäöç ùÿìèøÿ úÿôòÿñèç îëàí ãàïûñûíû à÷ûðäûì âÿ åëÿ è÷ÿðè ýèðÿ-ýèðÿ äÿ: — Õàíûì õàëà ñîðóøóð êè. èðàíëû îëàíäà íÿ îëàð.. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí ãûøãûðûðäû: — ßëÿêáÿð. — ñîðóøóðäó... Èðàíäà àäàìà ñàëàì-çàä âåðìèðëÿð?. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!. Ãîúà èíñòèòóòäà îëàíäà. Úÿáðàéûë. ùÿ. éÿíè åâäÿ ùå÷ êèì îëìàéàíäà. àé áèçèì ìÿëÿëè. Àüàðÿùèì èøäÿ îëàíäà. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. Ìÿí. ÿñëèíäÿ áó ñþùáÿòëÿðäÿí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. Î áàëàúà ßëÿêáÿð ÷èéèíëÿðèíè ÷ÿêèá: — Áèëìèðÿì. Äåéèá êè.— ßëèàááàñ êèøè éåíÿ ýöëöìñÿéèðäè.. íÿ äåéèð! Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. ßëåéêöìÿ ñàëàì. — Áàëàì. éÿíè êè.. áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. ßëèàááàñ êèøè ãàøëàðûíû ÷àòûðäû âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. — Áèëèðñÿí äÿ.

ßëèàááàñ êèøè ÷îõ âàõò ÿëèíäÿ êÿùðÿáà òÿñáåù îéíàäà-îéíàäà. ìÿí Ìåùäèéÿì. èíäè èéèðìèíúè ÿñðèí áèðèíúè éàðûñûäûð. áÿäáÿõò Áàëàêÿðèì áàøà ñàëìàéûá ñèçÿ êè. Áèð äÿ ýþðäöí êè. áÿëêÿ ìÿíè äÿ éàäóâà ñàëäóí.. éöç èë äåìÿêäèð. î ùÿðÿêÿòëÿðèíÿ áÿðàÿò ãàçàíäûðûðäû. Éàõøû. Ìåùäè äþéöë. òàõòà êÿòèëèí öñòöíÿ ñàëûíìûø äþøÿêúÿäÿ îòóðóðäó. — ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ýöëöðäö. ßñð áèëèðñÿí íÿ äåìÿêäèð? Î áÿäáÿõò îüëó. àììà þñêöðÿíäÿ àäè àäàìëàð êèìè þñêöðöðäö âÿ þñêöðÿ-þñêöðÿ äÿ äåéèðäè: — ßëÿêáÿð. î áèðè ÿëèìëÿ ïåíúÿéèìèí ÿòÿêëÿðèíè òóòóá áó äÿôÿ ãà÷à-ãà÷à (÷öíêè ãàéûäàíäà êöëÿê àðõàäàí ÿñèðäè) ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëèðäèì: Õàíûì õàëà ñîðóøóðäó: — Íîëäó.äÿí äöøìöðäö. Ìåùäè Ñàùèá-ÿççàìàí ñîíðà çöùóð åëÿéÿúÿê1. èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ ìÿíèì áó ñþçëÿðèìè éàäóâà ñàëàðñàí. áÿëêÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ñèðëè àëÿìäÿí ýÿëèá. — Éàõøû.. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð? Íåúÿäè êèøè? Ìÿí: 448 . éàëàí äåéèð î êþïÿéîüëó Äÿúúÿë.. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ÷ûõìûø ãÿçåò ïàð÷àñû èëÿ ìÿòáÿõäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëèá òÿìèçëÿéÿíäÿ. ãîé îíäà ñÿíÿ áèð ñèðð à÷ûì. ßëÿêáÿð. ùÿìèøÿ ßëèàááàñ êèøè ìÿíèì éàäûìà äöøöðäö. — Áèëèðñÿí äÿ. áåëÿúÿ ñà÷û. éÿíè êè. éîõñà êè. áèë êè. îíäà Äÿúúÿë çöùóð åëÿäè. áó êèøè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ éàøàéàí àäè àäàìëàðäàí äåéèë. éà äà ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.. ÷öíêè ßëèàááàñ êèøèíèí äîñòó Ñÿòòàð Ìÿñóìóí àãèáÿòè àíàìûí äåäèêëÿðèíè òÿñäèã åäèðäè âÿ ìÿíèì àëÿìèìäÿ àíàìûí î ñþçëÿðèíÿ. ßëÿêáÿð? Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. äåäè êè. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè. Àíàì ùÿð äÿôÿ áèçèì åâäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà. èíäè êè. ýÿëìèñÿí. Àëëàùûí äà ýþðêÿìè éÿãèí ßëèàááàñ êèøèíèí ýþðêÿìè êèìèäèð. çàðàôàò åëÿéèð. — ßëèàááàñ êèøè éåíÿ äÿ ýöëöìñÿéèðäè âÿ ìÿí áèëìèðäèì êè. ÷öíêè îíñóç äà ßëèàááàñ êèøèíèí äàíûøûãëàðûíäàí ùå÷ íÿ áàøà äöøìöðäöì. éÿíè êè. ùàðàäàíñà áàøãà áèð àëÿìäÿí ýÿëèá. îíäà ñÿí.. ÿñð íÿäèð? ßñð. áöòöí áó àíëàøûëìàç ñþçëÿðè äîüðóäàí äåéèð. îíäà. îíäà.. ãàøû àüàðìûø. Ñÿí èéèðìè áèðèíúè ÿñðäÿ éàøàéàúàãñàí. õàëãûíû ñåâÿí àäàì èäè. èíäèêè ìÿííÿí úàâàí îëàúàãñàí. àüñàããàëëû. ßëÿêáÿð? Àëëàù ãîéñà. àéàãëàðûíûí áèðè àëòûíäà îëóðäó. î áèðèíè äÿ ãàëäûðûá ãîéóðäó êÿòèëèí öñòöíÿ âÿ ßëèàááàñ êèøèíè áåëÿúÿ éóìàã êèìè éûüûøûá êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðìóø ýþðÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. éåíÿ äÿ áèð ÿëèìëÿ ïàïàüûìû. éàõøû.

. øöøÿäÿí äèããÿòëÿ áàéûðà áàõûðäû. õþðÿéè áèøèðìèøäè. .. Àõøàì Õàíûì õàëà éà Úÿôÿðÿ.. àììà öðÿéèíäÿêè î íèýàðàí÷ûëûã ãîéìóðäó. î ïàéûç ýåúÿñèíèí þìöðëöê ÿçàáûíû ÿââÿëäÿí ùèññ åòìèøäè.. éàòìàã èñòÿìèðäè. éà Àäèëÿ. ìÿí î ùàäèñÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðÿì âÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ýåúÿ áàøëàéûðäû âÿ éàüûø äà ýåòýåäÿ áÿðêèéèðäè.. äÿñìàëëà áàøûíû ñàðûéûá éåðèíÿ ýèðìèøäè.— Ãîé ñîéóãäÿéìÿñèíè ÷ÿêèá úàíûíäàí ÷ûõàðòñûí. — Àíúàã þñêöðöð. ßëèàááàñ êèøè ñîéóíóá àü òóìàí-êþéíÿêäÿ éåðèíäÿ îòóðìóøäó. åëÿ áèë êè. ßëáÿòòÿ.. áó ùàäèñÿ èéèðìèíúè èëëÿðèí ÿââÿëëÿðèíäÿ. . ßëèàááàñ êèøè êèìè áèð àäàìûí Ìÿììÿäáàüûð êèìè áèð îüëóíäàí äàíûøñûí. ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéè áèð íèýàðàí÷ûëûã áàø ãàëäûðûðäû. î âàõòëàðà êè.. Ìàøòàüàäà ÿðäÿ èäè) âÿ ßëèàááàñ êèøè î éåääèëèê ëàìïàíûí èøûüûíäà îüëóíóí òÿçÿòÿð áûüëàðûíà áàõäû âÿ ôèêèð ßëèàááàñ êèøèíè ÷ÿêèá ãÿäèìëÿðÿ àïàðäû. ßëèàááàñ êèøèíèí éåýàíÿ îüëó èäè (áèð äÿ êè.Íå÷ÿ ýöíäö êè. êèøèíèí áåëèíÿ ñöðò áèð àç. åâèí èøèíè ýþðìöøäö âÿ èíäè òàìàì ÿëäÿí äöøìöøäö.— Éàõøûäûð — äåéèðäèì. îüëó äà íàðàùàòäûð. ÿí ÷îõ äà Ãîúàéà (÷öíêè Ãîúà ùÿêèìëèê îõóéóðäó) áèð ãûðûã êå÷è ïèéè âåðèðäè: — Ýåò. Ìÿììÿäáàüûð êöíúäÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá î éåääèëèê íþéöò ëàìïàñûíûí àëàãàðàíëûüûíäà ùàðàäàíñà ÿëèíÿ êå÷ìèø áèð ãÿçåò îõóéóðäó âÿ òåç-òåç ãàëõûá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ éàõûíëàøûðäû. éà Àüàðÿùèìÿ. ìöðýö äþéÿ-äåéÿ: — Íèéÿ éàòìóðñóç? — äåéèðäè. ñóéóí øûðûëòûñû êöëÿéèí ñÿñèíÿ ãàðûøìûøäû âÿ êöëÿê ùÿð äÿôÿ éàüûøû ßëèàááàñ êèøèýèëèí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïàíäà êèøèíèí öðÿéèíäÿ åëÿ áèë íÿñÿ ñûíûðäû. àììà îíñóç äà ìÿí ùÿð øåéè áèëèðäèì.. éà Úÿáðàéûëà. ßëèàááàñ êèøè ìèçèí öñòöíäÿ éàíàí íþéöò ëàìïàñûíûí èøûüûíäà Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäö êè.Áèð ïàéûç àõøàìû ãóðòàðûðäû. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. Ìÿììÿäáàüûðûí îí ñÿêêèç éàøû âàð èäè. àíàì èñòÿìèðäè êè.. Íèñÿ èäè. ßëèàááàñ êèøè. éÿíè êè. Î ïàéûç ýöíö ñÿùÿð òåçäÿí Ùÿëèìÿ õàëàíûí áàøû àüðûéûðäû âÿ àðâàä áöòöí ýöíö áèðòÿùÿð éîëà âåðìèøäè. î ùàäèñÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà áàø âåðèá. þçö 4-29 449 . èíãèëàáûí èëê èëëÿðèíäÿ áàø âåðèá. éà ßáäöëÿëèéÿ. — äåéèðäè. éà íÿ èäèñÿ..

Ìÿììÿäáàüûð: — Èíäè.. àòàñûíà òÿðÿô áàõìàñûí. ñîíðàñû íÿ îëñóí? Éàçûã êèøèíè î ãÿäÿð ÿñÿáèëÿøäèðèðëÿð êè. áöëáöëäÿ çÿðÿðëè áèð øåé àõòàðìàãäàí ãàò-ãàò öñòöí èäè. äåäèéè ñþçëÿðèí òÿëÿôôöçöíäÿ äÿ íÿñÿ áèð ñöíèëèê âàð èäè. ñþíäöð.áåëÿúÿ áèð úàâàí èäè. êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. áàøûíà íÿ ÷àðÿ ãûëñûí. àììà Ùÿëèìÿéÿ éàçûüû ýÿëäè. îõóìàéàíëàð äà î ãÿäÿð öñòöíÿ äöøöá èôøà åäèðëÿð êè. — Ñþíäöð èøûüû. ùÿð ùàëäà. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã î ãÿäÿð äÿ àñàí èø äåéèëäè. — äåäè. ßëèàááàñ êèøè: — Êîð åëÿéÿðñÿí ýþçëÿðèâè. ñîíðà î ìàøûíûí èøûüû ïÿíúÿðÿäÿí îòàüà äöøäö âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿÿúúöá åòäè êè. — äåäè âÿ àéàüà ãàëõäû. äàùà äîüðóñó. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. àäè èëëÿðèí õàòèðÿñèíÿ ñûüûøìûðäû. ÷îõ îõóäóí. éàòàã. Áàêûíûí áó äàüëûã êö÷ÿëÿðèíäÿí ôàéòîí ýåäÿðäè. î ãÿäÿð êÿøìÿêåøëè îëìóøäó êè. áè÷àðÿ Ìèðçÿ áèëìÿéèð êè. Ìÿììÿäáàüûðûí ñþçëÿðèíäÿ äÿ. ýåò éàò. Ñÿòòàð Ìÿñóì îëìàã. — Ñþíäöð èøûüû. ÷öíêè î úàâàíëûã åëÿ áèð óçàãëûãäà ãàëìûøäû êè. — äåäè. ýåúÿ âàõòû áó íÿ ìàøûíäû áåëÿ äàéàíäû ãàïûëàðûíûí àüçûíäà (àäÿòÿí. öìóìèééÿòëÿ. èíäè äÿ àðâàä ïàïèðîñ òöñòöñöíäÿ éàòñûí. î êöëÿê âûéûëòûñûíûí àðàñûíäàí ÿââÿëúÿ ìàøûí ñÿñè åøèäèëäè. àäè èëëÿðèí ýöíöíÿ. î âàõòäàí ãûðõ áåø èë éîõ. ÿââÿëà. ÷àëûøûð êè. ÷öíêè Ùÿëèìÿ éîðóëóá ÿëäÿí äöøìöøäö. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè îíäàí ýèçëÿòìÿê èñòÿéèð. ìàøûíëàð áóðàëàðà ãàëõìàçäû)? Ìÿììÿäáàüûð àéàã öñòÿ ãóðóéóá ãàëäû âÿ îüëóíóí àéàã öñòÿ áåëÿúÿ ãóðóéóá ãàëìàüûíû ßëèàááàñ êèøè à÷ûã-àøêàð ùèññ åòäè. îòàã 450 . ßëèàááàñ êèøè ñîðóøäó: — Íèéÿ éàòìûðñàí? Ìÿììÿäáàüûð: — Ãÿçåòè îõóéóá ýåäèá éàòûðàì. àììà ßëèàááàñ êèøè áó áàðÿäÿ áèð ñþç äåìÿäè. àõûð âàõòëàð ùÿðäÿí ùèññ åäèðäè âÿ î éàüûøëû-êöëÿêëè ïàéûç ýåúÿñè åëÿ áèë áèðäÿí-áèðÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ÿëè ãûïãûðìûçû êþçÿ äÿéäè. àõûðäà îëäóí Ñÿòòàð Ìÿñóì. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ãÿçÿëëÿðèíè îõóìàéà-îõóìàéà î ãÿçÿëëÿðäÿêè ýöëäÿ. ìèí èë êå÷èá. Áó çàìàí î éàüûø øûðûëòûñûíûí. åëÿ áèë. áöòöí ýöíö áàøû àüðûéûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè èñòÿìÿäè êè. — Âÿ ßëèàááàñ êèøè áóðàñûíû äà äåìÿê èñòÿäè êè. ñîíðà ãàëõûá áèð ïàïèðîñ éàíäûðûá ÷ÿêìÿê èñòÿäè. áó ãûðõ áåø èëèí éöêö î ãÿäÿð àüûð îëìóøäó.. êèøè äèêñèíäè. éàçäûüû ãÿçÿëëÿðè îõóéàíëàð äà. áóíó òÿêúÿ ùÿìèí ýöí éîõ. îíà ýþðÿ êè. èêèíúèñè äÿ îíà ýþðÿ êè. öðÿéèíäÿ: «Ëÿíÿò øåéòàíà!» — äåäè.

íÿ îëóá. ÷öíêè áó äÿôÿ ãàïûíû åëÿ áÿðê äþéäöëÿð êè.àëàãàðàíëûã èäè. ýåúÿ åâÿ øåéòàí ýÿëÿúÿê. àììà Ùÿëèìÿ õàëà ýåéèíìÿéÿ ìàúàë òàïìàäû. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. — äåäè. áó éàä àäàìëàð àðâàäû áåëÿúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýþðìÿñèíëÿð. ãûðûëäû âÿ ãàïûíûí ÷ûðïûëûá à÷ûëìàüû èëÿ ö÷ íÿôÿð êèøèíèí îòàüà ýèðìÿéè áèð îëäó. áóðàäà äàùà áàøãà ñþùáÿò îëà áèëìÿçäè. ßëèàááàñ êèøèýèëèí áàéûð ãàïûñûíûí çÿèô úÿôòÿñè äàâàì ýÿòèðìÿäè. Ùÿëèìÿ õàëà ýþçöíö ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíäàí ÷ÿêÿ áèëìèðäè. àììà ëàìïà ùèñ âåðìÿéÿ áàøëàäû âÿ ùèñèí èéè î ñààò îòàüà äîëäó. áó ùèñ èéèíè è÷ÿðè ýèðÿí î ö÷ íÿôÿð þçö èëÿ áèðëèêäÿ ýÿòèðìèøäè. Ìÿììÿäáàüûð àüàïïàã àüàðûá âÿ êèøè áóðàñûíû äà ùèññ åòäè êè. ýåúÿ ùèñ åëÿäè. áó î äåìÿê èäè êè. ýåéèí! — äåéèðäè. ïåíúÿéè ÷èéíèíÿ ñàëäû âÿ áàëàúà àðàëûüà êå÷èá áàéûð ãàïûñûíûí éàíûíäà äàéàíäû: — Êèìäèð? — À÷! Ùþêóìÿò àäàìëàðûäûð! Áàéûðäàí ýÿëÿí áó ñÿñäÿ åëÿ áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèê âàð èäè êè. îüëóíóí öðÿéè äþéöíöð. áó åëÿ-áåëÿ ãàïû äþéìÿê äåéèë. éåðèíäÿí ãàëõäû. Áó àäàìëàðäàí áèðèíèí ÿéíèíäÿ óçóí øèíåë âàð èäè. ßëèàááàñ êèøè òÿëÿñèðäè êè. ãàïû à÷ûëìàëûéäû âÿ ßëèàááàñ êèøè òÿçÿäÿí îòàüà êå÷ÿ-êå÷ÿ: — Áó ñààò. — Áèð äÿãèãÿ ýþçëÿ. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. åëÿ áèë. ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿ õàëàéà: — Úÿëä îë. àììà áàéûðäàêû ñÿñ äàùà àðòûã áèð ñÿðòëèê âÿ àìèðàíÿëèêëÿ äåäè: — Òåç à÷! Áó äÿãèãÿ à÷! Ñûíäûðàúàüûã ãàïûíû! ßëèàááàñ êèøè Ùÿëèìÿéÿ: — Äóð ýåéèí! Ýåéèí! — äåéèðäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà äà éîðüàí-äþøÿéèí îðòàñûíäà îòóðóá éóõóëó ýþçëÿðèíè äþéÿ-äþéÿ áàøà äöøìöðäö êè. åëÿ áèë. óçóí øèíåëëè ñÿðò âÿ ãÿòè àääûìëàðëà ìèçÿ òÿðÿô éåðèéèá íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñèíè àõûðàúàí éóõàðû ãàëäûðäû. ÿëáÿòòÿ. îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíûá òÿðïÿíìÿéÿí Ìÿì451 . áó ùèñ èéè î óçóí øèíåëèí. áàøà äöøäö êè. ×þë ãàïûñûíû áÿðêäÿí äþéäöëÿð âÿ ßëèàááàñ êèøè. îòàã èøûãëàíäû. Ùÿëèìÿ òåç ãàëõûá ýåéèíñèí. î áèðè èêè íÿôÿð ãàðà ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèøäè âÿ ãàïû àãçûíäà éàüûøûí àëòûíäà äàéàíäûãëàðûíà ýþðÿ ö÷öíöí äÿ öñòöíäÿí ñó òþêöëöðäö. àììà î àëàãàðàíëûã è÷èíäÿ ßëèàááàñ êèøè ýþðäö êè. Óçóí øèíåëëè. ÷öíêè îä êè. î ìåøèí ãàðà ýþäÿêúÿëÿðèí ãîõóñó èäè.

Ìÿììÿäáàüûð îòàüûí îðòàñûíäà àéàã öñòÿ äàéàíìûøäû. — äåäè. Íþéöò ëàìïàñûíûí ïèëÿòÿñè åëÿ ùåé ùèñ âåðèðäè âÿ éåðèíäÿ îòóðóá éîðüàíà áöðöíìöø Ùÿëèìÿ õàëà ùÿðäÿí þçöíäÿí àñûëû îëìàéàðàã èñòÿéèðäè êè.. — Áÿñ. — Ñîéüóí÷ó äåéèëÿì! — Äåìÿëè ñîéìóðäóí êàñûáëàðû? — Þçöì þçöìö ñîéìàéàúàãäûì êè! Êàñûá åëÿ ìÿí þçöìöéäöì äÿ... Ñÿí âåðìÿéÿíäÿ þçõîøóíà. àðâàä-óøàüûí ãàéüûñûíà ãàëûðñàí.. î ìåøèí ýþäÿêúÿëè èêè íÿôÿðÿ áàõà-áàõà éåðèíäÿí òÿðïÿíìèðäè. ñîíðà ýÿëèá ßëèàááàñ êèøè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ äåäè: — Äåìÿëè.. — Ãûçûëëàðû ýÿòèð! ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Íÿéè ýÿòèðèì? — Ãûçûëëàðû! — Ùàíñû ãûçûëëàðû? — Êàñûáëàðû. Ìÿíèì ùþêóìÿòäÿí ýèçëè áèð èøèì éîõäó. — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçëÿðèíäÿí äÿ ÷îõ èñòÿéèðëÿð. — Äåìÿëè. Àúëûãäû. Óçóí øèíåëëè áàðìàüûíû óçàäûá àç ãàëäû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ ñîõñóí âÿ: — Áåëÿëÿðè ãûçûëû þçáàøûíà ýÿòèðèá ùþêóìÿòÿ âåðìÿç! — äåäè. ãàëõûá ëàìïàíûí ïèëÿòÿñèíè àøàüû ÷ÿêñèí.. àììà ùþêóìÿò àäàìëàðûíû éàüûøûí àëòûíäà ñàõëàéûðñàí?! Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè äåäè: — Áóíóí íÿôÿñè äöøìÿí íÿôÿñèäèð! Óçóí øèíåëëè: — Áåëÿëÿðèíè àç ýþðìÿìèøèê! — äåäè... áó óçóí øèíåëëèíèí ÿìðèíè äöçýöí áàøà äöøìÿäè. åëÿ áèëèðñÿí òàïà áèëìÿéÿúÿéèê? Àõòàðûí! Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø ùÿìèí èêè íÿôÿð îòàüû àõòàðìàüà áàøëàäû. ãûìûëäàíìûðäû âÿ ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí àüàïïàã àüàðìûø ñèôÿòèíÿ áàõà452 . àììà î óçóí øèíåëëèéÿ. úàìààò éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûð. éîõñóëëàðû ñîéóá éûüäûüûí ãûçûëëàðû! ßëèàááàñ êèøè: — Ìÿí ùàìàì÷ûéàì. ãàïûíû ùþêóìÿòèí öçöíÿ áàüëàéûðñàí?!. áåëÿëÿðè èñÿ ãûçûëûí öñòöíäÿ îòóðóð. àðâàä-óøàã âàð åâäÿ.ìÿäáàüûðà þòêÿì áèð íÿçÿð ñàëäû. íèéÿ à÷ìûðäûí? — Ýåúÿíèí éàðûñûäû. — Íèéÿ áàüëàéûðàì? Áàüëàìûðàì.

Ìÿììÿäáàüûð ãûïãûðìûçû ãûçàðäû. Ëàìïàíûí ëöëÿéèíèí éóõàðû ùèññÿñè ùèñäÿí ãàðàëûðäû âÿ áóíà ýþðÿ îòàüûí äà äèâàðëàðûíûí éóõàðû òÿðÿôèíÿ. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðèí èêèñè äÿ ÿëèáîø ýÿëèá Óçóí øèíåëëèíèí éàíûíäà äàéàíäû âÿ Óçóí øèíåëëè íå÷ÿíúè äÿôÿ îòàüû äèããÿòëÿ íÿçÿðäÿí êå÷èðèá Ùÿëèìÿ õàëàéà áàõäû: — Áóíóí éîðüàí-äþøÿéèíè àõòàðûí! — äåäè. åëÿ áèë êè. 453 . áèðäÿí ÿëèíäÿí õàòà ÷ûõàð. ãÿçÿáëè ýþçëÿðè éåðèíäÿ îéíàìàüà áàøëàäû: — Ãûçûë ùàðàäàäû? — ãûøãûðäû âÿ ãÿðèáÿ èäè. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. Ìÿììÿäáàüûð úàâàíäû. éÿíè ßëèàááàñ êèøèíèí öñòöíÿ éîõ. î èêè íÿôÿð îðàíû éîõëàìàñûí âÿ áó àäàìëàð ùÿð äÿôÿ äîëàáûí ýþçöíäÿ. ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè. áó ö÷ íÿôÿðèí áåëÿúÿ è÷ÿðè ñîõóëìàãëàðû. àììà áöòöí áó ôèêèðëÿðëÿ áÿðàáÿð. äàùà àðòûã ÿñÿáèëÿøäè. ñþéÿð îíëàðû âÿ îíäàí ñîíðà äà áóíëàðûí ÿëèíäÿí ãóðòàðìàã îëìàç. àììà ßëèàááàñ êèøè äàùà áóíà ôèêèð âåðìèðäè âÿ Ìÿììÿäáàüûð äà äàùà ÿââÿëêè òÿê êö÷ÿéÿ òÿðÿô áàõìûðäû. àäàìûí ÿòèíè öðïÿøäèðÿí íÿñÿ ùèññ åäèðäè. êöíú-áóúàã ãàëìàäû êè. äÿëèãàíëûäû. åëÿ áèë. âóðàð îíëàðû. äóðóøóíäà íÿñÿ áàøãà áèð øåé äÿ âàð âÿ ßëèàááàñ êèøè îíóí íÿ îëäóüóíó ùå÷ úöð áàøà äöøÿ áèëìèðäè. íîõóääàí áàøãà áèð øåé òàïìàäûãäà. àììà î áàõûøëàðäà õîøà ýÿëìÿéÿí. Ìÿììÿäáàüûðûí ñèôÿòèíäÿ. éà ñîüàíäàí. áó àäàìëàðà ùöúóì åëÿéÿð. áÿäáÿõò îëàð óøàã. éà ãàçàíûí è÷èíäÿ ïàë-ïàëòàðäàí. àðàêÿñìÿäÿ éåð ãàëìàäû. Óçóí øèíåëëè ýåò-ýåäÿ àðòàí àøêàð áèð àúûãëà òåç-òåç Ìÿììÿäáàüûðà áàõûðäû. ßëèàááàñ êèøè áåëÿ ôèêèðëÿøèðäè. î áàõûøëàðûí ìÿíàñûíû áàøà äöøÿ áèëìèðäè. êþëýÿ äöøöðäö. äþøÿê àüûíäàí. îíà ýþðÿ áåëÿ àüàïïàã àüàðûá. ßëèàááàñ êèøè Óçóí øèíåëëèíèí Ìÿììÿäáàüûðà àòäûüû î àúûãëû áàõûøëàðû ýþðöðäö âÿ î áàõûøëàðû ùå÷ úöð éîçà áèëìèðäè. Ìÿììÿäáàüûðûí öñòöíÿ ãûøãûðûð. Áó àäàì àñãûðäûãúà Óçóí øèíåëëè. ìÿòáÿõäÿ. ñöôðÿäÿí. ýþðöðäö êè. åâè áåëÿúÿ ÿëÿê-âÿëÿê åëÿìÿëÿðè îüëóíó ùèðñëÿíäèðèá. Îòàãäà. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè ìÿòáÿõäÿ ÿëèíè àç ãàëà ãîëòóüàúàí óí êèñÿñèíÿ ñîõóá óíóí è÷èíäÿ ãûçûë àõòàðûðäû âÿ áó çàìàí áóðíóíà óí äîëäóüó ö÷öí òåç-òåç àñãûðìàüà áàøëàäû. Óçóí øèíåëëè îíóí öñòöíÿ. êèøè åùòèéàò åäèðäè êè. Äöçäöð.áàõà ôèêèðëÿøèðäè êè. ñàðûìñàãäàí. áó úöð äàéàíûá ãûìûëäàíìûð.

ýþçëÿðè ßëèàááàñ êèøèäÿéäè âÿ Ùÿëèìÿ õàëà î ñààò ùÿð øåéè áàøà äöøäö. îòóç èë áèð éàñòûüà áàø ãîéäóãëàðû ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíäÿ ùÿð øåéè îõóäó. Àíúàã úèéÿðè éàíìûøëàð êèìäèñÿ. Óçóí øèíåëëè: — Áèç Àëëàùà-çàäà èíàíìûðûã. áèð ýþçãûðïûìûíäà àéàüà ãàëõäû. ýÿëèí. åëÿ áèë. äåéèí. àõòàðóí. àëäàäûáëàð ñèçè!. Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà áàõäû. àðâàä! — äåäè. ßëèàááàñ êèøèíèí áåéíèíäÿ áèð ôèêèð î äÿì íÿáç êèìè âóðóðäó: Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Ìÿììÿäáàüûðäàí ìóüàéàò îë! Àììà áèðäÿí-áèðÿ ùÿð øåé éàääàí ÷ûõäû. áó éîðüàíäà äà ùå÷ íÿ éîõäó!. ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð — åëÿ áèë. Áó éîðüàíäà ãûçûë éîõäó. Ýÿëèí. éàøûíûí áó ÷àüûíäà èíäèúÿ áó Óçóí øèíåëëèíèí öñòöíÿ àòûëàúàãäû. ãûçûëëàð? Ñöêóò ÷þêäö. Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíöá îòóðäóüó éîðüàíû äàùà áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõäû. áàøûà÷ûã ýþðìÿêäÿíñÿ. Óçóí øèíåëëè ãûøãûðäû: — Ùàíû áÿñ. êöëÿê äÿ äàéàíäû. éåðèíäÿí áèð àääûì êÿíàðà ÷ÿêèëäè. äàùà éàüûø äà êÿñäè. ùå÷ îëìàñà. — Íÿéÿ èíàíûðñûíûç. âàëëàù.ßëèàááàñ êèøè: — Àçÿðáàéúàíëû äþéöëñÿí ñÿí? — äåäè. òÿëÿñèê äåäè: — Ýÿëèí. Ùÿëèìÿ õàëà éîðüàíû áÿðê-áÿðê ñèíÿñèíÿ ñûõûá äþøÿéèí öñòöíäÿ îòóðìóøäó. áöðöíäöéö éîðüàíëà áÿðàáÿð. Ùÿëèìÿ õàëà äåäè: — Àé ãÿðäåø. àéàãëàðû îòàüûí òàõòà äþøÿìÿñèíÿ 454 . ñîíðà Ùÿëèìÿ õàëàíûí áöðöíäöéö éîðüàíà áàõäû. Ìÿììÿäáàüûð ýþçëÿðèíè ýèçëÿòäè. äàùà ùÿð øåé áèòäè. àé ãÿðäåø!. öðÿéèíè áîøàëäàúàãäûð. ãóðòàðäû. áàøûâûçà äþíöì.. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè éàñòûüû ÿëëÿøäèðèá áèð òÿðÿôÿ àòäû. þëìÿê éöç äÿôÿ àðòûã èäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áàøà äöøäö êè.... ãàðà÷û îëìàã éàõøûäûð! — äåäè. áó éàä êèøèëÿðèí ãàáàüûíäà àðâàäûíû ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ àéàüûéàëûí.. ßëèàááàñ êèøèíèí áöòöí âàðëûüû áåëÿ áèð ðöñâàé÷ûëûüà äþçìÿäè. ýÿëèí. þëêÿíèí áó àú âàõòûíäà éåòèìéåñèðäÿí ãûçûë ýèçëÿòìÿêäÿíñÿ. ýÿëèí àõòàðóí! Íîëàð? Ùÿðÿ þç èøèíè ýþðöð äÿ!. ßëèàááàñ êèøèéÿ ìàúàë âåðìÿäè. äþøÿéè ÿëëÿøäèðèá î áèðè òÿðÿôÿ èòÿëÿäè. îíà àíä è÷èì. Óçóí øèíåëëè: — Ñÿíèí êèìè àçÿðáàéúàíëû îëóá..

áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè. òèòðÿìÿéÿ áàøëàäû. éÿíè ßëèàááàñ êèøèéÿ éîõ. äöíéàíûí ÿí ìóðäàð áèð ìÿõëóãóíà áàõûð. Êöëÿê éåíÿ äÿ ùÿðäÿí éàüûøû çÿðáëÿ êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí øöøÿñèíÿ ÷ûðïûðäû. Ìÿììÿäáàüûð î áàëàúà ãàïûíûí éàíûíäàí êÿíàðà ÷ÿêèëäè. ùÿìèí ìÿúëèñÿ áåëÿ äåéèðäèëÿð. òàõòà äþøÿìÿäÿ àüçû êè÷èê ãûôûëëû áàëàúà áèð ãàïû âàð èäè. òàõòûí àëòûíäà. îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíäàêû î ãàðàíëûã êþëýÿ äÿ òèòðÿäè. Ìöúðöíöí è÷èíäÿ îâúóíà ñûüàí áèð Ãóðàí âàð èäè. ßëèàááàñ êèøè ùå÷ íÿ äåìèðäè. èíñàíà. àììà ãûôûë ÷îõ êè÷èê âÿ çÿðèô îëäóüó ö÷öí. Óçóí øèíåëëè òàõòà äþøÿìÿäÿêè î áàëàúà ýèçëè ãàïûéà áàõäû. __________ 1 Áÿçìè-Ñöëåéìàí — äèíÿ ýþðÿ Ñöëåéìàí ïåéüÿìáÿð Éåð öçöíäÿêè áöòöí úàíëûëàðûí äèëèíè áèëèðäè âÿ èñòÿäèéè âàõò ãóøëàðû. Íþéöò ëàìïàñûíûí ùèñè ëàìïàíûí øöøÿñèíè òàìàì ãàïãàðà åëÿìèøäè âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà äà ãàðàíëûã ÷þêìöøäö. ÿéèëèá òàõòû éåðèíäÿí òÿðïÿòäè âÿ ýöúÿíÿ-ýöúÿíÿ êÿíàðà ÷ÿêäè. ùåéâàíëàðû þç ìÿúëèñèíÿ éûüûðäû. åëÿ áèë. Äþøÿìÿíèí àëòûíäà áàëàúà áèð õÿëâÿòõàíà âàð èäè âÿ Óçóí øèíåëëè ùèñ âåðÿí íþéöò ëàìïàñûíû ìèçèí öñòöíäÿí ãàïûá ñöðÿòëÿ õÿëâÿòõàíàíûí éàíûíà ýÿëäè: ëàìïàíûí èøûüû áó ñöðÿòèí éåëèíäÿí òèòðÿäè. ñîíðà Óçóí øèíåëëè ÿëèíäÿêè íþéöò ëàìïàñûíû èðÿëè òóòóá õÿëâÿòõàíàíû èøûãëàíäûðäû: è÷ÿðèäÿ öçöíÿ à÷ûã ãÿùâÿéè ðÿíýëè äÿðè ÷ÿêèëìèø äþðäêöíú. Óçóí øèíåëëè äåäè: — Ñûíäûðûí! Óçóí øèíåëëè àç ãàëûðäû ßëèàááàñ êèøèíèí öçöíÿ òöïöðñöí. — ýöúëÿ àéàãëàðûíû äàðòà-äàðòà îòàüûí êöíúöíäÿ äèâàðà ñþéêÿíìèø òàõòà éàõûíëàøäû. 455 . êÿôêèðèí ãóëïó îíóí äÿìèðèíÿ êå÷ìÿäè âÿ ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ùÿìèí ãûôûëû åëÿ ÿëè èëÿ äàðòûá ãîïàðòäû. Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø êèøè ÿëèíäÿ òóòäóüó êÿôêèðèí ãóëïóíó áó úûããûëû ãûôûëà äà êå÷èðèá ãàíûðìàã èñòÿäè. ñîíðà ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû âÿ îíóí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì åëÿ áèð íèôðÿò âàð èäè êè. Àéàã öñòÿ äàéàíìûø Ùÿëèìÿ õàëà áöðöíäöéö î éîðüàíûí è÷èíäÿ öøöäö. Ìåøèí ýþäÿêúÿëèëÿðäÿí áèðè òÿëÿñèê ìÿòáÿõäÿí ýÿòèðäèéè ìèñ êÿôêèðèí ãóëïó èëÿ äþøÿìÿäÿêè î ýèçëè áàëàúà ãàïûíûí êè÷èê ãûôûëûíû ñûíäûðäû âÿ ãàïûíû ãàëäûðûá à÷äû.éàïûøìûøäû. óçóíñîâ áèð ìöúðö âàð èäè âÿ ùÿìèí ìöúðöíöí äÿ àüçû ëàï êè÷èúèê áèð ãûôûëëà áàüëàíìûøäû.

Ìåøèí ýþäÿêúÿëè àäàì ìöúðöíö Óçóí øèíåëëèéÿ óçàòäû, àììà
Óçóí øèíåëëè ÿëèíèí ùÿðÿêÿòè èëÿ ìöúðöíö êÿíàð åëÿäè, ñöðÿòëÿ îòàüûí îðòàñûíà êå÷èá íþéöò ëàìïàñûíû ùèðñëÿ ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó âÿ
Ìÿììÿäáàüûðà òÿðñ áèð íÿçÿð ñàëäû.
Ìÿììÿäáàüûð äà áàøûíû ãàëäûðûá Óçóí øèíåëëèéÿ áàõäû.
ßëèàááàñ êèøèéÿ åëÿ ýÿëäè êè, Ìÿììÿäáàüûð ýþçö èëÿ éàëâàðûð,
èìäàä èñòÿéèð.
Óçóí øèíåëëè Ìÿììÿäáàüûðà éàõûíëàøìàã èñòÿäè, àììà èêè àääûì àòûá äàéàíäû, ÿëèíè ãàëäûðûá óçóí áàðìàüû èëÿ Ìÿììÿäáàüûðû
ùÿäÿëÿéÿ-ùÿäÿëÿéÿ:
— Ñÿíèí âåðäèéèí ñèãíàëëàðûí ùàìûñû áåëÿ çàé ÷ûõûð! — äåäè. —
Áèçè õàëãûí éàíûíäà áèéàáûð åëÿéèðñÿí? Éàøàäûüûí åâäÿí äÿ õÿáÿðèí éîõäóð! Ùàíû áÿñ, äåéèðäèí àòàì ãûçûë ýèçëÿäèá?
Ìÿììÿäáàüûð óäãóíà-óäãóíà õÿëâÿòõàíàéà òÿðÿô èøàðÿ åëÿäè:
— Åëÿ áèëèðäèì îðàäà ãûçûëäû...
Óçóí øèíåëëè èêðàù äîëó íÿçÿðëÿðëÿ Ìÿììÿäáàüûðà áàõûá:
— Àõìàã îüëó, àõìàã! — äåäè, ñîíðà ÷þíöá ñöðÿòëÿ ßëèàááàñ
êèøèýèëèí åâèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿäè, àììà áàéûð ãàïûñûíûí àüçûíäà
àéàã ñàõëàéûá ßëèàááàñ êèøèéÿ áàõäû: — Áàüûøëà, âÿòÿíäàø! — äåäè.
— Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäèð!.. Âÿçèééÿò àüûðäûð... Íÿ èñÿ, áàüûøëà. —
Âÿ ÷ûõäû.
Ìåøèí ýþäÿêúÿ ýåéìèø î áèðè èêè íÿôÿð äÿ Óçóí øèíåëëèíèí àðäûíúà åâäÿí ÷ûõäû.
Ñîíðà êö÷ÿäÿêè ìàøûí èøÿ äöøäö, èøûüû êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè èøûãëàíäûðäû, ñîíðà ìàøûí äà, åëÿ áèë, î Óçóí øèíåëëè êèìè, ùèðñëÿ éåðèíäÿí ýþòöðöëäö âÿ ýåò-ýåäÿ ñÿñè óçàãëàøäû, åøèäèëìÿç îëäó.
Éàüûø øûðùàøûð éàüûðäû.
Áàéûð ãàïûñûíûí úÿôòÿñè âóðóëìàäûüû ö÷öí, úûðûëòûéëà à÷ûëûðäû,
ñîíðà êöëÿê ãàïûíû òÿçÿäÿí þç éåðèíÿ ÷ûðïûðäû.
Íþéöò ëàìïàñû ìèçèí öñòöíäÿ åëÿ-åëÿúÿ ùèñ âåðÿ-âåðÿ éàíûðäû
âÿ îòàüûí äèâàðëàðûíûí éóõàðûñûíà ÷þêìöø î ãàðàíëûã äà éàâàø-éàâàø àðòûðäû.
Îòàüûí è÷èíäÿêè áó ö÷ íÿôÿð — ßëèàááàñ êèøè, Ùÿëèìÿ õàëà,
Ìÿììÿäáàüûð, åëÿ áèë, äàøà äþíìöøäöëÿð, òÿðïÿíìèðäèëÿð, ãûìûëäàíìûðäûëàð.

__________
1
Äèíÿ ýþðÿ Äÿúúÿë, Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿðèí äöøìÿíè èäè âÿ î äöíéàíûí àõûðûíäà çöùóð åëÿéèá þçöíö Ìåùäè àäëàíäûðàúàã, àììà ñîíðà Ìåùäè Ñàùèáÿççàìàí ýÿëèá îíó þëäöðÿúÿê.

456

Áèðäÿí ßëèàááàñ êèøè èðÿëè éåðèéèá êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíè òàéáàòàé
à÷äû, êöëÿê éàüûøû êèøèíèí ñèôÿòèíÿ ÷ûðïäû, áàéûð ãàïûñû äà à÷ûã îëäóüó ö÷öí, îòàüûí è÷è éåë ÷ÿêäè, íþéöò ëàìëàñûíûí øöøÿñè éåðèíäÿí ãîïóá äþøÿìÿíèí öñòöíÿ äÿéäè âÿ ÷èëèê-÷èëèê îëäó.
ßëèàááàñ êèøè èêè ÿëèíè äÿ ïÿíúÿðÿäÿí ÷þëÿ óçàäûá ýþéÿ ãàëäûðäû, éàüûø áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ êèøèíèí ãîëëàðûíäàí ñöçöëäö, áöòöí áÿäÿíèíè éàø åëÿäè, áèð áóç ñîéóãëóüó êèøèíèí áöòöí áÿäÿíèíè áöðöäö,
àììà ßëèàááàñ êèøè áó áóç ñîéóüóíó ùèññ åëÿìÿäè, ñó òþêöëÿí ÿëëÿðèíè ýþéÿ ñàðû óçàäà-óçàäà ùÿéÿúàíäàí áîüóëàí ñÿñè èëÿ:
— Éà Àëëàù! — äåäè. — Éà Àëëàù! ßéÿð âàðñàíñà, ÿéÿð ýþðöðñÿíñÿ, ÿéÿð åøèäèðñÿíñÿ, áóíó, — ßëèàááàñ êèøè ñóéó ñöçöëÿí ÿëèíèí áèðè èëÿ îòàãäà äàéàíìûø Ìÿììÿäáàüûðû ýþñòÿðäè, — áóíó úÿçàñûíà
éåòèð! Éåòèð úÿçàñûíà!.. ßéÿð éîõñàíñà äà, ùå÷ íÿ åøèòìèðñÿí, ùå÷
íÿ ýþðìöðñÿíñÿ äÿ, ãîé áó úÿçàñûíà éåòñèí!..
Áöðöíäöéö éîðüàí áàéàãäàí ñöðöøöá ÷èéèíëÿðèíäÿí éåðÿ äöøìöø âÿ èíäè òÿêúÿ ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ áàøû, ñèíÿñè à÷ûã, àéàüû éàëûí
Ùÿëèìÿ õàëà äÿëè êèìè:
— ßëèàááàñ! — ãûøãûðäû. — ßëèàááàñ!..
ßëèàááàñ êèøè àðâàäûíû åøèòìÿäè, Ýþéÿ ñàðû óçàíìûø éàø ÿëëÿðè
èëÿ î ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû éàðà-éàðà:
— Éåòñèí úÿçàñûíà! Éåòñèí!.. — äåäè...
...Î ùàäèñÿäÿí ñîíðà Ìÿììÿäáàüûð áèð äÿ ùå÷ âàõò åâëÿðèíäÿ
ãàëìàäû, ãûñà þìðöíäÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíèí ýþçëÿðèíÿ
ýþðöíìÿäè, ùÿìèí éàüûøëû ïàéûç ýåúÿñè áàø ýþòöðöá åâäÿí ýåäÿí
îëäó, õÿáÿð ýÿëäè êè, íÿøÿõîðëàðà ãîøóëóá, ãóìàðáàçëàðà ãîøóëóá,
ïóë óäóçóð, âåðìèð, ãà÷ûð ýèçëÿíèð âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ, ìèí
äîããóç éöç èéèðìè ö÷öíúö èëèí áèð ãûø ñÿùÿðè ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû
î ãîøà òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ Ìÿììÿäáàüûðûí ìåéèòèíè òàïäûëàð.
Ãîøóëäóüó äîñòëàðû, éîëäàøëàðû, ùÿìèí ãóìàðáàçëàð, íÿøÿõîðëàð ïóë óäóçóá ãà÷ìûø Ìÿììÿäáàüûðû ùàðàäàñà òàïûá áû÷àãëàìûøäûëàð âÿ Ìÿììÿäáàüûð ýöúëÿ þçöíö ìÿùÿëëÿéÿ éåòèðìèøäè, î ãîøà
òóò àüàúûíûí äèáèíäÿ äöøöá ãàëìûøäû.
ßëáÿòòÿ, ùÿìèí ãûø ñÿùÿðè õÿáÿð î ñààò áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû êö÷ÿéÿ ÷ûõìûøäû. Ìÿììÿäáàüûðûí
ìåéèòèíè äþâðÿéÿ àëìûøäûëàð.
Ìÿììÿäáàüûðûí úàâàí âÿ ñîëüóí ñèôÿòèíäÿ àüðûäàí, ÿçàáäàí
ÿëàìÿò éîõ èäè, ÿêñèíÿ, åëÿ áèë êè, ñèôÿòèíÿ áèð õîøáÿõòëèê êþëýÿñè
ãîíìóøäó.
Áèðäÿí ùàìû Ñàðû ùàìàìà òÿðÿô áàõäû.
457

äè.

ßëèàááàñ êèøè åâäÿí ÷ûõûá àñòà àääûìëàðëà úàìààòà òÿðÿô ýÿëèð-

Ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áèð-áèðëÿðèíäÿí àðàëàíûá éîë âåðäè âÿ ßëèàááàñ êèøè ùÿìèí àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá ãîøà
òóò àüàúûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû, àðõàñû öñòÿ éåðÿ ñÿðèëìèø îüëóíà
áàõäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí ïàëòîñóíóí, ïåíúÿéèíèí éàõàñû à÷ûã èäè âÿ
ãàí êþéíÿéèíè ãûïãûðìûçû ãûçàðòìûøäû, áîéíóíäà, ÷ÿíÿñèíèí àëòûíäà ëàõòàëàíìûøäû, ÿëëÿðè, öçöíöí áèð òÿðÿôè ïàë÷ûüà áàòìûøäû.
ßëèàááàñ êèøè áèð ìöääÿò îüëóíóí ìåéèäèíÿ áàõäû âÿ òèòðÿéÿí
ÿëëÿðèíè áèðäÿí-áèðÿ ýþéÿ ãàëäûðäû:
— Èëàùè! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ! — äåäè. — Øöêöð êÿðÿìèíÿ!..
— Ñîíðà ýåðè ÷åâðèëèá åéíè àñòà àääûìëàðëà úàìààòûí àðàñûíäàí êå÷èá åâèíÿ ýåòäè âÿ ùÿìèí ãûø ýöíö áèð äÿ åâäÿí ÷ûõìàäû.
Ìÿùÿëëÿíèí àüñàããàëû Ñÿòòàð Ìÿñóì áèð ìöääÿò òÿðÿääöä åòäè, ñîíðà ßëèàááàñûí éàíûíà ýåòäè:
— Ãÿääàð îëìà... — äåäè âÿ ßëèàááàñ êèøè áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ äîñòóíà íÿèíêè úàâàá âåðìÿäè, Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ùå÷ öçöíÿ äÿ áàõìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðû ìÿùÿëëÿíèí àäàìëàðû áàñäûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëóíóí äÿôí ìÿðàñèìèíäÿ èøòèðàê åëÿìÿäè, ùàðàäà áàñäûðûëäûüûíäàí äà õÿáÿðè îëìàäû.
Ìÿììÿäáàüûðûí äÿôíèíäÿ ùàìû ñóñìóøäó âÿ è÷èí-è÷èí àüëàéàí, þçëÿðè äåéèá þçëÿðè åøèäÿí òÿêúÿ Ùÿëèìÿ õàëà èëÿ Ìàøòàüàäàí
ýÿëìèø Íèñÿ èäè.
Ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû ýèçëèí-ýèçëèí Ùÿëèìÿ õàëàíûí äÿðäèíÿ àüëàéûðäû.
ßëèàááàñ êèøè îüëó ö÷öí òÿçèéÿ ñàõëàìàäû âÿ ùå÷ êèìäÿí áàøñàüëûüû ãÿáóë åëÿìÿäè.
458

XVII

Ìÿí ùå÷ úöðÿ éàäûìà ñàëà áèëìèðÿì êè, ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ íÿ âàõò åøèòäèì? Êèìäÿí åøèòäèì? Áóíó åøèäÿíäÿ ìÿí íÿ åäèðäèì? Íÿ èëÿ ìÿøüóë èäèì? Áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè,
áó õÿáÿðè áèðèíúè äÿôÿ àíàìäàí åøèòäèì, áÿçÿí éàäûìà äöøöð êè,
éîõ, äåéÿñÿí ìöùàðèáÿíèí áàøëàìàüûíû áèðèíúè äÿôÿ Áàëàêÿðèìäÿí
åøèòäèì, éà äà, äåéÿñÿí, áèçèì äàëàíûìûçûí ëàï äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà ÷èëÿäè ÷èëÿéèðäèê âÿ áó õÿáÿðè äÿ áèðèíúè Úÿôÿðãóëó ãà÷à-ãà÷à áèçÿ ýÿòèðäè. Áÿçÿí äÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ìöùàðèáÿíèí
áàøëàìàüûíû èëê äÿôÿ ìÿùÿëëÿäÿí åøèòäèì, éÿíè áó õÿáÿðè ìÿíÿ
áîìáîø êö÷ÿìèç ïû÷ûëäàäû, áîìáîø äàëàíûìûç ïû÷ûëäàäû, ýþçýþðÿñè éåòèìëÿøìèø î Ñàðû ùàìàì ïû÷ûëäàäû... àììà êö÷ÿìèç ìöùàðèáÿ
áàøëàíàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, äàëàíûìûç äà
ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áîøàëìûøäû, êèìñÿñèçëÿøìèøäè, î Ñàðû
ùàìàì äà ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà éåòèì ãàëìûøäû. Áÿçÿí
ìÿí ýþçöìö éóìóðàì âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ, ñÿêèíèí
öñòöíäÿ òÿíùà òàõòà êÿòèë ýþðöðÿì, ýöí ÷ûõûá, î òàõòà êÿòèëèí êþëýÿñè ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøöá âÿ î áîìáîø, êèìñÿñèç êö÷ÿäÿ éàâàøéàâàø, ýþçëÿ ýþðöíìÿäÿí ùÿðÿêÿò åëÿéÿí éàëíûç î òàõòà êÿòèëèí ñÿêèíèí öñòöíÿ äöøìöø êþëýÿñèäèð: ýöí ÿéèëèð, êþëýÿ äÿ òàõòà êÿòèëèí
áàøûíà ôûðëàíûð, î äþðä íàçèê êÿòèë àéàüûíûí êþëýÿñè îðòàäà áèðäÿí
òàìàì ÿðèéèð, éîõ îëóð, ÷öíêè ýöíäöç êÿòèëèí öñòöíÿ äöøöð, ñîíðà
éåíÿ î êþëýÿ éàâàø-éàâàø ñÿêèíèí öñòöíäÿ óçàíûð, ñîíðà èñÿ àõøàì
äöøöð, ýöí ÷ÿêèëèð, êþëýÿ èòèð âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, î òàõòà êÿòèë ßëèàááàñ êèøèíèí êÿòèëèäèð, ùÿìèøÿ ýÿòèðèá Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà ñÿêèéÿ ãîéàðäûëàð, öñòöíÿ äÿ áàëàúà äþøÿêúÿ àòàðäûëàð. ßëèàááàñ êèøè äÿ
ýÿëèá î êÿòèëäÿ îòóðàðäû, ÷ÿíÿñèíè èêè ÿëè èëÿ äÿ òóòäóüó ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíèí äÿñòÿéèíÿ ñþéêÿéÿðäè âÿ ýÿëèá-ýåäÿíÿ áàõàðäû, ñàëàì àëàðäû, ñþç ñîðóøàðäû, êöñÿíëÿðè, èíúèéÿíëÿðè ÷àüûðûá áàðûøäûðàðäû, äàëàøàíëàðûí áàøûíà àüûë ãîéàðäû (òÿêúÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà, ÷öíêè ßëèàááàñ êèøè è÷êè è÷èá êåôëÿíìèø àäàìëà ñþùáÿò åëÿìÿçäè). Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí áèð àç ñîíðà, åëÿ êè, áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð éåòèìëèê ÷þêäö, åëÿ êè, Ñàðû ùàìàìûí ðÿíýè áèð ãÿìýèíëèê ðÿíýè êèìè,
åëÿ áèë, áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿéÿ éàéûëäû, îíäà Íèñÿ õàëà ÿðè èëÿ âÿ
îüëàíëàðûíäàí äà áèðè èëÿ ýÿëèá áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ àòàñûíûí
öçöíÿ àü îëäó, àòàñûíûí ñþçöíÿ, ìöãàâèìÿòèíÿ, ìÿùÿëëÿäÿí àéûðìàã èñòÿìÿäèéèíÿ áàõìàäû âÿ ßëèàááàñ êèøèíè þçö èëÿ Ìàøòàüàéà
àïàðäû âÿ áèç äàùà ùå÷ âàõò ßëèàááàñ êèøèíè ýþðìÿäèê, ßëèàááàñ êè459

Ñîíðà Áàëàêÿðèì î êÿäÿðëè ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áèð-áèð áèçÿ áàõäû âÿ áèç áó ýþçëÿðäÿ áèð àüðû ùèññ åòäèê âÿ áèçÿ åëÿ ýÿëäè êè. Áèðäÿí Èáàäóëëà Áàëàêÿðèìèí ñþùáÿòèíè éàðûì÷ûã êÿñäè: — Àëÿ. Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ãàðà ýþçëÿðèíÿ íåúÿ äÿðèí áèð êÿäÿð ÷þêäö. éàõøû áàøà äöøìÿäèéèìèç î ñåùðëè àëÿìäÿ èäèê.. ñîíðà áèð äÿíÿ äÿ éöç!. Áèç äÿ. ìöùàðèáÿ ãóðòàðàíäàí ÷îõ-÷îõ èëëÿð ñîíðà äà.. Èáàäóëëà äà áèçèì éàíûìûçäàäûð âÿ î äà äèããÿòëÿ Áàëàêÿðèìèí äåäèêëÿðèíÿ ãóëàã àñûð. èíäèúÿ Àü Äÿâÿíèí éîõ. î ãÿäèì âàõòëàðäà. Èáàäóëëàíûí àüçû ñóëàíà-ñóëàíà åëÿäèéè òÿñâèð Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ ïèñ òÿñèð åòäè. ãóòàá áèøèðäèëÿð. àììà áóðàñû òàìàì øÿêñèç èäè êè. Áàëàêÿðèì äàíûøûðäû âÿ äàíûøäûãúà äà. áó óøàãëàðà? Ñÿí äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí äàíûø åé. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðè. áèð íèôðÿò âàð èäè.. þçö äÿ áóðàëàðäàí óçàãëàðà ýåäèðäè. áó íÿ íàüûëäû äàíûøûðñàí. öñòöíÿ äÿ ñóìàã òþêöá àüçûí éàíà-éàíà éåéÿñÿí!. ùÿìèøÿêè êèìè. Ùÿìèí àõøàì Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá Àü Äÿâÿäÿí äàíûøàíäà âÿ áèç äÿ ùÿìèøÿêè êèìè. Áàëàêÿðèìëÿ áèðëèêäÿ Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà. ùÿòòà èíäèíèí þçöíäÿ äÿ ìÿí ìöùàðèáÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûë ýÿëèá ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà äàéàíûð. ßëáÿòòÿ. òàìàì à÷ûãàøêàð øÿêèëäÿ Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðèíè äÿðèí áèð êÿäÿð áöðöäö. î áàëàúà ßëÿêáÿð î âàõò áÿëêÿ äÿ ùå÷ «êÿäÿð» ñþçöíöí íÿ îëäóüóíó áèëìèðäè. äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíäàí! — Ñîíðà Èáàäóëëà àüçû ñóëàíà-ñóëàíà äÿâÿ ÿòèíèí ãóòàáûíû òÿñâèð åòäè: — Òàâàäà úûç-úûçíàí ãûçàðà î öç-áó öç. ùÿìèøÿêè êèìè.. Éàíûíäà äà éöç ãðàì úåéðàí ñöäö. áèð äÿ ýþðäöê êè. XVIII Áèð äÿôÿ áèç áóíóí øàùèäè îëäóã êè. áàøûíà éûüûøûá Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñàíäà. Áàëàêÿðèì ñþùáÿòèíè êÿñèá ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãàðà ýþçëÿðèíè Èáàäóëëàéà çèëëÿäè âÿ áèçèì ýþçëÿðèìèçèí ãàáàüûíäà. Áàëàêÿðèì áèð-áèð áèçÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë 460 . Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäàêû åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áóíäàí ñîíðà ùÿìèøÿ éåêÿ âÿ ãàðà áèð ãûôûë àñûëäû âÿ ìÿíèì áöòöí äàõèëèìäÿ î éåêÿ âÿ ãàðà ãûôûëà áèð êèí-êöäóðÿò. Áàëàêÿðèìèí þç ÿòèíè êÿñèá òàâàäà ãûçàðòäûëàð. Áàëàêÿðèì. àëÿ. î Àü Äÿâÿíèí éàíûíäà îëóðäó âÿ èíäè äÿ îðàäà èäè.øèíèí áèçèì äàëàíäàí àøàüûéà.

. ßëèàááàñ êèøèíèí î ãàïûñû ãûôûëëû åâèíèí ãîíøóëóüóíäà éàøàéàí Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàýèë íÿçèð ãîéóí êÿñìèøäèëÿð. Ãàâðèë àäûíäà îüëó âàðûéìûø.. Àüàùöñåéí ÿìè èëÿ Ñÿôóðÿ õàëàíûí áþéöê îüëó Åéíóëëà ìöùàðèáÿäÿ éàðàëàíûá ýÿëìèøäè. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ î ïóëà îüëóíóí ìöùàðèáÿ éàðàñûíäàí áåëÿúÿ ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãîéóí àëìûøäû. àíà-áàëà áèð éåðäÿ îëñóí. ãÿçåòäÿ-æóðíàëäà éàçûá Àìåðèêà úàìààòûíû àéûëäûðìûø êè. èíäè äÿ ñàü-ñàëàìàò åâëÿðèíäÿ èäè.êè. íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà èäè âÿ ùÿìèí éåðäÿí êå÷èá ýåäÿíäÿ î íþéöò èéèíäÿí 461 .. éÿíè èúàçÿ âåðèáëÿð êè. èíäèúÿ äåäèêëÿðèíè éàäûíûçäàí ÷ûõàðûí. Àìåðèêàäà éàøàéûðìûø âÿ ùÿìèí Ãàâðèë èíäè Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðìàãäàí þòðö áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèá. äîüðóäàí äà. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìÿ ñþç âåðäèì êè. î áàõûøëàðëà áèçÿ éàëâàðûðäû. Ìÿí þçöìÿ âåðäèéèì ùÿìèí ñþçö éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ áîçáàøû éåäèì. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ àïàðñûí. Áàêûäà ãîñïèòàëäà éàòìûøäû. Áèçÿ äÿ ïàé ýÿëìèøäè âÿ àíàì ùÿìèí ïàéäàí áîçáàø áèøèðìèøäè.. ñîíðà ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð äÿ éàéûëäû êè. äîüðóäàí äà. Çèáà õàëàíûí åâè áèçèì ìÿùÿëëÿíèí àøàüû áàøûíäà. áèð äÿ ùå÷ âàõò ÿò áèøìèøè éåìÿéÿúÿì. Ñÿôóðÿ õàëà áöòöí ãûçûë áÿð-áÿçÿéèíè ñàòìûøäû. Çèáà õàëàíûí. XIX Áèð ýöí — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿíèí èëê àéëàðû èäè — ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû êè. .. Èáàäóëëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿéèí. Áó ýþðöíìÿìèø ùàäèñÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ìàò ãîéìóøäó. ùåéâàíû ãÿññàá Äàäàøáàëàéà êÿñäèðìèøäè âÿ ÿòäÿí éàðûì êèëî-éàðûì êèëî ãÿçåòÿ áöêöá ìÿùÿëëÿäÿêè áöòöí åâëÿðÿ ïàé ýþíäÿðìèøäè. Ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà áèçäÿ îíñóç äà ÿò áèøìèøè îëìóðäó. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã ëàçûìäûð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ Ãàâðèëÿ èúàçÿ âåðèáëÿð êè. Çèáà õàëàíûí îüëó Ãàâðèë ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè èìèø. Ùÿìèí ýöíäÿí òÿõìèíÿí ö÷ àé ñîíðà. éàëâàðûðäû êè. Ãàâðèë.. Ñàðû ùàìàìûí éàíûíäà.Áèð ìöääÿòäÿí ñîíðà Åéíóëëà òÿçÿäÿí ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ ãàéûòìàäû. Àìåðèêà úàìààòûíû ôàøèñòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ãàëäûðìûø.

ýóéà. Çèáà õàëà éÿùóäè èäè. äåéèðäèëÿð îðäà åëÿ áèíàëàð âàð êè. Çèáà õàëàíûí òóì ñàòäûüû î ñòÿêàí î ãÿäÿð ÷àòëàéûá ñûíìûøäû âÿ ÷àòëàã éåðëÿðè. úöðáÿúöð ðÿíýëè êàüûç ïàð÷àëàðû èëÿ î ãÿäÿð éàïûøäûðûëìûøäû êè. Çèáà õàëà èñÿ ÷îõ àäè áèð àäàì èäè. ÷öíêè Àìåðèêà ùàããûíäà úöðáÿúöð ìþúöçÿëÿð äàíûøûðäûëàð. ñààòäà 130 êèëîìåòð ýåäèð âÿ äåéèðäèëÿð êè. áó. ýóéà. Çèáà õàëàíûí ÿí áèðèíúè ìöøòÿðèñè Øþâêÿò èäè âÿ åâäÿ. ÿñëèíäÿ. ßëáÿòòÿ. àììà. éàõøû îëóá. 462 . ÿñëèíäÿ øöøÿ ùå÷ ýþðöíìöðäö âÿ ñòÿêàíûí è÷èíèí òóòóìó äà àçàëûá áèðúÿ îâóú îëìóøäó. îðàíûí úàâàíëàðû ÿëëÿðèíÿ àâòîìàò àëûá. Áèð äÿôÿ ßëèàááàñ êèøè î ýöìöø íàõûøëû ÷ÿëèéèíè òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí þòÿíäÿ Çèáà õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè åøèòäè âÿ ýöëÿýöëÿ àðâàäà ñàòàøìàã èñòÿäè: — Ñÿí ùàíñû ïåéüÿìáÿðè äåéèðñÿí. áóíó ùàìû äåéèðäè.áàøãà ãîâðóëìóø ýöíÿáàõàí òóìóíóí èéè äÿ àäàìû âóðóðäó. — äåéèðäè. ÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þëìöøäö âÿ î âàõòäàí äà òÿê éàøàéûðäû. ÷öíêè Çèáà õàëà éàé-ãûø ùÿìèøÿ òóì ãîâóðàðäû. Àìåðèêàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíû ãóðóäóá «ïîðîøîê» åëÿéèðëÿð.. ùÿãèãÿò èìèø). ñÿí ìöñÿëìàíà äà. Çèáà õàëà àüûëëû äàíûøûð âÿ äåäè: — Âàëëàù. ÷öíêè Àìåðèêà ÷îõ óçàã áèð ìÿìëÿêÿò èäè. ùå÷ êèì öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ áó ñþçÿ èíàíìûðäû. ýþé òîðáàñûíû ùÿìèí òóìëà äîëäóðóá êö÷ÿ ãàïûñûíûí àüçûíäà. Éàõøû åëÿ ùàìûé÷óí éàõøûäû. õà÷ïÿðÿñòÿ äÿ.. öçëÿðèíÿ ýþç éåðè äåøèê ãàðà ïàð÷à áàüëàéûá áàíê éàðûðëàð âÿ áóðàñûíû äà äåéèðäèëÿð êè. éàõøû òóìäó!. Àëëàù ñÿíè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. äöç ñþçÿ íÿ äåéÿñÿí?. áàëàúà âÿ óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèíèí öñòöíäÿ îòóðóá òóì ñàòûðäû: — Ïåéüÿìáÿð ùàããû. Çèáà õàëàíû ýöíäÿ ýþðöðäöê. àé Çèáà? Çèáà õàëà äåäè: — ßëèàááàñ ãàðäàø. ñûíûãëàð ãÿçåò ãûðûãëàðû èëÿ. àììà ùàìû äåéèðäè êè. ùà÷àíñà Ãóáàíûí éÿùóäè êÿíäèíäÿí êþ÷öá áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëìèøäè. éÿíè êè. ßëèàááàñ êèøè áàøûíû áóëàäû. äåìÿëè. äåéèðäèëÿð Àìåðèêàäà åëÿ ìàøûíëàð âàð êè. òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðàðäû.. ñîíðà áèøèðèá éåéèðëÿð (ñîíðàäàí ùÿìèí òûñáàüà éóìóðòàñûíûí «ïîðîøîê»ó Áàêûéà äà ýÿëèá ÷ûõäû âÿ áèç áèëäèê êè. ÿéÿð ïåéüÿìáÿðäèðñÿ. Äöçäöð. òîðáàíûí è÷èíäÿêè ãàëûí øöøÿ ñòÿêàíû äîëäóðóá òóì ñàòàðäû. Çèáà õàëàíûí Ãàâðèë àäûíäà áèð îüëó âàð âÿ ùÿìèí Ãàâðèë Àìåðèêàäà éàøàéûð. ìÿíÿ äÿ. ýóéà. ÿëëè ìÿðòÿáÿäÿí äÿ ùöíäöðäöð..

. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. ñèëèíäèð ãîéóá. ìöùàðèáÿ áàøëàäû. Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèðäèê. éàðûàú. ÷öíêè õåéèðÿ-øÿðÿ éàðàéàí àðâàä èäè. Äàùà íå÷ÿ àé èäè ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû. Àðâàäëàð äåéèðäè êè. î ìÿðòÿáÿëÿðè íåúÿ ãàëõàúàã åëÿ? Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Àüÿç. éàçûã Çèáà. þçö äÿ áó àäàìûí Àìåðèêàäàí ýÿëìÿéè. ìåùðèáàí. Àìåðèêàäà Ãàâðèëèí îí îòàüû âàð. ýöíäÿ ýþðäöéöìöç Çèáà õàëàíûí äîüìàúà îüëó îëìàüû áèçÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. ÷îõ äåìÿéèí î Øþâêÿòäÿí. éàõøû òóìäó!. ìàøûí ãàëäûðûð àäàìëàðû éóõàðû äÿ... ùå÷ êèìëÿ èøè éîõ èäè âÿ åëÿ êè. ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿðè òåç-òåç ýÿëìÿéÿ áàøëàéàí úàâàíëàðûí ãàðà ìÿúëèñëÿðèíäÿ ãàá-ãàúàã éóäó. éàðûòîõ äîëàíäû. ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíäÿ îíà-áóíà êþìÿê åëÿìÿéÿ áàøëàäû. Çèáà õàëàíû þçö èëÿ Àìåðèêàéà àïàðñûí.... ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû êèìèí÷öíñÿ ñåâèíèðäè. áöòöí óøàãëàð éûüûøûá ýåäèá äàéàíìûøäûã Çèáà õàëàíûí åâè èëÿ öçáÿöç ñÿêèäÿ âÿ ýþçëÿðèìèçè äèêìèøäèê Çèáà õàëàíûí àü ÷èò ïÿðäÿ àñûëìûø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ. áàøûíà äà. ÿêñèíÿ. ÷öíêè ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîí463 . äàùà òóì òàïûëìàäû âÿ Çèáà õàëà äà äàùà î óçóíñîâ òàõòà êÿòèëèí öñòöíäÿ îòóðóá: «— Ïåéüÿìáÿð ùàããû.äöêàíäà. äåéèðäèëÿð êè. äèëèøèðèí èäè. áèðúÿ ãàðíû âàð èäè.. ÿéíèíäÿ ãÿðèáÿ-ãÿðèáÿ ïàëòàðëàð âàð.. Áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ ùàìû Çèáà õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. ýóéà. áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. þçö äÿ Àìåðèêàäàí ýÿëÿí áó àäàìûí áèçèì ùàìûìûçûí þéðÿøäèéèìèç.» — äåéÿ òóì ñàòìàäû. ñòÿêàí-íÿëáÿêè ãóðóëàäû. ïèëëÿêÿíëÿ ãàëõìûðëàð êè. Ãàâðèë èñÿ. Áàøûíà áèð èø-çàä ýÿëÿð. ôàøèñòëÿðèí ìÿøùóð äöøìÿíè îëìàüû. ùàìàìäà ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ùÿðäÿí çàðàôàòëà äåéèðäè: — Ñÿí Àëëàù. þçö äÿ èéèðìè áèðèíúè ìÿðòÿáÿäÿ. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Âàé. Íèñÿ õàëà äåéèðäè: — À-à-à. îüóëëàð ìÿùÿëëÿìèçäÿí ýåäèðëÿð. Çèáà õàëà àú ãàëàð. õöñóñÿí. ùÿðÿñèíèí ö÷êöíú ÿñýÿð ìÿêòóáó äöíéàíûí áèð éåðèíäÿí ýÿëèð âÿ áóíà ýþðÿ äÿ èíäè. àüÿç? Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Ãàâðèë ýÿëèá êè. êèìèíñÿ ìÿùÿëëÿìèçÿ ýÿëìÿéè. åâäÿí ÷þëÿ ÷ûõìûðäû âÿ áèç åëÿ-åëÿúÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí î àü ÷èòïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã.. Éàçûã Çèáà î ìàøûíà íåúÿ ìèíÿúÿê ùÿð ýöí.

Ãàâðèëè ýþðÿ áèëìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿíèì îíëàðû áåëÿúÿ áóðàäà ãîéìàüûì éàõøû äåéèëäè. Ýöíîðòà âàõòû àðâàäëàðûí áèçäÿ éûüûøûá îòóðäóüó çàìàí àíàìûí äåäèéè áó ñþçëÿð ìÿíÿ äÿ ÷îõ òÿñèð åòäè. ýöíäÿ ýþðäöéöì âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ùàíñû áèð áèíàñû. Ãàâðèë èñÿ ýþðöíìÿê áèëìèðäè âÿ áèç òàìàì öìèäèìèçè èòèðìèøäèê êè. — Ïåéüÿìáÿð ùàããû... áèð-áèð ùàìûñûíûí öçöíäÿí þïäö. Áó âàõò Õàíûì õàëà áàøäà îëìàãëà. Ãàâðèëÿ õîøýÿëäèí äåìÿê ö÷öí Çèáà õàëàýèëÿ ýÿëäè âÿ àíàì äà ùÿìèí àðâàäëàðûí àðàñûíäà èäè. ýåò àíîâó ýþòöð ýÿë. ìàüûë ùå÷ îëìàñà. Ãîé ýåòñèí îüëóéíàí. Áàéàãäàí áÿðè åëÿ-åëÿ÷ÿ êö÷ÿäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àü ÷èòïÿðäÿëè êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõûðäûã. Ñèçè ãîéóá 464 . âàëëàù. áåëÿ éàõ÷û îüóë èäè. ñèç äèðè. Ôèðóçÿ õàëà äåéèðäè: — Éàçûã Çèáà ÷îõ ÿçèééÿò ÷ÿêèá. þçöíö àðâàäëàðûí öñòöíÿ àòäû. áöòöí þìðö áîéó îüëóíóí éîõ.ðà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ìÿí äàðûõàúàéàì Çèáà õàëàé÷öí. àíàì âàð. ùà÷àíñà Ãàâðèëè ýþðÿ áèëÿê. áàëàì. ìÿíèì äÿ öçöìäÿí þïäö: — Íÿ éàõøû ýÿëäèí. ìÿùÿëëÿìèçÿ áÿä õÿáÿð éîõ. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: — Áó êè. íþø èíäèéÿúÿí ýþðöíìöðäö? Íþø äåìèðäè êè.. — Ñîíðà äà Çèáà õàëà áèðäÿí-áèðÿ è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ àüëàìàüà áàøëàäû. Õàíûì õàëàýèëèí éîëóíó ýþçëÿéèðìèø. àõû. ùÿ? Àüÿç. àé ßëÿêáÿð!. þìðöíöí àõûðûíäà îüóë-óøàã ýþðñöí. óøàãëàðà áàõñûí!. ìÿíèì äÿ.. ùå÷ ùàðà ýåòìÿçäèì!. áóíó àðâàäû ýþíäÿðèá áóðà. ùå÷ âàõò ùàããûíäà ôèêèðëÿøìÿäèéèì. Çèáà õàëà ö÷öí øàä õÿáÿð ýÿëèðäè (éÿíè îüëó Ãàâðèë ýÿëèá ÷ûõìûøäû). Àëëàù ùÿìèøÿ ñÿíè ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Àíàì äåéèðäè: — Ñèçè áèëìèðÿì. ïÿíúÿðÿñè êèìè àëûøäûüûì. àäÿò åòäèéèì Çèáà õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðÿì âÿ Çèáà õàëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿí ñîíðà ìÿí äÿ àíàì êèìè. ùàíñû áèð ãàïûñû. îíóí÷óí äàðûõàúàüàì. ìÿùÿëëÿìèçèí ö÷-äþðä àðâàäû ýþçàéäûíëûüû âåðìÿê ö÷öí.. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì þçöì ö÷öí àéäûí îëäó êè. äåéèá êè. Çèáà õàëà åëÿ áèë êè. ìÿí óøàãëàðäàí àéðûëûá àíàìûí éàíûíà ãà÷äûì âÿ àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá àðâàäëàðëà áèðëèêäÿ óøàãëàðûí à÷ûã âÿ ùÿñÿä äîëó áàõûøëàðû àëòûíäà Çèáà õàëàýèëÿ ýèðäèì. ýþðÿðñöç. Äöçäöð. Ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ÿéèëèá òóì ñàòìàãäàí áåëè äîíãàðûá.. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëÿí Ãàâðèëè ýþðìÿê èñòÿéèì î ãÿäÿð ýöúëö èäè êè. áàéàãäàí áÿðè ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ ñÿêèäÿ äàéàíûá Çèáà õàëàíûí àüïÿðäÿëè ïÿíúÿðÿñèíÿ áàõàí óøàãëàð ÷þëäÿ ãàëàúàãäû. ìÿí þëö. âàëëàù.

ÿëèíäÿêè áàëàúà äÿñìàëëà ýþçëÿðèíè. áÿñ ùà÷àí ýþðÿúÿéÿì? Íÿâÿëÿðèì äÿ äåéèð. ôàøèñòëÿðëÿ âóðóøìàã èñòÿéÿí Êîðîüëó êèìè áèð ãÿùðÿìàí ýþðÿúÿéÿì. àðâàäëàð þïöøöá-àüëàøäûüû áöòöí ìöääÿò ÿðçèíäÿ àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. î õàðàáàäà ìÿí íÿ åäÿúÿéÿì?.» — äåéèá äîëóõñóíàí áó Ãàâðèëèí óøàãëàðû áèðáèðëÿðè èëÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. ýþçëÿðèíè äèããÿòëÿ Ãàâðèëÿ çèëëÿìèøäè. Ãàâðèë áàøûíû òÿðïÿäèá àíàñûíûí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäÿ-åäÿ: 4-30 465 . Ãàâðèë äÿ áó àðâàäëàð êèìè êþâðÿëèðäè. Àíàì äà. éàø áóðíóíó ñèëÿ-ñèëÿ: — Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Àçÿðáàéúàí äèëèíè áèëìèðëÿð âÿ ùå÷ îëìàñà ðóñ äèëèíè äÿ áèëìèðëÿð.» «—Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. ñàðûøûí. Ãàâðèë àäè Àçÿðáàéúàí äèëèíäÿ äàíûøûðäû.. ÷öíêè åëÿ áèëèðäèì êè.. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà êþâðÿëèá àüëàéûðäû. óçóí âÿ Ãàâðèëèí ýåéèìè äÿ àäè ýåéèì èäè: àéàãëàðûíäà Çèáà õàëàíûí åâ áàøìàãëàðû.. ìÿí Ãàâðèëè ýþðÿíäÿ áèð áàëàúà ìöòÿÿññèð îëäóì. òÿêúÿ Õàíûì õàëà àüëàìûðäû. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëäèêúÿ. Ìÿíè éàääàí ÷ûõàðòìàéûí. ùÿð ùàëäà.. Çèáà õàëà àüëàäûãúà. åëÿ áèë. äîäàüûíû äèøëÿéèá äîëìóø ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿéèðäè. ùÿð êÿëìÿäÿí áèð äÿ: «—Àëëàù ãîéñà!.. è÷èíè ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ. ìÿí ñèçè ãîéóá ùàðà ýåäÿúÿéÿì... — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì ìÿí. áÿñ ìÿí îíëàðû íåúÿ áàøà äöøÿúÿéÿì? Àé àðâàäëàð. Ñÿôóðÿ õàëà.ùàðà ýåäÿðäèì? Êèìäè ìÿíè àäàì éåðèíÿ ãîéàí ñèçäÿí áàøãà? Àììà íÿâÿëÿðèì âàð äÿ î õàðàáàäà. äÿãèãÿäÿáèð «—Àëëàù ãîéñà!. áèçèì áó Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè. áàøûìà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüàì? Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí. éîõñà éîõ? Ãàâðèë ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäó. ñîíðà éåíÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðäó âÿ äîüðóñó.. áèç è÷ÿðè ýèðÿíäÿ àéàüà ãàëõäû. àäè àü êþéíÿê. Õàíûì õàëàíûí î ýþçëÿðè Ãàâðèëè Çèáà õàëàíûí î áàëàúà îòàüûíäà ñûíàãäàí êå÷èðèðäè. àììà. Áèç äÿ ìèçèí àðõàñûíäà îòóðìóøäóã âÿ Çèáà õàëà ùÿðäÿíáèð ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà. — äåéèðäè... áèçèì áó áÿäáÿõò Çèáà õàëà áó àäàìûí éàíûíäà áèð õîø ýöí ýþðÿúÿê. Ãàâðèëèí óøàãëàðû þç åâëÿðèíäÿ èíýèëèñúÿ äàíûøûðäû âÿ áó ìÿíÿ ñîí äÿðÿúÿ ãÿðèáÿ ýÿëèðäè êè. ÿéíèíäÿ àäè øàëâàð. àììà Àìåðèêàäàí ýÿëìèø áó Ãàâðèë ýþçëÿäèêëÿðèìèí òàìàì ÿêñèíÿ îëàðàã àäè áèð àäàì èäè: ñà÷ëàðû òþêöëìöø.» «—Àëëàù áèëÿí éàõøûäûð!. íÿ åäèì. àðûã. Ìÿíè ìöòÿÿññèð åäÿí ÿí áþéöê àäèëèê äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè. ìÿíèì àíàì...» — äåéèðäè âÿ áóðàñû äà ìÿíè òàìàì ùåéðÿò è÷èíÿ ñàëìûøäû êè. Ñÿôóðÿ õàëà äà. ýþðìÿê èñòÿéèðÿì îíëàðû. èíýèëèñúÿ äàíûøûðëàð. èñòÿéèðäè áèëñèí êè.

— Àëëàù ãîéñà!. ïåéüÿìáÿð ùàããû. áó áàéðàìäà áèð áàëàúà ùÿçèíëèê.. ìÿí èñÿ ýþçëÿðèìè î àâòîìàò ãÿëÿìäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì: êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñóíà áàõûðäûì.. ãÿëÿìëÿðÿ éàìàí àçàðûì âàð èäè (ùÿìèí èë. ùÿòòà ãöññÿ âàð èäè. ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí ãÿëÿìèíÿ áàõûðäûì âÿ éàëíûç áó çàìàí ìÿí èíàíäûì êè. — Ñîíðà éåíÿ ãàéûäûá ýÿëÿúÿéÿì. Ãàâðèë ùÿìèí àâòîìàò ãÿëÿìÿ ìèçèí öñòöíäÿêè ãÿçåòèí êÿíàðûíäà Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû éàçûðäû. — Ùàìûíûçà ìÿêòóá éàçàúàüàì. — äåéèðäè. Àëëàù ñèçè ùÿìèøÿ ñÿëàìÿò åëÿñèí!. Ìÿí ùå÷ úöð ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î ìþúöçÿäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì. ÷öíêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíèì äåéèëäè.» — äåìÿéè äÿ éàäûìäàí ÷ûõäû.. Ãàâðèë: — Àëëàù ãîéñà!. ùå÷ âàõò ìÿíèì îëìàéàúàãäû. äöçäöð. ôûðëàéûá àüçûíû à÷äû âÿ ìÿí áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ àâòîìàò ãÿëÿìè áåëÿ ýþðäöì.. Ãàâðèë ñÿäÿô êèìè ùàìàð âÿ áÿðã âóðàí î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ñàðû ïåðîñó èëÿ Àìåðèêàäàêû öíâàíûíû (âÿ áèçèì Çèáà õàëàíûí äà áóíäàí ñîíðàêû öíâàíûíû) éàçûá àðâàäëàðà âåðäè. Ãàâðèë äîüðóäàí äà Àìåðèêàäàí ýÿëèá... äÿãèãÿäÿáèð «— Àëëàù ãîéñà!. — äåéèðäè. ìÿíèì ìöõòÿëèô ïåðîëàðà. àììà ùÿð ùàëäà äöíéàäà áåëÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð âàð èäè. åëÿ áèë ìÿíèì þçöìöí ùÿéàòûìäà íÿñÿ ðóù éöêñÿëäÿí áèð ùàäèñÿ áàø âåðìèøäè..... — Ãîé ýåäèì áèð î íÿâÿëÿðè ýþðöì.. î ùàäèñÿäÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ùàìûìûçûí éàäûðüàìàüà áàøëàäûüûìûç áèð áàéðàì ÿùâàë-ðóùèééÿñè âàð èäè. åâäÿ îòóðóá íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèí óúóíà òàõäûüûì ïåðîíó ìöðÿêêÿáÿ áàòûðà-áàòûðà àü ìèëÿìèë äÿôòÿðëÿðäÿ éàçìàüà äà ÷îõ ùÿâÿñèì âàð èäè âÿ Ãàâðèëèí ÿëèíäÿêè î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíÿ åëÿ òÿñèð åòìèøäè êè. éÿíè ìöùàðèáÿ áàøëàéàí èëè ìÿí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåäèðäèì). ìÿêòóá éàçûí. ãóðáàí îëóì... ñèç äÿ. Áó âàõò Ãàâðèë ÿéíèíäÿêè àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí áàëàúà òöòÿê êèìè áèð øåé ÷ûõàðòäû. òÿê ãîéìàéûí ìÿíè îðàäà. ñîíðà àâòîìàò ãÿëÿìèí àüçûíû áàüëàäû âÿ êþéíÿéèíèí úèáèíÿ ãîéäó âÿ ìÿí èíäè äÿ ýþçëÿðèìè î àü êþéíÿéèí úèáèíäÿí ÷ÿêÿ áèëìèðäèì âÿ áó âàõò ìÿí þç öçÿðèìäÿ Õàíûì õàëàíûí àíè áàõûøëàðûíû ùèññ åëÿ466 . Ãàâðèë: — Àëëàùûí êþìÿêëèéèëÿ!. î àâòîìàò ãÿëÿìÿ áàõà-áàõà Ãàâðèëèí àðâàä êèìè êþâðÿëèá äîëóõñóíìàüû äà.— äåéèðäè.

ìÿí. àììà î éàçûëàð ãÿçåò êÿíàðûíäàêû öíâàí éàçûëàðû îëìàéàúàã. ñåùðëè äöíéàëàðëà. áó áàõûøëàðû ýþðìÿäèì. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóá òöòÿéèíè ÷àëìàüà áàøëàéàíäà. òÿçÿúÿ ÷ûõìûø óëäóçëàðà äà òàìàì éåíè ýþçëÿ áàõäûì. ùà÷àíñà áèð ýöí ýÿëÿúÿê âÿ ìÿí áó ýþçÿë òöòÿéèí ñþéëÿäèêëÿðèíè î àâòîìàò ãÿëÿìèí êè÷èê âÿ éàðàøûãëû ïåðîñóíäàí ÷ûõàí ñþçëÿðëÿ éàçàúàüàì. íèêáèíëèêäÿ éåíÿ äÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì ùÿçèí áèð ãöññÿ âàð èäè âÿ î ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñè è÷èíäÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð áèðäÿí-áèðÿ ßäèëÿíèí «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óíó õàòûðëàìûøäû. ýÿëÿúÿêäÿ ìÿíèì äÿ ìöòëÿã áåëÿ àâòîìàò ãÿëÿìëÿðèì îëàúàã âÿ î àâòîìàò ãÿëÿìëÿðëÿ Ãàâðèë êèìè ñöðÿòëÿ. äöíéàíûí ìþúöçÿëè èøëÿðèéëÿ áÿðàáÿð. åëÿ áèë êè. óúóíà ïåðî òàõûëìûø íàçèê âÿ óçóí òàõòà ãÿëÿìèìè àíàìûí áèðèíúè ñèíèôÿ ýåòìÿéèì ìöíàñèáÿòèëÿ ìÿíèì467 . âÿ áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. Áó ôèêèð ìÿíèì áöòöí è÷èìè ùÿéÿúàíà ýÿòèðäè. ÷îõ éöíýöë áèð ôàñèëÿäÿí ñîíðà.äèì. î ãîøà òóò àüàúûíà äà âÿ î ãîøà òóò àüàúûíûí éàðïàãëàðû àðàñûíäàí ýþðöíÿí ýþéÿ äÿ. î òöòÿê åëÿ áèë êè. ìÿíäÿêè î úîøüóíëóãäà.. ÷öíêè òàìàì ýþçëÿíèëìÿç èäè. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éàâàø-éàâàø éåòèìëÿøäèéèíäÿí äÿ äåéèðäè. ìÿùç ùèññ åòäèì. äàëàíûìûçûí. ìöðÿêêÿáãàáûìû. éåíÿ äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè ÿëèíÿ àëäû âÿ àõøàìëàð Áàëàêÿðèì ùå÷ êèìÿ áèð ñþç äåìÿäÿí ãîøà òóòóí àëòûíäà. íèêáèíëèê ÿìÿëÿ ýÿòèðìèøäè âÿ ìÿí äàùà þçöìö èíàíäûðìûøäûì êè. î ùÿðàðÿòäÿ äÿ áèð íèñýèë âàð èäè. êè÷èúèê áèð éåíèëèêäÿí. î àâòîìàò ãÿëÿì ìÿíäÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áèð úîøüóíëóã.. Áèð íå÷ÿ ýöí ìÿí î àâòîìàò ãÿëÿì ÿùâàë-ðóùèééÿñèíèí è÷èíäÿ èäèì. ìÿùÿëëÿìèçäÿêè åâëÿðèí äèâàðëàðûíà ùîïìóø ãöññÿäÿí äÿ äåéèðäè âÿ ìÿí úûããûðûüûìû ÷ÿêìÿäÿí Áàëàêÿðèìèí î ýþçÿë òöòÿéèíÿ ãóëàã àñà-àñà áèðäÿí-áèðÿ ôèêèðëÿøäèì êè. ÿñëèíäÿ áó ôèêèð î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áþéöê áèð êÿøô èäè âÿ ùÿìèí êÿøô ìÿíèì öðÿéèìÿ éåíè ùèññëÿð ýÿòèðäè. ãûçàðäûì âÿ ýþçëÿðèìè Ãàâðèëèí àü êþéíÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ÿêäèì. Ñàðû ùàìàìûí. àììà åéíè çàìàíäà. Ìÿí ùÿð ýöí ñÿùÿð òåçäÿí éóõóäàí äóðóá êèòàáëàðûìû. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí ùÿðàðÿòè éåíÿ äÿ áàëàúà ßëÿêáÿðèí ñèíÿñèíè ãûçäûðìûøäû... åëÿ áèë êè. ñÿëèãÿ èëÿ éàçûëàð éàçàúàüàì. Çèáà õàëà íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäàêû åâèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàëàúà áèð ãûôûë âóðäó âÿ îüëó Ãàâðèë èëÿ Àìåðèêàéà ýåòäè âÿ ìöùàðèáÿíèí äÿðäè åëÿ áèë êè. äÿôòÿðëÿðèìè. ìÿí áèðäÿí-áèðÿ þçöì þç ýþçöìäÿ áþéöäöì. íÿñÿ áàøãà éàçûëàð îëàúàã. àðûã îðäëàðûíû äîëäóðóá íàçèê ÷ÿíÿñèíè îéíàäà-îéíàäà î ýþçÿë òöòÿéè ÷àëàí Áàëàêÿðèìÿ äÿ.

÷öí òèêäèéè òîðáàéà éûüûðäûì. àé ßëÿêáÿð?. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíûí ñÿñèíäÿ íÿñÿ ùèññ åäèðäèì. ìÿí è÷ÿðè ýèðÿí êèìè. ãûç-ýÿëèíèí ýþçö ùÿìèøÿ éàøëû îëóðäó. Ãîúàíû äà àïàðäûëàð). áó ñÿñäÿ íÿñÿ äÿéèøèá.. ñÿíèí÷öí äöçÿëòìèøÿì.. Îíäà ùÿëÿ Õàíûì õàëàíûí ö÷ îüëó úÿáùÿéÿ ýåòìèøäè: Úÿôÿð. Ôèðóçÿ õàëà äà. íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè êèï þðòöëöðäö. ìÿùÿëëÿìèçèí ÿð. Çèáà õàëà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá Àìåðèêàéà ýåäÿíäÿí èêè ýöí ñîíðà. Õàíûì õàëà ãàïûíûí àüçûíäà äàéàíìûøäû. ñÿùÿð äóðóá äÿðñÿ ýåäÿíäÿ Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿí áàøûíû ÷ûõàðûá ìÿíè ñÿñëÿäè: — Áóðà ýÿë. àììà ìÿí Õàíûì õàëàíû áèð äÿôÿ äÿ îëñóí àüëàéàí ýþðìÿìèøäèì (âÿ ýþðìÿäèì äÿ!). àíàì êèìè: «—Àé ßëÿêáÿð. Ìÿí Õàíûì õàëàýèëèí òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè èëÿ øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. ãàðäàø éîëà ñàëìûø áàøãà àðâàäëàðû äà ýþçýþðÿñè äÿéèøìèøäèëÿð. ÿðëÿðè. àòàëàðû. áèð àéûí. Ãîúà êèìè ùÿêèì îëìàã èñòÿéÿíëÿð èíäè úÿáùÿäÿ ÷îõ ëàçûìäûðëàð (äîüðóäàí äà ÷îõ ÷ÿêìÿäè êè.. Ñÿêèíÿ õàëà äà. ÿëèíäÿ òóòäóüó úûããûëû áèð òîðáàúûüû ìÿíÿ óçàòäû: — Àëà. ùàìûñû ñÿêñÿêÿ è÷ííäÿ èäè. ö÷öíö äÿ áèðäÿí àïàðìûøäûëàð.. ùèññ åäèðäèì êè. áó ýöí-ñàáàù Ãîúàíû äà àïàðàúàãëàð. Ãàâðèëèí î àâòîìàò ãÿëÿìèíè ýþðäöéöì âàõòäàí áÿðè êå÷ÿí áó ö÷-äþðä ýöíäÿ Õàíûì õàëà ìÿíèì ö÷öí áó úûããûëû òîðáàúûüû äöçÿëäèá. ßëÿêáÿð. îüóëëàðûíû úÿáùÿéÿ éîëà ñàëà÷àãëàðû î ýöíö ýþçëÿéÿ-ýþçëÿéÿ éàøàéûðäû.» —äåéèá àüëàéà-àüëàéà éàøàéûðäû. Àäèë âÿ ßáäöëÿëè. — Áóðà ýÿë. ùàìû éåìÿéÿ ÷þðÿê òàïìûðäû. ãàðäàøëàðû ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø áöòöí àðâàäëàðûí. ßðëÿðè. îüóëëàðû ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿí àðâàäëàð äà íèýàðàí÷ûëûã è÷èíäÿ éàøàéûðäû. Ìöðÿêêÿáãàáûìû è÷èíÿ ãîéóá ìÿêòÿ468 . òîðáàíûí èïèíè ÷èéíèìäÿí àñûá ìÿêòÿáÿ ýåäèðäèì. îüóë. Ãîúà ùÿëÿ Òèáá Èíñòèòóòóíäà îõóéóðäó.. Ìÿí áàøà äöøäöì êè.. àòîâó àïàðàíäàí ñîíðà áèç áàøûìûçà ùàðàíûí äàøûíû ñàëàúàüûã. ×åðíèëèâöí ãàáûíû ãîéàðñàí áóíóí è÷èíÿ. èêè àéûí è÷èíäÿ ãîúàëìûøäûëàð. Àòîí êèìè ôàüûð ýåäèá îðàäà íÿ åäÿúÿê?. Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äà. ßëÿêáÿð. Õàíûì õàëàíûí ñèôÿòè äÿ äÿéèøìÿìèøäè. ßëÿêáÿð.. áèð öìèäñèçëèêëÿ ÿðëÿðèíè. àììà äåéèðäèëÿð êè. àììà áóíóí ìÿùç íÿ îëäóüóíó áèëìèðäèì. Úÿáðàéûë èëÿ Àüàðÿùèì èñÿ ùÿëÿ åâäÿ èäè. Ìÿùÿëëÿìèçäÿ îüóëëàðû.. ÷öíêè äåéèðäèëÿð êè. ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè ùÿìèøÿêè êèìè ñÿðòëèêäÿí õÿáÿð âåðèðäè. àììà úÿáùÿäÿí àäèúÿ áèð ñàëàìàòëûã ìÿêòóáó àëìàã ö÷öí íÿçèð äåéèðäè. ãàëàíëàðû åâäÿ èäè.

ÿëáÿòòÿ.. ãûçûíûí éàíûíà êþ÷ìÿìèøäè. Õàíûì õàëà äà ìÿíèì ö÷öí àíàì êèìè äîüìà âÿ ÿçèç áèð àäàìäûð. ãûøûí ãàðû î áàëàúà ãûôûëû ïàñëàòäû âÿ ùÿìèí ïàñëû ãûôûë ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäà àñûëìûø î áþéöê ãûôûëëà áèðëèêäÿ. ìÿí î ìóíúóãëó éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû éûðòûëûá äàüûëàíàúàí. ãûçëàðûí îéóíúàüûíà. Õàíûì õàëà ìöðÿêêÿáãàáû ö÷öí äöçÿëòäèéè î òîðáàúûüû ìÿíÿ áàüûøëàäûüû ùÿìèí ñÿùÿð ìÿí Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûá þïìÿê èñòÿäèì. àììà ìÿí áèëèðäèì êè. Ìÿí. åëÿ áèë êè. ìóíúóã íàõûøëàð î éàøûë ìÿõìÿð òîðáàúûüû î ãÿäÿð ýþçÿë. ãàëûí ãàøëàðû àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ òÿêúÿ åëÿ: «— ×îõ ñàü îë» — äåéèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè àøàüû äöøäöì.. éàðàøûãëû åëÿìèøäè êè. àììà êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõäûì. áó èíúÿ-ìèíúÿ òîðáàúûüû Õàíûì õàëà äöçÿëäèá. òÿêúÿ ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàí àñûëìàìûøäû. Çèáà õàëà èñÿ äàùà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ãàéûòìàäû âÿ íþéöò äöêàíûíûí éàíûíäà Çèáà õàëàíûí êö÷ÿ ãàïûñûíäàêû î áàëàúà ãûôûë ìöùàðèáÿíèí àõûðûíà éàõûí áèç åâèìèçè ñàòûá ìÿùÿëëÿäÿí äàéûìûí éàíûíà êþ÷äöéöìöç âàõòà êèìè. åëÿ-åëÿúÿ ãàïûäàí àñûëû ãàëäû.. áóíó Õàíûì õàëà äöçÿëäèá.. ìÿíè ãÿùÿðëÿíäèðìèøäè. òÿêúÿ Çèáà õàëàíûí. àììà åéíè çàìàíäà. î ãûç áÿçÿéèíÿ îõøàéàí òîðáàúûüà áàõàí êèìñÿ þìðöíäÿ äåìÿçäè êè. 469 . åëÿ áèë êè. äîüðóñó.. ìÿêòÿáÿ ýåäÿí éîë áîéó î ýþçÿë ìÿõìÿð òîðáàúûüà áàõàáàõà ñåâèíèðäèì. ìöùàðèáÿíèí äåìÿê îëàð êè. ãûçëàðûí áÿçÿéèíÿ îõøàéûðäû. ïàéûçûí éàüûøû. Çèáà õàëàíûí þçö äÿ Àìåðèêàéà ýåòìÿìèøäè. àõûðûíà êèìè.Áàëàêÿðèì òöòÿéè àüçûíäàí ýþòöðöá ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ãîéóðäó.áÿ àïàðäûüûì éàøûë ìÿõìÿðäÿí äöçÿëäèëìèø ùÿìèí òîðáàúûã èíäèêè êèìè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð: Õàíûì õàëà î òîðáàúûüûí öñòöíäÿ úöðáÿúöð õûðäà ìóíúóãëàðäàí íàõûøëàð òèêìèøäè âÿ î ðÿíýáÿðÿíý ìóíúóã ýöëëÿð. äàéûìûí ýÿëèá áèçè ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷öðÿí âàõòëàðà ãÿäÿð ìÿêòÿáÿ àïàðûá-ýÿòèðäèì. åëÿ áèë êè. î çÿðèô. î ïàñëû ãûôûëû äà. îíëàð äà ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöøäö. ÿëáÿòòÿ. ìÿí þçöì-þçöìÿ — áèëìèðÿì íèéÿ? — éàçûã ýþðöíöðäöì âÿ ñÿáÿáèíè áèëìÿäèéèì áó ùèññ. ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûìûçäà äàéàíäûì.. áóíó. . ßëèàááàñ êèøè äÿ Ìàøòàüàéà. ìöðÿêêÿáãàáûìû ÷èéíèìäÿêè òîðáàäàí ÷ûõàðûá î ìóíúóãëó ìÿõìÿð òîðáàúûüà ãîéäóì âÿ ìÿêòÿáÿ éîëëàíäûì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î áàëàúà. î áþéöê ãûôûëû äà ìöùàðèáÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿí àñìûøäû âÿ åëÿ áèë êè. Õàíûì õàëàíû ÷îõ èñòÿéèðäèì. àììà áóíà áàõìàéàðàã.

åëÿ áèë. 470 .. þç óçàã ñåùðëè àëÿìèíÿ àïàðûðäû âÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãàïûëàðà.. áèð ãîõó êèìè ùîïìóø î ãöññÿäÿí. èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ ìÿí îíó áàøà äöøöðÿì.Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. êö÷ÿìèçèí ãÿìáÿð äþøÿìÿñèíÿ áèð íÿìèøëèê êèìè. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäèð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ! — äåéèðäè âÿ áèçè ìÿùÿëëÿìèçèí åâëÿðèíèí. î êÿäÿðäÿí ãîïàðûá. äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà. Áàëàêÿðèì äÿ î ñåùðëè àëÿìèí ÿùâàëàòëàðûíû Ãàâðèëèí óøàãëàðû êèìè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. ìöâÿããÿòè äÿ îëñà. ïÿíúÿðÿëÿðÿ.

îðàäà — äöøìÿí ãûëûíúûíäàí. îíëàðûí óøàãëàðûíûí öçöíÿ ýöëöðäö. ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿìèøäè. ëåéñàíûí ãàáàüûíà áÿíä ÷ÿêìèøäè. éà äà ýþðìÿìèøäè. ñþç ñþéëÿéÿíäÿ — äöøìÿí ÿëèíäÿí ãà÷ûá î äàüëàðà ïÿíàù àïàðìûøäû. ãàéàëàðûí àðàñûíäà êå÷èðìèøäè. áóðàíûí ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí âÿ äöíéàíûí éàõøû èøëÿðèíäÿí. ÿçèééÿòèí ùÿìèøÿëèê êå÷ìèøäÿ ãàëìàñûíäàí. éàçäà ïàéûçäàí ÷îõ èøëÿìèøäè. ÷ûíãûë èäè âÿ îðàäà ÿêìÿê. äàøû. ñàôëûãäàí. Ýöí òÿçÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè: áó ýåíèø éàìàúûí öñò òÿðÿôèíäÿêè ãàëûí ìåøÿëèê. îíëàðûí àðâàäëàðûíûí. ãûø áèëìÿìèøäè. àì471 . î êÿíääÿ øàõòà îëìóðäó. ýöë-÷è÷ÿéè. ÿçèééÿòëÿ áàøà ýÿëèðäè: î êÿíääÿ éàüûø éàüìûðäû. þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà éåð ýþðìÿìèøäè. ãûâðûëà-ãûâðûëà àõàí øèðèí ñóëó î ÷àé äà.XX Î èêè àèëÿ äàüëàðûí àðàñûíäàí äöøöá áó ýþçÿë. éàüàíäà äà ëåéñàí îëóá ìèíáèð ÿçàáëà ÿêèëìèø. ÿçèééÿòèí éöçäÿ-áèð áÿùðÿñèíè éà ýþðìöøäö. áó áÿðÿêÿòëè éàìàúäà ìÿñêÿí ñàëìûøäû âÿ áóðàäà àõàí ÷àéûí øûðûëòûñû. ïàéûçäà éàéäàí àðòûã ÿçèééÿò ÷ÿêìèøäè. ßëè äÿ þìðöíäÿ î êÿíääÿí áàøãà áèð éåð ýþðìÿìèøäè âÿ ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí êèøèëÿðè êèìè. Ìÿùÿììÿä î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. éàé áèëìÿìèøäè. éàëíûç óçàã âÿ àúû áèð õàòèðÿéÿ ÷åâðèëìÿñèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. áåúÿðìÿê ìèíáèð ÿçàáëà. áóðàäàêû øóìëàíìûø òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðè î óçàã äàüëàðäàêû ÿçàáûí. áåúÿðèëìèø íÿ âàðäûñà ùàìûñûíû éóéóá àïàðûðäû. ùÿð òÿðÿô äàø èäè. ãîéóí ñöðóñö. Îíëàð î óçàã âÿ éàë÷ûí äàüëàðäàí êþ÷öá ýÿëìèøäè. äàøëàðûí. îðàäà åâëÿíìèøäè âÿ áöòöí þìðöíö îðàäà éåðèí ÷ûíãûëûíû òÿìèçëÿìèøäè. ßëè äÿ î êÿíääÿ äîüóëìóøäó. àììà áöòöí áóíëàðûí ÿùÿìèééÿòè îëìàìûøäû. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàã äà Ìÿùÿììÿäèí. îðàäà áþéöìöøäö. Óëó áàáàëàðû ùà÷àíñà — Íóù-Íÿáèíèí äþâðöíäÿ. òÿìèçëèêäÿí äåéÿí éàøûëëûüû. Î êÿíääÿ òîðïàã éîõ èäè. ãàéàíû ÷àïûá ùÿéÿò-áàúà äöçÿëòìèøäè. íàõûð òàìàì ñåéðÿêëÿéèðäè. éàõøû ÿìÿëëÿðèíäÿí. ÷ÿêäèéè çÿùìÿòèí. ßëèíèí. íèçÿëÿðäÿí óçàã î äàüëàðäà êÿíä ñàëìûøäû âÿ ùÿìèí äþâðäÿí äÿ îðàäà ãàëìûøäû. îëàíäà äà èëëÿðëÿ áÿñëÿíìèø âÿ òÿçÿ-òÿçÿ áàðû ýþçëÿíèëÿí ìåéâÿ àüàúëàðûíû äîí âóðóá àïàðûðäû. îõëàðäàí. þìöðëÿðèíè î óçàã äàüëàðäà. Äÿäÿ Ãîðãóä áîé áîéëàéàíäà. àøàüû òÿðÿôäÿí óçàíûá ýåäÿí éàøûë ÷ÿìÿíëèê äÿ.

Ñîíðà ùàìû áöòöí áó éåðëÿðèí ÿí óëó ñàêèíè Ñöëåéìàí äÿäÿéÿ áàõäû. î êÿíäèí úàìààòû åëÿ áèëèðäè êè. áèð èëäÿí ñîíðàíûí. ùàðàñà áèð áàøãà éåðÿ êþ÷ìÿê îëàð. ãàéà ïàð÷àëàðû ãàëäû âÿ áó ñûéðûì äàøëàð î ëåéñàíäàí ñîíðàêû ýöíÿø àëòûíäà ïàðûëäàéûðäû. òîðïàã ÿâÿçèíÿ òÿêúÿ ÷ûíãûëëàð ãàëäû. Àëëàù î êÿíäè òàìàì éàäûíäàí ÷ûõàðìûøäû. — äåäè. î ñÿääÿí ñîíðà ÿêèí éåðèíäÿ çÿìè ÿâÿçèíÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí áèð ìöääÿò ùå÷ íÿ äåìÿäè. — Áàáàëàðûí ðóùó ìöãÿääÿñäè. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëèíèí ùÿìèí êÿíääÿ êå÷èðäèêëÿðè î àõûðûíúû ýöí äÿ áèðäÿí-áèðÿ ýþéäÿí ñó ñåë êèìè àõäû. Ìÿùÿììÿä ýÿëèá Äÿäÿ Ñöëåéìàíëà öçáÿöç äàéàíäû: — Ìÿíè áàüûøëà. òàëåëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ ìèí èë áóíäàí ñîíðà äà áåëÿ îëàúàãäû. Àäÿì îüëóíà çöëì åäèðäè. î ëåéñàíäàí... ëåéñàíñûç-øàõòàñûç éàøàìàã îëàð. ñàáàùûí. Î êÿíääÿ èíñàíûí àéàüûíûí àëòûíäàêû éåð äÿ íàãèñ èäè. Î êÿíääÿ èëê äÿôÿ èíñàí úàíà ýÿëäè. ùàðàäàñà òîðïàã àõòàðìàã îëàð. èçòèðàáûíäàí. èíñàí öñéàí åòäè: Ìÿùÿììÿä ÿêèí éåðèíè áàñìûø äàø ïàð÷àëàðû àðàñûíäà äîëàøà-äîëàøà èðè âÿ ýöúëö áÿäÿíèíÿ äÿ ñûüûøìàéàí áèð åùòèðàñëà: — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! — ãûøãûðäû. — äåäè. èøýÿíúÿ âåðèðäè. ùàìû ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. éöç èëäÿí ñîíðàíûí ÿçàáûíäàí. êÿíäèí úàìààòû ìèí èë èäè ùå÷ àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. áèð ãàðíû òîõ áþéöéöðäö.. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëûäû. ìÿùðóìèééÿòèíäÿí äåéèðäè.. Äÿäÿ. íÿ ÿêèëìèøäèñÿ ùàìûñûíû éóéóá àïàðäû. î éåðëÿð çÿùìÿòèí ãÿäðèíè áèëìèðäè. î êÿíääÿ ãÿáèð ãàçàíäà äà ýÿðÿê ÿëèíÿ êöëöíý àëûá ãàéà êèìè éåðè ÷àïàéäûí âÿ î êÿíäèí úàìààòû áóíà þéðÿøìèøäè. ßëèíèí äÿ óøàãëàðû áèð ãàðíû àú. ìèí èë èäè êè. ëåéñàí ýÿëäè. ñîíðà åëÿ áèë þçö þçö èëÿ äàíûøäû: — Áàáàëàðûí èøè ùàãã èøèäè. — Ëÿíÿò áó éåðëÿðÿ! Áÿñäèð äàùà äàü êå÷èñè êèìè éàøàäûã! Áÿñäèð! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Áàáàëàðûìûç íàùàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëäû! Èýèä äöøìÿí ãûëûíúûíà ùÿäÿô îëìàã áóðàäà ìÿñêÿí ñàëìàãäàí àðòûãäûð! Ýåäÿê áó éåðäÿí! Àëëàùûí àëòûíäàêû éåð ýåíèøäèð! Ýåäÿê! Êþ÷ÿê áóðàäàí! Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøäû. àììà ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè.ìà ßëè äÿ î êÿíäèí áöòöí úàìààòû êèìè áîëëóã ýþðìÿìèøäè. ùàðàäàñà äàøñûç-ãàéàñûç. Òÿíÿéÿ ëàéèã äåéèë. 472 . áàøûíûí öñòöíäÿêè ýþé äÿ íàãèñ èäè. ùåéðÿòëÿ Ìÿùÿììÿäÿ ãóëàã àñäû.

— äåäè... ãîé Àëëàù äà áàüûøëàñûí. áèð äÿ ßëè ãàëäû. Ìÿùÿììÿä: — Ìÿí ýåäèðÿì. ñîíðà î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áèð âÿùé êèìè ýÿëÿí Äÿäÿ Ãîðãóä ñþçëÿðèíè ïû÷ûëäàäû: Îüóë! Ñÿí âàðàúàã éåðèí Äîëàìàú-äîëàìàú éåðëÿðè îëóð. àëàúàëàíìûø ýþçëÿðèíäÿ àüàïïàã ñà÷ëàðûíà. ßëèéÿ áàõäû. îíóíëà ýåäÿ áèëÿð. Äÿäÿ Ñöëåéìàí óçóí þìðöíäÿ áèð äàùà áàøà äöøäö êè. Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíà ýÿëäè: — Ìÿí äÿ ñÿíèíëÿéÿì! — äåäè. 473 . ßëè.. ùÿðÿ þç åâèíÿ ÷ÿêèëäè âÿ áèð àçäàí î äàøëû-êÿñÿêëè ÿêèí éåðèíäÿ Ìÿùÿììÿä ãàëäû.Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Ìÿí áàüûøëàäûì. Ùåé äåìÿäÿí áàø ýÿòèðÿí Îíóí úÿëëàäû îëóð. — äåäè. Àòëû áàòûá ÷ûõìàç. — Ìÿí äÿ áûêäûì äàùà! Ìÿí äÿ ýåäèðÿì! — äåäè. Îíóí îðìàíû îëóð. Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí óçóí-óçóí èëëÿðäÿí áÿðè êè÷èëìèø. Äÿäÿ. íÿ éàçûëûáñà î äà îëàúàã âÿ äåäè: — Êèì èñòÿéèðñÿ. Äÿäÿ Ñöëåéìàí éåíÿ äÿ áèð ìöääÿò ñóñäó. ñîíðà Äÿäÿ Ñöëåéìàíà áàõäû. — Áàüûøëàéûðñà. Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. — äåäè... Äÿäÿ Ñöëåéìàí ãàëäû. Àëà èëàí ñþêÿìÿç. — äåäè. îëàúàüà ÷àðÿ éîõäóð. Êÿíäèí úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí öðêöá äàüûëìàüà áàøëàäû. ñîíðà Ìÿùÿììÿäèí áàøûíà òîïëàøìûø êÿíäèí úàìààòûíû áèð-áèð íÿçÿðäÿí êå÷èðòäè. î ñûëäûðûì äàüëàðäàí àøàüûäàêû òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðà áàõäû âÿ ýöëöìñÿäè: — Ùÿçðÿò ßëè äÿ ùÿìèøÿ Ìÿùÿììÿä ïåéüÿìáÿð-ðÿñóëëöëëàùëà áèð éåðäÿ îëóá. Äÿäÿ Ñöëåéìàí ñóñäó... Îíóí ïàë÷ûüû îëóð.. àüàïïàã ñàããàëûíà óéóøìàéàí áèð èøûã âàð èäè âÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàí î èøûãëû ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè âÿ Ìÿùÿììÿä éåíÿ äÿ: — Ìÿí ýåäèðÿì. Äÿäÿ.

áåëëÿðèíè. êöëöíýëÿðèíè ýþòöðäöëÿð.. áèð éåðäÿ Ìÿùÿììÿäÿ. Êÿíäèí úàìààòû Ìÿùÿììÿäÿ äÿ. àõûíòûëû ñóéóíó êå÷ìÿéÿ ýÿëìèøèê. Ìÿùÿììÿä äÿ. àõûðûíúû òèêÿëÿðèíè éàðû áþëäöëÿð âÿ íÿùàéÿò. îâóúëàðûíà äîëäóðäóãëàðû òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ÿòðèíè áåëÿúÿ ùèññ åäèðäèëÿð âÿ î òîðïàüûí íÿìè îíëàðûí îâóúëàðûíäàí êå÷èá áöòöí áÿäÿíëÿðèíÿ èíäèéÿäÿê ùå÷ âàõò ùèññ åòìÿäèêëÿðè áèð ðàùàòëûã ýÿòèðèðäè.. îâ îâëàäûëàð. áåëÿ ýåíèøëèê ýþðöðäöëÿð. õûøëàðûíû. ãûçëàð. ÷öíêè Äÿäÿ Ñöëåéìàí öðÿéèíè áöðöìöø o ùÿçèíëèê. àðâàäëàðûíû. ìåéâÿ éåäèëÿð. áóðàäà áèíà ñàëäûëàð.. áó äöíéàäà áàðìàãëà ñàéûëàúàã ýåúÿëÿðèí. áèðáèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. öðÿéèíè áöðöìöø ùÿçèíëèê. î ãöññÿ è÷èíäÿ ùèññ åäèðäè êè. ãÿìýèíëèê è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø þç äàõìàñûíà ýåòäè. ùÿéàòûí õîøáÿõòëèéèíäÿí äåéèðäè. òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí õåéëè éóõàðûäà îëàí î êÿíäÿ àõûðûíúû äÿôÿ íÿçÿð ñàëäûëàð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åòäèëÿð. ñîíðà äà áèð éåðäÿ ßëèéÿ åâ òèêäè474 . êèìäÿíñÿ ÿáÿäè àéðûëàíäà îíó éåðÿ áàñäûðìûðäûëàð. — äåäè. ßëè äÿ êÿëëÿðèíè àðàáàëàðûíà ãîøäóëàð. Äÿäÿ Ñöëåéìàí: — Îüóë. ùàðàñà áàøãà éåðÿ éîëà ñàëûðäûëàð. éîëëàðà ìåéäàí îõóäóëàð: ãàðøû éàòàí Ãàðà äàüûíû àøìàüà ýÿëìèøèê. êÿíäèí ãàðøûñûíäàêû ñûëäûðûì ãàéàëàðà éûüûøûá àðäëàðûíúà áàõäû. Äÿäÿ. óüðóí à÷ûã îëñóí!. áèð-áèðëÿðèíÿ ùÿéàí îëäóëàð. ýöíäöçëÿðèí ãîíàüûäûð.Ìÿùÿììÿä: — Áèçÿ õåéèð-äóà âåð. áèð-áèðëÿðèíÿ êþìÿê åëÿäèëÿð. îíëàðûí àðâàäëàðû. ßëèéÿ äÿ ùå÷ íÿ äåìÿäè. — äåäè. àììà îíëàð éîëà äöçÿëÿíäÿí ñîíðà. ñàáàùûí áîëëóüóíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. ýÿëèíëÿð ãà÷ûá åâäÿí ñó ýÿòèðäè. éåð öçöíöí ýþçÿëëèéèíäÿí. Ùÿìèí ýöí Ìÿùÿììÿä äÿ. äàüëàðäàí àøäûëàð. þçëÿðè àðàáàëàðûí ãàáàüûíà äöøäöëÿð âÿ î ñûëäûðûì ãàéàëàðà. ßëè äÿ ýåúÿ-ýöíäöç èøëÿäèëÿð. Ìÿùÿììÿäëÿ ßëèíèí àðäûíúà àòäû âÿ àüëàäûëàð. Áó êÿíäèí úàìààòû èíäèéÿ êèìè éàëíûç þëÿí àäàìëàðäàí ÿáÿäè àéðûëûðäûëàð âÿ èíäè áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. óøàãëàðûíû àðàáàéà ìèíäèðäèëÿð. êÿòìÿíëÿðèíè. ýÿëèá áó ýåíèø éàìàúà ÷àòäûëàð. Ìÿùÿììÿä èëÿ ßëè ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåòäèëÿð. ßëè äÿ. àðâàäëàð. Ìÿùÿììÿä äÿ. «— Éà óüóð!» — äåäèëÿð âÿ éîëà äöçÿëäèëÿð. òÿïÿëÿðäÿí êå÷äèëÿð. óøàãëàðû äà þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. þìöðëÿðèíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. Ñîíðà êÿíä úàìààòû Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí äàõìàñûíà òÿðÿô àõûøäû. éàòàüûíà óçàíäû. åéíè ñþçëÿðè ßëèéÿ äÿ äåäè.

ñîíðà éåíÿ Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû âÿ äåäè: — Áó éåð äÿ ìÿíèì èäè. Ìÿí øóìëàìûøäûì áóðàíû. òîðïàüà ãóëëóã åòäè. áó ùÿðàðÿòäÿ áèð àíà ÿëèíèí ìÿùðÿì èéè âàð èäè. î ýöëëö-÷è÷ÿêëè äöçÿíëèéèí. Ìÿùÿììÿä ãûéìûðäû êè. Ìÿùÿììÿä òîðïàüûí èñòèñè èëÿ. áó ÷ÿïÿðè òÿçÿ ñàëìûøäûëàð. áèð ùÿðàðÿò âàð èäè. àúàíäà ðóçèìèçè áþëäöê. — Íèéÿ áåëÿ èø òóòäóí? Íèéÿ ÷ÿïÿðè ãàáàüà ÷ÿêäèí. Ìÿùÿììÿä àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàêû òîðïàüà áàõäû âÿ ßëèíèí áó àü éàëàíûíäàí äÿùøÿòÿ ýÿëäè. éóìøàã òîðïàüûí íÿìèíäÿ áèð èñòèëèê. áó ùÿðàðÿò ãÿäÿð ãûçäûðìàìûøäû. äóçóìóç áèð îëäó! — äåäè. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿíÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áèðèíúè äÿôÿ î ýþçëÿðäÿ áèð ùÿðèñëèê ñåçäè. áó àðìóä àüàúûíûí àëòûíäàí êå÷ÿí ÷ÿïÿðÿ áàõäû. Ìÿùÿììÿäèí éàëûí àéàãëàðû òîïóãäàí äà éóõàðûéà ãÿäÿð éóìøàã òîðïàüûí è÷èíÿ áàòûðäû âÿ î òöíä-ãÿùâÿéè. øàùèäè îëäóüó èëê ÷ÿïÿð èäè. î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí ýþðäöéö. ýöíöí áó éåðëÿðÿ ýÿòèðäèéè î áÿõòÿâÿðëèê äÿ ñèëèíèá ýåòäè âÿ ÷îõ àúû áèð ïÿðèøàíëûã ùèññè Ìÿùÿììÿäè ñàðñûòäû. øóìëàíìûø î òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüà áàõäû. áó èñòèëèêäÿ. àììà èíäè ÷ÿïÿð èðÿëè ÷ÿêèëìèøäè âÿ àüàúûí äèáèíèí áöòöí òîðïàüû ßëèíèí ñàùÿñèíÿ êå÷ìèøäè. åëÿ áèë êè. Ùÿìèí ýöí êè. áó ÷ÿïÿð Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñè èëÿ ßëèíèí ñàùÿñèíè áèð-áèðèíäÿí àéûðûðäû: áó ÷ÿïÿð î éàøûë äàüëàðûí. ßëèíèí èðè âÿ äöíÿ475 . ìÿíèì òîðïàüûìû ýþòöðäöí? ßëè ôÿõðëÿ. äèáèíèí òîðïàüû äà Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíäÿ îëìàëû èäè — áó úöð ðàçûëàøìûøäûëàð âÿ ÷ÿïÿðè äÿ áó úöð ãîéìóøäóëàð. ùÿéÿò äöçÿëòäèëÿð âÿ ùÿðÿ þçö ö÷öí áþéöê áèð ñàùÿíè øóìëàìàüà áàøëàäû. áó òîðïàüû ÷àðûãëà áàñòàëàñûí âÿ þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. ùÿðàðÿòè èëÿ áåëÿúÿ ãûçûíà-ãûçûíà ýåäèá ãîëëó-áóäàãëû áèð àðìóä àüàúûíûí éàíûíäà äàéàíäû âÿ òÿÿúúöáëÿ áó àðìóä àüàúûíà. Ìÿùÿììÿä. ýöí òÿçÿúÿ ÷ûõìûøäû âÿ þçö èëÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðÿ áèð áÿõòÿâÿðëèê ýÿòèðìèøäè.ëÿð. î ùÿðàðÿò áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ éîõ îëóá ýåòäè. Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áöðöìöø î òîðïàã èñòèñè. Áó âàõò ßëè äÿ ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçìÿéÿ áàøëàäû âÿ ýÿëèá ùÿìèí àðìóä àüàúûíûí àëòûíäà Ìÿùÿììÿäëÿ öçáÿöç äàéàíäû âÿ Ìÿùÿììÿä. òèòðÿê ñÿñèéëÿ: — Áèð-áèðèìèçÿ ãàðäàø äåäèê! Ñóñóçëàéàíäà ñóéóìóçó áþëäöê. ùå÷ âàõò ùå÷ áèð ïàëòàð. ãöðóðëà ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíÿ áàõäû. áó àðìóä àüàúû äà. Ìÿùÿììÿä ÷àðûãëàðûíû ÷ûõàðûá ÷ÿïÿð áîéó þç ñàùÿñèíè ýÿçèðäè. ùå÷ áèð éîðüàí Ìÿùÿììÿäèí áÿäÿíèíè áó èñòèëèê.

ïàð÷àëàíìûø àëíûíäàí àõàí ãàí ýþçëÿðèíèí öñòöíäÿí ñöçöëöá î òöíä-ãÿùâÿéè ðÿíýëè øóìëàíìûø òîðïàüà òþêöëäö. — Ñîíðà ùÿð øåé ãóðòàðäû. ßëè ýöëöìñÿäè: — Éîõ. àììà çîð åëÿäè. ßëèíèí úàíñûç áÿäÿíè þìðö áîéó äöíéàíûí ÷îõ èøëÿðèíè ýþðìöø î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí äèáèíÿ ñÿðèëäè.íÿ ãÿäÿð òÿðòÿìèç ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéè âÿ òÿñÿââöðöíÿ ýÿòèðÿ áèëìÿäèéè áèð ÿéðèëèê ýþðäö. ãàðäàø. õûøäàí ÷ûõàðûá ÷ÿïÿðèí äèáèíÿ àòäûüû äûðìûüû éåðäÿí ãàïäû âÿ âàð ýöúö èëÿ ßëèíèí áàøûíà âóðäó. òÿçÿäÿí î ýöíëÿðÿ ãàéûòìàìàã ö÷öí áöòöí âàðëûüû èëÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðäè. Ñîíðà ßëè ÷ÿïÿðèí áó òÿðÿôèíÿ. ßëè. î àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø 476 . î ñûëäûðûì ãàéàëàðûí àðàñûíäà éàøàäûüû áàðñûç-áÿùÿðñèç ùÿìèí ëåéñàíëû ýöíëÿðÿ ñàëìàã èñòÿäèëÿð âÿ Ìÿùÿììÿä äàðòûíäû. àé îüóë! Ãàðàýöëúÿ ýþçëÿðèì àéäûíû îüóë! Ýöúëö áåëèì ãöââÿòè îüóë! Ýþð àõûð íÿëÿð îëäó?. áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. áó äÿì ßëè áó òîðïàüà äà ñàùèá îëìàã èñòÿéèð. ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ýåíèøëèê è÷èíäÿ áèðäÿí-áèðÿ Äÿäÿ Ñöëåéìàíûí ïû÷ûëòûñû èëÿ Äÿäÿ Ãîðãóäóí ñþçëÿðèíè åøèòäè: Îüóë. þìðö áîéó òîðïàãñûç îëìóø. åëÿ áèë.. Éàõøû éàäûíà ñàë.. ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí!.. ßëèíèí ýþçëÿðèíäÿ áèð àúëûã äóéäó. Äÿäÿ Ñöëåéìàí Äÿäÿ Ãîðãóäóí áó ñþçëÿðèíè Ìÿùÿììÿä ö÷öí éîõ.. þìðö áîéó ÿçàáÿçèééÿò ÷ÿêìèø Ìÿùÿììÿäèí áöòöí áÿäÿíè ó÷óíäó. îíó éåíÿ äÿ ÷ÿêèá î òîïà-òîïà áîç áóëóäëàðäàí éóõàðûäà. îüóë. äÿùøÿòëè áèð ùåéðÿò è÷èíäÿ: — Ãàðäàø?! — äåäè. Âÿ åëÿ áèë êè.. þçöíö ÿëÿ àëäû âÿ äåäè: — Ñÿí ñÿùâ åäèðñÿí. ýþçëÿðèíè áó úÿñÿääÿí àéûðà áèëìÿäè.. åëÿ áèë. Ìÿùÿììÿäèí ñàùÿñèíÿ áàõäû âÿ Ìÿùÿììÿä. Ìÿùÿììÿä áèð ìöääÿò ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû. òîðïàüûí î ýþçÿë òöíä-ãÿùâÿéèñè ãûïãûðìûçû ãûçàðûá ãàí ðÿíýèíè àëäû âÿ ñîíðà ßëè äàùà ùå÷ íÿ ýþðìÿäè. Áèðúÿ àíûí è÷èíäÿ áöòöí áó òÿðÿôëÿðè áöðöìöø î áÿõòÿâÿðëèê. Áóðà ìÿíèì òîðïàüûìäû!. î ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ Ìÿùÿììÿäèí øóìëàíìûø òîðïàüûíû éåìÿê èñòÿéèðäè âÿ Ìÿùÿììÿä áàøà äöøäö êè. ãàðäàø.

ßëèíèí î ãàíëû ãóëàãëàðû èëÿ åøèäèðäè. îíóí äåéèëäè! — ãûøãûðäû. Àü Äÿâÿíèí áåëèíäÿ îòóðìóøäó: Ùÿãèãÿòè Äåéÿíè ùå÷ êèì ýþðìÿìèøäè. Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí äÿ ýþçëÿðè Àü Äÿâÿíèí ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí áàø ãàëäûðàí î ÷è÷ÿêëÿð êèìè. èíñàí èäè âÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí ôèêðèíÿ ýþðÿ èíñàí ýÿðÿê îëäóüó êèìè ýþðöíÿéäè. — Ìÿí íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Äàâà òîðïàã öñòöíäÿ èäè. Àü Äÿâÿ åëÿúÿ àðàìëà àääûìëàéà-àääûìëàéà ýÿëèá Ìÿùÿììÿäèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. ÷öíêè Ùÿãèãÿòè Äåéÿí äÿ.ßëè ö÷öí ïû÷ûëäàéûðäû. — Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ÿëèíè óçàäûá ßëèíèí úÿñÿäèíè ýþñòÿðäè. ìÿí îéàì. ýåðè ÷þíäö. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí. ñîíðà áîéíóíó ãàëäûðäû. î ãîëëó-áóäàãëû àðìóä àüàúûíûí ÿêñèíè ýþðäö. Ìÿùÿììÿä ñÿùÿðäÿí áÿðè ÿëèíäÿ ñàõëàäûüû àüçûãàíëû î äûìðûüû éåðÿ àòäû âÿ áöòöí âàðëûüû èëÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿíäÿí þç ñþçëÿðèíèí òÿñäèãèíè óìäó: — Áó òîðïàã ìÿíèì èäè. ßëèíèí àëíûíäàí àõûá ñèôÿòèíäÿ. àììà ùàìû îíó òàíûéûðäû. àüàïïàã èäè âÿ î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ ùÿð øåé þç ÿêñèíè òàïûðäû âÿ Ìÿùÿììÿä äÿ î äÿì î àüàïïàã ýþçëÿðäÿ þç ÿêñèíè ýþðäö. áàøûíû ÷åâèðèá èðè. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ Ùÿ477 . ñàããàëûíû. ñà÷ûíû ãûðõäûðìàçäû. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêäö. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ùå÷ âàõò ÿéíèíÿ ïàëòàð ýåéìÿçäè. ñîíðà Ìÿùÿììÿä ùèññ åòäè êè. òîðïàãäàí äà ñîðóøìàã ëàçûìäûð. àðõàäàí Àü Äÿâÿíèí öñòöíäÿ Ùÿãèãÿòè Äåéÿí ýÿëèð. áèð ìöääÿò òîðïàüà ãóëàã àñäû. àðàìëà àääûìëàéààääûìëàéà èðÿëèëÿéèðäè âÿ Àü Äÿâÿ ùÿð äÿôÿ ïÿíúÿëÿðèíè éåðÿ áàñûá ãàëäûðäûãúà ëÿïèð éåðëÿðèíäÿí àüàïïàã ÷è÷ÿêëÿð áàø ãàëäûðûðäû. ÿñëèíäÿ. — Ñþéëÿ. Ùÿãèãÿò. áîéíóíó ãàáàüà óçàòäû âÿ áèð ãóëàüûíû òîðïàüà äèðÿäè. áàõäû. äûðíàãëàðûíû òóòìàçäû. êèìèí èäè? Ñþéëÿ ùÿãèãÿòè! Ùÿãèãÿò Äåéÿí Ìÿùÿììÿäÿ áàõäû. òöíä-ãÿùâÿéè òîðïàüûí öñòöíäÿ ëàõòàëàíìûø ãàí Ùÿãèãÿòè Äåéÿíèí àü ýþçëÿðèíÿ êè÷èê ãûðìûçû áèð ëÿêÿ ñàëìûøäû. ßëèíèí ãûïãûðìûçû ãàíà áóëàøìûø úÿñÿäèíèí ÿêñèíè ýþðäö. Àü Äÿâÿ áàøûíû äèê òóòóá ùÿìèøÿêè êèìè. Ìÿùÿììÿä áó ïû÷ûëòûíû þç ãóëàãëàðû èëÿ éîõ. åëÿ áèë. éåð öçöíäÿêè áöòöí äÿâÿëÿð Àü Äÿâÿ îëóð. Ìÿùÿììÿä þìðöíäÿ äÿâÿ ýþðìÿìèøäè âÿ åëÿ áàøà äöøäö êè. àðìóä àüàúûíûí äèáèíäÿ ñÿðèëèá ãàëìûø ßëèíèí úÿñÿäèíÿ áàõäû âÿ äåäè: — Ìÿí ñÿíÿì.

Àëëàù ñèçèí úàâàíëàðûíûçûí ùàìû478 . Òîðïàã äåéèð êè. Àüàùöñåéí ÿìè. — Àëëàù áàèñèí úÿçàñûíû âåðñèí!.. Àü Äÿâÿíèí áàõûøëàðûíäà ùÿð øåéè îõóäó: — Òîðïàã äåéèð êè.. áèçèì äàëàíäàí äà Úÿáðàéûëëà Àüàðÿùèì Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà êö÷ÿíèí îðòàñûíäà ÷àäûð ãóðäó âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà î ÷àäûðûí è÷èíäÿ.. — äåéèðäè. ßçèçàüà ÿìè (áèð àçäàí îíëàðûí äà ùàìûñû ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. XXI Ìÿùÿëëÿìèçèí áèðèíúè ãàðàýöíëöñö éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë îëäó. Èáðàùèìèí àëòû áàúûñû î ãÿäÿð àüëàìûøäûëàð êè.. ìÿí îíëàðûí ùå÷ áèðèíèí äåéèëÿì... Ìîëëà ßñÿäóëëà: — Àëëàù ñèçèí äÿ áöòöí þëÿíëÿðèíèçÿ ðÿùìÿò åëÿñèí!. éóõàðû áàøäà îòóðóá Ãóðàí îõóéóðäó..ãèãÿòè Äåéÿíèí àüàïïàã ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû. ñèç èêèíèç äÿ éàëàí ñþéëÿéèðñèíèç! — äåäè. ×àäûðûí è÷èíäÿ îòóðàí êèøèëÿðèí ùàìûñû áèð áàëàúà éåðëÿðèíäÿí ãàëõûá áèð àüûçäàí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!. îíëàð ìÿíèìäèð! Áèðè àðòûã ýÿëèð ãîéíóìà. — äåéèðäè. àüëàéà-àüëàéà òÿêúÿ åëÿ áóíó äåéèðäè: — Øàèð îüëóì ìÿíèì!.. Øàèð îüëóì ìÿíèì!. — äåéèðäè. Ùÿãèãÿòè Äåéÿí... Î áèðè äÿ âàõòû ÷àòàíäà ýÿëèá ìÿíèì îëàúàã! Ñîíðà Àü Äÿâÿ àéàüà ãàëõäû âÿ ùÿìèøÿêè àðàì àääûìëàðûéëà óçàãëàøûá éàâàø-éàâàø ýþçäÿí èòäè. ùÿðäÿí äÿ ãàëûí úèëäëè î éåêÿ âÿ ãàëûí êèòàáû áþéöê åùòèéàòëà áèð êÿíàðà ãîéóðäó. àíúàã èíèëäÿìÿéÿ ýöúëÿðè ãàëìûøäû. óøàãëàðûí éàíûíäà àðûã âÿ óçóí áàðìàãëû ÿëëÿðèíè íàçèê áàëäûðëàðûíà âóðà-âóðà... öçëÿðèíè. ÷åøìÿéèíè äÿ ýþçöíäÿí àëûá êèòàáûí éàíûíà ãîéóðäó âÿ ñöêóò è÷èíäÿ ÷àé è÷ÿ-è÷ÿ ïû÷ûëäàéûðäû: — Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîúàâàí...).. ñèíÿëÿðèíè î ãÿäÿð úûðûã-úûðûã åëÿìèøäèëÿð êè. ìÿùÿëëÿìèçÿ ìöùàðèáÿäÿí áèðèíúè ãàðà õÿáÿð Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ éàçûã Ìåéðàíãóëó ÿìè ùå÷ úöð þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àðâàäëàðûí. . Úÿðýÿ èëÿ óçàíìûø ëÿïèð éåðëÿðèíäÿ áèòÿí î àü ÷è÷ÿêëÿð ùà÷àíñà Àü Äÿâÿíèí áó éåðëÿðäÿí êå÷ìÿéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû àõûøûá Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëÿ ýÿëäè: Ùÿñÿíàüà ÿìè.. — Òîðïàã äåéèð êè. — Ñîíðà áÿðêäÿí: — Àëëàù ðÿùìÿò åëÿñèí!.

ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìÿí Èáðàùèìèí áèçÿ áèð àááàñûéà êèíî ýþñòÿðìÿéèíè. äîüðóäàí äà.ñûíû ùèôç åëÿéèá ýöëëÿäÿí ñàõëàñûí! Àëëàù ùå÷ áèð åâè êèøèñèç ãîéìàñûí. î ãÿäÿð òÿìèç èäè!. îðäà îòóðàí êèøèëÿðÿ ÷àé ïàéëàéûðäûã. àììà îä Èáðàùèì Õÿëèëè ýþòöðìÿäè. àììà áóíóí ôÿðãè éîõ èäè!... àììà ùÿìèí èêè ìèñðà (îíëàð áÿëêÿ. Áó úÿùÿòäÿí Èáðàùèì ïåéüÿìáÿðÿ áÿíçÿéèøè âàð èäè.. áîø ñòÿêàíëàðû éàüûøäûðûðäûã âÿ ãÿðèáÿ èäè. Àëëàù Ñòàëèíèí äÿ þìðöíö óçóí åëÿñèí!.. óøàãëàð éåòèì ãàëìàñûí!. Àëëàù Ùèòëåðèí äèâàíûíû åëÿñèí. éà èñòè ÷àé ÿëèìÿ òþêöëöá éàíäûðûðäû. Ìîëëà ßñÿäóëëà áåëÿ ÿùâàëàòëàð äàíûøàíäà ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìèðäèì.. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàð ùÿðäÿí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû ÿùâàëàòëàðà îõøàéûðäû. äàéàíûá ãóëàã àñûðäûì âÿ áó ñþùáÿòëÿð ìÿíÿ î ãÿäÿð òÿñèð åäèðäè êè. éà Úÿôÿðãóëó ãîëóìäàí òóòóá äàðòûðäû. ìÿí áó èêè ìèñðàíûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìöðäöì. äöíéàäà ùÿð øåé éàäûìäàí ÷ûõàðäû âÿ áÿçÿí î âàõò þçöìÿ ýÿëèðäèì êè. ãÿáèðè îä òóòóá éàíñûí âÿ äèëè àüçûíäà êþìöðÿ äþíñöí!. ùÿìèí îä ãàëàüû ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíäö. ìÿí þçöì þçöìÿ áþéöê áèð àäàì êèìè ýþðöíöðäöì. Ìîëëà ßñÿäóëëà äàíûøäûüû áó ÿùâàëàòëàðûí ùàìûñûíû ýþçëÿðè èëÿ ýþðöá.) Èáðàùèìèí þëöìöíäÿí ñîíðà.. Ìîëëà ßñÿäóëëà äåéèðäè: — Ìåéðàíãóëóíóí îüëó Èáðàùèì ÷îõ éàõøû îüëàí èäè.. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ñþçëÿð. Ìîëëà ßñÿäóëëà áó ÿùâàëàòëàðû óøàãëàðà äàíûøìûðäû. Èáðàùèìèí äåéèëäè. àììà ÿñàñ ôÿðã îíäàí èáàðÿò èäè êè. Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí òåç-òåç î ÷àäûðûí è÷èíÿ ýèðèá-÷ûõûðäûã. ÷àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿðèí áèð àüûçäàí äàíûøìàñû ìÿíè þç ýþçëÿðèìäÿ áþéöäöðäö.. ãÿíèìè ÿçðàéûë îëñóí.. ùÿð ùàëäà. Äöçäöð. åëÿ áèë 479 . ×àäûðûí è÷èíäÿêè êèøèëÿð éåíÿ äÿ áèð àüûçäàí: — Èëëàùàìèí! — äåéèðäè. àììà øàèð Èáðàùèìèí éàçäûüû î èêè ìèñðà ìÿíèì áàøûìäàí ÷ûõìûðäû: Ýþé éàõàñûíû à÷àíäà àé ýþðöíäö. áöòöí áóíëàð ùàìûñû ùÿãèãÿòäèð. Ñÿí éàõàíû à÷àíäà ýöíÿø ýþðöíäö!. áþéöêëÿðÿ äàíûøûðäû âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ùÿìèí ÿùâàëàòëàðûí íöôóçó áèð àç ÷îõ èäè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä Èáðàùèìè îäà àòäûðäû. Âÿ î éåðäÿ êè. ïóëóìóç îëìàéàíäà áèçäÿí êîíôåò àëìàüûíû âÿ áó êèìè áöòöí áàøãà èøëÿðèíè éàäûìäàí ÷ûõàðìûøäûì.. îä éàíûðäû.

ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.êè. ÷öíêè î îä ÷è÷ÿêëè áèð áàüà äþíÿúÿêäè âÿ î áàüûí ãûðìûçû. ßëÿêáÿð? Àòîíäàí ñîðóø.. ùÿð íþãòÿ ìÿãàìè äàðÿä. Ôàðñëàð áèëèðñÿí íÿ äåéèá. ýþçëÿðèìè äîëäóðóðäó âÿ ìÿí àüëàìàã èñòÿéèðäèì. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿð äÿ äÿðäèí. éàòàúàã. íèñýèëèí è÷èíäÿ èäè. ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí ùàìûñûíûí ñèôÿòè áèð-áèð ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýÿëèá êå÷èðäè âÿ ìÿí áèð òÿðÿôäÿí þçöì þçöì ö÷öí ãöññÿëÿíèðäèì. ñîíðà î ÷àäûð òåç-òåç ãóðóëìàüà áàøëàäû. þçöìëÿ ôÿõð åäèðäèì. ÷þíäö îëäó Àü Äÿâÿ. î çàìàí. åëÿ áèë êè. ìöùàðèáÿäÿ þëÿí øàèð Èáðàùèì éîõ. ôàðñëàð äåéèá êè. ÿëáÿòòÿ. ìóñèãèñèíäÿ áèð ñàêèòëèê. î áàëàúà ßëÿêáÿð þëöìöí äÿ íÿ îëäóüóíó éàõøû áàøà äöøìöðäö. Ìÿùÿëëÿìèçÿ èêèíúè äÿôÿ áó úöð ãàðà õÿáÿð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíÿ ýÿëäè âÿ áó äÿôÿ ÷àäûð Ôèðóçÿ õàëàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ãóðóëäó. ãàïûëàðûí àüçûíäà ãóðóëóá äöíéàíûí äÿðäëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðäè. ýÿëèíëÿð äÿ ìÿíèì ö÷öí àüëàéûðäû. Ìÿí ôàðñëàðûí äåäèéè áó ñþçëÿðèí ìÿíàñûíû. Áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Áÿñ. î ñþçëÿðèí äåéèëèøèíäÿ. ÿñëèíäÿ. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðè îëàúàãäû. î Àü Äÿâÿ íèéÿ Ùèòëåðèí ãàïûñûíäà éàòìûð? Áàëàêÿðèì ÿââÿëúÿäÿí ùÿð øåéè áèëèðìèø êèìè. íàðûíúû. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí äåäèéè î ÷è÷ÿêëè áàü ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ýåòìèðäè âÿ î áàüäà áèòÿí ãûðìûçû. î íèñýèëëè íÿüìÿ ùÿðäÿí ìÿíè êþâðÿëäèðäè. Ùÿìèí ýåúÿ éóõóéà ýåòìÿçäÿí ÿââÿë ìÿí þçöìö øàèð Èáðàùèìèí éåðèíäÿ òÿñÿââöð åòäèì. ðàùàòëûã 480 . ãûçëàð. áèð äÿ êè. àììà ãîðõìàäûì. ßëÿêáÿð. Ìîëëà ßñÿäóëëà ìÿíè Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿðÿ îõøàäûðäû. ìÿí þçöì èäèì âÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäàêû î ÷àäûð äà ìÿíèì ö÷öí ãóðóëìóøäó. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè î ÷àäûðäà ìÿíèì éàñûìà éûüûøìûøäû. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìÿíÿ ýþðÿ î ÷àäûðà éûüûøìûøäû âÿ î àðâàäëàð. íàðûíúû.. áèëÿð. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ þëìöøäöì. áèð òÿðÿôäÿí äÿ ãöðóð ùèññè êå÷èðèðäèì. àììà øàèð Èáðàùèìèí ìèñðàëàðû èëÿ öðÿéèìäÿ áàø ãàëäûðìûø î äÿðäëè. áó åâèí ãàïûñû àüçûíäàí î åâèí ãàïûñû àüçûíà êþ÷äö âÿ áó ÷àäûð äà. ùÿð ñóõÿí úàéè. ÷öíêè ìöùàðèáÿäÿ âóðóøìóøäóì. ìöùàðèáÿäÿ þëäöéöì ö÷öí þçöìöí þçöìÿ ùåéôèì ýÿëèðäè. ìÿíàëû-ìÿíàëû ýöëöìñÿäè: — Éàòàúàã. äöíéàíûí ÿí äÿðäëè.. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ìÿíè éàíäûðìàã èñòÿéèð âÿ î îäóí èñòèñèíè ùèññ åòäèì. áàøà äöøìöðäöì.. íèñýèëëè áèð íÿüìÿñèéäè. åëÿ áèë êè.

éà øèêÿñòëèéÿ ýþðÿ. Ùàìûíûí Ñîíàéà éàçûüû ýÿëèðäè. áÿäáÿõòëèê ýÿëèá áåø ãûçû îëàí ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèýèëèí åâèíÿ ýèðÿúÿê (ùÿð4-31 481 . òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûç éîõ. àììà áèð àçäàí íþéöò äÿ ãóðòàðäû (íþéöò äÿ êèøèëÿð êèìè. Àäèë. ãûøãûðûá úàìààòû áàøà ñàëûðäû êè. Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàùà áèð àâòîáóñ âÿ äþðä äÿíÿ äÿ «ïîëóòîðêà» éàí-éàíà äàéàíìûðäû. íþéöò äöêàíû âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿíèí úàìààòû ùÿìèøÿ ÿòè (íîõóä. Àüàðÿùèìëÿ ãàëäû. Ìöùàðèáÿ áàøëàìûøäû âÿ áèç ùàìûìûç þéðÿíìèøäèê êè. ÿðè. áèð äÿ êè. àíàìýèë áöòöí ýåúÿíè î ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äóðóðäó âÿ ãàáàüûíäà áèð î ãÿäÿð íþâáÿ îëàí î äöêàí ñÿùÿð òåçäÿí à÷ûëûðäû. ðàùàòëûã äà áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öá ýåòìèøäè. éàñ éåðëÿðèíäÿ ñàìîâàð ãîéäó. ïèëÿòÿñèíÿ ùîïìóø íþéöò èéè äÿ ÷ÿêèëèá ýåòäè. äöéö. ÷öíêè òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèç éîõ. ßáäöëÿëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. î ãàðà õÿáÿð éàëàíäûð. éîõ îëäó. ÿí ÷îõ ïóë ãàçàíàí äà åëÿ î èäè. ìöùàðèáÿéÿ ýåäèðäè). ìÿùÿëëÿíèí àðâàäëàðû áèð òÿðÿôäÿí úàâàí ýåòìèø ñàêèò. ÷àé äÿìëÿäè âÿ ùå÷ âàõò áåêàð ãàëìàäû. î ðàùàòëûüûí áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äÿõëè éîõ èäè. áÿäáÿõòëèê. éàñ òóòìàäû. ãÿçà îüëó îëàí. ùå÷ êèìäÿ èøè îëìàéàí ýþçÿë-ýþé÷ÿê Ýöëàüà ö÷öí àüëàéûðäû. àììà î ñàêèòëèéèí. àììà áó áàðÿäÿ ÷îõ äàíûøìûðäûëàð. éàü äà î äöêàíäà îëóðäó) î äöêàíäà ãÿññàá Äàäàøáàëàäàí àëàðäû. äåéèðäèëÿð êè. î ñàêèòëèê äÿ. Êö÷ÿìèçèí ëàï àøàüû áàøûíäà. âàõò êå÷äè âÿ áèçèì åâèìèçèí ëàìïàñûíà. ÷þðÿê äöêàíû. áèð òÿðÿôäÿí äÿ éàçûã Ñîíàíûí áåëÿúÿ ùàëûíà àüëàéûðäû. òåç äÿ áîøàëûá áàüëàíûðäû: ÿëèìèçÿ ãàá àëûá íþéöò äàëûíúà áèç ýåäÿðäèê. àììà àäû ÿââÿëêè êèìè ãÿññàá Äàäàøáàëà èäè. éà äà íÿñÿ áàøãà áèð ñÿáÿáÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø áåø-ö÷ êèøèñè Ýöëàüàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. Ñîíàíûí áàøûíà ùàâà ýÿëèá. ýåäèá Ýöðúöñòàíäàí ãóðó ÷àé àëûá ýÿòèðäè. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà î äöêàí áàüëàíäû âÿ ãÿññàá Äàäàøáàëà äà ÷àé÷ûëûüà áàøëàäû. ÷öíêè Ñîíà Ýöëàüàíûí þëìÿéèíÿ èíàíìûðäû. àììà Ñîíà ãîéìàäû. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ áîøàëûðäû: ÿââÿëúÿ Úÿôÿð.âàð èäè. äóç. ãàðäàøû îëàí åâëÿðèí áàøûíûí öñòöíäÿ ôûðëàíûð âÿ ÿëáÿòòÿ. äàíûøàíäà äà éàíà-éàíà. ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè êè. àòàñû. òèíèí óúóíäà éàí-éàíà ö÷ äöêàí âàð èäè: ÿò äöêàíû. Ùÿìèí ÷àäûð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ áèðúÿ äÿôÿ ãóðóëìàäû: àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí ÿðè ñààòñàç Ýöëàüàíûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ ìÿùÿëëÿìèçèí éà õÿñòÿëèéÿ ýþðÿ. ÷ûüûð-áàüûð ñàëäû. ãÿíä. ñîíðà äà Ãîúà ýåòäè âÿ Õàíûì õàëà òÿêúÿ Úÿáðàéûëëà. ýþçëÿðè äîëà-äîëà äàíûøûðäûëàð.

Ìÿñÿëÿ áóðàñûíäà èäè êè. öíéåòìÿç óçàãëûüûíà ãàéûäûðäû. àíàì ýåúÿäÿí ñÿùÿðÿ êèìè ÷þðÿê äöêàíûíûí ãàáàüûíäà íþâáÿéÿ äàéàíäû. áåøè äÿ ãûç. Îäå.äÿí àðâàäëàð áèð éåðÿ éûüûøàíäà Ìÿøÿäèõàíûì õàëà äåéèðäè: « — Ãûçû îëìàüûí äà áó õîøáÿõòëèéè âàð!. ãåéðè-àäèëèê òÿêúÿ îíäà èäè êè. ùå÷ îëìàñà. Î âàõò êè. àòàì íþâáÿòè ñÿôÿðèíäÿí ãàéûòäûüû ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ àíàìà äåäè: — Äöíéà éàìàí åòèáàðñûç îëóá. Ôàòìà.. î âàõò êè. Áèð ìöääÿò ìÿí ßäèëÿíè êö÷ÿäÿ ýþðÿíäÿ óòàíäûüûìäàí ãà÷ûá ýèçëÿíèðäèì êè. åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùèññ. åëÿ áèë êè... îíäà äàùà ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè áöòöí ùàäèñÿëÿð áèðäÿí-áèðÿ òàìàì óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëäû. ìÿíèì ùÿéàòûìäà äàùà åëÿ áèð ôÿðÿùëè ùàäèñÿ. ìÿíèì ùÿéàòûì. áåëèìäÿ î ãûïãûðìûçû ôèòÿ èëÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá. ùå÷ áèðè äÿ ýåòìÿéÿúÿê ìöùàðèáÿéÿ»). ÿââÿëëÿð ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà îéíàéàí î ñèðê ðÿíýëÿðè äÿ àðòûã ñÿêêèç-äîããóç éàøëû ßëÿêáÿð ö÷öí óçàã áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ ìÿí ùÿðäÿí êö÷ÿäÿ ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ î ñèðê õàòèðÿëÿðè ùÿìèí óçàã êå÷ìèøäÿí áàø ãàëäûðûðäû. áàúû. Èñòÿéèðÿì. àììà áó äÿôÿ ùå÷ áèð òîé-áàéðàì îëìàäû. ßäèëÿíèí î ãàëûí. åëÿ áèë êè. ìÿíè ýþðìÿñèí. ìÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ âÿ öìóìèééÿòëÿ. áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ òàõäûì âÿ ñöííÿòäÿí èêè ýöí ñîíðà. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»ó ùÿìèí óçàãëûãäàí ÷ûõàðûá ýÿòèðÿ áèëñèí âÿ ãÿðèáÿ èäè. ßëÿêáÿðèí êè÷èê òîéóíó ýþðöì. ãÿññàá Äàäàøáàëà áàëòàíû-êþòöéö áèð òÿðÿôÿ àòûá ÷àé÷ûëûãëà ìÿøüóë îëìàüà áàøëàäû.. î âàõò êè. áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðìÿê èñòÿéèðäè. Áèç ùÿìèøÿ þçöìöçäÿí áþéöê îüëàíëàðûí áåëëÿðèíÿ ãûðìûçû ôè482 . áèçèì ìÿùÿëëÿíèí åâëÿðèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûðëàð ãóðóëìàüà áàøëàäû. áåø óøàüû âàð. àäèëÿøìèøäè. ßäèëÿ êö÷ÿäÿ ýþçäÿí èòèðäè âÿ î õàòèðÿëÿð éåíÿ äÿ þçöíöí ÿë÷àòìàç.. î óçóí. Ýåú-òåç ìÿí äÿ ýåäÿúÿéÿì úÿáùÿéÿ. Ìÿíèì öðÿéèìäÿêè î ñèðê ñåâèíúè äÿ. Ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ óøàãëàðûí ñöííÿò îëóíìàüû òîé-áàéðàìà ÷åâðèëÿðäè. õóðìàéû ãîøà ùþðöêëÿðè äÿ èøûëòûñûíû èòèðìèøäè. óøàãëàðëà îéíàìàüà áàøëàäûì. îðòàäàí ãàíðûëûá èêè ùèññÿéÿ ÿéèëìèø äÿìèð ÷óáóã êèìè áèðäÿí-áèðÿ èêè ùèññÿéÿ àéðûëäû: ìöùàðèáÿ áàøëàíàíà ãÿäÿðêè ùÿéàòûì âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûì. àòàì áèð ëÿçýè äÿëëÿê òàïûá ýÿòèðäè âÿ ùÿð øåé ÷îõ àäè êå÷äè. àììà î ùÿðàðÿòèí èñòèñè òåç äÿ ñþíöðäö. ùÿéÿúàí éîõ èäè êè.

àììà äàùà ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè òóì ÷ûðòëàìûðäû. ìÿí äàùà Àü Äÿâÿíèí ßäèëÿýèëèí ãàïûñûíûí àüçûíäà éàòàúàüûíäàí ãîðõìóðäóì. Øþâêÿò éåíÿ äÿ ùÿðäÿí åâèíèí ãàáàüûíäà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áàëàêÿðèì äàùà Ðîìåî èëÿ Úöëéåòòàäàí äàíûøìûðäû. ßäèëÿíèí ùÿìèí äîüìàëûüû Ãîúà ö÷öí áåëÿúÿ áèð óçàãëûãäà. ùàìûíûí ýþçö ãàáàüûíäà þçöìö ÷îõ ãöðóðëó òóòóðäóì. äåìÿê îëàð êè. î ãàëûí âÿ óçóí. øàããàíàã äà ÷ÿêèá ýöëìöðäö. ìÿí þçöì äÿ áåëèìÿ ãûïãûðìûçû ôèòÿ áàüëàìûøäûì âÿ äîüðóñó. áåëèìäÿêè áó ãûðìûçû ôèòÿíèí ñåâèíúè ìÿíèì ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðàêû ùÿéàòûìûí éåýàíÿ ñåâèíúè èäè. ßäèëÿíèí î ãàðà ýþçëÿðè. ùÿðäÿí ýöëöìñÿéèðäè âÿ áàõìàéàðàã êè. Ìÿí êö÷ÿäÿ. Áó úöð ñþçëÿðèíÿ áàõìàéàðàã. àììà îíóí äà äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ áèð ãöññÿ âàð èäè. éåíÿ äÿ Øþâêÿòÿ íèôðÿò åòìèðäèì. ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿí ùÿìèí ýþçëÿðäÿ ùÿñðÿò ùèññ åòäèì. áó äà. áèð êå÷ìèøëèê âàð èäè âÿ íÿäÿíñÿ. èíäè ìÿí þçöì äÿ áþéöìöøäöì. àììà ßäèëÿ åëÿ áèë ùå÷ áó ôèòÿíè ýþðìÿäè. Ãîúà äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ Ãîúà èëÿ ßäèëÿ ùàããûíäàêû ñþùáÿòëÿð äÿ. Øþâêÿòèí ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿñè áèð àäàìû éîõ èäè. ãîøà òóò àüàúûíûí éàíûíäàêû òàõòà ñêàìéàäà îòóðóðäó. éàâàøäàí ñîðóøóðäó: — ×îõ àüðûòäû? — âÿ õûñûí-õûñûí ýöëöðäö. èñòÿìèðäèì êè. ÷öíêè ìÿíèì áåëèìäÿ ãûðìûçû ôèòÿ âàð èäè. äàùà òóì äà òàïûëìûðäû âÿ Øþâêÿò ÿââÿëëÿðäÿêèëÿð êèìè. ÷öíêè áþéöìöøäöì. ßäèëÿäÿí èñÿ óòàíûðäûì. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðè éåíÿ äÿ ìÿíèì ö÷öí äîüìà èäè.òÿ äîëàéûá êö÷ÿäÿ îéíàìàëàðûíà ùÿñÿäëÿ áàõàðäûã. àììà îíó ýþðÿíäÿ ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèðäèì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõìûðäûì. òåç ãà÷ûá ùÿéÿòèìèçÿ ýèðèì. î àü ñèôÿòè. àììà ìÿí î ãûïãûðìûçû ôèòÿíè áåëèìÿ áàüëàéûá êö÷ÿéÿ ÷ûõàíäàí ñîíðà Øþâêÿò éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè ìÿíÿ ýþç âóðóðäó. éàääàí ÷ûõìûøäû. ßäèëÿíè ýþðÿíäÿ ýèçëÿíèðäèì. Øþâêÿò èëÿ ìÿíèì àðàìäà áèð îéóí èäè. åëÿ áèë êè. ßäèëÿ ìÿíè ãûðìûçû ôèòÿéëÿ ýþðñöí. àììà áó äîüìàëûüûí þçöíäÿ äÿ áèð óçàãëûã. äÿðèí áèð ãöññÿ ýþðäöì. áåëÿúÿ áèð êå÷ìèøäÿ ãàëûá âÿ ßäèëÿ áóíó áèëèð. áèð äÿ êè. ÷öíêè Çèáà õàëà êþ÷öá ýåòìèøäè Àìåðèêàéà âÿ öìóìèééÿòëÿ. áóíà ýþðÿ ÿçàá ÷ÿêèð. 483 . àììà áèðúÿ Øþâêÿòè ýþðÿíäÿ þçöìö ýþðìÿìÿçëèéÿ âóðóðäóì âÿ þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã ÷àëûøûðäûì êè. áöòöí áóíëàð ùàìûñû áåëÿ èäè. ÷öíêè ßäèëÿäÿí óòàíûðäûì. àììà áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ ãÿôëÿòÿí ßäèëÿ èëÿ öçáÿöç ýÿëäèì âÿ ìÿí áåëèìÿ áàüëàäûüûì î ôèòÿ êèìè ãûïãûðìûçû ãûçàðäûì.

484 . àììà áèð øåé ÷ûõìàäû. éåíÿ äÿ ñÿùÿð òåçäÿí ãàðà «åìàäèí»ÿ ìèíèá èøÿ ýåäèðäè âÿ ùÿìèí ãàðà «åìàäèí»ëÿ äÿ àõøàì èøäÿí ãàéûäûðäû.. åë÷èëèéÿ ýåòìÿñè àäàìû ùåéðÿòÿ ýÿòèðèðäè. ßëÿêáÿð. Ìóõòàðëà ßäèëÿíèí åâëÿíÿ áèëÿúÿéè þìðöíäÿ ùå÷ êèìèí àüëûíà ýÿëìÿçäè. äåéèðäè êè. ìÿí ÷îõ ïèñÿì. ßäèëÿíè Ìóõòàðà ÿðÿ âåðèðëÿð. åëÿ áèë. Áó õÿáÿðèí ýþçëÿíèëìÿçëèéè òÿêúÿ îíäà äåéèëäè êè. àéàãëàðûíäà õðîì óçóíáîüàçëàð âàð èäè âÿ ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà äà Ìóõòàðûí ùÿéàòû áåëÿúÿ äàâàì åäèðäè.. ßëÿêáÿð? ßäèëÿ áó ñóàëû åëÿ âåðäè. ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà. Áóíäàí ñîíðà ìÿí áèð äÿ ùå÷ âàõò ßäèëÿíè ýþðìÿäèì.. Ìóõòàð ÿéíèíäÿ àëò êþéíÿéè þç øöøÿáÿíäëÿðèíäÿêè î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðÿ ñó òþêöð âÿ äîüðóñó. åëÿ áèë êè. Ñîíðà ßäèëÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí òÿñèðëè ñþçëÿðèíè äåäè: — Î ñèðêèí áèëåòëÿðèíè éàäèýàð ñàõëàìûøàì. áöòöí äöíéàíûí òîéëàðû-äöéöíëÿðè äÿ ùÿìèøÿëèê áèð óçàãëûãäà. ìÿíèì öðÿéèì ýöëìöð ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð. òÿêúÿ àõøàìëàð åâÿ ÿââÿëêèíÿ íèñáÿòÿí ýåú ãàéûäûðäû. êèìñÿñèçÿì.åëÿ áèë î ýþçëÿð ìÿíÿ áàõìûðäû. ßäèëÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí äîëäóüóíó ýþðäö âÿ åëÿ ùÿìèí àíäà ßäèëÿíèí äÿ î ãàðà âÿ ãöññÿëè ýþçëÿðè äîëäó. ßëÿêáÿð. ìÿí äöíéàíûí ÿí áÿäáÿõò àäàìûéàì. áåëÿúÿ àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðèíè ñóâàðìàüû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè âÿ ìÿí áèð íå÷ÿ ýöí ôèêèðëÿøäèì êè. Áèð äÿôÿ ñÿùÿð òåçäÿí ìÿêòÿáÿ ýåäÿíäÿ ýþðäöì êè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè êèìè éîë ÷ÿêèðäè. ÷îõ óçàãëàðû àõòàðûðäû. áÿçÿí ëàï ýåúÿíèí éàðûñû ýÿëèðäè âÿ ìÿí àúãàðûíà éåðèìäÿ óçàíûá éóõóéà ýåäÿ áèëìÿäèéèì âàõòëàð ùÿðäÿí î ãàðà «åìàäèí»èí ñÿñèíè åøèäèðäèì. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿùÿëëÿéÿ áåëÿ áèð õÿáÿð éàéûëäû: Ìóõòàð þçöþçöé÷öí ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëÿ åë÷èëèéÿ ýåäèá âÿ ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëûá. ùÿìèøÿëèê áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìûøäû âÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçäÿ åâëÿðèí ãàïûñû àüçûíäà òÿçèéÿ ÷àäûðëàðû ãóðóëäóüó áèð âàõòäà êèìèíñÿ åâëÿíìÿê èñòÿìÿñè. ñîíðà ßäèëÿ èêèíúè äÿôÿ ìÿíäÿí ñîðóøäó: — Íåúÿñÿí. Êöáðà õàëà þëÿíäÿí ñîíðà Ìóõòàð î øöøÿáÿíäëè åâëÿðèíäÿ òÿê éàøàéûðäû. éåíÿ äÿ ÿéíèíäÿ ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. áèð äÿ îíäà èäè êè. ÿñëèíäÿ áàøãà øåé äåéèðäè. äîëìóø ýþçëÿðèìè ßäèëÿäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèì. Ìóõòàðûí ñÿùÿð-ñÿùÿð àäè àäàìëàð êèìè.. ìÿí éàçûüàì. Ìÿí ùå÷ úöð þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì âÿ ýþçëÿðèì äîëäó. öøöäöðäö.

àììà ýåäÿúÿêäè Õàíûìûí îüëóíà. àíúàã Ìóõòàð îíëàðíàí äàíûøà áèëìèð. Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè.. Àíàì äåéèðäè: — ßçàçèë íèéÿ îëóð Õàíûì õàëà. òÿðáèéÿëèäè. áàøûâà äþíöì ñÿíèí!.. ñàü-ñàëàìàò ãàéûòñûí ôðîíòäàí. ñîíðà äåäè: — «Äöíéàäà êè. íîëàð. áàëàì. Êöáðà îíëàðûí äèëèíè áèëèðäè. áó ãÿðàðà ýÿëäèì êè. Áèð àç éàøû ÷îõäó Ôàòìàíûí ãûçûíäàí. Îäå. Õàíûìûí îüëàíëàðûíûí ùàìûñû òÿðáèéÿëè óøàãëàðäû. áèð òÿðÿôäÿí äÿ Õàíûì êèìè ÿçàçèë!. òÿê òÿðáèéÿ èëÿ àðâàä ñàõëàìàã îëìàç.. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò Ìóõòàðýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäû. áèð ýöëëÿéÿ ãèñìÿò îëäó úàâàí úàíû... ôðîíòà ýåòìÿéÿúÿê!. íÿ ãÿäÿð ýöë âàð. êèøè êèøèäè äÿ. àé áàøûâà äþíöì ñÿíèí. àé Ñÿôóðÿ áàúû?.Ìóõòàðà äà ñàëàì âåðìÿê ëàçûìäûð. Ìóõòàð äà àäàìäûð. àäàìûí Àëëàùû âàð. Ìóõòàð àéàüûíû áÿðê áàñûá éåðÿ. èíñàôÿí. åâúàííû êèøèäè.. Ãîúà. Àëëàù áèð ýöí äÿ Ùèòëåð êþïÿéîüëóíà ãèñìÿò åëÿñèí î ýöëëÿíè!. êèøèíèí éàøû ÷îõ îëàð äÿ. àüûëëû óøàãäû. «ñàëàì» Àëëàùûíäûð âÿ ìÿí íÿùàéÿò. âàëëàù. áèðèíúè äÿôÿ éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà. Äöçäö å. Ñîíà éàçûüûí äà êè. î éàçûã éåòèì Ýöëàüàíûí àõûðû íÿ îëäó? Òîéóã áàøû êÿñìÿéÿ öðÿéè ýÿëìèðäè. Î ýöëëÿðèí öðÿéè ñûõûëûð. ñþç éîõ. Íîëàð ãóëàãëàðû áàëàúà îëàíäà? Àäàì þëÿúÿê. Àíàì äåéèðäè: 485 . áóíäàí ñîíðà ìÿí îíà éåíÿ äÿ ñàëàì âåðìÿäèì..») Ñÿôóðÿ õàëàíûí îüëó Åéíóëëà îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìÿìèøäè. ßäèëÿ ÷îõ õàíûì-õàòûíäû. äöøäöéö ýöíö Àëëàù ùå÷ äöøìÿíÿ äÿ ãèñìÿò åëÿìÿñèí!. Õàíûì õàëàäàí öçð èñòÿìÿéÿ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëàýèëèí åâèíè îíà ìÿí ýþñòÿðäèì âÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë ýöíäÿ Õàíûì õàëàíûí îíó ãîâìàüûíûí øàùèäè îëäóì?) âÿ ñàëàìûìû àëìàäû. êèøè äþéöë áÿéÿì? Þçö äÿ èøè åëÿäè êè. (Áèð äÿôÿ Áàëàêÿðèì ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà.. î ýöëëÿðèí äÿ þç äèëè âàð. àììà Ìóõòàð ýþçóúó ìÿíÿ áàõäû (áÿëêÿ òàíûäû ìÿíè? Òàíûäû êè. Çÿìàíÿ ïèñ çÿìàíÿäè. «ñàëàì» îíñóç äà áèçèì äåéèë. èêèñè äÿ úàâàí. ñÿííÿí óçàã îëñóí. Àëëàùûí î «ñàëàì»ûíû Ìóõòàðà âåðèì âÿ áèð äÿôÿ àõøàìäàí áèð àç êå÷ìèø Ìóõòàð èøäÿí ãàéûäûá ãàðà «åìàäèí»äÿí äöøÿíäÿ ñàëàì âåðäèì. àììà. Àëëàù åëÿñèí êè. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Èíäè Õàíûìû ñÿí ìÿíÿ òàíûäàúàãñàí?. Êöáðàéà ÷îõ éàõøû áàõûðäû Ìóõòàð.. áàëàì.. èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Ìóõòàð îëàíäà íîëàð. íîëàúàãäû....

àé Ñÿôóðÿ áàúû. áèçÿ áàõ. äåéèð.. áèð ãàðíû òîõ éàøàìûøûã.. àììà àòàì ïàïàãëû êèøèëÿðäÿí áèðè èäè... éîõñà êè. ùÿìèøÿ êàñûá îëìóøóã... Ìóõòàðûí ïàïàüûíà? Ñÿíèí Ôàòìàäàí ÷îõ öðÿéèí éàíàúàã î ãûçà? Âàëëàù.. — Áÿñäè. àüÿç.. ... Õàíûìûí ãàðäàøû î ðÿùìÿòëèê Àáóçÿðÿ ýåòñÿéäè. äåéèð... ýþçýþðÿñè ðÿíýèíè èòèðèá áîçàðìûø ìÿùÿëëÿìèçÿ íÿñÿ áèð úàíëûëûã ýÿòèðìèøäè. îäó. äåéèð.. Ãûçû ãîéàðñàí þç õîøóíà.. Êèìèí àëíûíà íÿ éàçûëûá. ÷öíêè àíàì þçö îòàãëûéà ýåòìÿìèøäè. áóíó äà äåéèáëÿð êè. Àëëàù àòîâóí ïàïàã òèêÿí ÿëëÿðèíè ùÿìèøÿ áåëÿúÿ ñàëàìàò åëÿñèí. Àíàì Ñÿôóðÿ õàëàäàí úàâàí èäè. Àíàì áó ñþçëÿðè äåéèðäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè.Ìóõòàðûí þçö ö÷öí åë÷è ýåòìÿñè. õàëãûí ÿðè êèìè. îüëó êèìè ýåäèá þçö âóðóøñóí äÿ ôàøèñòëÿðëÿ. ùÿìèí àíëàðäà àíàì íÿ ôèêèðëÿøèðäè: äöíéàíûí èøëÿðè íèéÿ áåëÿ íàèíñàôäûð. Àíàì äåéèðäè: — Àëëàù áèëÿí éàõøûäû.. ùå÷ íÿäÿí þòðö Ôÿòóëëà Ùàòÿì êèìèëÿðèíÿ àüûç à÷ìûðäû âÿ î àüûð ýöíëÿðäÿ äÿ áèçè äîëàíäûðûðäû. àíàì öðÿéèíäÿ ßäèëÿ èëÿ Ãîúàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêèðäè âÿ Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ áó ñþùáÿòäÿ ìÿüëóá îëìàã èñòÿìèðäè: — Àõû. íþø ýåòìèð? ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð.— Êþíöë ñåâÿí ýþé÷ÿê îëàð äÿ. ßäèëÿíè èñòÿìÿñè âÿ ïàïàã÷û ßáöëôÿòëÿ Ôàòìà õàëàäàí ßäèëÿíèí «ùÿ»ñèíè àëìàñû áèçèì î éåòèìëÿìèø êö÷ÿìèçÿ. ýöë êèìè ñþç äåéèð Ôàòìà þç ãûçûíà! Äåéèð êè. àììà ýöíëÿðèí áèð 486 . ÿðè èòêèí äöøöð. àüÿç. ýåúÿ-ýöíäöç éîë ýåäèðäè. àòàìûí ùå÷ âàõò åâè îëìàìûøäû.. áèð ãàðíû àú. èíäè íÿ îëàúàãäû? Éåòèì ãàëàúàãäû áöòöí óøàãëàðû. ìÿêòóáäàíñà. äöç äÿ äåéèð äÿ. Ôàòìà þçö ÿýÿð ïàïàã÷û ßáöëôÿòÿ ýåòìÿñÿéäè. ãûçû îòàãëûéà éîõ. àé Àëëàù? Áó äöíéàíûí áåëÿúÿ äÿðäëÿðè-ñÿðëÿðè åëÿ áèçÿ ãàëûá? Éÿíè áó áîéäà ìöùàðèáÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðÿ òÿñèð åëÿéÿ áèëìèð? Úàìààòûí îüëó ãàéûòìûð. Ñÿôóðÿ õàëà äåéèðäè: — Íîëóá.. óøàã ñþçö äàíûøìà!. àé Ñÿôóðÿ áàúû. Ìÿí öðÿéèìäÿ àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ òàìàì øÿðèê ÷ûõûðäûì. ùàìûñûíûí óøàüû àúûíäàí þëÿð. — Åëÿ ùàçûð ÷ûõûøäàíñà. ïàïàãëûéà âåðýèíÿí äÿ!. àíúàã ãÿçåòëÿð éåíÿ äÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêèëëÿðèíè ÷àï åëÿéèð — Ôÿòóëëà Ùàòÿì úÿáùÿäÿêè ÿñýÿðëÿðÿ ìÿêòóá éàçûá! Ôÿòóëëà Ùàòÿì ôàøèñò êþïÿéóøàüûíûí ÿëåéùèíÿ ÷ûõûø åëÿéèá!. éà ùàëâà÷ûéà ýåäÿð. áàõ áàúûëàðûâà. éà çóðíà÷ûéà!. êèìñÿñèçëÿìèø. àüûëëû îë. äåéèð..

ìÿí äàùà óøàã äåéèëäèì. åëÿ áèë êè. Àíàì èñòè îâúó èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàðíûíà ñûõìûøäû âÿ áåëÿúÿ äÿ ìÿíè åâÿ àïàðäû: — Ãîðõìà. ãîéìàäû êè. ìÿí øàèð Èáðàùèìè äÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿ Àëëàùà éàëâàðûðäû êè. ßäèëÿ ìÿíèì ö÷öí áèðèíúè äîüìà àäàì èäè êè. î áàëàúà ßëÿêáÿð ãîðõóäàí éîõ. àììà òàìàì ÿçèëìèøäè âÿ îíó ìàøûíà ãîéóá õÿñòÿõàíàéà àïàðäûëàð. ìÿíèì þçöìöí ùàíñû áèð ùèññÿì èñÿ þëìöøäö. ìÿíÿ ñó è÷èðòäè. ìÿí êö÷ÿíèí îðòàñûíà äöøìöø ßäèëÿíè ýþðöì. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ. åëÿ áèë. áåëÿ áèð ïèñ èø òóòäóüó ö÷öí ßäèëÿíè ýöíàùëàíäûðìûðäû. Ñîíðà þçö äÿ àüëàéà-àüëàéà ùÿéÿòÿ ãà÷ûá áèð ïàð÷ ñÿðèí ñó ýÿòèðäè. êÿäÿðäÿí àüëàéûðäû âÿ ìÿíèì öðÿéèìè ó÷óíäóðàí î êÿäÿðèí éöíýöë. Àíàì ÿëëÿðè èëÿ ìÿíèì áàøûìû ãàìàðëàéûá ãàðíûíà áàñäû. ßäèëÿ ñàü èäè. áàøûìû äàùà äà áÿðêäÿí àíàìûí ãàðíûíà ñûõäûì. ìÿí äÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç êèìè. àíàìûí ùû÷ãûðûãëàðûíû åøèäÿåøèäÿ ßäèëÿé÷öí ùþíêöðöá àüëàäûì. ßäèëÿ ñàüàëñûí âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèì àüçûíû à÷ûá ßäèëÿíèí ãàðàñûíà áèð ñþç äåìèðäè. áóíó äàùà áàøà äöøìöøäöì. — Ãîðõìà. Áöòöí ìÿùÿëëÿ õÿñòÿõàíàäàí õÿáÿð ýþçëÿéèðäè. àììà ìÿí ùå÷ úöð ñàêèò îëà áèëìèðäèì âÿ àíàì äà ìÿíèì áèð ñþç äåìÿéèá áåëÿúÿ ùþíêöð-ùþíêöð àüëàìàüûìû ãîðõìàüûìëà éîçóðäó. Äöçäöð. àüëûíà äà ýÿòèðìèðäè êè. ìÿíèì þçöìöí íÿñÿ øÿõñè áèð ïàéûì âàð èäè. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí ãàïûëàðû àüçûíäà ãóðóëìóø ÷îõ ÷àäûðëàð ýþðìöøäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ãÿìáÿðèí öñòöíÿ äöøìöø ßäèëÿéÿ áàõìàã èñòÿìèðäèì. Äþðä ýöíäÿí ñîíðà ßäèëÿ þëäö. ñààòñàç Ýöëàüàíû äà. ìöùàðèáÿäÿí ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëèðäè. — äåäè. äÿðê åëÿìèøäèì.. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû àíàìëà áèðëèêäÿ âàé-øèâÿí ñÿñèíÿ åâäÿí ãà÷ûá êö÷ÿéÿ ÷ûõäûã. áàøãà ãàðà õÿáÿðëèëÿðè äÿ éàõøû òàíûéûðäûì. þëöì ÿáÿäè àéðûëûãäû. þëöðäö. ýöíëÿðèí áèð ïèñ ýöíö. àììà ßäèëÿíèí þëöìöíäÿ. ùÿòòà òàìàì ÷ÿêèñèç áèð ëÿêÿñè èíäèéÿ ãÿäÿð ìÿíèì öðÿéèìäÿ ãàëûá. àììà îíñóç äà ìÿí þçöì. ãà÷ûá ýåäèá êö÷ÿìèçèí îðòàñûíäà. ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿíèí äàìûíäàí àòìûøäû. äöçäöð. öçöìö éóäó. ÷ûüûð-áàüûðûíû.ïàéûç ýöíö. áó þëöìëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åäèðäè.. êö÷ÿíèí ùàé-êöéöíö. áó þëöìëÿðèí äÿðäèíè ÷ÿêèðäèì. î áèðè óøàãëàð êèìè. ìÿíèì òÿúðöáÿì âàð èäè. Ìÿí. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î áþéöê 487 .

ñÿñèíè åøèòìÿê èñòÿìèðäèì.. î êå÷ìèøäÿí ãàéûäûá ýÿëìèø ãûçûëýöë ÿòðèíè äÿ ùèññ åäèðäèì. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î éàç àõøàìû ñèðêèí áóôåòèíäÿ òåç-òåç ãàëõûá-åíÿí äîëó ñèíÿñèíè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. ãèéàìÿò åéëÿðÿì. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ãûçûëýöë ÿòèðëè ñàëàì òÿãäèì åòìÿéÿúÿêäè âÿ ìÿí áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëà áàðÿäÿ ôèêèðëÿøäèì. Áèë êè. éà íþéöò ÿâÿçèíÿ îúàãäà éàíäûðûëìàã ö÷öí Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûëìûø òàõòà-òóõòàíûí. ÿëáÿòòÿ. äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí àëòûíäà. î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» þìðöíäÿ ýåäèá ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéûá. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. 488 . éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè î áèð ãàëàã òàõòà-òóõòàíûí àðàñûíäà ìÿíÿ éàëíûç âÿ éàëíûç äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. àììà î ãûçûëýöë ÿòðè äÿ î äÿì äöíéàíûí êÿäÿðëè èøëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè âÿ ìÿí þçöì þçöìÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí àõûðûíäàêû î äþðä ìèñðàíû ïû÷ûëäàéûðäûì: Ìÿêòóá. î äÿãèãÿëÿðäÿ Õàíûì õàëàíû õàòûðëàìàã èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëàíûí ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î ýþçÿë éàç ýåúÿñè ñèðêèí ãàáàüûíäà ïåéäà îëóá ãûøãûðàãûøãûðà äåäèéè — «Íÿ ùÿéàñûç ãûçñàí ñÿí. ßäèëÿ áèð äÿ ùå÷ êèìÿ ìÿêòóá éàçìàéàúàãäû. ùå÷ âàõò ùå÷ êèìÿ ÷àòìàéàúàãäû âÿ áó éîëóí áåëÿúÿ ÿáÿäèëèéè ìÿíèì ö÷öí áöòöí äöíéàíûí âÿôàñûçëûüû èäè. ùÿìèøÿ éîëäà îëóá. ßäèëÿ éåíÿ äÿ ÿëèíè óçàäûá ìÿíèì áàøûìû ñûüàëëàéûð âÿ ìÿí ãÿùÿðëÿíèðäèì. ñÿíè àä åéëÿðÿì.. ìÿíèì î áàëàúà öðÿéèì ñûíìûøäû. Âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àììà. øàëáàí ãûðûãëàðûíûí (áóíëàðûí ÷îõóíó Áàëàêÿðèì îðàäàí-áóðàäàí òàïûá äàøûéûá ýÿòèðèðäè) àðàñûíäà áèð òÿðÿôÿ ÷ÿêèëèá ßäèëÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. Ïî÷òà ÿìàíÿò åéëÿðÿì. àü áÿíèçèíè. Ýåäèá Ãîúàéà ÷àòìàñàí. ßäèëÿíèí þëöìöíäÿí ñîíðà Õàíûì õàëàäàí èíúèìèøäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßäèëÿíèí î úöð ÿçàáëû þëöìöíäÿ Õàíûì õàëàíûí òÿãñèðè éîõ èäè. Õàíûì õàëàíû ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðìÿê èñòÿìèðäèì. ùå÷ ìÿí þçöì äÿ î ìÿêòóáó îõóìàìûøàì âÿ î «Ñåâèìëè ìÿêòóá» ùÿìèøÿ äÿ áåëÿúÿ éîëäà îëàúàãäû. î ãàëûí âÿ óçóí. ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíè. ìÿí áèðäÿíáèðÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè î óçàãëûãäàí. ìÿí. àüÿç?!» — ñþçëÿðè òÿçÿäÿí åøèòäèì âÿ äàùà äà àðòûã êþâðÿëäèì.õàðòóòóí àëòûíäà. áèð äÿ ùå÷ âàõò Õàíûì õàëà èëÿ áàðûøà áèëìÿéÿúÿéÿì. «Ñåâèìëè ìÿêòóá»óí î äàëüàâàðè ãûðìûçû õÿòòè î âàõò.. ùÿð ùàëäà.. î õóðìàéû ùþðöêëÿðèíè.

ãóòóíó à÷ûá òÿëÿñìÿäÿí êëàðíåòè éûüûðäû âÿ öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð éàíüû èëÿ ìóüàìàò ÷àëûðäû âÿ ùÿìèí âàõòëàðäà ßëÿêáÿðèí êëàðíåòè ìÿùÿëëÿìèçèí ùÿëÿ êè. åâëÿðäÿ âàé-øèâÿí ãîïóðäó. ìÿùÿëëÿìèçèí 489 . ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ßäèëÿ èíäè ÷èéèíëÿðäÿ ýåäÿí î ìàôÿíèí è÷èíäÿäèð. î ýþìýþé ýþéäÿ äÿ. Èíäè èñÿ. óçàã-óçàã åëëÿðèí ñîéóã òîðïàüûíäà ãàëûðäû. Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î óçàã âÿ êèìñÿñèç ñÿùðàëàð äöíéàñûíäàéàì âÿ î äöíéàäà ýþç èøëÿäèêúÿ óçàíàí î ñÿùðà ãóìëàðûíäàí áàøãà. úàìààò úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà ýåäèðäè âÿ áó ìÿðàñèìèí þçö äÿ. ùÿëÿ åâëÿíìÿìèø. åëÿ áèë. íÿôÿñ àëìûð. ýþçëÿðè éîëäà èäè. î ìÿùÿëëÿëÿðäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè. äàùà éàíüûëû åëÿìèøäè. î úàìààòûí äà ýþçö äîëóðäó. ÷öíêè þëö þçö éîõ èäè. ýþçëÿðèíÿ äÿñìàë òóòóá ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà ñÿññèç àüëàéûðäû. Ìÿðàñèì áèçäÿí éóõàðûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí êå÷èðäè. åëÿ áèë êè. àììà î äÿðä èëÿ áÿðàáÿð... î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿ äÿ ßäèëÿíèí ãàðà ýþçëÿðèíèí.. ßëÿêáÿð. áóíà ýþðÿ äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí úÿáùÿäÿí.ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàäàí ÷ûõàðòäûëàð. î õóðìàéû ðÿíýëè ãîøà ùþðöêëÿðèíèí ãöññÿñè âàð èäè. êèøèëÿð äÿ. õöñóñÿí úàâàí àäàìëàðûí. ãàïûëàðûíäà ãóðóëìóø ÷àäûðëàðà ýèðèðäè. èïÿê þðòöêëÿ î úöð áàñäûðûáëàð. àììà áèç ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíè àïàðàíäà î êö÷ÿëÿðèí äÿ ãàïûëàðûíûí ãàáàüûíà úàìààò éûüûëìûøäû. òîéó ÷àëûíìàìûø àäàìëàðûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëÿíäÿ. àììà ùå÷ êèì ãÿáèðèñòàíëûüà ýåòìèðäè. ýþìýþé ýþéäÿí áàøãà. àðâàäëàðû. ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà ýåäÿ-ýåäÿ êëàðíåòäÿ «Ñåýàù» ÷àëûðäû âÿ ßëÿêáÿðèí òèòðÿéÿí áàðìàãëàðû êëàðíåòèí äèëëÿðèíäÿ ýÿçäèêúÿ. î éàíûãëû êëàðíåò ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ íÿ éîõäóð. þéðÿíìèøäèê êè. Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö. ìÿùÿëëÿíèí áöòöí úàìààòû úÿíàçÿíèí àðäûíúà ãÿáèðèñòàíëûüà òÿðÿô àääûìëàìàüà áàøëàäû âÿ ìÿí ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì êè. î ìÿùÿëëÿëÿðèí äÿ êèøèëÿðè. éÿíè ìöùàðèáÿäÿí ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿíäÿ ÷àäûðëàð ãóðóëóðäó. ãàëûí âÿ óçóí. ßäèëÿíèí þëöìöíö äàùà òÿñèðëè. öðÿéè éàíûðäû: «— Þçöíö þëäöðÿí Ñà÷ëû ãûçäû. áèð äÿ êè. àììà î ñÿùðàäà äà. äàùà þëÿí àäàìûí þçö îëìóð. éåíÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè.» ßëáÿòòÿ. úàâàíëàðû éîõ èäè. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç äÿðä è÷èíäÿ èäè. öñòöíö øàëëà. ùå÷ êèì ýþðìÿñèí äåéÿ.. òÿçèéÿ òóòóëóðäó. Áèç åëÿ áèë êè. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèø êèøèëÿðèíèí äÿ ýþçöíö éàøàðäûðäû. ãûçëàðû äÿðä ÿëèíäÿí äÿéèøìèøäè. Êëàðíåò÷àëàí ßëÿêáÿðèí áèð ýþçö øèêÿñò èäè.

áöòöí áÿäÿíè àüëàéûð. þçö äÿ àðûãëàìûøäû. Þçöìäÿí àñûëû îëìàéàðàã. àììà Ôàòìà õàëà èìêàí òàïàí êèìè. àääûìëàðû àüëàéûð. Ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìÿäè âÿ ùàìû î ëàë ñöêóò è÷èíäÿ. åëÿ.àäàìëàðûíûí öðÿéèíäÿ ñþç èëÿ äèëÿ ýÿòèðìÿäèêëÿðè ïèñ áèð ìàðàã äà âàð èäè âÿ íÿ ýèçëÿäèì. ÷öíêè áèëèðäèì êè. êþê áèð êèøè èäè (äöçäöð. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ãàðíû äà õåéëè ÿðèìèøäè. Ãÿññàá Äàäàøáàëà éåêÿãàðûí. Õàíûì õàëàíûí ÿòðàôûíäàêû àäàìëàðûí ùàìûñû. Òàìàðàíûí äà ñà÷ëàðû Ôàòìà õàëàíûí ñà÷ëàðû êèìè ïûðïûçàãëàøìûøäû. àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Ìÿùÿëëÿìèçèí éàøëû àðâàäëàðû Ôàòìà õàëàíûí ãîëóíà ýèðìèøäèëÿð. åëÿ áèë äöíéàíûí ÿí öðÿéèéóìøàã àäàìû èäè (áÿëêÿ. àììà ùÿð ùàëäà éåíÿ äÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ÿí êþê àäàì èäè) âÿ ìÿí ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Äàäàøáàëàéà áàõàíäà éåð öçöíöí ãîéóíëàðûíà. äîüðóäàí äà. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí éàíûíäà ìÿíèì òàíûìàäûüûì áþéöêëö-êè÷èêëè áèð äÿñòÿ óøàã áÿðêäÿí ùþíêöðÿ-ùþíêöðÿ àüëàéûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äåäè êè. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí òÿêúÿ î èðè äÿñìàëûí àëòûíäà ýèçëÿíìèø ýþçëÿðè àüëàìûð. Ìÿí Òàìàðàíû ýþðäöì. ùÿòòà àüëàéàí àðâàäëàð äà ñÿñëÿðèíè êÿñäèëÿð. ÿéíèíäÿêè ïàëòàð àüëàéûð. éîõñà åâäÿ îòóðàúàãäû? Äöøìÿí ùåñàá åëÿäèéè àäàìëàðûí áó äÿðäëè ýöíöíäÿ îíëàðûí ýþçöíÿ ýþðöíÿúÿêäè? Õàíûì õàëà áèð òÿðÿôèíäÿ Úÿáðàéûë. ÿëèíè öçöíÿ àòûá ñèôÿòèíè úûðûðäû âÿ àüëàìàãäàí. áåëÿ èäè?). Òàìàðàíûí éàíûíäà àääûìëàìàã èñòÿäèì. àììà ýåòìÿäèì. ýþçëÿðè ãûïãûðìûçû èäè âÿ ùÿìèí äÿì ìÿí ýåäèá Òàìàðàíûí ÿëèíäÿí òóòìàã èñòÿäèì. àììà èíäè ãÿññàá Äàäàøáàëà ÷èéèíëÿðèíè àòà-àòà åëÿ öðÿêäÿí àüëàéûðäû êè. ãóçóëàðûíà éàçûüûì ýÿëÿðäè. âàé-øèâÿíäÿí áàòìûø ñÿñèéëÿ çàðûéûðäû: — Ìÿíè þëäöðÿéäèí!. ùÿðäÿí ýþçëÿðèìëÿ úàìààòûí àðàñûíäà Õàíûì õàëàíû àõòàðûá òàïûðäûì: íàçèê äîäàãëàðû åëÿúÿ êèï þð490 . ðÿíýè àüàïïàã. î áèðè òÿðÿôèíäÿ äÿ Àüàðÿùèì äàëàíäàí ÷ûõäû âÿ ùÿìèøÿêè øàõ àääûìëàðû èëÿ ýÿëèá úàìààòà ãîøóëäó.. ÷öíêè èðè äÿñìàëûíû ýþçëÿðèíÿ áàñìûøäû. — Úàâàí úàíûíà íèéÿ ãûéäûí?! Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìèíèí ñèôÿòè ýþðöíìöðäö. áóíóí ùå÷ áèð ìÿíàñû éîõäóð. — äåéèðäè. î áèð äÿñòÿ óøàã ßäèëÿíèí áàúûëàðûíûí óøàãëàðûäûð. î ïèñ ìàðàã î áàëàúà ßëÿêáÿðèí äÿ öðÿéèíÿ ñèðàéÿò åëÿìèøäè: Õàíûì õàëà íÿ åäÿúÿêäè? Áó äÿôí ìÿðàñèìè çàìàíû êö÷ÿäÿ ýþðöíÿúÿêäè. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíèí ìöøàéèÿòè èëÿ ßäèëÿíèí úÿíàçÿñèíèí àðäûíúà àääûìëàäû. ÿëèíè áàøûíà àòûá ïûðïûçëàøìûø ñà÷ûíû éîëóðäó.

áöòöí úàìààò äàüûëäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà öñòöíÿ òÿçÿ òîðïàã ãàëàíìûø î ãÿáèð. íåúÿ äàéàíìûøäûñà. àììà î ãûüûëúûìûí ìÿíàñûíû áàøà äöøìÿäèì. Áèðäÿí-áèðÿ ãÿáèðèñòàíëûüà ñöêóò ÷þêäö. ñîíðà ìÿí ýþðäöì êè.. Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ î ãÿáèðèñòàíëûã ñöêóòó è÷èíäÿ éàëíûç ãÿáèðãàçàíëàðûí áåëëÿ éåðäÿí ýþòöðäöêëÿðè âÿ ãÿáèðÿ àòäûãëàðû òîðïàüûí ñÿñè åøèäèëèðäè. Áèç úûíãûðûìûçû äà ÷ûõàðìûðäûã.òöëìöøäö âÿ ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí åëÿúÿ èðÿëè áàõûðäû. ÷àòìà ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíäÿêè î áèð àíëûã ãûüûëúûìû äà îíäà ýþðäöì. Ìÿí Ìóõòàðû úàìààòûí àðàñûíäà ýþðìÿìèøäèì. ãÿáèðèñòàíëûüà íÿ âàõò ýÿëìÿéèíäÿí õÿáÿðèì éîõ èäè âÿ èíäè îíó ãÿôëÿòÿí ãÿáèðèí éàíûíäà áåëÿúÿ äàéàíìûø ýþðÿíäÿ. èñòÿð-èñòÿìÿç. ýþçëÿðèíè äÿ Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí éàéûíäûðìàäû âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã. ãÿáèðèí àøàüû òÿðÿôèíäÿ. î áèðè éàíûíäà Àüàðÿùèì. ×àüûðàúàã!.. ñèíÿñèíè úûðàí Ôàòìà õàëàíûí ýþçëÿðè ëàë-äèíìÿç áèð òÿðÿôäÿ äàéàíìûø Õàíûì õàëàéà ñàòàøäû âÿ î äÿì Õàíûì õàëà äà Ôàòìà õàëàéà áàõäû âÿ Ôàòìà õàëà òàìàì áàòìûø ñÿñèéëÿ áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ ãûøãûðäû: — ×àüûðàúàã ñÿíèí îüëóíó éàíûíà!. Õàíûì õàëà äà áèð éàíûíäà Úÿáðàéûë. íÿäÿíñÿ ãîðõäóì. Õàíûì õàëà áèð ñþç äåìÿäè. ùàìû. ýþçëÿðèíäÿ äÿ áèð ãûüûëúûì ýþðäöì. ñîíðà äà ýþðäöì êè. ýàù î òÿçÿ ãÿáèðÿ. áèç óøàãëàð âÿ Áàëàêÿðèì ãàëäû. 491 . ìÿùÿëëÿìèçèí àðâàäëàðû ßäèëÿíèí òÿçÿ ãÿáèðèíèí öñòöíÿ äöøöá ãàëìûø. Ìóõòàð ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè. Èêè ãÿáèðãàçàí ÿëèíÿ áåë àëûá ßäèëÿíèí ãÿáèðèíè òîðïàãëà äîëäóðàíäà ñà÷ëàðûíû éîëàí. áóðàäàí ùå÷ ùàðà ýåòìÿê èñòÿìÿéÿí Ôàòìà õàëàíû ýöúëÿ ÷ÿêèá ãÿáèðèñòàíëûãäàí àïàðäû. åëÿúÿ äÿ äàéàíäû. úÿìè áèðúÿ àíëûã ãà÷ìàüûíû äà. î òÿçÿ ãÿáèðèí î áèðè òÿðÿôèíäÿ äàéàíûá. Ñîíðà Ìîëëà ßñÿäóëëà éàñèí îõóäó. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áèð àç àðàëûäà Ìóõòàð äàéàíûá. ýàù äà Õàíûì õàëàéà áàõûðäûã. ýàù Ìóõòàðà. åëÿ áèë. ãÿáèðèñòàíëûüà ÷þêìöø î ñöêóò ùå÷ âàõò ïîçóëìàéàúàã. öç-ýþçöíö. àììà áèð àçäàí ãÿáèðèñòàíëûãäà áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí êèï þðòöëìöø î íàçèê äîäàãëàðûíûí áèð àíëûã ãà÷äûüûíû ýþðäöì. ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ äÿðä ÿëèíäÿí àüëàéàí àääûìëàðû èëÿ ýåòäè. Õàíûì õàëà äà ýþçëÿðèíè î òÿçÿ ãÿáèðÿ çèëëÿìèøäè.

î äÿðäëè. àììà î òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíäÿêè î áèð ãàëàã òîðïàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î òÿçÿ ãÿáèð ýöíîðòà îëäóüó êèìè. Áàáèëèí ïàäøàùû Íÿìðóä ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì âÿ ùÿð äÿôÿ äÿ Íÿìðóäó Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿòèðèðäèì. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éåíÿ äÿ éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. îíóíëà áàðûøìûøäûì. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. ÷öíêè áó ýöí ýöíîðòà î òÿçÿ ãÿáèðÿ ýþçöíö äèêèá äàéàíìûø Ìóõòàð ñÿùÿð-ñÿùÿð àëò êþéíÿéèíäÿ øöøÿáÿíääÿêè ÷è÷ÿêëÿðè ñóëàéàí Ìóõòàð èäè. òåç-òåç éåðèíäÿí ãàëõûá ìÿíèì éàòàüûìûí éàíûíà ýÿëèðäè.äè: Áèðäÿí Õàíûì õàëà ýþçëÿðèíè ãàëäûðûá áèçÿ òÿðÿô áàõäû âÿ äå- — Áàëàêÿðèì. ßëáÿòòÿ. Áàëàêÿðèìèí ùàâàñû èäè âÿ ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã. Íÿìðóäó áåëÿúÿ Ìóõòàðà îõøàäûì. íèýàðàí èäè. ßëÿêáÿðèí êëàðíåòèíäÿí ñîíðà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè çÿèô ñÿñëÿíèðäè. éàòìûøàì. ÿêñèíÿ. Ìÿí Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ ìÿí î ïàéûç ýöíö. ùå÷ âàõò ñèôàðèøëÿ òöòÿê ÷àëìûð âÿ ãîðõäóã êè. àíàì äà íàðàùàò èäè. àììà áóíó ìÿí ùå÷ âÿúùëÿ èñòÿìÿñÿì äÿ. ìÿí Èáðàùèì Õÿëèë ïåéüÿìáÿð ùàããûíäà ôèêèðëÿøèðäèì. ãÿáèðèñòàíëûüûí âÿ î òÿçÿ ãÿáèðèí ñàêèòëèéè Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíè ìöøàéèÿò åäèðäè. î ãÿáèðèñòàíëûãäà Õàíûì õàëàíû òàìàì áàüûøëàìûøäûì. áèç ùàìûìûç Áàëàêÿðèìèí õàñèééÿòèíÿ éàõøû áÿëÿä èäèê. áó òöòÿéèí þçöíäÿ áèð éåòèìëèê âàð èäè âÿ Áàëàêÿðèìèí íÿ ÷àëäûüû äà ìÿëóì äåéèëäè.. áó ùàâàíû. ýþçöìö à÷ìûðäûì âÿ éÿãèí àíàì äà åëÿ áàøà äöøäö êè. ÷ûõàðò ÷àë î òöòÿéè. Áàáèëèí ïàäøàùû 492 . Áàëàêÿðèìèí òöòÿéè ãÿáèðèñòàíëûüûí ñàêèòëèéèíè ìöøàéèÿò åòìèðäè. íàðûíúû. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áåëÿúÿ ÷àëäû âÿ áèç äÿ áèð ìöääÿò î ÷àëüûéà ãóëàã àñà-àñà ùÿìèí òÿçÿ ãÿáèðèí öñòöíÿ éûüûëìûø áèð ãàëàã òîðïàüà áàõäûã. áèðäÿí èíäè äÿ Áàëàêÿðèì. Ìîëëà ßñÿäóëëàíûí ñþéëÿäèéè î ÷è÷ÿêëè áàüûí è÷èíäÿ èäè. áó. ìÿíÿ áàõûðäû. áèëèðäèê êè. áÿíþâøÿéè ÷è÷ÿêëÿðèí àðàñûíäà èäè.. Ñîíðà Ìóõòàð ùå÷ íÿ äåìÿäÿí ýåðè ÷åâðèëäè âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíèí î ÷àëüûñû àëòûíäà àñòà àääûìëàðëà ãÿáèðèñòàíëûãäàí ÷ûõûá ýåòäè. Íÿìðóä ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà áåëÿúÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ îëñóí. àììà ìÿí ñÿñèìè ÷ûõàðòìûðäûì. àììà Áàëàêÿðèì áó äÿôÿ ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëäû âÿ òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìàüà áàøëàäû. ãÿáèðèñòàíëûãäà äåéèëäè. àíúàã Áàëàêÿðèì áèëèðäè. Õàíûì õàëàíûí äåäèéèíè åëÿìÿç. î ãöññÿëè ãûðìûçû.

êÿäÿðè ùÿìèøÿ ìÿíèì è÷èìäÿ îëóðäó. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà îòóðóðäó. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð. Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ!. òöòÿéèíè ÷ûõàðûá éåíÿ äÿ ùÿìèøÿêè ùàâàëàðûíû ÷àëûðäû. î ãîøà òóò àãàúûíûí àëòûíäà. ãàéûäûá åâÿ ýåòäè âÿ ìÿí éàõøû áèëèðäèì êè. àììà. ÷öíêè ìÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñûðäûì. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí éåòèìëèéè áàøëàéàíäàí ñîíðà. ãÿääàð ïàäøàùëàðûí. àììà ìÿí äàùà ÿââÿëëÿð îëäóüó êèìè. ýþçÿë øàùçàäÿ ãûçëàðûí. ùèéëÿýÿð âÿçèðëÿðèí. áöòöí áåéíèìäÿ î ÿùâàëàòëàðûí éàíûíäà îëà áèëìèðäèì. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí ãöññÿñè. Àü Äÿâÿíèí äåäèêëÿðèíäÿí. åëÿ áèë äèâàðëàðà ÷ÿêèëìèø 8—10 493 . ñåùðáàçëàðûí. áèçèì ùÿéÿòèìèçèí ðÿíýèäèð. åâäÿ äîéóíúà àüëàéûá öðÿéèíè áîøàëòäû. åéíè çàìàíäà. éåíÿ äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. éà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñûðäûã âÿ Áàëàêÿðèì áèðäÿí òöòÿéè ãÿôèë ÷àëäûüû êèìè. àììà î òöòÿê ÿââÿëëÿð ùå÷ âàõò áèçèìëÿ áåëÿúÿ ãÿìýèí äàíûøìàçäû âÿ ùÿòòà áèð äÿôÿ ýåúÿ ìÿíè åâÿ ÷àüûðìàã ö÷öí êö÷ÿéÿ ÷ûõìûø àíàì äàéàíûá áèð ìöääÿò Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ ãóëàã àñäû. øàùçàäÿ îüëàíëàðûí áàøëàðûíà ýÿëÿí äöíéàíûí ÿí ãÿðèáÿ ÿùâàëàòëàðûíäàí äåéèðäè. áèðúÿ àí äà ìÿíäÿí óçàãëàøìûðäû âÿ áÿçÿí Áàëàêÿðèìÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. — äåéèðäè. àüàïïàã äûðíàãëàðû ùÿìèøÿ äèáèíäÿí òóòóëìóø âÿ ýþìýþé äàìàðëàðû áèð-áèð àéäûí ýþðöíÿí àðûã ÿëèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí äþø úèáèíÿ ñàëûðäû. Áèç Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá êö÷ÿäÿ.. êþâðÿëäè. ÿñëèíäÿ. åëÿäèêëÿðèíäÿí.. áèçèì êö÷ÿìèçèí.. ãÿäèì-ãÿäèì çàìàíëàðäàêû úàäóýÿðëÿðèí. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áöòöí öðÿéèìäÿ. éà äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè õàðòóòóí àëòûíäà. ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãÿìýèíëÿøèðäè: ÿââÿëêè ùàâàëàð èäè. ñîíðà ìÿíè ÷àüûðìàäû. Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿêè î êþùíÿ ñàðû ïåíúÿéèí ðÿíýè.Íÿìðóä ùÿð äÿôÿ Ìóõòàðûí ñèôÿòèíäÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëèðäè. XXII Áàëàêÿðèì ùÿìèøÿ îëäóüó êèìè. áèçèì äàëàíûìûçûí. àììà Áàëàêÿðèìèí äöçÿëòäèéè î ùàâàëàð ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. ãÿôèë äÿ êÿñèá: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ.

àé éàçûã. àðâàäëàð (õöñóñÿí. Áàëàêÿðèì ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðóá íÿñÿ äàíûøàíäà. áèëìèðäè íÿ åëÿñèí.. êèìèíñÿ áàõûøëàðû Øþâêÿòÿ áó úöð òÿñèð åäÿ áèëÿðìèø. ÷àøûðäû. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñàðû áèð ðÿíýÿ áîéàíìûøäû âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí î ñàðûñû Áàëàêÿðèìèí ïåíúÿéèíèí ñàðûñû èäè: ÷èðêëè. Øþâêÿò Áàëàêÿðèìèí î áàõûøëàðû àëòûíäà ãûçàðäû. Àü Äÿâÿíè äÿ éàäûíäàí ÷ûõàðûðäû âÿ ùÿìèí àíäà Øþâêÿò øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëöðäö. Øþâêÿòèí ñÿñèíäÿ áåëÿúÿ à÷ûã-àøêàð êÿäÿð ùèññ åäèðäèì.»— äåéèðäè. ñÿí!. êþê àðâàäëàð) êå÷ÿíäÿ Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò åëÿ áèë êè... àéàã öñòÿ äàéàíûá êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíìèø Øþâêÿò êÿäÿðëè áèð ñÿñëÿ äåäè: — Íåéëÿéÿñÿí. åëÿ áèë êè. ùÿð øåéè. ãöññÿ äîëó. áàøûíû àøàüû ñàëäû. Øþâêÿò äÿ áèð àç àðàëûäà þç ãàïûëàðûíûí àüçûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû èðè òóìëàðû ÷ûðòëàéàíäà âÿ áó âàõò áèçèì êö÷ÿìèçäÿí ùÿðäÿíáèð éàä (éÿíè êè. àììà åéíè çàìàíäà. ùå÷ âàõò þðòìÿäèéè áèð åùìàëëà ãàïûíû þðòäö âÿ ìÿí áóíà òàìàì 494 . èøëÿíìèø. Áàëàêÿðèì Øþâêÿòÿ áàõäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí î ãöññÿ äîëó ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ âàõò ýþðìÿäèéèì áèð òÿøÿêêöð. Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà: «—Àç àøûí äóçó äþéöëñÿí à. — åéíè çàìàíäà. áèçè äÿ. ùèññ åäèðäèì êè. Áàëàêÿðèì þçöíö òàìàì èòèðèðäè.. Ìÿí áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. áèðäÿí-áèðÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè èëÿ î éàä àðâàäëàðûí àðäûíúà áàõûðäû (ìÿùÿëëÿìèçèí ãûç-ýÿëèíè éàíûìûçäàí þòÿíäÿ Áàëàêÿðèì ùå÷ âàõò áàøûíû ãàëäûðìàçäû!). áèð-èêè äÿôÿ óäãóíóðäó. ÷ÿùðàéûëûüûíäàí àñûëû îëìàéàðàã. Øþâêÿòèí áåëÿúÿ øàããàíàã ÷ÿêèá àòìàúà àòìàñûíûí ñÿáÿáèíè áàøà äöøìÿñÿì äÿ. ñþçëÿðè ÷àøáàø ñàëûðäû âÿ ìÿí Áàëàêÿðèìèí áåëÿúÿ ÷àøìàñûíûí. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû. éàçûã. àç ãàëûð éåðèíäÿí ÷ûõñûí. áèð ìèííÿòäàðëûã ýþðäöì — î áàõûøëàð èíäè äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàäûð. áåëÿúÿ óäãóíìàñûíûí. ýþéëöéöíäÿí.. ßââÿëëÿð — éÿíè î ýþçÿë ýöíëÿðäÿ êè. Áàëàêÿðèìèí öðÿéè íåúÿ øèääÿòëÿ âóðóð. ñÿí äÿ àäàìñàí äÿ. îòàüûíà ýèðäè.ÿùÿíýèí àüëûüûíäàí. èíäè èñÿ Øþâêÿò äàùà î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìöðäö âÿ áèð äÿôÿ áèç éåíÿ äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá ãîøà òóòóí àëòûíäà îòóðàíäà âÿ Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ áöòöí äöíéàíû éàäûíäàí ÷ûõàðûá êö÷ÿìèçäÿí êå÷ÿí éàä âÿ êþê áèð àðâàäûí àðäûíúà áàõàíäà. î áàõûøëàðäà áèðäÿí-áèðÿ ùÿäñèç áèð ñÿäàãÿò éàðàíìûøäû âÿ ìÿí ùå÷ âàõò òÿñÿââöð åòìÿçäèì êè. áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ éàøàìàéàí) ãûçëàð.

ÿìèí èäèì êè, Øÿâêÿò äÿ þç îòàüûíäà ìÿíèì àíàì êèìè, äîéóíúà
àüëàäû, öðÿéèíè áîøàëòäû.
Áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàëáàäàë äöçöëöá äàéàíàí î àâòîáóñ äà, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà, åëÿ áèë êè, ÷îõ óçàã áèð êå÷ìèøäÿ
ãàëìûøäû; î àâòîáóñ äà éîõ îëäó, î «ïîëóòîðêà»ëàð äà áèð-áèð àçàëäû, Úÿôÿðäÿí, Àäèëäÿí, ßáäöëÿëèäÿí ñîíðà, Ãîúàäàí ñîíðà, Úÿáðàéûë äà ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè, øàýèðäëèéè ãóðòàðûá ñöðöúöëöéÿ áàøëàìûø
Àüàðÿùèìèí òÿçÿ (éÿíè áèçèì ö÷öí, áèçèì êö÷ÿìèç ö÷öí, áèçèì
äàëàíûìûçûí àüçû ö÷öí òÿçÿ, ÿñëèíäÿ èñÿ êþùíÿëèá ÿëäÿí äöøìöø áèð
ìàøûí) «ïîëóòîðêà»ñû áèð ìöääÿò òÿê-òÿíùà áèçèì äàëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ î òÿê ìàøûíà áàõàíäà ùÿìèøÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè,
î ìàøûí äà Úÿôÿðèí, Àäèëèí, ßáäöëÿëèíèí, Úÿáðàéûëûí ùà÷àíñà áóðàäà äàéàíìûø î ìàøûíëàðû ö÷öí äàðûõûð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, î òÿê
ìàøûí äà áèçèì êö÷ÿìèç êèìè, äàëàíûìûç êèìè, ùÿéÿòèìèç êèìè
ãöññÿ è÷èíäÿäèð.
Õàíûì õàëà ÿââÿëêèíäÿí äÿ àç äàíûøûðäû, äîäàãëàðû äåìÿê îëàð
êè, òÿðïÿíìèðäè, ýþçëÿðè éåíÿ äÿ ÿââÿëêè êèìè çàáèòÿëè èäè, àììà
ìÿí Õàíûì õàëàíûí î êèï þðòöëìöø íàçèê äîäàãëàðûíà áàõûðäûì, î
çàáèòÿëè ýþçëÿðèíÿ áàõûðäûì âÿ ùèññ åäèðäèì êè, Õàíûì õàëà áèð
ÿëàúñûçëûã è÷èíäÿ ÿçàá ÷ÿêèð; Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, Àüàðÿùèì äÿ
âàõòû ÷àòàí êèìè úÿáùÿéÿ ýåäÿúÿê, Õàíûì õàëà áèëèðäè êè, ÷îõ êå÷ìÿéÿúÿê âÿ î òÿê ìàøûí äà äàùà áèçèì äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äàéàíìàéàúàã...
Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè (òÿõìèíÿí ìÿíèì àòàìëà åéíè âàõòäà, ãûðõ ö÷öí àõûðëàðûíäà) âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ úÿìè ö÷
íÿôÿð ãàëäû: Õàíûì õàëà, àíàì âÿ áèð äÿ êè, ìÿí (áèð äÿ, áèçäÿí
áàøãà, Úÿáðàéûëûí î ýþéÿð÷èíëÿðè).
Àíàì ýåúÿäÿí àç ãàëà ñÿùÿðÿ êèìè íþâáÿéÿ äóðóá Àìåðèêàäàí ýÿëìèø òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ñàðûìòûë-ýþéöìòöë òîçóíó àëûá
ýÿòèðèðäè, î òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó ìÿíäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè áèð èêðàù ùèññè èëÿ (ìÿí åâäÿ îëìàéàíäà áèð ÿëè èëÿ áèøèðèðäè, î áèðè ÿëè èëÿ äÿ áóðíóíó òóòóðäó) èéðÿíÿ-èéðÿíÿ áèøèðèðäè âÿ ìÿíèì
ö÷öí íóø îëñóí äåéÿ, òÿðèôëÿéÿ-òÿðèôëÿéÿ ýÿòèðèá ãàáàüûìà ãîéóðäó, ñîíðà òÿëÿñèê öçöíö ìÿíäÿí ýèçëÿäèðäè, àììà ìÿí áèëèðäèì êè,
áó ýöíÿ äöøäöéöì ö÷öí, éÿíè ìÿíèì î èéðÿíú òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí áèøìèø áèð øåéè éåìÿéÿ ìÿúáóð îëäóüóì ö÷öí, àíàìûí ýþçëÿðè äîëóá âÿ ìÿí àíàìûí õàòèðèíÿ (ùÿì äÿ àú îëäóüóì
495

ö÷öí!) òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíäàí ñó èëÿ áèøèðèëìèø, éàüñûç ùîððà êèìè áèð øåéè éåéèðäèì.
Ìÿí àíàìûí éàíàüûíäàí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû ýþðìöðäöì, àììà î èêè äàìëà ýþç éàøû, î ãöññÿëè, êÿäÿðëè, êþìÿêñèç èêè
äàìëà ýþç éàøû, ãÿðèáÿäèð, î ãöññÿñèíÿ, êÿäÿðèíÿ, êþìÿêñèçëèéèíÿ
áàõìàéàðàã, øÿôôàô îëäóüó ö÷öí, òÿìèç îëäóüó ö÷öí ùÿðäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î íàçèê ñþéöä àüàúûíûí ìÿùÿááÿòèíè (áÿëêÿ
äÿ ñåâèíúèíè!) ìÿíèì öðÿéèìÿ äîëäóðóðäó; ÿëáÿòòÿ, î ìÿùÿááÿòäÿ äÿ áèð ùÿçèíëèê âàð èäè, ãöññÿ, êÿäÿð äÿ âàð èäè, àììà ùÿð ùàëäà ìÿùÿááÿò èäè, èñòÿê èäè: î íàçèê ñþéöä ìöùàðèáÿíèí î àüûð ÷àüëàðûíäà äà äîéóíúà ñó è÷èðäè, ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû î êðàíòûí ñóéó ùå÷ âàõò êÿñèëìèðäè, áóìáóç Øîëëàð ñóéó èñòÿäèéè âàõò — ýåúÿ äÿ, ýöíäöç äÿ øûðùàøûð àõûðäû âÿ î ñóéóí ñÿðèíëèéè
èíäèéÿ êèìè ìÿíèì ÿëëÿðèìäÿ, öçöìäÿ ãàëûá, î ñóéóí øÿôôàôëûüû
(àíàìûí î èêè äàìëà ýþç éàøû êèìè øÿôôàôëûüû!) ùÿéÿòèìèçèí, äàëàíûìûçûí, êö÷ÿìèçèí î ãÿìýèí ýöíëÿðèíèí, î éåòèì ýöíëÿðèíèí, ÿñëèíäÿ, éåýàíÿ êþíöë îõøàéàí, éåýàíÿ ôÿðÿù ýÿòèðÿí (ãîé ëàï êè÷è÷èê îëñóí...) áèð õàòèðÿñè èäè.
Úÿôÿð, Àäèë, ßáäöëÿëè, Ãîúà, Úÿáðàéûë âÿ àõûðäà äà Àüàðÿùèì
ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà, Õàíûì õàëà òÿê ãàëàíäàí ñîíðà, áÿçÿí ìÿí îíóí øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíäÿí ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäàêû
î êðàíòà áàõäûüûíû ýþðöðäöì âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëàíûí ùÿëÿ äÿ çàáèòÿëè î ýþçëÿðè èëÿ ãóðøàãäàí éóõàðû ñîéóíóá î êðàíòûí àëòûíäà éóéóíàí Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè ýþðöðäöì âÿ ìÿíèì öðÿéèì øèääÿòëÿ äþéöíöðäö, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè
êè, îíëàðûí éàø âÿ ÷ûëïàã êöðÿéèíè, ñèíÿñèíè èíäèúÿ ýöëëÿ äåøÿúÿê, î
ýöëëÿ éåðèíèí ãàíû áÿäÿíëÿðèíäÿí àõàí ñóéà ãàðûøàúàã, ñîíðà î ãûðìûçû ãàí àõûá áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíà, î áàëàúà ÷àðùîâóçà òþêöëÿúÿê; áåëÿ àíëàðäà ìÿí èñòÿéèðäèì êè, î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ éóõàðû ãà÷ûá Õàíûì õàëàíû ãóúàãëàéûì, Õàíûì õàëàíûí áàøûíû þç ñèíÿìÿ ñûõûì (íåúÿ êè, ßäèëÿ þçöíö î ö÷ìÿðòÿáÿäÿí àòäûüû
ýöí àíàì ìÿíèì áàøûìû þç áÿäÿíèíÿ ñûõûá ñàõëàìûøäû), éàõóä þç
áàøûìû Õàíûì õàëàíûí ñèíÿñÿíÿ ñûõûì, áèëìèðÿì, àììà, ùÿð ùàëäà, Õàíûì õàëà ö÷öí íÿñÿ åëÿéèì.
Àíàì, ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèø àòàìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ìÿíèì éåòèìëèéèìèí, àúëûüûìûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, áèð äÿ êè, — ìÿí áóíó à÷ûãàøêàð ýþðöðäöì — Õàíûì õàëàíûí äÿðäèíè ÷ÿêèðäè, ùÿðäÿí Õàíûì
496

õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõûðäû, áàøûíû áóëàéûðäû, àù ÷ÿêèðäè,
ýþçëÿðè äîëóðäó. «Éàçûã àðâàä...» — äåéÿ, ïû÷ûëäàéûðäû âÿ ìÿí ÿââÿëúÿ àíàìûí ïû÷ûëäàäûüû áó ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà éàðàøäûðà áèëìèðäèì, ÷öíêè ìÿíèì ôèêðèìúÿ ùàìû éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà áèçèì
êö÷ÿìèç, äàëàíûìûç, ùÿéÿòèìèç äÿ éàçûã îëà áèëÿðäè, ùÿòòà øöøÿáÿíääÿ, ÿéíèíäÿêè àëò êþéíÿéèíäÿ Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðèíè ñóëàéàí Ìóõòàð äà éàçûã îëà áèëÿðäè, àììà Õàíûì õàëà ùå÷ úöð éàçûã îëà áèëìÿçäè; àììà ñîíðàëàð àíàì: «—Éàçûã àðâàä...» — äåéèá
ïû÷ûëäàéàíäà ìÿí ùÿìèí óéóøìàçëûüû äàùà ãàáàãêûëàð êèìè ùèññ
åòìèðäèì...
Õàíûì õàëà ùÿðäÿí áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõûðäû âÿ áåëÿ àíëàðäà ìÿí î ñÿðò ãàðà ýþçëÿðäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã, ùÿòòà ñÿêñÿêÿ ýþðöðäöì, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿð äÿôÿ áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûç
à÷ûëûá-þðòöëÿíäÿ, ùÿð äÿôÿ áèçèì äàëàíûìûçäàí áèð ñÿñ ýÿëÿíäÿ Õàíûì õàëà áèð ãàðà õÿáÿð ýþçëÿéèð âÿ ùÿìèøÿ äÿ ùàìûäàí ýèçëÿòìÿê
èñòÿäèéè î íèýàðàí÷ûëûã, î ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäè.
Áèð äÿôÿ Èáàäóëëà ìöùàðèáÿíèí î ãûòëûüû è÷èíäÿ äÿ ùàðàäàíñà
àðàã òàïûá è÷ìèøäè, éåíÿ äàëàíûìûçà ýÿëäè, éåíÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëäû, Èáàäóëëà éåíÿ äÿ áöòöí äöíéàíû ñþéÿñþéÿ ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿòèíäÿí ÷ûõäû âÿ àéàãëàðû àéàãëàðûíà äîëàøà-äîëàøà ýÿëèá áèçèì ùÿéÿò ãàïûìûçûí àüçûíäà Õàíûì õàëàéëà
ðàñòëàøäû, éÿãèí î, êå÷ìèø ýöíëÿðè éàäûíà ñàëäû, Úÿôÿðè, Àäèëè, ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû, Àüàðÿùèìè éàäûíà ñàëäû âÿ íèôðÿò äîëó
êåôëè ýþçëÿðè èëÿ Õàíûì õàëàéà áàõà-áàõà:
— Ùÿ, íÿ áèëìèñÿí ñÿí íåìåñëÿðè? — äåäè. — Î ÿúëàô íåìåñëÿð
ìÿí þëöì, ñÿí þëÿñÿí áèëìèðëÿð å!.. Áèð-áèð ÷àõàúàãëàð ýöëëÿíè î
éàõáàëà îüëàíëàðóâóí áàøûíà!..
Ìÿí åëÿúÿ àéàã öñòÿ äàéàíûá Èáàäóëëàéà áàõàí âÿ áèð ñþç äåìÿéÿí Õàíûì õàëàíûí òÿÿññöáöíö ÷ÿêÿ-÷ÿêÿ âÿ áöòöí áÿäÿíèìëÿ ÿñÿ-ÿñÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí, êþïÿéîüëó! — ãûøãûðäûì.
Èáàäóëëà:
— Êþïÿéîüëó ñÿíöí î ùÿìøÿðè àòîíäó! — äåäè. — Îíóí äà áîø
áàøûíà áèð äÿíÿ ýöëëÿ ÷àõàúàãëàð!..
Ìÿí éåíÿ äÿ:
— Éàëàí äåéèðñÿí! — ãûøãûðäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá
áÿðêäÿí àüëàäûì.
4-32

497

Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà áèð ìöääÿò Õàíûì õàëàäàí ãà÷ûðäûì,
ýþçëÿðèíÿ ýþðöíìÿê èñòÿìèðäèì, ñûõûëûðäûì, ÷öíêè ìÿí Õàíûì õàëàäàí óòàíûðäûì; ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ óòàíìûðäûì êè, þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá åëÿúÿ áÿðêäÿí àüëàäûì, ùÿì äÿ (âÿ ÿí ÿñàñ!) îíà
ýþðÿ êè, Õàíûì õàëà ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà åëÿúÿ êþìÿêñèç, òÿíùà èäè...
XXIII

Áèð äÿôÿ, áèð-èêè èë áóíäàí ÿââÿë, òåëåâèçèéà èëÿ ÷ûõûøûì âàð èäè,
îðà ýåòìÿëè èäèì, àììà ãàðàæû à÷ûá ìàøûíû ÷ûõàðìàüà ùÿâÿñèì éîõ
èäè, êö÷ÿéÿ äöøöá òàêñè òóòäóì.
×ûõûøûìû éàçìàüà âÿ öìóìèééÿòëÿ, áó ÷ûõûø áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ìàúàë òàïìàìûøäûì, âàõòûì îëìàìûøäû âÿ èíäè òàêñèäÿ ýåäÿ-ýåäÿ íÿ äåéÿúÿéèì áàðÿäÿ äöøöíöðäöì. Äåìÿéÿ äàùà ñþç
ãàëìàìûøäû, èíñàí íÿ ãÿäÿð ñþç èøëÿäÿ áèëÿð? éåíÿ äÿ þçöìöí
þçöìÿ àúûüûì òóòäó: áó ìöðÿêêÿá äöíéàíû íÿ ö÷öí þçöì ö÷öí
äàùà àðòûã ìöðÿêêÿáëÿøäèðèðäèì? íÿ èøèì âàð ìÿíèì áó ãÿäÿð ëàçûìñûç ýþðöøëÿðäÿ? áó ëàçûìñûç ÷ûõûøëàð íÿéèìÿ ýÿðÿêäèð ìÿíèì?
áàøãàñûíûí íÿéèíÿ ýÿðÿêäèð? íèéÿ áèð êöíúÿ ÷ÿêèëèá éàçûìû éàçìûðàì?
Áÿëêÿ, éàçà áèëìèðÿì, îíà ýþðÿ?
Òàêñèíè ñàõëàòìàã èñòÿäèì, äöøöá ïèéàäà, ðàùàò, àçàä ýÿçÿ-ýÿçÿ åâÿ ãàéûòìàã èñòÿäèì, ùÿð÷ÿíä áó èñòÿéèí àëòûíäàêû ãàòäà áàøà
äöøöðäöì êè, ùàâàéû èñòÿêäè, áó ýöí òàêñèíè ñàõëàòäûðñàì äà, ñàáàù
òàêñè éåíÿ äÿ éîëäà îëàúàã, ÷öíêè ìÿí ýÿðÿê íÿ âàõòñà èëê äÿôÿ
òàêñèéÿ ìèíìÿéÿéäèì...
Þçöìöí þçöìÿ ýöëìÿéèì òóòäó: òàêñèíèí íÿ ýöíàùû?
Áó âàõò òàêñè ñöðöúöñö ñîðóøäó:
— ßëÿêáÿð ìÿëëèì, íåúÿñèç?
— Éàõøûéàì, ÷îõ ñàü îëóí, — äåäèì âÿ ñöðöúöéÿ áàõäûì:
áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø, àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû, ÷àë áûüëû áèð
êèøè èäè âÿ ìÿí áó éàøëû àäàìû òàíûìûðäûì.
ßââÿëëÿð, î âàõòëàð êè, Áàêûíûí úàìààòû, õöñóñÿí, ðàéîíëàðäàí
ýÿëèá Áàêûäà àëè ìÿêòÿáëÿðäÿ îõóéàí òÿëÿáÿëÿð êö÷ÿäÿ, áàçàðäà,
áóëâàðäà ìÿíè ýþðÿíäÿ òÿçÿúÿ òàíûìàüà áàøëàéûðäû, úàâàí ãûçëàð
ìÿíè ùÿëÿ òÿçÿúÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ýþñòÿðÿ-ýþñòÿðÿ: «—Òàíûäûí êèìäèð?..» — ïû÷ûëäàéûðäû, îíäà áåëÿúÿ òàíûíìàüûì, ñå÷èëìÿéèì, äåéÿ
áèëìÿðÿì êè, ìÿíè õöñóñè ñåâèíäèðèðäè, àììà, ùÿð ùàëäà, ìÿíÿ õîø
498

î ãîøà òóò àüàúûíû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì.. Úÿôÿðãóëó? Àììà ùå÷ íÿ äåìèðäèì âÿ ùå÷ íÿ ñîðóøìóðäóì. ñîíðà èëëÿð êå÷äè âÿ áó äà àäè áèð èøÿ ÷åâðèëäè. áàøûìû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ... òàíûìàäûç ìÿíè? — ñîðóøäó. éîëäàøëûã åëÿéÿí î áàëàúà ßëÿêáÿðè ýþðäöì âÿ þçöìöí äÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ö÷öí áåëÿúÿ áèð éàäëûüûìû ùèññ åëÿäèì. òÿçÿúÿ àíàäàí îëìóø íÿâÿñèíäÿí äåéèðäè. ñîíðà î òàêñè ñöðöúöñöíö áèðäÿí-áèðÿ òàíûäûì. Àü Äÿâÿíèí íàüûëëàðû éàäûíà ýÿëèðìè. áó àäàì ãÿòèééÿí. ìÿíèìëÿ «ñèç»ëÿ äàíûøìà. — äåäèì. èíäè ñèçèí ùþðìÿòèíèç Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí äÿ ÷îõäó! Ìÿí áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíÿ áàõûðäûì âÿ áó àäàìà ÷îõ ñþç äåìÿê èñòÿéèðäèì. Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíè òÿñäèã åäèðäèì âÿ þçöìöí þçöìÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. ñàäÿúÿ îëàðàã. Ìÿí ÿââÿëúÿ áàøà äöøìÿäèì êè. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. Ìàøàëëàù. ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø áó ñèôÿòÿ áàõäûì âÿ: — Âàëëàù. Áàëàêÿðèì íåúÿ îëäó? Øþâêÿòè ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. ìÿíÿ íÿ îëìóøäó. ñèç áþéöê àäàì îëàúàãñûç. áó àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëàðà. áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. Ìÿí éåíÿ äÿ áó äàç áàøà. ñþùáÿò êèìäÿí ýåäèð. ãûçûíäàí äåéèðäè. ìÿëÿäÿ ùàìû äåéèðäè êè. äåìÿê èñòÿéèðäèì êè. Úÿôÿðãóëó þçö äàíûøûðäû. Àëëàùà àíä îëñóí. åëÿ áèë êè. áó äÿôÿêè òàêñè ñöðöúöñö èñÿ òÿçÿäÿí: — ßëÿêáÿð ìÿëëèì. ìÿíÿ ìöÿëëèì äåìÿ. î úÿëä. áèð äÿôÿ ýþðìÿäèì áó éàøûìà ãÿäÿð êè.. Úÿôÿðãóëó (?!) ýþçëÿðèíè éîëäàí ÷ÿêìÿéÿðÿê ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåäè: — Éàäóâóçà ýÿëèð äÿ. ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì êè. Ñîíðà ìÿí î ãàðà ãûâðûìñà÷ëû Úÿôÿðãóëó èëÿ êö÷ÿäÿ îéíàéàí. îüëóíäàí.. òàíûäûì ñþçö áóðàäà ÿñëèíäÿ éåðèíäÿ äåéèë. äàùà äîüðóñó. Úÿôÿðãóëó.ýÿëèðäè. øÿâÿ êèìè ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàðû ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí Úÿôÿðãóëóäóð.. Ìÿí ýöëöìñÿéèðäèì.. ÷öíêè ìÿíèì î óçàã êå÷ìèøäÿêè Úÿôÿðãóëó äîñòóìëà áó éàøëû òàêñè ñöðöúöñöíöí àðàñûíäà ùå÷ áèð îõøàðëûã éîõ èäè âÿ ìÿí îíó òàíûéà áèëìÿçäèì. òàíûìàäûüûì áó éàä àäàì ùÿìèøÿëèê óçóí-óçóí èëëÿðèí àðõàñûíäà ãàëìûø î áàëàúà.. êèòàáëàð éàçàúàãñûç?. ìÿëÿíèí ñþçö äöç ÷ûõìàñûí!. ùàíû î ãûâðûì ãàðà ñà÷ëàð. áèëìèðÿì. îíäàí ÷îõ àäàìû ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì. Î éàøëû òàêñè ñöðöúöñö äåäè: — Úÿôÿðãóëóéàì äÿ!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. — éàääàø ãàëûá êè?. ìÿí áàøà äöøäöì êè. Éàõøû êè. Îíà 499 .. ÷îõ ñþç ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì.

.. Úÿôÿðãóëó ÿââÿë èëÿ ñîí àðàñûíäàêû ìÿñàôÿäÿ äÿ þçöíö òàêñè ìàøûíûíûí ñöêàíû àðõàñûíäàêû êèìè ñÿðáÿñò âÿ ðàùàò ùèññ åäèðäè. — Éàäóâóçà ýÿëèð. — Èíñàí ÷îõ ìöðÿêêÿá ìÿõëóãäóð äÿ. ßëÿêáÿð ìÿëëèì.. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Î éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìëàð ýÿëèá ýèðìèð îíóí éóõóñóíà? Ìÿí éåíÿ äÿ ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì.. Ìÿí äÿ ýöëöìñÿéèá ÷èéèíëÿðèìè ÷ÿêäèì: — Íÿ áèëèì. ßëÿêáÿð ìÿëëèì? Çàðàçàíûí áèðè èäè!. ßëÿêáÿð ìÿëëèì... ñîíðà ñèäã-öðÿêäÿí ýÿëÿí áèð ìàðàãëà éÿãèí êè. áåëÿúÿ áèð ñöðÿòëÿ äÿ ÿââÿë óçàãëàøûð. — Âÿ éåíÿ äÿ öðÿêäÿí ýöëäö. ùÿ? Òåëåâèçîðó à÷ûðñàí. áó ýþðöøäÿí ùå÷ áèð óìàúàüû éîõ èäè. øÿêëè ãÿçåòäÿ. ìÿëÿ áàøãà øåéäè!. äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. — Ýåúÿëÿð íåúÿ éàòûð å. Úÿôÿðãóëó ýöëäö: — Ìÿíèéíÿí áåëÿ ÷ÿòèí ñþçëÿðëÿ äàíûøìàéûí å. Ýÿëèá òåëåâèçèéà èäàðÿñèíèí ãàáàüûíà ÷àòàíäà äåäè: — Èáàäóëëà éàäóâóçà ýÿëèð. — äåäèì.. XXIV Ùÿéÿòèìèçèí îðòàñûíäà. äöíéà äÿéèøèð. êðàíòûí àëòûíäàêû î áàëàúà ÷àðùîâóçóí éàíûíäà ÿêèëìèø î ñþéöä áþéöéöðäö.ýþðÿìè êè.. áåø èëäè. ïðéàìîé ñîðóøóðàì ñèçäÿí!. ùÿ?? Íåúÿ îëóð áó? Ðàáî÷è àäàìàì äà. éàõ÷û ö÷ îòàüûì âàð ñàüëûüûâûçà. ùÿð áèð àäàìûí þçöé÷öí áèð áÿðàÿòè âàð. ìÿíèì ñóñóá ãàëìàüûìû äà âåúèíÿ àëìûðäû. Ìÿí äÿ êþ÷äöì äÿ ìÿëÿäÿí. î. ùÿð øåéè. ùÿìèí î óçàã ýöíö — ìÿíèì Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíèí øöøÿñèíè ñûíäûðäûüûì î ýöíö éàäûíà ñàëûá ñîðóøäó: — Áó íåúÿ èøäè êè. äàíûøûð. àíúàã. ùÿð äÿôÿ éàç ýÿëÿíäÿ òÿçÿ 500 . ýöëöìñÿäèì: — Íÿ áèëèì. âàëëàù. ãÿçåòè à÷ûðñàí. àíúàã î Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿéèøìèð. Úÿôÿðãóëó ìÿíèìëÿ ýþðöøöíÿ öðÿêäÿí øàä èäè. ßëÿêáÿð ìÿëëèì. þçö äÿ ùÿìèøÿ áþéöê âÿçèôÿëÿðäÿ.. ßëÿêáÿð ìÿëëèì... ñîí èñÿ éàõûíëàøûð? Úÿôÿðãóëó äàíûøûðäû âÿ ýöëöðäö. áèð äÿôÿ î Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíè íåúÿ âóðóá øöøÿñèíè ñûíäûðäóç?! — Úÿôÿðãóëó áàøûíû áóëàéà-áóëàéà áÿðêäÿí ýöëäö.. áàøûì ÷ûõìûð ìÿíèì áåëÿ ñþçëÿðäÿí!. àé ßëÿêáÿð ìÿëëèì. èíäè ñåäìîé ìèêðàðàéîíäà îëóðàì. èëëÿð áåëÿúÿ ñöðÿòëÿ êå÷èá-ýåäèá? Îíà ýþðÿìè êè. òåëåôîíó-çàäû.

øàèð èíñàíäàí áþéöê èäè. áóäàãëàðû éàðïàãëàéûðäû âÿ î ñþéöä àüàúû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿí äÿ áþéöéöðäöì. ÷öíêè áèç êèøè êèìè åâÿ ÿò ýÿòèðèðäèê. ëàï áàëàúàëàøìûøäûëàð. äóðóá íÿäÿí þòðöñÿ ìÿòáÿõÿ ýåäÿíäÿ. éà ãûðõ äþðäöíúö èëèí — äÿãèã éàäûìäà äåéèë — àïðåëè òÿçÿúÿ ýèðìèøäè âÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿêè î ãîøà òóò àüàúû äà îéàíìûøäû. äàëàíûìûç êèìè. — äåäè. âóðóá ýÿòèðäèéèì î ñÿð÷ÿëÿðäÿí àíàì ÷îõ éåñèí. ùÿì äÿ áèçè éàõøûúà òàíûìàüà áàøëàäû. ùÿðÿìèç ñÿêêèç äÿíÿ. ãöðóð ùèññè ýÿòèðèðäè. ùÿéÿòèìèç êèìè éåòèìëÿìèø öðÿéèìèçÿ áèð ôÿðÿù. ÷öíêè ùÿðÿìèç ÿëèìèçäÿ áèð ãóøâóðàí ýåúÿ-ýöíäöç ñÿð÷ÿ àõòàðûá âóðóðäóã âÿ î ñÿð÷ÿ ÿòè áèçèì ö÷öí òÿêúÿ äöíéàíûí ÿí äàäëû ÿòè äåéèëäè. Úÿáðàéûëûí áàüûøëàäûüû êþùíÿ òÿêÿð êàìåðàñûíäàí êÿñèá äöçÿëòäèéèì ãóøâóðàíû ÿëèìäÿ òóòóá ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà äàéàíìûøäûì 501 . áèëìèðÿì ãûðõ ö÷öíúö èëèí. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà ñÿð÷ÿëÿð áèçèì ìÿùÿëëÿíèí óøàãëàðûíäàí ïèøèêëÿðäÿí äÿ àðòûã ãîðõóðäó. îí äÿíÿ ñÿð÷ÿ âóðóðäóã âÿ åëÿ ýöíëÿðäÿ àíàì äà ìÿíèìëÿ áèð éåðäÿ ñÿð÷ÿ ÿòè éåéèðäè. åéíè çàìàíäà.. ùÿëÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë.. ãàðàëòûìûçû ýþðÿí êèìè öðêöá ó÷óøóðäóëàð. ùÿìèí êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåéèðäè. èíñàí èíñàíû ñàòà áèëÿð. ìÿí «ñàòìàã» ñþçöíöí äÿ ìÿúàçè ìÿíàñûíû áèëèðäèì âÿ áèëèðäèì êè. èíñàíäàí óúà èäè âÿ áèð äÿôÿ ìÿí Áàëàêÿðèìäÿí ñîðóøäóì: — Øàèðè ñàòìàã îëàð? Áàëàêÿðèì: — Îëàð. åëÿ ýöí îëóðäó êè. àììà éàâàø-éàâàø ñÿð÷ÿëÿð ùÿì àçàëäû. Ñÿð÷ÿëÿð äÿ àúëûã ÷ÿêèðäè âÿ ýþçýþðÿñè êè÷èëìèøäèëÿð. ÷öíêè ìÿí èñòÿéèðäèì êè. éà ùÿéÿòÿ ÷ûõàíäà ìÿí þç ïàéûìäàí ýþòöðöá àíàìûí áîøãàáûíà ãîéóðäóì. áàøûìûçû óúàëäàí áèð øåé èäè. òóìóðúóãëàð ãîëáóäàüûíû áöðöìöøäö âÿ áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿ ýÿëèá î ãîøà òóòà ãîíìóøäó. ÷ûðòëàéûá ÷ûõìûø. ùÿìèí âóðóëìóø ñÿð÷ÿëÿð áèçèì êö÷ÿìèç êèìè. Ìÿí áþéöéöðäöì âÿ áþéöäöêúÿ äÿ ÷îõ øåéè áàøà äöøöðäöì. éåìÿê ýÿòèðèðäèê. Ùÿìèí éàé ñÿùÿðè ìÿí. àììà ìÿíèì àëÿìèìäÿ øàèð àäè èíñàí äåéèëäè. XXV Áèð äÿôÿ éàçûí òÿçÿ ýÿëÿí âàõòëàðûéäû.ãîëëàðû.

Øþâêÿò ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ ìÿíÿ áàõûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. ýþç âóðìàëàðû. àòìàúàëàðû èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. Ñÿð÷ÿëÿð àú èäè. éåíÿ äÿ ãà÷ûá ýåòìÿê èñòÿäèì. Øþâêÿò ãàëûí. ÿââÿëëÿð î úöð øàããàíàã ÷ÿêèá ýöëìÿéèëÿ.âÿ î áèð äÿñòÿ ñÿð÷ÿíèí ùàðàé-ùÿøèð ñàëà-ñàëà àúýþçëöêëÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèá éåìÿêëÿðèíÿ áàõûðäûì. èíäèúÿ Øþâêÿò íÿñÿ åëÿ áèð ñþç äåéÿúÿê êè.. ÿòëè äîäàãëàðûíäàêû ùÿìèí éöíýöë òÿáÿññöìëÿ: — Éåíÿ ãà÷ìàã èñòÿéèðñÿí? — ñîðóøäó. Øþâêÿòèí äåéÿúÿéè î ñþçëÿð ìÿíè äÿ î úèâèëäÿøÿí àú ñÿð÷ÿëÿð êèìè. Øþâêÿò ìÿíèì úÿìè ö÷ àääûìëûüûìäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ Øþâêÿòèí ýþçëÿðèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé ýþðäöì êè. ÿòëè äî502 . Äèçëÿðèì ÿñèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ìÿí õ ÿ ú à ë ÿ ò ÷ÿêèðäèì. Ìÿí î ñÿð÷ÿ úèâèëòèñè è÷èíäÿ áåëÿúÿ áèðäÿí-áèðÿ þç àäûìû åøèòìÿéèìÿ áèð áàëàúà äèêñèíäèì. Ìÿí áèð ñþç äåìÿäèì. ëàï áàëàúàëàøäûðàúàãäû âÿ ìÿí. àììà ìÿíèì áàìáàëàúà îëìóø î ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ îíëàðû âóðìàã èñòÿìèðäèì. áèð àòìàúà àòìàìûøäàí ãûïãûðìûçû ãûçàðûðàì. ÷öíêè áåëÿúÿ ýþçýþðÿñè ãà÷ìàüûìû äàùà þçöìÿ ñûüûøäûðìûðäûì. — ßëÿêáÿð!. áèëìÿéÿúÿéÿì íÿ åëÿéèì. àüàúëàð äàùà éàðïàãëàìàç. Ìÿíèì î ãîøà òóò àüàúûíûí êþðïÿ òóìóðúóãëàðûíà éàçûüûì ýÿëèðäè. ñÿð÷ÿëÿð î òóìóðúóãëàðû éåéèá ãóðòàðàð. áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðóá Çèáà õàëàäàí àëäûüû òóìó ÷ûðòëàìàüû èëÿ. äàäëû òóìóðúóãëàðûí úàçèáÿñè ãîðõóéà öñòöí ýÿëìèøäè. Øþâêÿò ùÿëÿ ìÿíÿ áèð ñþç äåìÿìèøäÿí. ùÿìèøÿêè øàëâàð äà ÿéíèìäÿ èäè. Ñîíðà î éöíýöë òÿáÿññöì áèðäÿí-áèðÿ Øþâêÿòèí ãàëûí. î êþðïÿ âÿ éÿãèí êè. ãÿðèáÿäèð. ñÿð÷ÿëÿð ìÿíèì ãîøà òóòóí àëòûíäà äàéàíìàüûìäàí öðêöá ó÷óøìóðäó âÿ ìÿí äÿ. Øþâêÿò åâèíèí êö÷ÿ ãàïûñûíà ñþéêÿíèá ñÿêèäÿ äàéàíìûøäû âÿ ìÿíÿ áàõûðäû. àììà áöòöí ýöúöìö éûüûá þçöìö ñàõëàäûì. ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ÿëèìäÿ ùàçûð òóòäóüóì ãóøâóðàíû ãàëäûðûá ñÿð÷ÿëÿðè âóðìàã èñòÿìèðäèì. ãîðõóðäóì êè. ùÿìèøÿêè êèìè. ëàï êè÷èëäÿúÿêäè. àììà Øþâêÿòè áó úöð ãÿôëÿòÿí ýþðÿíäÿ éåíÿ þçöìö èòèðäèì âÿ ùèññ åòäèì êè. Ìÿí î ãûðìûçû ôèòÿíè äàùà ÷îõäàí à÷ûá ÷ûõàðòìûøäûì. áàøûìû éóõàðû ãàëäûðûá åëÿ-áåëÿúÿ òàìàøà åäèðäèì.

äàãëàðûíäàí ÷ÿêèëäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè, Øþâêÿòèí äÿ ýþçëÿðè éîë
÷ÿêäè âÿ ìÿí áóíà òÿÿúúöá åòäèì, ÷öíêè Øþâêÿòèí éàõûí áèð àäàìû éîõ èäè, íÿ ÿðè, íÿ ãàðäàøû, íÿ äÿ êè, îüëó ìöùàðèáÿäÿ èäè. Äöçäöð, Áàëàêÿðèìèí äÿ ùå÷ êèìè éîõ èäè, ùå÷ êèìè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè, Áàëàêÿðèìèí äÿ ýþçëÿðè ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêèðäè, àììà Áàëàêÿðèì áàøãà èäè. Áàëàêÿðèìèí ýþçëÿðè ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí
äà ÿââÿë áåëÿúÿ éîë ÷ÿêÿðäè... Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà áèçèì
ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðûíûí, ãûçëàðûíûí ýþçëÿðè éîë ÷ÿêèðäè, ÷öíêè ÿçèçëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè, àììà, àõû, áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí àðâàäëàðû, ãûçëàðû áàøãà èäè, Øþâêÿò áàøãà... Ìÿí ùå÷ âàõò Øþâêÿòè
áåëÿúÿ úèääè, áåëÿúÿ ôèêèðëè ýþðìÿìèøäèì; ñîíðà äà Øþâêÿò, åëÿ áèë,
þçö þçö èëÿ äàíûøäû:
— Ìÿí íÿ åëÿéèì àõû, ìÿí áàøû áàòìûø, øàïàëàãëà öç ãûçàðäûðàì äÿ... Ýÿðÿê åëÿ áóðíóìó ñàëëàéûì, þç ýöíöìÿ àüëàéûì ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí?.. Îíäà éàõøû îëàðàì úàìààò ö÷öí ìÿí?..
Ñîíðà äà Øþâêÿò þçö þçö ùàããûíäà áèÿäÿá áèð ñþç äåéèá åâèíÿ
ýèðäè âÿ ãàïûíû áàüëàäû.
Ñÿð÷ÿëÿðèí úèâèëòèñè àëÿìè áàøûíà ýþòöðìöøäö.
Ìÿí ýþçëÿðèìè Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíäàí ÷ÿêèá áàøûìû ãàëäûðäûì âÿ éåíÿ äÿ î áèð äÿñòÿ àú ñÿð÷ÿéÿ áàõäûì.
Ñÿð÷ÿëÿð áàéàãêû à÷ýþçëöêëÿ, òÿëÿñÿ-òÿëÿñÿ î êþðïÿ òóìóðúóãëàðû äèìäèêëÿéèðäè.
Ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì î êþðïÿ òóìóðúóãëàðà ÷îõ éàçûüûì
ýÿëèðäè, àììà ìÿíèì î êè÷èëìèø, î áàëàúàëàøìûø ñÿð÷ÿëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí éàç ñÿùÿðè ìÿíèì Øþâêÿòÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.
Ìÿí éåíÿ äÿ Øþâêÿòèí êö÷ÿ ãàïûñûíà áàõäûì.
Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, áó ãàïû áèð äÿ ùå÷ âàõò à÷ûëìàéàúàã, Øþâêÿò áèð äÿ ùå÷ âàõò áó òàõòà ñêàìéàäà îòóðìàéàúàã, ùå÷ âàõò ýöëìÿéÿúÿê.
Áó ÷îõ ãöññÿëè áèð ùèññ èäè.
XXVI

Ùàíû î ãàðà ãûâðûì ñà÷ëàð, Úÿôÿðãóëó?..
Àõûð âàõòëàð òåç-òåç ôèêèðëÿøèðÿì êè, Úÿôÿðãóëó òàêñè ñöðöúöñö
îëìàéàéäû, ìÿíèì êèìè éàçûá-ïîçàí áèð àäàì îëàéäû, áèçèì ìÿùÿëëÿäÿí íåúÿ éàçàðäû? Î ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí î éå503

òèìëèéèíè, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí äèâàðëàðûíà, ùÿòòà ñÿêèëÿðÿ, ãÿìáÿð
êö÷ÿéÿ ùîïìóø î êÿäÿðè íåúÿ òÿñâèð åäÿðäè?
Àììà áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð?
Ìÿíèì ö÷öí ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí õàòèðÿëÿðè èëÿ,
ìÿùç òàêñè ñöðöúöñö Úÿôÿðãóëóíóí ýþðöìëÿðè èëÿ, éàääàøû èëÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàéûòìàã ìàðàãëûäûð, éàçû÷û Úÿôÿðãóëóíóí éîõ.
XXVII

Î òóò àüàúûíûí àüëàìàüû èíäèéÿ ãÿäÿð éàäûìäà ãàëûá âÿ èíäèíèí
þçöíäÿ äÿ áÿçÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè, ãÿçåò úûðûëàíäà î úûðûëòû ùÿìèí
ãÿçåòèí àüëàìàüûäûð, éàõóä ÿëèíäÿí éåðÿ äöøöá ÷èëèê-÷èëèê ñûíàí
ýöçýöíöí ñÿñè äÿ ùÿìèí ýöçýöíöí àüëàìàüûäûð.
Î ãûø ýöíö ýöí åëÿ ÷ûõìûøäû êè, àäàìûí öçöíÿ åëÿ ýöëöðäö êè,
åëÿ áèë äöíéàäà ùå÷ áèð ìöùàðèáÿ éîõ èäè, ùå÷ áèð þëöì-èòèì éîõ
èäè, åëÿ áèë Õàíûì õàëàíûí àëòû îüëó, ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí úàâàíëàðû, êèøèëÿðè, ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ äåéèëäè, ùÿìèøÿêè êèìè þç åâëÿðèíäÿéäè, åëÿ áèë, äöíéàäà ùå÷ êèì àú äåéèëäè âÿ ùå÷ êèì ãûøûí
ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöìöðäö. Äöíéàíûí àë÷àã èøëÿðèíèí þç
ãàíóíëàðû âàð âÿ áó ãàíóíëàðäàí äà áèðè îíäàí èáàðÿòäèð êè, ìöùàðèáÿ âàõòû, åëÿ áèë, ñîéóüóí äÿðÿúÿñè äÿéèøèð, ìèñàë ö÷öí, ìöùàðèáÿ âàõòû òåðìîìåòð ìÿíôè 2 ýþñòÿðèðñÿ, áó, äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 2ñè îëìóð, ìöùàðèáÿ ýöíëÿðèíèí ìÿíôè 2-ñè äèíú ýöíëÿðèí ìÿíôè 20ñèíÿ áÿðàáÿð îëóð, öøöäöð, öøöäöð.
Ùÿìèí öøöì-öøöì öøöäöéöìöç ãûø ýöíö î òóò àüàúûíûí àüëàìàüûíû áèðèíúè Úÿôÿðãóëó åøèòìèøäè, áèçèì äàëàíûí äèáèíÿ ãà÷ìûøäû
âÿ ýþðìöøäö êè, Èáàäóëëà éåêÿ ìèøàðëà àüàúû êþòöéöíäÿí êÿñèð.
Áèç äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá Èáàäóëëàíûí î õàðòóò àüàúûíû
êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ Èáàäóëëà ùÿð äÿôÿ èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðû òóòóí ýþâäÿñèíÿ ÷ÿêÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, åøèòäèéèìèç î ñÿñ
ìèøàðûí ñÿñè äåéèë, òóò àüàúûíûí àüëàìàüûäûð âÿ ìÿí áöòöí äèããÿòèíè ÿëèíäÿ èøëÿòäèéè î èðèäèøëè éåêÿ ìèøàðà âåðìèø Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíÿ áàõà-áàõà áöòöí öðÿéèìëÿ ôèêèðëÿøèðäèì êè, íÿ éàõøû
êè, ìÿí Èáàäóëëàíûí îüëó äåéèëÿì, íÿ éàõøû êè, Èáàäóëëà ìÿíèì
ãàðäàøûì äåéèë âÿ íÿ éàõøû êè, äöíéàäà Àü Äÿâÿ âàð âÿ î Àü Äÿâÿ, ÿëáÿòòÿ, ìöòëÿã áèð ýåúÿ ýÿëÿúÿê, Èáàäóëëàíûí éàøàäûüû åâèí ãàïûñûíäà éàòàúàã.
Ìÿí ëàï áàëàúà îëàíäà — îíäà ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûøäû âÿ
áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ, ÿëáÿòòÿ, ùå÷ êèìèí àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè, èêè-ö÷
504

èëäÿí ñîíðà áèçè ùàíñû ýöíëÿð ýþçëÿéèð — ùÿéÿòèìèçäÿ éà ßáäöëÿëè,
éà Ãîúà, éà Úÿáðàéûë ìÿíÿ úöðáÿúöð ôîêóñëàð ýþñòÿðèðäè âÿ ùÿìèí
ýþçÿë ôîêóñëàðäàí áèðè äÿ áóíäàí èáàðÿò èäè êè, ñàü ÿë èëÿ ñîë ÿëèí
áàø áàðìàüûíû ãàïàéûá òóòóðäóëàð, ñîíðà ñàü ÿëè éóõàðû ãàëäûðûðäûëàð, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëóðäó: «—Ýþðöðñÿí, ßëÿêáÿð? — äåéèðäèëÿð.— Áàðìàã éîõäó!» Ìÿí ýöëöðäöì: «—Ýèçëÿòìèñÿí! — äåéèðäèì. — Áàõ! — äåéèðäèì âÿ ãàïàíìûø ñîë ÿëè à÷ûðäûì: Áóäå!» —
äåéèðäèì, éóìóá îâúóí è÷èíäÿ ýèçëÿòäèêëÿðè áàø áàðìàüû äàðòûá
ãàëäûðûðäûì âÿ éàõøû áèëäèéèì áó ôîêóñ ùÿìèøÿ ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè, äàùà äîüðóñó, ìÿíÿ ëÿççÿò âåðèðäè êè, áþéöêëÿðèí áèúëèéèíè áàøà äöøöðäöì, ìÿíè àëäàäà áèëìèðäèëÿð...
Ùÿìèí âàõòëàð áèð äÿôÿ Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû ñÿêèäÿ îòóðìóøäó âÿ ìÿíè ýþðÿíäÿ: «—Ýÿë áóðà, — äåäè. — Ñÿíÿ ôîêóñ ýþñòÿðÿúÿéÿì». Äöçäöð, ìÿíèì Èáàäóëëàäàí õîøóì ýÿëìèðäè,
àììà ôîêóñëàðäàí õîøóì ýÿëèðäè âÿ ìÿí ýÿëèá Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè ñîë ÿëèíèí öñòöíäÿ éóììóøäó:
«—Áàõ, — äåäè, — èíäè áàðìàüûì éîõ îëàúàã». Ìÿí ýöëöá: «—Áèëèðÿì» — äåäèì. Èáàäóëëà: «— Íÿ áèëèðñÿí, àëÿ? — äåäè. — Ùå÷ íÿ áèëìèðñÿí ñÿí! Áàõ!» — Èáàäóëëà ñàü ÿëèíè éóõàðû ãàëäûðäû âÿ ìÿí ýþçëÿäèéèì êèìè, ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ îëäó. Ìÿí ýöëÿ-ýöëÿ: «—
Áóäå, îâúóíóí è÷èíäÿ ýèçëÿòìèñÿí áàðìàüóâó!» — äåäèì âÿ Èáàäóëëàíûí éóìóëìóø ñîë ÿëèíè àðõàéûí-àðõàéûí à÷ìàüà áàøëàäûì;
êèï þðòöëìöø áàðìàãëàðûíûí áèðèíè à÷äûì, èêèíúèñèíè à÷äûì, ö÷öíúöñöíö à÷äûì, ÷å÷ÿëÿ áàðìàüûíû äà à÷äûì âÿ ìÿí ýþðäöì êè, Èáàäóëëàíûí áàø áàðìàüû äîüðóäàí äà éîõ îëóá, ÿëèíèí î òÿðÿôèíÿ áàõäûì, áó òÿðÿôèíÿ áàõäûì âÿ äÿùøÿò ìÿíè áöðöäö, áàøûìûí òöêëÿðè
ãàáàðäû, ÷öíêè ìÿí îíäà áèëìèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíèí áàø
áàðìàüûíû ùà÷àíñà áàëòà êÿñèá. Èáàäóëëà áÿðêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäû,
ìÿí èñÿ äÿùøÿò è÷èíäÿ àüëàéà-àüëàéà åâèìèçÿ ãà÷äûì, õåéëè ìöääÿò ñàêèò îëà áèëìÿäèì âÿ î âàõòäàí äà öðÿéèìäÿ Èáàäóëëàéà áèð
íèôðÿò ÿìÿëÿ ýÿëäè; ìÿí áþéöéöðäöì, àììà î íèôðÿò ùèññè, î èéðÿíìÿê êå÷èá ýåòìÿê áèëìèðäè.
Èðèäèøëè, éåêÿ, åíëè ìèøàð òàìàì àüàúûí ýþâäÿñèíèí è÷èíÿ ýèðäè
âÿ ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí è÷èíäÿ îðà-áóðà ýåäèá-ýÿëèíúÿ, àüàúû êÿñäèêúÿ, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, ùÿìèí êÿñèê éåðèíèí ùÿð
èêè òÿðÿôèíäÿí òþêöëÿí àü-ñàðûìòûë òàõòà êÿïÿéè î õàðòóò àüàúûíûí
ãàíûäû âÿ îíäà î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö ö÷öí õåéëè ìöääÿò éàäûíäàí
÷ûõìàéàí âÿ îíà ÷îõ ìÿíàëû ýþðöíÿí áåëÿ áèð êÿøô åòäè êè, ãàí ùÿìèøÿ ãûðìûçû ðÿíýäÿ îëìóð.
505

Èáàäóëëà äàëàíûìûçûí äèáèíÿ éûüûøûá î õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäÿí óøàãëàðà, éÿíè áèçÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ úèääúÿùäëÿ þç èøèíè ýþðöðäö, ùÿðäÿíáèð äàéàíûá áåëèíè äöçÿëäèðäè, áàø
áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðóðäó âÿ î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿí ÷îõ èñòÿéèðäèì êè, Èáàäóëëàíûí ñîë ÿëèíäÿêè áàø áàðìàã éåðè àüðûñûí, éàðà îëñóí, Èáàäóëëàíû èíúèòñèí, ýþéíÿòñèí.
Áèç áèð-áèðèìèçèí éàíûíäà äàéàíûá õàðòóò àüàúûíûí êÿñèëìÿéèíÿ òàìàøà åäèðäèê âÿ ùå÷ áèðèìèç ñÿñèìèçè ÷ûõàðòìûðäûã, ùå÷ áèðèìèç òÿðïÿíìèðäèê. Áèëìèðÿì áèçÿ íÿ îëìóøäó? Áèç íÿäÿí ãîðõóðäóã? Âÿ îíäà ìÿí áöòöí éåð öçöíäÿ áèð éèéÿñèçëèê ùèññ åòäèì, ìÿíè áèð àúû ùèññ áöðöäö âÿ ùÿìèí àúû ùèññ ìÿíÿ áàøà ñàëäû êè, äöíéàäà éèéÿñèçëèêäÿí ìöñèáÿò áèð øåé éîõäóð âÿ éÿãèí Èáàäóëëàíûí
õàðòóòó êÿñìÿéèíÿ òàìàøà åëÿéÿíäÿ áèçè ãîðõóäàí äà î éèéÿñèçëèê
ùèññè èäè, ìÿùÿëëÿìèçèí, äàëàíûìûçûí, áó õàðòóò àüàúûíûí éèéÿñèçëèéè èäè.
Î õàðòóò àüàúû áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì ö÷öí ÷îõ ÿçèç îëäó, ñåâèìëè îëäó, ìÿíèì ýþçÿëèì îëäó âÿ ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì
êè, î õàðòóò àüàúûíû, î ëàë-äèíìÿç àüàúû, ìöùàðèáÿíèí ñîéóüóíäàí
÷ûëïàã áóäàãëàðû öøöì-öøöì öøöéÿí î ÿçèçèì õàðòóò àüàúûíû áó ãÿäÿð èñòÿéèðÿì.
Òóò àüàúû àüëàéûðäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ
àëà ýþçëÿðèíäÿ ïèñ áèð ùÿðèñëèê âàð âÿ òóò àüàúûíûí áó àüëàéûøû äà,
áèçèì êö÷ÿìèçèí, äàëàíûìûçûí åëÿúÿ éåòèìëèéè, éèéÿñèçëèéè äÿ Èáàäóëëàéà ýöú âåðèð, ùÿâÿñ âåðèð, ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè, Èáàäóëëàíûí
ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèê áöòöí þìðö áîéó ùÿìèøÿ ïóñãóäà äàéàíûá, íåúÿ êè, úàíàâàð ïóñãóäà äàéàíûð, — éåòèìëèê ýþçëÿéèá,
éèéÿñèçëèê ýþçëÿéèá, ýþçëÿéèá êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ,
Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòñèí âÿ îðàäà
þëñöí. Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí ùèññ åòäèì êè, Úÿôÿð äÿ, Àäèë äÿ, ßáäöëÿëè äÿ, Ãîúà äà, Úÿáðàéûë äà, Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ þëÿúÿêëÿð
âÿ áèð äÿ ùå÷ çàìàí áó äàëàíà ýÿëìÿéÿúÿêëÿð âÿ ìÿíè ãÿùÿð áîüäó, ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà Õàíûì õàëà ýÿëäè, Õàíûì õàëàíûí ãàëûí
ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíÿ áàõäûì âÿ åëÿ áèë êè, Õàíûì
õàëàíûí î ýþçëÿðè èëÿ òÿçÿäÿí áèð-áèð Úÿôÿðè ýþðäöì, Àäèëè ýþðäöì,
ßáäöëÿëèíè, Ãîúàíû, Úÿáðàéûëû ýþðäöì, Àüàðÿùèìè ýþðäöì âÿ áöòöí âàðëûüûìëà ùèññ åòäèì êè, áó ñààò éåðäÿí èðè áèð ãÿìáÿð ýþòöðÿúÿéÿì, âàð ýöúöìëÿ âóðóá Èáàäóëëàíûí áàøûíû ïàðòëàäàúàüàì, ìÿíèì öðÿéèì áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû.
Úÿôÿðãóëó ìÿíèì éàíûìäà äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí ýþçëÿðèíè
506

î ùÿðèñëèê Úÿôÿðèí. Èáàäóëëà î èðèäèøëè éåêÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Àäèë. ìöùàðèáÿäÿ èäèëÿð âÿ îðàäà þëÿúÿêäèëÿð. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè éàëíûç áèð âàõò íÿçèð ÿêäèéè î õàðòóòóí àãèáÿòèíÿ àüëàìûð. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. íå÷ÿ ìöääÿòäèð Õàíûì õàëà î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ áèð éåðäÿ òÿêáÿòÿê éàøàéûð. Ãîúà. ùÿðáè äÿìèðéîë÷ó èäè. Úÿáðàéûë. áó.. åëÿ-áåëÿ ñþùáÿò äåéèë. åíëè ìèøàðû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ òóòóí ýþâäÿñèíÿ éåðèäÿ áèëìÿçäè. Úÿáðàéûëûí. àììà Úÿôÿð äÿ. Ùÿñÿíàüà ÿìè äÿ. áó õàðòóò àüàúû ùå÷ âàõò áåëÿúÿ àüëàìàçäû. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíäÿ. Àäèë äÿ. ßáäöëÿëè. Àüàðÿùèì äÿ áóðàäà äåéèëäèëÿð. Àüàðÿùèìèí ìöùàðèáÿäÿ þëìÿéèíÿ. äîüðóäàí äà. ßáäöëÿëèíèí.. ìèøàðà êå÷ìèø Èáàäóëëàíûí ãûïãûðìûçû ãàíûíûí è÷èíäÿ àüàïïàã àüàðàí ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. Ãîúà äà. ÿëáÿòòÿ. Ãîúàíûí éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ýþðäöéöì î èðè âÿ àüàïïàã àäàì ñöìöêëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿíè äÿùøÿò áàñäû êè. ßáäöëÿëè äÿ. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàìûø î ýþçÿë ýöíëÿðäÿêè êèìè.. ùå÷ âàõò öçöíö ýþðìÿäèéèì ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè äÿ èíäè î õàðòóòëà áèð éåðäÿ àüëàéûð. ßçèçàüà ÿìè äÿ. Úÿôÿð. áèç ùå÷ âàõò áó úöð úèääè äàíûøìàìûøûã. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí áöòöí êèøèëÿðè ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ ìÿíèì àòàì äà ìöùàðèáÿäÿ èäè. ÷öíêè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê èøûëäàäû. àüëàéàí òÿêúÿ î õàðòóò äåéèë.Èáàäóëëàäàí ÷ÿêèá áàøûíû àðõàéà ÷åâèðäè.. åíëè ìèøàð äàùà õàðòóò àüàúûíû êÿñìèð. Èáàäóëëàíûí ÿëèíäÿêè ìèøàð î õàðòóò àüàúûíûí ýþâäÿñèíèí àõûðûíà ÷ûõûðäû âÿ áó âàõò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áó çàðàçàíû þëäöðÿê ýåúÿ! Ìÿí Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ïèñ ùÿðèñëèéÿ áàõà-áàõà: — Ùÿ! — ïû÷ûëäàäûì (âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð ùå÷ âàõò î úöð ãÿòèééÿòëè îëìàìûøäû!). Úÿáðàéûë äà. äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà Õàíûì õàëàýèëèí ïÿíúÿðÿñèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíó áàøà äöøäöì. ùÿì 507 . õûð÷ûëäàéà-õûð÷ûëäàéà Èáàäóëëàíûí þçöíöí ñöìöêëÿðèíè äîüðàéûð âÿ ìÿíèì òöêëÿðèì ãàáàðäû. Àüàðÿùèì èíäè áóðàäà îëñàéäû. ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèê. ùÿéàòûìûçûí áèðèíúè úèääè ñþùáÿòèäèð âÿ áèç. Õàíûì õàëàíûí äÿëè îëàúàüûíà ñåâèíäè âÿ áó âàõò Úÿôÿðãóëó ìÿíèì ãóëàüûìà ïû÷ûëäàäû: — Ýÿë. Úÿôÿðãóëó ñîéóã ãûø ýöíö ùèðñäÿí. Àäèëèí. î èðèäèøëè éåêÿ. àâòîáóñ âÿ «ïîëóòîðêà»ëàð áèð-áèðèíèí àðäûíúà äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäà äöçöëñÿéäè. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ. Ãîúàíûí. ùÿéÿúàíäàí ãûçìûø èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõäû âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. Èáàäóëëà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíèì öðÿéèìèí è÷èíÿ ýèðäè.

ùÿð ùàëäà. ýþéÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. óçóí âÿ èñòè ÷þðÿê áû÷àüûìûçû ýþòöðÿúÿêäèì âÿ ýåúÿ áèç ùÿìèí áû÷àãëà Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿíè. Äàëàíûìûçûí î úûçûëìûø äèâàðëàðû ìÿíÿ áàõûðäû âÿ äåéèðäè: «Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû! Þëäöð Èáàäóëëàíû!»... áèð áóäàüû ãûðäû. î òÿðòÿìèç ýþéäÿí ÷ÿêäè. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿêè ùÿðèñëèê éàâàø-éàâàø ñþíìÿéÿ áàøëàäû. áèç èñÿ. ýþçóúó áèçÿ áàõäû. Òóò àüàúû. èêèíúèñèíè ãûðäû. ñîíðà éåðÿ ñÿðèëìèø î õàðòóò àüàúûíà áàõäû âÿ ùÿìèí ùÿðèñëèê éåíÿ äÿ äèðèëäè. áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòëÿð ñîíà éåòäè. áåëèíè äöçÿëòäè. àíàì äèçëÿðèíÿ äþéÿ-äþéÿ àüëàéàúàãäû. Õàðòóò ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû èëÿ éåðÿ ñÿðèëìèøäè. î õàðòóòó ÷îõ èñòÿéèðäè. äàùà ùÿð øåé ãóðòàðäû. úàâàíëàðû êèìè ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá. ìÿíèì î àüëàéàí õàðòóòóì ýþâäÿñèíäÿí àøûá ÷ûëïàã áóäàãëàðû èëÿ äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíû úûðà-úûðà éåðÿ ñÿðèëäè âÿ ìÿí áèð àç éöíýöëëÿøäèì. éåðèìèçäÿí òÿðïÿíìèðäèê âÿ Èáàäóëëà ýþçëÿðèíè î ìàâè. òóòàúàãäûëàð. àììà àíàìûí î ýþç éàøëàðû ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòñÿ äÿ.. åëÿ áèë.. òåç-òåç ýþðäöéö508 . ÿëáÿòòÿ. ùÿòòà ñåâèíäèì êè. õàðòóòóí ùÿìèí ñîíóíúó ýöíö ýþéöí öçöíäÿ ãÿðèáÿ áèð ìàâèëèê âàð èäè âÿ ýþéöí î ìàâèëèéè. áèðäÿí ÿë ñàõëàäû. î õàðòóò äàùà àüëàìàéàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùÿìèí õàðòóò àüàúû äà áèçèì ìÿùÿëëÿíèí êèøèëÿðè. Èáàäóëëà ñîíóíúó äÿôÿ áåëèíè äöçÿëäèá ñàü ÿëè èëÿ áàø áàðìàüûíûí éåðèíè îâóøäóðàíäà Úÿôÿðãóëó èñòè ÿëè èëÿ ìÿíèì áèëÿéèìè áèð äÿ ñûõäû âÿ ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ÿëèíèí î èñòèñèíèí òÿñèðèíäÿí àíàìû ôèêèðëÿøäèì. Óøàãëàð Èáàäóëëàíûí áèçÿ òÿðÿô ýÿëäèéèíè ýþðÿíäÿ ãîðõóá äàëàí áîéó öçöàøàüû ãà÷ûøäû. ÿëáÿòòÿ. êîëîíèéàéà ýþíäÿðÿúÿêäèëÿð. îüëóíóí î õàðòóòó áåëÿúÿ êÿñìÿéèíÿ äÿ éàíûðäû. áèç Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿêäèê. áàëòàíû éåðÿ àòäû âÿ áèçÿ òÿðÿô ýÿëäè. ÷öíêè î ñîéóã ãûø ýöíö. Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíè èøûëäàòäû âÿ Èáàäóëëà éåíÿ ÿëèíÿ áàëòà àëäû. ÿëáÿòòÿ. àììà. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè Èáàäóëëàíû äà èñòÿéèðäè.äÿ Èáàäóëëàíû þëäöðÿúÿéèìèçÿ àüëàéûð. Èáàäóëëà òàóíëó èäè. ôàéòîí÷ó Ùÿìäóëëà êèøè. î òÿìèçëèéè Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î ùÿðèñëèéè äÿ ùÿìèí òóòàüàúû êèìè þëäöðäö — Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíäÿ éàëíûç þëö áèð ùÿðèñëèê ãàëìûøäû. èêè ÿëè èëÿ ñàïûíäàí òóòäóüó áàëòàíû áàøûíûí öñòöíÿ ãàëäûðûá ö÷öíúö áóäàüû ãûðìàã èñòÿéÿíäÿ. Èáàäóëëà î èðè âÿ èòèäèøëè ìèøàðû äà ÿëèíäÿí éåðÿ àòäû. áó äÿôÿ òóòóí ÷ûëïàã áóäàãëàðûíû ãûðìàüà áàøëàäû.

îäóí åëÿéèá àïàðûá ñàòñûí. ÷öíêè ñîë ÿëèíèí áàø áàðìàüû éîõ èäè. Ìöùàðèáÿäÿ þëÿíëÿðè êÿôÿíÿ áöðöìöðäöëÿð. ùÿ? Áèëèðÿì. åëÿ-áåëÿúÿ áàñäûðûðäûëàð âÿ Ìîëëà ßñÿäóëëà äà êþùíÿ ÿë àüàúûíû òàããûëäàäà-òàããûëäàäà êö÷ÿäÿí êå÷ÿíäÿ êèøèëÿðèíäÿí. äöíéàéäû çà509 . êÿôÿíÿ áöêöá áàñäûðàúàãäûëàð. Úÿôÿðãóëóíóí èñòè ÿëè ìÿíèì áèëÿéèìè ñûõûðäû âÿ Úÿôÿðãóëó äà óøàãëàðà ãîøóëóá ãà÷ìàäû. Ýîðóìà ñþéÿúÿêñèç ìÿíèì. àäàìà. çàðàçà Èáàäóëëà äþéöëäö. Áèð äÿíÿ çàðàçà âàðûéäû. äåéÿúÿêñèç. Ñöìöêëÿðèì ÷öðöìöø îëàúàã îíäà ìÿíèì!. äàëàíûìûçûí úûçûëìûø î äèâàðëàðû ìÿíè ñàõëàäû.. ãà÷ìàüà ãîéìàäû âÿ ìÿí éåðèìäÿ äàéàíäûì. áó òóò àüàúû äà ãàëàéäû? Îäå. éà éîõ? Úÿôÿðãóëó äåäè: — Ñÿíÿ ãèñìÿò îëàúàã! ßëáÿòòÿ. ôàøèñòëÿð îòóðóáëàð Âîðîíåæäÿ. Èáàäóëëàéäû î çàðàçàíûí àäû. ãîéìàéàúàãäûëàð êè. Îíäà äà éàäóâóçà äöøÿúÿê ìÿíèì áó àüàúû êÿñìÿéèì. Èáàëóëëàíû áèç þëäöðÿúÿêäèê âÿ ìÿùÿëëÿìèçèí Èáàäóëëàäàí çÿùëÿñè ýåòñÿ äÿ. Áèëìÿéÿúÿêñöç êè. àììà éåðÿ ñÿðèëìèø î éåòèì òóò àüàúû. Èáàäóëëà Úÿôÿðãóëóíóí íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäè (éà ìÿíÿ áåëÿ ýÿëäè?) âÿ éåíÿ äÿ ùÿìèí êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ. úàâàíëàðûíäàí ìöùàðèáÿäÿ þëÿí åâëÿðèí ãàáàüûíäà äàéàíûá ùÿðäÿí àù ÷ÿêèðäè: «—Êÿôÿíñèç ýåäÿí íîâúàâàíëàð!.. Àíúàã áèëìÿéÿúÿêñöç êè.ìöç àäàì äåéèëäè. áóðàäà þëÿúÿêäè.» Èáàäóëëà èñÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿéÿúÿêäè. îòóç èëäÿí ñîíðà áþéöê êèøè îëàúàãñóç. äÿâÿ íàëáÿíäÿ áàõàí êèìè? Íÿ ãàëûð êè. ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí äåäèéè ñþçöí ìÿíàñûíû áàøà äöøäöì. àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äåäè: — Åëÿ áèëèðñèç ìÿí ÿúëàôàì. î äà ìÿëóì äþéöë. òóòóí î êÿñèê êþòöéö. Èáàäóëëàíûí þëöñöíö áàøãà éåðäÿ áàñäûðñûíëàð. áóðàäà áàñäûðàúàãäûëàð.. Èáàäóëëà ýÿëèá áèçèìëÿ öçáÿöç äóðäó âÿ éóõàðûäàí àøàüû äöç áèçèì ýþçëÿðèìèçèí è÷èíÿ áàõäû âÿ èíäè Èáàäóëëàíûí ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿ î ùÿðèñëèêäÿí ùå÷ áèð ÿñÿð-ÿëàìÿò éîõ èäè. äàéàíäû. ùÿð ùàëäà. êåô åëÿéèðëÿð þçëÿðèé÷öí çàðàçàëàð! ×öíêè áó äöíéà çàðàçà äöíéàäû! Àäàìà ãàëàí áèð êÿôÿíäè. ãèñìÿò îëàúàã. ãûðûëìûø ÷ûëïàã ãîë-áóäàüû.. Ìÿí äÿ ãà÷ìàã èñòÿäèì. Èáàäóëëà àíàñû þëìöø. áó àüàúû êÿñäè êè. êàë âÿ õûðûëòûëû ñÿñè èëÿ äåäè: — Íÿ áàõóðñóç ìÿíÿ. áàëàëàðûíû äîëàíäûðñûí. ýþçëÿðè òóòóëìóø éàçûã ßìèíÿ õàëàíûí îüëó äåéèëäè.

510 ...î ñîéóã ãûø ýöíö áèç Úÿôÿðãó- ëó èëÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõûá Èáàäóëëàäàí àðàëàíäûã âÿ àñòà àääûìëàðëà êå÷èá äàëàíäàí ÷ûõäûã. — Âÿ Èáàäóëëàíûí î ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðèíäÿí áèð äàìëà éàø ñö- çöëöá ñèôÿòè èëÿ àõäû. î îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿí àòàìäàí äà èêè éàø áþéöê îëàúàãäûì. Ìÿíèì àòàìûí îòóç éåääè éàøû âàð èäè âÿ áåëÿ ÷ûõûðäû êè.. áèç áóðàñûíû äà áàøà äöøöðäöê êè.. áèç þìðöíäÿ áó- ðàñûíû äà åøèòìÿìèøäèê êè. áó îäóíóí ïóëó äà. áèç áèëèðäèê êè. . ÷öíêè Èáàäóëëàíûí äåäèéè î îòóç èë ñþçö ìÿíÿ áÿëêÿ äÿ ùÿð øåéäÿí àðòûã òÿñèð åòìèøäè. àììà. è÷êèéÿ ýåäÿúÿêäè âÿ Èáàäóëëàíûí ýþçëÿðèíèí áåëÿúÿ éàøàðìàüû äàëàíäà éåðÿ ñÿðèëìèø î ÷ûëïàã. Èáàäóëëàíûí áàëàëàðû âàð âÿ éÿãèí áóíó äà éàëàí äåéèðäè. àììà ÿí ÷îõ îòóç èë áàðÿäÿ ôèêèðëÿøèðäèì. ùÿð ùàëäà.Îòóç äîããóç éàøûì îí èë áóíäàí ÿââÿë òàìàì îëäó.ðàçà!. éÿãèí.. î ãîëó-áóäàüû ãûðûëìûø î õàðòóòóí. éèéÿñèçëèéèíè àçàëòìûðäû.. áèçèì äàëàíûí äèâàðëàðûíû úûðìàãëàéà-úûðìàãëàéà þëÿí î òóò àüàúûíûí éàçûãëûüûíû. äàùà ýåúÿ Èáàäóëëàíû þëäöðìÿéÿúÿéèê. (éÿíè áöòöí áþéöêëÿð áåëÿ äåéèðäè) Èáàäóëëà ÿëèíÿ êå÷ÿí ïóëó è÷êèéÿ âåðèð. Î ýåúÿ ìÿí î éàçûã òóò àüàúû áàðÿäÿ äÿ. ßëáÿòòÿ. éåòèìëèéèíè. Èáàäóëëàíûí àüëàìà- üû áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøèðäèì.. Îòóç èëäÿí ñîíðà ìÿíèì îòóç äîããóç éàøûì îëàúàãäû âÿ ìÿí áóíó ùå÷ úöð àüëûìà ñûüûøäûðà áèëìèðäèì.

óøàãëàð äàëàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá éóìðóüóíó îéíàäàí âÿ íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿ-øèøÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðàí Èáàäóëëàéà áàõà-áàõà ãàëìûøäû âÿ áèëìèðäè êè. ùÿðàðÿòñèçëèéèíäÿí äåéèðäè. ãûøãûðàãûøãûðà áèçèì äàëàíûìûçà ýèðäè: — Óðà-àà-à-ààà!.. ìÿíèì àíàìûí àäàøû Ñîíàíûí. Èáàäóëëàíûí ýöúöíÿ øöáùÿ åäèðäè. ùàìû — ïÿíúÿðÿäÿí áàõàí. Ôàøèñòëÿðè ãîâäóã Âîðîíåæäÿí! Óð-ð-ðà-ààà!. íÿ åëÿñèí: Èáàäóëëà511 . ãàïûëàðû. òÿêúÿ áèçèì êö÷ÿìèçèí éîõ. Ùÿìèí éàüûøëû-ñàçàãëû ãûø ýöíö Èáàäóëëà.. Èáàäóëëàíûí ýöúöíö ýþðìÿëè èäè. óøàãëàðû ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíäû. Èáàäóëëà ýÿëèá äàëàíûìûçûí îðòàñûíäà äàéàíäû. Óð-ð-ðà-ààà!. ñààòñàç Ýöëàüàíûí àðâàäû Ñîíàíûí ãÿìëè áèð ýþçÿëëèéè âàð èäè. ïÿíúÿðÿëÿðè äÿ Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíÿ. ãûø äåéèëäè. áöòöí äöíéàíûí öøöìÿéèíäÿí.XXVIII Ñîíàíûí. éåíÿ äÿ êöëÿêëè-ñàçàãëû áèð ïàéûç ýöíö èäè.. àììà èíäÿí ñîíðà äàùà ùå÷ áèð øöáùÿ éåðè ãàëìàìàëû èäè.. áöòöí äöíéàíûí íÿìëèéèíäÿí. ùÿòòà äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. ïàéûçûí ýöíÿøè àëòûíäà éàíûá ãàðòûìûø íàçèê áîüàçûíûí äàìàðëàðû øèøÿøèøÿ éåíÿ âàð ýöúö èëÿ ãûøãûðäû: — Óð-ð-ðà-ààà!. ùÿìèøÿ ïåíúÿêäÿ îëóðäó). Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. Ôàøèñò îüðàøëàðû ÷ûõàðòäûã Âîðîíåæäÿí!. åëÿ áèë êè. ùàìû Èáàäóëëàíûí áþéöêëöéöíö. òîï ëöëÿñèíäÿí ÷ûõìûøäû. áèð ÿëè èëÿ ïåíúÿéèíèí ùÿìèøÿ à÷ûã îëàí ÿòÿêëÿðèíäÿí (þìðöíäÿ ÿéíèíÿ ïàëòî ýåéìèðäè. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû âÿ Èáàäóëëà äà éóìðóüóíó äöéöíëÿéèá áèð-áèð áó úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà îéíàäà-îéíàäà: — Ýþðäöç!?— äåäè. î áèðè ÿëè èëÿ îðòàñû äöéìÿëè àëòûêöíú êåïêàñûíûí äèìäèéèíäÿí òóòóá àéàãëàðû äàëàíûìûçäàêû ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ áàòà-áàòà. ãà÷à-ãà÷à. XXIX Î ãûø ýöíö— 1943-úö èë éàíâàðûí àõûðëàðû èäè — åëÿ áèë êè. ãàïûëàðûí àüçûíà éûüûøàí áó äàëàí úàìààòû.. êöëÿê éàüûøû äàëàíûìûçûí äèâàðëàðûíà ÷ûðïûðäû. — Ýþðäöç?! Ýþðäöç íåúÿ ãîâäóã îüðàø ôàøèñòëÿðè Âîðîíåæäÿí?! Àðâàäëàð. Óð-ð-ðà-ààà!. éàéûí. òÿêúÿ áèçèì äàëàíûìûçûí. — Ýþðäöç?! Åëÿ áèë èíäèéÿ êèìè.. éàçûí.

ãîëóíóí ýöúöíÿ ýåäèá Âîðîíåæè ôàøèñòëÿðäÿí àçàä åëÿìèøäè. íÿ åëÿñèí? Ùÿð ùàëäà áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. î õÿôèô òèòðÿéèøè Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. î òÿðÿôäÿ Ìÿøÿäèõàíûì õàëàýèë éàøàéûð. êöëÿê îíó éåðèíäÿí òÿðïÿäÿ áèëìèðäè. áàõ. ýÿðÿê áóíëàðûí ùàìûñûíû éàäûíäàí ÷ûõàðàéäû. ýþçö èëÿ ýþðäö. éîõ. ýÿðÿê áó åâëÿðè äÿ òà512 . ãàïûëàðû áàüëàñûí. ßëÿêáÿðäèð). ïÿíúÿðÿéÿ òîïëàøìàìûøäû. ýöú ýÿëìèøäè. äîüðóäàí äà Èáàäóëëà þçö òÿêáàøûíà.íû ÿëÿ ñàëñûí. ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèíäÿ ýÿëèá îòàüûí êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû. àäû äà. àõû. àõû. XXX Áÿëêÿ äîüðóäàí äà äÿëè îëìóøäó. áèçèì äàëàíûí úàìààòû Èáàäóëëàíûí ßìèíÿ õàëàíû ÷ûüûðòìàüû ìöíàñèáÿòèëÿ ãàïûéà. ùå÷ íÿ ýþðìÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ ùÿéÿòèí ùàñàðûíûí öñòöíäÿí Èáàäóëëàéà òÿðÿô áàõûðäû. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû ãàðûí àüûìòûëëûüû ýöúëÿ ñåçèëèðäè âÿ Ñîíà éåðèíäÿí ãàëõäû. áèð áàëàúà îüëàíëàðû äà âàð. äÿëè îëìàìûøäû. Ìåéðàíãóëó ÿìèíèí îüëó Èáðàùèì èíèøèë ìöùàðèáÿäÿ þëäö. éîõ.. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. ìöíàñèáÿò áàøãà èäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ àäàìëàð ìàò ãàëìûøäûëàð. éà ïÿíúÿðÿëÿðäÿí ÷ÿêèëñèí. äåéÿñÿí. èíäè áóðäàí ýþðöíìöð). îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäè (ãàïûñûíäà äà áèð éåêÿ ãûôûë âàð... ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè èëÿ äàëàíûìûçûí úàìààòûíà ìåéäàí îõóéà-îõóéà ãûøãûðûðäû: — Ýþðäöç?! Ýþðäöç?! ßìèíÿ õàëà äà îòàüûíäàí ÷ûõûá ïèëëÿêÿíèí áàøûíäà äàéàíìûøäû âÿ äåìÿê îëàð êè. àüëûíû èòèðèðäè. äÿëè îëñàéäû. ÿââÿëúÿ áåëÿ áàõìûðäû. Î ãûø ýåúÿñè áöòöí ìÿùÿëëÿ éàòìûøäû âÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿäÿêè. ãàðà áàñûðäû îíó? Àììà. î òÿðÿôäÿ Ìåéðàíãóëó ÿìèýèë éàøàéûð. êö÷ÿéÿ áàõäû. éîõ. áÿëêÿ äîüðóäàí äà úàìààò äöç äåéèðäè. àììà 1943-úö èëèí î éàíâàð ýöíö Èáàäóëëàéà. îíäà ýÿðÿê áó åâëÿðè òàíûìàéàéäû. éà äà êè. áèð ãöðóð âàð èäè. Êöëÿê àç ãàëûðäû Èáàäóëëàíû ýþòöðöá àïàðñûí.. ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿ ñóëó âÿ äîíóã îëàí ýþçëÿðèíäÿ ùÿìèí äÿì áèð ôÿõàðÿò. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí éàøàäûüû äàëàíäû (î äàëàíäà áèð «ïðàâàäíèê» äÿ éàøàéûð âÿ î «ïðàâàäíèê»èí äÿ àðâàäûíûí àäû Ñîíàäûð. äöç ôèêèðëÿøèðäè. Ìÿøÿäèõàíûì õàëàíûí îüëó äà ìöùàðèáÿäÿ þëäö âÿ ÿýÿð Ñîíà äÿëè îëñàéäû. åëÿ áèë. åëÿ áèë. äÿëèëèê äåéèëäè áó. Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè ýþçö èëÿ ýþðäö âÿ Ýöëàüà. äÿëè èäè.

ùèññ åäèðäè: áó åâäÿ íÿñÿ áàø âåðèð. êèìÿñÿ íÿñÿ äåñèí. ìöìêöí äåéèë. ýþçëÿðè èëÿ äåéèðäèëÿð. ÿââÿëêè êèìè äàíûøìàüû. íÿñÿ åøèòñèí. áàøãà ùå÷ íÿ äåéÿ áèëìèðäè. ÷öíêè þçöíäÿí àñûëû äåéèë. Àäàìëàðûí íÿ òÿãñèðè âàð âÿ Ñîíà àäàìëàðû íåúÿ áàøà ñàëà áèëÿðäè êè. äÿëè äåéèëäè âÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òÿáÿññöìö Ñîíà ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö. î øÿêëÿ áèð äÿ áàõìàã èñòÿäè. éîõ. î åâëÿðäÿ éàøàéàí àäàìëàðû äà òàíûìàéàéäû. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàð äèëëÿðè èëÿ áèð ñþç äåìÿñÿëÿð äÿ. Ôîòîãðàô ßëè øÿêèëè Ñîíàäàí àëäû. ñþùáÿò åäÿ áèëìèðäè âÿ èøäÿ äÿ. åâäÿ îëäóüó áöòöí ìöääÿòäÿ î øÿêèëëÿ öçáÿöç èäè. Äöç ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë Ýöëàüàíûí áó øÿêëèíè àëáîìäàí ýþòöðäö âî ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà ýåòäè. ùàìû äÿëè áèëÿðäè îíó âÿ áÿëêÿ Ñîíà äîüðóäàí äà äÿëè îëóá? Ùÿð ýöí ñÿùÿð äóðóá èøÿ ýåäèðäè. ñîíðà Ýöëàüàíûí ñèíÿäÿí éóõàðû ÷ÿêäèðäèéè áó øÿêèëèí àðõàñûíà áàõäû. î øÿêèëëÿ äàíûøûðäû. Ñîíàíûí áöòöí äàõèëèíäÿ. ìÿùÿëëÿäÿ äÿ àäàìëàðëà. þçö èñòÿéèð êè. Ôîòîãðàô ßëè Ñîíàíû ýþðÿíäÿ òÿÿúúöáäÿí ýþçëÿðè áÿðÿëäè âÿ èíäè ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõàí Ñîíà áóíó äà éàõøû éàäûíà ýÿòèðèðäè. äÿãèã èôàäÿ åäÿ áèëìèðäè. äàùà äîüðóñó. àõøàì èø ãóðòàðàí êèìè åâÿ ãàéûäûðäû âÿ èøäÿ äÿ. ùÿìèøÿêè ãàðà ïàëòàðûíû ýåéèá. àììà ùÿìèí ãîðõóäà áèð öìèä äÿ ýèçëÿíìèøäè âÿ Ñîíà î àüëàñûüìàç öìèäè ùèññ åäèðäè. êèìëÿñÿ äàíûøñûí. Ñîíà ýþçëÿðäÿí îõóéóðäó áóíó. øÿêèëèí àðõàñûíäà 4-33 513 .íûìàéàéäû. ãàðà éàéëûüûíû áàüëàìûø âÿ Ýöëàüàíûí þëöì õÿáÿðè ýÿëÿíäÿí ñîíðà. éàçûã Ñîíà äÿëè îëóá. àììà áàúàðìûð. ñþçëÿ äåéÿ áèëìèðäè âÿ äåñÿéäè äÿ. àììà íÿ èäè? — áèëìèðäè. àíúàã ñàëàìëàøûðäû. ùå÷ êèìëÿ ùå÷ íÿ äàíûøìàéàí Ñîíàéà çèëëÿäè. Ýÿëèá øàìû éàíäûðìàã èñòÿäè. ùÿòòà ëàï ýöëñöí äÿ. Îòàüûí äèâàðûíäàí àñûëìûø î øÿêèëè ö÷ àé áóíäàí ÿââÿë áþéöòäöðìöøäö âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. Ñîíà î øÿêèëè ôîòîãðàô ßëèéÿ âåðäè: — Áþéöò áó øÿêèëè. àììà áöòöí þìðöíäÿ áèðèíúè äÿôÿ î øÿêëÿ áàõìàãäàí ãîðõäó âÿ öìóìèééÿòëÿ. áàõäû. þçöíäÿí àñûëû äåéèë áó. ñþùáÿò åëÿìÿéè áàúàðìûð. äöíéàäà ùå÷ êèì Ñîíàéà èíàíìàçäû. öðÿéèíäÿêèëÿðè î øÿêèëÿ äåéèðäè âÿ òÿõìèíÿí îí ýöí èäè êè. Ôîòîãðàô ßëè ñóàë âÿ ìàðàã äîëó ýþçëÿðèíè. äåéèðäèëÿð êè. áöòöí è÷èíäÿ áèð ãîðõó âàð èäè.

Ìÿí ñÿíèí àäûíû äà áèëèðäèì.. Ìÿí áèëèðäèì êè. áàõìàéàðàã êè. áöòöí äàõèëè èëÿ Ýöëàüàíû ãóúàãëàìûøäû âÿ äåìèøäè: — Ìÿí î ýöíö ýþçëÿéèðäèì. áó åâÿ. ôîòîãðàô ßëè áþéöòäöéö øÿêëè þçö ýÿòèðèá Ñîíàéà âåðäè âÿ Ñîíà î øÿêëè îòàüûí äèâàðûíäàí àñäû. Ôîòîãðàô ßëè ôèêèðëÿøäè êè. áó éàçûã äîüðóäàí äÿëè îëóá.. àììà ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíëÿðèí âÿ õöñóñÿí äÿ ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëàíëàðûí ùàìûñû ö÷öí öðÿêäÿí éàíûðäû. äîüðóäàí äà. Ñîíà ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí ÿëèíäÿí òóòìóøäó âÿ Ýöëàüàíûí ÿëè Ñîíàíûí äàõèëè514 . àììà Ñîíà áàøà äöøäö êè. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàéàúàãäûëàð. Ñîíà ùÿìèí ýöíÿ ãÿäÿð þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ýöëàüàíû ýþðìÿìèøäè. àäàì áîéäà øÿêëè íåéëÿéèð? Àíúàã ôîòîãðàô ßëèíèí Ýöëàüàéà ùþðìÿòè âàð èäè. àüëû áàøûíäà îëàí àäàì. èíäè î áîéäà ôîòî êàüûçû òàïìàã ÷îõ ÷ÿòèí èäè. Íÿ àäè ñþçëÿð èäè: ðàñòëàøìàã. áåëÿúÿ áèð ãàðàíëûã è÷èíäÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí ãóúàüûíäà èäè âÿ òÿêúÿ ÿëëÿðè èëÿ. Áèð äÿôÿ éàé èäè. — Íÿ áîéäà áþéöäöì? — Ýöëàüà íÿ áîéäàäûð.ýþé ìöðÿêêÿáëÿ éàçûëìûøäû: «Ìÿíèì ýöëöì Ñîíà! Áàõàíäà õàòûðëàìà. áó îòàüà ýÿëèí ýÿëÿúÿêäè.. î áîéäà) âÿ áèð äÿ êè. 13 ìàé 1939-úó èë». Ñîíàíûí ñèôàðèøè àäè ñèôàðèø äåéèëäè. åëÿ äàíûøûð. Ýöëàüà Ñîíàéà èíàíûðäû. åâëÿíìÿê. áåëÿúÿ áèð ãûø ýåúÿñè. Èêè ýöíäÿí ñîíðà. öìóìèééÿòëÿ. Ôîòîãðàô ßëè ùå÷ íÿ äåìÿäè. òèêèø ôàáðèêèíäÿ èøÿ ýèðìèøäè âÿ úÿìè ö÷-äþðä àé êå÷ÿúÿêäè.. Ñîíà äöç äåéèð. åëÿ áèë Ýöëàüà èíäè äÿ ñàüäûð (íÿ áîéäàäûð. ùàíñû ýöí ýÿëÿúÿê ñÿíè ýþðÿúÿéÿì. èêèñè äÿ ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû. áó ÷àðïàéûäà... èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. Ñîíàíûí âåðäèéè øÿêëè ýåðè ãàéòàðìàäû. Áèð äÿôÿ. èìêàíûíäà íÿ âàðäûñà åëÿìÿéÿ ùàçûð èäè âÿ áó äÿôÿ äÿ áàõìàéàðàã êè. ñÿí ùàíñû ýöí ýÿëèá ÷ûõàúàãñàí. áöðêöäÿí íÿôÿñ àëìàã îëìóðäó. ýþðöøìÿê.. Ñîíà îíëàðûí èëê äÿôÿ ðàñòëàøäûãëàðû ýöíö ýþçëÿìèøäè. ôîòîãðàô ßëè íÿ ôèêèðëÿøäè. ýöíëÿðèí áèð ýþçÿë ýöíöíäÿ Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøàúàãäû.. ùÿëÿ Ñîíà èëÿ åâëÿíìÿìèøäè âÿ áó î âàõòëàð èäè êè. Ýöëàüà áó øÿêëè ÷ÿêäèðÿíäÿ. þçöíöí àü úèéÿðè õÿñòÿ îëäóüó ö÷öí ôîòîãðàô ßëè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè.... Ñîíà Øóøà óøàã åâèíäÿ ìÿêòÿáè òÿçÿúÿ áèòèðèá Áàêûéà ýÿëìèøäè.. î áîéäà. àììà Ýöëàüàíû òàíûéûðäû âÿ ýþðÿí êèìè äÿ òàíûäû. ýåúÿíèí ãàðàíëûüû èäè.. Ñÿíè ñèôÿòäÿí äÿ òàíûéûðäûì. áàõ. áöòöí áÿäÿíè èëÿ. áèëèðäè êè.. Áàêû. ñîíðà Ýöëàüà èëÿ åâëÿíÿúÿêäèëÿð âÿ Ñîíà. õàòûðëàéàíäà áàõ! Ýöëàüà.. áàõ.. áåëÿäèð. ãîëëàðû èëÿ éîõ.

àíàñû äà... îíà ýþðÿ áåëÿ ýöëöð. Ñîíà öðÿêäàí ýöëìöøäö: — À-à-à. áó Ñîíàéà íÿ îëóá. Ìÿí ñÿíè ÷îõ èñòÿéèðÿì äÿ. Îíà ýþðÿ äÿ ùÿð øåéè áèëèðÿì. Ýöëàüà äîüðóäàí äà óøàãëûã ÷àüëàðûíäà î úöð åëÿìèøäè. éÿíè êè. øöìàë áèð îüëàí èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðû èëÿ áèðëèêäÿ ìÿùÿëëÿíèí ÿí ñàéûëàí. áÿõòÿâÿð áàøûíà. Áèð äÿôÿ Øþâêÿò ùàìàìäà ãûç-ýÿëèíëÿðëÿ áèð éåðäÿ ÷èìÿíäÿ äåìèøäè: — Åù. ÿðÿ ýåòìèø úàâàí ýÿëèíëÿð èñÿ Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà. áåëÿ ýöëöð?! Õÿäèúÿ õàëà ýöëöìñÿéèðäè âÿ äåéèðäè: — Áÿõòÿâÿðäè äÿ Ñîíà.. ñîíðà äà äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëàéà áàõûðäûëàð. ùþðìÿò äîëó ýþçëÿðèéëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. — Áèðäÿí ñÿí úàäóýÿð-çàä îëàðñàí à. áàúûëàðû äà. ñîíðà Ýöëàüà îí ö÷-îí äþðä éàøëàðûíà ÷àòàíäà àíàñû þëìöøäö âÿ Ýöëàüàíû ìÿùÿëëÿ áþéöòìöøäö. ÷öíêè ÿââÿëúÿ àòàñû þëìöøäö.. ÷öíêè áÿõòÿâÿðëèê áàðÿäÿ. èñòè îëàíäà ñÿðèíè éàíûíäà. Ýöëàüàíûí óøàãëûã âàõòëàðûíäàí äàíûøûðäû.. Ñîíà?. å. Ýöëàüà ùåéðÿò è÷èíäÿ Ñîíàéà ãóëàã àñûðäû.. åíëèêöðÿêëè. àé Õÿäèúÿ õàëà. ñîéóã îëàíäà èñòèñè éàíûíäà. àììà áÿõòÿâÿðëèéè. ýþç-ýþçÿ ýþðìÿìèøäèëÿð. õîøáÿõòëèê áàðÿäÿ ÷îõ îõóìóøäóëàð. — Áóíëàðû ìÿí íÿ âàõò ñÿíÿ äàíûøìûøàì? Áöòöí áóíëàðû ùà÷àíñà Ñîíàéà äàíûøìàüû Ýöëàüàíûí éàäûíà ýÿëìèðäè. Ýöëàüà ùöíäöðáîéëó. Ýþçëÿðèíäÿí ýþðöðÿì!. êö÷ÿäÿ ðàñò ýÿëÿíäÿ ùÿñÿäëÿ Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõìûøäûëàð. Ýöëàüàíûí àòàñû äà ìÿùÿëëÿéäè.íÿ áèð ñÿðèíëèê ýÿòèðèðäè. õîøáÿõòëèéè áåëÿúÿ öç-öçÿ. î úöð àüëàìûøäû.. Ñîíàéà íÿ âàð êè.. ÷îõ åøèòìèøäèëÿð. ÷öíêè áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áèð ñÿáÿá éîõ èäè âÿ ùàìû òÿÿúúöáëÿ Ñîíàéà áàõûðäû. òÿìèçëèê ýÿòèðèðäè âÿ Ñîíà ùÿìèí ãàðàíëûãäà ýþçëÿðèíè òàâàíà çèëëÿìèøäè... î úöð ôèêèðëÿøìèøäè. àììà Ñîíàíûí äåäèêëÿðè ùàìûñû ùÿãèãÿò èäè. 515 . Îíäà ùÿëÿ ÿðÿ ýåòìÿìèø ãûçëàð Øþâêÿòèí áó ñþçëÿðèíäÿí ÿìÿëëè-áàøëû áèð øåé áàøà äöøìÿìèøäèëÿð. Ãûçëàð áó äÿôÿ ìàðàã âÿ åéíè çàìàíäà. Î âàõòëàð Ñîíà ùÿðäÿí èøäÿ äÿ áåëÿúÿ öðÿêäÿí ýöëöðäö âÿ Ñîíà èëÿ áèð éåðäÿ èøëÿéÿí ãûçëàð áóíà ìÿÿòòÿë ãàëûðäûëàð. ãàðäàøëàðû. åâèíè ìÿùÿëëÿ ñàõëàìûøäû. ùþðìÿòëè úàâàíëàðûíäàí èäè âÿ Ýöëàüà äà ìÿùÿëëÿíè ÷îõ èñòÿéèðäè.

áóíëàðûí ùå÷ áèðèíè éàäûíäà ñàõëàéà áèëìÿçäè. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäà ãîë-ãîëà ýÿçèðäè. Áöòöí ýåúÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè. Õàíûì õàëàíûí îüëàíëàðûíûí äà àäû Úÿôÿðäèð. Ýöëàüàíûí þçöíö ýþðìöðäö. þçö òÿêáàøûíà éàä áèð ãûç àëûá åâèíÿ ýÿòèðäè. Ýöëàüàíûí òÿáÿññöìö èäè. Ñîíàíû ãÿáóë åòäè. ÷öíêè Ýöëàüà ìÿùÿëëÿíèí ãûçëàðûíû áÿéÿíìÿäè. ìÿùÿëëÿäÿ ùå÷ êèì áóíà ïèñ áàõìàäû. Ùÿð òÿðÿôè áàñìûø î ãàðàíëûã è÷èíäÿ ãàðûí ýöúëÿ ñåçèëÿí àüûìòûë ïàðûëòûñû éåð öçöíöí ãàðàäàí áàøãà äà ðÿíýëÿðèíäÿí õÿáÿð âåðÿí éåýàíÿ èøàðÿ èäè. Àãàðÿùèì äÿ Ýöëàüàíûí äîñòëàðûäûð âÿ ùÿðýàù Ñîíà äÿëè îëìóøäóñà. Áÿëêÿ äîüðóäàí äà éóõóäóð? Àõûð âàõòëàð àü éóõóëàð ýþðöðäö. Î ãûø ýåúÿñè Ñîíà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû. àììà î àü éóõóëàð Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè. Ãîúàäûð. ïÿíúÿðÿ ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüàðòûñû èäè. ùå÷ êèì Ýöëàüàíû òÿíÿëÿìÿäè. Äöçäöð. äöçäöð. áèð àç éóõàðûäà Õàíûì õàëàýèëèí äàëàíûäûð. Ñîíàéà ôèêèð âåðÿíäÿí ñîíðà. îíóí éàíûíäà ßëèàááàñ êèøèíèí åâèäèð. Úÿáðàéûëäûð. ýöíöí ýöíîðòà ÷àüû..Ñîíðà Ñîíà ýÿëäè âÿ Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû. Ãîúà äà. ßáäöëÿëèäèð. Àüàðÿùèìäèð âÿ Úÿôÿð äÿ. Ýöëàüàíûí áàõûøëàðû èäè. áó àü — o êö÷ÿäÿêè.. àü éóõó äåéèëäè. åëÿ áèë êè. Ýöëàüà ö÷öí äöíéàäà Ñîíàäàí áàøãà ùå÷ êèì âÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. ßáäöëÿëè äÿ. Ýöëàüà èëÿ Ñîíà áó ìÿùÿëëÿäÿ áèðèíúè êèøè âÿ ãàäûí õåéëàüû èäè êè. Ãàðàíëûã è÷èíäÿêè î ãàð àüûìòûëëûüû. ìÿùÿëëÿ ùàðàäàñà áèð àç Ýöëàüàäàí èíúèäè äÿ. ÷öíêè ìÿùÿëëÿ òöêö òöêäÿí ñå÷èðäè. ùå÷ êèì Ñîíàíûí ãàðàñûíà äàíûøìàäû. î Ñàðû ùàìàìûí ãàðàëòûñûäû. áàõ. ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ Ñîíàíû äà éàõøû òàíûìûøäû. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. äàìëàðäàêû. áöòöí áóíëàð áèð éóõóäóð. Àäèë äÿ. éàõóä ýåäÿíäÿ ÿë-ÿëÿ òóòóðäó âÿ ÿí òÿÿúúöáëöñö áó îëäó êè. 516 . ìÿùÿëëÿ Ñîíàíû ýþðÿíäÿí ñîíðà. áöòöí áóíëàð éóõó äåéèëäè. éàâàø-éàâàø àðòìàüà áàøëàäû. Àäèëäèð. ýåúÿíèí ãàðàíëûüûíû àéäûíëàøäûðìàüà áàøëàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. î äàëàíäà Ñîíàíûí àäàøû úàâàí áèð àðâàä äà éàøàéûð âÿ î àðâàäûí ßëÿêáÿð àäûíäà áàëàúà âÿ ÷îõáèëìèø áèð îüëó äà âàð. Úÿáðàéûë äà. Áÿëêÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäàêû î õÿôèô òèòðÿéèøè äÿ éóõóäà ýþðöðäö? Éîõ. Ñîíà Ýöëàüàíû áöòöí ìÿùÿëëÿíèí ÿëèíäÿí àëäû.

èêè éöçöíúö äÿôÿ îõóéà-îõóéà áèëèðäè êè. ñîíðà î ìÿêòóáó èêèíúè äÿôÿ îõóäó.. àü éàëàíäûð áó. áèëèðäè êè. ýþçöíÿ ýþðöíöá î òÿáÿññöì. Ýöëàüà ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöí èäè êè. Ìÿùÿëëÿ äÿ î ãàðà êàüûçäàí õÿáÿð òóòäó âÿ ìÿùÿëëÿ Ýöëàüàíûí éàñûíû ñàõëàìàã ö÷öí Ñîíàýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà ÷àäûð ãóðìàã èñòÿäè. — äåäè. éàõàäàí àñìàã ö÷öí êè÷èëäèá ÷îõàëòñûí. àììà éåíÿ äÿ ãîðõäó. ôîòîãðàô ßëè ýÿëèá Ýöëàüàíûí øÿêëèíè èñòÿäè êè. øàìû éàíäûðìàäû. Áó íÿôÿñ. î éàëàí÷û ìÿêòóá ýÿëìèøäè. íÿäÿí ãîðõóðäó? Ãîðõóðäó êè. áàøà äöøÿð êè.. ãûçëàð. èðè ìèñ ñàìîâàðûíû ýÿòèðèá ñó èëÿ äîëäóðìàã èñòÿéÿí ãÿññàá Äàäàøáàëàíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû. îðàäà à÷ûã-àøêàð éàçûëìûøäû êè. èêèíúè áèð àäàì íÿôÿñè ùèññ åòäè. ôîòîãðàô ßëèíè ãîâäó. Ýöëàüà ö÷öí éàñ ñàõëàñûíëàð. àðâàäëàð. Áöòöí âàðëûüûíû òîïëàéûá äèããÿòëÿ ãóëàã àñäû. Îòàãäàêû î èêèíúè àäàì íÿôÿñè ëàï ýöúëÿ äóéóëóðäó. î òèòðÿéèø.— äåäè.. àììà Ñîíà áóðàéà êþ÷öá ýÿëäèéè âàõòäàí áèðèíúè äÿôÿ ìÿùÿëëÿíèí öçöíÿ àü îëäó. áó áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. íèéÿ öðÿéè åëÿúÿ äþéöíöðäö. ÷öíêè î ãàðà õÿáÿð àü éàëàí èäè. Éàëàíäû!. áàøûíà éûüûøìûø ìÿùÿëëÿ àðâàäëàðûíûí öñòöíÿ ãûøãûðäû: — Éàëàíäû áó!. Ö÷êöíú áèð ìÿêòóá èäè âÿ Ñîíà î ìÿêòóáó áèð äÿôÿ îõóäó. ùå÷ îëìàñà áèð áàëàúà òÿñêèíëèê âåðñèíëÿð. áèðäÿí éàíûëìûø îëàð. ÿëáÿòòÿ. ãàïûíûí àüçûíäà ÷àäûð ãóðñóíëàð. Ýöëàüà þëìÿìèøäè. àüëàìàã ÿâÿçèíÿ. ýÿëèíëÿð àüëàéà-àüëàéà Ñîíàíûí áàøûíà éûüûøäû êè. Ýöëàüàíûí íÿôÿñè èäè âÿ Ñîíàíûí áóíà ùå÷ áèð øÿêê-øöáùÿñè éîõ èäè. Ýöëàüà ìöùàðèáÿäÿ ùÿëàê îëóá âÿ Ñîíà äà ùÿìèí ìÿêòóáó éöçöíúö äÿôÿ. íÿ ö÷öí äóðäóüó éåðäÿ ãàíûíà ãÿë517 . äÿðäèíè áþëöøäöðñöíëÿð. ñîíðà ö÷öíúö äÿôÿ îõóäó. — Éàëàíäû áó!. Ñîíà íèéÿ ãîõóðäó. Ýöëàüà Ñîíàíû áóðàäà òÿê ãîéóá þçö ìöùàðèáÿäÿ þëÿ áèëìÿç.Ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá øàì éàíäûðìàã èñòÿäè. àëäàíûá? Ñîíà èêèÿëëè áàøûíû òóòäó âÿ éåíÿ äÿ áèðäÿí-áèðÿ îòàãäà èêèíúè áèð íÿôÿñ äóéäó. ùå÷ áèð ïèñ èø ýþðìÿìèøäè âÿ îíà íÿ ö÷öí ýöëëÿ äÿéìÿëèéäè. äèâàðäàí àñûëìûø î ôîòîøÿêèëÿ éåíÿ áàõìàã èñòÿäè. äîäàãëàðûí î õÿôèô òèòðÿéèøèíè ýþðÿð? éîõñà ãîðõóðäó êè. ñèíÿñèíäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè? Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. øÿêèëÿ áàõàð âÿ éåíÿ äÿ î õÿôèô òÿáÿññöìö. ýÿëèá ÷àðïàéûäà îòóðäó. î éàëàí÷û ãàðà õÿáÿð ýÿëìèøäè. ÷àäûðûí òàõòàëàðûíû ãóðàøäûðàí àäàìëàðûí öñòöíÿ. ÷öíêè áó äöíéàäà ùå÷ áèð ýöíàùû éîõ èäè. ãîéìàäû êè. øÿêèë âåðìÿäè. Ýöëàüà þëÿ áèëìÿçäè. Ñîíà ãîéìàäû êè.

ãûéìûðäû êè. ýöëëÿ Ýöëàüàíû íåúÿ òóòà áèëÿðäè? Ñààò íå÷ÿ èäè ýþðÿñÿí? Èêè èäè? Ö÷ èäè? Äþðä èäè? Ýöëàüà ñààòñàç èäè âÿ Ñîíà äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. èêè òàõòà êÿòèë ýöúëÿ ñûüûøàí î áàëàúà.òàí îëìàëû èäè? Ñîíà áóðàäà òÿê èäè. î éóâàíû ýþðìÿç. àììà Ñîíà áóðàäà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Ýöëàüà äà î àäàìëàðû ýþðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí î àäàìëàðûí ùå÷ àüëûíà äà ýÿëìèðäè êè. Ýöëàüàíûí áèðíÿôÿðëèê áàëàúà ñààòñàç åìàëàòõàíàñû È÷ÿðèøÿùÿðèí éàíûíäà Ãîøàãàëà ãàïûñû òÿðÿôäÿ áþéöê áèð áèíàíûí áèðèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ èäè âÿ ùÿðäÿí Ñîíà èøäÿí ÷ûõûá òðàìâàéà ìèíèðäè. Ýöëàüà ýÿëÿíäÿí ñîíðà èøëÿìÿéÿ áàøëàéàúàãäû âÿ Ýöëàüà äà. ýÿëÿúÿêäè. Ýöëàüà îðàäà ýöëëÿ-áîðàí ñÿñè åøèòñèí. Áÿçÿí Ýöëàüà ýþçëÿðèíè î Ãîøàãàëà ãàïûñûíäàí ÷ÿêèðäè. åìàëàòõàíà äåéèëäè. ùÿéÿúàíëàðûíûí éóâàñû èäè — íåúÿ êè. ÿëáÿòòÿ. åâèí ñààòëàðûíû. ÷öíêè úÿáùÿäÿí ýÿëÿí î ö÷êöíú êàüûç àü éàëàí èäè (âÿ î àü éàëàí àü éóõóëàð ýÿòèðìèøäè). àüàúëàðäà ãóøëàðûí éóâàñû îëàð. Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí èøûüûíû ñþíäöðöðäö âÿ êö÷ÿäÿí êå÷ÿí àäàìëàð ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿêè èïëÿðäÿí ñàëëàíìûø úöðáÿúöð ñààòëàðûí àðàñûíäàí è÷ÿðèíèí ãàðàíëûüûíäà îòóðìóø Ñîíàíû âÿ Ýöëàüàíû ýþðìöðäö. àäàìëàð ýåäÿð-ýÿëÿð. Ñîíà èëÿ Ýöëàüàíûí ùèññëÿðèíèí. äóðäóüó éåðäÿ ÿëèíÿ òöôÿíý àëìûøäû. ýèçëè ùÿéÿúàíëàðûíûí ãàïûñû èäè. þçöíöí äÿ ãîëóíóí ñààòûíû äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíÿ éûüìûøäû âÿ î âàõòäàí áÿðè áó åâäÿ ñààò èøëÿìÿìèøäè. Äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ùàìûñû Ýöëàüà ýÿëÿíäÿ ãóðóëàúàãäû. Ýöëàüàíûí äà áèð-áèðëÿðèíÿ ýèçëè ùèññëÿðèíèí. àììà þçëÿðè è÷ÿðèäÿ ãàëûðäû. ÷îõ èñòÿäèéè áó ñààòëàðäàí áó ãÿäÿð óçàã äöøìöøäö. ñààò ñÿñëÿíñèí áó åâäÿ. åìàëàòõàíàäà äà èøèí âàõòû ãóðòàðûðäû. ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû àðàñûíäàí Ñîíàíûí äà öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö åøèäèð518 . Ýöëàüà åìàëàòõàíàíûí ãàïûñûíû áàüëàéûðäû. ÿñëèíäÿ. î äàðûñãàë îòàãäà éàíàøû îòóðóá äèâàðëàðäàí àñûëìûø. ñàü èäè âÿ Ýöëàüà îðàäà íåúÿ þëÿ áèëÿðäè. Ñîíà áóðàäà ãàëìûøäû. àììà Ñîíà äà. úöðáÿúöð ñààòëàð äöçöëìöø áó øöøÿíèí î òÿðÿôèíäÿêè áàëàúà äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñû ùÿìèí äÿì. ùÿìèí åìàëàòõàíàéà ýåäèðäè. àìúà î éóâàíûí è÷èíäÿêè ãóøëàð ùàìûíû ýþðÿð. Ñîíà ãûéìûðäû êè. ñèíÿñèíè ýöëëÿéÿ íèøàí òóòìóøäó. ñààò ñÿñè åøèòñèí. ÷öíêè Ýöëàüà êè. ìèçèí öñòöíÿ éûüûëìûø áþéöêëö-êè÷èêëè éöç ñààòûí òûããûëòûñûíà ãóëàã àñà-àñà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíäÿí È÷ÿðèøÿùÿðèí Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäûëàð âÿ áó çàìàí î Ãîøàãàëà ãàïûñû ÿñëèíäÿ Ñîíàíûí äà.

áàõ. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàíû òàìàì áàøãà áèð àëÿìÿ àïàðûðäû âÿ ùÿìèí àëÿìäÿ Ñîíà èëÿ Ýöëàüàäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. áó îòàãäà íÿñÿ áàø âåðèðäè. ÷öíêè Ýöëàüà óçàãëàðäà èäè âÿ Ýöëàüàñûç î åìàëàòõàíàéà. íåúÿ îëäó êè. ìöâÿããÿòè áèð àéðûëûã èäè. Áèð äÿôÿ èøäÿí ÷ûõàíäà éåíÿ äÿ òðàìâàéà ìèíèá Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí éàíûíà ýåòìÿê èñòÿäè.. ñîíðà áÿëêÿ éåääè éöç àëòìûø ñÿêêèçèíúè ýöí îëàúàãäû. Ñîíà ùÿìèí ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìèðäè. î åìàëàòõàíàéà áàõìàã èñòÿäè. ÷öíêè áó. ùÿëÿ åâëÿíìÿêëÿðèíäÿí ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. Ýöëàüà ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè. áåëÿ îëàúàãäû. î äÿðèíëèêäÿ êè. åëÿ áèë êè. ùÿíèðòèñè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû èëÿ áèðëèêäÿ Áàêûíûí îðòàñûíäàêû. àììà ýåòìÿäè. îðà þçö äÿ äàõèë îëìàüà ÷ÿêèíèðäè. Ýöëàüà ýöëöìñÿäè. àììà àõûð êè. ñîíðà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè ïàëòàðûí éàõàñûíû à÷ûðäû. ñÿùÿð òåçäÿí áèðëèêäÿ Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû ùÿìèí ìåéäàíà ýåòäèëÿð âÿ áèð ìöääÿò ìåéäàíûí îðòàñûíäà äàéàíûá ãàïûñû ãûôûëëû î åìàëàòõàíàéà áàõäûëàð. öçöíö Ñîíàíûí äþøëÿðèíèí àðàñûíäà ýèçëÿäèðäè âÿ Ñîíà ùèññ åäèðäè êè. Ýöëàüàéà ùå÷ íÿ îëìàéàúàãäû. Ýöëàüà ãàéûäûá ýÿëÿúÿêäè — áóíó Ñîíà éàõøû áèëèðäè. èðè äàøëàðûí ÷îïóðëàðû óçàã-óçàã êå÷ìèøëÿðäÿ ãàëìûø éöç èëëÿðäÿí õÿáÿð âåðÿí î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà ìåéäàí îõóéóðäó. äèíìÿç-ñþéëÿìÿç þç åâèíÿ ýÿëäè. íÿ áàø âåðÿúÿê âÿ áóíà ýþðÿ äÿ ÿðÿôÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿéÿ ãîðõóðäó. î àëÿì. Ñîíà áóíó þçöíÿ ãûéìàäû âÿ ùÿìèøÿêè êèìè. î Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõìàã äà äöç äåéèëäè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí èäè êè. 519 .äè. Äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí êå÷ìèøäè.. úöðÿò åëÿìèðäè. úàìààòûí ýþçö ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. áÿëêÿ ö÷ ìèí äîããóç éöç ñÿêñÿí äþðäöíúö ýöí îëàúàãäû. ÷öíêè. ÿñëèíäÿ öðÿéèíèí äÿðèíëèéèíäÿ. ñàáàù ö÷ éöç àëòìûø èêè ýöí îëàúàãäû. Ýöëàüàíû ìöùàðèáÿéÿ éîëà ñàëäûüû ýöí ùå÷ þçëÿðè äÿ áèëìÿäè. àììà îí ýöí èäè êè. Ñîíà äà ýöëöìñÿäè. íÿéèíñÿ ÿðÿôÿñèíäÿäèð. àëîâóíóí ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýè âÿ òàìàì úàíëû áèð ìÿõëóã êèìè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè äîëóá. î äÿðèíëèêäÿ áèëèðäè êè. îðàäà. Ñîíà î åìàëàòõàíàíû ýþðìöðäö. ïðèìóñóí èéè. à÷ûã ñèíÿñè èëÿ áó äöíéàýþðìöø. Ñîíà áóíó ùèññ åäèðäè âÿ Ñîíà áóðàñûíû äà áöòöí öðÿéè èëÿ. Ýöëàüà ãàéûäàúàãäû. àíúàã Ñîíàéà âÿ àíúàã Ýöëàüàéà ìÿõñóñ èäè. ÿëè èëÿ Ýöëàüàíûí éóìøàã ñà÷ëàðûíû ãàðûøäûðà-ãàðûøäûðà Ãîøàãàëà ãàïûñûíà áàõûðäû. Ãûøäà Ýöëàüà î åìàëàòõàíàäà êè÷èê áèð ïðèìóñ éàíäûðûðäû âÿ î êè÷èê ïðèìóñóí èñòèñè ùÿìèí åìàëàòõàíàéà áÿñ åëÿéèðäè. áöòöí è÷è èëÿ ùèññ åäèðäè êè.

áèðäÿí þçöíÿ äÿ ìÿëóì îëàð êè. äîäàãëàðûíäà. Éîõ. äîüðóäàí äà äÿëè îëóá. àäèúÿ áèð-áèðëÿðèíèí ýþçöíöí è÷èíÿ áàõìàã êèôàéÿò èäè âÿ Ýöëàüà áó ôîòîøÿêèëäÿ äÿ Ñîíàíû áàøà äöøöðäö. î òèòðÿéèøè ýþçëÿðè èëÿ ýþðäö.. äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì äÿ ùÿìèøÿêè êèìè èäè. Ñîíàíû ãàðà áàñìûðäû. Ýöëàüà èíäè äÿ ùÿìèøÿêè êèìè áàõûðäû. Ñîíàéà åëÿ ýÿëèðäè êè. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëèíäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè êè. Ñîíà ñÿùÿð èøÿ ýåòìÿçäÿí ÿââÿë äÿ. ÷öíêè Ýöëàüà ùÿìèøÿ Ñîíàíû ñþçñöç äÿ áàøà äöøöðäö. áó. áó ôîòîøÿêèëëÿ äÿ ñþùáÿò åäèðäè âÿ ÷îõ âàõò äà áó äàíûøûã. áó ñþùáÿò ñþçñöç îëóðäó. Áàéàã ïàëòàðûíû ñîéóíóá éåðèíÿ ýèðìÿçäÿí ÿââÿë äÿ Ñîíà Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç äàéàíìûøäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðûíäà áèð òèòðÿéèø ñåçäè. Ýöëàüàíûí ôîòîñó èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. Áèð íå÷ÿ ýöí èäè êè. ôîòîëàðäà åëÿ øåé îëìóðäó. öìóìèééÿòëÿ. Ñîíà ÿëèíäÿ òèòðÿéÿí î øàìûí èøûüûíäà áèð ìöääÿò äèããÿòëÿ Ýöëàüàéà áàõäû. ÷ÿíÿñèíäÿ îéíàéûðäû. áèðäÿí áàõäû. Øàìûí èøûüû ôîòîøÿêèëèí öñòöíÿ äöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè î øàì èøûüûíäà èøûëäàäû âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. àììà Ñîíàíûí øàì òóòìóø ÿëè òèòðÿéèðäè âÿ Ñîíàíûí ÿëè òèòðÿäèêúÿ øàìûí çÿèô èøûüû ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí éàíàãëàðûíäà. éàëàí äåéèëäè.. àììà áàõûðäû. àììà øàìûí çÿèô èøûüûíûí ùÿðÿêÿòèíäÿí áàøãà ôîòî520 . Ñîíà ãîðõìóðäó êè. áó ùÿãèãÿò èäè. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ãàïàëû èäè. éóõóéà ýåäÿíÿ ãÿäÿð Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè èëÿ äàíûøûðäû. äÿëè îëìàìûøäû Ñîíà. áó ôîòîøÿêèëäÿ íÿñÿ áèð äÿéèøèêëèê âàð. Ñîíà ùÿéÿúàí êå÷èðìèðäè. áàéàã ôîòîøÿêèëäÿ Ýöëàüàíûí äîäàãëàðû õÿôèô áèð òèòðÿéèøëÿ òèòðÿäè. àõøàì èøäÿí ãàéûäàíäàí ñîíðà äà. äÿëè îëàð. àììà áöòöí áóíëàðëà áÿðàáÿð. ñààò íå÷ÿäèð? Áóíóí íÿ ìÿíàñû âàð èäè. äóéóðäó. Ñîíà áóíó áÿäÿíèíèí ùÿð áèð ùöúåéðÿñè èëÿ ùèññ åäèðäè. ñààò íå÷ÿäèð? Ñîíà øàìû éàíäûðäû âÿ î øàìû ÿëèíÿ ýþòöðöá äèâàðûí ãàáàüûíà ýÿëäè. éÿíè ãàðàíëûãäà Ýöëàüà ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ î ýþçëÿð øàìûí èøûüûíäàí äèêñèíäè. áèðäÿí-áèðÿ à÷ûëäû.ãîðõóðäó êè. áàõûðäû âÿ áó äÿéèøèêëèéèí íÿ îëäóüóíó òàïà áèëìèðäè. áó äèâàðäàí àñûëìûøäû âÿ äöç ö÷ àé èäè êè. Ñîíà ÷àðïàéûäàí àéàüà ãàëõäû. ÿââÿëëÿð éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ýþðÿñÿí. íÿñÿ ÿââÿëêè êèìè äåéèë. Ýöëàüàíûí áó ôîòîøÿêëè ö÷ àé èäè êè.

÷öíêè Ýöëàüà ÿçàá ÷ÿêèðäè. àüëàñûüìàç áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè: Ñîíà ñààò ñÿñè åøèòäè âÿ ñÿðò ùÿðÿêÿòëÿ äþíöá äîëàáà òÿðÿô áàõäû. ÷îõ ìöëàéèì. Ýöíëÿðèí ùÿìèí ýþçÿë ýöíöíäÿ èäè. áó. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 12-éÿ 7 äÿãèãÿ ãàëìûøäû. Ýöëàüàíûí àëíûíäà íàðûí òÿð äàìúûëàðû âàð èäè.26 ýþñòÿðèðäè. åâèí äèâàð ñààòûíû âÿ Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí áóíäàí ÿââÿë ãîéäóüó âÿ î âàõòäàí áÿðè äÿ ÿë âóðìàäûüû ñèéèðòìÿíè à÷äû. áó ÷àðïàéûëàðû âàð èäè. ÷öíêè Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð éåðäÿéäèëÿð. þçöíöí ãîë ñààòûíû. Ýöëàüà èëÿ ðàñòëàøìûøäûëàð. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè.12 ýþñòÿðèðäè. øàìûí èñòèñèíäÿí ôîòîøÿêëèí êàüûçûíà äöøìöø íÿì äåéèëäè. àììà èíäè ö÷ö äÿ áèðäÿí èøëÿìÿéÿ áàøëàìûøäû. Ñààò ñÿñè äîëàáäàí ýÿëèðäè. ÷öíêè Ãîøàãàëà ãàïûñû èëÿ öçáÿöç î áàëàúà. ñààòëàð ìöõòÿëèô âàõòëàðäà éàòìûøäûëàð. ñîíðà Ñîíà Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ áàõäû âÿ áèðäÿí-áèðÿ áó ýþçëÿðèí äÿðèíëèéèíäÿ áèð àüðû ùèññ åòäè âÿ î ãàðàíëûã ãûø ýåúÿñè ùÿìèí ùèññ Ñîíàíû ñàðñûòäû.øÿêèëäÿ áèð òÿðïÿíèø ñåçìÿäè. Ñîíà äèâàðäàí àñûëìûø î áþéöê ôîòîøÿêëèí éàíûíà ãàéûòäû. íÿôÿñè èäè. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàëàðû âàð èäè âÿ î åìàëàòõàíàäà ýþéöìòöë-éàøûë ðÿíýëè áèð àëîâëà éàíàí î ïðèìóñóí äà ñÿñè àäè ïðèìóñ ñÿñè äåéèëäè. Äèâàð ñààòû 6. ÷öíêè îëà áèëìÿçäè. ÷îõ éóìøàã áèð úàíëû ùÿíèðòèñè. ÷öíêè áó îòàãëàðû âàð èäè. éÿãèí êè. î ýþçëÿðèí áàøãàëàðûíûí ñåçÿ áèëìÿäèéè (àììà Ñîíàíûí ýþðäöéö) ëàï äÿðèíëèêäÿ äÿ ùå÷ áèð àüðû îëìàìûøäû. ñîíðà åâëÿíìèøäèëÿð. Äîëàáûí ñààòëàð èøëÿéÿí ñèéèðòìÿñè åëÿúÿ à÷ûã ãàëäû. áó. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 03. Éîõ. Ñîíà ùÿìèí ôîòîøÿêèëäÿ èíäè Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿ ýþðäöéö î àüðûéà áàõäû âÿ áó çàìàí ýþçëÿíèëìÿç. Ýöëàüà áó 521 . ñîíðà Ýöëàüà èëÿ ýþðöøìÿéÿ áàøëàìûøäûëàð. Âàõòëàð ìöõòÿëèô èäè. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè î øàì äàùà òèòðÿìèðäè. ÿëèíäÿêè øàìû èðÿëè òóòóá ñèéèðòìÿíèí è÷èíè èøûãëàíäûðäû: ñààòëàðûí ö÷ö äÿ ÷ûããà÷ûã èøëÿéèðäè. òÿð äàìúûëàðû èäè. Ñîíà äîëàáà éàõûíëàøäû. Ñîíàíûí ÿëèíäÿêè øàìûí èøûüû éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ñèôÿòèíÿ äöøäö âÿ Ñîíà éåíÿ äÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðûíû ýþðäö. ñîíðà î áèðè ÿëèíè ôîòîøÿêëèí ùàìàðû èëÿ Ýöëàüàíûí àëíûíà ñöðòäö. î âàõòëàðäàí áó òÿðÿôÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðè ùÿìèøÿ äóìäóðó îëìóøäó.

. êöëÿéèí ñÿñè ýÿëèá îòàüà ÷àòìûðäû. î ñààò ÷ûããà÷ûãûíûí ìöøàéèÿò åòäèéè ùÿìèí ñàêèò. áèð áàëàúà öðÿê à÷ìàãäàí þòðö íÿñÿ ýöëìÿëè áèð ñþç äåäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç ãûø ýåúÿñè Ñîíà êö÷ÿíèí ãàðàíëûüûíà áàõûðäû âÿ î äÿì Ñîíàíûí ùå÷ áèð äÿðäè éîõ èäè. Ýöëàüà äà èíäè áöòöí âàðëûüûéëà Ñîíàíûí éàíûíà ãàéûòìàã èñòÿéèð âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè (âÿ Ýöëàüà áóíó áèëèðäè!). 522 . Äàùà ãàð éàüìûðäû. ãàðàíëûã îòàãäà ùÿìèí ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. Øàìû äàùà éàíäûðìàäû. áèëèðäè êè. Ñîíà áóíó áàøà äöøìöøäö âÿ Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíèí äÿðèíëèéèíäÿêè î àüðû äà èíäè ÷ÿêäèéè áó ÿçàáûí àüðûñû èäè.. Øàì þç-þçöíÿ ñþíäö. àììà Ñîíà áó áàðÿäÿ äÿ ôèêèðëÿøìÿäè. çèðÿêäèð.øÿêèëäÿí ÷ûõìàã èñòÿéèðäè. î ñÿññèçëèê è÷èíäÿ äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû åøèäèëèðäè. íåúÿ ýöëñöí. Áöòöí êö÷ÿ ãàðàíëûã è÷èíäÿ èäè âÿ ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã è÷èíäÿ êö÷ÿëÿðäÿêè. òÿêúÿ Ñîíà ýöëìÿäè âÿ äöíéàýþðìöø Õÿäèúÿ õàëà: — Äÿðäëèäè äÿ Ñîíà. Ñîíà ÿéíèíäÿêè ýåúÿ êþéíÿéèëÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíûá êö÷ÿéÿ áàõûðäû âÿ ýþçëÿéèðäè. ñÿññèç-ñÿìèðñèç áèð ãûø ýåúÿñè èäè âÿ î ñàêèòëèê. àüûìòûë ïàðûëòûñû äàùà àü éóõóëàðû Ñîíàíûí éàäûíà ñàëìûðäû. — äåäè. êöëÿê äÿ ÿñìèðäè.. àüðû Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿ èäè âÿ Ñîíà ýþçëÿéèðäè. Ñîíà Ýöëàüàíû éàõøû òàíûéûðäû âÿ áèëèðäè êè. åëÿ áèë óøàã éàòìûøäû âÿ Ñîíà äà ãîðõóðäó êè. Ùÿìèí ãûø ýåúÿñè. óøàã éóõóäàí îéàíàð. ùàìû ýöëäö. Îí áåø-èéèðìè ýöí áóíäàí ãàáàã ôàáðèêäÿ áèð éåðäÿ èøëÿäèêëÿðè ãûçëàðäàí ùàíñûñà áó þëöìëö-èòèìëè ýöíëÿðäÿ ùå÷ îëìàñà. åâëÿðèí äàìûíäàêû ãàðûí çÿèô. ùÿð ùàëäà. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàéà ýåòìÿäè. — Öðÿéè àüðûéûð Ñîíàíûí. ÷öíêè Ñîíà äàùà éóõóëàð áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìèðäè. Øàìûí ñþíìöø ôèòèëèíèí éöíýöë èéè îòàüà éàéûëìûøäû âÿ áó éöíýöë ãîâ áèð áàëàúà Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàðøûñûíäàêû î äàðûñãàë ñààò òÿìèðè åìàëàòõàíàñûíäà ýþéöìòöë-éàøûë àëîâëà éàíàí ïðèìóñóí ãîõóñóíà áÿíçÿéèðäè. Ñîíà î ãàðàíëûã è÷èíäÿ áèð ìöääÿò Ýöëàüàíûí ôîòîøÿêëè èëÿ öçáÿöç äàéàíäû. Ëàï åùìàëëûúà. ëàï áàðìàãëàðûíûí óúóíäà ïÿíúÿðÿéÿ òÿðÿô ýåòäè. ñàêèò. ùÿìèøÿêè êèìè. Ñîíàíûí öðÿéè äàùà àüðûìûðäû. Ýöëàüà ýöúëöäöð.. õÿéàëÿí Ãîøàãàëà ãàïûñûíûí ãàáàüûíäàêû î áàëàúà. ñÿñ îëàð.

Èêèíúè àääûì. Êàüûç äàùà úûðûëìàäû. äîëàáûí ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí äà ÷ûããûëòûñû êÿñèëäè. ùÿìèí ãûø ýåúÿñèíèí íÿáçè èäè. Îòàãäà àääûì ñÿñè ýÿëäè. áó îòàã äà Ýöëàüàíû ýþçëÿéèð. Ñîíà áèëèðäè êè. 523 . áåëÿ äÿ îëàúàã âÿ áèðäÿí-áèðÿ Ñîíàíûí öðÿéè úîøäó. áöòöí äöíéàíûí òÿìèçëèéèíäÿí.. Äîëàáûí à÷ûã ñèéèðòìÿñèíäÿêè î ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû. Ýöëàüàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î àüðû äà. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíè åùìàëëûúà Ñîíàíûí ÷èéíèíÿ ãîéäó. òàìàì àðõàéûí èäè. áó ñÿñ úûðûëàí êàüûçûí ñÿñèäè.. ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ ýþçëÿéèðäè.. Ñîíà òàìàì ñàêèò èäè. î ÿëèí ùÿðàðÿòè Ñîíàíûí áöòöí è÷èíäÿí êå÷äè. åëÿ áèë êè. Ñîíà àðõàäàí àç ãàëà êöðÿêëÿðèíÿ òîõóíóá äþéöíÿí î öðÿéèí ñÿñèíè åøèòäè. Êö÷ÿäÿêè. åâëÿðèí äàìëàðûíäàêû. øÿùÿðëÿðèí. Ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë êè.. Ñîíàíûí ÷èéíèíäÿêè î ÿë êþéíÿéèíèí àëòûíà ýèðäè. ýèëÿ-ýèëÿ éàø îëóá ýþçëÿðèíäÿí àõäû. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðûíûí ýþçýþðÿñè øàùèäè îëìàã èñòÿìèðäè âÿ äàéàíûá ýþçëÿéèðäè.. òÿçÿëèéèíäÿí õÿáÿð âåðèðäè. Ýöëàüà àçàä îëóðäó. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. Ýöëàüàíûí î ÿçàáëàðû äà ìöâÿããÿòèäèð. Ñààòëàðûí ÷ûããûëòûñû è÷èíäÿ éàâàø-éàâàø àðòàí áèð ñÿñ åøèäèëäè âÿ Ñîíà áàøà äöøäö êè. Ýöëàüàíûí ýþçöíäÿêè î àüðûíû ýþðìÿê èñòÿìèðäè. Ýöëàüà ãàéûäûðäû. Ö÷öíúö àääûì. äöç èêè éöç ÿëëè ö÷ ýöíöí ÿçàáû èðè-èðè.. îòàãäà âóðóðäó. ïÿíúÿðÿëÿðèí ñöðàùèëÿðèíäÿêè ãàðûí àüûìòûë èøûüû åëÿ áèë êè. äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöíöí äÿðäè. Ñîíà ÷þíöá îòàüà áàõìûðäû. ÷öíêè áèð äàùà î øÿêèëÿ áàõìàã èñòÿìèðäè. áèëèðäè êè.Ñîíà åëÿ-åëÿúÿ ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû. ÷ûëïàã ÷èéíèíäÿ ýÿçäè âÿ î ÿëèí èñòèñè. Øàìû ñþíìöø ôèòèëèí ãîõóñó ÷ÿêèëèá ýåòìèøäè âÿ îòàüûí ùàâàñûíäà î ãîõóäàí ñîíðà áèð òÿìèçëèê âàð èäè âÿ Ñîíà áèëèðäè êè. ãàðàíëûã è÷èíäÿ ýöìöøö áèð ïàðûëòûéëà êö÷ÿëÿðèí. î àüðû äà êå÷èá ýåäÿúÿê âÿ î ÿçàá äà éîõ îëàúàã. Áèð àääûì. àðòìàüà áàøëàìûøäû. Ñîíà äèêñèíìÿäè.

Ýöëàüà Ñîíàíûí ùÿëÿ äÿ éàõøû ãóðóìàìûø âÿ äóç òàìû âåðÿí ýþçëÿðèíè.. ÷öíêè Ýöëàüàíûí éåðèíÿ ñåâèíèðäè. — äåäè. ùÿìèøÿëèê âàð èäè. ùÿéÿúàíëàðëà äîëäóðäó.... — ïû÷ûëäàäû. — Ýÿëèá ÷ûõäûí. ýÿëäèí. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíû äà ìèçèí öñòöíÿ ãîéäó.— äåéèðäè. äîäàãëàðûíû. ýÿëäèí. åëÿ áèë êè. î îòàüûí ãàðàíëûüûíû äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ïÿð÷èìëÿíèá ñàõëàìûø âÿ éàëíûç èíäè àçàäëûüà ÷ûõìûø ùèññëÿðëÿ.. — Ìÿí þëìöøäöì. Ìÿíè âóðìóøäóëàð.Ñîíðà Ýöëàüà Ñîíàíû þçöíÿ òÿðÿô ÷åâèðäè. ìèçöñòö ñààòû ùÿìèøÿêè éåðèíÿ ãîéäó.. ÷àðïàéûéà ýÿòèðäè. Ñîíðà Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëèá äîëàáà éàõûíëàøäû. Ýöëàüà ÷ûëïàã Ñîíàíû ãóúàüûíà àëäû. Ýöëàüàíûí öç-ýþçöíö. áîéíóíó.. Ñÿùÿð éàâàø-éàâàø à÷ûëûðäû. — Ñÿíèí íÿôÿñèí ìÿíè äàðòûá î øÿêèëäÿí ÷ûõàðòäû.. — Ýÿëèá ÷ûõäûí.. ùÿòòà î áàëàúà.. Ñîíàíûí áöòöí áÿäÿíèíäÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè âÿ î ðàùàòëûãäà áèð ÿáÿäèëèê. ãàéûòäûí.. Ãàéûòäûí àõûð. ñèéèðòìÿäÿêè ñààòëàðû ýþòöðäö. Ýöëàüà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û äåéèëäè î ìÿêòóá.. Ñîíàíûí ýþçëÿðèíÿ áàõäû âÿ áàøà äöøäö êè.. — ïû÷ûëäàäû... — äåéèðäè.. ãàáàðûá þçöíÿ éåð òàïìàéàí äþøëÿðèíè þïöðäö âÿ Ñîíà õîøáÿõòëèêäÿí áîüóëà-áîüóëà. Ýöëàüà ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà äàéàíìûøäû âÿ äöç ö÷ éöç àëòìûø áèð ýöí ýþðìÿäèéè ìÿùÿëëÿäÿ î ãûø ñÿùÿðèíèí à÷ûëìàüûíà òàìàøà åäèðäè... Éåíÿ ãàð éàüìàüà áàøëàìûøäû. — Àõûð êè. 524 . Ñîíà ýöëöìñÿéèðäè.. Ýöëàüà Ñîíàíûí ÿéíèíäÿêè î ýåúÿ êþéíÿéèíè ÷ûõàðòäû âÿ Ñîíàíûí àüàïïàã ÷ûëïàã áÿäÿíè. Ìÿíè ñÿí äèðèëòäèí. ñîíðà ÿëèíäÿ òóòäóüó äèâàð ñààòûíà áàõäû. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò Ñîíàíû áåëÿúÿ õîøáÿõò ýþðìÿéèá. î äàðûñãàë åìàëàòõàíàäà áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ãîøà îòóðäóãëàðû î äÿãèãÿëÿðäÿ äÿ Ñîíà áåëÿúÿ õîøáÿõò äåéèëäè.. — äåéèðäè.. òÿíýíÿôÿñ îëà-îëà ïû÷ûëäàéà-ïû÷ûëäàéà: — Éàëàí÷û áèð ìÿêòóá ýÿëìèøäè ìÿíÿ. Ñîíà ùÿìèí ãûø ýåúÿñè î ãàðàíëûã îòàãäàêû ïÿíúÿðÿíèí ãàáàüûíäà þçöíö Ýöëàüàíûí áàüðûíà áàñäû. Ñîíà ÷àðïàéûäà óçàíìûøäû âÿ Ýöëàüàéà áàõûðäû. ñèíÿñèíè þïÿ-þïÿ: — Àõûð êè..

èêèìÿðòÿáÿëè. Ñîíà: — Íåéëÿéèðñÿí äèâàðà âóðóá?. Áàêûíûí äàüëûã ùèññÿñèíÿ ãàëõàí âÿ áèð àçäàí ìÿíè íþéöò äöêàíûíûí — áèçèì íþéöò äöêàíûìûçûí òèíèíÿ. éàëíûç àñôàëòäàí. àììà ùå÷ íÿ ñîðóøìàäûì. — Ùå÷ íÿ ñîðóøà áèëìÿäèì âÿ àéäûíëûã áèð éàç ýåúÿñè åâäÿí ÷ûõûá ïèéàäà áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ òÿðÿô ýåòäèì. Ñîíðà Ýöëàüà ÿëèíäÿêè ñààòû äèâàðà âóðìàã èñòÿäè. éÿíè áó áèíàëàð þç-þçëöéöíäÿ ìÿíÿ òàíûø èäè. ìÿùÿëëÿìèçÿ àïàðûá ÷ûõàðàúàã êö÷ÿ áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà áó òàíûø åâëÿðÿ. Ñîíàíûí ãîë ñààòûíäà 3-ÿ 10 äÿãèãÿ ãàëìûøäû.. Ýöëàüàíûí ìèçöñòö ñààòû 06. Ñîíðà Ñîíà èëÿ Ýöëàüà áèð-áèðëÿðèíÿ áàõäûëàð âÿ èêèñè äÿ áÿðêäÿí. — Íèéÿ? — À-à-à. èêèñè äÿ î áàëàúà îòàüûí îðòàñûíäà äàéàíìûøäû. Îíñóç äà áóðàäàí êþ÷ÿúÿéèê. åëÿ áèë î øÿêèëè ãàé÷û èëÿ êÿñèá ýþòöðìöñÿí.15 ýþñòÿðèðäè. àììà åéíè çàìàíäà. Ôîòîãðàô ßëèíèí áþéöòäöéö î ôîòîøÿêèëäÿ êàüûçûí éàëíûç ãûðàãëàðû ãàëìûøäû. äàùà äîüðóñó. öðÿêäÿí ýöëìÿéÿ áàøëàäûëàð. áèð-áèðèíÿ áàõûðäû âÿ áÿðêäÿí. ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàëàðà áàõûðäûì âÿ ùå÷ áèðèíè òàíûìûðäûì. Èêèñè äÿ ÷ûëïàã èäè. — äåäè. XXXI Ìÿí ÷àë áûüëû. áèðìÿðòÿáÿëè. öðÿêäÿí ýöëöðäö. èíñàí525 .. áó êö÷ÿäÿí ÷îõ êå÷ìèøäèì. êö÷ÿëÿðèí äÿ éàääàøû âàð. áó ùèññ ãàðøûëûãëûäûð..Ñîíà äà ÷àðïàéûäàí ãàëõûá Ýöëàüàíûí éàíûíà ýÿëäè âÿ áèð-áèð î ñààòëàðà áàõäû. íÿ ö÷öí? íèéÿ? ñÿáÿáèíè áèëìèðÿì.. äàøäàí èáàðÿò äåéèë âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. Äèâàð ñààòû 9.. àíàìûí ÿëèíäÿí òóòóá áó êö÷ÿ èëÿ øÿùÿðèí ìÿðêÿçèíÿ òÿðÿô ÷îõ ýåòìèøäèì. áàøûíûí îðòàñû òàìàì òþêöëìöø àüàïïàã ãûâðûì ñà÷ëû î òàêñè ñöðöúöñöíäÿí — Úÿôÿðãóëóäàí ÷îõ øåé ñîðóøìàã èñòÿéèðäèì.29 ýþñòÿðèðäè. Âàõòëàð ùÿìèí ìöõòÿëèôëèéè îëäóüó êèìè ñàõëàìûøäû. ÷öíêè êö÷ÿëÿð éàëíûç áèíàëàðäàí. Ýöëàüàíûí ïîðòðåòèíèí éåðè áîø èäè âÿ Ñîíàéà åëÿ ýÿëäè êè. ñÿí øÿêèëäÿí ýÿëìèñÿí? — Ñîíà ôîòîøÿêëÿ áàõäû. ìÿí áó áèíàëàðäà áèð éàäëûã ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿí áó áèíàëàðûí ùå÷ áèðèíè ùàíñû áèð õàòèðÿéëÿñÿ áàüëû õàòûðëàìûðäûì. Êèì èíàíàð êè..— Î áèðè åâèìèçäÿ âóðàðñàí.

éà èíñàí àäûíäà ìÿõëóã îëäóüó êèìè. ýåðè ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì âÿ î äÿì ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ýÿëÿúÿêäÿ ãàëìûø áåø èëèí. ýåäèð. êö÷ÿëÿðèí þìðö èíñàíëàðûí þìðöíäÿí ÷îõ-÷îõ àðòûã îëóð. êå÷ìèø þç èøèíè ýþðöá. áóíó éàçìàéûì. ÷ÿùðàéû. ßëèàááàñ êèøèíèí ãàïûñûíäàêû î éåêÿ ãûôûë êèìè. ìÿí öðÿéèìèí äÿðèíëèéèíäÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìàì. áó éàëíûç ãûðõ èëèí àéðûëûã ãöññÿñè äåéèë. ßëèàááàñ êèøèíè äÿ õàòûðëàéûðàì. áó ãöññÿ. íÿéèñÿ äÿ óíóäóð. áó êö÷ÿ èëÿ öçöéóõàðû. ÿë526 . î òàíûø âÿ åéíè çàìàíäà éàä áèíàëàð. ùèññ åòìÿê ãöññÿ ýÿòèðèð. Ëàêèí ìÿí êè èíäè. îí èëèí. éàçìàã èñòÿäèêëÿðèì äÿ ñåíòèìåíòàë áèð àäàìûí ôèêðè. èêè éöç.. úöðáÿúöð ðÿíýëÿðëÿ ðÿíýëÿíìèø — éàøûë. éàâàø-éàâàø éàðïàãëàìàüà áàøëàìûø ìåéíÿëÿðëÿ ÿùàòÿ îëóíìóø êö÷ÿ åéâàíëàðû ìÿíÿ áàõûð âÿ ìÿíè ìÿçÿììÿò åäèð. àéàüûì áó êö÷ÿéÿ äÿéìèðäè (áó äà ìÿíèì åòèáàðûì!. áèëìèðÿì.. ö÷ éöç èë éàøàéûð âÿ ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí íÿôÿñè èëÿ íÿôÿñ àëûð. ýóéà. ýþé. êö÷ÿ úàíëûäûðñà. èñòÿéèäèð. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí òèíèíäÿêè ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø î áàëàúà áèíàíû ýþðÿíäÿ äàéàíìàã èñòÿäèì. ùÿéÿúàíëàðû èëÿ éàøàéûð âÿ áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ùÿðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. îëà áèëÿð. ãàéûäûá ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì. äàùà äîüðóñó. éàääàí ÷ûõàðûð âÿ áóíó äóéìàã. î êö÷ÿ ïÿíúÿðÿëÿðè. ßñìÿð äåéèð êè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ äîüðó ýåòäèéèì áó àíëàðäà Çèáà õàëàíû äà. î ÿðçàã äöêàíûìûçûí ñàðû ÿùÿíýëÿ ðÿíýëÿíìèø áèðìÿðòÿáÿëè áèíàñûíû óçàãäàí ýþðäöì âÿ î ñààò äà òàíûäûì âÿ íÿ ãÿäÿð èñòÿñÿì äÿ êè.ëàð ýÿëèð. ÷öíêè áöòöí áóíëàðûí íÿ ìÿíàñû âàð èäè? Ìÿí èíäè î ìÿùÿëëÿäÿ êèìè àõòàðûðäûì? «Êå÷ìèøÿ ñÿôÿð» — áó éàëíûç áèçèì þçöìöçöí êèòàáëàðäà éàðàòäûüûìûç áèð èôàäÿäèð. ùÿòòà ãûðõ-ÿëëè èëèí äÿ ùà÷àíñà ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëàúàüûíûí èíäèäÿí ùèññ îëóíàí ãöññÿñèäèð. ãàéûòìàçëûüûíûí ãöññÿñè äåéèë. ýÿëÿúÿéèíäèð. Áèç ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷ÿíäÿ îí-îí áèð éàøûì âàð èäè âÿ éÿãèí ãûðõ èë èäè êè. Áèçèì î íþéöò äöêàíûìûçûí. áÿëêÿ äÿ áåëÿäèð âÿ ìÿíèì ôèêèðëÿøäèêëÿðèì äÿ. àììà êö÷ÿëÿð ãàëûð. êö÷ÿëÿð éöç èë. êö÷ÿ àäûíäà äà áèð ìÿõëóã âàð.. ñàðû êö÷ÿ ãàïûëàðû. ÿñëèíäÿ. äåìÿëè. åéíè çàìàíäà. Ìÿí ñîíóíúó äÿôÿ áó êö÷ÿ èëÿ íÿ âàõò ýåòìèøÿì? — éàäûìà ýÿëìèð.. àììà. ýÿëèá-ýåäÿí î èíñàíëàðûí ùèññëÿðè.) âÿ ùÿðýàù.. Çèáà õàëàíûí ãàïûñûíäàêû î ïàñëû ãûôûë êèìè. êå÷ìèø ùå÷ êèìè ãÿáóë åòìèð. ùÿð ùàëäà. ãàðûøãà àäûíäà. éà ôèë àäûíäà. ãóðòàðûá âÿ îíóí ãàïûñûíäà ÿáÿäè áèð ãûôûë âàð.. áàõ. ãÿùâÿéè. êö÷ÿíèí éàääàøû âàðñà.. éàëíûç ùÿìèí ãûðõ èëèí ÿáÿäè áèð êå÷ìèøäÿ ãàëìàüû-íûí.

àììà î éåêÿ. åëÿúÿ ãûðìûçû àëûøûá-éàíûðäû. Áó áþéöê áèíà îí áèð ìÿðòÿáÿ èäè âÿ îíóí éÿãèí êè. î éàðïàãëàð ìÿíè ñàëàìëàäû. ìÿíèì öðÿéèì äöøìÿäè. éóõó ýþðöðÿì. ìÿí êè.. Ìÿíèì ñþéöäöì ýöëäö. Ìÿùÿëëÿìèçèí àøàüû áàøûíäà òèíèí óúóíà ÷àòûá íþéöò äöêàíû èëÿ öçáÿöç äàéàíäûì. î úöð ãûðìûçû àé îëà áèëìÿç. àíàñû òÿëÿñèê åéâàíà ÷ûõäû. áàøûíû éóõàðû ãàëäûðûá áèíàíûí öñò åéâàíëàðûíà áàõäû âÿ éÿãèí êè. áó ùèññäÿ áèð óøàãëûã âàð èäè. èøûãëû ãàïûëàð áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ þçëÿðèíè ãÿòèééÿí éàä ùåñàá åëÿìèðäè. ÿêñèíÿ. ùÿìèøÿêè (àäè!) óëäóçëàð èäè.. áèð äÿ êè. îí. èêè. éåðèìäÿ äÿ äîíóá ãàëìàäûì.. àììà íÿ îëàð? Ìÿí êè. åëÿ áåëÿ äÿ îëìàëû èäè. áàøà äöøöðäöì êè. èíäè î áþéöê. êö÷ÿ áîéó î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõäû. î ãûðìûçû àé. íåúÿ äåéÿðëÿð. ùå÷ ùàðàäà øöáùÿëè áèð øåé ýþðìÿéèá îòàüà êå÷äè. îí áèð.. ìÿíèì áóíó áàøà äöøöá-äöøìÿìÿéèìèí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. Áèð äÿôÿ ìÿí éóõóäà ãûïãûðìûçû áèð àé ýþðìöøäöì âÿ åëÿ éóõóäà èêÿí î ãûðìûçû àéà áàõà-áàõà áàøà äöøöðäöì êè. î åâëÿð äÿ éîõ èäè âÿ ùÿìèí ñàùÿäÿ èíäè ÷îõìÿðòÿáÿëè áþéöê áèð éàøàéûø áèíàñû âàð èäè. Î áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíèí ìÿíÿ éàõûí åéâàíûíäà ö÷äþðä éàøëû áèð óøàã äàéàíìûøäû âÿ ñöðàùèíèí äÿìèð áàðìàãëûüû àðàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû. ìÿùÿëëÿìèçÿ áàõäûì âÿ éîõ. ìÿí äÿ î óøàüà áàõäûì. åëÿ áèë êè.áÿòòÿ. î áþéöê áèíà þç ýöíäÿëèê ùÿéàòû èëÿ éàøàéûðäû âÿ ùÿìèí áèíàíûí ãàáàüûíäà ùöíäöð.. åëÿ áóíó äà ýþçëÿéèðäèì. Ñàðû ùàìàì äà éîõ èäè. àðàëûãäàêû î áèíàëàð. úÿìè èêèúÿ ìÿðòÿáÿñèíÿ áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç ñûüûøàðäû. Áèð. âàõòèëÿ ìÿíèì àòàì êèìè. ÿñëèíäÿ. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. áèçèì äàëàíûìûç äà éîõ èäè. áó êö÷ÿäÿ — áó éåíè êö÷ÿäÿ ãÿðèáëèê è÷èíäÿäèð. áåø. î úöð éåêÿ. ãîëëó-áóäàãëû áèð ñþéöä àüàúû âàð èäè.. éåääè. åéâàíëàðûíà àäàìëàð ýèðèá-÷ûõûðäû. î áþéöê éàøàéûø áèíàñûíûí èøûãëàðû éàíûðäû âÿ ùÿìèí èøûãëû ïÿíúÿðÿëÿð. Éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ î éöíýöë ìåù î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø êþðïÿ éàðïàãëàðûíû òÿðïÿòäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. î ïÿíúÿðÿëÿðèí. þç óøàãëûüûìà ãàéûòìàã èñòÿéèðäèì. î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúû äà. Ùÿìèí áèíàíûí ïÿíúÿðÿëÿðè éàíûðäû. åëÿúÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. Èíäè ýþéäÿ ùÿìèøÿêè (àäè!) àé èäè. 527 . î øöøÿ ãàïûëàðûí èøûüûíäà. îíà ýþç âóðäóì âÿ áèðäÿí ãÿðèáÿ áèð ùàäèñÿ îëäó: î óøàã àüçûíû éåêÿ à÷ûá áÿðêäÿí àüëàéà-àüëàéà îòàüà ãà÷äû.

ùÿëÿ óçàãäàí ýþðÿí êèìè òàíûäûüûì î ãàðûíû ñàëàìëàäûì (éîõñà î ñàëàìû þçöì þçöìÿ âåðäèì?). éàðàøûüûíäà áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ ùÿòòà áèð ìèííÿò âàð èäè. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. àñôàëòûí öñòöíÿ ñàëûíìûø áàëàúà áèð äþøÿêúÿäÿ ëàï ãîúàëûá ÿëäÿí äöøìöø áèð ãàðû îòóðìóøäó (ùÿðäÿí áó áàðÿäÿ ôèêèðëÿøÿíäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ùÿëÿ äÿ ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìóø îüëó Åéíóëëàäàí áèð õÿáÿð ýþçëÿéèð. áèç ùàìûìûç áó áàðÿäÿ ÷îõ åøèòìèøèê. éåðÿ. àììà áó äÿôÿ áöòöí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ìÿí áóíó ýþçëÿðèìëÿ ýþðäöì. ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ.ýåíèøëèéèíäÿ.. ßäèëÿíèí éàøàäûüû î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíà ÿââÿëêè êèìè. äèâàðëàðûíà.. áèëèðäèí êè. î ö÷ìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ìÿíèì ö÷öí äîüìàëûüûíûí þçöíäÿ èíäè áèð éàäëûã âàð èäè. àíàëàð ìöùàðèáÿäÿ èòêèí äöøìöø îüóëëàðûíûí éîëóíó ùÿëÿ äÿ ýþçëÿéèðëÿð. àììà òàìàì áàøãà èäè âÿ ìÿíèì ö÷öí áóðàñûíà äà øÿêê-øöáùÿ éîõ èäè êè. Áèíàíûí ãàáàüûíäà. — Íåúÿñÿí. — Ìÿíÿì äÿ!. þç éåðèíäÿ èäè (âÿ èíäè áó ìÿíÿ áèð ìþúöçÿ êèìè ýþðöíäö!). ßëáÿòòÿ.. Ñÿôóðÿ õàëà. àììà åéíè çàìàíäà. ýèðèø ãàïûñûíà áàõàí êèìè. ÿââÿëêè áèíà äåéèëäè.) âÿ ìÿí àñòà àääûìëàðëà ýÿëèá î ãàðûíûí ãàáàüûíäà äàéàíäûì. Ñÿôóðÿ õàëà? — Íåúÿ îëàúàüàì? Ýþðìöðñÿí? Ùàé-ùàéûì ýåäèá. ÿââÿëêèíäÿí éàõøûäûìû? ïèñäèìè? áèëìèðÿì. Ñÿôóðÿ õàëà ùÿëÿ äÿ ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿäðèð. ÿââÿëêè áèíà èäè. èíäè áó áèíàíûí ùÿéàòû òàìàì áàøãà áèð ùÿéàòäûð.. — äåäè. âàé-âàéûì ãàëûá. èíäè áó áèíàäà òàìàì áàøãà àäàìëàð éàøàéûðäû. Ùÿìèí éàç ýåúÿñè î áþéöê áèíàäàí ýÿëÿí èøûã è÷èíäÿ ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿ ãÿôèë áèð ñÿêñÿêÿ ýþðäöì âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìóõòàðûí éàøàäûüû. ÷îõ îõóìóøóã êè. ùÿìèí ýåúÿ î ãàðû ìÿíèì ýþçöìÿ ýþðöíìöøäö. áó áèíà. — Àáàòûí õåéèð. ñÿêèíèí ãûðàüûíäà ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿë îëäóüó êèìè. äóéäóì. ÿëáÿòòÿ.. øöøÿáÿíäèíÿ. Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè î ÿéðè-öéðö ãûðûø õÿò528 . àììà Ìóõòàðýèëèí î øöøÿáÿíäèíäÿ äàùà Êöáðà õàëàíûí äèá÷ÿêëÿðè éîõ èäè âÿ öìóìèééÿòëÿ. Ìÿí Ñÿôóðÿ õàëàíûí öçöíäÿêè ãûðûøëàðà áàõäûì âÿ áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Àõøàìûí õåéèð.

êå÷ìèøäÿí íÿñÿ ãîïàðûá ýÿòèðìÿê èñòÿäè. — Ìÿíè òàíûìàäûí? — Éîõ. Áèð àéàüûì áóðäàäû. î ùÿéÿúàí èòèá ýåòìèøäè. ìÿíèì äåéèëäè âÿ ÿëáÿòòÿ. òàíûìàäûì. äåäèì ñÿíÿ äÿ. áèð àéàüûì ãÿáèðäÿ. ñîíðà î ñÿùÿð à÷ûëàúàãäû.. óëäóçëàð ãàëàúàãäû âÿ áèçèì êö÷ÿìèç ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè éîõ. ñþéöäöí éåíèúÿ ýþéÿðìÿéÿ áàøëàìûø éàðïàãëàðû òèòðÿäè. — Ñàðû ùàìàìäàí éóõàðûäà. — ßëÿêáÿðÿì.. îíáèðìÿðòÿáÿëè áó áèíàíûí óøàãëàðû ùàé-êöéëÿ àøàüû äöøöá ìÿêòÿáëÿðÿ ýåäÿúÿêäè. — Âàëëàù. — Àëëàù Õàíûìà ðÿùìÿò åëÿñèí!.. ùàé-ùàéûì ýåäèá ìÿíèì. ÷öíêè î ñþéöä ãûðõ èë èäè êè. Áèð àçäàí î èøûãëàð òàìàì ñþíÿúÿêäè. àéëàð êå÷ÿ4-34 529 . ñàáàùêû ñÿùÿðèíèí àääûì ùÿñðÿòèíè ÷ÿêÿúÿêäè. î ùÿéÿúàíû óçóí ìöääÿò ýþçëÿðèíäÿ ñàõëàìàüà ùåéè éîõ èäè... Ñÿôóðÿ õàëàíûí äà òàìàì ãûðûøìûø ãîúà ñèôÿòè ìÿíèì î ñþéöäöì êèìè ýöëöìñÿäè: — Âàëëàù. Î àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿð äåéÿñÿí ôèêðÿ ýåòäè.. — Ñîíàíûí îüëóéàì. Ñÿôóðÿ õàëà éåíÿ äÿ: — Éîõ... éàëíûç ýþéäÿêè àé...— äåäè.ëÿðè èëÿ áèçèì ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà ÷îõ éàõûí áèð îõøàðëûã âàð.. Àëëàùûí éàíûíäà íÿ ýöíàùûì âàð êè. î ñþéöä ìÿíè òàíûìûðäû. — Ùàíñû Ñîíàíûí? — Ïðàâàäíèê Àüàðÿùèìèí àðâàäû. ñîíðà äåäè. âàé-âàéûì ãàëûá... ÷öíêè î ñÿêñÿêÿíè. Àëëàù òåç ýÿòèðñèí î ýöíö. àììà áó òèòðÿéèø äöíéàíûí ÿí àäè òèòðÿéèøè èäè. — Ùàíñû ßëÿêáÿð? — Ñÿôóðÿ õàëàíûí àëàúàëàíìûø ñóëó ýþçëÿðèíäÿêè î ãÿôèë ñÿêñÿêÿ. Õÿúèë åëÿéèð ìÿíè... ñàáàùêû ñÿùÿðèíè ýþçëÿéÿúÿêäè. áèëìèðÿì. Éåíÿ éöíýöë áèð ìåù ÿñäè âÿ ìÿí ýþçëÿðèìè Ñÿôóðÿ õàëàäàí ÷ÿêèá î ãîëëó-áóäàãëû ñþéöä àüàúûíà áàõäûì. ýþòöðöá àïàðìûð ìÿíè?! — Õàíûì õàëàýèëëÿ áèð ùÿéÿòäÿ îëóðäóã. î óøàãëàðûí ùàìûñûíûí ïîðòôåëëÿðèíäÿ ýþçÿë àâòîìàò ãÿëÿìëÿð îëàúàãäû âÿ î óøàãëàð ùå÷ âàõò áó êö÷ÿäÿ Àü Äÿâÿ ýþðìÿéÿúÿêäè. Àëëàù ìÿíè þëäöðñöí! Þëäöðìöð äÿ.. Îíáèðìÿðòÿáÿëè áèíàíûí èøûãëàðû áèð-áèð ñþíöðäö. äàëàíäà îëóðäóã.

áöçöøöðäö. áåø ýöíäÿí-áèð ýåúÿ ãóøõàíàäà þëìöø 530 . áèð-èêè äÿôÿ ãàíàäëàðûíû ÷ûðïûá äàìäà î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ àòûëûðäû. ìèíáèð îéóíäàí ÷ûõàí. áàøëàðûíû ÷ÿï òóòóá ìÿíèì ÿëëÿðèìÿ áàõûðäû. ýöíäÿí-ýöíÿ ëàï àðûãëàäûëàð.. Úÿáðàéûë ýåäÿíäÿí ñîíðà ýöíö-ýöíäÿí çÿèôëÿéèðäè. ó÷óá ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäà ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿí ýþéÿð÷èíëÿðè ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. Àüàðÿùèì áèð ñöáù òåçäÿí. òÿìèçëÿìÿéÿ äÿ áèð øåé îëìóðäó. XXXII Úÿáðàéûë ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿ ùÿéÿòèìèçäÿêè ýþéÿð÷èíëÿðäÿí ÷îõ íèýàðàí ýåòäè âÿ Úÿáðàéûëäàí ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿðÿ Àüàðÿùèì áàõäû. äàùà ãóøõàíàíûí àüçû ùÿìèøÿ à÷ûã ãàëäû.úÿêäè. õÿñòÿëèêäÿí òþêöëÿí ëÿëÿêëÿðäÿí áàøãà.. ñîíðà ýþéÿð÷èíëÿð þëìÿéÿ áàøëàäû âÿ ìÿí äþðä ýöíäÿí. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð äÿðä îëìóøäó. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ òàìàì èìêàíñûç èäè. áèçèì äàëàíûìûç äà. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ùå÷ íÿ éåìÿäèêëÿðè ö÷öí. äàùà äîüðóñó. àììà ýþéÿð÷èíëÿð ó÷ìóðäó. ñîíðà î ýþéÿð÷èíëÿð äàìûí áèð êöíúöíäÿ äàéàíûá áàøëàðûíû áÿäÿíëÿðèíÿ ãûñûðäûëàð. Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðè þç àãèáÿòëÿðè èëÿ áàðûøìûøäûëàð âÿ áó. Úÿáðàéûëûí áèð âàõò ýþéäÿ ìàéàëëàã âóðàí. ö÷öíúö ìÿðòÿáÿäÿêè î áàëàúà äà áþéöéÿúÿêäè âÿ ùàíñû áèð áèíàíûíñà ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ (éà îíóíúó. áèð øåé òàïäûëàð. ýþçëÿðèíè éóìóðäóëàð âÿ ùÿðäÿíáèð ãóðóëäàéûðäûëàð. ýþéÿð÷èíëÿð èñòÿéÿíäÿ ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðäûëàð. ìÿíèì ÿëëÿðèì ùÿìèøÿ áîø îëóðäó. éàøàéûðäûëàð). ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿ òàïìûðäûì âÿ òÿñêèíëèéèì äÿ áó îëóðäó êè. ãàéûäûá ùÿéÿòèìèçäÿêè ãóøõàíàéà ýèðèðäèëÿð. áèð äÿ àõøàìà éàõûí äàìà ãàëõûá ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðóðäó âÿ ýþéÿð÷èíëÿð ýåäèá þçëÿðè þçëÿðèíÿ éåì òàïûðäûëàð (ùÿð ùàëäà íÿñÿ òàïûðäûëàð êè. Ìÿí äàìà ÷ûõûðäûì. éà òàïìàäûëàð. òÿçÿäÿí ùÿéÿòèìèçäÿêè î ãóøõàíàéà ãàéûòäûëàð. î ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðòìàã èñòÿéèðäèì. åëÿ ùåé ýþçëÿðèíè éóìóá ìöðýöëÿéèðäè âÿ Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. àúëûãäàí. àììà ìÿíèì áó äÿðäÿ ÷àðÿ åëÿìÿéÿ ùå÷ áèð èìêàíûì éîõ èäè. ëàï ÿëäÿí äöøäöëÿð. Ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ áèð øåé éîõ èäè. ëÿëÿêëÿðèíè òþêöðäö. äàùà ó÷óá ýåäèá éåì àõòàðìàüà äà íÿ ùÿâÿñëÿðè. íÿ äÿ òàãÿòëÿðè ãàëäû. Úÿáðàéûëûí óçóí ðåçèí øëàíãûíû ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòà êå÷èðèá òåçòåç ãóøõàíàíû éóéóá-òÿìèçëÿéèðäèì. ÷öíêè áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. èéèðìèíúè ìÿðòÿáÿñèíäÿ!) áàëàúà áèð óøàã ýþðÿúÿêäè.

àïàðûá òîéóã êèìè ñàõëàñûí.. î áÿäùåéáÿò êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâàí. î äþðä «ïîëóòîðêà» äà éåíÿ äàëáàäàë áèçèì äàëàíûí àüçûíà äöçöëöá.î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷ûõàðûá àòûðäûì âÿ î þëö ýþéÿð÷èíëÿð äÿ éÿãèí êöðÿí ïèøèéèí ãèñìÿòè îëóðäó. äàëàíû-ìûç äà. êèøèíè ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ÿââÿëúÿ äèããÿòëÿ ùÿéÿòèìèçèí î áàøûíà-áó áàøûíà áàõäû. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëáÿòòÿ. àç ãàëäû òÿìèç ãûðõûëìûø øèøìàí ïåéñÿðè ïàðòëàòñûí. ìÿí î äÿùøÿòëè ñþçëÿðÿ òÿÿúúöá äÿ åòäèì. éîüóí ïåéñÿðè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè áàñìûø î éåòèìëèêëÿ. — Àëìàã èñòÿéèð êè. àé àüûëñûç çÿíÿí? Õàíûì õàëà ùÿéÿò ãàïûìûçû î áÿäùåéáÿò êèøèíèí àðäûíúà åëÿ ÷ûðïäû. ýöúëöäöð. ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ãàáàã îëäóüó êèìè.. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êö÷ÿìèçÿ ñûüûøìàéàí î ãàìÿòÿ áàõìàéàðàã. áàñûëìàçäûð. ñîíðà äà áàøëàðûíû êÿñèá ñàòñûí!. ÷öíêè ýþçöìö à÷àíäàí åøèòìèøäèì êè. êö÷ÿìèç äÿ ÿââÿëëÿðäÿêè êèìè. Î áÿäùåéáÿò êèøè Úÿáðàéûëûí ýþéÿð÷èíëÿðèíè àëìàã èñòÿéèðäè. àììà Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçÿ ñûüûøìàéàí. ñîíðà äà ãàïûäàí ÷ûõà-÷ûõà: — Îíñóç äà àúûíäàí þëöðëÿð. éîüóí ïåéñÿðè âàð èäè âÿ îíóí áåëÿúÿ ãàìÿòè. ýþéÿð÷èí éåìÿê ýöíàùäûð. î áÿäùåéáÿò êèøèäÿí ãîðõìàéàí. Áèð ýöí ÷èéíèíäÿí éåêÿ òîðáà ñàëëàíìûø áèð êèøè ùÿéÿòèìèçÿ ýèðäè. 531 . Ìÿí î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷îõ èñòÿéèðäèì.. ùÿääÿí àðòûã ùöíäöð âÿ ùÿòòà î úöð ùöíäöðëöéöíÿ ýþðÿ äÿ ÷îõ êþê èäè âÿ î áÿäùåéáÿò êèøèíèí áàøû öëýöúëÿ òÿìèç ãûðõûëìûøäû. þéöéÿ-þéöéÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðûá àòìàüûì áÿçÿí ìÿíèì áöòöí ùÿéàòûìû áèð èøýÿíúÿéÿ ÷åâèðèðäè: î ýþéÿð÷èíëÿðèí àõûðû íÿ ö÷öí áåëÿ îëìàëû èäè? âÿ äöíéàíûí áó èíñàôñûçëûüû àç ãàëûðäû î áàëàúà ßëÿêáÿðè àüëàòñûí. áèçèì ùÿéÿòèìèç äÿ. — äåäè âÿ äàíûøäûãúà äà èðè. Õàíûì õàëà: — Êþïÿéîüëó! — äåäè. Áó äÿùøÿòëè ñþçëÿðè åøèäÿíäÿ áöòöí òöêëÿðèì öðïÿøäè âÿ î äÿì ìÿí áöòöí âàðëûüûìëà Õàíûì õàëàéëà ôÿõð åëÿäèì. î êèìñÿñèçëèêëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. — Êèìèí÷öí ñàõëàéûðñàí îíëàðû. íÿéè èñÿ þéðÿíèðäè. åéíè çàìàíäà. àðõàëûäûð. àììà î éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí èéðÿíèðäèì âÿ éàçûã þëö ýþéÿð÷èíëÿðäÿí áåëÿúÿ èéðÿíìÿéèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñàðû äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí òöïöðúÿê ñû÷ðàéûðäû. àðäûíúà ãàïûíû åëÿúÿ ÷ûðïàí Õàíûì õàëà éåíÿ äÿ ÿââÿëêè Õàíûì õàëàäûð. äàëàíûìûçà. àâòîáóñ äà. åëÿ áèë íÿéè èñÿ éîõëàéûðäû. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ éàçûüûì ýÿëèðäè.

ùÿìèøÿêè êèìè. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè ýþðöíäöéö êèìè ãîðõóëó äåéèëìèø. î áàëàúàëàøìûø. úÿëä.. åëÿ áèë. Õàíûì õàëà: — Äöíéàäà î ãÿäÿð ýöíàù èø òóòàí àäàì âàð êè.. ãóðóëäàéûðäû. ýþéÿð÷èíëÿð áÿçÿí ýåúÿíèí éàðûñûíà êèìè éàòà áèëìèðäè. éåðäÿí ñàëäûüû éîðüàí-äþøÿéèí è÷èíäÿ èäèì âÿ ùÿìèí ýåúÿ ìÿí î àú ýþéÿð÷èíëÿðèí. áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éóõóäà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àüàðÿùèì ìöùàðèáÿéÿ ýåäÿíäÿí ñîíðà. àììà éîõ. ëÿêÿñèçëèê è÷èíäÿ éóõóéà ýåòäèì âÿ áöòöí ùÿéàòûìäà èëê äÿôÿ òÿðòÿìèç ìàâè áèð éóõó ýþðäöì: î àü ýþéÿð÷èíëÿð äÿ òÿðòÿìèç ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð èäè. áöòöí áÿäÿíèì ýþðìÿäèéèì. — äåäèì.— Ýþéÿð÷èí éåìÿê àõû. Ìÿí áèëèðäèì êè. ýþé äÿ òÿðòÿìèç ìàâè èäè âÿ î ìàâè ýþéÿð÷èíëÿð î ìàâè ýþéäÿ ó÷óðäó âÿ î ìàâèëèê è÷èíäÿ ùàðàäàñà àü áèð èøûã éàíûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. î ýþéÿð÷èíëÿð äàùà ùå÷ âàõò ýþéöí éåääèíúè ãàòûíà ãàëõûá ýöúëÿ ýþðöíÿí áèð íþãòÿéÿ äþíÿ áèëìÿéÿúÿê. Õàíûì õàëà îíó áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿí ãîâäó âÿ ìÿí äÿ îíóí òîðáàñûíäà äåéèëäèì. áöçöøìöø õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñà-àñà éåíÿ äÿ ýþéö ýþìýþé ýþðäöì. î éîüóí ïåéñÿðëè áÿäùåéáÿò êèøè î ýþéÿð÷èíëÿðè ÷èéíèíäÿí ñàëëàäûüû ùÿìèí òîðáàéà äîëäóðñóí. ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. î ãóøõàíàíûí ãàïûñû åëÿúÿ à÷ûã ãàëàíäàí ñîíðà. — äåäè. î òÿðòÿìèç. î ýþéÿð÷èíëÿð àúäûð. àììà èøûüû ýÿëÿí Àü Äÿâÿíèí àüàïïàã éóíóíà òîõóíóð âÿ î éóí èïÿê êèìè éóìøàãäûð. þçöì î òîðáàíûí è÷èíäÿéÿì âÿ ìÿíèì íÿôÿñèì òûíúûõäû. ìöëàéèìäèð. î òÿìèçëèê. ÿââÿëëÿð àõøàì äöøÿí êèìè î àü ýþéÿð÷èíëÿð éàòûðäû. Ùÿìèí ýåúÿ óçóí ìöääÿò ùÿéÿòèìèçäÿêè î ýþéÿð÷èíëÿðèí ãóðóëòóñóíà ãóëàã àñäûì. áöòöí âàðëûüûì ùÿìèí äÿì Õàíûì õàëàéà äÿðèí áèð òÿøÿêêöðëÿ äîëó èäè. ÷öíêè Õàíûì õàëà ãîéìàäû êè. àììà ìÿíèì áöòöí öðÿéèì.. ñöçöí úèéÿðöâöç éàíñóí!. Úÿáðàéûë. àíàìûí. ýþçëÿðèìèí ãàðøûñûíäà î ýþìýþéëöê è÷èíäÿ. 532 . ìÿí áèëèðäèì êè. Ãîúà.. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ âåðìÿéÿ ùå÷ íÿéèì éîõäó. ëÿêÿñèç ýþéäÿ éåíÿ äÿ Úÿáðàéûëûí ñàüëàì. ýöíàùäûð. Ñÿùÿð àíàìûí ñÿñèíÿ éóõóäàí îéàíäûì: — Âàé. ñûõ ëÿëÿêëÿðè ýöíöí àëòûíäà ïàðûëäàéàí ýþéÿð÷èíëÿðè ó÷óðäó. ëÿêÿñèç ýþðäöì âÿ î ýþìýþé. àç ãàëäû áèð ùàâàñûçëûã è÷èíäÿ áîüóëóì. ùÿðàðÿòëèäèð. Àäèë. î àüëûã Àü Äÿâÿíèí àüëûüûäûð. ìÿùÿëëÿìèçèí öñòöíäÿ äþâðÿ âóðóðäó.. áÿëêÿ äÿ áèðèíúè äÿôÿ öðÿéèìäÿêè î ðàùàòëûã è÷èíäÿ.. ßáäöëÿëè. àììà ìöùàðèáÿ áàøëàéàíäàí ñîíðà. êþïÿéóøàüû!. îòàüûí áèð êöíúöíäÿ. ÿëëÿðèì. Úÿôÿð. Âàé.

Ìÿí áàøà äöøäöì êè. þç ãóøõàíàëàðûíäà þëñöíëÿð âÿ ÿëáÿòòÿ. Áó âàõò êèìñÿ éåêÿ ÿëèíè ÷èéíèìÿ ãîéäó âÿ ìÿí äèêñèíäèì. éàé àéëàðûíäà ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí äàëàíûìûçûí ãàáàüûíäàêû åëåêòðèê øàëáàíûíûí êþëýÿñèíäÿ éàòûðäû âÿ ìÿí ùÿìèøÿ òÿÿúúöá åäèðäèì êè. áó êöðÿí ïèøèê êè.. áó ÿë Õàíûì õàëàíûí ÿëè èäè âÿ Õàíûì õàëàíûí ÿëè òàìàì éöíýöëëÿøìèøäè. ìÿíèì î ýþéÿð÷èíëÿðÿ äÿ éàçûüûì ýÿëèðäè âÿ î áàëàúà ßëÿêáÿð î éàçûã ýþéÿð÷èíëÿðè ñóäà áèøìèø. — Àüëàìà. íÿ âàõò ñè÷àí òóòóð. Ýåúÿ ãóøõàíàäàêû ýþéÿð÷èíëÿðèí ùàìûñûíû îüóðëàéûá àïàðìûøäûëàð. Õàíûì õàëàíûí î éåêÿ ÿëè áåëÿúÿ éöíýöëëÿøèá. XXXIII Áèçèì äàëàíûìûçäà êöðÿí áèð ïèøèê âàð èäè. î áîìáîø ãóøõàíàéà áàõäûì âÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàìàüà áàøëàäûì: ìÿíèì þçöìöí þçöìöçÿ éàçûüûì ýÿëèðäè. éåðèìäÿí ãàëõûá ùÿéÿòÿ ãà÷äûì. î ãÿäÿð êþê èäè êè. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèçëèéè ìÿíè äàùà äà êþâðÿëòäè. äÿðèñèíÿ ñûüûøìûðäû. Áó. ãàëõûá ýÿðíÿøèðäè. Õàíûì õàëà: — Àüëàìà.. ÷öíêè ýåúÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçÿ ýèðìèøäèëÿð. Ìÿí ÷àðùîâóçóí êÿíàðûíäà îòóðäóì. òÿçÿäÿí êþëýÿäÿ óçàíûðäû. ýöúëÿ éåðèéèðäè. ùÿðäÿí äÿ ýþçöíö à÷ûðäû. ìÿí ùå÷ âàõò àüëûìà ýÿòèðìÿçäèì êè. íÿñÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðèá. ÷èéíèìäÿêè áó ÿë äöíÿí ùÿéÿòèìèçÿ ýÿëÿí.Àíàìûí ñÿñè ùÿéÿòäÿí ýÿëèðäè. î éàçûã. áÿñ. î ýþéÿð÷èíëÿðè. — äåäè. áó ãÿäÿð éàòûð. àììà ìÿíèì áàøûìûí öñòöíäÿ äàéàíàí Õàíûì õàëà èäè. ÿñíÿéèð533 . ìÿùÿëëÿìèçäÿ ìÿíèì éàäûìà ýÿëÿí áèðèíúè îüóðëóã èäè. õÿñòÿ ýþéÿð÷èíëÿðè îüóðëàìûøäûëàð. íÿ âàõò éåìÿê éåéèð âÿ áåëÿúÿ êþêÿëèð? Ýöí ÿðçèíäÿ øàëáàíûí ñÿêèéÿ äöøìöø êþëýÿñè äÿéèøäèêúÿ êöðÿí ïèøèê äÿ òÿíáÿë-òÿíáÿë ãàëõûá éåðèíè äÿéèøèðäè. ÷èéíèíäÿí áîø òîðáà ñàëëàíàí éîüóí ïåéñÿðëè î áÿäùåéáÿò êèøèíèí ÿëèäèð... Ìÿí ëàï áÿðêäÿí àüëàäûì. áåëÿúÿ ÷ÿêèñèç îëóá âÿ éåêÿ ÿëèí áåëÿúÿ éöíýöëëÿøìÿéè. òàâàäà ãûçàðìûø òÿñÿââöð åäÿíäÿ äàùà äà áÿðêäÿí àüëàäû. ìÿíèì èñÿ õÿáÿðèì îëìàìûøäû âÿ Õàíûì õàëàíûí äà áóíäàí õÿáÿðè îëìàìûøäû âÿ áèç î ýþéÿð÷èíëÿðè ùå÷ îëìàñà ãîðóéà áèëìÿìèøäèê êè. ÷öíêè áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ßëÿêáÿð.

êöðÿí ïèøèê ùÿìèí ìåùðèáàíëûã äîëó ýþçëÿðè èëÿ Èáàäóëëàéà áàõûðäû. î êöðÿí ïèøèêëÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí àðàñû éîõ èäè. þç ùàéûíäà èäè. àììà ùå÷ êèì áóíà ôèêèð âåðìÿäè.. Èáàäóëëà éåðÿ ÷þìÿëìèøäè. éà ëîáéà. àììà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíûí áîüàçëàðûíäàí êÿñèá ßìèíÿ õàëàéà âåðäèéè ïàéëàðäàí ùå÷ îëìàñà. àõûðäà ëàï áèð äÿðè. éåíÿ àíàñûíäàí ãûçûë èñòÿéèð âÿ ÿëáÿòòÿ. òàíûäûüûì. ñè÷àíëàð àçàëäû âÿ î êöðÿí ïèøèê äÿ àðûãëàäû. äàùà ùå÷ âàõò øàëáàí êþëýÿñèíäÿ óçàíìûðäû. Áó ãàðàíëûã äöíéàäà ìÿíèì òÿêúÿ äîñòóì ñÿíñÿí. Èáàäóëëà êöðÿí ïèøèéÿ ÿëè èëÿ íÿñÿ éåìÿëè áèð øåé âåðèðäè âÿ ìÿí óçàãäà äàéàíûá áàõäûüûì ö÷öí áóíóí íÿ îëäóüóíó ýþðìöðäöì. öðÿéèìäÿ î éàçûã êöðÿí ïèøèéÿ ãàðøû ýèçëè áèð êèí âàð èäè.äè. Èáàäóëëà îíó èíäèúÿ ÷ûüûð-áàüûðëà àíàñûíäàí àëìûøäû. Èáàäóëëà ÿëè èëÿ êöðÿí ïèøèéè éåäèðäÿ-éåäèðäÿ: — Àëà. äàùà äîüðóñó. áèð ñöìöê ãàëäû. ÷öíêè Áàëàêÿðèìèí ñþçëÿðè ìÿíèì áåéíèìÿ áàòìûøäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. èñòÿäèéèì àäàìëàðûí ùàìûñû þëÿúÿêäè. Èáàäóëëà ùÿìèøÿêè êèìè éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí éàíûíäàí ÿëèáîø ÷ûõûðäû. — Àé éàçûã ïèøèê. Èáàäóëëà éåíÿ ýÿëèá ÷ûõûá.. àé ïèøèê. ÿââÿëëÿð õàðòóò áèòÿí éåðäÿ ýþðäöì. î êöðÿí ïèøèéèí ýóéà ìèí éàøû âàð âÿ ýóéà î êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿê. ÿëáÿòòÿ.. ùÿìèøÿ éàøàéàúàãäû. ìèéîëäàéûðäû âÿ ìÿí àéàüûìû éåðÿ âóðóá îíó ãîâóðäóì. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿðèíäÿ èíñàô âàð. éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð þëÿúÿêäè. òÿêúÿ äöíéàíûí ïèøèêëÿ534 . Íÿ èø èäèñÿ. àììà ùÿð íÿ èäèñÿ. Êöðÿí ïèøèéèí òÿíáÿëëèéèíäÿí ÿñÿð-ÿëàìÿò ãàëìàìûøäû.. éåíÿ êåôëèäèð. Ìöùàðèáÿ áàøëàíàíäàí ñîíðà àäàìëàð ÷þðÿêñèç ãàëäû. Àäàìëàð áèð-áèðèíèí äöøìÿíèäè. ÷öíêè îíà âåðìÿéÿ áèð øåéèì éîõ èäè. áèð äÿ êè. Ùÿðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëèðäè âÿ îíäà ùàìû áèëèðäè êè. áÿçÿí äàëàíäà ìÿíèì äàëûìúà äöøöðäö. òÿçÿäÿí éàòûðäû âÿ Áàëàêÿðèì äåéèðäè êè. åëÿ áèë. éà äà áèð áàøãà øåé âÿ áåëÿ ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ ìÿí Èáàäóëëàíû äàëàíûìûçûí äèáèíäÿ. íÿñÿ áèð îâóú ýþòöðöðäö: ñóäà áèøìèø íîõóä. òÿêúÿ áó êöðÿí ïèøèê ùå÷ âàõò þëìÿéÿúÿêäè. äîüðóäàí äà. ÷öíêè úàìààò êöðÿí ïèøèéèí ùàéûíäà äåéèëäè. — äåéèðäè.. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí ìÿùÿëëÿíèí ùÿéÿòëÿðèíè ýÿçèðäè. î êöðÿí ïèøèê äÿ Èáàäóëëàíûí éàíûíäà äàéàíìûøäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ áèðèíúè äÿôÿ ïèøèê ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð ìåùðèáàíëûã ýþðäöì.. ãûçûëñûç ÷ûõûðäû.

. Ñÿôóðÿ õàëà åëÿ ùåé àüëàéûðäû.. ùÿì äÿ îíà ýþðÿ êè. êöðÿí ïèøèêëÿ ñþùáÿò åäÿúÿê. 535 .. ÷öíêè áåëÿúÿ ýèçëèíäÿ äàéàíûá áàõûðäûì. ìÿí òÿêúÿ îíà ýþðÿ þçöìö èòèðìÿìèøäèì êè. XXXIV Åëÿ êè. åëÿ êè.. êöðÿí ïèøèê þëöá. Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèê àðàñûíäà áåëÿúÿ áèð ìåùðèáàíëûã ýþðìöøäöì.. Àüàùöñåéí ÿìè äÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè. áèðäÿí-áèðÿ àíàìà äåäè: — Àüÿç. éîõ.. àéàãëàðûíû óçàòìûøäû.ðèíäÿ äöçëöê âàð. îðàäà ùå÷ êèìè ýþðìÿéÿúÿêäèì!)... àììà þçöìö ñàõëàéûðäûì âÿ îðà ýåòìèðäèì (áÿëêÿ äÿ áöòöí áóíëàð ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè. àììà áèð äÿôÿ íåúÿ îëäóñà. Èáàäóëëà î õàðòóòóí êþòöéöíöí éàíûíäà éåðÿ ÷þìÿëèá àüëàéûðäû. Ýþðöðñÿí. ùàìû öç äþíäÿðèá ñÿíäÿí. áèð ïàð÷à î êöðÿí ïèøèéÿ âåðÿúÿê. Êöðÿí ïèøèê Èáàäóëëàíûí ãàáàüûíäà áþéðö öñòÿ óçàíìûøäû. Ùÿð äÿôÿ ßìèíÿ õàëàíûí åâèíäÿí ñÿñ-êöé ýÿëÿíäÿ ìÿí áèëèðäèì êè. íèéÿ î êöðÿí ïèøèéè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ áèð áàøãà àäàì éîõ.. Èáàäóëëà àüëàéà-àüëàéà äåéèðäè: — Íèéÿ äöíéàäà àäàìëàð àäàì îëäó? Íèéÿ ïèøèêëÿð àäàì îëìàäû?. Åéáè éîõ.. áèð àçäàí äàëàíûìûçûí äèáèíäÿêè î õàðòóòóí éåðèíäÿ Èáàäóëëà àíàñûíäàí ãîïàðûá àëäûüû ãîíøó ïàéëàðûíäàí íÿñÿ áèð òèêÿ. ìÿùç Èáàäóëëà éåäèçäèðèð? Íèéÿ áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ Èáàäóëëàäàí áàøãà ùå÷ êèìèí áó ïèøèéÿ áåëÿúÿ éàçûüû ýÿëìÿéèá? Áèðäÿí-áèðÿ ìÿí þçöì þçöìÿ îüðó ïèøèê êèìè ýþðöíäöì.. Éå. Ìÿí êöðÿí ïèøèéè éåäèçäèðÿí Èáàäóëëàéà áàõûðäûì âÿ þçöìö òàìàì èòèðìèøäèì. ýþçëÿðèíè éóììóøäó âÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè.. äàëàíûí äèáèíÿ ýåòñÿéäèì äÿ. Åéíóëëà éàðàëàíûá ñàüàëàíäàí ñîíðà èêèíúè äÿôÿ ìöùàðèáÿéÿ ýåòäè âÿ Åéíóëëàäàí ùå÷ áèð ñÿñ-ñîðàã ÷ûõìàäû.. ÷öíêè äàëàíûìûçûí äèáèíäÿí àüëàìàã ñÿñè åøèòäèì âÿ éàâàø-éàâàø î òÿðÿôÿ ýåòäèì. Àëà. áèðúÿ äÿôÿ þçöìö ñàõëàéà áèëìÿäèì. Àëà. î éàçûã Çèáà ßìåðèãàäà î òûñáàüà éóìóðòàñûíû íåúÿ éåéèð?. ýèçëÿíÿ-ýèçëÿíÿ áàøãàñûíûí ñèððèíÿ áÿëÿä îëóðäóì âÿ ìÿí ýåðè äþíöá ùÿéÿòèìèçÿ ãàéûòäûì âÿ áèð äÿ ùå÷ âàõò Èáàäóëëà èëÿ î êöðÿí ïèøèéè ïóñìàäûì.

î çàìàí Àëëàùäàí éåýàíÿ õàùèø åäÿðäèì: ìÿíè áèðúÿ ýöí Ôÿ536 . Çèáà õàëà äà Àìåðèêàäà îíó åëÿúÿ éåéèðäè. — äåäè. áó «ùàìû» èëÿ öçáÿöç. åëÿ òåëåôîíà òÿðÿô ýåäÿ-ýåäÿ ôèêèðëÿøäèì êè. áþéöê ùþðìÿò-èççÿò ñàùèáè îëóðñóíóç. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì áÿéÿì Àëëàùûí áàúûñû îüëóäóð? Äöçäöð. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. ÿââÿëêè ùþðìÿò-èççÿòè áÿðïà îëóíóð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äîüðóäàí äà ÷îõ ýöúëö àäàìäûð. ÷öíêè áèç áóðàäà òûñáàüà éóìóðòàñûíûí òîçóíó íåúÿ éåéèðèêñÿ. àììà éåíÿ äÿ ùàðàäàíñà ïûðòëàéûá ÷ûõûð. — Áàëà äåìÿéèìäÿí èíúèìèðñÿí? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì ýöëäö âÿ ìÿí îíóí ýöëöìñÿéÿí áèú. Äîüðóñó îíäà ìÿí Ñÿôóðÿ õàëà èëÿ àíàìûí áó ñþùáÿòèíèí ñàäÿëþâùëöéöíÿ òÿÿúúöá åòäèì. ÷öíêè ùàìû öðÿéèíäÿ îíà íèôðÿò åäèð. èøëÿéèðÿì. áþéöéöðñöíöç. àììà ìÿíèì ö÷öí åëÿ äöíÿíèí óøàãëàðûñûíûç. þçö þçöíÿ ìÿíÿâè äàéàãäûð (áóíäàí áþéöê ýöú?!).Àíàì òûñáàüà éóìóðòàñûíûí ãàðàñûíà âÿ Çèáà õàëàíûí ùàëûíà ÿëèíè áàëäûðûíà âóðóá éàíà-éàíà: — Äàé äåìÿ!. þçöíÿ ÿí éàõûí äîñò. áèð éàõûí äîñòó. áó ñþçëÿðè äåäèì. òÿêáÿòÿê äàéàíûá. àé ßëÿêáÿð áàëà!. ßëèíèçäÿ òóòàðäûíûç éàçûëàðûíûçû.. ÿí éàõûí ñèðäàøäûð. — Ñàëàì. éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ìàøàëëàù. — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éåíÿ äÿ ýöëäö. àüûëëû âÿ ñîéóã ýþçëÿðèíè ýþðäöì. éàõûí ñèðäàøû éîõäóð.. — Íÿ îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð? — äåäèì. XXXV ßñìÿð èø îòàüûìûí ãàïûñûíû à÷ûá è÷ÿðè áîéëàíäû: — Ñÿíè òåëåôîíà ÷àüûðûðëàð.. èäàðÿíèí è÷èíÿ ýèðìÿéÿ öðÿê åëÿìÿçäèíèç.. áÿçÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áèð-èêè èë êþëýÿäÿ ãàëûð. àøàüûíûí äà îíäàí çÿùëÿñè ýåäèð. ìÿíè òåëåôîíà ÷àüûðìàéûí? — äåéÿ ùèðñëÿíäèì. — Ôÿòóëëà Ùàòÿìäèð. — Äåìÿìèøäèì êè. éóõàðûíûí äà. — Àõøàìûíûç õåéèð. — Èëëÿð êå÷èð. ìÿíèì úÿìè áèðúÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿéäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì óçóí èëëÿðäèð êè. Äþâðëÿð äÿéèøèð. ìÿíÿ åòèáàð åòñÿéäè. àäàìëàð äÿéèøèð. àììà ùÿìèøÿ öçäÿäèð. áÿçÿí ëàï âÿçèôÿäÿí äÿ ýþòöðöëöð. ùÿìèøÿ èø áàøûíäàäûð... àììà þçöì àéàüà ãàëõäûì. Ùÿðýàù ìÿí Àëëàùà èíàíñàéäûì âÿ Àëëàù äà ìÿíÿ èíàíñàéäû.

Ìÿí áÿçÿí úöðáÿúöð ùàäèñÿëÿðëÿ áàüëû þçöìö Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí éåðèíÿ ãîéóðäóì. ïèñ äåéèëëÿð. îíóí þçöíöí þçö èëÿ òÿêáÿòÿêëèéèíè ýþðÿ áèëèì. 537 . ìÿíèì àíàì îíóí øÿêèëëÿðè ÷ûõìûø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè íþéöò ïèëÿòÿñèíè ñèëÿðäè. ìÿíÿ ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ ÿçàá âåðèðäè. îíëàðû îõóéóì âÿ îõóäóì äà. áàøãà øåé ôèêèðëÿøèðÿì âÿ åäèðÿì? âÿ ñ.). áöòöí çåùíèìëÿ. — ßñìÿð ãûçûìûçäàí óøàãëàðû õÿáÿð àëäûì. Ìÿí áèëèðäèì. áèëìèðäèì. àðõåîëîãëàð éåðè ãàçûá ñàõñû áèð ãàá ÷ûõàðûðäûëàð!). ÿëáÿòòÿ. íåúÿ äåéÿðëÿð. àõû. îíà ýþðÿ? áÿëêÿ áöòöí ÿúëàôëûãëàð ùÿìèí àäàìû áàøà äöøÿíÿ ãÿäÿðäèð?). îíóí þç äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíÿ ãóëàã àñûì. àéäûí ìÿñÿëÿäèð. éàëàí éîõ. ùå÷ êèì þçöíö ÿúëàô ùåñàá åòìèð (áÿëêÿ. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè. èñòÿéèðäèì êè.. ùÿð ùàëäà. àììà î ÿñÿð î âàõò éàçûëàúàãäû êè. Áóíëàð ùàìûñû. èêèìèç äÿ éàçû-ïîçó èøè èëÿ ìÿøüóë èäèê. ìÿí éàðûì ñààò äà îëñóí Ôÿòóëëà Ùàòÿì îëà áèëìèðäèì âÿ áó. ñîí èéèðìè áåø èëäÿ ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí öçäÿ îëàí áó úÿùÿòëÿðèíè éàõøû þéðÿíìèøäèì: ìöõòÿëèô ÿäÿáè ìÿúëèñëÿðäÿ ýþðöøöðäöê. áàøëàíüûú èäè. öðÿéèìëÿ ùèññ åäèðäèì êè.. íÿ îëàúàãäû.. — Ñÿíè íàðàùàò åòìÿäèì êè? — Õåéð. áóéóðóí. äåéèð éàõøûäûðëàð. ìÿí áóíó áàúàðìàëûéäûì. ëàéëàðûí àëòûíäàí ÷ûõàðà áèëèì (íåúÿ êè.. ÷öíêè. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìè ýþðäöéöì. èêèìèç äÿ. ìÿí êèìèí îüëóéàì (áÿëêÿ äÿ àòàìû ÷îõäàí éàäûíäàí ÷ûõàðûá. þç «ìÿí»èíäÿ áÿðàÿòëÿðèíè òàïûì (íÿ ö÷öí áþùòàí àòìûøàì? íÿ ö÷öí ãàðàëàìûøàì? íÿ ö÷öí áèð øåé äåéèá. ùÿéÿúàíëàðûíû ýþðöì âÿ îíó áàøà äöøöì. ìÿí îíóí ôèêèðëÿðèíè îõóéóì. ùÿãèãÿò èäèñÿ. öìóìèééÿòëÿ. äöíéàäà ÿúëàô àäàì éîõäóð. ùÿðýàù ìÿí àäûìû éàçû÷û ãîéìóøäóìñà âÿ áó. ùå÷ âàõò áèëìÿéèá êè..). îíóí þç äàõèëèíäÿ. — ×îõ ñàü îëóí. þçöì ö÷öí àøêàð åòìÿëèéäèì. áèð ÿäÿáè ìöùèòäÿ éàøàéûðäûã (éàø ôÿðãèíÿ áàõìàéàðàã). àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí î êèòàáëàðû äà òàìàì éàëàí èäè — ùÿð ùàëäà.. ìÿíÿ áåëÿ ýÿëèðäè — âÿ î êèòàáëàð äà ìÿíÿ ìöÿëëèôè ùàããûíäà áèëäèêëÿðèìäÿí áàøãà áèð øåé äåìÿäè). îíó áàøà äöøöì. îíóí ùèññëÿðèíè. åøèòäèéèì áöòöí ãàòëàðûí. äöíéàäà. ìÿí Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äàõèëè áÿðàÿòëÿðèíè òàïìàëûéäûì. îíóí ýþçëÿðè èëÿ äöíéàéà áàõà áèëèì. èíäè ìÿòëÿáÿ êå÷ÿúÿêäè.òóëëà Ùàòÿìèí áåéíèíèí è÷èíÿ ñàë. àììà ìÿíèì áöòöí áó úÿùäëÿðèìäÿí ùå÷ áèð øåé ÷ûõìûðäû (ùÿòòà áèð äÿôÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí áöòöí êèòàáëàðûíû ãàáàüûìà éûüûá þçöìö ìÿúáóð åòäèì êè. íÿ âàõòñà ìöòëÿã Ôÿòóëëà Ùàòÿì áàðÿäÿ íÿñÿ éàçàúàüàì — ðîìàí îëàúàãäû.

éàõøû ãóëàã àñ ìÿíÿ. Åéáè éîõ. äèëèì-àüçûì ãóðóñóí. ãûç òÿðÿô ýþðñöí êè. èøäè øàéÿä.. åïèê ÿñÿðëÿð 538 .. ýåäèá óòàíà-óòàíà. ìÿíèì éàçûì-ïîçóì ÷àï îëóíìàüà áàøëàäû âÿ ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ ßñìÿðëÿ ðàñòëàøäûã. ìöùàðèáÿäÿí àòîíäàí ïèñ áèð õÿáÿð ýÿëñÿ. èøäè-øàéÿä. ßëÿêáÿð. — o ýöëäö. åë÷èëÿð ùþðìÿòëè àäàìëàð îëìàëûäûðëàð. ñÿí êèìñÿí. éåíÿ äåéèðÿì. õåéèð ýÿëìÿç.. ìÿíèì äÿ áàøûìà áèð èø ýÿëñÿ. «Éîõ». — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. — ãîðõìàñàç. ãîé ýþðñöíëÿð êè. êèìëÿ ãîùóì îëóðëàð âÿ áèð ìöääÿò êå÷ÿíäÿí ñîíðà. áÿëêÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿñÿí åë÷è ýåäÿ? Ýåäÿð?» Àíàìûí áó ñþçëÿðèíÿ ãóðóéóá ãàëäûì. «—ßëÿêáÿð. î âàõòëàð êè. äöç äåéèáëÿð. ãóøãàíàäëûäûð. ïþðòöðñöç. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. ùÿëÿ úÿáùÿäÿí àòàìûí ãàðà õÿáÿðè ýÿëìÿìèøäè âÿ äàéûì äà áèçè ìÿùÿëëÿäÿí êþ÷öðòìÿìèøäè.») õöñóñè úèää-úÿùäëÿ ùàçûðëàøà-ùàçûðëàøà äåäè êè. äàéûí äà îëìàñà. ùå÷ âàõò. åë÷è ýþíäÿðìÿê ëàçûì îëäó âÿ î çàìàí àíàì áöòöí þìðöíöí àðçóñó îëàí áó ùàäèñÿëÿðÿ («— Áèðúÿ ñÿíèí òîéóâó ýþðÿéäèì. — ýöëäö. Àëëàù åëÿìÿìèø. åâëè èäèì âÿ ìÿíèì ùÿéàòûìûí ÿí ÷îõ õÿúàëÿò ÷ÿêäèéèì áèð ùàäèñÿñè äÿ áóíóíëà áàüëû èäè. äàé áàøãà ùå÷ íÿ èñòÿìèðÿì Àëëàùäàí!. — ßëÿêáÿð. äèëèì ãóðóñóí. ùå÷ âàõò ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí áèð êþìÿê èñòÿìÿ!. Ùÿìèí ýåúÿ ñþùáÿòèíäÿí ñîíðà ÷îõ èëëÿð êå÷äè. ßëÿêáÿð. áèð ãàðíû òîõ éàøàéûðäûã. äåéèð. ùÿëÿ î óçàã èëëÿðäÿ. ñÿí áþéöê ìÿíÿâè-ÿõëàãè ïðîáëåìëÿð ãîéàí ðîìàíëàð ÿâÿçèíÿ. ìÿí ñÿíè ùÿìèøÿ áèçèì èñòåäàäëû éàçû÷ûëàðûìûçäàí áèðè ùåñàá åòìèøÿì âÿ ùÿìèøÿ ñÿíèí ýÿëÿúÿéèíÿ õöñóñè öìèäèì îëóá. — èëëÿð òåç ýÿëèá ýåäèð. ßëÿêáÿð áàëà.. áèðúÿ íÿâÿ ýÿçäèðÿéäèì ãóúàüûìäà. åâëÿíìÿê ìÿñÿëÿñè îðòàéà ÷ûõäû. êèø-êèøëÿð îëñóí. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. öðÿéèìèçäÿêè î ãîðõó âÿ íèýàðàí÷ûëûãëà ìöùàðèáÿ èëëÿðèíè áèð ãàðíû àú. ÷îõ ýþòöð-ãîé åëÿéÿíäÿí ñîíðà áèðäÿí àíàì äåäè: «— ßëÿêáÿð.. øÿð äåìÿñÿí.— ýöëäö. ãûçàðà-ãûçàðà áó õàùèøè åëÿäèì âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ áþéöê áèð ðóù éöêñÿêëèéè èëÿ áó èøÿ ðàçû îëäó («—Äöçäöð. áèëèðñÿí êè. Ìÿí èéèðìè èëäÿí àðòûã èäè êè. åøèäèðñÿí ìÿíè. ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ... àììà ÿí õÿúàëÿòëèñè èñÿ áóäóð êè. Àíúàã ùÿðäÿí òÿÿññöô åëÿéèðÿì êè.».î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). áèð-èêè íÿôÿðè äÿ éàíûíà ñàëûá ýåäèá ìÿíèì åë÷èëèéèìè åëÿäè. òÿê ãàëñàí ñÿí. ßëÿêáÿð?». — Ùÿ.. Åëÿ áèë äöíÿí èäè ñèçÿ àèëÿ ãóðìàüûìûç. ýåúÿ àíàì áèðäÿíáèðÿ ãàëõûá ÷àðïàéûíûí öñòöíäÿ îòóðäó: «—Éàòìûñàí. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. — äåäèì.— Èëëÿð áåëÿäèð äÿ. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç.

Ñÿôòÿð Ìÿñóìóí êèòàáûíû ýÿòèðìèøÿì. («Áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàðûí öçöíÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äóðóá. ìèíáèð ìÿíà âåðèá î ìèñðàëàðà.. áó. Ñÿòòàð Ìÿñóì. — Ùÿ. ãàíëû-ãàäàëû èëëÿð èäè äÿ.. Þçöí áàøà äöøöðñÿí äÿ.. Ìÿí î áÿäáÿõòè òàíûéûðäûì. éÿíè î ãÿäÿð ÿùÿìèééÿòñèçäèð êè. Âàõòûíà ùàéûôûí ýÿëìèð? — Ôÿòóëëà Ùàòÿì éàâàøéàâàø åëÿ áèë êè. ñÿùÿðäÿí àõøàìàúàí çàêóñî÷íóëàðäà èäè. éàääàí ÷ûõûð. åé ýöë.. — Àíúàã ßëÿêáÿð. ãÿðÿçëè áèð êèí-êöäóðÿò âàð?) — Áàõ... ùèññÿ äÿ ãàïûëìàã îëìàç äÿ. èíäè èôøà åëÿäèéè àäàìà çàâàë éîõäóð. ãîøìàëàðûíäà òÿá âàð. ßëèíÿ àëûá éåêÿ áèð ãÿëÿìè. — Àõû. íÿ äÿ áîçóíà. ýöëìÿê ùèññÿñè äàùà ãóðòàðìûøäû. òèêàíûí ÿçàá âåðäè áöëáöëÿ. þçöíö ÿëëè èëäÿí áÿðè àäÿò åòäèéè õèòàáÿò êöðñöñöíäÿ.ÿâÿçèíÿ..»). áó ñþçëÿðè äåìÿçäèì. ãÿçÿëëÿðèíäÿ.. çàëûì îüëó!. áó ñþçëÿð àüçûìäàí íå÷ÿ ÷ûõäû (Ôÿòóëëà Ùàòÿì þìðöíäÿ èéèðìè áåø ãðàì êîíéàêäàí àðòûã áèð øåé è÷ìÿçäè âÿ éÿãèí êè. íÿ àüûíà áàõûðäûëàð. — Íÿ îëóá. áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð ùþêóìÿòèìèçèí ÿëåéùèíÿ èìèø. áèçèì çÿìàíÿìèçÿ ñàòàøûð. Ìèðçÿ éàçûá êè. âàõòûíû õûðäà øåéëÿðÿ ñÿðô åëÿéèðñÿí. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí îíñóç äà ãàðàøûí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà äàùà äà ãàðàëäû âÿ ùÿìèí 539 . Áàõûá ýþðöðÿì êè. ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè. èíäè úèääè ñþùáÿò ýåäèðäè âÿ ìÿí áó ñþùáÿòèí ìÿíàñûíû áàøà äöøöðäöì. áó ýöí íÿøðèééàòäàí î êþùíÿ-ïàñìàíäà áèð øàèð âàð èäè. ìöãÿääèìÿíè äÿ ñÿí éàçìûñàí. Ýåòäè áÿäáÿõò Ìèðçÿ Ñÿòòàð. Çàëûì îüëó î Ñÿôòÿð Ìÿñóì. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì? (Áÿëêÿ ìÿíäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãàðøû óøàãëûã ÷àüëàðûíäàí ýÿëÿí áèð ãÿðÿç÷èëèê. êèòàáûí òÿðòèá÷èñè ñÿíñÿí. Àëëàù ýþñòÿðìÿñèí. éàõóä èäàðÿäÿêè áþéöê ìèçèí àðõàñûíäà ùèññ åäèðäè. ùàðàäàí òàïûá ÷ûõàðûðñûç íàôòàëèí èéè âåðÿí áó Ñÿôòÿð Ìÿñóìëàðû? — Ñÿòòàð Ìÿñóì. Äîüðóñó. ÿéÿð ìÿí ñÿíèí éàðàäûúûëûã òàëåéèíÿ áèýàíÿ îëñàéäûì.. Ìèðçÿíèí ãÿçÿëëÿðèíèí àëòûíäàí ìèñðà-ìèñðà ãûðìûçû õÿòò ÷ÿêèá. íÿéäè îíóí àäû? Ùÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí äÿ êè. ýóéà êè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äåéèá êè. Äöçäöð.. àäàìëàðûí àäûíû áèëÿðÿêäÿí òÿùðèô åäèðäè. þçöíöí äÿ òàëåéè ôàúèÿëè îëäó. áó äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí õàñèééÿòèíèí áèð úÿùÿòè èäè. Éàçûã è÷êè äöøêöíöíöí áèðè èäè.. — Ñèç îíóíëà áèð éåðäÿ çàêóñî÷íóäà îëìóñóç? Ñöêóò ÷þêäö. ùå÷ âàõò äà «çàêóñî÷íó»äà îëìàìûøäû) âÿ åëÿ áèë êè.. ìèñàë ö÷öí.. — äåäèì.

. Àëëàù Ìèðçÿ Ñÿòòàðà äà ðÿùìÿò åëÿñèí. Äåéèá. ýþð-ýþð. ×öíêè åëÿ þçö äÿ Ñàáèð êèìè.) Ñÿòòàð (î äà áó àäû ìÿíèì êèìè õöñóñè âóðüó èëÿ äåìÿéÿ áàøëàäû) Ìÿñóìóí òàëåéè èëÿ áàüëû ñÿíèí éàçäûüûí î åéùàìëû àáçàñëàð. áöòöí þìðöíö éàçûá.. Áàøà äöøäöí? Àëëàù Ìèðçÿ ßëÿêáÿðÿ ðÿùìÿò åëÿñèí. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê òÿìèç îëñóí. áèëèá êè.). ýÿðÿê äöíéàíûí ÿí ïàê âÿ òÿìèç ìÿõëóãó îëñóí! Ùÿðýàù Àëëàù ìÿíèì î éåýàíÿ èñòÿéèìè éåðèíÿ éåòèðñÿ. ãîëóíäà áèð ÷îúóãúà ãöââÿò îëìàç!.äåéÿñÿí. õàëãû ñåâÿí àäàì èäè. áÿéÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí î áàëàúà êèòàáû èíñàíëàðûí öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàìàüûíà ìàíå îëóð? Éàçûã Ñÿòòàð Ìÿñóìóí øèêàéÿòè. èíäè èçàùàò âåðèðÿì.. ãîðõäóì. î êèòàá Ñÿòòàð Ìÿñóìóí çàêóñî÷íû ñÿðýöçÿøòëÿðèíäÿí áÿùñ åòìèð êè. êîð-êîð. — Ìÿíèì ñþçöì êèôàéÿò äåéèë. Áèëèðñÿí äÿ. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì.. Ñÿòòàð Ìÿñóìóí è÷êè äöøêöíö îëìàüûíû ñèçäÿí áàøãà áèð àäàìäàí åøèòìÿìèøÿì.. éà éîõ? — ßëÿêáÿð. Íÿøðèééàòëàðäà. ñÿíèí àäàøûí Ìèðçÿ ßëÿêáÿð ÷îõ áþéöê ÿùëè-ãÿëÿì îëóá!.. õàëãûí àðàñûíäà ïîïóëéàðäûð. éàõóä äà ýåäèá ñèíàãîãäà èøëÿìÿéÿ ùàçûðàì. Þçöíöç äåäèíèç êè. îíëàð àõû.. ßëÿêáÿð? (ßëåéêöìÿ ñàëàì.. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì... éàõóä êåøèø îëìàüà. íÿ äåéèð!.äÿì î ãàðàëòû èëÿ èëàíûí éåðèíäÿ ãûâðûëûá áàøûíû äèê ãàëäûðìàñû. Ôÿòóëëà ìöÿëëèì (. éÿãèí ãîðõäóì êè. ìÿí åëÿ áó äÿãèãÿ ýåäèá ìîëëà îëìàüà. ùà÷à äèëèíè ÷ûõàðûá áàõìàñû åéíè øåé èäè. áèð äÿôÿ îíóí øåðëÿðèíè éûüûá ÷àï åëÿòäèðìÿê ëàçûì èäè.... Ñÿòòàð (áó äÿôÿ Ñÿòòàð ñþçöíö õöñóñè âóðüó èëÿ äåäèì). — Áóíó îíà ýþðÿ ñîðóøóðàì êè.. ãÿçåò-æóðíàë ðåäàêñèéàëàðûíäà êè÷èê áèð èøèíèí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè íàìèíÿ (ìèñàë ö÷öí: êèòàáëàðûíûí ùÿúìè áèð ÷àï 540 ..èëàí òàìàì éàé êèìè éûüûëûá.. øÿõñèééÿò äÿ ýÿðÿê êàìèë îëñóí.. êèøè ãûðûüû! Íåúÿéÿì? Ùÿð èøèì ãàéäàñûíäàäû. ßëÿêáÿð. áèðáàøà ìÿíèì öíâàíûìàäûð!. éÿíè Ñÿôòÿð éîõ.. XVIII ÿñð ôðàíñûç ìààðèô÷èëÿðè áèëèðñÿí íÿ äåéèá? Î èíñàí êè. ÿëèíÿ ãÿëÿì àëûá îõóúó èëÿ ñþùáÿò åäèð. Ñàáèðèí äÿëèñè èäè.. óçàãáàøû ýöëöí áöëáöëäÿí øèêàéÿòèäèð äÿ! — Áÿñ. Ùå÷ îëìàñà. ãîúà ìöñòÿüíèéè-ñÿðâÿò äÿ îëñà.. àõû. ùå÷ áèð èääèàñû äà îëìàéûá.. îðàäàêû åéùàìëàð? — Ùàíñû åéùàìëàð? — Ñÿíèí ìöãÿääèìÿíäÿêè åéùàìëàð! (. ìöÿëëèìëèê åäèá. öëâè ùèññëÿðëÿ éàøàñûí!. òÿáëè øàèð îëóá.. áèðúÿ áÿçìè-Ñöëåéìàíûì ÷àòûøìûð!.). øåðëÿðè äèëèíäÿí äöøìöðäö.

— ãîðõìàñàç. éàõóä ìÿãàëÿëÿðè æóðíàëäà ö÷ íþìðÿ ÿââÿë ÷àï îëóíñóí. ïþðòöðñöç. éàøû ÿëëèíè êå÷ÿí. åëÿ äÿ éîçñóíëàð. Ìÿí òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëûá ÿçàáëàð ÷ÿêÿíäÿ ñÿí ùàðàäàéäûí? — Î áþéöê ñòîëëàðûí àðõàñûíäà ÿçàáëàð ÷ÿêèðäèç? Ôÿòóëëà Ùàòÿì ñóñäó. — Úàìààò îáûâàòåëäèð. íÿ äåäèéèíè áàøà äöøìÿäèì. Ñÿí î èëëÿðè íÿçÿðè úÿùÿòäÿí þéðÿíìèñÿí. — Ùÿãèãÿò ÷îõ íèñáè ìÿôùóìäóð. — Áàõ. ùå÷ êèìèí (î úöìëÿäÿí äÿ ìÿíèì) àüëûíà ýÿëìÿéÿí áèð òÿäáèð ôèêèðëÿøèá òàïàúàãäû. ÿëáÿòòÿ. äàíûøìàéûì. þçöìö ÿëÿ àëûì. áèð äÿôÿ. ßëÿêáÿð!.. î èëëÿðèí ÿäÿáè ïðîñåñèíäÿ èøòèðàê åòìèøÿì. ñîíðà òàìàì à÷ûã-àøêàð áèð ùÿäÿ-ãîðõó ùèññ îëóíàí î ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ: — Íÿ äåäèí? — ñîðóøäó. ùþðìÿò-èççÿò ãàëìàéàúàã. ãîðõñàç ãîðõàúàãñûíûç. Î ìöðÿêêÿá äþâðöí..) Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ ãóëëóã ýþñòÿðìÿê èñòÿéÿí î ãÿäÿð éàçûã àäàìëàð âàð èäè êè. — èíäè òÿçÿ-òÿçÿ éàçû-ïîçóéà áàøëàìûñûç. àäàìëà äàíûøàíäà ãûçàðûðñûç. ñà÷û-ñàããàëû àüàðìûø áèð àäàì (éàçû÷û!) þìðöìöí àõûðûíà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ áåëÿúÿ åéùàìëà äàíûøàúàüàìñà (âÿ öìóìèééÿòëÿ. Èíäè äÿ éÿãèí Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ìÿíèì ÷àïà ùàçûðëàäûüûì î áàëàúà êèòàáû èëÿ áàüëû ýåäèá Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí ãóëàüûíà ïû÷ûëäàìûøäûëàð âÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿ. éàäûíûçà ýÿëèð. — Ñÿí ùÿëÿ óøàãñàí.. éîõñà éîõ? Äîüðóäàí äà. ñóñóì. òåëåôîí ïèñ èøëÿéèð. àììà ùÿðýàù ùÿãèãÿò ëàï íèñáèäèðñÿ äÿ. — Ôÿòóëëà ìöÿëëèì. ñÿíèí î àáçàñëàðûíû íåúÿ éîçàúàãëàð? — ñîðóøäó. («Äöçäöð. — áèð àçäàí áóíëàðûí ùàìûñûíû éàääàí ÷ûõàðàúàãñûç. Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿðëÿ). íÿ âàõòà ãÿäÿð Ôÿòóëëà Ùàòÿìëÿ åéùàìëàðëà äàíûøìàëûéûã âÿ ùÿðýàù ìÿí. îíäà íÿ èñòÿéèðÿì? íèéÿ éàçûðàì? âÿ íåúÿ éàçàúàüàì? — ßëÿêáÿð áàëà. — ýöëäö.— ýöëäö. áó äàùà ÿñë Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. ìöùàðèáÿ âàõòû 541 . î çèääèééÿòëè äþâðöí áöòöí ÿçàá-ÿçèééÿòèíè öðÿéèìäÿ ÷ÿêìèøÿì. î ñÿíèí þç âèúäàíûíà! Ùàðà ýåäèðèê âÿ ñÿíÿ êèìè àëûðûã?»). — Ùÿãèãÿò íåúÿäèðñÿ. éàðàäûúûëûã åçàìèééÿòèíÿ ýþíäÿðñèí âÿ ñ. — ýöëäö. ìÿí èñÿ î èëëÿðäÿ éàøàìûøàì. ßñìÿð ÿëèíè äîäàãëàðûíà âóðà-âóðà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿéèðäè êè. Åéáè éîõ.âÿðÿãè àðòñûí. ÿââÿë-àõûð áèð äÿôÿ ìÿí þç ùÿãèãÿòèìè Ôÿòóëëà Ùàòÿìÿ äåéÿ áèëÿðÿì. éàõóä èêè îòàüû ö÷ îòàüà äÿéèøäèðìÿêäÿ Ôÿòóëëà Ùàòÿì îíëàðà êþìÿê åëÿñèí.

. õàðàá îëìóøäó. Éîõñà êè. äîüðóäàí äà. Õàíûì õàëà þìðöíäÿ ùå÷ âàõò (ùÿòòà î éåêÿ ÿëè î úöð éöíýöëëÿøÿíäÿí ñîíðà äà!) ìÿùÿëëÿìèçèí áàøãà àðâàäëàðû êèìè. Éåíÿ ñöêóò ÷þêäö. êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí Èáàäóëëà áèçèì äàëàíäà êèøèëèê åäèðäè. — äåäèì. áöòöí ñèôÿòè éåíÿ äÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ òåëåôîíóí äÿñòÿéèíäÿí åøèäèëÿí î ôûñûëòû èëÿ. — äåäè. ßñìÿð äàùà ìÿíÿ èøàðÿ åëÿìèðäè. Ùÿòòà ìÿíèì àðâàäûì äà Ôÿòóëëà Ùàòÿìäÿí ãîðõóðäó. ÷öíêè Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí èíäè ùèðñäÿí äàùà äà ãàðàëìûø ñèôÿòè. éàõûíëûã âàð èäè. öðÿéèíèí àüðûñûíû à÷ûá úàìààòûí ýþçöíöí ãàáàüûíà òþêìÿçäè. ÿëè èëÿ àüçûíû ñûõûá éåðèíäÿ äîíóá ãàëìûøäû (éàäûìà ýÿëèð.. î ñþçëÿð íÿ ö÷öí ìÿíÿ î úöð òÿñèð åòäè? Éÿãèí îíà ýþðÿ êè. ìÿí ùÿìèí ùàäèñÿíè ùà÷àíñà ßñìÿðÿ äàíûøìûøäûì). áèðíÿôÿñÿ áàøûíà ÷ÿêÿñÿí! — Áèëèðÿì. êèíëÿ èøûëäàéàí ýþçëÿðè. äèíèá äàíûøìûð. î âàõò êè.. õûøûëòûíûí øÿêëèíè ýþðöðäöì. — Ìóõòàð êèìäèð? — Ñÿòòàð Ìÿñóìëà áèð êö÷ÿäÿ éàøàéûðäû. ãûøãûðà. õûøûëòû åøèäèëèðäè âÿ åëÿ áèë êè.. ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèí ùÿäÿëè-ãîðõóëó ìÿøùóð áîüóã ñÿñèéëÿ ñþçëÿðè áèð-áèð äÿãèã òÿëÿôôöç åäÿ-åäÿ: — ßëÿêáÿð. äàëàíûìûç éåòèìëÿøÿíäÿí. ùÿéÿòèìèç êèìñÿñèçëÿøÿíäÿí ñîíðà. äÿðäèíè-ñÿðèíè äàíûøà-äàíûøà öðÿéèíäÿêè î àüðûíûí ýþéíÿéè èëÿ úàìààòûí äà ýþçöíöí éàøûíû àõûòìàçäû. áèð àç öðÿéèíè áîøàëäà.Ìóõòàðýèëÿ ãîíàã ýÿëìèøäèíèç? Îíäà ïÿíúÿðÿíèí øöøÿñèíè ìÿí âóðóá ñûíäûðìûøäûì!. î àëòû îüóëóí íè542 . áÿçÿí äÿ þçö þçöíÿ äåéèðäè: «—Ùå÷ îëìàñà áèð àç àüëàéà. ñåâèíúñèç áöðêöëö áèð éàé àõøàìû Õàíûì õàëàíûí àíàìà äåäèéè ñþçëÿð ìÿíÿ ÷îõ òÿñèð åòäè... î õûøûëòû èëÿ áó ñèôÿò àðàñûíäà áèð îõøàðëûã. Ôÿòóëëà Ùàòÿì äÿñòÿéè àñäû.. äàëàíûìûçûí ãàáàüû òàìàì «ïîëóòîðêà»ñûç âÿ î àâòîáóññóç ãàëàíäàí ñîíðà. úöðáÿúöð ôûñûëòû. XXXVI Êö÷ÿìèç. Àíàì ùÿðäÿí Õàíûì õàëà ùàããûíäà áàøãà àðâàäëàðà. ìÿí î ôûñûëòûíûí. — Ìÿí ñÿíèí ö÷öí áèð ñòÿêàí ñó äåéèëÿì êè. ôÿðÿùñèç. ßñìÿð éàëíûç èíäè ÿëèíè àüçûíäàí ÷ÿêèá: — Ñÿí íåéëÿäèí?! — äåäè. Áèð íå÷ÿ àí ñöêóò ÷þêäö âÿ åëÿ áèë òåëåôîí.

ìÿíèì öðÿéèìè ãöññÿ. ñîíðà íàçèê äîäàãëàðûíû òÿðïÿäÿ-òÿðïÿäÿ: — Ñîíà. Õàíûì õàëàíûí òÿê ãàëìàüû. ñåâèíúñèç. ìÿí áóðäà éàøàéûðàì. — Àëëàùûí êþìÿêëèéèéíÿí ùàìûñû ñàü-ñàëàìàò ãóðòàðûá ýÿëÿúÿêëÿð!. — óøàãëàð êè. Àüàðÿùèìñèç. — äåäè. óøàãëàð êè. àììà Õàíûì õàëà áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐÈ þçöíÿ ðÿâà áèëìèðäè. äàëàíûìûçûí. áöðêöëö éàé àõøàìû èñÿ Õàíûì õàëà ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ýþçëÿðèíè áèð íå÷ÿ àí àíàìûí ýþçëÿðèíèí è÷èíÿ äèêäè. éÿùÿðè ãàííàí äîëñóí îüðàøûí... Õàíûì õàëàíûí î íèýàðàí÷ûëûüû. ìÿí èñÿ áóðàäà ÐÀÙÀÒ éàøàéûðäûì. Úÿáðàéûëñûç. îéóí à÷äû áàøûìûçà!. î õàðòóòóí ýþçÿë ÷àüëàðûíäà óøàãëàðëà êþìÿêëÿøÿ-êþìÿêëÿøÿ áóðà ýÿòèðäèéèìèç âÿ èêè ýöí äàëáàäàë éàüûø éàüäûüû ö÷öí ùÿëÿ äÿ íÿì îëàí «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóì. àíàì Õàíûì õàëàíû áàøà äöøìÿäè âÿ Õàíûì õàëà þçö äÿ áèëäè êè. úàâàíëàðû ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó.. î þëöì-äèðèìèí è÷èíäÿäè. îðäàäû. ÷öíêè ìÿí úÿáùÿäÿêè àòàì êèìè þëöìÿ ýåòìèðäèì. ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿë. ùàìûäàí (áÿëêÿ åëÿ þçöíäÿí äÿ!) ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéè ùÿìèí íèýàðàí÷ûëûãëà ùÿéÿò ãàïûìûçà òÿðÿô áàõìàüû àíàìû ÿìÿëëè-áàøëû éàíäûðûá-éàõûðäû. ìÿíèì þçöìöí þçöìäÿí çÿùëÿì ýåäèðäè. êÿäÿð áöðöéöðäö. àíàì îíó áàøà äöøìÿäè. ßáäöëÿëèñèç. þçö þçöíÿ íèôðÿò åäèðäè. þçö þçöíäÿí óòàíìûøäû. áóíëàðû þçöìÿ ýöíàù áèëèðÿì. Ùèòëåðèí þëöá-þëÿíëÿðèíèí ýîðóíà èòèí ïîõó!. ÷öíêè ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ âóðóøóðäó. — äåäè. — äåäè. àíàì Õàíûì õàëàíûí õÿòðèíè èñòÿéèðäè. î äÿì ìÿí ùÿòòà êö÷ÿìèçèí. — áó ðàùàò ýöíëÿðè êè. Àäèëñèç. áèð ñÿñ åøèäÿí êèìè. Ñîíà. êèìÿñèçëèéèíäÿ äÿ áèð ÐÀÙÀÒËÛà ýþðäöì. Ùÿìèí ôÿðÿùñèç. ñîíðà òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ þç åâëÿðèíÿ ãàëõäû. Õàíûì õàëà áèð ìöääÿò äÿ àíàìà áàõäû.. Àíàì: — Ñÿí þçöâö öçìÿýèíÿí. Ãîúàñûç. ùÿéÿòèìèçèí î éåòèìëèéèíäÿ. ÿçèðäè. — Úÿôÿðñèç.. Êþïÿéîüëóíóí òàõòû òàáóò îëñóí. áèçèì ìÿùÿëëÿíèí áöòöí êèøèëÿðè. ìÿí ùå÷ âàõò áó úöð ùèññ éàøàìàìûøäûì. Èáàäóëëàíûí êÿñäèéè î õàðòóò êþòöéöíöí éàíûíà ýåòäèì.. ðàùàòëûã âåðìèðäè. àììà î äÿì áèðèíúè äÿôÿ èäè êè. î áàëàúà ßëÿêáÿð þçö þçöíäÿí õÿúàëÿò ÷ÿêìèøäè. ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. áó ÐÀÙÀÒ ÝÖÍËßÐ Õàíûì õàëàíû ñûõûðäû. Î íÿì «êóáèê» äàøûí öñòöíäÿ îòóðäóüóì ùÿìèí áöðêöëö éàé 543 .. Àäàì öðÿéè äþçÿð áóíà áÿéÿì?». þçöíöí þçöíÿ éàçûüû ýÿëìèøäè. àììà ÿñëèíäÿ î ãöññÿíèí. Ìÿí äàëàíûìûçûí äèáèíÿ. î êÿäÿðèí þçöíäÿ äÿ áèð ðàùàòëûã âàð èäè.ýàðàí÷ûëûüûíû äà ñàëûá öðÿéèíÿ. — äåäè.

éîõ åëÿéèá. Áèðäÿí-áèðÿ ùå÷ íÿ áàðÿäÿ ôèêèðëÿøìÿê èñòÿìÿäèì. ýþçöíöí èøûüû êèìè ãîðóéóá ñàõëàéûðäû. Äàéûì òÿõìèíÿí áèð èë ÿââÿë ùàðàäàíñà áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüû òàïûá áèçÿ ýÿòèðìèøäè âÿ î áèð øöøÿ ýöíÿáàõàí éàüûíû àíàì äîüðóäàí äà. äèäèëìèø éåðëÿðè î ãÿäÿð ýþçëÿìèøäè êè. äàùà ýåúÿëÿð áóðàäà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøûá î òöòÿéÿ ãóëàã àñìûðäûã. ãÿôèëäÿí àéûëäûì. äèäèëìèøäè êè âÿ àíàì äà î úûðûëìûø. éåòèìëèéèíèí ýþñòÿðèúèñè èäè. åëÿ áèë êè. Ìÿí íÿì «êóáèê»èí öñòöíäÿ îòóðóá ÷îõ êÿäÿðëè áèð éàäèýàð êèìè. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíà ãóëàã àñìûðäûã âÿ î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø ùÿìèí èðè êþòöéöí ÿòðàôûíû áó áèð èëèí ÿðçèíäÿ îò áàñìûøäû. èíäè áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éèéÿñèçëèéèíèí. ñîíðà î ãÿäÿð úûðûëìûøäû. ñîíðà êöðÿí ïèøèê äÿ þëäö âÿ áó éåðëÿðÿ ùå÷ áèð èíñ-úèíñ àéàüû äÿéìÿäè. äàùà äîüðóñó. ùÿìèí ÐÀÙÀÒËÛà éåéèá. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿêè î çàáèòÿíè àúëûã éîõ. ùÿðäÿí ìÿí ùÿìèí çÿíáèëäÿí êþòöê ýþáÿëÿéè äÿ ÷ûõàðûðäûì: àòàì Ðóñèéàíûí ñòàíñèéàëàðûíäàí àëûá ýÿòèðèðäè. àòàìûí ñÿôÿðëÿðèíè õàòûðëàäû. áàõ. Èáàäóëëàíûí êå÷ÿí èë èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðëà êÿñäèéè î ýþçÿë õàðòóòóí éîõëóüóíà äàùà ùàìûìûç þéðÿøìèøäèê. éÿíè ùÿìèí ìàéêà ùà÷àíñà éàøûë îëìóøäó. Àòàì ñÿôÿðëÿðÿ ýåäÿíäÿ. àù 544 . Ìÿíèì éàøûë áèð ìàéêàì âàð èäè. òÿêúÿ êöðÿí ïèøèê ýÿëèá áóðàëàðäà äîëàøûðäû. êèìñÿñèçëèê éîõ. íèýàðàí÷ûëûã äà éîõ. áàëà÷à àðàêÿñìÿìèçäÿ àòûëûá ãàëìûø î ùÿñèð çÿíáèëÿ áàõäû. àììà ùÿìèí áöðêöëö éàé àõøàìû àíàì äà. ùÿìèøÿ îéóíëàðûìûçûí ìÿñêÿíè îëàí áó áàëàúà éåð — äàëàíûìûçûí äèáè. ùÿòòà õàðòóòó êÿñÿí âÿ áó êÿäÿðëè éàäèýàðû ãîéóá ýåäÿí î èðè âÿ èòèäèøëè éåêÿ ìèøàðû äà éàäûìäàí ÷ûõàðòäûì âÿ î àüàú ýþáÿëÿéèíèí èðèëè-õûðäàëû ùàìûñûíû éûüûá éàøûë ìàéêàìûí ÿòÿéèíÿ äîëäóðäóì. éàøûëëûüûíäàí âÿ öìóìèééÿòëÿ. î êþòöéöí äàëàíûí äèâàðûíà éàõûí áèð êöíúöíäÿ áèòìèø áèð äÿñòÿ êþòöê ýþáÿëÿéè ýþðäöì. äåéèðäè êè. âàãîí ãîõóëó î áÿðÿêÿòëè ùÿñèð çÿíáèëè åâèìèçÿ äîëó ýÿòèðÿíäÿ. ýþáÿëÿêëÿðèí è÷èíäÿ ÿí ñàëàìàòû áó ýþáÿëÿêäèð. öñòöíÿ éóìóðòà âóðóðäó âÿ ìÿí äÿ î ýþáÿëÿê ÷ûüûðòìàñûíû ÷îõ õîøëàéûðäûì.àõøàìû Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí î ãàðà ýþçëÿðè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè âÿ ìÿí î ãàðà ýþçëÿðäÿ äàùà ÿââÿëêè çàáèòÿíè ùèññ åòìÿäèì. Àíàì î ýþáÿëÿêëÿðè øèò éàüäà ñîüàíëà ãîâóðóðäó. î ýþçÿë õàðòóòäàí ãàëìûø î áþéöê êþòöéÿ áàõûðäûì âÿ áèðäÿí åëÿ áèë êè. ýþðöíöð. ìàéêàëûüûíäàí áèð øåé ãàëìàìûøäû. áöòöí ôèêèðëÿðèì áàøûìäàí ó÷óá ýåòäè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.

áèð êèìñÿñèçëèê ñÿôÿðèíÿ ÷ûõûá âÿ Õà545 . Ìÿí î ýþçÿë ãîõóñó áöòöí ÿòðàôà éàéûëìûø î èñòè áîøãàáû àíàìäàí àëûá ùÿéÿòÿ ÷ûõäûì. ñûíûá ÷èëèê-÷èëèê îëà áèëÿð. áèð äÿôÿ áèçÿ ßíçÿëè áàëûüû ýÿòèðìèøäöí?. Íÿäÿíñÿ ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿìèðäèì.. î. î ýþç éàøëàðû èíäè ùÿì äÿ ßäèëÿäÿí þòðö àõûðäû. Ìÿí øöøÿáÿíäèí îðòàñûíäà äàéàíìûøäûì âÿ áèëìèðäèì êè. éàäûìà ýÿëèð âÿ äîüðóäàí äà. ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóüóì î èñòè ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû.. — «Àëëàù áàèñèí åâèíè éûõñûí!» — äåäè âÿ ùÿìèí ýöíÿáàõàí éàüûíäàí áèð àç òàâàéà òþêöá ýþáÿëÿéè ãûçàðòäû. Ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè... ùÿìèí ýöí ìÿíèì éàäûìà ýÿëèðäè âÿ ùÿìèí ýöí Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí ñöçöëöá àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøûíû äà õàòûðëàäûì. åéíè çàìàíäà ÷îõ éàõûí ùàâàíû åøèäÿ-åøèäÿ ßäèëÿíè éàäûìà ñàëäûì âÿ î âàõò Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿí àõàí î èêè äàìëà ýþç éàøû èíäè ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿ òÿêúÿ Àáóçÿðäÿí þòðö àõìûðäû. éÿíè êè. áÿëêÿ äÿ ýþçëÿéèðäèì êè. Õàíûì õàëà òàõòäàí äöøöá ìèçèí éàíûíà ýÿëäè... ñîíðà òÿí éàðûéà áþëöá èêè áîøãàáà ÷ÿêäè âÿ áîøãàáûí áèðèíè ìÿíÿ óçàäûá î áöðêöëö éàé àõøàìû äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñþçëÿðèíè äåäè: — Àïàð àðâàäà. Õàíûì õàëàíûí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ íÿñÿ øöøÿ êèìè áèð øåé âàð. Õàíûì õàëà áó ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû èñòè-èñòè ìÿíèì éàíûìäà éåñèí. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç áèð éåòèìëèê. Äåíÿ êè. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿòäèì.. áèð ñþç äåìÿäè. ßëÿêáÿð. àììà ýöëöìñÿäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. — Õàíûì õàëàíûí áèðèíúè âÿ àõûðûíúû äÿôÿ ýþðäöéöì ýþç éàøëàðûíû. íÿ åäèì. èñòè áîøãàáû ìèçèí öñòöíÿ ãîéäóì âÿ àíàìûí äåäèéè ñþçëÿðè Õàíûì õàëàéà äåäèì. òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè éóõàðû ãàëõäûì. Õàíûì õàëà ìÿíè òÿðèôëÿéÿúÿê.. äóðäóüóì éåðäÿ — áåëÿúÿ ýþáÿëÿê òàïäûüûì ö÷öí ìÿíèì éåðèìÿ ñåâèíÿúÿê? áèëìèðÿì.. ßëÿêáÿð. þçöí éûüìûñàí ýþáÿëÿéè.. Õàíûì õàëà äåäè: — Éàäûâà ýÿëèð. ýþçëÿðè äîëäó.. ìÿíÿ áàõäû. ñîíðà äà áèðäÿí-áèðÿ åëÿ áèë êè. ñîíðà îòàãäà äèâàðäàí àñûëìûø Àáóçÿðèí øÿêëèíè éàäûìà ñàëäûì (Àáóçÿðèí î øÿêëè äÿ øöøÿíèí àðõàñûíäà èäè).÷ÿêäè. éåíÿ áîøãàáäàêû ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõäû. èñòÿéèðäèì êè. Õàíûì õàëà àéàãëàðûíû àëòûíà éûüûá òàõòäà îòóðìóøäó. éåíÿ ýöëöìñÿäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ î ýöëöìñÿìÿäÿ øöøÿ êèìè áèð øåé ýþðäöì.. ñîíðà î øÿêëÿ îõøàéàí Ãîúàíû éàäûìà ñàëäûì. Äåíÿ êè. Áàëàêÿðèì òöòÿê ÷àëäû âÿ Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíäÿ ÷àëûíàí î óçàã. þçöìöç äîéóíúà éåìèøèê.

. Àüàðÿùèìèí ãàéûäûá ýÿëÿúÿéèíäÿí äàíûøûð. ßëÿêáÿð. ýÿëÿúÿêëÿð àëòûñû äà. àëòûñû äà. êÿíäÿ.. ìÿíÿ áàõàí ýþçëÿðè ùàðàñà ÷îõ óçàãëàðà äèêèëèá âÿ áó ñþçëÿðè äÿ Õàíûì õàëà ìÿíÿ äåìèðäè. áåéíèìè éîðóðäó âÿ áó çàìàí Õàíûì õàëà î áèð áîøãàá ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíà áàõà-áàõà áèðäÿí äåäè: — ßëÿêáÿð.. ßëÿêáÿð. Àäèëèí. — Ñîíðà äåäè: — Ùÿ. ßáäöëÿëè. ÷öíêè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà úöðáÿúöð ýþðöìëÿð ýÿëèðäè âÿ ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áó ýþðöìëÿðäÿí áàø à÷à áèëìèðäèì. ßëÿêáÿð.. ßëÿêáÿð. àëòûñû äà ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàã. Õàíûì õàëà ìÿíè ýþðìöð. — Ãàéûäûá ýÿëÿúÿê. Õàíûì õàëàíûí ìÿíèì ÷ûõûá ýåòìÿéèìäÿí ùÿëÿ äÿ õÿáÿðè éîõäóð. îíëàðû. î ýþðöìëÿð. Xàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí ãàðà ýþçëÿðè äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ýþçëÿðè êèìè çÿèôëÿéèá.íûì õàëàíûí ìÿíèì òÿñÿââöðöìäÿêè î èêè äàìëà ýþç éàøû ìÿùÿëëÿìèçèí àðäûíúà àòûëìûø ñóéóí äàìëàëàðûäûð. Õàíûì õàëà: — Ùÿ? — ñîðóøäó. Ãîúà äà ñèçíÿí áèð éåðäÿ ýÿçÿð. Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìà. ñîíðà Õàíûì õàëà äà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðëÿ àøàüû äöøäö. ßáäöëÿëèíèí.. áÿëêÿ äÿ áó øöøÿáÿíääÿí ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäà äàéàíìûø þçöíÿ äåéèðäè: — Ñûõìà öðÿéèíè. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ ìÿíè äÿùøÿòëè áèð ãîðõó áöðöäö êè.. áÿëêÿ áóíó ýþíäÿðÿê ßëèàááàñ êèøèéÿ? Ìÿí: — ßëèàááàñ êèøè ÷îõäàí êþ÷öá ýåäèá êè. — ìÿíÿ áàõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà ìÿíèì áöòöí òöêëÿðèì áèç-áèç îëìóøäó. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùå÷ íÿ îëìàéàúàã îíëàðà. Úÿôÿð äÿ ýÿçäèðÿúÿê ñÿíè ìàøûíäà. ÿëèíäÿ áàëàúà áèð áàüëàìà 546 . Õàíûì õàëà áèð äÿ: — Ùÿ. ïèñ ýþðöð âÿ ùå÷ êèìèí áóíäàí õÿáÿðè éîõäóð. î òÿñÿââöðëÿð ìÿíèì áàøûìû àüðûäûðäû.. Àäèë äÿ ýÿçäèðÿúÿê. Úÿáðàéûëûí.. Ìÿí òàíûéûðàì îíëàðû. äöçäö.. Úÿáðàéûë äà. Ãîúàíûí. óçàãëàðäàêû î àäàìëàðà äåéèðäè. — äåäè. îíëàðûí ùå÷ áèðèíÿ ùå÷ íÿ îëìàéàúàüûíäàí äåéèð. áèð ìöääÿò äÿ êå÷äè. ßëÿêáÿð. ùÿëÿ äÿ ìÿíÿ ìöðàúèÿò åëÿéÿ-åëÿéÿ Úÿôÿðèí.. — Ñîíðà: — Ñÿí ùå÷ íèýàðàí ãàëìàýèíÿ. — äåäè. àéàãëàðûì òèòðÿéÿ-òèòðÿéÿ òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè äöøöá åâèìèçÿ ýåòäèì âÿ áèð ìöääÿò ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.. ßëÿêáÿð. ñÿíè ùÿëÿ ìàøûíëà ÷îõ ýÿçäèðÿúÿêëÿð îíëàð.. ßëÿêáÿð.... áèðäÿí Õàíûì õàëà äÿëè îëàð. Õàíûì õàëà ìÿíÿ áàõà-áàõà áó ñþçëÿðè äåéèðäè. Ìÿí ÷ûõûá ýåòìÿê èñòÿäèì... Ìÿí. ßëÿêáÿð. ßëÿêáÿð.. Àüàðÿùèì äÿ. äöçäö. — äåäèì... ßëÿêáÿð. Ìÿí òàíûéûðàì àõû.

ïàé ýþíäÿðäèéèìèç ùÿìèí ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûäû. áàøû à÷ûã áó êàðâàí éîëóíà äöøäö. . åâ-åøèéèíÿ..âàð èäè — ìÿí áàøà äöøäöì êè. Êàðâàí éîëó áîìáîø. î áèðè áàëàñû ãóúàüûíäà àúëûãäàí ãà÷ûðäû. ñîíðà äà åëÿ áèë. ùÿéÿò-áàúàñûíà äÿéèøäèéè áèð ïàð÷à àðïà ÷þðÿéèíè ãîéíóíäà ýèçëÿòäè. Øÿùÿðÿ àúëûã äöøäö. áèð ìÿíçèëÿ ýÿòèðèá ÷àòäûðìûðäû âÿ äöíÿí ñÿùÿð àõûðûíúû ÷þðÿê ãûðûüûíû ãóúàüûíäàêû áàëàñûíà âåðäè. áóðàäàí ýåúÿýöíäöç êàðâàí êå÷ÿðäè. ñîíðà î ýþðöíìÿìèø àúëûã áèð-áèðèíèí àðäûíúà î àðâàäûí ö÷ îüëóíó äà àïàðäû.Ýåúÿ ìÿí éåðèìäÿ ýþçëÿðèìè éóìóá Áàëàêÿðèìèí òöòÿêäÿ ÷àëäûüû î óçàã âÿ åéíè çàìàíäà äà ÷îõ éàõûí ùàâàíû éåíÿ äÿ åøèòäèì âÿ î òöòÿê ÷àëäû. éàøû ùÿëÿ òàìàì îëìàìûø áàëàñûíû ãóúàüûíà àëäû. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. Áàëàêÿðèì ùÿì ÷àëûðäû.. àììà êàðâàí éîëó åëÿ ùåé óçàíûá ýåäèðäè. àéàüû éàëûí. ëàï êè÷èê áèð ãûðûã äà þçö éåäè êè. áèð âàõò äîëó âÿ åùòèðàñëû áÿäÿíèíè òàðûìëàìûø àü äÿðèñè èíäè ñöìöêëÿðèíäÿí ñàëëàíàí î àðâàäûí äà ÿðè þç áîüàçûíäàí êÿñèá áàëàëàðûíà âåðäè âÿ þçö àúûíäàí ùÿëàê îëäó. ãà÷àí áàøûíû ýþòöðöá ãà÷äû. ãàëàí àúûíäàí ãûðûëäû âÿ èðè ýþçëÿðè ÷óõóðà äöøöá àúûíäàí èøûì-èøûì èøûëäàéàí.. àòëàðûí ùàìûñûíû êÿñèá éåìèøäèëÿð âÿ î àú Øÿùÿðÿ äàùà ùå÷ áèð êàðâàí ýÿëìèðäè. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. Áó êàðâàí éîëó âàõòûéëà éîë÷ó èëÿ äîëó îëàðäû. áèð áàëàñû ãàðíûíäà. áèð áàëàñû äà ãàðíûíäà ãàëäû âÿ ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë áöòöí ÿìëàêûíà. áîç áèð äöçÿíëèêäÿí êå÷èá-ýåäèðäè âÿ 547 . ÷öíêè úàìààò êàðâàíûí äÿâÿëÿðèíè î ñààò êÿñèá éåéèðäè. — ùÿéÿòèìèçäÿí ÷ûõûá äàëàíûí àøàüû áàøûíà òÿðÿô ýåòäè âÿ áó äÿôÿ äÿ ìÿí áàøà äöøäöì êè. XXXVII Î àðâàä ö÷ ýöí-ö÷ ýåúÿ èäè êè. ÷öíêè î àú Øÿùÿðäÿ äÿâÿëÿðèí. Õàíûì õàëà î ýþáÿëÿê ãîâóðìàñûíû ßìèíÿ õàëàéà ïàé àïàðûð.. ùÿì äåéèðäè: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. úÿìè áèð áàëàñû ãóúàüûíäà. ÷àëäû.. àúëûã îíëàðû éåíÿ þëäöðìÿéÿ áàøëàäû. ëàï àç êå÷äè êè.. ãóðòàðìàã áèëìèðäè. àììà èíäè òàìàì áîìáîø èäè. ãàðíûíäàêû áàëàñûíûí îëñóí. ÷àëäû. àúëûã îíëàðû éåíÿ ùàãëàäû. î àú Øÿùÿðäÿí ÷ûõäû.

éàðà åëÿéèðäè. Ãóúàüûíäàêûíà áàõäû: ìÿí þëñÿì ñÿíÿ ãóðáàí. Ùàðà ýþòöðöì ãà÷ûì. ßçèçèì. Öìèä. ñöìöêëÿðè ÷ûõìûø áàðìàãëàðû ãàðíûíûí íàçèëèá ñàëëàíìûø äÿðèñèíäÿí î óøàüû ÿçìÿñèí. ôÿëÿê. åëÿ ùåé óçàíàí.ùÿìèí äöçÿíëèêäÿ î ýþðöíìÿìèø ãóðàãëûãäàí ñîíðà. àíúàã áó êàðâàí éîëóíà èäè. ÿëëÿðèíè èñÿ ùèññ åòìèðäè. úûçäàüûíû ÷ûõàðàí áèð àüðû âàð èäè: ùÿìèí óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó. Áÿëàëû áàøûì. àììà î àðâàä äà.. ÿëëÿðèíè.. áöòöí âàðëûüûíû éåéÿí áèð àúëûãäàí áàøãà. ÿëëÿðè åëÿ áèë êè.. Ýöí ÷ûõìûøäû âÿ ýåò-ýåäÿ äàùà àðòûã ãûçäûðûðäû. Àðâàä áöòöí ýöúöíö òîïëàéûá àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéèðäè. Î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëà äà àúëûã è÷èíäÿ èäè. ÿëáÿòòÿ. äþøëÿðèíèí ýèëÿëÿðè ýþéíÿäÿ-ýþéíÿäÿ àüðûéûðäû. áàøûì ñÿíè. Êþëýÿäÿí ýöíÿ äöøäöì. àììà ùå÷ íÿ åäÿ áèëìèðäè. áöòöí è÷èíè. ÿëèíè ãàðíûíà ñöðòöðäö. áàøûíû òÿðïÿäèðäè âÿ àðâàä. ìÿí éàçûüàì. Åâèí éûõûëñûí. äàøà äþíìöøäö âÿ áèð äÿ êè. À áàøûì. ÿëèíè ãàðíûíà åùòèéàòëà ñöðòöðäö êè. î àðâàäûí ãóúàüûíäàêû óøàã äà.. ñÿíè?. ãóúàüûíäàêû î êþðïÿíèí áÿëÿéè àëòûíäà ãóðóìóøäó.. áÿòíèíäÿêè áó ùÿðÿêÿòëÿðèí ùàìûñûíû ùèññ åäèðäè. î àðâàäûí äþøëÿðèíèí ãàïãàðà ýèëÿñèíäÿ äóç áàñûëìûø éàðà éåðè êèìè ýþéíÿéÿí. áÿòíèíäÿêè î óøàüû ñàêèò åëÿìÿê èñòÿéèðäè.. ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí áó êàðâàí éîëóíà áàõûðäû. íÿ ýöíàù åëÿäèì êè. éàøûì ñÿíè.. áàøûìà ãÿçà ýÿëäè?. ýöíÿ äöøäöì. ñÿí þëìÿ. ùÿìèí àúëûã è÷èíäÿ î àðâàä è÷è áîø êèñÿ êèìè ñàëëàíìûø äþøëÿðèíè ãóúàüûíäàêû áàëàñûíûí àüçûíà âåðèðäè. ãàðíûíäàêû áàëàñû äà ùÿìèí ýöíÿø ùÿðàðÿòèíè ùèññ åòìèðäè.. 548 . óøàã îëàí-ãàëàí ýöúö èëÿ ñöäö òàìàì ãóðóìóø î äþøëÿðè ñöìöðöðäö. áó êàðâàí éîëó ÿââÿë-àõûð ùàðàñà áèð éåðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðòìàëû èäè. î éåðäÿ èíñàíëàð îëàúàãäû âÿ î éåðäÿ áèð òèêÿ ÷þðÿê îëàúàãäû.. èíäè äàùà ùå÷ ãàí äà éîõ èäè. Ñÿí äåéÿí ýöíÿ äöøäöì. ùÿëÿ äîüóëìàìûø.. óçàíàí. ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóéóá ñàðàëìûø ãàíãàëäàí áàøãà ùå÷ íÿ éîõ èäè.. òÿïèê àòûðäû. Òþêöì ãàí. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø î óøàüûí ÷ÿêäèéè ÿçàáû áöòöí öðÿéè èëÿ äóéóðäó. ùÿëÿ áó ãàðà éåð öçöíÿ ýÿëìÿìèø óøàüû.. ÿââÿëëÿð ùå÷ îëìàñà áèð àç ãàí ýÿëèðäè áó äþøëÿðäÿí.. ùÿëÿ äîüóëìàìûø..

Ìÿíè ýþðúÿê àüëàðñàí. éîëóí êÿíàðûíäà áèð àüàú ýþðäö. ãàðàòèêàí êþêöíöí çÿããÿòî àúûñûíû ùèññ åòìÿäè.. äàüëàð. åøäè.. àììà ãîðõäó êè. ßçèçèì îéàí. ãóúàüûíäàêûíû äà. äàüëàð?. Ñÿí ùàðàìû äàüëàðñàí?... ñîíðà éåðèíäÿí òÿðïÿíÿ áèëìÿñèí.. î àðâàä ãóðóìóø ÿëëÿðè êèìè. ãàðàòèêàíûí êþêöíö éåðÿ àòäû. ýöíöí èøûüûíäàí áàøãà ýþéäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè âÿ áó âàõò ÷îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí éàøûë äàüëàð ýþðöíäö. ãàðàòèêàíûí êþêöíö ÷ûõàðòäû. íåúÿ àéàüà ãàëõäû. áó. Àë ãàíà áîéàí. Ýþéöí öçö òÿðòÿìèç èäè. áèð Àëëàù ãàðüûìûøà íÿ åäÿ áèëÿðäè? Ãàáàãäà. î äàüëàðäà î òÿðÿôëÿðäÿêè ýþçÿë äöíéàíûí úöðáÿúöð ìåéâÿëÿðè âàð èäè. Áó éàí çöëìÿòõàíàäûð. ýÿëèá î êîëóí éàíûíäà äàéàíìàã èñòÿäè. óçàãäàêû î éàøûë äàüëàð ýþðöíìÿç îëäó âÿ î àðâàä áàøà äöøäö êè. áèð àçû ãàðíûíà ýåòñèí. áèð àçûíû äà àüçûíäàí ÷ûõàðûá òîðïàüûí öñòöíäÿ ãîéäóüó î óøàüà âåðñèí. ÿëëÿðè þçö þçöíÿ ãàðàòèêàíûí äèáèíè åøäè. äàüëàð. Äàüëàð. áèð àç öìèäèíè àðòûðäû. òÿçÿäÿí íåúÿ éîëà äöçÿëäè. î àðâàäà áèð àç ýöú âåðäè. íÿ ãÿäÿð åëÿäèñÿ äÿ áèð øåé ÷ûõìàäû. àììà äèøëÿðè î êþòöéö ÿçÿ áèëìÿäè. Ñèíÿìäÿ éåð ãàëìàäû. áÿäÿíè þçö þçöíÿ ÿéèëèá óøàüû åùìàëëûúà òîðïàüûí öñòöíÿ ãîéäó. àììà ãîðõäó êè. ×îõ óçàãëàðäà ýöúëÿ ñåçèëÿí î éàøûë äàüëàð. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéóá ãàðàòèêàí êîëóíóí êþêöíö åøèá ÷ûõàðòìàã èñòÿäè.. ýåòäè. òîïà-òîïà áóëóäëàð ýÿëäè. ñîíðà óøàüû éåðäÿí ãàëäûðà áèëìÿç. Àììà áèð àçäàí î òÿðòÿìèç ýþé äÿ òóòóëìàüà áàøëàäû... åëÿ áèë. äàùà àõûðäû.. áÿòíèíäÿêè î óøàüûí îëñóí. àüçûíà àïàðûá ÷åéíÿìÿéÿ áàøëàäû êè.. þçö äÿ áèëìÿäè êè. áàøà äöøäö êè. óçàãäàí òàíûäû êè. î éàøûë äàüëàðû òóø òóòóá ýåòäè.. àììà àéàãëàðû þçö þçöíÿ äàéàíäû. óøàüû éåðäÿí íåúÿ ýþòöðäö. î äàüëàðäà áóç êèìè áóëàãëàð âàð èäè. íåúÿ äàüëàðñàí?. î 549 . îíó äà. ãàðíûíäàêûíû äà Àëëàù ãàðüûéûá âÿ áèðäÿí-áèðÿ éöç òÿáèá äÿ ýÿëñÿéäè. Íåúÿäèð î éàí. äþøëÿðèíèí àüðûñûíû äà óíóòäó....Àðâàä éîëóí êÿíàðûíäà áèð ãàðàòèêàí êîëó ýþðäö.

àéàã àòìàäû. àüàúûí öñòöíäÿ äÿ áèð äÿíÿ çåéòóí éîõ èäè. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. Àëëàùûí îíëàðà éàçûüû ýÿëìèøäè. Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýÿòèðèá îíëàðûí öñòöíÿ ÷ûõàðòìûøäû. éåðÿ îòóðäó. Öðÿéèéóìøàã àäàì ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà äèçè öñòÿ éåðÿ ÷þêöá î àðâàäëà öçáÿöç îòóðìóøäó. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõûðäû. ùÿìèí çöëìÿò éàâàø-éàâàø îíëàðû àïàðûð. áó. áèð î òóòóëìóø ýþé èäè. áèð äÿíÿ äÿ ãîïóá äöøìöø çåéòóí òàïìàäû. î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíè àõòàðäû. î àðâàäûí ãàðíûíà. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíû åøèòäèêúÿ. Áèð ìöääÿò áåëÿúÿ êå÷äè. éåíÿ òàãÿòñèç àéàãëàðûíû ñöðöòëÿéÿ-ñöðöòëÿéÿ î çåéòóí àüàúûíûí éàíûíà ýÿëèá ÷àòäû. áÿäÿíèíè äèê ñàõëàéà áèëñèí äåéÿ. êöðÿéèíè î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí ýþâäÿñèíÿ ñþéêÿäè âÿ òàìàì ÿìèí îëäó êè. îíëàðûí àõûðûíúû ýöúëÿðè èëÿ àüëàìàãëàðûíà áàõûðäû âÿ þçö äÿ ýþçëÿðèíèí ãàáàüûíäàêû áó ìöñèáÿòÿ è÷èí-è÷èí àüëàéûðäû. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã èäè âÿ î àðâàä èò êèìè çèíýèëäÿäèêúÿ. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüûíäàí ñàâàéû äà áèð àüëàìàã ñÿñè åøèòäè. äåìÿëè. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìû ýþðÿí êèìè òàíûäû. î àðâàäûí ãàðíûíäàêû áàëàñûíû ñàêèòëÿøäèðäè. Öðÿéèéóìøàã àäàìà âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíà áàõûðäû.àüàú çåéòóí àüàúûäûð. äàùà ùå÷ âàõò áóðàäàí ãàëõà áèëìÿéÿúÿê. Áöòöí äöíéàäà ùå÷ êèì éîõ èäè. Àëëàùûí öçö îíëàðäàí ùÿëÿ òàìàì äþíìÿìèøäè. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà áàõûðäû. ãàðíûíäàêû áàëàñû èäè. åëÿ áèë. ùÿð òÿðÿôÿ áèð çöëìÿò ÷þêöðäö âÿ î àðâàä ùèññ åäèðäè êè. òîðïàüûí öñòöíäÿ ãàëìûø î óøàüà äà ýöú ýÿëäè âÿ î óøàã äà áÿðêäÿí àüëàìàüà áàøëàäû. ãóúàüûíäàêû óøàüû éåðÿ ãîéäó. Àü Äÿâÿ éîëóí êÿíàðûíäà äàéàíìûøäû âÿ ñöêóò è÷èíäÿ êþâøÿéÿ-êþâøÿéÿ î àðâàäà. àõûðûíúû äÿôÿ áöòöí ýöúöíö òîïëàäû âÿ îíëàðû ýþòöðöá àïàðàí î çöëìÿòäÿí ÷ûõäû. 550 . åëÿ áèë êè. ÿáÿäè áèð çöëìÿòäèð. àììà äàùà óøàüû ãàëäûðà áèëìÿäè. ýþçëÿðèíè à÷äû. áèð äÿ î àðâàä èäè. î çöëìÿò îíó äà þçö èëÿ àïàðìàüà áàøëàäû âÿ áó çàìàí î àðâàä þç àüëàìàüûíäàí. äàùà ùå÷ âàõò î óøàüû ãóúàüûíà àëà áèëìÿéÿúÿê âÿ òàìàì òàãÿòñèç èíèëäÿéÿ-èíèëäÿéÿ àüëàìàüà áàøëàäû âÿ î àðâàäûí åëÿúÿ çèíýèëäÿìÿéè èëÿ. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüà. Î àðâàäûí çèíýèëäÿéÿ-çèíýèëäÿéÿ àüëàìàüû âÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüûí àüëàìàüû.. áó ÷þë-áèéàáàíäà áàøãà áèðèñèíè éîõ. áèð î óçàíäûãúà óçàíàí éîë èäè. î àðâàäà áàõûðäû.. éåíÿ öðÿéèíäÿ öìèä éàðàíäû. î àðâàä óøàüûíû éåðäÿí ãàëäûðûá éåíÿ éîëà äöøìÿê èñòÿäè. äàùà ÿë àòìàäû.

. àíàñû áó ñààò îíà íÿñÿ âåðÿúÿê. Öðÿéèéóìøàã àäàì àõûð êè. àéàüà ãàëõäû. — Ìÿí ñÿíèí ùàëûíà ÷îõ àúûéûðàì. äèçëÿðè öñòÿ îòóðóá ùû÷ãûðàùû÷ãûðà àüëàéûðäû. ñöìöêäÿí âÿ äÿðèäÿí èáàðÿò òèòðÿéÿí áàðìàüû èëÿ òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàüû ýþñòÿðäè âÿ: — Îíäàí äà ÿë ÷ÿêäèì. ùèññ åëÿäè êè. — Íÿ ãÿäÿð èñòÿéèðñÿí. òîðïàüûí öñòöíäÿêè î óøàã äà.. î óøàüûí ùàëûíà è÷èí-è÷èí àüëàäû. — Àììà áó. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. Öðÿéèéóìøàã àäàì äÿâÿäÿí äöøöá î àðâàäà éàõûíëàøäû. — äåäè. Öðÿéèéóìøàã àäàìûí òÿìèç àëà ýþçëÿðè âàð èäè âÿ ùÿìèí òÿìèç àëà ýþçëÿðè èëÿ î àðâàäà áàõäû. áàúû. Öðÿéèéóìøàã àäàì äà î êàðâàí éîëóíóí éîë÷óñó èäè âÿ ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà àüëàéàí î àðâàäû ýþðÿíäÿ Àü Äÿâÿíè ñàõëàäû. — äåäè. îòóðóì ñÿíèí áó ùàëûíà àüëàéûì. î àðâàäûí èðÿëè ÷ûõìûø ãàðíûíà áàõäû âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. Î àðâàä äàùà àüëàìàäû. ùå÷ íÿ äåìÿäè. ìÿíèì àçóãÿìäè. êèðèìÿê áèëìèðäè. Àü Äÿâÿ ãàáàã àéàãëàðûíû äèçäÿí áöêöá àøàüû ÷þìÿëäè. — äåäè. Î àðâàä Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿêè î áàüëàìàéà áàõûðäû. î àðâàäûí ùàëûíà. — Ìÿí äÿ ìÿíçèë áàøûíà ÷àòàúàüàì-÷àòìàéàúàüàì. — äåäè. Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíè ýþðäö âÿ î àðâàä Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿ åëÿ ñþçëÿð îõóäó 551 . ìÿíèì àçóãÿìäè.. éîëóíà äöçÿëìÿê èñòÿäè âÿ áó çàìàí î àðâàä äÿùøÿòëÿ ïû÷ûëäàäû: — Ùàðà.. — Áèð ïàð÷à ÷þðÿê âåð áèçÿ. — Ñîíðà ÿëèíè ãàðíûíûí öñòöíÿ ãîéäó. áóíó ñàõëàìàãäàí þòðö ìÿíÿ áèð äèøäÿì ÷þðÿê âåð. — Ùå÷ îëìàñà... áàúû... î êè÷èê áàüëàìàíûí è÷èíäÿêè ÷þðÿêäèð. òîðïàüûí öñòöíäÿ àúûíäàí àüëàéàí î óøàüû ýþðäö. — äåäè.Öðÿéèéóìøàã àäàìûí ÿëèíäÿ êè÷èê áèð áàüëàìà âàð èäè âÿ î àðâàä î ñààò ùèññ åòäè êè. îíó ñÿíÿ âåðÿ áèëìÿðÿì. — äåäè âÿ éåíÿ äÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá ùû÷ãûðà-ùû÷ãûðà àüëàäû. åëÿ áèë. äèçè öñòÿ éåðÿ äöøäö. ñÿñèíè êÿñäè. áèðòÿùÿð þçöíÿ ýÿëäè. Öðÿéèéóìøàã àäàì èñÿ.. ãàðäàø? Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëè èëÿ àüëàìàãäàí ãûçàðìûø ýþçëÿðèíè ñèëÿ-ñèëÿ: — Éîëóì óçàãäûð. Î àðâàä Àü Äÿâÿéÿ áàõäû. Àëëàù áèëèð. Öðÿéèéóìøàã àäàì ÿëèíäÿ òóòäóüó î êè÷èê áàüëàìàéà áàõäû âÿ: — Áó.

êè. áèçèì åâèìèçäÿêè ðÿôëÿðÿ äöçöëìöø î ñòÿêàí-íÿëáÿêèëÿðäÿí òóòìóø. áöòöí âàðëûüûíû äèäèá äàüûòäû. àòàì áóðàäà áèçèìëÿ îëìàäûüû âàõòäà. Öðÿéèéóìøàã àäàì éåíÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿäè. ùÿìèí ñþçëÿð àúëûãäàí äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. î ãîøà òóòóí éàðïàãëàðûíûí ñàðàëûá òþêöëäöéö áèð âàõòäà äàëáàäàë ö÷ äÿíÿ ãàðà 552 . éÿíè ìöùàðèáÿéÿ ýåòäèéè áó àéëàð ÿðçèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿéÿ äàùà éàõûí îëóá. ùÿìèí ãîúà çåéòóí àüàúûíûí äèáèíÿ ÷þêìöøäö âÿ õåéëè ìöääÿò áó éåðëÿðäÿí ÷ÿêèëèá ýåòìÿäè. î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ñÿí þçöíö þëöìäÿí ãóðòàðìàã ö÷öí èñòÿéèðñÿí.. ýþçäÿí èòäè. äàùà ÿçèç îëóá. åëÿ áèë. ùÿìèí êàðâàí éîëóíóí öñòöíÿ... àììà ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Î àðâàä ýþçëÿðèíè Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíäÿí ýèçëÿòäè.. ìèçèìèçäÿí. òÿê àíàì ÷ÿêìèð. íÿñÿ ãàëìûøäû âÿ åëÿ áèë. áèð ïàéûç àõøàìû. Ñîíðà òàìàì ñàêèòëèê ÷þêäö. ñÿí þçöí þçöíö ãàðíûíäàêû î òèôèëëÿ àëäàòìà. èíñàíëàð. àòàìûí þç äöíéàñû âàð èäè. ñàíäûüûìûçäàí. XXXVIII Àòàì ö÷-äþðä àé èäè ìöùàðèáÿéÿ ýåòìèøäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. óçàíäûãúà óçàíàí éîë áîéó ÿçàá-ÿçèééÿòèíäÿí äÿ áåòÿð îëäó. áöòöí è÷èíè. ÷àðïàéûìûçäàí. àòàìûí õèôôÿòèíè òÿê ìÿí ÷ÿêìèðÿì. Î ãîúà çåéòóí àüàúûíûí àëòûíäà Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí. òàõòà êÿòèëëÿðèìèçäÿí òóòìóø î ùÿéÿò ïÿíúÿðÿìèçÿúÿí. àúëûüûí î ãóðòàðìàã áèëìÿéÿí. ùÿìèí «íÿñÿ» î ñàêèòëèê è÷èíäÿ ïû÷ûëäàéûðäû: ìÿí ñèçèí èøèíèçÿ ãàðûøìûðàì. Àü Äÿâÿ éàâàø-éàâàø àääûìëàéà-àääûìëàéà óçàãëàøäû. éåíÿ ùû÷ãûðäû âÿ àñòàäàí åëÿúÿ è÷èí-è÷èí àüëàéà-àüëàéà Àü Äÿâÿíè ìèíäè. î ãàïûìûçàúàí ùÿð áèð ÿøéà. åâèìèçèí ùÿð áèð êöíúö-áóúàüû àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð.. àòàì þç òÿáèÿòèíÿ âÿ òàëåéèíÿ ýþðÿ áÿëêÿ äÿ áèçèì äàëàíûìûçà. Î êàðâàí éîëó äà. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí ñþéëÿäèêëÿðè òàìàì éöíýöë âÿ òàìàì øÿôôàô. èíäè áèçèì äàëàíûìûç. î êàðâàí éîëóíà äöøäö. î ãîúà çåéòóí äà òÿê-òÿíùà ãàëäû. ýþçÿýþðöíìÿç áèð äóìàí êèìè. áèçèì êö÷ÿìèçÿ éàä áèð àäàì èäè. áèçèì êö÷ÿìèç äÿ àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð âÿ èíäè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Àü Äÿâÿíèí î èðè ãàðà ýþçëÿðè î àðâàäà äåéèðäè: éîõ. ñÿí î áèð äèøäÿì ÷þðÿéè ãàðíûíäàêû î òèôèë ö÷öí éîõ. þçöí ö÷öí èñòÿéèðñÿí. Ùÿìèí ýöíëÿðäÿí áèðèíäÿ..

àììà îíóí êèì îëäóüóíó ùå÷ úöð òàïà áèëìÿäèì. þçö èäè. ßëáÿòòÿ. ìÿíèì ÿëèìè òóòóá ýöúëÿ éàø áèð ãóðáàüàéà òîõóíäóðäóëàð. åëÿ áèë. Î àäàì Ìóõòàðýèëèí ýèðèø ãàïûñûíäàí è÷ÿðè ýèðÿíäÿ Úÿôÿðãóëó ïû÷ûëäàäû: — Òàíûäóí? Ñÿòòàð Ìÿñóìó ñàòàí áóäó äÿ!. — Áóéóðóí. ìÿí î âàõò «åêçîòèêà» ñþçöíöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. Ìÿí þìðöìäÿ Ìóõòàðû áó úöð öçöýöëÿð ýþðìÿìèøäèì âÿ öìóìèééÿòëÿ. î ãàðà «åìàäèí»ëÿðäÿí ãîðõà-ãîðõà Ñàðû ùàìàìûí ãàïûñûíà ãûñûëûá ýþçëÿðèìèçè ìÿùÿëëÿìèçèí áó ýþçëÿíèëìÿç ãîíàãëàðûíà çèëëÿäèê. Ìÿí Úÿôÿðãóëóíóí ñþçëÿðèíäÿí ñîíðà î àäàìû î ñààò òàíûäûì: ÿëáÿòòÿ.. ìÿí î ýöëöøöí ñöíèëèéèíè. ö÷öíúö ìàøûíäàí äà áèð íÿôÿð äöøäö âÿ Ìóõòàð: — Õîø ýÿëìèñèíèç! — äåäè. — ýöëäö. àíàìûí îíóí øÿêèëëÿðè ÷àï îëóíìóø ãÿçåòëÿ ìÿòáÿõèìèçäÿêè î íþéöò ïèëÿ553 . áóðàëàð ëàï åêçîòèêàäûð êè. áîç êîñòéóì ýåéèá äöéöíö èðè ãàëñòóê òàõìûø âÿ èíäè ýöëöìñÿéÿí áó àäàìû ÷îõ ýþðìöøÿì. öçöàøàüû ìàðàãëà áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõäû âÿ äàùà äà àðòûã ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ (îíóí î ýöëöìñÿìÿéèíäÿ ýöúëÿ ñåçèëÿí áèð ðèøõÿíä äÿ âàð èäè âÿ ùÿìèí õöñóñèééÿò áó ýöíÿ êèìè äàâàì åäèð. î àäàìûí ýöëöøö ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åòäè.. ýÿëèí è÷ÿðè!. òÿñÿââöð åëÿìÿçäèì êè. Ìóõòàðûí èäè âÿ Ìóõòàð òÿëÿñèê î ìàøûíäàí äöøöá èêèíúè.«åìàäèí» ýÿëèá Ìóõòàðýèëèí åâèíèí ãàáàüûíäà äàéàíäû âÿ Úÿôÿðãóëó èëÿ ìÿí. åëÿ áèë êè.. Ìóõòàð áåëÿúÿ ãîíàãïÿðâÿð îëà áèëÿð. ÿäÿáèééàòäàí éåíè äÿðñ êèòàáûìûçäà øÿêëè âàð èäè. åëÿ áèë. áöòöí äöíéàéà ðèøõÿíä åäèð) Ìóõòàðà äåäè: — Ìóõòàð éîëäàø. Áèðèíúè «åìàäèí»è áèç òàíûéûðäûã. éàäûìà ýÿëèð. ùàìûéà. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èäè. ìÿí î ñþçöí ìÿíàñûíû áèëìèðäèì. Î ýöëöìñÿéÿí àäàì öçöéóõàðû. ö÷öíúö «åìàäèí»èí ãàáàüûíà ýÿëäè: èêèíúè ìàøûíäàí óçóí ãàðà ñà÷ëàðû ñÿëèãÿ èëÿ àðõàéà äàðàíìûø áèð íÿôÿð ÷ûõäû âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. àììà î âàõòäàí äà ùÿìèí ñþç áöòöí äÿãèãëèéè èëÿ ùÿêê îëóíóá ìÿíèì áåéíèìäÿ ãàëäû. Ýþðöðñÿí íåúÿ ùûðûëäàéûð?. ÷öíêè ìÿùÿëëÿìèçäÿ ùå÷ êèìèí ùå÷ âàõò î úöð éàëàíäàí ýöëìÿéèíè ýþðìÿìèøäèì.. Áèð äÿ êè. àììà ùÿìèí ñþç ìÿíÿ íÿñÿ ïèñ áèð ñþç êèìè ýþðöíäö âÿ áó ýöíöí þçöíÿ êèìè ìÿíèì öðÿéèìäÿ î ñþçÿ — î ýöíàùñûç «åêçîòèêà» ñþçöíÿ ãÿðÿçëè áèð ìöíàñèáÿò âàð. ýöëöìñÿéÿíäÿ. ãÿçåòëÿðäÿ øÿêèëëÿðèíè ÷îõ ýþðìöøäöì.. éàëàí÷ûëûüûíû î ñààò ùèññ åòäèì.

Êöáðà õàëàíûí î øöøÿáÿíääÿêè ýöëëÿðè äÿ áåëÿúÿ áèð ãÿùÿð è÷èíäÿäèð. Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè Ìóõòàðûí åâèíäÿ ãîíàã èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì ùÿìèøÿ ýöëöìñÿéèðäè. ÿäàâÿòëÿ äîëäóðäó. íÿñÿ è÷èðäèëÿð. î áÿðÿêÿòëè âàãîí èéèíè òàìàì èòèðìèøäè. Õàíûì õàëàýèëäÿ éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿêè î èðè àäàì ñöìöêëÿðè Ñÿòòàð Ìÿñóìóí ñöìöêëÿðèäèð âÿ ùå÷ êèì áóíó áèëìèð. Øöøÿáÿíäèí áþéöê øöøÿëÿðèíäÿí áèðè úèíýèëòèéëÿ ñûíûá êö÷ÿéÿ òþêöëäö. àììà ìÿíèì àòàì áÿëêÿ äÿ ùå÷ âàõò åâèìèçÿ ãàéûòìàéàúàãäû. ýöëöðäö. òóòäóðìóøäó. áèçèì áöòöí êö÷ÿìèçè ñÿêñÿíäèðäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí þçö ãîúà äåéèëäè. ìÿíèì àòäûüûì î äàø. Úÿáðàéûë. áèçèì áöòöí åâèìèç àòàìûí õèôôÿòèíè ÷ÿêèðäè. àììà Ôÿòóëëà Ùàòÿì èíäè áèçèì ìÿùÿëëÿäÿ èäè. Ìóõòàðûí ñöðöúöñö: — Òû ÷òî äåëàéåø. Úÿôÿð êèìè.. éÿãèí íÿñÿ éåéèðäèëÿð. åëÿ áèë. åëÿ áèë. Ñÿòòàð Ìÿñóì Ñàáèðè ÷îõ èñòÿéèðäè. Àäèë êèìè. ìÿíèì àòàìëà áèð éàøäà èäè. ãÿùÿð ìÿíè áîüäó âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. éåðäÿí èðè áèð äàø ïàð÷àñûíû íåúÿ ýþòöðäöì. Àüàðÿùèì êèìè. áèçèì áàëàúà àðàêÿñìÿäÿêè ùÿñèð çÿíáèë áîìáîø èäè. ßáäöëÿëè êèìè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ôèêèðëè îëóðäó. àììà èíäè áèçèì òÿçÿ äÿðñëèéèìèçäÿ Ñàáèðèí øÿêëèíäÿí áèð àç ñîíðà Ôÿòóëëà Ùàòÿìèí øÿêëè ýÿëèðäè. ÷öíêè úàâàí ñöðöúöëÿðèí ùàìûñû ìöùàðèáÿäÿ èäè. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ñÿòòàð Ìÿñóìóí öçöíÿ äóðìóøäó. êèíëÿ. Ôÿòóëëà Ùàòÿì Ìóõòàðýèëäÿí ÷ûõûá ãàðà ìàøûíûíäà þç åâëÿðèíÿ ýåäÿúÿê. àììà ìÿíèì àòàì ìöùàðèáÿäÿ èäè. ìÿí ùå÷ þçöì äÿ áèëìÿäèì êè.. ìÿíèì þçöìëÿ ãöðóðëàíûðäû. Ôÿòóëëà Ùàòÿì áèçèì êö÷ÿìèçÿ ãàðà «åìàäèí»ëÿ ýÿëèðäè. 554 . ýèçëè áèð ðèøõÿíäëÿ ýöëöìñÿéÿí ýþçëÿðè èëÿ áèçèì êö÷ÿìèçÿ áàõûá ìÿíèì ìÿíàñûíû áèëìÿäèéèì ñþçëÿð äåéèðäè. àììà ìÿíèì àòàì ùÿìèøÿ ãÿðèá÷èëèê è÷èíäÿ èäè. áèð êîìà ãÿùÿð è÷ÿðèäÿí ìÿíèì áîüàçûìà äèðÿíäè (áèðäÿí-áèðÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.òÿñèíè òÿìèçëÿìÿéè âÿ ùÿìèí øÿêèëëÿðèí îâóëóá ãûðûã-ãûðûã éåðÿ òþêöëìÿéè ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíà ýÿëäè. íåãîäéàé?! — ãûøãûðûá ìàøûíûí ãàïûñûíû à÷äû. Ìóõòàðûí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàðäàí áöòöí êö÷ÿìèçèí èíòèãàìûíû àëìûøäûì âÿ êö÷ÿìèç äÿ ìÿíèì áó èíòèãàìûìëà. î èðè äàø ïàð÷àñûíû Ìóõòàðûí øöøÿáÿíäèíÿ íåúÿ ÷ûðïäûì. ìàøûíëàðûí ö÷öíöí äÿ ñöðöúöñö âàð èäè âÿ î ñöðöúöëÿðèí ö÷ö äÿ ãîúà êèøèëÿð èäè.) âÿ äöíéàíûí áåëÿ áèð ÿäàëÿòñèçëèéè ìÿíèì öðÿéèìè î âàõòà ãÿäÿð ùå÷ çàìàí äóéìàäûüûì äÿùøÿòëè áèð àúûãëà. àììà î áèð àíëûã ñÿêñÿíòèäÿ áèð ãöðóð äà ùèññ åòäèì. ìÿí íÿäÿí þòðöñÿ Ìóõòàðûí î øöøÿáÿíäèíäÿí. Ãàðà «åìàäèí»ëÿðèí ö÷ö äÿ Ìóõòàðûí ãàïûñû àüçûíäà äàéàíìûøäû.

éàø äèâàðëàðà. àììà áåëÿ áèð ôèêðÿ äöøìÿéèì — áèëìèðÿì íèéÿ? — ìÿíè þçöìÿ. éàüûøà áàõìàéàðàã. ÿëëÿðèìÿ àääà-áóääà éàüûø äàìúûëàðû äöøäöêúÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ùÿðäÿíáèð àòûðäû.. Ìóõòàðýèëèí åâèíäÿ îòóðìóø î àäàìëàð ãîðõìóøäó âÿ èíäè éÿãèí ãàíëàðû ãàðà èäè. áó ãóøëàð ö÷öí êèëêÿ àëûá ýÿòèðìÿê èñòÿäèì.àììà ìÿí âÿ àðäûìúà äà Úÿôÿðãóëó áèð ýþç ãûðïûìûíäà ãà÷ûá êö÷ÿìèçèí éóõàðû áàøûíäàêû òèíäÿí áóðóëäóã âÿ ãà÷à-ãà÷à äà ìÿùÿëëÿìèçäÿí óçàãëàøäûã. ÿëáÿòòÿ. äàìëàðà éàç ýÿëÿëè òÿçÿúÿ îéàíûá áèðäÿí-áèðÿ äÿ áåëÿ áèð ïàéûç ñîéóüóíà äöøìöø àüàúëàðà áàõäûãúà. éàüûø ëàï àçàëìûøäû. éàøûìà éàðàøìàéàí ýöúñöç áèð àäàì êèìè ýþñòÿðäè. Äÿíèçêÿíàðû áóëâàðäà à÷ûãëûã îëäóüó ö÷öí êöëÿê äàùà äà áÿðê ÿñèðäè âÿ áóëâàðäà äà. èíèøèë èäè. úèáëÿðèìäÿ áó ãóøëàðà âåðÿ áèëÿúÿéèì ùå÷ íÿ éîõäóð. áàçàð ýöíö èäè. àììà ùÿð òÿðÿô ñó è÷èíäÿ èäè. XXXIX Ýÿðÿê êè. àììà î øöøÿáÿíääÿêè î ýöëëÿð. êöëÿê ÿñäè âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíëÿðèíäÿí áèðèíäÿ åâäÿ ìÿíèì öðÿéèì äàðûõäû.. êö÷ÿëÿðäÿ ñÿêèíèí äèáè èëÿ êþïöêëÿíÿ-êþïöêëÿíÿ àõàí ñóéà. ùÿòòà òÿëÿñèê áóëâàðäàí ÷ûõûá äöêàíà ýåòìÿê èñòÿäèì. ìÿñÿëÿ îíäà äåéèëäè êè. ñàùèë áîìáîø èäè âÿ éàüûøäàí èøûëäàéàí àñôàëò ñàùèë äÿíèç áîéó óçàíûðäû. Éàõøû éàäûìäàäûð. åíèá äàëüàéà äèìäèê âóðóðäó âÿ ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿí ÷îõ òÿÿññöô åòäèì êè. Äöçäöð. öçöìÿ. àììà Áàêûíûí êö÷ÿëÿðè áîìáîø èäè âÿ áèíàëàðûí íàâàë÷àëàðûíäàí òþêöëÿí. éàø áèíàëàð äà áåëÿúÿ àäàìñûç ãàëûá. ßëáÿòòÿ. äÿíèçèí öñòö èëÿ ó÷óðäó. Áèð äÿñòÿ àú ãàüàéû äà ó÷óá äÿíèç êÿíàðûíà ýÿëìèøäè âÿ î êöëÿéÿ. êöëÿê ÿñèðäè âÿ ìÿí êö÷ÿäÿêè êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðÿ ôèêèð âåðìÿäÿí àääûìëàéûðäûì. àéûí ÿââÿëëÿðèíäÿ Áàêûäà áèð íå÷ÿ ýöí äàëáàäàë áÿðê éàüûø éàüäû. ïëàøûìû ýåéèá øëéàïàìû áàøûìà áàñäûì âÿ êö÷ÿéÿ ÷ûõûá äÿíèçêÿíàðû áóëâàðà òÿðÿô ýåòäèì. àëûá ýÿòèðäèéèì õûðäà áàëûãëàð îíñóç äà áþéöê âÿ àú ãóøëàðûí ùàìûñûíû äîéóçäóðìàéà555 . áöòöí Áàêû úàìààòû øÿùÿðäÿí ÷ûõûá ùàðàäàñà áóç êèìè ñóéóí àëòûíà äöøöá âÿ áó áîø êö÷ÿëÿð. ùå÷ êèì éîõ èäè. Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èíäè éÿãèí øöøÿñè ñûíûá òþêöëìöø î à÷ûã ïÿíúÿðÿäÿí ìÿíèì àðäûìúà ýöëöìñÿéèðäè. Åâÿ áèð äÿ ýåúÿ ãàéûòäûì.

î äîìèíî äàøëàðûíûí êöò ñÿñè ìöòëÿã õÿçÿë ðÿíýèíäÿ îëìàëûéäû. Áóëâàðäàêû êþùíÿ éàé êèíîòåàòðûíûí éàíûíäàí êå÷ÿíäÿ. äöíéàäà áó êöëÿéèí âÿ áó äÿíèçèí ñÿñèíäÿí áàøãà. ìÿíèì áó ùèññèìÿ áÿíäèéìèø êèìè. åëÿ áèë êè. áó èñòÿê òàìàì ñàäÿëþâù áèð óøàã èñòÿéè èäè. î òÿìèç àüëûã ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíöíöí áîçëóüó èëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. äîüðóñó. ùèññ îëóíàñû áèð ôÿðã äÿ âàð èäè. Äÿíèç äàëüàëû èäè âÿ î äàëüàëàðûí öçö åëÿ àüàïïàã êþïöêëÿíìèøäè êè. êÿíàðäàí áàõûëàí î ðîìàíòèêàéà.. ùÿð äÿôÿ éåíèúÿ éàðïàãëàìûø âÿ áó ãÿôèë ìàé ñîéóüóíäàí öøöì-öøöì öøöéÿí àüàúëàðûí éàíûíäàêû ÷ÿíäÿí êöëÿê éàðïàãëàðûí ñóéóíó ìÿíèì öçöìÿ ÷ûðïûðäû. ãûðõ èë áóíäàí ÿââÿëêè î Ìóõòàð èëÿ èíäè áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ áóëâàðäà îòóðóá èêè áàøãà ãîúà êèøè èëÿ î ñàðû ñÿñëè äîìèíî äàøëàðûíû ÷ûðïà-÷ûðïà äîìèíî îéíàéàí áó Ìóõòàð àðàñûíäà ÷îõ ýþðöìëö.úàãäû. ÿëáÿòòÿ. ìÿíèì ýöëìÿéèì òóòäó. êöò áèð ñÿñ èäè âÿ ìÿí äàéàíûá ñÿñ ýÿëÿí òÿðÿôÿ áàõäûì: éàøëû ö÷ êèøè êèíîòåàòðûí ãàðøûñûíäàêû áîìáîø ìåéäàíäàí áèð ñêàìéà ýþòöðöá äèâàðûí äèáèíÿ ÷ÿêìèøäèëÿð âÿ þçëÿðè äÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá ùÿìèí ñêàìéàäà îòóðìóøäóëàð. èíäè äàùà óçàãäà ãàëìûø î ãàüàéû ñÿñèíäÿí áàøãà ùå÷ áèð ñÿñ éîõäóð âÿ îëìàéûá. Î éàøëû êèøèëÿðäÿí áèðèíè ìÿí ãûðõ èë ýþðìÿñÿì äÿ. Î ö÷ íÿôÿðäÿí áèðè. ñÿñ åøèòäèì. Òàõòà ëþâùÿ éàø îëäóüó ö÷öí î ö÷ íÿôÿðèí úàí-äèëäÿí ùÿìèí ëþâùÿéÿ ÷ûðïäûãëàðû äîìèíî äàøëàðûíûí ñÿñè ÷îõ êöò ÷ûõûðäû âÿ î ñÿñèí î úöð êöò ÷ûõìàüûíäà äà íÿñÿ áèð ïàéûç ÿùâàëè-ðóùèééÿñè. áó. î éàøëû êèøè Ìóõòàð èäè. áèð ðîìàíòèêà âàð èäè âÿ êÿíàðäàí ýþðöíÿí. ìÿñÿëÿ îíäà èäè êè. áèð ïàéûç ñàðûëûüû âàð èäè. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö áîø áóëâàðäà òÿê-òÿíùà äîëàøäûüûì î äÿãèãÿëÿðäÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. Áó ãûðõ èëäÿ Ìóõòàð àç äÿéèøìèøäè. Ìÿí áèð ìöääÿò äàéàíûá åëÿúÿ êÿíàðäàí Ìóõòàðà áàõäûì. î ñààò òàíûäûì. áèð äÿ êè. îðòàäàêû àäàì äèçèíèí öñòöíÿ áèð ïàð÷à òàõòà ëþâùÿ ãîéìóøäó âÿ ö÷ö äÿ áÿäÿíëÿðè èëÿ ùÿìèí òàõòà ëþâùÿíè êöëÿêäÿí ãîðóéà-ãîðóéà äîìèíî îéíàéûðäûëàð. àììà åéíè çàìàíäà. ùÿðýàù ñÿñèí ðÿíýè îëñàéäû.. Ìÿí ñàùèëäÿí éóõàðû ãàëõäûì âÿ áóëâàðûí àüàúëûã ùèññÿñè èëÿ àääûìëàìàüà áàøëàäûì. áó ôÿðã áÿë556 . áó éàëíûç éàø ôÿðãè äåéèëäè. Áóëâàð áîéó àääûìëàéà-àääûìëàéà êÿíàðäàí þçöì þçöìÿ áàõäûì: áåëÿúÿ êöëÿêëè-éàüûøëû áèð ýöíäÿ éàçû÷ûíûí áóëâàðäà ýÿçìÿéèíäÿ.

Áó ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøè äÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ îòóðìàãäàí äàðûõìûøäû. áó êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ î ö÷ íÿôÿðèí êèíîòåàòðûí äèâàðû äèáèíäÿ îòóðóá äîìèíî îéíàìàüû ùÿìèí êèíîòåàòðû äàùà àðòûã êèìñÿñèç. ÿëáÿòòÿ. àììà î ö÷ íÿôÿð ãîúà êèøè áóíóí ôÿðãèíäÿ äåéèëäè. òàïûøûá ùÿìèøÿêè éåðëÿðèíÿ ýÿëìèøäèëÿð. áàøûíäà ùÿìèí ìåøèí êåïêà. ÷öíêè éåð öçöíäÿêè áöòöí àäàìëàð Àäÿì èëÿ Ùÿââàíûí òþðÿìÿëÿðèäèð âÿ Áàëàêÿðèì áó ñþçëÿðè þçöíöí áþéöê áèð êÿøôè êèìè äåéèðäè âÿ î çàìàí Áàëàêÿðèìèí î ñþçëÿðè ìÿíÿ äöíéàíûí ÿí áþéöê (âÿ íÿ ö÷öíñÿ ÷îõ ñèðëè!) ùÿãèãÿòëÿðèíäÿí áèðè êèìè òÿñèð åòìèøäè. óçàãäàíóçàüà áèçè áèð-áèðèìèçÿ éàõûíëàøäûðäû. ñîíðà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ñîíðà ìÿí áàøà äöøäöì êè. î ñÿñ. Ìóõòàðà áàõûðäûì âÿ Ìóõòàðûí äà ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíäÿ ìÿíèì êèìè åâäÿ äàðûõûá áóðà ýÿëìÿéè. Î äîìèíî äàøëàðûíûí ÷ûõàðòäûüû êöò ñÿñèí ïàéûç ñàðûñûíû. åëÿ áèë êè. àéàãëàðûíäà ùÿìèí õðîì óçóíáîüàç éîõ èäè âÿ Ìóõòàð èíäè äöíéàíûí ÿí àäè áÿíäÿñè êèìè ýåéèíìèøäè. äîìèíîíóí äàøëàðûíû áÿäÿíëÿðè èëÿ êöëÿêäÿí ãîðóäóãëàðû òàõòà ëþâùÿíèí öñòöíÿ âóðà-âóðà äîìèíî îéíàéûðäûëàð (âÿ î äîìèíî äàøëàðûíûí äà ñÿñèíäÿ áèð ïàéûç ìÿéóñëóüó âàð èäè). äöíéàäàêû áöòöí èíñàíëàð áèð-áèðè èëÿ ãîùóìäóð. àíúàã ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà õÿçÿëÿ ÷åâðèëèðäè. äèâàðëàðû éàø. Éàé êèíîòåàòðûíûí ìþâñöìö ùÿëÿ à÷ûëìàìûøäû.êÿ äÿ îíäà èäè êè. àíúàã ìÿí ýþðöðäöì. áó ÿòðàôà íÿñÿ ÷îõ äîüìà áèð ãîõó éàéûëäû. áó. ñîíðà ìÿí Êöáðà õàëàíûí øöøÿáÿíääÿ ñàõëàäûüû î ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè ýöëëÿðè õàòûðëàäûì. 557 . Ùÿìèí ýöëëÿð. Ìÿí. èíäè Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿ ùÿìèí ãàðà ìåøèí ïåíúÿê. ãàïûñû áàüëû. òÿíùàëûüû èëÿ èøè éîõ èäè. äîìèíî äàøëàðûíûí î êöò ñÿñèíè åøèäèðäèì. Ìÿí óøàã îëàíäà Áàëàêÿðèì áèçÿ äåéèðäè êè. ÷îõäàí ñîëóá-ñîâóëóá éîõ îëìóøäó. äàùà àðòûã òÿíùà åëÿìèøäè. áèëåò êàññàñûíûí áàëàúà ïÿíúÿðÿñè äÿìèð òîðëó èäè âÿ ãÿðèáÿ èäè. Ìÿí áèð êÿíàðäà äàéàíûá î ö÷ íÿôÿðÿ áàõûðäûì. î ãîõó ÷îõ-÷îõ óçàãëàðäàí ýÿëäè. î èñòè ïåðàøêèëÿðèí ãîõóñóäóð. åëÿ áèë. áó áîø áóëâàðäà. áó êèìñÿñèç âÿ òÿíùà êèíîòåàòðûí äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëûá äîìèíî îéíàéûðäûëàð. Î ö÷ íÿôÿð éàøëû êèøèíèí èñÿ äèâàðûíûí äèáèíäÿ áèð-áèðëÿðèíÿ ãûñûëäûãëàðû êèíîòåàòðûí ùÿìèí êèìñÿñèçëèéè.

÷öíêè ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ìàé ýöíö ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. Ìÿí ùÿìèí ïèëëÿêÿíëÿðè áóðóëà-áóðóëà. Ìÿíèì ÿëèìäÿí òóòäó: — «Ýÿë. éåðèí àëòûíà åíèðäè. Ùÿìèí êöëÿêëè-éàüûøëû ýöíöí ýåúÿñè ýþéäÿ ãÿðèáÿ áèð òÿìèçëèê âàð èäè. Î ýöëëÿð Êöáðà õàëàíûí ýöëëÿðè èäè. ñîíðà ëàï õÿôèô.. åëÿ áèë êè. ÿëèíäÿ äÿ è÷è ñó èëÿ äîëó áþéöê áèð âåäðÿ âàð èäè. ãàáàüûìûçäàêû òàáóò ãàïàüûäûð. äîüðóäàí äà. Ùàìûñûíû ñàõëàìûøàì!».. þìðöíäÿ ùå÷ âàõò éåð öçöíäÿ éàüûø äåéèëÿí. Ìÿí ÿââÿëúÿ åëÿ áèëäèì. àé ÷ûõìûøäû. êþéíÿéèíèí éàø éåðëÿðè áÿäÿíèíÿ éàïûøìûøäû. Çèðçÿìèíèí òîðïàã äþøÿìÿñèíÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿð äöçöëìöøäö âÿ ùÿìèí äèá÷ÿêëÿðäÿ ýöëëÿð áèòìèøäè.. Ñîíðà áèð åâÿ ýèðäèì âÿ áàøà äöøäöì êè. êöëÿê äåéèëÿí áèð øåé îëìàéûá âÿ àéëû-óëäóçëó ýåúÿ ìÿí äÿ ãÿðèáÿ áèð éóõó ýþðäöì: Àäè áèíàëàðäàêû êèìè. Ìóõòàðûí àü êþéíÿéèíèí ãîëó äèðñÿéÿúÿí éàø îëìóøäó. Çèáà õàëàíû ýþðäöì. àììà î ýöëëÿð êàüûçäàí èäè.» — äåäè âÿ áèç ùÿìèí éåðèí àëòûíäàêû åâäÿí äÿ àøàüû äöøìÿéÿ áàøëàäûã âÿ Ìóõòàð î ïèëëÿêÿíëÿðè åíäèêúÿ âåäðÿäÿêè ñó äàëüàëàíûá àéàã àëòûíà òþêöëöðäö. çèðçÿìèíèí äàð òàõòà ãàïûñûäûð âÿ áèç î ãàïûíûí ãàðøûñûíäà äàéàíäûã. Ìóõòàðûí ÿéíèíäÿêè î òóìàí-êþéíÿéèí àüëûüûíäà áèð êÿôÿí ðÿíýè âàð èäè. åëÿ áèë. Ìóõòàð àü òóìàí-êþéíÿêäÿ èäè. áëîê ïèëëÿêÿíëÿðè èäè.. ùÿòòà î àí ìÿí äèêñèíäèì äÿ. ýÿë áóðà!. àü òóìàíûíûí áàëàãëàðû äà âåäðÿíèí ñóéóíäàí éàø îëìóøäó âÿ òóìàíûíûí. àììà î ïèëëÿêÿíëÿð éóõàðû ãàëõìûðäû. Ìóõòàð äåäè: «—Áóäå îíëàð!. Ìóõòàðëà ãîùóìóã. Ìóõòàð ÿëèíè äèðñÿéÿúÿí âåäðÿéÿ ñàëäû — ñóéóí è÷èíäÿí áèð äÿñòÿ à÷àð ÷ûõàðûá çèðçÿìèíèí î äàðûñãàë òàõòà ãàïûñûíäàêû éåêÿ ãûôûëû à÷äû (î éåêÿ ãûôûë ìÿíÿ ÷îõ òàíûø ýÿëäè. àììà ñîíðà ýþðäöì êè. áóëóä äåéèëÿí. 558 .Ìÿí ýöëöìñÿäèì. ýþé áàøäàí-áàøà óëäóçëà äîëìóøäó. áóðà Ìóõòàðûí åâèäèð. éàüûøäàí ñîíðàêû êè÷èê ýþëìÿ÷ÿëÿðäè. òÿðëÿéÿ-òÿðëÿéÿ ñöðÿòëÿ õåéëè àøàüû åíäèì. àç ãàëà òàìàì øÿôôàô úèçýèëÿðëÿ ßëèàááàñ êèøèíè ýþðäöì. åëÿ áèë.) âÿ áèç è÷ÿðè ýèðäèê.

ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ ýåäèá äàëàíûìûçà áóðóëäó. òÿçÿäÿí ýþçëÿðèìè éóìóá áèð ìöääÿò éåðèìäÿ î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâðèëäèì. Êö÷ÿäÿ ìÿíäÿí. ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòû äà Úÿôÿðãóëó êèìè ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõñûí. Õàíûì õàëà äÿëè îëñóí. Úÿôÿðãóëó ùåéðÿòëÿ Õàíûì õàëàéà áàõäû âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. íÿ éàõøû êè.Ìóõòàð ÿéèëèá âåäðÿäÿêè ñóäàí îâóú-îâóú ýþòöðöðäö âÿ ñàõñû äèá÷ÿêëÿðäÿêè î êàüûç ýöëëÿðè ñóëàéûðäû. äîüðóäàí äà.. Õàíûì õàëà äàùà ùå÷ íÿ äåìÿäè. ùàããû âàð!. áèçèì êö÷ÿìèçäÿ èíäè ùå÷ êèì éîõäóð. Õàíûì õàëà ùÿìèøÿêè äèê àääûìëàðû èëÿ êö÷ÿìèçäÿí êå÷èðäè. ñîíðà: — Äöíéà! — äåäè. èíäèúÿ éóõóäàí îéàíàúàüàì âÿ ìÿí. ìÿíèì áöòöí úàíûìû áèð õîô áöðöìöøäö. èñòÿéèðäèì ýþðöì êè.. áàøûíû ãàëäûðûá ïàïàã÷û ßáöëôÿòýèëèí ïÿíúÿðÿëÿðèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ áèðäÿí ïàïàã÷û ßáöëôÿòèí àðâàäû Ôàòìà õàëàíû ñÿñëÿäè âÿ äöíéàäà ùå÷ êèìèí ýþçëÿìÿäèéè äÿùøÿòëè ñþçëÿð äåäè: — Ôàòìà! Ôàòìà! — äåäè Õàíûì õàëà. î êàüûç ýöëëÿð Ìóõòàðûí âåðäèéè îâóú-îâóú ñóäàí ñîíðà úàíëàíäû. ñÿêèäÿ îòóðìóøäóã. þçöì þç öðÿéèìèí äþéöíòöñöíö åøèäèðäèì. Áàëàêÿðèì äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäû. Ñîíðà ìÿí ùèññ åòäèì êè. Áàëàêÿðèìäÿí âÿ Úÿôÿðãóëóäàí áàøãà ùå÷ êèì éîõ èäè. ìÿí ãîðõóðäóì. ìÿí Úÿôÿðãóëóäàí äà áåòÿð ãîðõóðäóì. ýåúÿíèí éàðûñû èäè. Úÿôÿðãóëó Õàíûì õàëàäàí. Áàëàêÿðèì áèð ìöääÿò áèçèì äàëàíûìûçà òÿðÿô áàõäû. — Ñÿíèí. Ôàòìà õàëàýèë äÿ éÿãèí Õàíûì õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòìÿäè. òÿçÿäÿí éàòìàã èñòÿéèðäèì. ÷öíêè ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíäÿí ãîðõóá. ãîøà òóòóí àëòûíäà. úàíëû ýöë îëäó. Õàíûì õàëàíûí áó ñþçëÿðèíè ùå÷ êèì åøèòìÿäè. éîõñà éîõ? XL Áèð äÿôÿ — ùÿìèí 44-úö èëèí èñòè âÿ ãóðàãëûã ïàéûç ýöíëÿðèíäÿí áèðè èäè. áèðäÿí ö÷ìÿðòÿáÿíèí éàíûíäà àéàã ñàõëàäû.— ßäèëÿéÿ äåíÿ ÷ûõûá öçöìÿ òöïöðñöí ìÿíèì. íÿ éàõøû êè. éóõóäàí îéàíäûì.. ìÿí äÿ Õàíûì õàëàéà áàõûðäûì âÿ öðÿéèì äþéöíÿ-äþéöíÿ ÷îõ êÿäÿðëè áèð ñåâèíúëÿ ñåâèíäèì êè. àììà Áàëàêÿðèìèí ùÿìèøÿ éîë ÷ÿêÿí ýþçëÿðèíäÿ ùå÷ áèð ùåéðÿò éîõ èäè. ìÿí èñòÿìèðäèì êè. 559 .

îíó íåúÿ òàïìàã îëàð? « — Êèìäè Çèáà õàëà?» « — Ãàâðèëèí àíàñû. ùÿòòà áóðàñû äà ìÿíèì éàäûìäà èäè êè. Àüàðÿùèì äÿ ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ Èáàäóëëà.. ùå÷ êèìèí òàíûìàäûüû âÿ ùå÷ êèìèí òÿñÿââöð äÿ åòìÿäèéè áèð ìÿùÿëëÿíèí õèôôÿòèíè ÷ÿêèð. Àäèë äÿ. ñÿíöí ÿëöíäÿí ãóðòàðñûí úàíûì. ôàìèëèíè äÿ áèëìèðÿì. Àììà ìÿíäÿ áåëÿ áèð ùèññ âàð êè. ùÿòòà ìÿí Çèáà õàëàíû ýþðöðÿì äÿ: ëàï ãîúàëûá. äåìÿê îëàð êè. àé íàõÿëÿô?. î ýþçÿë òóì ñòÿêàíûíäàí õÿáÿðëÿðè éîõäóð. Úÿôÿð äÿ. î áèð ùÿôòÿ-îí ýöí ÿðçèíäÿ ùÿðäÿíáèð Èáàäóëëà éàäûìà äöøäö âÿ åëÿ áèë êè.. Àõû...» Âÿññàëàì. Çèáà õàëàíûí íÿâÿëÿðè.» Êöðÿí ïèøèê þëÿíäÿí ñîíðà ìÿí áèð ìöääÿò. Úÿáðàéûë äà..Âÿ þìðöíäÿ ñþéöø ñþéìÿéÿí Áàëàêÿðèì ùÿìèí èñòè ïàéûç ýöíö äöíéàíû ÷îõ ïèñ ñþéöøëÿ ñþéäö. Áÿëêÿ Çèáà õàëà ÷îõäàí þëöá? Áèëìèðÿì.. ìÿí þçöì þçöìäÿí ýèçëÿòìÿê èñòÿäèéèì áèð íèýàðàíëûã êå÷èðèðäèì: Èáàäóëëàéà íÿ îëóá ýþðÿñÿí? Àììà î áèð ùÿô560 . ýþçëÿðè ñóëàíûá âÿ î ñóëàíìûø ýþçëÿð ýåúÿ-ýöíäöç óçàã áèð ìÿùÿëëÿíèí. ìÿí Çèáà õàëàíûí. ùÿð ýöí ìÿùÿëëÿéÿ ýÿëèðäè âÿ äåìÿê îëàð êè. Çèáà õàëà ñàüäûð. Ãîúà äà. ùå÷ îëìàñà. ÕLI Ìÿí Àìåðèêàéà ö÷ èë áóíäàí ÿââÿë ýåòìèøäèì âÿ ùÿðýàù áèð äÿôÿ äÿ ìÿíèì éîëóì Àìåðèêàéà äöøñÿ. «óçàã Áàêûäàêû ìÿùÿëëÿëÿðäÿí áèðèíäÿ éàøàéàðäû. ßáäöëÿëè äÿ. àé íàäöðöñò îüëó. áåëè áöêöëöá. òÿõìèíÿí áèð ùÿôòÿ-îí ýöí Èáàäóëëàíû ýþðìÿäèì.. Áàøãà íÿ äåéÿ áèëÿðÿì? Áèð äÿ êè.» ÕLII Ìöùàðèáÿ ãóðòàðìàã áèëìèðäè. ùÿð ýöí äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàëàíûìûçà éàéûëûðäû: «— Íÿ èñòÿéèðñÿí ìÿíäÿí.. íàäöðöñò? Ýåíÿ ýÿëäöí? Àëëàù ùà÷àí ìÿíè ýþòöðöá àïàðàúàã êè.. íÿòèúÿëÿðè èíýèëèñúÿ äàíûøûð âÿ î ýþçÿë òóì òîðáàñûíäàí. ìöòëÿã Çèáà õàëàíû àõòàðûá òàïàúàüàì.

÷öíêè ãàðà õÿáÿðëÿð ýÿëÿí åâëÿðäÿ ãîïàí âàé-øèâÿíèí éàíûíäà ãîúà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû äàùà òÿñèð åòìèðäè. ùÿìèí éàçûãëûã..òÿäÿí-îí ýöíäÿí ñîíðà. êèìñÿñèç äàëàíûìûçà áàõûðäûì. ßìèíÿ õàëàíû ãûøãûðòìàüà áàøëàäû. Áèð ýöí ìÿí ùÿéÿòèìèçèí äàëàí ãàïûñûíûí àüçûíäà îòóðìóøäóì. êèìñÿñèçëèéèíÿ ãàïûëäû. ñåâèíúñèç. ßìèíÿ õàëàíû äà éàäûíäàí ÷ûõàðäû âÿ ùÿìèí éàçûã áèýàíÿëèéèíÿ. ñîíðà î ÷ûüûðòûíû äà. ãûçëàðû. áèð ãàðà äàø äà äàëóíúà!. ÷ûõ ýåò äàé. ãûðûøìûø íàçèê áîüàçûíà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. âóðóðäó. éåðèøè äÿ äÿéèøìèøäè. Áèðäÿí éåíÿ äÿ ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû ãîïäó âÿ áó ÷ûüûðòû äà äàùà ÿââÿëêè âàõòëàð îëäóüó êèìè. ìÿíèì öðÿéèìèí î òûïïûëòûñû äà. êþïÿéîüëó. ýåò. éåòèìëèê êèìè áèð øåé èäè. êèìñÿñèçëèéèíäÿêè. ìöùàðèáÿäÿ èäè âÿ àíàìûí þç-þçöíÿ äàíûøìàüà áàøëàäûüû ýöíëÿð èäè. åëÿ áèë. áó òÿêëèê-òÿíùàëûã ÿáÿäèäèð. êþïÿéîüëó. ïÿðòäÿ àëà ýþçëÿðè ñåâèíúäÿí. àääûìëàðûíäà ùå÷ âàõò îëìàéàí áèð 4-36 561 . ÿëäÿ åòäèéè ãÿëÿáÿäÿí èøûëäàéûðäû âÿ ýþçëÿðèíèí î èøûëòûñû Èáàäóëëàíûí ýöíöí àëòûíäà éàíûá ãàðàëìûø àðûã ñèôÿòèíÿ. éèéÿñèçëèéèíäÿêè î éåòèìëèê äÿ äàèìèäèð. ÷öíêè ùÿðÿíèí þç äÿðäè þçöíÿ áÿñ èäè. ñîíðà ßìèíÿ õàëàíûí ÷ûüûðòûñû áèðäÿí-áèðÿ äÿ êÿñäè âÿ ßìèíÿ õàëà äàùà ãûøãûðìàäû.. äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ ìÿí äÿ þçöìö áöòöí äöíéàäà òàìàì òÿê-òÿíùà ùèññ åëÿéèðäèì. åëÿ áèë. àòàì íå÷ÿ àé èäè êè. áèçèì äàëàíûìûçûí ñàêèòëèéèíäÿêè î éàçûãëûã. Èáàäóëëà äàëàíà ÷ûõäû âÿ ìÿí äàëàíûìûçûí î ñàêèòëèéè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. êèìñÿñèçëèéèí äàâàìû èäè. ùÿéÿò ãàïûëàðû ìÿíèìëÿ áèðëèêäÿ áèð ìöääÿò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿìèøÿêè êèìè. ïÿíúÿðÿëÿðè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. òÿçÿäÿí ãûøãûðìàüûíû ýþçëÿäè. ùÿéÿúàíñûç âóðóðäó. Áó âàõò ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû çÿðáëÿ à÷ûëäû. ÿêñèíÿ. öðÿê ùÿìèøÿ áåëÿúÿ òÿøíÿñèç âóðàúàã. Ìÿí þìðöìäÿ Èáàäóëëàíû áåëÿ ýþðìÿìèøäèì. Ýåò.». äàëàíûìûçûí äèâàðëàðû. áöòöí úàíñûç âöúóäóíà áèð éàðàøûã âåðìèøäè. ùÿéÿòèìèçèí î áèýàíÿëèéè è÷èíäÿ ßìèíÿ õàëàíûí ñþçëÿðèíè åøèòäèì: «—Ýåò.. äàùà ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøûá. úàíûì ãóðòàðäû ñÿííÿí!. ßìèíÿ õàëàíûí î ÷ûüûðòûñû äà áèçèì äàëàíäàêû ùÿìèí ñàêèòëèéèí. ñèíÿìäÿ òàìàì òÿøíÿñèç áèð öðÿê âóðóðäó âÿ î öðÿéèí ùÿìèí òÿøíÿñèç òûïïûëòûñûíû à÷ûã-àéäûí åøèäèðäèì. áèçèì äàëàíûìûçû äèêñèíäèðìèðäè. Èáàäóëëà éåíÿ àðàã èéè âåðÿ-âåðÿ äàëàíûìûçà ýÿëìÿéÿ áàøëàäû. ïÿíúÿðÿëÿðäÿí áîéëàíûá ßìèíÿ õàëàíûí åâèíÿ òÿðÿô áàõìûðäû.. äàùà äîüðóñó. äàëàíûìûçûí íÿáçè èäè. åëÿ áèë êè. Äàëàíûìûçûí àðâàäëàðû. î öðÿêäÿ äÿ åëÿúÿ ñåâèíúñèç.

êþïÿéîüëó. ñîíðà áèðäÿí-áèðÿ äàéàíäû. öìóìèééÿòëÿ. Ñÿíè ýþðöì òðàìâàé àëòûíäà ãàëàñàí. ãûøãûðûá àüëàìàãëà äàùà áèçèì äàëàíûìûçû. ùå÷ íÿéÿ ôèêèð âåðìèðäè âÿ äöíéàíûí ÿí õîøáÿõò. ùÿìèí áàëàúà ÿñýè áàüëàìàñûíû ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà à÷äû. ùÿéÿò ãàïûëàðûíûí àüçûíà éûüûøäû. ÿëèíè ïåíúÿéèíèí úèáèíÿ ñàëûá àü ÿñýèéÿ áöðöíìöø íÿñÿ ÷ûõàðòäû. äöíéàíûí ÿí ãàëèá àäàìû èäè. òàïàðñóç ìÿíè Âîðîíåæäÿ!. òÿáèè áèð øåé îëìóøäó.. Áèçèì äàëàíûìûçäà êèìñÿ ðóñúà ãûøãûðà-ãûøãûðà íÿñÿ äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû. ñÿíè ýþðöì ãàí ãóñàñàí!. ùÿéÿúàíäàí äèëè-äîäàüû ÿñÿ-ÿñÿ. áöòöí ìÿùÿëëÿìèçè òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê îëìàçäû. Ìÿí ßìèíÿ õàëàíûí ãûøãûðûüûíû àéäûí åøèäèðäèì: «—Ýåò. åëÿúÿ øÿñòëÿ âÿ ñÿððàñò àääûìëàðëà ýåòäè. ýþç ãàïàãëàðû øèøìèø. ñèíÿñèíè èðÿëè âåðìèøäè. ßëáÿòòÿ. òÿõìèíÿí ÿëëè éàøëàðûíäà áèð àðâàä ßìèíÿ õàëàíûí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà äàéàíûá ðóñúà äåéèðäè: 562 . áèçèì î ãÿìýèí äàëàíûìûçà íÿñÿ ÷èðêàá áèð ñó òþêöëäö. Àììà áèð äÿôÿ ùå÷ âàõò éàäûìäàí ÷ûõìàéàí áèð ÿùâàëàò áàø âåðäè.ñÿððàñòëûã âàð èäè.. ñàõëàäóüóí î ãÿùáÿéíÿí áèð éåðäÿ!. ßéíèíÿ ãàðà ïàëòàð ýåéèá áàøûíà ãàðà éàéëûã áàüëàìûø âÿ àüëàìàãäàí ýþçëÿðè ãûçàðìûø. Èáàäóëëàíû ìÿí áèð äàùà ùå÷ âàõò ýþðìÿäèì. Ýþðäöç!?. — Àõûðû âåðäè ãûçûëëàðûìû!. Àé òàïäóç à!. Î àü ÿñýè ïàð÷àñûíûí è÷èíäÿ Íèêîëàéûí ñàããàëëû øÿêèëëÿðè îëàí áèð îâóú ãûçûë ñèêêÿ âàð èäè. Àõòàðóí. ýþðäöç?! — äåäè. ÿââÿëúÿ ìÿíÿ ôèêèð âåðìÿäè. ßìèíÿ õàëàíûí þçö äÿ áàøäàí-áàøà î ÷èðêàáûí è÷èíäÿäèð. àììà úàìààò äàëàíûìûçäàí ýÿëÿí î ñÿñèí ãûøãûðûá àüëàìàãäàí áàøãà íÿñÿ áèð ãåéðè-àäèëèéèíè î ñààò ùèññ åòäè. ýÿëèá ìÿíèì ãàáàüûìäàí þòäö. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ãûøãûðûá àüëàìàã äà î ìöùàðèáÿ èëëÿðèíäÿ áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î êÿäÿðè êèìè. ýåðè äþíöá ùÿìèí øÿñòëè àääûìëàðëà äöç ìÿíèì ãàáàüûìà ýÿëäè.... ìàõîðêàäàí ñàðàëìûø èðè âÿ ñåéðÿê äèøëÿðèíèí àðàñûíäàí ÿòðàôà òöïöðúÿê ñû÷ðàéà-ñû÷ðàéà: — Ùÿ. äàëàíûìûçûí ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí áîéëàíäû. Èáàäóëëà ýåòäè.» Ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. êþïÿéîüëó.. äàùà äîüðóñó. — Ýåòäèì ìÿí äàé!. ÷öíêè î äÿì Èáàäóëëà äåéÿñÿí.

ðóñúà äàíûøàí áó ãàäûí Èáàäóëëàíûí ùÿìèí åðìÿíè àðâàäûäûð âÿ áèçèì äàëàíûí úàìààòû áó èøÿ ëàï ìàò ãàëäû. éàéëûüûíûí ñÿëèãÿñè. ÕLIII Éàé êå÷èá ýåòäè. áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ áèð àüàú îëìóø î ñþéöäÿ áàõûðäûì.. ìÿí åâèìèçèí ùÿéÿòÿ à÷ûëàí ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áèëÿê íàçèêëèéèíäÿ éàðàøûãëû áèð àüàú îëìóø î ñþéöäöí ñàðàëìûø éàðïàãëàðûíà áàõà-áàõà ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î ñàêèòëèê éåíÿ äÿ ìÿíèì öðÿéèìè ñûõûðäû. ïàéûç ýÿëäè âÿ ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçÿ àõøàì òÿçÿúÿ äöøìöøäö. ùÿéÿòèìèçÿ ÷þêìöø î ñàêèòëèê Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. àììà ìÿíèì ýåäèá îíëàðà ãîøóëìàüà ùÿâÿñèì éîõ èäè. î äÿì ìÿí. êö÷ÿäÿêè î ãîøà òóòóí. åëÿ áèë. Ñîíðà áèðäÿí ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè. ìÿíèì ùå÷ êèìèì éîõäóð. ÷öíêè Èáàäóëëàäàí îí áåø éàø áþéöê îëàí áó àðâàäûí ìÿêòÿá ìöÿëëèìëÿðèíÿ îõøàéàí úèääè ýþðêÿìè.. — Ãäå îí? ×òî âû ñ íèì ñäåëàëè? Âåä ïðîïàäéîò îí áåç ìåíéà. éåðÿ ñàëëàíìûø áóäàãëàðûíûí éàâàø-éàâàø òàìàì ñàðàëàí éàðïàãëàðûíà áàõûðäûì âÿ î ñþéöäöí éàðïàãëàðûíûí äà áåëÿúÿ ñàðàëìàñû. êàê âû åòîãî íå ïîíèìàéåòå? Ãäå íàéòè åãî. î ñàêèòëèê.— Ãäå Èáàäóëëà? Îí âåä êàê ìàëåíêèé ðåáéîíîê. ìÿ563 . î áþéöê âÿ éàøëû ãîúà òóòóí éàðïàãëàðû êèìè ãóðóéóá òþêöëìÿñè ìÿíèì öðÿéèìè äàùà äà ñûõûðäû. àììà èíäè áèëÿê éîüóíëóüóíäà îëñà äà. ìÿùÿëëÿìèçèí óøàãëàðû éÿãèí êè. òÿçÿ-òÿçÿ éåðèìÿéÿ áàøëàéàí óøàãëàð þëöð. ïóñãóäà äóðóá. éÿíè îíëàðûí ìöùàðèáÿäÿí ýÿëÿí ãàðà õÿáÿðëÿðèíÿ àäÿò åòìèøäèì. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà àüàú îëìóø áèçèì áó ñþéöä àüàúûìûçûí ñàðàëûá òþêöëÿí éàðïàãëàðûíà áàõäûãúà.. ðóñúà äàíûøûá åëÿúÿ öðÿêäÿí àüëàìàüû Èáàäóëëà èëÿ âÿ Èáàäóëëàíûí åðìÿíè àðâàäû áàðÿäÿêè òÿñÿââöðëÿ ùå÷ úöð óéóøìóðäó. — Âÿ þçöíö ñàõëàéà áèëìÿéèá àüëàéûðäû. ïîäñêàæèòå.. ïðîïàäéîò!. Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíÿ éûüûøìûøäû. ìÿí ìÿùÿëëÿìèçèí êèøèëÿðèíèí. åëÿ-åëÿúÿ î òÿíùà ùÿéÿòèìèçäÿ îòóðìóøäóì. ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí òöòÿéèíÿ. ñþùáÿòëÿðèíÿ äÿ ãóëàã àñìàã èñòÿìèðäèì. úàâàí âÿ ýöúëö îüëàíëàðûíûí þëìÿéèíÿ þéðÿøìèøäèì. — äåéèðäè âÿ àüëàéûðäû.. î ñàêèòëèê áèëèð êè.. áÿëÿêäÿêè ÷àüàëàð. áó áàëàúà ñþéöäöí. î ñàêèòëèê êèìèíñÿ ýþðöíìÿç ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõûð. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ãàðà ïàëòàðûíûí. Àíàì ÷þðÿê íþâáÿñèíÿ ýåòìèøäè. Áèð ýþç ãûðïûìûíäà áöòöí äàëàíà áåëÿ áèð ïû÷ûëòû éàéûëäû êè.. áó ñààò ìÿí ùÿéÿòèìèçäÿ òÿêÿì.

éÿíè áàøà äöøÿð êè. áèðäÿí Õàíûì õàëà ùÿéÿòèìèçè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá. ùÿòòà ãîðõóðäóì êè. òÿêáÿòÿê ãàëìàã èñòÿìèðäèì. ßëÿêáÿð. Ìÿí ãàïûìûçûí àüçûíäà àéàüà ãàëõûá áàøûìû àøàüû ñàëäûì âÿ ýÿëèá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè áèð-áèð ãàëõìàüà áàøëàäûì. ýöëöìñÿäè: — Îòóð. ÷àðùîâóçëó ùÿéÿòèìèçèí ñàêèòëèéèíäÿí ãîðõäóì. î øöøÿ àäè ïÿíúÿðÿ øöøÿñè äåéèëäè. òÿêè àíàì èíäèúÿ ùÿéÿòèìèçÿ ýèðÿéäè âÿ ìÿí Õàíûì õàëàíûí àüëàìàüûíû ýþðìÿéÿéäèì. áèçèì î áàëàúà. ñîíðà Õàíûì õàëà ÿëè èëÿ ìÿíè ÷àüûðäû âÿ ìÿí þìðöìäÿ èëê äÿôÿ Õàíûì õàëàäàí öðêäöì. ÷öíêè Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. àììà Õàíûì õàëà øöøÿáÿíäèí ïÿíúÿðÿñèíè à÷äû (î áóç ñîéóãëóüóíäà. — Áóðà ýÿë.. ãîðõóðäóì êè. ÿêñèíÿ. ùÿéÿòèìèçäÿ ùå÷ êèì éîõäóð. — äåäè. Ñîíðà ìÿí Õàíûì õàëàíû ýþðäöì — øöøÿáÿíääÿ äàéàíûá øöøÿ àðõàñûíäàí ìÿíÿ áàõûðäû âÿ åëÿ áèë êè. áóç ùàìàðëûüû.íÿ åëÿ ýÿëäè êè. ùå÷ êèìèí îíóí àüëàìàüûíäàí õÿáÿðè îëìàéàúàã âÿ àüëàéàð. ýþé àðàñûíäà øÿôôàô áèð ñÿää èäè âÿ î ñÿääÿ áèð áóç ñîéóãëóüó. àììà áàøûìû ãàëäûðìàäûì. Õàíûì õàëà èëÿ áöòöí ìÿùÿëëÿìèç àðàñûíäà.. ßëÿêáÿð. ìÿíè áåëÿúÿ òÿê ýþðöá àüëàéàð. áèð ìöääÿò áåëÿúÿ áèð-áèðèìèçÿ áàõäûã. ýóéà Õàíûì õàëàíûí ìÿíè ÷àüûðìàüûíû áàøà äöøìöðÿì. þçöìö î éåðÿ ãîéäóì êè. àéàüûìû ùÿð äÿôÿ ïèëëÿêÿíÿ ãîéàíäà éàéäà âÿ ñîíðà äà ãóðàãëûã êå÷ÿí íå÷ÿ ìöääÿò ÿðçèíäÿ ýöíöí àëòûíäà ãóïãóðó ãóðóìóø òàõòàëàð úûðûëäàéûðäû âÿ ùÿìèí ïàéûç àõøàìû î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðèí úûðûëòûñû äà Õàíûì õàëà èëÿ éåð öçöíöí àðàñûíäàêû î áóç ñîéóãëóüóíäàêû ãàëûí øÿôôàô ñÿääÿí äåéèðäè. ìÿí ùÿéÿòèìèçèí. Õàíûì õàëà èëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèç àðàñûíäà. î ýþçÿë ùÿéÿòèìèçèí. öìóìèééÿòëÿ. Õàíûì õàëàíûí ýþçëÿðèíäÿ à÷ûã-àøêàð áèð éàçûãëûã ýþðöì. ßëÿêáÿð. — Ñÿíÿ éàäèýàð âåðÿúÿéÿì. áèð êèí âàð. éàäóâà ýÿëèð áó øÿêèë? 564 . ùÿéàòñûçëûüû âàð èäè). Ìÿí øöøÿáÿíäÿ ýèðäèì. àììà Õàíûì õàëà àüëàìàäû. Àü Äÿâÿíèí ýþçëÿðè èëÿ ìÿíÿ áàõàí î ñàêèòëèêäÿ áèð ÿäàâÿò. ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìàã. ìÿí òÿêÿì. áöòöí éåð àðàñûíäà. áóç ùàìàðëûüûíäà øÿôôàô ñÿää èñÿ åëÿ-åëÿúÿ ãàëûðäû) âÿ ìÿíè ÷àüûðäû (ñÿñè î øÿôôàô áóç ñÿääèíèí àðõàñûíäàí ýÿëäè âÿ î ñÿñäÿ äÿ áèð áóç íÿôÿññèçëèéè. î äÿì ìÿí àíàìûí ýÿòèðÿúÿéè î ÷þðÿêäÿí äÿ ÿë ÷ÿêìÿéÿ ùàçûð èäèì. òàëâàðëû. — Áàõ. — Ñîíðà îòàüà êå÷äè âÿ áèð àçäàí ÿëèíäÿ òóòäóüó áèð øÿêèëëÿ ýåðè ãàéûòäû. ãàëûí áóç áÿðêëèéè âàð èäè.

ùÿìèí áàøëàðûí äöçýöí éåðèíè òàïûðäû: «—Òÿðïÿíìÿ! —Òÿðïÿíìÿ!. àõûðûíúûäà ö÷ íÿôÿð ýþçÿë áèð áóëàüûí áàøûíäà îòóðóá êàáàá áèøèðèðäè âÿ áöòöí áó ôîíëàðûí ùàìûñûíäà øÿêèëëÿðè ÷ÿêèëìèø ùÿìèí àäàìëàðûí — òÿééàðÿ ñöðÿíëÿðèí. ãàáàãäà Ãîúà îòóðìóøäó. øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿíëÿð ùÿìèí ôîíëàðäàí áèðèíè ñå÷èðäè âÿ áàøûíû ùÿìèí áîø éåðäÿí ÷þëÿ ÷ûõàðûðäû. Î ïàéûç àõøàìû ùÿéÿòèìèçèí î ñàêèòëèéè è÷èíäÿ ìÿí Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðìóøäóì âÿ ÿëáÿòòÿ. áèð áàëàúà ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèð. áàøûíà ãàðàýöë ïàïàã ãîéóá àò ÷àïûðäû. êàáàá áèøèðÿíëÿðèí áàøëàðûíûí éåðè áîø èäè. «×àïàéåâ». ÷öíêè Õàíûì õàëà øö565 . Ôîòîãðàô ßëè ÿââÿëúÿ ýÿëèá î áîø éåðëÿðäÿí ÷ûõìûø áàøëàðû ÷ÿíÿñèíäÿí. Òÿðïÿíìÿ!. ôîòîãðàô ßëèíèí ÷àìàäàí êèìè äþðäêöíú âÿ ãàðà àïàðàòûíà áàõûðäû. àëíûíäàí òóòóá î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ ÷åâèðèðäè. áèçèì ùÿéÿòäÿí. êèòàá îõóéàíëàðûí. ìÿíèì ö÷öí íÿñÿ áèð øåé åëÿìÿê èñòÿéèð... ìÿí äÿ àðõàäà îòóðìóøäóì. ùÿìèí øÿêèë èëÿ î áàëàúà ßëÿêáÿðè ñåâèíäèðìÿê èñòÿéèðäè. ö÷öíúöäÿ äþðä íÿôÿð àüàúëàðûí àðàñûíäàêû ñêàìéàäà îòóðóá êèòàá îõóéóðäó âÿ ùÿìèí êèòàáëàðûí öñòöíäÿ äÿ àäëàðû éàçûëìûøäû: «Ëéóáîâ è êîâàðñòâî» (ðóñ äèëèíäÿ) «Òàìèëëà». î áèðèíäÿ ãÿùðÿìàí úöññÿëè áèð íÿôÿð ÿéíèíÿ «÷åðêåçêà» ýåéèá. éàõóä Ðçàãóëó Ôðÿíýèìààá». øÿêëèìèçè òÿééàðÿ ñöðÿí éåðäÿ ÷ÿêäèðäèê. î àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ òÿééàðÿíè Ãîúà ñöðöðäö. ùå÷ îëìàñà. áó øÿêèë ìÿíèì éàõøû éàäûìäà èäè âÿ áóíäàí áèðè äÿ áèçèì åâèìèçäÿ âàð èäè âÿ ìÿí î øÿêëè ÷îõ èñòÿéèðäèì. àç ãàëà äèâàð áîéäà äþðä ôîíó âàð èäè: áèðèíäÿ èêè íÿôÿð òÿééàðÿ ñöðöðäö âÿ î òÿééàðÿ àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ýåäèðäè. Õàíûì õàëà ìÿíè. àììà íå÷ÿ èëëÿð èäè êè.» — äåéèðäè âÿ úÿëä àïàðàòûíûí àðõàñûíà êå÷èá áó äÿôÿ äÿ þç áàøûíû ãàðà øàëûí è÷èíÿ ñîõóðäó: «—Òÿðïÿíìÿ!. àõûð êè.» âÿ ôîòîøÿêëè ÷ÿêèðäè. Ôîòîãðàô ßëèíèí òàõòà êàðäîí öçÿðèíäÿ éàüëû áîéà èëÿ ÷ÿêèëìèø. áåëèíäÿí õÿíúÿð àñûá. ó÷óðäó. ùÿì äÿ ãöññÿëè áèð õàòèðÿñèíÿ ÷åâðèëìèøäè âÿ èíäè Õàíûì õàëàíûí ÿëè ÷àòàí áó øÿêèë èäè. Ãîúà èëÿ ìÿí èêèíÿôÿðëèê ôîí éàëíûç áèð äÿíÿ îëäóüó ö÷öí.. ùÿëÿ ìöùàðèáÿ áàøëàìàçäàí ÿââÿë Ãîúà ìÿíè ôîòîãðàô ßëèíèí éàíûíà àïàðìûøäû âÿ áèç áèðëèêäÿ øÿêëèìèçè ÷ÿêäèðìèøäèê. éàõøû áàøà äöøöðäöì êè. «Áÿäáÿõò ìèëéîí÷ó. ýþéöí éåääèíúè ãàòûíäàêû ùÿìèí òÿééàðÿäÿ ó÷óðäóì. Õàíûì õàëàíûí î øöøÿáÿíäèíäÿí ãóòàá èéè ýÿëìèðäè âÿ î ãóòàá èéè êå÷ìèøèí ùÿì ñåâèíúè. àò ÷àïàíûí. áèð àç êÿíàðà ÷ÿêèëèá çÿíäëÿ áàõûðäû. ñîíðà éåíÿ äÿ ýÿëèá øÿêèë ÷ÿêäèðìÿê èñòÿéÿí ùÿìèí àäàìëàðûí áàøûíû î éàíà-áó éàíà ÿéèðäè.ßëáÿòòÿ.

éÿíè êè. ÷öíêè ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ÷öíêè Õàíûì õàëàíûí ýöëöìñÿìÿéè ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè. ó÷ìàã èñòÿìèðäèì.. ìÿí î òÿééàðÿéÿ ìèíìÿê èñòÿìèðäèì. äöçäöð. ÿëáÿòòÿ. ùàìû éàòàíäàí ñîíðà. ìÿí áó øÿêèëäÿ òÿééàðÿíèí. áó øÿêëè. ýþðöðñÿí. î áàëàúà ßëÿêáÿð åâëÿðèíèí ùÿéÿò ãàïûñû àüçûíäà îòóðóá áîéíóíó áöêÿíäÿ. àéûãëûã èëÿ éóõó àðàñûíäà åëÿ ùåé àüàïïàã áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷óðäóì. ßëÿêáÿð. äàùà äîüðóñó. áó øÿêèëäÿêè î àüàïïàã áóëóäëàðûí à÷ûã-àøêàð éàëàí÷ûëûüûíû ýþðäöì.øÿáÿíääÿí áàõàíäà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î áàëàúà ßëÿêáÿðèí êèìñÿñèçëèéèíè.. Õàíûì õàëà èëÿ öçáÿöç îòóðóá ôîòîøÿêëÿ áàõäûì âÿ áó çàìàí áèðäÿí-áèðÿ áàøà äöøäöì êè. ìÿí ýþçöìö î øÿêèëäÿí ÷ÿêèá Õàíûì õàëàéà áàõìàã èñòÿìèðäèì. Õàíûì õàëàíûí ãàëûí ãàøëàðûíûí àëòûíäàí áàõàí èðè ãàðà ýþçëÿðè éåíÿ çàáèòÿ èëÿ áàõñûí. åëÿäèð.. Ãîúàíûí øöøÿáÿíäèí àøàüû êöíúöíäÿêè éàçû ìàñàñûíà äà áàõìàã èñòÿìèðäèì. ìÿùÿëëÿìèç éàòàúàãäû âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. î çàìàí. éÿíè î ýåúÿ âàõòû. ùÿéÿòäÿêè î ñàêèòëèêäÿí ãîðõàíäà. Õàíûì õàëà î øÿôôàô áóç ëàéûíûí àðõàñûíäàí î óøàüûí ýþçëÿðèíäÿêè ùÿìèí ãîðõóíó ýþðìöøäö. ôÿðÿùñèçëèéèíè ýþðìöøäö. ìÿí èñòÿéèðäèì êè. éàõ÷û øÿêèëäè ÷îõ. Õàíûì õàëà áó áîø øöøÿáÿíääÿ ùÿìèí àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè èëÿ òÿêáÿòÿê ãàëñûí. Ìÿí áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. Ùÿìèí ýåúÿ ìÿí éóõóéà ýåäÿ áèëìèðäèì. Õàíûì õàëà èñÿ ýöëöìñÿéÿ-ýöëöìñÿéÿ äåéèðäè: — Áàõ. áó øÿêëè úûðìàã ëàçûìäûð. î ýþçëÿðèí ùÿìèí ñÿðòëèéè ùÿìèøÿ ùèññ îëóíñóí. áèð ñþç äåéÿ áèëìèðäèì. ÷öíêè áèçèì ìÿùÿëëÿìèçèí î éåòèìëèê ÷àüûíäà. ìÿíèì õîøóìà ýÿëìèðäè âÿ ìÿí èñòÿìèðäèì êè. Àíúàã éàõ÷û ñàõëà éà. Ãîúàíûí äÿðñ þéðÿíäèéè î àüàïïàã èðè àäàì ñöìöêëÿðè éåíÿ äÿ î ìèçèí öñòöíäÿäèð âÿ ìÿí î àäàì ñöìöêëÿðèíè ýþðìÿê èñòÿìèðäèì — áèð àçäàí ýåúÿ äöøÿúÿêäè. Ìÿí. áóëóäëàðûí î àüëûüû åëÿ àäàì ñöìöêëÿðèíèí àüëûüûäûð. êèï þðòöëìöø îëñóí. Õàíûì õàëà åëÿ ýöëöìñÿñèí. Ìÿí.. î ãàðàõÿáÿðëè ÷àüûíäà áó éàëàí÷û òÿééàðÿíèí àüàïïàã éàëàí÷û áóëóäëàðûí öñòö èëÿ ó÷ìàüû ìÿíÿ ïèñ òÿñèð åëÿäè. àììà åëÿ ùåé ó÷óðäóì âÿ à÷ûã-àøêàð ýþðöðäöì êè. î. Õàíûì õàëàíûí î íàçèê äîäàãëàðû ùÿìèøÿêè êèìè. Õàíûì õàëàéà äåìÿäèì êè.. ßëÿêáÿð. áó ôîòîøÿêèëäÿí ìÿíäÿ äÿ âàð. Áó øÿêëè ñÿíÿ éàäèýàð âåðèðÿì. áóíäàí àðòûüûíà èñÿ ýöúöì ÷àòìûðäû. Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöìäÿ íÿñÿ åëÿ áèð øåé âàð èäè. î àðäû-àðàñû êÿñèëìÿéÿí ó÷óø áîéó ìÿíè 566 . òÿêúÿ åëÿ áàøûìû òÿðïÿäèðäèì. ùÿìèí øÿêèë ìÿíèì ö÷öí äàùà ÿââÿëêè êèìè ìàðàãëû äåéèë.. ùÿòòà ôèêèðëÿøäèì êè.

. ùàìàìäà ÷èììÿéÿ ñÿðô åëÿìÿñèí.. Àíàì ùÿìèí ïàéûç ýöíö ùÿéÿòèìèçäÿêè êðàíòûí àëòûíäà ýèëàáèíè êþïöêëÿíäèðèá ìÿíèì øàëâàðûìû éóéóðäó âÿ áèðäÿí ÿëèíè ñàõëàäû. Äàíûøûá-àüëàéûá ùå÷ îëìàñà öðÿéèíè äÿ áîøàëòìûð. Õàíûì õàëà øöøÿáÿíääÿêè òàõòûí öñòöíäÿ îòóðóá ÷èéíèíè äèâàðà ñþéêÿìèøäè âÿ ýþçëÿðèíè éóìóá éàòìûøäû. — äåäè. ßçðàéûë ãÿíèìèíè âåðñèí áàèñèí. Î ýåúÿíèí ñÿùÿðè ìÿí ìÿêòÿáäÿí ãàéûäàíäà àíàì: — Øàëâàðûâû ÷ûõàð âåð. — Éóéàúàüàì. ìöùàðèáÿéÿ ýåòìÿìèøäè âÿ ùÿðäÿí áåëÿúÿ ýÿëèá áèçÿ áàø ÷ÿêèðäè) âÿ àíàì áó ãÿðàðà ýÿëìèøäè êè. ÿñëèíäÿ Àü Äÿâÿíèí èðè ãàðà ýþçëÿðèíèí áàõûøûíäàí éàðàíìûøäû. î áèð òèêÿ ýèëàáè ïàð÷àñûíû áàøãà áèð øåéëÿ äÿéèøìÿñèí.. éàâàøúà øöøÿáÿíääÿí ÷ûõäûì âÿ ùÿéÿòäÿ àíàìà äåäèì êè. ùÿìèí áàõûøäàí äîüàí î òÿáÿññöìöí è÷èíäÿ ó÷óðäóã. àç ãàëûá äàé áó Ùèòëåð îüðàøûí àõûðûíà!. àíàì î øàëâàðû éóéà áèëìèðäè êè. Ìÿíèì ìÿêòÿáÿ ýåéäèéèì øàëâàð òàìàì ÷èðêèí è÷èíäÿ èäè âÿ ñàáóí òàïûëìàäûüû ö÷öí. àììà ùÿìèí ýöí äàéûì áèçÿ áèð ïàð÷à ýèëàáè òàïûá ýÿòèðìèøäè (äàéûìûí äà áèð ýþçö øèêÿñò èäè.— Àëëàù áàèñè úÿçàñûíà éåòèðñèí. ñÿùÿðÿúÿí ãóðóñóí âÿ ìÿí îíó òÿìèç ýåéèá ìÿêòÿáÿ ýåäèì. Àíàì éåíÿ äÿ áàøûíû áóëàäû. — Éàçûã àðâàä. Õàíûì õàëà éàòûá. éåòèðèð (ùàìû áèëèðäè êè. î òÿáÿññöì. éàçû ìèçèíèí öñòöíäÿ ùå÷ íÿ éîõ èäè. éà áàøãà ïàë-ïàëòàðà.. íåúÿ êè. Ìÿí îüðóí-îüðóí øöøÿáÿíäèí êöíúöíäÿêè éàçû ìèçèíÿ áàõäûì: éîõ. î òÿééàðÿíè äÿ. éåíÿ äÿ àù ÷ÿêäè âÿ éåíÿ äÿ: — Éàçûã àðâàä. Àíàì øàëâàðûìû éóäó. âåðèð!.. íåúÿ êè.. ìÿíèì øàëâàðûìû éóñóí. áàøûíû áóëàäû. øàëâàð î èñòè ïàéûç ýöíÿøèíèí àëòûíäà òåç ãóðóäó âÿ àíàì ýöíîðòà ùÿéÿòÿ ÷ûõûá øàë567 . — äåäè. — äåäè. — Ñîíðà àíàì ìÿíÿ äåäè: — ßëÿêáÿð.). áèç äÿ ùÿìèí áàõûøûí. ñîíðà éåíÿ ùÿìèøÿêè êèìè «àù» ÷ÿêäè. Õàíûì õàëà îéàíìàñûí äåéÿ.— äåäè.. áåëèíè äöçÿëäèá Õàíûì õàëàýèëèí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû âÿ þçþçöíÿ: — Áó àðâàä íþø ýþðöêìöð áó ýöí?.. Ìÿí äöíÿíêè êèìè áàøûìû àøàüû ñàëûá òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì. Ùèòëåðèí àõûðûíà äàùà àç ãàëûá âÿ î çàìàíëàð àíàì òåç-òåç äåéèðäè: — Àëëàù Ñòàëèíèí êþëýÿñèíè áèçèì áàøûìûçûí öñòöíäÿí ÿñêèê åëÿìÿñèí..äÿ. ýåò ýþð àðâàä íåéíèéèð?.. î àüàïïàã áóëóäëàðû äà Õàíûì õàëàíûí íàçèê äîäàãëàðûíäàêû î òÿáÿññöì ìöøàéèÿò åäèðäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. áöòöí äÿðäèíè-ñÿðèíè ñàëûð è÷èíÿ. ùÿéÿòäÿêè çèâÿäÿí àñäû.

Ìÿí àíàìûí öðÿéèíèí äþéöíòöñöíö ùèññ åäèðäèì âÿ ìÿíèì öðÿéèì äÿ áÿðêäÿí äþéöíìÿéÿ áàøëàäû. ùÿéÿòëÿðäÿí âàé-øèâÿí ãîïàðäû. — Àü Äÿâÿ éàòìûøäû ãàïûñûíäà. àíàìà äåäèì êè.. Î àõøàì áöòöí ìÿùÿëëÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. ñÿêèäÿ îòóðóá áèð ìöääÿò ñóñäó. 568 . áèðäÿí àíàì áÿðêäÿí ÷ûüûðäû âÿ àíàìûí ÷ûüûðòûñûíû åøèäÿí êèìè.. î àõøàì êö÷ÿìèç äÿ åëÿúÿ äÿðèí áèð ñöêóò è÷èíäÿ èäè âÿ êö÷ÿìèçèí î ñöêóòóíäà äà ãàïãàðà áèð ìàòÿì àüûðëûüû âàð èäè. àüëàéà-àüëàéà ãûøãûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!. Õàíûì õàëà þëöá!. — äåäè. óçàãäàí ýÿëèðäè. àüëàéûðäûì âÿ àüëàéà-àüëàéà äà ãûøãûðûðäûì: — Õàíûì õàëà þëöá!.. Ñÿùÿðè ýöí Ìîëëà ßñÿäóëëà ãàáàüà äöøäö âÿ ìÿùÿëëÿìèçäÿ. Ìÿí éåíÿ äÿ áàøûìû àøàüû ñàëäûì. ìÿí ÿëèìäÿêè øàëâàðû éåðÿ òóëëàéûá äàëàíà ãà÷äûì.. Àíàì ÿëèíäÿ òóòäóüó øàëâàðû ìÿíÿ âåðäè. àììà î àõøàì áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿ. ñîíðà î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ òÿðÿô ãàëõäû. äàëàíûìûçäà ùå÷ êèì àüëàìûðäû.. áó àðâàä íþø ýþðöêìöð? — äåäè. àðâàäëàð àüëàéûá öç-ýþçëÿðèíè úûðàðäû. àé ßëëÿêáÿð! Áàëàì. ÷îõ óçóí áèð àí êå÷äè. Î ýåúÿ Áàëàêÿðèì äÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. — ßëÿêáÿð.. äàëàíûìûçäàêû î ñöêóò àüëàìàãäàí ÷îõ áåòÿð èäè. ÿëëÿðèíè ýöíîðòà ùÿìèøÿ ÿéíèíäÿ îëàí äþøëöéöíöí ÿòÿéèíÿ ñèëÿ-ñèëÿ ìÿíÿ áàõäû. éóõó è÷èíäÿ èäè âÿ ìÿí éåíÿ äÿ åùìàëëûúà ùÿéÿòÿ äöøäöì. Õàíûì õàëà éàòûá. ùå÷ íÿ ôèêèðëÿøìèðäèì. éåíÿ äÿ î òàõòà ïèëëÿêÿíëÿðè úûðûëäàäà-úûðûëäàäà øöøÿáÿíäÿ ãàëõäûì.âàðûìû çèâÿäÿí ýþòöðÿíäÿ éåíÿ äÿ Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ òÿðÿô áàõäû: — Àà-à-à. ìÿí ùå÷ íÿ ýþðìöðäöì. ñîíðà áèçèì äàëàíà òÿðÿô áàõà-áàõà: — Îíäà òÿãñèð éîõäó.. Õàíûì õàëà. ýåò ýþð íåéíèéèð àðâàä ñÿùÿðäÿí î åâäÿ. Áèðäÿí-áèðÿ àíàìûí áöòöí ñèôÿòèíè áèð íèýàðàí÷ûëûã áöðöäö: — Áó ãÿäÿð äÿ éàòìàã îëàð? — äåäè âÿ àíàìûí ñèôÿòèíè áöðöìöø î íèýàðàí÷ûëûã ìÿíèì äÿ öðÿéèìÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã ýÿòèðäè âÿ ìÿí äÿ àíàì êèìè áàøûìû ãàëäûðûá Õàíûì õàëàíûí øöøÿáÿíäèíÿ áàõäûì. ùå÷ êèì ùå÷ íÿ äåìèðäè âÿ áèçèì ùÿéÿòèìèçäÿêè. àäàì þëÿíäÿ åâëÿðäÿí. Ìÿí þç ñÿñèìäÿí áàøãà ùå÷ íÿ åøèòìèðäèì âÿ þç ñÿñèì äÿ ìÿíÿ áàøãàñûíûí ñÿñè êèìè. äàëàíûìûçäà èäè. àíàì øöøÿáÿíäÿ ýèðäè... áàéàãêû êèìè. Ìÿùÿëëÿìèçÿ ãàðà õÿáÿð ýÿëÿíäÿ. ùàìû ñóñìóøäó.

êèøè ãàëìàäûüû ö÷öí. Äÿâÿ äÿëëÿêëèê åäÿð Êþùíÿ ùàìàì è÷èíäÿ. î åâëÿðèí ïÿíúÿðÿëÿðè. òÿê îòóðóá òöòÿê ÷àëàúàã âÿ ìÿí äÿ Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí î ïàéûç ýöíö Áàëàêÿðèìèí î òöòÿéèíÿ ãóëàã àñìàã èñòÿéèðäèì. î òöòÿéèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñìàñàì. àäàìñûç îëàí áöòöí åâëÿðè. ùÿéÿòèìèç. Õÿëáèð ñàìàí è÷èíäÿ. òöòÿéè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðòäû âÿ éàé êèìè èñòè î ïàéûç ýöíö ùÿìèí ãÿáèðèñòàíëûãäà äöíéàíûí ÿí ãÿìëè ùàâàñûíû ÷àëäû.. èíäè ßäèëÿ äÿ ùàðàäàíñà áàõûð âÿ ßäèëÿ äÿ î áîø ìÿùÿëëÿìèç êèìè. ùÿìèí äÿãèãÿëÿðäÿ òàìàì áîø ãàëìûø êö÷ÿìèç. ïèëëÿêÿíëÿðè. àõøàìëàð èñÿ ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíäà. Ïàïàã÷û ßáöëôÿò ÿìè äÿ. — äåéèá Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíäàí äûíûøûðäû âÿ Áàëàêÿðèìèí äà569 . ÕLIV Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ ýöíäöçëÿð ìÿùÿëëÿíèí êèøèñèç åâëÿðèíÿ êþìÿê åëÿéèðäè. äàëàíûìûç. ìÿí ÿìèí èäèì êè. îäóí éàðûðäû. Áàëàêÿðèì ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëàúàã. Õàíûì õàëàíû áàñäûðàíäàí ñîíðà úàìààò äàüûëûøàíäà. ìÿùÿëëÿìèçèí èíäè áîìáîø. äàø òàïûá ñþêöëÿí. Ôàòìà õàëà äà ãÿáèðèñòàíëûãäà èäè âÿ ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àðâàäëàðäàí âÿ óøàãëàðäàí èáàðÿò áþéöê áèð èçäèùàì — áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç Õàíûì õàëàíû ãÿáèðèñòàíëûüà àïàðäû âÿ ãÿáèðèñòàíëûãäà ìÿùÿëëÿìèçèí úàìààòûíà áàõà-áàõà ìÿíÿ åëÿ ýÿëäè êè.äåìÿê îëàð êè. éà äà Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðóá òöòÿéèíè ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí ÷ûõàðûðäû âÿ þç ùàâàëàðûíû ÷àëìàüà áàøëàéûðäû. ÷öíêè ìÿí áèëèðäèì êè.. àíàì äà àðâàäëàðëà ÷ûõûá ýåäÿíäÿ. êö÷ÿìèçÿ äþøÿíìèø î ãÿìáÿð äàøëàð äà. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèð êè. ñîíðà ýÿëèá Õàíûì õàëà áàñäûðûëàí éåðëÿ öçáÿöç êþùíÿ áèð ãÿáèð äàøûíûí éàíûíäà éåðäÿ îòóðäó. ìÿí éåðèìäÿí òÿðïÿíìÿäèì. áèð äÿ ùå÷ âàõò ùÿéÿòèìèçÿ ÷ûõà áèëìÿéÿúÿéÿì. î ãîøà òóò àüàúû äà ëàë ñöêóò è÷èíäÿ àüëàéûð. áèð äÿ ùå÷ âàõò áàøûìû ãàëäûðûá ùÿéÿòèìèçäÿêè øöøÿáÿíäÿ áàõà áèëìÿéÿúÿéÿì âÿ úàìààò äàüûëàíäàí ñîíðà Áàëàêÿðèì äîüðóäàí äà ãÿáèðèñòàíëûãäà ãàëäû. àíàì äàùà Áàëàêÿðèìÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» äåìèðäè). ñó äàøûéûðäû. äàüûëàí éåðëÿðè þçö áèëäèéè êèìè éàìàéûðäû. ñîíðà: Ùàìàì ùàìàì è÷èíäÿ. ãàïûëàðû. ëàë ñöêóò è÷èíäÿ Õàíûì õàëàíûí þëìÿéèíÿ àüëàéûð. áèð ìöääÿò àéàã öñòöíäÿ äàéàíäû. äèâàðëàðû. ìèñìàð òàïûá. äöçÿëäèðäè (ùÿð ùàëäà.

ìÿíèì ýþçëÿðèìäÿ Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà (ùÿòòà Áàëàêÿðèìèí þçö äÿ!) áèð ÷ÿêè. àììà óøàãëàðûí àðàñûíäà éàéûëìûø î øàéèÿ. Ùÿìèí ýöíäÿí ñîíðà. Äåéèðäèëÿð êè. Áàëàêÿðèì êèìèëÿðèíè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðëàð. ýåúÿ Øþâêÿò þçö ýåäèá Áàëàêÿðèìè Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿêè ãóøõàíà êèìè éåðäÿí ÷ûõàðûá. åëÿ áèë êè. î ýþçÿë òöòÿéè äÿ äàùà. åëÿ áèë êè. äàùà àðòûã áèð ñåùð âàð èäè. äöçäöð. î ýþçÿëèìèç òöòÿéèí çÿèô ñÿñè åøèäèëÿíäÿ áèç ýÿëèá Øþâêÿòèí êèï þðòöëìöø. áèçèì î ÿçèç. ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá. î ÿùâàëàòëàð ìÿíÿ ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã òÿñèð åäèðäè âÿ î òöòÿéèí ùàâàëàðûíäà äà. ÿëáÿòòÿ. éàõóä Ñàðû ùàìàìûí ùÿéÿòèíäÿ îòóðìóðäó. ùåéðÿòëÿíäèðìÿê ìöìêöí äåéèëäè. áèð ãÿìýèíëèê âàð èäè. ùÿð ýöíöíö úÿáùÿäÿí ýÿëÿ áèëÿúÿê þëöì õÿáÿðèíèí õîôó èëÿ éàøàéûðäû. ýóéà Àü Äÿâÿ ãîéìóð Áàëàêÿðèìè äàâàéà àïàðñûíëàð. áàøãà ùàäèñÿëÿðÿ áèýàíÿ èäè. àììà áèð ýöí áèçèì ìÿùÿëëÿìèçäÿ åëÿ áèð ùàäèñÿ áàø âåðäè êè. áèç äàùà Áàëàêÿðèìèí áàøûíà éûüûøìûðäûã. áþéöêäÿí êè÷èéÿ êèìè. ùÿð ñààò. äåìÿê îëàð êè. ùàìû ìàò ãàëäû: Øþâêÿò Áàëàêÿðèìÿ ÿðÿ ýåòäè âÿ Áàëàêÿðèìè ýÿòèðèá þç åâèíäÿ ñàõëàìàüà áàøëàäû. ÷öíêè Áàëàêÿðèì äàùà ýÿëèá î ãîøà òóòóí àëòûíäà. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí ÷àëûðäû. Áèçèì ìÿùÿëëÿìèçè. ÿñàñ îíà ýþðÿ êè. ïÿðäÿ ÷ÿêèëìèø êö÷ÿ ïÿíúÿðÿñèíèí ãàáàüûíäà. ùÿðäÿí î ÿçèçèìèç. ñÿêèäÿ îòóðóðäóã âÿ áèçèì î êå÷ìèø òöòÿéèìèçèí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûã. ñÿäàãÿò. äàùà ùå÷ íÿ èëÿ òÿÿúúöáëÿíäèðìÿê.íûøäûüû ùÿìèí ÿùâàëàòëàðäà äà ÿéíèíäÿêè ïåíúÿéèí ðÿíýè êèìè. ìÿí äàùà áþéöìöøäöì. ìÿùÿëëÿìèç þç ùÿéàòûíûí ùÿð ñààòûíû. éåäèçäèðèá-è÷èçäèðèá âÿ þìðöíäÿ ùå÷ âàõò àðâàä ýþðìÿìèø Áàëàêÿðèì äÿ ùÿìèí ýåúÿ ìèííÿòäàðëûã. þçö äÿ òÿêúÿ îíà ýþðÿ éîõ êè. éÿíè Øþâêÿòèí åâèíäÿ îëóðäó. äîüðóëóã âåðìèøäè. åòèáàð äîëó ýþçëÿðè èëÿ Øþâêÿòÿ áàõà-áàõà ùþíêöð-ùþíêöð àüëàéûá âÿ Øþâêÿò äÿ Áàëàêÿðèìèí áàøûíû äþøëÿðèíÿ ñûõûá îíà ãîøóëóá. ìÿí î ÿùâàëàòëàðà ÿââÿëêèíäÿí äàùà àðòûã èíàíûðäûì. áèð ùÿãèãèëèê. î ÿùâàëàòëàðû äàùà. ùÿð ýöí ñÿêñÿêÿ è÷èíäÿ êèìèíñÿ þëöì õÿáÿðèíè ýþçëÿéèðäè âÿ áóíà ýþðÿ äÿ áàøãà õÿáÿðëÿðÿ. ñó ãûçäûðûá Áàëàêÿðèìè óøàã êèìè ÷èìèçäèðèá. Àü Äÿâÿíèí ÿùâàëàòëàðûíû äàíûøìûðäû. ñàðû ïåíúÿéèíèí úèáèíäÿí î ýþçÿë òöòÿéèíè ÷ûõàðûá ÷àëìûðäû. äàðòà-äàðòà åâèíÿ ýÿòèðèá. ìÿí äàùà ùÿð øåéè áàøà äöøöðäöì âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. àíúàã Øþâêÿò ö÷öí äàíûøûðäû. áöòöí ýöíö åâäÿ. Áàëàêÿðèìè ìöùàðèáÿéÿ àïàðìûðäûëàð âÿ óøàãëàðûí àðàñûíäà áåëÿ áèð øàéèÿ ýÿçèðäè êè. Áèð äÿôÿ êö÷ÿäÿ Áàëàêÿðèìëÿ öç-öçÿ ýÿëäèì âÿ ÿââÿëúÿ åëÿ 570 . ìÿùÿëëÿìèç ùÿð øåé ýþðìöøäö.

àíàì éåíÿ äÿ îíà áåëÿ äåñèí âÿ ýöëöìñÿñèí (ìöùàðèáÿäÿí ÿââÿëêè êèìè ýöëöìñÿñèí). áèð éåðäÿ äóðàí Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäèì âÿ ÿñëèíäÿ. äàùà òÿê éàøàìàéàí. ýöíëÿðèí áèð ýöíöíäÿ Áàëàêÿðèì ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéè ÷ûõàðûá òóëëàéàúàã. î Ñàðû ùàìàìäàí. Øþâêÿòèí äÿ éåðèíÿ ñåâèíèðäè. î ãîøà òóò àüàúûíäàí óòàíûðäû. Áàëàêÿðèìèí áèðäÿí-áèðÿ êö÷ÿìèçäÿí áåëÿúÿ ÷ÿêèëìÿñè èëÿ êö÷ÿìèçèí. Àüàðÿùèìèí î 571 . ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè.áèëäèì êè. ÿéíèíäÿêè î òÿçÿ ýþé ïåíúÿéÿ ýþðÿ êö÷ÿìèçäÿí. Àäèëèí. áó àäàì Áàëàêÿðèì äåéèë. ïÿíúÿðÿëÿðèíäÿí óòàíûðäû. ßáäöëÿëèíèí. áèçèì Ñàðû ùàìàìûìûçûí ùÿéÿòèíÿ.. Áèç ìÿùÿëëÿìèçäÿí êþ÷äöê. ãàïûëàðûíäàí. Îíëàðûí àëòûñû äà ìöùàðèáÿäÿí ñàü-ñàëàìàò ãàéûäûá ýÿëìèøäè. ìÿíè äÿ ýþòöðöá þç éàíûíà àïàðäû. áèçèì êö÷ÿìèçÿ. XLVI Îíëàð àëòû íÿôÿð èäè. Áàëàêÿðèìÿ ÷îõ îõøàéàí áàøãà áèð àäàìäûð: î ñàðû ïåíúÿê Áàëàêÿðèìèí ÿéíèíäÿ äåéèëäè. òÿðòÿìèç ñàõëàäûüû Áàëàêÿðèìëÿ áèð éåðäÿ éàòûá. ùÿòòà ÿââÿëëÿð ùÿìèøÿ Øþâêÿòèí ãàðàñûíà äàíûøàí î äÿðäëè àðâàäëàð äà î ãàðàõÿáÿðëè ýöíëÿðäÿ öðÿêëÿðèíèí ùÿìèí äÿðèí íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí äÿ éåðèíÿ. Úÿáðàéûëûí.. Áàëàêÿðèìèí êö÷ÿìèçäÿí ÷ÿêèëìÿñè. àììà ìÿí íÿ Áàëàêÿðèìäÿí.... Áàëàêÿðèì éåíÿ äÿ «øåéòàí ôÿùëÿñè» îëñóí. èêèìÿðòÿáÿëè áèíàëàðûí äèâàðëàðûíäàí. åëÿ áèë êè. íÿ äÿ Áàëàêÿðèìè áèçèì ÿëèìèçäÿí àëìûø Øþâêÿòäÿí èíúèéèðäèì. öðÿéèìèí äÿðèí áèð íþãòÿñèíäÿ Áàëàêÿðèìèí éåðèíÿ äÿ.. Ìÿí Áàëàêÿðèìÿ áàõà-áàõà áèðäÿí-áèðÿ ÷îõ èñòÿäèì êè. êèìñÿñèçëèéè äàùà äà àðòûá. ùÿéÿòëÿðèí — áöòöí ìÿùÿëëÿìèçèí éåòèìëèéè. áèçèì ìÿùÿëëÿìèçÿ áèð íþâ âÿôàñûçëûãäûð. ìÿíèì öðÿéèìäÿ áèð íèýàðàí÷ûëûã (áÿëêÿ ýèçëè áèð öìèä èäè?) äà éàðàíäû êè.. ÿêñèíÿ. áèçèì áöòöí ìÿùÿëëÿìèç. Úÿôÿðèí. ÿâÿçèíÿ ýþé ðÿíýëè òÿçÿ ïåíúÿê ýåéìèøäè âÿ Áàëàêÿðèì îüðóí-îüðóí î òÿðÿô-áó òÿðÿôÿ áàõà-áàõà ýåäèðäè. äàëàíûìûçûí. î ãîøà òóò àüàúûíûí àëòûíà ãàéûäàúàã. Àììà î ñåâèíúëÿ áÿðàáÿð. ýåúÿëÿð îòóðóá ýþçëÿðè éóõóäàí ãàïàíàíàúàí Áàëàêÿðèìèí äàíûøäûüû î ÿùâàëàòëàðà ãóëàã àñàí. î ýþçÿë ñàðû ïåíúÿéè ýåéÿúÿê. ìÿí ùàðàäàñà. ÿñëèíäÿ.. Ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. àíàìû äà. ÕLV 1944-úö èëèí äåêàáðûíäà úÿáùÿäÿí àòàìûí þëöì õÿáÿðè ýÿëäè âÿ äàéûì áèçèì åâèìèçè ñàòäû. Ãîúàíûí. êö÷ÿìèçäÿêè î áèðìÿðòÿáÿëè.

ùÿìèí ýåúÿéàðûñû î éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñà-àñà ìÿíÿ ìÿëóì îëäó êè. Úÿáðàéûëû. åëÿ áåëÿúÿ. áó ùèññ ìÿíèì áàøãà ùèññëÿðèìè òÿìèçëÿéèð. îíëàðûí àëòûñû äà áèð éåðäÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè. Àüàðÿùèìè éåääè-ñÿêêèç ýöí áóíäàí ÿââÿë î áîç. îòóðìàã èñòÿéèðäèì âÿ èñòÿéèðäèì êè. Ìÿí êöðÿéèìè ñþéêÿíÿúÿéÿ ñþéêÿéèá àéàãëàðûìû ïàðêåòèí öñòö èëÿ óçàäûá åâèìäÿêè èø îòàüûìäà.áîç âÿ ÷èñêèíëè ñåíòéàáð ýöíöíäÿ äèê äàéàíûá ëàë áèð ñöêóò è÷èíäÿ î ìÿðìÿð áàøäàøûíà áàõàí úèääè ñèôÿòëÿðè éåíÿ ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäà èäè âÿ î áàõûøëàðäàêû ýöú. î àü âÿðÿãëÿðè äÿ. ìÿíèì äöøöíúÿëÿðèìÿ. Ìÿí Úÿôÿðè. áèð øÿôôàôëûã âàð èäè. ñîéóíóá éåðèìÿ ýèðèá éàòìàã èñòÿìèðäèì. î òÿìèçëèê.) î áàëàúà ßëÿêáÿð äÿ ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. Ãîúàíû.. áó éàüûø äà áåëÿúÿ éàüñûí. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí ùèññëÿðè. íÿñÿ ìÿëùÿì êèìè áèð øåé èäè âÿ î ìÿëùÿìëÿ ìÿíèì éàçû ìèçèìè ñèëìèøäè. ìÿíèì î éàçû ìàêèíàìû äà ùÿìèí ìÿëùÿìäÿí êå÷èðìèøäè. î äöøöíúÿëÿð. î øóõ äóðóø íå÷ÿ ýöí èäè êè. ìÿí þçöì èñòÿìèðäèì êè. ìÿíÿ åëÿ ýÿëèðäè êè. ìÿí îíëàðû òÿñÿââöðöìÿ áèð-áèð ýÿòèðìèðäèì. êèøèëèê. åëÿ áèë. áó ýåúÿ — áó éàüûøëû ñåíòéàáð ýåúÿñè ìÿíèì áó èø îòàüûìà äà áèð ùÿðàðÿò. èñòÿêëÿðèìÿ äÿ áèð òÿìèçëèê ýÿòèðèð. î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëñèí!).. ìÿíèì ýöíäÿëèê ùÿéàòûìà áèð ùÿðàðÿò ýÿòèðèðäè âÿ áó ùèññäÿ áèð òÿìèçëèê. ìþùêÿìëèê. îíëàðûí áàõûøëàðûíû îõóéóðäóì âÿ î áàõûøëàð. îíëàðà áàõûðäûì. ñÿí äåìÿ. éàëíûç ìÿíèì èø îòàüûìà éîõ. øûðûëòû èëÿ êö÷ÿäÿí àõàí éàüûøûí ñÿñèíÿ ãóëàã àñûðäûì âÿ î àëòû íÿôÿðèí ñèôÿòè ìÿíèì ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàí ÷ÿêèëìèðäè (âÿ ÿëáÿòòÿ. ÿí ÷îõ ñåâäèéèì ôÿñèë áó ïàéûç ôÿñëèéìèø âÿ äöíéàíûí ÿí ýþçÿë ñÿñè äÿ ìÿíèì ö÷öí áó éàüûøûí ñÿñèéìèø âÿ î ñåâèìëè éàüûø ñÿñèíÿ ãóëàã àñà572 . ñÿäàãÿò. åëÿ áèë êè. íàâàë÷àëàðäàí òþêöëÿí. î ÷èñêèíëè ýöíäÿ ãàðà ìÿðìÿð áàøäàøû èëÿ öçáÿöç äàéàíìûø ýþðäöì âÿ áöòöí áó ìöääÿò ÿðçèíäÿ (åëÿ ùåé éàüûø éàüàí ùÿìèí ïàéûç ýöíëÿðè ÿðçèíäÿ. äàùà äîüðóñó. î áàëàúà ßëÿêáÿðèí òÿìèçëèéè ìÿíèìëÿ áèðýÿ îëäó. åéíè çàìàíäà î áàõûøëàðäàêû åùòèðàì. Ñåíòéàáð íå÷ÿ ýöí èäè êè. Àäèëè. äöøöíúÿëÿðè. ßáäöëÿëèíè. Ìÿí ãàëõûá éàòàã îòàüûíà ýåòìÿê èñòÿìèðäèì. áèð íèêáèíëèê ýÿòèðèðäè. åéâàíûí êàôåë äþøÿìÿñèíè äþéÿúëÿéÿí. áåëÿúÿ éàüûøëû êå÷èðäè âÿ íå÷ÿ ýöí èäè êè. áÿëêÿ äÿ ìÿíèì áöòöí è÷èìÿ. éóìøàã êöðñöäÿ îòóðìóøäóì âÿ êö÷ÿ åéâàíûíà à÷ûëàí ïÿíúÿðÿëÿðè. äàùà äîüðóñó. î ùèññëÿð. ìÿí î àëòû íÿôÿðëÿ áåëÿúÿ öçáÿöç èäèì.

àììà áó ýåúÿ éàðûñû. î ýþçÿë õóðúóíëàð éóíäàí òîõóíìóøäó.. åéíè çàìàíäà. Úÿáðàéûëà. .áèð. éîõ.... ìÿí èñòÿñÿéäèì ìöðýöëÿìÿçäèì.. Úÿáðàéûë. . ÿë-öçöìö éóéàðäûì âÿ ýþçëÿðèìèí ãàáàüûíäàêû î àëòû íÿôÿðëÿ...... àììà î ýþçÿë õóðúóíëàð.àììà îíëàðà ÷îõ îõøàéûðäûëàð. Ãîúà.... . éàõóä óçàãëàðäàí áàõàí çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð èäè?. áèëìèðÿì âÿ ìÿí î êàðâàíäàí ñîðóøäóì (áÿëêÿ äÿ î ñóàëû âåðÿí ìÿí äåéèëäèì.. ... î ñàðáàíëàð áèð-áèð Úÿôÿðÿ... Àäèë þçö äåéèëäè. Àüàðÿùèì þçö äåéèëäè. ùÿð äÿâÿíèí äÿ þç ñàðáàíû âàð èäè. áèëìèðÿì. ìÿí (éàõóä óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó. ìöðýöëÿìÿê èñòÿéèðäèì.. 573 . . áöòöí áóíëàð éóõó èäè.... àëòû. éà ÷àé è÷ÿðäèì. ìÿí êè ëàï ÿââÿëäÿí áèëèðäèì î êàðâàíûí ùàðà ýåòäèéèíè. .).áèëìèðÿì. àéûã áàøëà öç-öçÿ äóðàðäûì (áöòöí áó éåääè-ñÿêêèç ýöíäÿ îëäóüó êèìè). î êàðâàíäà àëòû äÿâÿ âàð èäè. .. î éóìøàã êöðñöäÿ ìöðýö ìÿíè ìàãíèò êèìè þçöíÿ ÷ÿêèðäè âÿ ìÿí äÿ ìöãàâèìÿò ýþñòÿðìèðäèì.. Àäèëÿ. ÷öíêè ìÿíèì öðÿéèì ùèññ åëÿéèðäè: øûðùàøûð éàüûøëû áó ñåíòéàáð ýåúÿñè ùÿìèí ìöðýö ìÿíÿ íÿ èñÿ äåéÿúÿê. éîõñà ìÿíè ãàðà áàñûðäû? àììà ùÿð ùàëäà ìÿí áöòöí áóíëàðû ýþðöðäöì. ýöíöí àëòûíäà éàìéàøûë äöçÿíëèê áîéó óçàíûá ýåäÿí î êàðâàí éîëó èäè. áåø. áÿëêÿ äÿ ùå÷ àäàì äåéèëäè..Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèðèê!. ÿêñèíÿ.... î äÿâÿëÿðèí áåëèíäÿ èðè õóðúóíëàð âàð èäè âÿ ÿëáÿòòÿ.. .. àéàüà ãàëõàðäûì.àñà ìÿí ìöðýöëÿìÿéÿ áàøëàäûì.ùàðà?. ßáäöëÿëè..íÿ èñÿ ýþñòÿðÿúÿê. ùÿðÿ þç äÿâÿñèíèí ãàáàüûíà äöøöá ýåäèðäè âÿ ìÿí à÷ûã-àøêàð ýþðäöì êè. ßáäöëÿëèéÿ.. éîõ. êèìñÿ áèð áàøãà àäàì èäè.. áèëèðäèì êè. íåúÿ äåéÿðëÿð..ö÷. áó ñàðáàíëàð Úÿôÿð þçö äåéèëäè. î êàðâàí Ýÿëÿúÿéÿ ýåäèð. áþéöê ùÿñèð çÿíáèëÿ îõøàéûðäû âÿ ìÿí áèëèðäèì êè. Àü Äÿâÿëÿð éîõ... Êàðâàí úàâàá âåðäè (ñàðáàíëàð éîõ.. Àüàðÿùèìÿ îõøàéûð. àììà ìÿí äÿ ùàðàäàñà î êàðâàíûí éàíûíäà èäèì.î êàðâàí éàëíûç Àü Äÿâÿäÿí èáàðÿò èäè..... ÿëáÿòòÿ. î õóðúóíëàðäàí ýöúëÿ ùèññ îëóíàí âàãîí èéè ýÿëèðäè. Ãîúàéà. ìÿí þçöìö ýþðìöðäöì.. ìÿùç áöòöí êàðâàí úàâàá âåðäè). áÿëêÿ äÿ î êàðâàíû þòöðöðäöì. éàõóä çèðâÿñè ãàðëû î ìåøÿëè äàüëàð) áó ñóàëû íèéÿ âåðäèì. áóíó ìÿí áèëèðäèì.

...........................éîõ............ 143 Àü äÿâÿ . ñåâèíÿí ìÿí èäèì........ .............. Êå÷ìèø......... î Àü Äÿâÿ êàðâàíûíû Ýÿëÿúÿéÿ éîëà ñàëûðäû............ àììà áóíà áàõìàéàðàã... 1984..................................... ìÿí êàðâàíûí î úàâàáûíà ñåâèíäèì..î óøàã Ýÿëÿúÿêäÿ äàéàíìûøäû âÿ Ýÿëÿúÿêäÿí ýþðöíÿí î êàðâàíû ãàðøûëàéûðäû........................................ ...... ..... 5 Ãàòèë . 349 574 ...... ìÿí áóíó áèëèðäèì.. Øöâÿëàí—Áàêû... äàùà äîüðóñó................................................. ÷öíêè ÿñëèíäÿ...................î óøàã ñåâèíèðäè. éîëà ñàëàí èñÿ ãàëûí ãàøëàðûí àëòûíäàí áàõàí èðè âÿ ãàðà ýþçëÿð èäè.... .... î óøàã ýöëöðäö âÿ ùÿìèí êàðâàíû éîëà ñàëûðäû.......éîõ....... àììà ìÿí èíäè î áþéöê ÷îõìÿðòÿáÿëè áèíàíûí ö÷öíúö ìÿðòÿáÿñèíäÿ éàøàéàí âÿ àüëàéà-àüëàéà êö÷ÿ åéâàíûíäàí îòàüà ãà÷àí î óøàüûí éåðèíÿ ñåâèíèðäèì... ÌÖÍÄßÐÈÚÀÒ ÏÉÅÑËßÐ Òàóí éàøàéûð ....äöçäöð..... ñåâèíÿí ìÿí äåéèëäèì............. 79 ÐÎÌÀÍËÀÐ Ìàùìóä âÿ Ìÿðéÿì ......

ÎÏÅÐÀÒÎÐÓ Àéýöí ßìèðëè. Ýöëàðÿ Ãÿäèðëè. 4937255. Àíàð Àáäóëëàéåâ. 37.ÅË×ÈÍ (ßÔßÍÄÈÉÅ ÅË×ÈÍ ÈËÉÀÑ îüëó) ÑÅ×ÈËÌÈØ ßÑßÐËßÐÈ (10 úèëääÿ) 4-úö úèëä ÍßØÐÈÉÉÀÒ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Àêèô Äÿíçèçàäÿ. ( Òåë. ×àïà èìçàëàíìûø 28. ôîðìàòû 60õ90 1/16.09. ÐßÑÑÀÌÛ Èëãàð Òîôèãîüëó. ÒÅÕÍÈÊÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Èëùàì Íèôòÿëèéåâ. Êèòàá * «×ÈÍÀÐ-×ÀÏ» íÿøðèééàòûíäà íÿøðÿ ùàçûðëàíìûø âÿ îôñåò öñóëó èëÿ ÷àï îëóíìóøäóð. ñàéû 1000. 4902757 575 . òàéìñ ãàðíèòóðó. îôñåò êàüûçû ¹1.: 4989555. ñèôàðèø 01/04.2005. Ôÿðèäÿ ßëÿñýÿðëè. ÊÎÐÐÅÊÒÎÐËÀÐ Ðÿôèãÿ Ãÿíáÿðãûçû. ×ÀÏÀ ÌßÑÓË Ñÿððàô Ìöðñÿëîâ. Àçÿð Éóíóñîâ. ÁßÄÈÈ ÐÅÄÀÊÒÎÐÓ Úåéùóí Òàüûéåâ.â.0 ÷.

576 .

4-37 577 .

578 .

579 .

580 .

581 .

582 .

583 .

584 .

585 .

586 .

587 .

588 .

589 .

590 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful