P. 1
Alien Messages 2

Alien Messages 2

|Views: 1,058|Likes:
Published by Tsenguujin

More info:

Published by: Tsenguujin on Jun 21, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/11/2012

pdf

text

original

115

ÕΨÐÄÓÃÀÀÐ ÍÎÌ
ÕÀÐÜ
ÃÀÐÈÃÈÉÍÕÀÍ
ÍÀÌÀÉÃ ÃÀÐÈÃ
ÄÝÝÐÝÝ
ÀÂÀÀ×ÑÀÍ ÍÜ
116
ÎÐØÈË
ÝÍÝÕ¯¯ õî¸ð äàõü íîìûã ýõëýí áè÷èõèéí ºìíº 1973 îíû 12 äóãààð
ñàðûí 13-íèé ãàéõàìøèãò ó÷ðàëààñ ºìíº ìèíèé àìüäðàë ÿìàð
áàéñíûã öóõàñ äóðäàõûã õ¿ññýí þì. Ýíý íü íýãä, òýð öàã ìº÷ººñ
ºìíº íàìàéã þó õèéæ ÿâñàí òóõàé, õî¸ðò èðýýä¿éí õóâü çàÿàã ìèíü
çºãíºñºí áàéæ áîëîõóéö ÿìàðâàà åð áóñûí ç¿éë õ¿¿õýä íàñàíä ìèíü
òîõèîëäîæ áàéñàí ýñýõ òàëààð ñîíèðõñîí îëîí õ¿íèé àñóóëòàä
õàðèóëò áîëîõ ó÷èðòàé.
Õýäèéãýýð àìüäðàëûí ìààíü ýõýí ¿åä ÿìàð ÷ ñîíèí ñîäîí
þì òîõèîëäîîã¿é ãýæ àíõàíäàà áè áîäîæ áàéñàí áîëîâ÷ ºíãºðñíºº
ýðãýí ñàíàæ, ýíý á¿õ äóðñàìæ á¿õýëäýý íýãäýí íèéëæ ýöýñòýý íýãýí
öîãö ä¿ð çóðàã áîëîí õóâèðàõûí öàãò ¿íýõýýð íàìàéã õýí áîëîõîä
òºäèéã¿é 1973 îíû 12 äóãààð ñàðûí 13-íä ººðèé㺺 îëæ ìýäýõ õ¿ðòýë
ìèíèé àìüäðàë áóñäàä õºòëºãäºæ ÿâñíûã ¿çýýä áè ººðºº ÷ ãàéõàí
àëìàéð÷ áèëýý.
Õî¸ð äàõü ó÷ðàë áîëîõ ¿åä áè ýíý òàëààð áàðàã áè÷èæ
äóóñààä áàéëàà. Õîæèì íü çàõèàñûíõàà õî¸ð äàõü õýñýãò àëü áîëîõ
èõ çàé ¿ëäýýæ, ýíýõ¿¿ ýõíèéõýýñýý ÷ èë¿¿ ãàéõàëòàé õî¸ð äàõü
óóëçàëòûíõàà òàëààð á¿ðýí òîëüäóóëàõ ¿¿äíýýñ óðüäûí äóðñàìæàà
òîâ÷ëîí îðóóëàâ.
117
1
ÀÍÕÍÛ ÑÀÍÀÀÍÄÃ¯É Ó×ÐÀË
Õ¯ÐÒÝËÕ ÌÈÍÈÉ ÀÌÜÄÐÀË
Õî¸ð æèë ºíãºð÷ýý
ÕΨРÆÈË! Íàäàä äýíä¿¿ àõàäñàí àãóó ãýìýýð ýíý ¿íýíèéã ÿìàð
íýã áàéäëààð ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ ãýæ áàðàã õî¸ð æèëèéí òóðø áè
îðîëäæýý. Öàã õóãàöàà óëèðàí ºíãºðñººð, áè þóíä ÷ õ¿ðýýã¿é
áàéãààãàà ìýäýð÷ áàéíà. Ãýõäýý ìèíèé ýðãýí òîéðîíä ¯íýíèéã
ªã¿¿ëýã÷ Íîì ìààíü ¿íýõýýð ¿íýíèéã õýëýýä áàéãààã îéëãîñîí
õ¿ì¿¿ñèéí áàò ñóóðü áàãà áàãààð á¿ðýëäñýýð ë.
ßã îäîî ýíý ìºðèéã ¿çýãëýæ ñóóõ ìº÷èä òýäíèé òîî 700 õ¿ðýýä
áàéãàà áºãººä íýã òàëààñ ÿìàð öººõºí, áàñ ÿìàð îëîí áîëîõûã áè
îéëãîæ áàéíà. Äýëõèé äýýð äºðâºí òýðáóì õ¿í îðøèí ñóóäàã ãýæ
áîäîõîîð öººõºí þì øèã ìºðò뺺 õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí ºìíº ìºí àäèë
¿íýíä ãýãýýð÷, ººðèéí öàã ¿åèéí õ¿ì¿¿ñèéã óõóóëàí òàíèóëæ, àðààñàà
äàãóóëàõ õ¿íä à÷ààã ¿¿ð÷ ÿâñàí òýð õ¿íèéã õî¸ð æèëèéí äàðàà ãýõýä
ÿìàð öººõºí õ¿í äàãàæ áàéñàí áèëýý ãýæ áîäîõîîð áàñ ÷ îëîí þì
øèã.
Ýíý äîëîîí çóóí õ¿í õýí áý? Òýä áîë þóíä ÷ òîëãîéãîî
ìýä¿¿ëýõýýñ áóöàõã¿é æèðèéí ãýíýí òýíýã õ¿ì¿¿ñ ¿¿? Îãòõîí ÷ ¿ã¿é.
Òýäíèé äóíä èõ äýýä ñóðãóóëü òºãññºí, ã¿í óõààí, ñýòãýë ç¿é, òåîëîãè,
ñîöèîëîãè, àíàãààõ óõààí, ôèçèê, õèìèéí óõààíû äîêòîðûí çýðýãòýé
õ¿ì¿¿ñ ÷ áàéäàã þì.
118
Ìèíèé õóâüä ìàãàäã¿é ýðäìèéí çýðýã öîëã¿é õ¿ì¿¿ñèéã èë¿¿
õ¿íäýòãýí ¿íýëäýã þì. Ó÷èð íü, òýä õýäèéãýýð áèäýí øèã àìüä ìàòåð,
õ¿ì¿¿ñèéã øèíæëýõ óõààíû àðãààð á¿òýýæ áîëíî ãýäãèéã
óõàìñàðëàäàã áîëòëîî íîì ñóð÷, ìýäëýã õóðèìòëóóëààã¿é ÷ ãýñýí
õ¿ì¿¿ñ ìàòåðèéã óäèðäàí æîëîîäîæ, ººðñäèé㺺 îãòîðãóé åðòºíöòýé
ýâ íàéðòàé çîõèöîëäóóëàí àìüäðóóëàõ ÷àäâàðòàé ãýäãèéã çºí㺺ðºº
ìýäýð÷ ÷àäñààð áàéãààä îðøèíî.
Åðºíõèé人 ººäðºã áàéãààãàà ýíä áè õýëýõ ¸ñòîé áºãººä
íàäàä çºâ çàìûã çààí ÷èãë¿¿ëæ, äààëãàæ ºãñºí òýð ¿¿ðýã äààëãàâðûã
ºíººã õ¿ðòýë áèåë¿¿ëæ óäèðäñààð ÿâíà ãýäýãòýý èòãýëòýé
áàéäàã.Íàäàä þó ÷ òîõèîëäëîî ãýñýí MADECH õºë äýýðýý áîñ÷,
¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëñààð áàéõ áîëíî, ò¿¿íèéã õýçýý ÷ þó ÷
çîãñîîæ ÷àäàõã¿é.
Õî¸ð æèëä áè áàðàã äº÷ îð÷èì óäàà ëåêö óíøñàí áºãººä
íýãýíò òîäîðõîé àñóóëòóóä áàéíãà óðãàí ãàðäàã ó÷ðààñ çàõèàñûíõàà
çàðèì õýñãèéã òîäðóóëàõ øààðäëàãàòàé áàéíà ãýæ áîäñîí þì. Èéìýýñ
ýíý õýñýãò áè ¿¿íèéã ã¿éöýëä¿¿ëýõèéã õè÷ýýõ áîëíî.
Þóíû ºìíº, 1973 îíû 12 äóãààð ñàðûí 13-íû àíõíû ó÷ðàëààñ
ºìíº ìèíèé àìüäðàë ÿìàð áàéâàà?
Áè ñàÿõíààñ ë ººðèéí àìüäðàëûã ýðãýí õàðæ òýð ¿åèéí îþóí
ñàíàà, ñýòãýë ç¿é, ñýòãýë ñàíààíû ò¿âøèíä õ¿ðòýë áýëòãýãäýæ, áýëýí
áîëîõîä ìèíü þó èíãýæ õºòëºâ õýìýýí áîäîæ ýõýëñíýý ýíä õ¿ëýýí
çºâøººðºõ øààðäëàãàòàé. Õ¿¿õýä íàñàíä ìèíü òîõèîëäñîí òîäîðõîé
¿éë ÿâäëóóäûã òóñ òóñä íü áîäîæ ¿çýõýä º÷¿¿õýí ÷ óòãà ó÷èðòàé
ìýò ñàíàãäàæ áàéãààã¿é ÷, õàìòàä íü àâ÷ ¿çâýë ¿íýõýý𠺺ð áàéëàà.
Îäîî áîë íàäàä á¿õ ç¿éë òîäîðõîé ìýò ñàíàãäàæ, òóõàéí
òîõèîëäîë äýýð à÷ õîëáîãäîëã¿é ìýò ¿çýæ áàéñàí çàðèì ç¿éëèéã
ýðãýí ñàíàõ á¿ð óëàì öààøëàí ã¿íçãèéð÷ áàéíà. Òóóëñàí àìüäðàëä
ìèíü òîõèîëäñîí á¿õèé ë ¿éë ÿâäàë ãîö ãîéä îíöëîãòîé áàéñàí
ìýòýýð íàìòðàà ÿðèõàä íàäàä õýö¿¿ áàéñàí ÷ îëîí õ¿í ìèíèé
àìüäðàëä óðüä ºìíº íü þó òîõèîëäîæ áàéñíûã èë¿¿ èõ ìýäýõèéã
õ¿ñ÷ áàéõ øèã ñàíàãääàã þì. Ò¿¿í÷ëýí, àì äàìæñàí öóó ÿðèà áîëãîí
îðõèõîîñîî èë¿¿ á¿ãäèéã ººðèéí áèåýð ÿðüñàí ìààíü äýýð áèç.
119
Õ¿¿õýä íàñ: Àìáåðò õîòûí äýýã¿¿ðõ ¿ë òàíèõ íèñäýã áèåò
Ýöãèéãýý õýí áîëîõûã ìýäýõã¿é ºññºí õ¿¿ãèéí õóâüä ìèíèé õ¿¿õýä
íàñ ýãýë æèðèéí ºíãºðñºí ãýæ áè õýëæ ÷àäàõã¿é. Õýðýâ áóñàä á¿õ
õ¿¿õäèéã “õèéìýë” ãýæ ¿çýõ þì áîë áè õàðèí “òºðºëõèéí” ãýæ õýëæ
áîëîõîîð õ¿¿õýä áàéëàà.
Ìèíèé òºðºëò ñàíàìñàðã¿é ÿâäàë áàéñàí áºãººä äîð õàÿæ ë
“êàòîëèê ìºðãºë÷äèéí äýëõèéí íèéñëýë” ãýäãýýðýý àëäàðòàé, ¿íýí÷
Êàòîëèêóóäûí õîò áîëîõ Àìáåðò õýìýýõ æèæèã õîòûí õóâüä ãýíýòèéí
ÿâäàë áàéëàà. Öààøèëáàë ¿ë òàíèõ ýöãèéí ìààíü õóâüä îãò ¿ë òàíèõ
õ¿í áàéñàí òºäèéã¿é Åâðåé ä¿ðâýã÷ áàéñàí ë þì øèã áàéãàà þì.
ßìàð èõ çîëèîñ âý!
Ìèíèé òºðºëòèéã àëü áîëîõ ë íóóöëàæ áàéëàà-ãýõäýý àãóéä
áóñ Âè÷èãèéí îéðîëöîîõ íýãýí ýìíýëýãò. Ýíý ¿éë ÿâäàë 1946 îíû 9
ä¿ãýýð ñàðûí 30-íû õî¸ð öàãèéí îð÷èìä áîëñîí áºãººä ìàø õ¿íä
òºðºëò áàéëàà. Ãýõäýý íýã ÷óõàë ç¿éë íü áè 1945 îíû 12 äóãààð
ñàðûí 25-íä îëäñîí áàéãàà þì. Ýõèéíõýý ãýäñýíä ¿ð áîëîí
æèíõýíýýð îðøèí áèé áîëæ, ºñºëò õºãæèë íü ýõýëæ áàéãàà ýíýõ¿¿
àãøèí áóþó îëäîëò ãýäýã áîë õ¿í á¿ðèéí æèíõýíý òºðñºí ºäºð áàéäàã
áèëýý. 12 äóãààð ñàðûí 25-íû ýíý ºäºð áîë ºíººã õ¿ðòýëõ
áàðàãöààëâàë 2000 îð÷èì æèëèéí õóãàöààíä ìàø ÷óõàë ºäºð áàéëàà.
¯éë ÿâäëûí äàâõöàëòàä èòãýäýã õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä ìèíèé àìüäðàë
èéì íýãýí äàâõöëààð ýõýëñýí þì.
Áèäíèéã Àìáåðòýä ýðãýæ èðýõ ¿åä õººðõèé ýýæ ìèíü íàìàéã
“õýñýã õóãàöààíä àñàð÷ áàéñàí íàéçûíõ íü õ¿¿” ãýæ áóñäàä èòã¿¿ëýí
õóóðàõûã íèëýýä îðîëäñîí þì. Áèä ò¿¿íèé ýöýãòýé íýã äýýâýð äîð
àìüäàð÷ áàéñàí áºãººä òýðýýð ¿íýíèéã ìýäýýä ýýæèéã ìààíü ¿çäýãã¿é
áàéñàí ÷ ìèíèé ìýäýõ áîãèíîõîí õóãàöààíû òóðøèä õàìãèéí ñàéí
ºâºº ààâ áîëîõ íü íîòëîãäñîí þì. Õàðàìñàëòàé íü òýð íàìàéã á¿ð
áàãà áàéõàä ººä áîëñîí äîî. Íýã óäàà ò¿¿íèéã æèìñíèé ìîäîî çàñàí
çîãñîæ áóéã íü áè õàðààä ò¿¿íä íàâ÷ õàé÷ëàõ õàé÷ àâ÷ ºãºõºä òýð
ìàø èõ õºõºí áàÿñàæ áàéñàí òàëààð õîæèì íàäàä ÿðüæ ºã÷ áèëýý.
Íàìàéã ìèíèé ýìýã ýõ, íàãàö ýã÷ õî¸ð ºñãºñºí áºãººä òýä òýð
¿åä ÷, îäîî ÷ ãýñýí õàìò àìüäàð÷ áàéãàà. Òýä íàìàéã óíøèæ ñóðãàæ,
àíõ õºëä îðîõîä ìèíü òóñëàæ áàéñíûã áè ñàéí ñàíàäàã áºãººä ìýäýýæ
120
ìèíèé õàìãèéí àíõ óõààí îðñîí ¿åèéí îé òîãòîîëò áàéëàà.
Ñàÿâòàðõàí ýìýý ìààíü íàäàä òýðýýð 1947 îíä Àìáåðòèéí
äýýã¿¿ð, ò¿¿íèé áàéøèíãèéí îéðîëöîî ìàø õóðäàí, äóó ÷èìýýã¿é
íèñýí ºíãºð÷ áóé õà÷èí õºëºã ¿çñýíýý ÿðüñàí þì. Ò¿¿íèéã õèé þì
¿çýæ ÿðüäàã áîëæ ãýæ áóðóóòãàõààñ àéãààä ºíººã õ¿ðòýë õýíä ÷ ýíý
òóõàé õýëæ ç¿ðõëýýã¿é àæýý. Òýð ìèíèé áè÷ñýí íîìûã óíøñíûõàà
äàðàà ë íàäàä õýëýõýýð øèéäñýí òºäèéã¿é MADECH-í ãèø¿¿íýýð
ýëñýõýýð øèéäñýí þì. ¯íýí õýðýãòýý, ò¿¿íèé èíãýæ íýãäýí îðñîí íü
íàäàä ºãñºí õàìãèéí ÷óõàë óðàì çîðèãèéí íýã áàéëàà.
Äðóéäóóäûí ïàï ëàì
Àìáåðòàä áàë÷èð õ¿¿õä¿¿ä àéæ, òîì÷óóä äîîã òîõóó õèéäýã íýãýí
õºãøèí ºâãºí áàéñàí þì. Ìàø óðò ìóøãèð÷ ýð÷èëñýí ¿ñòýé, òîì
áàâãàð ñàõàëòàé áîëîõîîð íü ò¿¿íèéã “Åñ¿ñ Õðèñò” õýìýýí õî÷èëäîã
áàéâ. Òýð ¿ðãýëæ øàãàéãàà õ¿ðñýí óðò íºìðºã íºìºð÷ ÿâäàã, ìàíàé
ýýæèéí îëæ ñóóñàí æèæè㠺𺺠áàéäàã áàéøèíãààñ çóóãààä ìåòðèéí
çàéä àìüäàðäàã áàéëàà. Òýð àæèë õèéäýãã¿é áºãººä õîòûí äóíä
ñóðãóóëèéí ºìíº îðøèõ æèæèãõýýí áàéøèíäàà ÿàæ ìºí㺠òºãðºã îëæ
àìüäàðäãûã õýí ÷ ìýääýãã¿é áàéâ.
Õ¿¿õä¿¿ä òîì áîëîîä èðìýãö ò¿¿íýýñ àéõàà áîëüæ ýöýã,
ýõèéíõýý íýã àäèëààð øîîëæ òîõóóðõàí, àðààñ íü äóóðèàí äàãàæ
ÿâàà ìýò ä¿ð ¿ç¿¿ëäýã áàéâ.
Áè õóâüäàà áóñàäòàé òîãëîæ áàÿñõààñàà èë¿¿ øàâüæíóóäûã
ñîíèðõîí àæèãëàæ, íîì õàðæ ñóóäàã áàéâ. Áè ýíý õ¿íòýé ãóäàìæèíä
õýä õýäýí óäàà òààðàëäàí ºíãºðñºí áºãººä àñàð èõ ºãººìºð ýíýðýíã¿é
ä¿ð öàöðóóëñàí ò¿¿íèé öàðàé, íàä ðóó õàðàõ áîëãîíäîî ¿ç¿¿ëäýã
æîãòîé èíýýìñýãëýëèéã íü õàðààä òóí èõ ãàéõäàã áàéëàà. Ãýâ÷ òýð
ÿàãààä íàìàéã àéëãààã¿éã áè ìýäýýã¿é òºäèéã¿é ò¿¿íýýñ ÿìàð íýã
èíýýäòýé ç¿éë ÷ îëæ õàðààã¿é þì. Ò¿¿í÷ëýí áóñàä õ¿¿õä¿¿ä ÿàãààä
ò¿¿ãýýð äîîã òîõóó õèéäýã áàéñíûã ÷ îéëãîñîíã¿é.
Íýã óäàà áè ò¿¿íèéã õàà÷èæ ÿâààã ñîíèó÷èðõàæ àðààñ íü äàãàæ
ÿâààä ò¿¿íèéã ãýðòýý îðîõûã íü õàðààä äºõºæ î÷òîë õààëãàà îíãîðõîé
îðõèñîí, ¿¿ä íü ìàø æèæèãõýí õàâ õàð ãàë çóóõíû ºðºº ð¿¿ õºòºëñºí
áàéëàà. Áè óëàì îéðòñîîð ò¿¿íèéã ñàíäàë äýýð ñóóãààä íàìàéã
121
õ¿ëýýæ áàéñàí ìýò æîãòîé èíýýìñýãëýë òîäðóóëàí áàéãààã îëæ
õàðàâ. Òýð íàìàéã îéðòîæ èðýõèéã äîõèâ. Áè ºðºº ðóó îðæ, ò¿¿í ð¿¿
î÷ëîî.
Ò¿¿íèéã ìèíèé òîëãîé äýýð ãàðàà òàâèõàä íàäàä òóí õà÷èí
ìýäðýìæ òºðñºí þì. Òýãìýãö òýð äýýøýý õàðààä ¿ë îéëãîãäîõ õýäýí
þì ¿ãëýâ. Íàìàéã ÿâóóëàõ õ¿ðòýë õýäýí ìº÷èéí äàðàà ÷ þó ÷
õýëýëã¿éãýýð, ìºíººõ èíýýìñýãëýëýýðýý èíýýìñýãëýñýýð áàéñàí þì.
Ýíý á¿õýí òóõàéí ¿åä íàìàéã ñàíäàð÷ ìýãäýõýä õ¿ðãýñýí ÷
áè ýíý òàëààð òýð äîðîî ë ìàðòñàí áèëýý. Òýãýýä õîæèì íü á¿ð 1974
îíû çóí ýýæèéí ìèíü íàäàä ºãñºí Àóâåðãèíèé ¿ë òàéëàãäàõ íóóöûí
íîìûã óíøèæ áàéõäàà ýíý õ¿í áóþó Ýöýã Äèññàðä áîë ñ¿¿ë÷èéí
Äèññàðä áàéñàí, ººðººð õýëáýë, ñ¿¿ë÷èéí àìüä ñýð¿¿í Äðóéäóóäûí
Ïàï ëàì áàéñàí áºãººä õýäýí æèëèéí ºìíº òýíãýðò õàëüñíûã îëæ
ìýäñýí þì.
Òýãýýä ë áè äàõèí õ¿¿õýä íàñíûõàà äóðñàìæóóäûã ýðãýí
ñàíàæ, áèä áàðàã õºðø¿¿ä áàéñàí ó÷ðààñ ºäºð á¿ð ë ãóäàìæèíä
òààðàëäàõ á¿ðòýý õàðäàã òýð ºâãºíèé æîãîòîé èíýýìñýãëýëèéã äàõèí
ñàíààíä áóóäàã áàéëàà. Îäîî áè ýìýýãèéí ìààíü ¿çñýí òýð ÷èìýýã¿é,
ãýðýë öàöðóóëñàí ìàøèí ÿã þó áàéñíûã ìýääýã áîëñíû àäèë ò¿¿íèéã
òýíãýð ð¿¿ õàðààä ¿ë îéëãîãäîõ õýëýýð ¿ãëýõäýý õýíèéã îíöîëæ
ÿðèàä áàéñíûã ñàéí ìýäýõ áîëñîí áèëýý.
ªºð áàñ íýã ç¿éë ìèíèé ñàíààíä áóóäàã þì. Ýöýã Äèññàðäûí
ãýðò áîëñîí ¿éë ÿâäëààñ õîéø îðîé îðîíäîî îðæ óíòàõ á¿ðäýý áè
õýä õýäýí óäàà åñ õ¿ðòýë òîîëîîä óíòäàã áîëñîí áèëýý.
Ýíý òîî áîë ìèíèé àìüäðàëä áàéíãà îðæ èðäýã, íàäàä
õóâààðèëæ ºãñºí êîä øèã ë áàéäàã þì. Íàìàéã åñººñ äýýø õàìààã¿é
îëîí òîî òîîëæ ÷àääàã áîëñíîîñ õîéø ýõýëñýí ýíýõ¿¿ ãýíýòèéí
çóðøëèéã áè ºíººã õ¿ðòýë òàéëáàðëàæ ÷àäààã¿é ë áàéíà, òèéì
áîëîõîîð îëîí äàâòàí õýëæ áàéæ òîîëæ ñóðñíû ìààíü ¿ð ä¿í áèø
ë áàéìààð þì. Ýíý ÿâäàë òîõèîëäîõ ¿åä áè äîëîîí íàñòàé áàéëàà.
ßðóó íàéðàã
Òýð ¿åä ìèíèé ñîíèðõëûã õàìãèéí èõ òàòäàã ç¿éë áîë àìüòàä áàéñàí
áºãººä ýìãýí õóìñíû óðàëäààí çîõèîí áàéãóóëààã¿é ¿åäýý ºäºðæèí
122
çóðæ ñóóõ äóðòàé áàéëàà. Ìèíèé äóð ñîíèðõîë àìüòàäûí àìüäðàëä
òàòàãäàæ, çýë¿¿ä îéí àìüòíû àéìãèéí òàéëàãäàøã¿é íóóöàä îéðòîí
íýâòðýõèéí òóëä çºâõºí àìüòàí ñóäëàà÷ áîëîõñîí ãýæ ìºðººääºã
áàéëàà.
Ãýâ÷ åñºí íàñòàéä ìààíü (äàõèàä ë åñèéí òîî) á¿õ ç¿éë
ººð÷ëºãä뺺. Þóíû ºìíº ìèíèé æèíõýíý õ¿ñýë ñîíèðõîë þó áîëîõûã
îëæ íýýæ ýõýëñýí íü õóðä áàéëàà. ªºðººð õýëáýë õóðä ãýäýã ìààíü
ìîòîðòîé, ìîòîðã¿é äóãóéòàé á¿õýí äýýð ë òîãòäîã áàéâ. Õóðä, ÿëàíãóÿà
òýíöâýð ãýäýã áîë õºäºë㺺íèé ìýäðýìæ, ººðºº ººðòýéãýý, ººðèéí
ðåôëåêñ¿¿äòýé òýìöýõ ÿâäàë þì. ¯íýí õýðýãòýý ýíý áîë áèåý îþóí
óõààíàà ýöýñò íü õ¿ðòýë ÷àäâàðëàã óäèðäàí çàëàõ ÿâäàë ìºí.
Ýíý ÿâäàë ìààíü áàðàã òîðìîç áàéõã¿é æèæèãõýí óíàäàã
äóãóéãààð çýë¿¿ä òîëãîéí óðóó ðóó áóóæ òîãëîäîã òîãëîîìîîð ýõýëñýí
áºãººä ÿàãààä ýíý õóãàöààíä ãàíö ÷ óäàà äóãóéíààñ óíàæ
áàéãààã¿éãýý áîäîõîîð áè èõ ãàéõäàã þì. Öààøëààä àðàé çóãààòàé
áîëãîõûí òóëä òîëãîéí îðîéä ãàð÷ çîãñîîä õàæóóãààð õóðäòàé
ºíãºðºõ ìàøèí ãàð÷ èðýõèéã õ¿ëýýäýã áàéâ. Òýãìýãö òîëãîé ýðãýì
õóðäòàéãààð àðààñ íü áóóæ òýð ìàøèíûã ã¿éöýæ, õàæóóãààð íü
ºíãºðººä ( æîëîî÷ íàðûã àñàð èõ àëìàéðóóëàí áàéæ) òîëãîéí õîðìîéä
õ¿ðìýãö áóöàæ ãàðààä äàðààãèéí ìàøèíûã õ¿ëýýí çîãñäîã áàéëàà.
Ò¿¿íýý õîéø õýäýí ñàðûí äàðàà Òóð äý Ôðàíñ ìîòîðò
óðàëäààíûã ¿çýõ çàâøààí òîõèîæ, àíõíû õàðöààð ë äóðëàñàí þì.
Òýð ¿åä ë òîëãîéí îðîéä äºðºº æèéæ ãàðàëã¿éãýýð àñàð õóðäëàõûí
áàÿð áàÿñãàëàíã ìýäýõýýð øèéäñýí áàéõàà. Òýãýýä áàñ èéì àæèë
õèéäýã ÷ áîëæ áîëîõ þì ãýæ áîäñîí áèç.
Åñºí íàñòàé õ¿¿ãèéí ñýòãýõ¿éãýýð óðàëäààíû ìàøèíû
æîëîî÷ áîëîõ þìñàí ãýñýí áîäîë òîëãîéä ìèíü ýðãýëäýõ áîëîâ.
Ýíý ºäðººñ ë ýõëýí ìèíèé àìüäðàë ìîòîðò óðàëäààíû ýðãýí
òîéðîíä ºíãºðºõ áîëñîí áèëýý. Íýãýíò óðàëäààíû ìàøèíû æîëîî÷ áîëîõ
ãýæ áàéãàà áîëîõîî𠺺ð þó ÷ ìèíèé ñîíèðõîëûã òàòñàíã¿é, ñóðãóóëü
äýýð çààæ ñóðãàñàí ç¿éëñýýñ ñóðààä àâ÷èõìààð îíöãîé ç¿éë ÷ ãàðñàíã¿é.
¯çäýã áàéñàí õ¿¿õäèéí øîã çóðàãòàé íîì ìààíü ìîòîðò õºëãèéí òóõàé
ñ¿ðæèí ñýòã¿¿ë¿¿äýýð ñîëèãäîæ, óäàõã¿é íàñíû çºð¿¿ ìààíü àðèëìàãö
æîëîîíû ¿íýìëýõ àâàõ ñàð æèë¿¿äèéã òýñ÷ ÿäàí òîîëæ áàéëàà.
̺í ë òýð åñºí íàñòàéäàà áè äîòóóð áàéðòàé ñóðãóóëüä ÿâæ
¿çñýí þì. Íàìàéã ñóðãóóëü äýýð ÿìàð íýã ç¿éë õèéõèéã õ¿ñäýãã¿é,
123
èíãýæ ñóðàõ íü óðàëäààíû ìàøèíû æîëîî÷èä ÿìàð ÷ õýðýãã¿é ãýæ
ýýæäýý áàéíãà ºã¿¿ëýë òàâüäàã áàéñàí ó÷ðààñ ýýæ ìààíü öºõºð÷
àðãà íü áàðàãäñàí áàéëàà. Òèéìýýñ òýð íàìàéã Ïüþ-åí-Âýëàó äàõü
Ôðàíöûí Íîòðäàì õýìýýõ äîòóóð áàéðòàé ñóðãóóëü ðóó èëãýýñýí
þì.
Ìîòîðò óðàëäààíû ñýòã¿¿ë áàéõã¿é áîëîõîîð õè÷ýýë íîìäîî
àíõààð÷ ýõëýíý ãýæ òýðýýð èòãýæ áàéñàí íü òàëààð áîëñîíã¿é.
Ãýõäýý ìèíèé àíõíû äîòóóð áàéðò ñóðãóóëü íàäàä ìàø îíöã¿é
äóðñàìæ ¿ëäýýñýí íü ìýäýýæ òýíä î÷èõäîî áè äýíä¿¿ áàë÷èð
áàéñàíòàé õîëáîîòîé áèç.
Áè òýð àñàð òîì äîòóóð áàéðàíä îëîí øºíèéã óéëæ
ºíãºðººñíºº ñàíàäàã áºãººä îäîî áîäîõîä ãàíöààðàà áàéæ, áÿñàëãàë
õèéõ áîëîìæèéã ë õàìãèéí èõ àëäàæ äýý ãýæ ¿çäýã. Íàìàéã øºíºæèí
óéëæ ñóóõàä õ¿ðãýäýã áàéñàí ýíý õýðýãöýý ìèíèé õýçýýíèé ýìçýã
ìýäðýìòãèé áàéäëûã óëàì ºäººæ, ñýòãýë ç¿éí ÿìàð ÷ õýðýãöýýã
äàâäàã áàéëàà. Òýãýõýä ë áè ø¿ëýã íàéðãèéã ººðººñºº îëæ íýýñýí
þì.
Ìèíèé ñîíèðõîë ÿìàãò ìàòåìàòèêààñ èë¿¿ óðàí çîõèîëä
òàòàãääàã áàéñàí áîëîâ÷ çºâõºí èäýâõã¿é ñîíèðõîã÷ûí áàéäëààð
óíøäàã áàéëàà. Òýãòýë ãýíýò àëü áîëîõ ø¿ëýã çîõèîæ áè÷èõ äóð
õ¿ñýë, õýðýãöýý òºðäºã áîëîâ. Áè ìàòåìàòèêò äóð ñîíèðõîëã¿é
õýâýýð ¿ëäñýí ÷ îäîî áîë ýíý õè÷ýýëä áóñàä õè÷ýýëèéí íýã àäèë
áàòòàé äóíäàæ õýìæýýíä õ¿ð÷ ÷àäñàí ãýæ áîëíî. Õàðèí Ôðàíö
õýëíèé, ÿëàíãóÿà áè÷ãèéí õýëíèé õóâüä ýíý õè÷ýýëä äóð
ñîíèðõîëòîéí õóâüä áóñäààñàà òîãòìîë òýðã¿¿ëäýã áàéëàà. Òýð ÷
áàéòóãàé á¿õýë á¿òýí ø¿ëýã íàéðãèéí öóãëóóëàãàòàé áîëîõ õýìæýýíä
áè÷èæ, ÿðóó íàéðãèéí òýìöýýíä øàãíàë õ¿ðòýæ ÿâëàà.
Õàìãèéí ãàéõàëòàé íü áè çàãàëìàéëóóëààã¿é ìºðò뺺 Êàòîëèê
ëàì íàðûí õóâèéí ñóðãóóëüä ÿâäàã áàéñàí áºãººä õîîë èäýõèéí
ºìíº, îðîíä îðîõûí ºìíº, ºã뺺 áîñîõîîñ ºìíº, õè÷ýýë ýõëýõýýñ
ºìíº ãýýä á¿õýë ºäðèéí òóðø ìºðãºë ¿éëäýæ, ìºðãºë÷èäòýé ºäºð
òóòàì áàéíãûí õàðèëöààíä îðäîã áàéëàà. Èíãýæ ÿâñààð çóðãààí ñàð
ºíãºðñºí õîéíî íàìàéã çàãàëìàéëóóëààã¿éã øàøèí íýãò àõàí ä¿¿ñ
íàð ìààíü äºíãºæ îëæ ìýäñýí áºãººä òýä ÷ ¿õòýëýý àéöãààñàí ìýò
áàéëàà. Óãòàà áè ¿¿íèéã èíýýäòýé õýðýã ãýæ áîäîæ áàéëàà. ¯íýí
õýðýãòýý öººõºí õ¿í ë íàä øèã èíãýæ ¿íýã¿é òàëõíû õýëòýðõèéã
124
àìñàæ ¿çñýí áàéëàà.
̺í ë ýíý åñºí íàñàíä ìààíü ìèíèé áýëãèéí áîéæèëò ã¿éöñýí
þì. Áè ÷ ¿¿íäýý èõýä áàÿñàæ, äîòóóð áàéðàíä áàéãàà ººð ÿìàð ÷
åñºí íàñòàé÷óóäûí õàðààõàí ìýäýæ àìæààã¿é ¿ë ìýäýãäýõ íóóö
òààøààëûã îëæ ìýäñýí ìààíü ìèíèé õîîñîí ãàíöààðäëûã çàðèì
òàëààð òàéòãàðóóëäàã áàéëàà.
Ýöýñò íü, åñºí íàñòàéäàà áè àíõ óäàà õàéð äóðëàëä óìáàæ ¿çñýí
íü ýíý íàñíû õ¿¿õýä àâòàãäàõààð õ¿÷òýéä¿¿ äóðëàë áàéëàà. Ìèíèé
ñóðëàãûí ä¿í ñàéæèðñàíòàé õîëáîãäóóëàí ýýæ ìààíü íàìàéã äîòóóð
áàéðòàé ñóðãóóëüä äàõèæ ÿâóóëàõã¿é áîëñíîîð áè Àìáåðò õîòûí äóíä
ñóðãóóëèéí äºðºâä¿ãýýð àíãèä îðæ áèëýý. Òýíä áàéñàí òýð îõèí åñºí
íàñòàé þìóó ýñâýë åñ àðàé õ¿ðýýã¿é ãýìýýð, íýðèéã íü Áðèãèòòå ãýäýã
áàéâ. Áè òýð ¿åä è÷èìõèé, èíýýä õ¿ðìýýð è÷èæ óëàéäàã áàéëàà. Àíõ
ò¿¿íèéã ýìíýëãèéí ¿çëýãèéí ¿åýð õàëüò õàðààä ºíãºðñºí áºãººä
ìàãàäã¿é òýð îõèí äàðóó çàí ãàðãàñíû óëìààñ õàðààõàí óðãààã¿é
áÿöõàí õºõºº ìèíèé í¿äíýýñ íóóõûã îðîëäîõ òýð ¿åä íàäàä ýíõðèé
纺ëºí ìýäðýìæ òºðæ, õàðâààñ èëò ýìçýãõýí òýð ç¿éëèéã õàéðëàí
õàìãààëàõ àñàð èõ õ¿ñýë îðãèëæ áèëýý.
Äàðàà æèë íü ìºí ë ñóðãóóëüäàà òàâäóãààð àíãèä îðæ, àíõíû
õàéðòòàéãàà õàìò ñóðàëöàõäàà ò¿¿íòýé ¿ã ñîëüæ ÷ ç¿ðõýëäýãã¿é
áàéëàà. Òýãýõäýý ë õè÷ýýëèéí æèëèéí ýõíýýñ ò¿¿íèé ºìíºõ øèðýýíä
ÿàæ èéãýýä ñóóæ àìæñàí òóë áàéí áàéí ýðãýí õàðæ, ò¿¿íèé äóð
áóëààì öàðàéã áàõäàí ñóóäàã áîëñîí þì. ĺíãºæ àðâàí íàñòàé ÷
¿ðãýëæ ò¿¿íèé òóõàé áîääîã áîëñîí áàéëàà.
Àíãèä ò¿¿íòýé îéð áàéõ íü íàìàéã óðàì çîðèãòîé áîëãîæ,
äàðàà æèë óëèðàõã¿éí òóëä õè÷ýýëäýý øàìäàí ñóðàõàä õ¿ðãýñýí
þì. Ýíý áàéäëààð õè÷ýýë íîìäîî º÷¿¿õýí ÷ ñîíèðõîëã¿é áàéäãàà
áîëüæ çóðãàäóãààð àíãèä äýâøèí îðñîí áèëýý.
Õàðàìñàëòàé íü îäîî áèä àíãèà áàéíãà ñîëüäîã, ãàíöõàí áàãø
çààõûí îðîíä îëîí áàãø õè÷ýýë îðäîã áîëæ õóâèðàâ. Èíãýñíýýð
ò¿¿íòýé áàðàã òààðàëäàõàà áîëüæ, õè÷ýýë íîìîî õèéõýý áàðàã
áîëüñíû óëìààñ èðýõ æèë íü Àìáåðòààñ ãó÷ààä êèëîìåòðèéí çàéòàé
îðøèõ Êàíëõýò õýìýýõ æèæèã òîñãîíû äîòóóð áàéðòàé ñóðãóóëüä
øèëæñýí áàéëàà.
Òýíä Ïüþ-åí-Âýëàóä áàéñíààñ ÷ äîð áàéëàà. Áèä õàëààëòã¿é
øàõàì äàâ÷óó äîòóóð áàéðàíä á¿ãäýýðýý ÷èõýëäýí ñóóæ áàéñàí
125
áºãººä õàìãèéí îíöã¿é íü òýíä îãòõîí ÷ äýã æóðàìã¿é áàéëàà.
Òèéìýýñ õàìãèéí òîì, õàìãèéí õ¿÷òýé õºâã¿¿ä ë ººðèéí äýãèéã
ñàõèóëäàã áàéâ. Ìèíèé áîäëîîð òýíä ë íàäàä õ¿÷èðõèéëëèéí ýñðýã
õîðñîë çàíàë òºðñºí þì.
Íýã óäàà ñàõèëãûí ÿìàð ÷ àðãà õýìæýý àâàãääàãã¿é òàíõàé
áàíäè íàðò äàðëóóëñíààñàà áîëæ íàìàéã ýõèéí ìààíü ãýðýýñ
òóñãààðëàæ áàéñàí ãó÷èí êèëîìåòðèéã õºëººðºº òóóëàõààð øóëóóäàí
çàìä ãàð÷ áàéëàà. Õýí ÷ íàìàéã ãàð÷ ÿâñíûã ìýäýýã¿é áîëîâ÷
ñóðãóóëèéí çàõèðàë íàìàéã áàðüæ àâàí ìàøèíäàà ñóóëãàõ ¿åä áàðàã
àðâààä êèëîìåòð àëõ÷èõñàí áàéñàí þìäàã.
Íàìàéã àñàð èõ áàÿðëóóëñàí ç¿éë áîë ñóðãóóëèàñàà õººãäºæ,
Àìáåðò äàõü Êàòîëèê øàøèíò àõàí ä¿¿ñèéí õàìò äóíä ñóðãóóëèéí
ºäðèéí àíãèéí ñóðàã÷ áîëîí ýðãýæ èðñýí ÿâäàë áàéëàà. ßìàð èõ áàÿð
áàÿñãàëàí áý? Îäîî áè ºäºð á¿ð ãóäàìæèíä Áðèãèòòåã õàðæ áîëîõîîð
áîëëîî. Òýãýõýä òýð àðâàíõî¸ðòîé áàéñàí áºãººä áÿöõàí õºõ íü äóð
áóëààì íàõèàëæ, ìèíèé õóâüä òýð óðüä óðüäàõààñàà õººðõºí áîëñîí
þì øèã ñàíàãäàæ áàéëàà.
Áè õè÷ýýë ñóðëàãàäàà óëàì á¿ð ñîíèðõîëã¿é áîëæ, õè÷ýýë
òàñëàõûí áàÿð æàðãàëûã ýäýëæ ýõýëñýí íü þì ë áîë íàìàéã
çàãàëìàéëóóëàõûã ýõýä ìèíü çºâëºäºã áàéñàí ìºðãºë÷ ëàì íàðûí
äóíä îðîõ äóðã¿é áàéñàíòàé õîëáîîòîé. Àçààð ýýæ ìààíü íàìàéã
òîì áîëæ þì îéëãîäîã áîëîõûã õ¿ëýýõ, òýð ¿åä íü ìèíèé ñàíàëûã
àñóóæ øèéäñýí íü äýýð ãýæ ¿çñýí áèëýý.
Òýð ¿åä ìèíèé õóâüä ãàðàæèéí ìåõàíèê÷ áîëîõ õ¿ñýëòýé ë
áàéõ áàéëàà. Ó÷èð íü ýíý áîë óðàëäààíû ìàøèíû æîëîî÷ õ¿íèé
ýçýìøâýë çîõèõ óð ÷àäâàð ãýäãèéã áè ìýäñýí áàéëàà. Õàðèí ýýæ
ìààíüü íàìàéã èíæåíåð áîëíî ãýæ íàéäàõäàà ÿìàð ÷ ¿íýýð õàìààã¿é
ñóðãóóëèà ¿ðãýëæë¿¿ëýõèéã õ¿ñäýã áàéñàí ó÷ðààñ ÿìàð íýã ãàðàæèä
øàâèëàí îðîõûã çºâøººðºõã¿é áàéñàí áèç.
Äàõèàä ë çîäóóëæ äýýðýëõ¿¿ëñíýýñ áîëæ íàäàä ø¿ëýã áè÷èõ
õ¿ñýë ýðãýí òºðæ, õè÷ýýëä ñóóõûí îðîíä äýâòýð áàðèàä ýçã¿é õýýð
ãàçàð àëõàæ ÿâäàã áîëëîî.
Àðâàíäºðºâòýéäýý áè ìºí ë äîòóóð áàéðòàé ñóðãóóëüä
øèëæèæ èðñýí íü ýíý óäààä ìóæèéí áóñàä ñóðãóóëèéí àëü íü ÷
àâàõûã õ¿ñýýã¿é õ¿¿õä¿¿äèéã àâäàã Ìîíòå-Äîðå äàõü äóíä ñóðãóóëü
áàéëàà.
126
Ýíä áè íýëýýä îëîí òýíýã¿¿ä, “õ¿íä ãàðóóä”-ûí ñîíèðõîëòîé
öóãëóóëãàòàé ó÷èðëàà. Ýíý õ¿íä ãàðóóäûí íýã áîëîõ æèðèéí äîòóóð
áàéðòàé ñóðãóóëèéí íýãýí “òîì ãàð” õîæèì ìèíèé àìüäðàëûí
äàðààãèéí àðâàí æèëèéã ÷èãë¿¿ëýõýä èõ ¿¿ðýã ã¿éöýòãýñýí þì.
Ò¿¿íèé íýðèéã Æàê ãýäýã áºãººä ò¿¿íèé öàõèëãààí ãèòàð òîãëîäîã íü
ìèíèé ñýòãýëèéã íèëýýä õºäºëãºñºí áèëýý. Çóë ñàðûí áàÿð äºõìºãö
áè ýìýã ýõýýðýý ãàéõàëòàé ãî¸ ãèòàð àâõóóëæ, Æàê ÷ íàäàä öººõºí
õýäýí öîõèëò çààæ ºãºâ. Óäàëã¿é áè ººðèéí ø¿ëã¿¿äýä àÿ îðóóëæ
ýõýëñýí áºãººä ìèíèé òîãëîõûã ñîíññîí õ¿ì¿¿ñò èõ òààëàìæòàé
ñîíñîãäîæ áóé ÿíçòàé áàéãàà íü àæèãëàãäàâ . Èíãýýä çóíû àìðàëò
ýõýëìýãö áè çàðèì íýã ðàäèî äóóëàà÷äûí óðàëäààíä îðîëöîæ ýõëýí
áàðàã ¿ðãýëæ ë ò¿ð¿¿ëäýã áàéëàà.
Áàñ òýð çóíû àìðàëòûí ¿åýð àíõ óäàà áèåò õàéð äóðëàëûã
ýäýëæ ¿çñýí íü ìèíèé äóóíä óÿð÷ òàòàãäñàí áààðíû ¿éë÷ëýã÷
ýìýãòýé áàéëàà. Òýð ýìýãòýé õîðèí íàñòàé áàéñàí áºãººä ãèòàð
õºãæèì ýìýãòýé õ¿íä ÿìàð íºëºº ¿ç¿¿ëæ áîëîõ âý ãýäãýýñ ººð îëèãòîé
þì ò¿¿íýýñ ñóðààã¿é áèëýý.
Äàðàà æèë íü áè àðâàí òàâ õ¿ð÷ óðüä óðüäààñ èë¿¿ãýýð áèå
äààí àìüäðàõûã õ¿ñýõ áîëëîî. Íýã ºäºð áè ãèòàðàà æèæèã ÷åìîäàíû
õàìò ñóãàâ÷èëæ ÿìàð ÷ ñîíèðõîëã¿é ñóðãàëòòàé äîòóóð áàéðíû
ñóðãóóëüòàéãàà ñàëàõ ¸ñ õèéãýýä çàìûí óíààíä ñóóí Ïàðèñèéã
çîðüñîí þì. Õàëààñàíäàà õî¸ð ìÿíãàí õóó÷èí ôðàíêòàé, ç¿ðõ
ñýòãýëäýý èòãýë íàéäâàð ä¿¿ðýí áàéëàà. Ýöñèéí ýöýñò ººðèéí
àìüäðàëàà äààæ, 18 íàñ õ¿ð÷ æîëîîíû øàëãàëò ºãººä óðàëäààíû
ìàøèíû æîëîî÷ áîëîõîä õàíãàëòòàé ìºí㺠õóðèìòëóóëàõààð ÿâæ
áàéãàà ìààíü ýíý áàéëàà.
Ìàø õîâîðõîí àçààð, á¿õýýãíèéõýý äîð õ¿íèé í¿äýíä ¿ë
àíçààðàãäàõààð íóóñàí ìóíäàã õ¿÷òýé õóðäàñãóóðòàé ìàøèí áàðüñàí
íýãýí ýð çàìä òààð÷ íàìàéã ñóóëãàñàí þì. Òýð íàäàä óðàëäààíû
æîëîî÷ áàéñàí ãýýä íýðýý õýëìýãö ë áè ò¿¿íèéã ÿìàð ìàøèí óíàæ
áàéñàí, ÿìàð øàãíàëóóä àâ÷ áàéñíûã íü óðñãàæ ãàðàâ. Ìàíü ýð õýäèé
íýð àëäàð áàãàòàé ÷ ò¿¿íèé á¿õ àìæèëòûã ñàíàí äóðññàí æèæèãõýí
õ¿¿òýé óóëçààä èõýä áàÿðëàí, ãàéõàæ áèëýý. Çàìäàà òýð íýã õýñýã
àëèàëàã÷ õèéæ áàéñíàà áîëîí îäîî áàðóóí ºìíºä íóòàãò ãàðàæ
ýçýìøäýãýý ÿðüæ ºãºâ. Ïàðèñò èðýýä òýð íàìàéã îðîéí õîîëîíä
óðüæ, òýð ÷ àòóãàé ººðèéí áàéðëàæ áóé áóóäàëä íý㠺𺺠àâ÷ ºãñºí
127
þì.
Áóóäëûí õ¿ëýýëãèéí ºðººíä áèä ºäðèéí àæëàà äóóñãààä
àìàð÷ áàéãàà áààðíû á¿æèã÷èí õî¸ð çàëóóõàí á¿ñã¿éòýé òàíèëöàæ
õýñýã õººðºëäºæ ñóóâ. Áè ÷ ººðèéí çàðèì íýã äóóíààñ äóóëæ ºã÷,
äàðàà íü äóð áóëààì õ¿¿õí¿¿äýý íýã íýãýýð íü àâ÷ óíòàõààð ÿâñàí
þì. Òýíä ë àíõ áèåò õàéð äóðëàëûã æèíõýíýýð ¿çýæ áèëýý.
Äàðàà ºã뺺 íü òýíäýýñýý ñýìõýí ãàð÷, ººðòºº íý㠺𺺠îëæ
ñóóõ, áàñ ìèíèé äóóã ñîíèðõîæ ìàãàäã¿é çàðèì øºíèéí öýíãýýíèé
ãàçðóóäààð îðæ ¿çýõýýð ÿâëàà. Ãýâ÷ àëèéã íü ÷ îëñîíã¿é, õî¸ðäàõüü
øºíºº Ïàðèñèéí ìåòðîíä òýí¿¿÷ëýí ºíãºðººâ.
Íàäàä ãàíö ÷ çîîñ ¿ëäñýíã¿é, äàðàà ºã뺺 íü ºëñºæ ýõýëëýý.
Áè ºäºðæèí äýìèé ãýëäýð÷, ÿìàð íýã á¿òýëòýé þìã¿é öºõðºí㺺 áàðæ
áàéâ. Ãýòýë îðîé íü íýãýí ýð êàôåíû ¿¿äíèé äîâæîîí äýýð ñóóãààä
áàÿí õóóð òîãëîæ, ¿çýã÷èä ò¿¿í ð¿¿ çîîñ øèäýæ áàéãààã îëæ õàðëàà.
Áè ÷ áàñ ¿¿íòýé àäèë ç¿éë õèéæ ¿çýõýýð øèéäýæ, òýð ìààíü ýõíýýñýý
ë ìàø ñàéí ¿ð ä¿íòýé áàéâ. Áè àâðàãäëàà.
Ýíý áàéäëààð áè õàà ÷ õàìààã¿é óíòàæ, õàÿà íýã õàâ÷óóðãàòàé
òàëõ èäñýýð ãóðâàí æèëèéã ¿äñýí þì. Ãýâ÷ áè èõýýõýí äýâøèë ãàðãàæ,
íýã ºäºð Ëåôò Áàíê äàõü æèæèãõýí øºíèéí öýíãýýíèé ãàçàð
õºëñëºãäºõ áîëîâ. Øºíº á¿ð àðâàí ôðàíê îëæ áàéñàí ÷ ººðèéí ñóóæ
áàéñàí æèæèã ºðººí人 î÷èõîîð Ìîíòìàðòðå ðóó òàêñèäàõàä àðâàí
òàâàí ôðàíê õýðýãòýé áàéäàã áàéëàà. Õýäèéãýýð æèæãýýð õýâëýãäñýí
÷ íýðýý çóðàãò õóóäñàíä ãàðãàæ ÷àäàâ. Øºíº á¿ð õ¿ð÷ áóé àìæèëòàà
õàðààä çóðàãò õóóäñàíä íýðýý ºíäºðò òîìîîð òàâèóëàõûã õýäèéíýýñ
ìºðººäºæ ýõëýýä áàéëàà.
Íýã óäàà áè æ¿æèã÷èí Æàí-Ïüåð Äàððàñòàé òàíèëöàæ, òýð
íàìàéã òàéçàí äýýð òîãëîõ ÷àäâàðàà äýýøë¿¿ëýõèéí òóëä æ¿æãèéí
àíãèä ñóðàëöàõûã çºâëºñºí þì. Òýäýíä òºëºõ þì íàäàä áàéõã¿é
ó÷ðààñ òýð íàìàéã Ïàðèñûí ¯íäýñíèé Òåàòðèéí êóðñò ¿íý òºëáºðã¿é
ñóðàëöóóëàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëæ ºãñºí áèëýý. Èíãýýä áè ãóðâàí
ñàð Äóëëèíû êóðñò ñóðàëöñàíû ýöýñò òåàòðò îãò äóð ñîíèðõîë
òàòàãäàõã¿é áàéñíû óëìààñ ò¿¿íèéãýý îðõèõîä õ¿ðñýí þì.
Òýð ¿åä áè ººðèé㺺 Êëàóä Ñýëëýð ãýäýã íóóö íýðýýð
òàíèëöóóëäàã áàéñàí áà ýíý íýðèéã ìàøèíû óðàëäààíû àâàðãà
æîëîî÷, íèñãýã÷ Òîíè Ñýéëîðò õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëýí ñîíãîæ àâñàí
áèëýý. Áè äóóäëàãûã íü æààõàí ººð÷èëæ ººðèéí æèíõýíý íýðèéí
128
ýõíèé ¿ñã¿¿ä ÊÑ-ã õàäãàëñàí ìàÿãòàé áîëãîñîí þì.
Áè íèëýýä îëîí ðàäèîãèéí óðàëäààíä ò¿ð¿¿ëæ, õýä õýäýí
øºíèéí öýíãýýíèé ãàçàð äóóëñíààð íèëýýä äàæã¿é àìüäàð÷ áàéñàí
÷, õàìãèéí ãîë íü òºëºâëºñºí ¸ñîîð ÿã 18 íàñ õ¿ðìýãö æîëîîíû
øàëãàëò ºãºõºä õàíãàëòòàé ìºí㺠öóãëóóëàõ ÿâäàë áàéëàà.
Ãýâ÷ óðàëäààíû æîëîî÷ áîëîõîä ýíý á¿õýí õàíãàëòòàé
áàéñàíã¿é. Þóíû ºìíº àëü íýã ãîë êîìïàíèä õºëñëºãäºí àæèëëàõ
èòãýë ºâºðëºæ ººðèéí íýðèéã ãàðãàõ, ¿¿íèé òóëä óðàëäààíû
ìàøèíòàé áîëîõ, áèå äààí çàðèì óðàëäààíä îðæ áîëæ ºãâºë
ò¿ð¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé áàéëàà. Óðàëäààíû ìàøèí ìàø ¿íýòýé
ó÷ðààñ ò¿¿íèéã õóäàëäàí àâàõ ìºí㺠õóðààñààð áàéõ õýðýãòýé
áîëëîî. Èéìýýñ áè äóóãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí äóóëæ õýäýí öààñ öààø
íü õèéõèéã õè÷ýýæ áàéëàà. Äóóíû ¿ã, àÿ çîõèîã÷ îëîí íàéçóóä ìààíü
áè÷ëýã õèéëãýæ, ò¿¿íýýñýý áàãàã¿é ìºí㺠îëîîä áàéõ øèã ñàíàãäëàà.
Íýãýíò îäîî ìèíèé ö¿íõýíä 150 ãàðóé äóó áàéãàà áîëîõîîð ÿìàð ÷
áàéñàí îðîëäîîä ¿çýõýýð øèéäýâ.
Ìèíèé õàíäñàí àíõíû áè÷ëýãèéí ï¿¿ñ íàäòàé ãóðâàí æèëèéí
ãýðýý áàéãóóëàõûã ñàíàë áîëãîñíûã áè õ¿ëýýæ àâàâ. Ýíý áè÷ëýãèéí
ï¿¿ñèéí çàõèðàë Ëþñèåí Ìîðèññå áîë îëîí àëäàðòàé äóó÷íûã
òºð¿¿ëñýí Åâðîïûí ¹1 ðàäèî ñòàíöûí çàõèðàë áàéëàà. Ìèíèé
ýõíèé áè÷ëýã íèëýýä àìæèëòòàé áîëæ, õî¸ðäàõü áè÷ëýã ìààíü Le
Miel et la Canelle (Honey and Cinnamon) áóþó Áàë, øàíö õî¸ð õýìýýõ
äóóíû ìààíü à÷ààð á¿ð ÷ àëäàðøñàí þì. Ýíý äóó îäîî ÷ õàÿà
ðàäèîãîîð ÿâæ áàéäàã þì:
ÁÀË ØÀÍÖ ÕΨÐ
Áàë, øàíö õî¸ð ¿íýðòýíý
Áè âàíèëü, õàéð õî¸ðûã ¿íýðëýíý
Áàë øàíö õî¸ð ¿íýðòýíý
Îõèäûã áè ¿ðãýëæ áèøðýíý
Àíõíûõ íü õàðõàí ¿ñòýé, Ìàðãîò ãýäýã áàéëàà
Ñàð ãýðýëòýõ øºíººð áèä áèøã¿¿ð òîãëîí áàéâ
Áè ò¿¿íèé í¿äèéã çîðèí çàìä ãàðëàà
Áè ò¿¿íèé ¿ñýíä õ¿ðýõ çàìûã äàãàëàà
129
Óäààõ íü öàéâàð ¿ñòýé, Ìàðèåëëå ãýäýã áàéëàà
Ò¿¿íèéã òîéðñîí çàìûã áè ñàéí ñàíàæ áàéíà
Áè ò¿¿íèé í¿äèéã çîðèí çàìä ãàðëàà
Áè ò¿¿íèé ¿ñýíä õ¿ðýõ çàìûã äàãàëàà
Ãóðàâ äàõü íü óëààõàí ¿ñòýé, Ìàðèîí ãýäýã áàéëàà
Ò¿¿íèé äóð áóëààì áÿöõàí öàðàé, ãî¸ìñîã äîòóóð öàìö
Áè ò¿¿íèé í¿äèéã çîðèí çàìä ãàðëàà
Áè ò¿¿íèé ¿ñýíä õ¿ðýõ çàìûã äàãàëàà
Á¿¿ óéë, íàéç ìèíü, ìàðãààø õàâàð áîëíî
Òýä èéì äóð áóëààì, õàðèí ÷è õîðü ÷ õ¿ðýýã¿é
Áè ò¿¿íèé í¿äèéã çîðèí çàìä ãàðëàà
Õàðèí ÷è ò¿¿íèé ¿ñýíä õ¿ðýõ çàìààð àÿëàà÷
Áè îëîí ÷ òîãëîëò õèéæ, îëîí øîó àÿëàí òîãëîëòîä îðîëöäîã
áàéëàà. Á¿õ þì ñàéõàí ºíãºð÷, òýð ÷ àòóãàé Àíòèáåñä áîëîõ Àëòàí
Ñàðíàé äóóíû òýìöýýíä îðîëöîõîîð øàëãàðñàíäàà ÷ òààòàé áàéëàà.
Ãýâ÷ íàìàéã çààæ ÷èãë¿¿ëæ áàéñàí õ¿ì¿¿ñ ìààíü íàìàéã
õýòýðõèé àëäàðòàé äóó÷èí áîëãîõûã ¿íýíäýý õ¿ññýíã¿é. Àìüäðàëûí
ìààíü ýíý ¿å øàò ìèíèé ìýäðýõ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëæ, îëîí íèéòèéí
ºìíº ººðèé㺺 èëýðõèéëæ ñóðãàõààñ ººð áóñàä ç¿éëä òºëºâëºã人ã¿é
áàéæýý.
ªã뺺 á¿ð ðàäèîãîîð çàðëàäàã Àëòàí Ñàðíàéä øàëãàðàí
îðîëöîã÷äûí äóíä ìèíèé íýð áàéñàí õýäèé ÷ íýãýí ºäºð Ëóñèåí
Ìîðèññå õ¿ð÷ èðýýä íàìàéã óðàëäààíààñ òàòàæ àâàõ øààðäëàãàòàé
áîëñíîî òàéëáàðëàñàí þì. ßàãààä èíãýñíèéã ÷è õîæèì îéëãîíîî ãýæ
òýð õýëñíýýñ ººð þì òóõàéí ìº÷èä íàäàä õýëæ ÷àäààã¿é áèëýý.
Ýöýñò íü áè Àëòàéí Ñàðíàé óðàëäààíä îðîëöîæ ÷àäààã¿é
áîëîâ÷ íàìàéã óðàëäààíä îðóóëàõ óðàëäààíû ìàøèí àâ÷ õ¿ðýõã¿é
÷ äóóãàà äóóëæ ë àìü çóóõààñ àðãàã¿é áîëëîî. Èíãýæ áàéòàë ìèíèé
áè÷ëýãèéã õèéæ áàéñàí êîìïàíè íàìàéã òºëººëºã÷ººðºº àæèëëóóëàõ
ñàíàë èðýâ. Áè ÷ õýäõýí ñàðûí äàðàà óðàëäààíû ìàøèí àâàõ
ìºíãºòýé áîëîõ íü äýý ãýæ áîäîîä øóóä õ¿ëýýí çºâøººð÷ îðõèëîî.
Áè Áîðäîä ýðãýí î÷èæ àðâàí òàâàí ìóæ õàðèóöñàí
130
õóäàëäààíû òºëººëºã÷ áîëîâ. Òýíä áè æèë ãàðóé àæèëëààä ýöýñò
íü ººðòºº óðàëäààíû ìàøèí àâàõ õàíãàëòòàé ìºíãºòýé áîëìîãö
îðõèñîí þì. Íýã íºõºð ìààíü îñîëä îðæ ýâäýæ õàÿõààñ íü ºìíº òýð
ìàøèíààð áýëòãýë ñóðãóóëü õèéõ öàã çàâ íàäàä ãàðäàã áàéëàà. Ãýõäýý
Áîðäîä áàéõ õóãàöààíä áè áààõàí øèíý äóóíóóä çîõèî÷èõñîí áàéñàí
ó÷ðààñ ò¿¿ãýýðýý áè÷ëýã õèéëãýý÷, áè ñàíõ¿¿æ¿¿ëüå õýìýýí íýãýí
õºðºíãºòýé íàéç ìààíü øàâäóóëñàí áèëýý.
Áè äàõèí íýã æèë ø¿ëýã çîõèîëîîðîî àìüäàð÷ áàéòàë íàìàéã
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãàà ýðñ ººð÷èë ãýñýí þì øèã ìàø íîöòîé
àâòîìàøèíû îñîëä îð÷èõ íü òýð.
Àÿí çàìûí óðòàä íèëýýä ÿäàð÷, ñàíàìñàðã¿é æîëîîí äýýðýý
¿¿ðãýëñíýýñ 100 êèëîìåòð öàã áóþó 60 ìèëèéí õóðäòàé äàâõèæ ÿâààä
õàíà ìºðãºñºí áàéëàà. Òýð ãàçàð àëü õýäèéí àðàâ ãàðóé õ¿í ¿õñýí
áàéâ. Áè áèåäýý õýä õýäýí õóãàðàëò áýðòýëòòýé áîëîâ÷ àìüä ãàð÷
èðñýí þì. Èíãýýä ãóðâàí ñàð ãàðóé õýâòýð ñàõèí õýâòýõ çóóð
õóðèìòëóóëñàí õýäýý çàðæ äóóñëàà. Áè óðàëäààíä ÷ îðæ ¿çýýã¿é
áàéäàã. Èíãýýä àðâàí íàéì õ¿ðìýãöýý ýõëýíý ãýæ ìºðººäºæ áàéñàí
áè, õîðèí õî¸ð õ¿ðòëýý ãàíö ÷ óðàëäààíä îðæ ¿çýýã¿é þì.
Óðàëäààí òýìöýýíä îëîí óäàà ¿çýã÷ýýð îðîëöîæ áàéñíû
õ¿íèé õóâüä çàëóóñ ýíý ñïîðòûã ÿìàð èõ øîõîîðõîæ áóéã òºäèéã¿é
ÿàõàà ÷ ìýäýõã¿é áàéæ óðàëäààíû æîëîî÷ áîëîõûã õ¿ñ÷ áàéãàà îëîí
õºâã¿¿ä áàéãààã îëæ àæèãëàñàí þì. Áè òýä íàðààñ íýã èõ îëîí þì
èë¿¿ ìýäýõã¿é áîëîâ÷ óðàëäààíû òàëáàðò ãàðàõ õàìãèéí øèëäýã
àðãà çàì áîë òýäíèé óðàì çîðèãèéã àøèãëàñàí àæèë îëæ õèéõ ÿâäàë
þì áàéíà ãýæ ººðòºº õýëæ áàéëàà. Áè ÿàæ áè÷èõýý ìýäýõ ó÷ðààñ
àñóóäëûí øèéäýë òîäîðõîé áàéëàà. Òýð íü ñïîðòûí ìàøèíû
ñýòã¿¿ëä ñýòã¿¿ë÷ýýð àæèëëàõ ÿâäàë áàéâ.
Áè õýä õýäýí ìýðãýæëèéí ñýòã¿¿ëèéí ãàçàðòàé õîëáîî áàðüæ
¿çñýí áîëîâ÷ èéì ñàíàà ºâºðëºñºí áóñàä îëîí õ¿ì¿¿ñ áàéñàí
ó÷ðààñ õèé õîîñîí õîöîð÷ áàéëàà. Òýãòýë L’Equipe ñýòã¿¿ëèéí ìîòîðò
ìàøèíû õýñãýýñ õýí íýã íü çóðàã÷èí-ñýòã¿¿ë÷ õàéæ áàéíà, ÿìàð íýã
òóðøëàãà õýðýãã¿é ãýñýí æèæèã çàð îëæ àâàâ.
Áè ò¿¿íä õàíäàæ áè÷ñýí áîëîâ÷ çàð ºãºã÷ ìààíü ìèíèé
ºðãºäëèéã àâ÷ ¿çýæ áàéíà, ãýõäýý çàõèðãààíû çàðäàëä çîðèóëæ 150
ôðàíê èëãýýõ øààðäëàãàòàé ãýñýí õàðèó ºãºâ. Õàðèóä íü áè òýäíýýñ
õýäýí çóðãèéí õàëüñ àâ÷ ººðèéí ñîíãîñîí ÷èãëýëýýð ñîðèëòûí
131
ºã¿¿ëýë áè÷èæ èð¿¿ëýõ ¸ñòîé áàéëàà. Áè ìºíãèéã ÿâóóëæ, õàëüñèéã
õ¿ëýýæ àâààä ìîòîðò óðàëäààíû òóõàé ºã¿¿ëýë áè÷ýýä çààñàí
õàÿãààð äàðóé èëãýýâ.
Äàðàà íü óäàëã¿é íýã çàõèäàë õ¿ëýýí àâ÷ íýýæ ¿çâýë çàð ºãñºí
êîìïàíèé òºâ êîíòîð ðóó áàéðëàäàã Äèæîí äàõü õàÿãààð óòñààð
ÿðèõûã õ¿ññýí áàéëàà. Áè òýðõ¿¿ õýâëýëèéí êîìïàíèé óäèðäëàãàòàé
óóëçàæ ÿðèëöñàí áºãººä ÀÍÓ-ä ãýðýë çóðãèéí ÷èãëýëýýð îä ø¿¿ð÷
ÿâñàí ãýõ ãó÷ ýðãýì íàñíû ýðýãòýé áàéëàà.
Óðàëäààíû ìàøèíû æîëîî÷ áîëîõûã õ¿ññýí çàëóóñò
çîðèóëñàí ñïîðòûí ìàøèíû ñýòã¿¿ë ãàðãàõ ìèíèé ñàíààã òýð ìàø
èõ ñîíèðõîæ áàéãàà ìýò áàéñàí áºãººä õýäýí ñàðûí äàðàà ãàðàõ
ñîíèíûõîî åðºíõèé ýðõëýã÷èéí àæëûã ñàíàë áîëãîñîí þì. Òýðýýð
íàäàä õýâëýëèéí ãàçðàà áàéãóóëàõààð õóäàëäàí àâàõ ¿éëäâýðèéã
¿ç¿¿ëæ, ¿éëäâýðèéíõýý çàõèðëààð àæèëëóóëàõ ãýæ áàéãàà Äèæîíä
áàéäàã õýâëýëèéí ìýðãýæèëòýíã òàíèëöóóëæ, àæëààñ ìèíü õýäõýí
àëõìûí çàéä ýõíýðòýéãýý õàìò ñóóæ áîëîõ áàéøèíã ¿ç¿¿ëýâ.
Äîëîî õîíîãèéí äàðàà áè Ïàðèñààñ ýõíýð Ìàðè-Ïàóëûí õàìò
Äèæîíä í¿¿æ èðýâ. Áèä ÷ ãýðëýýä ãóðâàí ñàð îð÷èì áîëæ áàéñàí,
ýõíýð ìààíü îõèíûã ìààíü òºð¿¿ëýõýýð õºë õ¿íäòýé áàéëàà. Áè
Ìàðè-Ïàóëòàé çóðãààí ñàðä òàíèëöñàí áºãººä ó÷èðñàí àíõíû
ºäðººñºº õîéø áèä áèå áèåíýýñ ñàëààã¿é áèëýý. Áèäýíä øàøèíû
¸ñîîð ãýðëýõ ñàíàà îãò áàéõã¿éã ãýðèéíõýí íü ìýäýýä ãàéõàí
òýâäñíýýñ áîëæ áèä ãóðâàí ñàðûí äàðàà ãýðëýñýí þì. Òýäíèé
ãýðèéíõýí ìàø õóó÷èíñàã ¿çýëòýé áºãººä àìüäðàëäàà àíõ óäààãàà
ë õîîëíû ºìíº ìºðãºë ¿éëäñýí ìèíü òýäíèéä áàéëàà.
Äèæîí äàõü àìüäðàë ìààíü õî¸ðõîí ñàð ¿ðãýëæèëñýí
òºäèéã¿é ÿìàð ÷ öàëèí õºëñ àâñàíã¿é. Ñîíèíû ãàçàð áàéãóóëàõûã
õ¿ñýýä áàéñàí ‘áàÿí Àìåðèê’ ìààíü ¿íýí õýðýãòýý ãàíö ÷ çîîñã¿é
øîðîíãîîñ äºíãºæ ñóëëàãäñàí ýð áàéñàí íü èëðýâ. Òýðáýýð íàä øèã
óðàëäààíû æîëîî÷ þìóó çóðàã÷èí-ñýòã¿¿ë÷ áîëîõûã ìºðººäñºí 500
ãàðóé çàëóóñààñ òóñ á¿ð 150-300 ôðàíê ëóéâàðäñàí áàéâ.
Áè õîâ õîîñîí õî¸ð ñàð àæèëëààä ñîõîð çîîñ ÷ îëîîã¿é ÷ ìàø
îëîí ñàíàà îëæ àâñàí þì. Ýíý óäààä õýâëýëèéí àãóó åðòºíöºä
ãàíöààðàà îðæ ¿çýõýð øèéäëýý. Èíãýýä óäàõã¿é ýìýý áîëîõîîð òýñ÷
ÿäàí áàéãàà ýýæèéíõýý îéðîëöîî Êëåðìîíò-Ôåððàíäàä í¿¿í
ñóóðüøèæ, ººðèéí ãýñýí ñýòã¿¿ë ãàðãàõ õýâëýëèéí ãàçàð íýýí
132
àæèëëóóëæ ýõëýâ. Áàñ ë ñïîðòûí ìàøèíä äóðòàé íýãýí õýâëýã÷èéí
à÷ààð ñýòã¿¿ëèéí äóãààð ìààíü óäàëã¿é õóäàëäààíä ãàðàâ. Õýäèéãýýð
áè ò¿¿íä ÿìàð ÷ áàòàëãàà ãàðãàæ ºãººã¿é áîëîâ÷ òýð íàäàä çýýë îëãîæ,
ýðñäýëèéã ººðºº äààõûã çºâøººðñºí áèëýý.
Ñýòã¿¿ë ÷ õóðäàí õºëºº îëæ, óäàëã¿é òýð ÷èãëýëäýý
òýðã¿¿ëýãäèéí íýã áîë÷èõñîí áàéëàà. Áè õóâüäàà Êðèåçä áàéäàã Ìàñ-
äó-Êëîñûí òîéðîã áîëîí àâòîçàì äýýã¿¿ð øèíý øèíý çàãâàðóóäûã
òóðøèí æîëîîäîõ õàìãèéí ñîíèðõîëòîé àæëûã õèéõ ãàâúÿàòàé áîëîâ.
Ýíý çàìààð áè ìîòîðò ñïîðòûí åðòºíöºä õºë òàâüæ, óðàëäàõ
ìàøèíóóäûã ìààíü ÷ çýýëä¿¿ëäýã áîëëîî. Ýöñèéí ýöýñò ìèíèé
ìºðººäºë áîäèò áàéäàë áîëæ, öààøèëáàë ººðò äàñàë áîëîîã¿é
ìàøèíóóäààð îëîí ÿëàëò áàéãóóëæ àâúÿàñëàã óðàëäààíû æîëîî÷
áîëîõîî ýõíýýñýý ìýäñýí þì.
Ãÿëàëçñàí ñàéõàí ãóðâàí æèëèéí òóðø áè ýíý áàéäëààð
àìüäàð÷, öàã ÿìàãò ººðèéí æîëîîäëîãûí óð ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýí
ìèíèé õàéðòàé äóðòàé ñïîðòûí ìàøèíûõàà ÷èãëýëä 100 õóâü ñýòãýë
ñàíààãàà òºâëºð¿¿ëæ áàéëàà. Áè ººðèéí õÿçãààðëàëòóóäûã áàéíãà
òýëæ, ººðèéí ðåôëåêñ, ðåàêöóóäûã õÿíàõ õÿíàëòàà òîãòìîë
ñàéæðóóëàõ òàë äýýð æèíõýíý õàíàìæ ýäýëæ áàéñàí ãýäãèéã ýíä
õýëýõ ¸ñòîé. Ãýâ÷ áè ìîòîðûí äóó ÷èìýý þìóó øàòàõóóíû øàòàëòûí
¿íýðò äóðòàé áàéñàíã¿é, óðàëäààíû ìàøèí ¿éëäâýðëýã÷èä
ìàøèíóóäàà äóó ÷èìýýã¿é, ¿íýðã¿é õèéõèéã øààðääàã ¿å èðýýñýé
õýìýýí ìºðººääºã áàéëàà. Ǻâõºí òýð öàãò ë áè æîëîîäëîãûí
òààøààë ãýã÷èéã õàìãèéí öýâýð ò¿âøèíä íü á¿ðýí ýäýëæ ÷àäàõñàí
áèëýý.
Ãýâ÷ ýíý á¿õ þì 1973 îíû ñ¿¿ëýýð îðâîíãîîðîî ýðãýñýí þì.
Ñàíààíäã¿é ó÷ðàë
Òýð ãàéõàëòàé ºäºð áóþó 1973 îíû 12 äóãààð ñàðûí 13-íä áè Ïüþ-
äå-Ëàññîëàñ äàõü Àóâåðãýí ãàëò óóëûí òîãîîí äîòîð ÿâæ áàéëàà.
Ìèíèé ºìíº ä¿ðñëýí áè÷ñýí÷ëýí òýíä áè àíõ óäàà õàðü ãàðèãèéí
õ¿íòýé (òîäîðõîé õýëâýë Ýëîõà áóþó Ýëîõèìèéí ãàíö òîîíû íýð)
óóëçàæ, ò¿¿íòýé íýã ãàçàð çóðãààí ºäºð äàðààëàí òóñ á¿ð íýã öàãèéí
òóðø ÿðèëöñàí áºãººä òýðýýð ýíýõ¿¿ ‘çàõèàñ’-ûí ýõíèé õýñýãò
133
áè÷ñýí ãàéõàìøèãò íýýëò¿¿äèéã íàäàä õýëæ ºã÷ áè÷¿¿ëñýí áèëýý.
Ýíý ÿâäëààñ õîéø ýõíèé õýäýí ºäðèéí òóðø áè åð íü ýíý
á¿õíèéã õýí íýãýíä õýëæ ç¿ðõëýõ áîëâóó õýìýýí ãàéõàæ áàéñàí
í¿ãëýý íàìàí÷ëàõ ¸ñòîé. Èíãýýä õàìãèéí ò¿ð¿¿íä õýäèéãýýð
ÿðèëöàã÷ûíõàà õýëñíèé äàãóó äýíä¿¿ õóðäàí áè÷èæ àâñàí ÷ ÷àäëàà
øàâõàí áàéæ áè÷ñýí ºíººõ òýìäýãëýëýý öýâýðõýí ãýã÷ õóóëæ áè÷èâ.
¯¿íèéãýý äóóñãààä ìèíèé ìýäýõèéí ÿìàð íýã õèé õîîñîí þìóó
øèíæëýõ óõààíû óðàí çºãíºë õýâëýäýãã¿é íýãýí õàðèóöëàãàòàé
õýâëýã÷èä òýìäýãëýëèéíõýý ýõ ãàð áè÷ìýëèéã èëãýýñýí þì. Ìýäýýæ
õýðýã õ¿í òºðºëõòºíä ìàø èõ à÷ õîëáîãäîëòîé ýíý çàõèàñûã øèíæëýõ
óõààí ººð áîëîìæèò õóâèëàðûã ñîíèðõäîã õ¿ì¿¿ñèéí õýðýãöýýíä
çîðèóëñàí òàéëàãäàøã¿é àäàë ÿâäëûí ò¿¿õ þìóó íóóö èä øèäèéí
íîìóóäûí öóãëóóëãàä îðóóëààä àëãà áîëãî÷èõûã áè õ¿ññýíã¿é.
Òýðõ¿¿ õýâëýëèéí ãàçðûí ýçýí Ìàðñåë Æóëèàí íàìàéã Ïàðèñò
óðüæ, ãàð áè÷ìýë ìààíü øóóãèàí òàðèõààð ýä áàéíà õýìýýâ. Ãýõäýý
ýíý çàõèàñûã ÿðèõûí ºìíº ººðèéí àìüäðàëûí ò¿¿õèéí òàëààð ÿðèõ
¸ñòîé, èíãýõýýð “öººí æèæèã çàñâàð õèéãäýõ” áàéõ ãýëýý.
Ýíý á¿õýí ¿íýõýýð ÿðèõûí àðãàã¿é áîëîìæã¿é õýðýã áàéëàà.
Ìèíèé õóâèéí çàí ÷àíàð áóñäàä íýýí çàäëàõ ãýñýí òýð ç¿éëòýé ìèíü
ýí òýíö¿¿ ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé þì øèã ýõëýýä ººðèéí àìüäðàëûí
ò¿¿õèé㠺㿿ëýõýä çóóãààä õóóäàñ çàðöóóëààä äàðàà íü õ¿ëýýæ
àâñàí ìýäýýëëýý äýëãýí òàâèõûã áè õ¿ññýíã¿é. Õýëýõ ãýæ áóé
ìýäýýëýë ìààíü õýâëýëèéí ãàçðûí ñîíèðõîõîîð çóçààí íîì áîëæ
÷àäàõã¿é ÷ ãýñýí ýíý çàõèàñûã õýâë¿¿ëýõ, ãýõäýý ò¿¿íèéã äàíãààð
íü õýâë¿¿ëýõèéã áè õ¿ñ÷ áàéëàà. Èéìýýñ áè íî¸í Æóëèàíààñ ãàð
áè÷ìýëèéã ìààíü áóöààæ ºãºõèéã õ¿ññýí þì. Ãýòýë ãàð áè÷ìýë ò¿¿íä
áàéõã¿é, íýãýí óíøèã÷ çýýëæ àâààä ÿâñàí, ýðã¿¿ëæ ºãºõººð íü ÷àì
ðóó øóóäàíãààð ÿâóóë÷èõúÿ ãýäýã þì áàéíà.
Êëåðìîíò-Ôåððàíäàä áóöàæ î÷ñîíûõîî äàðààõàí íàìàéã
Ïàðèñò ýðãýæ èðýýä øàòðûí èõ ìàñòåð Æàê ×àíñýëèéí óäèðäñàí
òåëåâèçèéí øîóíä îðîëöîõûã óðüñàí öàõèëãààí õ¿ëýýæ àâëàà.
Òýðýýð ìèíèé ãàð áè÷ìýëýý ÿâóóëñàí õýâëýëèéí ãàçðûí
çàõèðëóóäûí íýã áàéâ. Òýð ò¿¿íèéã óíøèæ ¿çýýä õ¿í èòãýõ ýñýõèéã
íü ìýäýõã¿é öýâýð óðàí çºãíºë áàéíà ãýæ îéëãîæýý. Òýãýýä áè óã
øîóíä îðîëöñîíû äàðààãààð íü õ¿ì¿¿ñýýñ ìÿíãà ìÿíãà çàõèäàë
õ¿ëýýæ àâñàí áºãººä çàðèì íü øîîëîí ýëýãëýñýí áàéõàä îëîí õ¿í
134
ìèíèé ÿðüñíûã ìàø õàðèóöëàãàòàéãààð õ¿ëýýí àâ÷, òóñëàõûã õ¿ññýí
áàéëàà.
Ãýâ÷ ºäºð õîíîã ºíãºðñººð, ãàð áè÷ìýë ìèíü ýðãýæ èðýýã¿é ë
áàéëàà. Áè ºíººõ õýâëýã÷ ð¿¿ãýý áàòàëãààò çàõèäàë èëãýýæ, òýð
õàðèóä íü ãàð áè÷ìýëèéã ÷èíü ÿâóóëíà, ãýõäýý õàðààõàí îëîîã¿é
áàéíà ãýñýí õàðèó èð¿¿ëñýí áàéëàà. Íàìàéã óòñààð ÿðüæ óã àñóóäëûã
àñóóõ ¿åä õýí ÷ àñóóëòàä ìèíü õàðèó ºãºõèéã õ¿ñýõã¿é áàéñàí ó÷ðààñ
àðâàí õîíîãèéí äàðàà áè Ïàðèñò áóöàæ î÷èâ.
Òåëåâèçèéí øîóíû äàðàà ñîíèðõîë òàòàãäàí íàäòàé õîëáîî
áàðüæ áàéñàí íýðò çàãâàð çîõèîí á¿òýýã÷ Êîóððåãåñ ãàð áè÷ìýëä
ìààíü ÿã þó òîõèîëäîîä áàéãààã îëæ ìýäýõýýð íàäòàé õàìò
õýâëýëèéí ãàçàð ðóó î÷èõîîð áîëñîí þì. Ìàðñåë Æóëèàí áèäýíä
õýëýõäýý, íýãýí óíøèã÷ óã ãàð áè÷ìýëèéã àâààä àìðàëòààð ÿâ÷èõæýý,
ãýõäýý ò¿¿íèéã õààøàà ÿâñàí, ò¿¿íòýé ÿàæ õîëáîî áàðèõàà ìýäýõã¿é
áàéíà ãýñýí òàéëáàð ºãºâ. ͺõöºë áàéäàë óëàì á¿ð õà÷èí áîëñîîð
áàéëàà.
ßâæ ÿâæ ýöýñò íü íî¸í Êîóððåãåñ ãàð áè÷ìýëèéã ìèíü îëæ
àâààä íàäàä áèå÷ëýí àâ÷èð÷ ºãñºí þì. Ãàð áè÷ìýë ìààíü ¿íýõýýð
àëãà áîëñîí óó, àëü ýñâýë õýâë¿¿ëýõã¿é ãýæ íóóí äàðààä áàéñàí óó
ãýäãèéã îäîî õ¿ðòýë áè ãàéõäàã þì. Õýðâýý òýð õýâëýëèéí ãàçàð ãàð
áè÷ìýëèéã ìààíü ¿íýõýýð òèéì àìàðõàí àëä÷èõñàí áîë áóñàä
çîõèîë÷ íàðò ýõ áè÷ãýý òèéø íü ÿâóóëàõ õýðýãã¿é ãýæ çàõèõàä õ¿ðýõ
áàéëàà.
Óã á¿òýëã¿é ÿâäëààñ ñóðãàìæ àâ÷, ìºí óã çàõèàñûã õýâëýãäýí
ãàðìàãö õóäàëäàí àâ÷ óíøèõûã õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñèéí çàõèäàë óëàì
èõýññýýð áàéñàí òóë ýõíýð Ìàðè Ïàóë ìààíü ñóâèëàã÷ûí àæëàà
îðõèæ, ýíý îíöãîé áàðèìò áè÷ãèéã õýâëýæ, ò¿ãýýõ àæèëä ìèíü
òóñëàõûã õ¿ññýí áèëýý.
Ǻâõºí èéì àðãààð ë áè÷ñýí ç¿éëèéíõýý àøèãëàëòûã áàéíãà
õÿíàæ áàéõ áîëîìæòîé ãýæ ¿çñýí ó÷ðààñ áè ÷ çºâøººð뺺. Íàäàä
ºãñºí ýðõýì ¿¿ðãèéí õàðèóöëàãàòàé áàéäàëä òîõèðîõã¿é áàéñàí
ó÷ðààñ áè ñïîðòûí ñýòã¿¿ëä àæèëëóóëàõàà äàðóé çîãñîîæ, ýöýñò
íü 1974 îíû íàìàð íîì ìààíü õýâëýãäýí ãàðñàí áèëýý.
Àìüäðàëäàà óðüä õîæèä ¿çýãäýýã¿é öî÷ðîëä îðñíîîñ áîëæ
ìýäðýëèéí ñèñòåìèéí õýâèéí àæèëëàãàà àëäàãäàí, óëìààð õîäîîä
ãýäýñíèé ºâ÷èí òóñ÷, áàðàã õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýëòýé áîëîõîä
135
õ¿ðýâ. Èíãýýä á¿õýë ºâºëæèí õîäîîäíû ¿ðýâñýëèéí íîöòîé
õýëáýðýýð ºâ÷èëºí øàíàëñàí þì. ßìàð ÷ ýì òàðèàíû ¿ð íºëºº
ãàðñàíã¿é, õàðèí áè äîòîîä ñýòãýëýý òàéâøðóóëàõààð øèéäýæ, õýñýã
õóãàöààíä áÿñàëãàë, àìüñãàëûí äàñãàëóóä õèéñíèé õ¿÷èíä ºâ÷èí
çîâëîí ìààíü èä øèäèéí þì øèã îðã¿é àðèëñàí áèëýý.
Çóðãààí ñàðä íü áè Ôèëèïï Áîóâàðäûí õºòºëñºí òåëåâèçèéí
øîóíä îðîëöñîí þì. Áÿìáà ãàðèãèéí ¿äýø õýìýýõ ýíý íýâòð¿¿ëýãò
ìºí ë ¸æèëæ å㺺äñºí áàéäàëòàé, íî¸í Áîóâàðä ººðèéí õàìòðàí
õºòëºã÷èéã ÿãààí àíòåíòàé íîãîîí õóâöàñ ºìññºí Àíãàðàã ãàðèãèéí
çî÷èí ìýò áîëãîîä íàäòàé óóëçñàí õàðü ãàðèãèéí õ¿íòýé òºñòýé áàéíà
óó ãýæ àñóóæ áàéëàà.
Ãýâ÷ ¿¿íèéã ¿çýæ ñîíèðõñîí îëîí õ¿í Ôèëèïï Áîóâàðäàä
õàðèóöëàãàòàé áàéäàë äóòàãäñàíûã íü ø¿¿ìæèëæ, ò¿¿íä õàíäñàí
çàõèäàë áè÷ñýí áàéëàà. Èíãýýä ìÿíãà ìÿíãàí çàõèäàëä äàðóóëñàí
òýðáýýð íàìàéã äàõèí óðüæ, íàäààð áàãà çýðýã èë¿¿ þì ÿðèóëàõààð
äàõèí íýã øîó íýâòð¿¿ëýã çîõèîí áàéãóóëàõààä øèéäñýí áàéíà.
Áè ÷ ¿¿íýýñ èë¿¿ õàíãàëòòàé ÿðèõ áîëîìæ íàäàä îëãîõã¿é þì
áàéíà ãýæ ¿çýýä ÿã òýð íýâòð¿¿ëãèéí äàðààãèéí ºäºð Ïëýåëèéí
Òàíõèìèéã ò¿ðýýñýëæ, õýä õîíîãèéí äàðàà ñîíèðõñîí ¿çýã÷äýä
çîðèóëñàí íýýëòòýé ÿðèëöëàãà õèéõýý çàðëàõààð øèéäñýí þì. Èíãýýä
íàìàéã ñîíñîõîîð õý÷íýýí õ¿í öàã çàâ ãàðãàí èðýõèéã ìýäýõã¿é ó÷ðààñ
150 ñóóäàëòàé, íýìýëò 500 õ¿í ñóóõ áîëîìæ á¿õèé òàíõèì ò¿ðýýñëýæ
áýëäýâ.
Ãýòýë ýöýñò íü 3000 ãàðóé õ¿í èðäýã þì áàéíà. Ìýäýýæ ìèíèé
çàõèàëñàí òàíõèìä 500-õàí õ¿í ñóóõ áîëîìæòîé ó÷ðààñ ñóóäàë
ä¿¿ðìýãö ¿ëäýæ áàéãàà áóñàä õ¿ì¿¿ñò çîðèóëæ õýäýí ºäðèéí äàðàà
2000 ñóóäàëòàé òîì òàíõèìä ÿðèà õèéâýë ÿàñàí þì áý ãýæ çºâëºëºº.
Ìýäýýæèéí õýðýã, çàðèì íýã íü õýäýí çóóí êèëîìåòðèéí öààíààñ
çîðüæ èðñýí áîëîõîîð ¿¿íä îëîí õ¿í äóðàìæõàí áàéñàí áèç.
Á¿õ þì ñàéí áîëæ, ìýäýýæ þìàíä ÿìàãò ºíãºö õàíäàæ,
ýðãýëçñýí àñóóëò òàâüæ áàéäàã ¿ë èòãýã÷ íàðûã èíýýäòýé þì ÿðüæ
áóéã íü õàðóóëæ ÷àäñàí òºäèéã¿é òýäíýýñ ãàäíà íàäàä òóñëàæ,
íàìàéã äýìæèõ àñàð îëîí õ¿í áàéãààã ìýäñýí þì.
Áè õýäèé äóó äóóëæ áàéñàí ¿åèéíõýýñýý ÷ èë¿¿ àéäàñ òºð¿¿ëýì
¿å øàòàä îðæ áàéñàí áîëîâ÷ á¿õ þì ñààäã¿é ºíãºð÷, õàìãèéí õ¿íä õýö¿¿
àñóóëòóóäûí õàðèóíóóä ÷ ººðñ人 ìèíèé àìíààñ ãàð÷ áàéëàà. ¯íýõýýð
136
Ýëîõèìèéí íàäàä àìëàñíû äàãóó äýýðýýñ òóñëàìæ èðæ áóéã áè ìýäýð÷
áàéëàà. Áè ÿàãààä ÷ ãàíöààðàà äàâæ ãàðàõààðã¿é àñóóëòàä ºãºõ
õàðèóëòûã ººðºº ººðººñºº ÷àãíàæ áóé ìýò ñýòãýãäýë íàäàä òºðæ áàéëàà.
Õýä õîíîãèéí äàðàà õî¸ð äàõü ÿðèàãàà õèéëýý. Ýõíèé óäààä
òàíõèìä îðæ ÷àäààã¿é õ¿ì¿¿ñ ýíý óäààä äàõèæ èðýõã¿é, óëìààð ìàø
¿íýòýé õºëñºëñºí òàíõèì ìààíü áàðàã äºðºâíèé ãóðàâ íü õîîñîí áàéõ
âèé ãýõýýñ áè àéæ áàéëàà. Òåëåâèçèéí íýâòð¿¿ëýã ÿâñíààñ õîéø
ýíýõ¿¿ õî¸ðäàõü ÿðèàíû ìàòåðèàëûã íèéòëýõýýð çºâøººðñºí öîðûí
ãàíö ñîíèí áîëîõ France Soir ñîíèíä ãóðàâõàí ìºð áîãèíî ìýäýý
ãàðñíààñ ººð ÿìàð ÷ ñóðòàë÷èëãàà õèéãäýýã¿é áàéâ.
Õàðèí óóëçàëò ÿðèà ýõëýõ ¿åä õî¸ð ìÿíãà ãàðóé õ¿í õàíãàëòòàé
öóãëàæ, òàíõèì ä¿¿ðñýí áàéâ. Ýíý öàã ¿åýñ ýõëýí áè äààëãàâðûíõàà
àìæèëòàä îãòõîí ÷ ýðãýëçýõýý áîëüñîí áèëýý.
Îëíû ÿðèà
1974 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðààñ õîéø äº÷ ãàðóé ëåêö óíøèõ ÿâöàä õàìãèéí
îëîí òàâèãäàõ àñóóëòóóäûã ìýääýã áîëñîí áàéëàà. Ò¿¿í÷ëýí
MADECH-í ãèø¿¿í÷ëýë áàéíãà ºñºí íýìýãäýæ, Ôðàíöûí á¿õ òîì
õîòóóäàä õàìãèéí ýð÷ õ¿÷òýé, èäýâõòýé ãèø¿¿äýýð õ¿ðýýë¿¿ëñýí
á¿ñèéí ñàëáàðóóä áàéãóóëàãäñàí áàéâ.
̺í çàðèì ñýòã¿¿ë÷èä ººðñäèéí àæëûã øóäàðãà, ñàéí
ã¿éöýòãýæ ÿã ººðñäèéí ¿çñýí, ñîíññîíûã áè÷èæ, õýëýõ áàéäëààð îëîí
íèéòýä ìýäýýëæ áàéëàà. Ãýâ÷, Le Point ìýòèéí çàðèì íýã õýâëýë¿¿ä
õóäëàà áè÷ñýí áàéëàà. Òýð ÷ àòóãàé õàðèó ºãºõ ýðõèéíõýý äàãóó
òàøàà ºã¿¿ëëýý çàñâàðëàõûã òýäýíä ñàíóóëñàí àëáàí çàõèäàë
ÿâóóëñàí áîëîâ÷ òýä çîõèõ ¸ñíû ¿éëäýë õèéãýýã¿é þì.
La Montagne ñîíèíûõîí ãýõ ìýò áóñàä íü ç¿ãýýð ë, íàìàéã
Êëåðìîíò-Ôåððàíäàä ÿðèà õèéõ ãýæ áàéãààã óíøèã÷èääàà
ìýäýýëýõýýñ òàòãàëçàæ, òýð ìóæûí öîðûí ãàíö ºäºð òóòìûí ñîíèí
ãýäãýý áóðóóãààð àøèãëàæ áàéâ. ¯íýí õýðýãòýý òýäíèé ìýäýýíèé
çàõèðàë íàäòàé óóëçñàí áîëîâ÷ íàìàéã áîëîí ìèíèé ¿éë
àæèëëàãààíû òàëààð ñîíèíäîî õýçýý ÷ òàâèõã¿é ãýñýí þì. Ýíý á¿õýí,
íàìàéã àíõíààñàà Ôðàíöûí ãîë õýâëýë ìýäýýëëèéí áàéãóóëëàãàä
õàíäàæ, òåëåâèçýýð ãàðàõààñàà ºìíº òýäýíä ýõýëæ ìýäýýëýýã¿éä
äóðã¿é íü õ¿ð÷ áàéñàíòàé õîëáîîòîé. ¯ã õýëýõ ýðõ ÷ºëººíèé ãóíèãòàé
áºãººä ñàéõàí æèøýý áàéãàà áèç. Òýð ÷ á¿¿ õýë ïîðíîãðàô êèíîíû
ñóðòàë÷èëãààã õóóäàñ ä¿¿ðýí òàâüñàí ìºðò뺺 ìèíèé ÿðèàíû òóõàé
òºëáºðòýé çàðûã ÿâóóëàõààñ òàòãàëçñàí ãýýä áîä äîî.
Le Point ñîíèíû õóâüä ë ãýõýä ìèíèé õàðü ãàðèãèéíõàíòàé
137
2
ÓÄÀÀÕ Ó×ÐÀË
1975 îíû 7 äóãààð ñàðûí 31-íû ¿çýãäýëò
1975 îíû 6 ñàðä ìèíèé áèå MADECH-í åðºíõèéëºã÷ººñ òàòãàëçàõààð
øèéäñýí íü íýãä¿ãýýðò, óã õºäºë㺺í îäîî íàäã¿éãýýð ìàø ñàéí
àæèëëàæ ÷àääàã áîëñîí áàéñàí, õî¸ðäóãààðò, áè ýíý áàéãóóëëàãûã
ïåòàíèê (áîóëèíãòàé òºñòýé ñïîðò òîãòîîì)-èéí êëóá, äàéíä
îðîëöñîí àõìàäóóäûí õîëáîî ãýõ ìýò õ¿ì¿¿íëýãèéí à÷
õîëáîãäîëòîé õºäºëãººí¿¿äèéã àäèëòãàæ õèéñýí 1901 îíû õóóëèéí
äàãóó çîõèîí áàéãóóëñíààð àëäàà ãàðãàæýý ãýæ ¿çýæ áàéñàíòàé
õîëáîîòîé.
Ýëîõèìèéí íàäàä äàìæóóëñàí ãàéõàìøèãò çàõèàñò ñàéòàð
íèéöñýí õºäºëãººí ºðí¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé þì áàéíà ãýæ áîäîæ
áàéëàà. Ýíý íü á¿òýýã÷äèéí ìààíü õýëæ çºâëºñºí ç¿éëñèéã,
òóõàéëáàë îþóí÷ëàë, õ¿ì¿¿íëýã ¸ñ, á¿õ áóðõàíû øàøèíèé
ïðàêòèêóóäûã äàõèí íýãòãýõ çýðãèéã äýýäýëñýí õºäºë㺺í áàéõûã
øààðäàæ áàéëàà.
1901 îíû õóóëüä òóëãóóðëàñàí ÿìàð ÷ ýâëýë õîëáîîä çàð÷ìûí
õóâüä òºäèéã¿é ÿäàæ çîõèîí áàéãóóëàëòûí òàëààðàà ÷ Ýëîõèìèéí
çàõèàñûí ìºí ÷àíàðòàé çºð÷èëäºæ áàéëàà. Õîëáîîíû á¿õ ãèø¿¿ä
ñàíàë ºãºõ ýðõòýé áîëîõîîð øèéäâýð ãàðãàëòàä çºâõºí õàìãèéí
óõààíòàé õ¿ì¿¿ñ ë îðîëöîõ ¸ñòîé ãýñýí îþóí÷ëàëûí çàð÷ìèéã
õ¿íäýòãýí ¿çýõã¿é áàéâ. Èéìýýñ áè ýíý ¿íäñýí àëäààã çàñàæ,
138
MADECH-ã óñòãàæ àëãà áîëãîõ çàìààð áèø, õàðèí á¿òöèéã íü èë¿¿
¿ð íºëººòýé áîëãîæ ººð÷ëºëò îðóóëàõ çàìààð øèíý÷ëýõ
øààðäëàãàòàé áàéâ. Ýíý íü 1901 îíû õóóëèéí çîõèöóóëàëòûí ýñðýã
áîë÷èõ ãýýä áàéëàà.
Èíã ýñíýýð MADECH íü áóñäààñàà èë¿¿ íýýëòòýé
ñýòãýëãýýòýé ãèø¿¿äèéí îðîëöîîòîéãîîð õàìòðàí ºðí¿¿ëýõ æèíõýíý
õºäºëãººíºº ( àìüäðàë äýýð áîë MADECH-í óäèðäàã÷ íàðûí
öóãëàðàëòûã) äýìæèæ àæèëëàõ áàéãóóëëàãà áîëæ ººð÷ëºãäºõººð
áàéâ.
Óã øèíý õîëáîî íü áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí îþóí ñàíààã õÿçãààðã¿é,
ìºíõèéí îðîí çàéí ç¿ã íýýæ ºãºõèéã õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñèéã íýãòãýæ
Ýëîõèìèéí çàõèàñàä çààæ ñóðãàñàí á¿õíèéã ÷àäâàðëàãààð õèéæ
ã¿éöýëä¿¿ëýõ çàìààð õ¿í òºðºëõòíèéã óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýã÷ áîëîõ
þì. Èéìýýñ ìèíèé áèå áóðõàíû øàøèí, íîéð õ¿ðãýì áîëîâñðîë,
áîäëîãîã¿é òåëåâèçèéí õºòºëáºð¿¿ä, æèæèã óëñ òºðèéí òýìöýë çýðýã
á¿õèé ë àðãà çàìààð õ¿ì¿¿ñèéí îþóí óõààíûã õààí áîîãäóóëàõûã
îðîëäîæ áàéãàà ýíý íèéãýìä, ýíýõ¿¿ åðòºíöººñ òàñðàí ãàð÷,
áóñäûíõàà îþóí óõààíûã íýýõèéã îðîëäîæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéã
òîäðóóëàí ãàðãàæ ºãºõèéã õè÷ýýñýí áèëýý. MADECH-èéí õóâüä
Ýëîõèìèéí çàõèàñûã îëæ ìýäñýí õ¿ì¿¿ñèéí ýõýëæ õàíäàõ äýìæèã÷
áàéãóóëëàãà áîëñíîî𠺺ðèéí à÷ õîëáîãäîëûã õàäãàëæ ¿ëäýõ þì.
Ýíý íü äàäëàãàæèã÷ ãèø¿¿äýýñ á¿ðäñýí áàéõ áºãººä óäèðäàã÷ íàðûí
öóãëààí íü ýäãýýð äàäëàãàæèã÷ ãèø¿¿äèéã óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýõ
“ñàíâààðòíóóä”-ààñ á¿ðäñýí õºäºë㺺í áàéõ þì.
MADECH-í ãèø¿¿äèéí äîòîð òóõàéí áàéãóóëëàãûã óäèðäàí
àæèëëóóëàõ ÷àäâàðòàé õ¿ì¿¿ñ îëîí áàéñíûã áè ìýäýõ áºãººä
óäèðäàõ çºâëºëèéí ñîíãóóëü ÷ ¿¿íèéã áàòàòãàæ ºãñºí þì. Ìèíèé
îðîíä åðºíõèéëºã÷ººð òîìèëîãäñîí Êðèñòèàí ãýõýä èðýýä¿éòýé
ôèçèê÷ áºãººä çºâëºëèéí áóñàä ãèø¿¿ä á¿ãä àäèëõàí áóñäûãàà
òºëººëºõ ÷àäâàðòàé, ÷àäâàðëàã õ¿ì¿¿ñ áàéñàí.
ßã ýíý çóðãààí ñàðûí ¿åä MADECH-èéí õàìãèéí èäýâõòýé,
õàìãèéí íýýëòòýé ñýòãýëãýýòýé ãèø¿¿íèé íýã Ôðàíöèîç íàäòàé
óóëçàõààð Êëåðìîíò-Ôåððàíäàä èðñýí þì. Áàãà çýðýã àìàð÷, õýí
íýã íü ìèíèé ºíãºðñºí àìüäðàëûí òóõàé ñîëèîòîé þì ñýäýõýýñ íü
ºìíº 1973 îíû 12 äóãààð 13-íààñ ºìíºõ á¿õèé ë ¿éë ÿâäëûã óÿëäóóëæ
õîëáîñîí íîìîî òàéâàí áè÷èæ ñóóõ ¿¿äíýýñ àëü áîëîõ àëñ áºãë¿¿
139
çàéäóó ãàçàð õºäºº ãýð îëæ ñóóõ õ¿ñýëòýéãýý áè ò¿¿íä õýëýâ. Òýðýýð
íàäàä Ïåðèãîðäîä çàìààñ çàéäóó íýãýí ýäëýí ãàçàðòàéãàà õýëýýä
õýðâýý òààëàãäâàë ãàíö, õî¸ð ñàðûã òýíä ºíãºðººõ, òýíä õýí ÷
àìüäðààã¿é áàéãàà áîëîõîîð õ¿ñâýë ò¿¿íýýñ ÷ óäààí ñóóõûã
çºâøººðñºí þì.
Áèä òýð äîðîî î÷èæ ¿çýõýýð òèéø æîëîî çàëæ, òýíäýõèéí
òàéâàí, íàì ã¿ì áàéäàë íü èõýä òààëàãäñàí ó÷ðààñ òýíä õî¸ð ñàð
ñóóõààð øèéäýâ. Õî¸ð äîëîî õîíîãèéí äàðàà ãýõýä òýíäýõèéí
áàéäàëä áè ìàø èõ òàòàãäàí áàÿñ÷, á¿ð áàéíãà ñóóðüøèæ òºâõíºõ
òàëûí þì ñ¿ðõèé áîäîõ áîëîâ.
Äîëîîí ñàðûí ñ¿¿ëýýð Ôðàíöèîç áèäýíòýé èðæ íèéëýí, áèä
8 äóãààð ñàðûí 6-íä Êëåðìîíò-Ôåððàíäàä áîëîõ ¸ñëîëûí óóëçàëòûí
äàðàà í¿¿æ èðýõýýð òºëºâëºæ ýõëýâ. Òýãýõäýý ãàéõàìøèãò ó÷ðàë
òîõèîñîí òýðõ¿¿ ãàçðààñàà í¿¿÷èõâýë ìèíèé ¿¿ðýã äààëãàâàð ÿìàð
íýã áàéäëààð áèåëýõã¿é þì øèã àéäàñ òºðæ áàéñàí ó÷ðààñ áè
õàðààõàí èòãýëòýéãýýð øèéäýæ ÷àäàõã¿é áàéëàà. Òýãòýë 7 äóãààð
ñàðûí 31-íä, ýõíýð Ìàðè-Ïàóë, Ôðàíöèîç áèä ãóðàâ öýâýð àãààðò
ãàð÷ ñóóòàë àñàð òîì õºëºã ãýìýýð ç¿éë ÷èìýýã¿éõýí îãöîì
õºäºëãººíººð áàðàã áàéøèí äýýã¿¿ð ìèíü ø¿ðãýõ øàõàì íèñ÷
ºíãºðºõèéã áèä õàðàâ.
Òºñººëºõèéí àðãàã¿é õóðäíààð õºäëºõèéí çýðýãöýý õýä õýäýí
óäàà îãöîì çîãñ÷ áèäíèé çîãñ÷ áàéñàí ãàçðààñ 500 îð÷èì ìåòðèéí
çàéä õºðººíèé ø¿ä õýëáýðèéí õºäºë㺺í õèéâ. Ýíý ÿâäëûã ãýð÷ëýõ
õ¿ì¿¿ñ äýðãýä ìèíü áàéãààä áè ìàø èõ ñýòãýë äîãäîëæ, ¿ãýýð
õýëýõèéí àðãàã¿é áàÿð æàðãàëûã áèåýð àìññàí þì. Äîãäîëñíîîñîî
áîëæ Ôðàíöèîçûí òîëãîéí ¿ñ áîñ÷èõ øèã áîëñîí ãýæ òýð õýëæ áèëýý.
Ìèíèé õóâüä òýð ãàçàð ðóó í¿¿æ èðýõèéã ìààíü Ýëîõèì çºâøººðñíèé
èëò øèíæ ìýò ñàíàãäàæ áàéëàà.
Ìàðãààø ºã뺺 íü íýã ãàðûí ìààíü áóë÷èí äýýð, òîõîéíû
íóãàëààíààñ õîëã¿é íýãýí õà÷èí òýìäýã áàéõûã îëæ õàðàâ. Áè òýð
äîðîî óðä ºäðèéí õàðñàí ç¿éëòýé õîëáîæ áîäîîã¿é áîëîâ÷ õîæèì
îëîí õ¿í ýíý òýìäãèéã çºâõºí Ýëîõèì ë òàâüñàí áàéæ òààðíà ãýæ
õýëñýí þì. Ýíý áîë ãóðàâ îð÷èì ñàíòèìåòðèéí äèàìåòðòýé óëààí
òîéðîã áºãººä òîéðãèéí óðò íü 5 ìì îð÷èì çóçààí, äîòðîî ãóðâàí æèæèã
òîéðîãòîé áàéëàà.
Ýíý òýìäýã äàðààãèéí õî¸ð äîëîî õîíîãèéí òóðø áàéñààð
140
áàéñàí áºãººä äàðàà íü ãîëûí ãóðâàí òîéðîã íèéëæ íýã òºâòýé õî¸ð
òîéðîã áîëîí õóâèðñàí þì. Èíãýýä äàõèí õî¸ð äîëîî õîíîãèéí äàðàà
ãýõýä óã õî¸ð òîéðîã àðèëæ, îðîíä íü íýã öàãààí òîëáî ¿ëäñýí íü
îäîî ÷ ìèíèé ãàð äýýð õýâýýð áàéãàà. Ýíý òýìäãýýñ ¿¿äñýí ÿìàð ÷
ºâ÷èí áàéãààã¿é áºãººä ò¿¿íèéã ãàð äýýð ìèíü áàéõ á¿õèé ë
õóãàöààíä º÷¿¿õýí ÷ áîëîâ çàãàòíàõûã ìýäðýýã¿é ãýäãýý ýíä îíöëîí
õýëýõèéã õ¿ñ÷ áàéíà. Óã òýìäãèéã ¿çñýí çàðèì íýýëòòýé ñýòãýëãýýòýé
ýðäýìòýä òºãñ áîëîâñðîíãóé ëàçåðèéí òóñëàìæòàéãààð ýä ýñèéí äýýæ
àâàõ ¿åä ¿¿ññýí áàéæ áîëîõ þì ãýæ òààìàãëàæ áàéâ.
Èíãýýä ýöýñò íü òºëºâëºñºí ¸ñîîð Êëåðìîíò-Ôåððàíäûí
îéðîëöîî Ïüþ-äå-Ëàññîëàñûí òîãîîíä äàõèí íýãäýõ öóãëàðàëò
ìààíü ÷ áîëæ, óóëçàëòûí ¿åýð àõàí ä¿¿ãèéí áàðèëäëàãà, ýâ ýåèéí
óóð àìüñãàë çîíõèëæ áàéëàà.
Áè MADECH-í ãèø¿¿äèéí ýíýõ¿¿ öóãëàðàëòûí ºäðèéí òîâûã
ººðèéí ìýäýëã¿éãýýð òîãòîîñîí àâ÷ ¿íýí õýðýãòýý Ýëîõèì íàìàéã
óäèðäàí ÷èãë¿¿ëñýí áàéëàà. Ó÷èð íü óóëçàëòûí ¿åýð çàðèì ãèø¿¿ä
ìààíü ýíý ºäºð Õèðîøèìàä àòîìûí áºìáºã äýëáýëñýíèé 30 æèëèéí
îé, áàñ Õðèñòèéí øàøèíòíóóäûí áàÿð, Õóâèðàëûí ºäºð áîëîõûã
õýëñýí þì. Ýíý ºäð¿¿ä ÿã äàâõàöæýý ãýæ òýíýã¿¿ä ë õýëýõ áèç.
Óóëçàëòûí äàðàà MADECH-í çàðèì ãèø¿¿ä ìàíàéõûã í¿¿õýä
ìèíü òóñëàæ, áè Ïåðèãîðäîä øèëæèí òºâõíºñºí áèëýý.
Çàõèàñ: Õî¸ðäóãààð õýñýã
10 äóãààð ñàðûí 7-íä øºíèéí 11 öàãèéí îð÷èì áè ãýíýò ãàäàãø ãàð÷,
òýíãýð øèðòìýýð ñàíàãäààä ÿâ÷èõàâ. Ãàäàà ñýð¿¿âòýð áàéñàí ó÷èð
áè äóëààí õóâöàñëàæ, õàðàíõóéä ÿâàõààð òîõèðóóëàâ. Áè õààøàà
ÿâæ áàéãààã¿é óõààðàõ ñºõººã¿é íýã ç¿ãò ÿâæ áàéñíàà ãýíýò çóí
Ôðàíöèîçèéí ¿ç¿¿ëæ áàéñàí õî¸ð ãîðõèíû äóíäàõ îéãîîð
õ¿ðýýë¿¿ëñýí ãàçàðò î÷èõ õýðýãòýé áîëîõûã ìýäðýâ. Òýð ãàçðûã Ðîê
Ïëàò ãýäýã áàéëàà. Áè òýíä þó õèéæ ÿâààãàà ãàéõñàí áîëîâ÷ óðä íü
íàìàéã òåëåïàòààð óäèðäàãäàæ áàéæ áîëíî ãýñíèéã ìýäýõ òóë çºí
ñîâèíãîî äàãàí ÿâñààð øºíº äóíäààñ õàãàñ öàã ºíãºðºõ àëäàä çîðüñîí
ãàçðàà õ¿ðñýí áàéëàà.
Òýíãýð ãàéõàëòàé ñàéõàí, îäîä õàà ñàéã¿é ãÿëàëçàæ, á¿ðòèéõ
141
÷ ¿¿ëã¿é ìýò áàéëàà. Îä õàðâàõûã àæèãëàí çîãñîæ áàéòàë, ãýíýò
õºäºº õýýð òýð àÿàðàà ãýðýëòýæ, õýñýã áóòíû öààíààñ àñàð òîì ãàëàí
áºìáºã ãàð÷ èðýõ íü òýð. Áè þó õàéæ áàéãààãàà ñàéí ìýäýæ áóé ìýò
àñàð èõ áàÿð õººðººð ä¿¿ð÷ ãàëàí áºìáºã ãàð÷ èðñýí ãàçàð ðóó
àëõàëàà.
Ìèíèé ºìíº 1973 îíû 12 äóãààð ñàðä çóðãààí óäàà õàðñàí
ºíººõ õºëºã ¿çýãäýæ, õî¸ð æèëèéí ºìíº íàäòàé óóëçàæ áàéñàí õ¿í
ìààíü ýíýðýë õàéðûí èíýýìñýãëýë ä¿¿ðýí èðæ ÿâàà õàðàãäàâ. Áè
òýð äîð íü ë íýã ÿëãààã îëæ õàðàâ. Àíõ óóëçàõàä ºìññºí áàéñàí
í¿¿ðýý òîéðñîí ãýðýëò öàãèðàãòàé ñàíñðûí õóâöàñ íü áàéõã¿é
áàéëàà. Áè ¿íýíèéã ÷èí ¿íýíýýð íü ÿðüæ áàéãààãàà äýëõèé äàõèíä
îéëãóóëàõ ãýæ îðîëäîí º÷íººí öàã õóãàöàà ºíãºðñíèé ýöýñò èéíõ¿¿
ìèíèé àìüäðàëûã îðâîíãîîð íü ýðã¿¿ëñýí õàðèóöëàãûã õ¿ëýýõ òýð
õ¿íèéã äàõèí õàðàõ áîëñîíäîî õà÷èí áàÿðòàé áàéëàà. Áè ò¿¿íèé ºìíº
î÷îîä ìýõèéí ¸ñëîõîä òýð èéí õýëýâ.
‘ªíäèé㺺ä íàìàéã äàãààä ÿâààðàé. Áèä ÷àìä áîëîí ñ¿¿ëèéí
õî¸ð æèëèéí òóðø ÷èíèé õèéñýí á¿õýíä ìàø èõ ñýòãýë õàíàìæòàé
áàéíà. Íýãýíò áèä ÷àìä èòãýæ áîëíî ãýäãèéã ÷è íîòëîí õàðóóëæ
÷àäñàí òóë äàðààãèéí øàòàíäàà îðîõ öàã áîëëîî. ¯íýíäýý ýíýý õî¸ð
æèë áîë ç¿ãýýð ë òóðøèëòûí ¿å áàéëàà. ªíººäºð ìèíèé í¿¿ðýíä
ÿìàð ÷ õàìãààëàëò áàéõã¿é áàéãààã áîëîí ìèíèé õºëºã ÿìàð íýã
àíèâ÷ñàí ãýðýëã¿éãýýð, ÷èíèé ºìíº ãýíýò ãàð÷ èðæ áàéãààã ÷è õàðæ
áàéíà. Ýíý á¿õýí á¿ãä õàðü ãàðèãèéíõàí ñàíñðûí íèñãýã÷èéí
õóâöàñòàé áàéäàã ãýñýí òà íàðûí ä¿ð òºðõºä òîõèðóóëàí èòã¿¿ëýõ
ãýñýí õýðýã. Ãýâ÷ îäîî ÷è àéæ ñàíäðàõã¿é áîëòëîî õàíãàëòòàé
õºãæñºí ó÷ðààñ áèä ýíý àðãàà àõèæ ÷àìä õýðýãëýõã¿é’ ãýëýý.
Ò¿¿íèéã äàãàæ õºëãèéí äîòîð îðîõîä äîòîð òàë íü àíõíû
óóëçàëòààð ¿çñýíòýé òóí àäèëõàí -ãàäíàõ øèãýý ìåòàë ìàÿãèéí
õàíàòàé, ÿìàð íýã õÿíàëòûí ñàìáàð áóþó õýðýãñýë áàéõã¿é, îíãîöíûõ
øèã öîíõã¿é, õàãàñ òóíãàëàã õºõ ìàòåðèàëààð õèéñýí øàëàí äýýð
õî¸ð ò¿øëýãòýé ñàíäàë òàâüñàí- áàéëàà. Ñàíäëóóä íü òóíãàëàã
ìàòåðèàëààð õèéãäñýí, áÿöõàí õèéëäýã õóâàíöàð ñàíäàë ìýò áàéñàí
áîëîâ÷ ñóóõàä ÿìàð ÷ òàâ òóõã¿é áàéäàë ìýäðýãäñýíã¿é.
Òýðýýð íàìàéã õî¸ð ñàíäëûí íýãýíä ñóóõûã õ¿ñýýä, ººðºº íºãºº
äýýð íü ñóóãààä õºäëºõã¿é áàéõûã õ¿ñëýý. Äàðàà íü ò¿¿íèéã ¿ë
îéëãîãäîõ õýëýýð õýäýí ¿ã õýëìýãö ìàøèí ¿ë ÿëèã ãàíõàõ øèã áîëîâ.
142
Òýãìýãö ãýíýò ë á¿õ áèå ìèíü ìºñºí òàëñò áîëîí õóâèð÷ áàéãàà ÷
þì øèã, ýñâýë àðüñíû ìààíü í¿õ ñ¿âýýð ìÿíãà ìÿíãàí ìºñíèé
òàñòóóä ÿñàíä òóëòàë íýâòðýí îðæ áàéãàà ìýò õà÷èí èõ õ¿éòýí
öýâäãèéã ìýäðýâ. Ýíý áàéäàë ìàø áîãèíî õóãàöààíä, ìàãàäã¿é õýäõýí
õîðîì áîëæ ºíãºðñºí òºäèéã¿é, ò¿¿íýýñ õîéø þó ÷ ìýäýðñýíã¿é.
Òýãòýë ìàíü õ¿í ºíäèéæ ‘Áèä õ¿ðýýä èð÷èõëýý, ÷è áîñîîä
èðæ áîëíî’ ãýëýý.
Áè ò¿¿íèéã äàãàí øàòààð áóóëàà. Õºëºã ìààíü àðâàí òàâàí
ìåòð îð÷èì ãîë÷òîé, àðâàí ìåòð îð÷èì ºíäºð ìåòàë ºíãºòýé äóãóé
ºðººíä õºäºë㺺íã¿é çîãñ÷ áàéëàà. Õààëãà îíãîõîä óäèðäàã÷ ìààíü
íàìàéã äîòîãø îðæ, õóâöñàà á¿ðýí òàéëàõûã õ¿ñýýä ò¿¿íèé äàðàà
öààøäûí çààâðûã ºãºõººð áîëîâ. Äàðàà íü ÿìàð ÷ ºíöºã áóëàíã¿é,
äºðâºí ìåòð îð÷èì ãîë÷òîé áàñ íýã äóãóé ºðººíä îðóóëàâ. Íàìàéã
õóâöñàà òàéëæ äóóñòàë, ºðººíä õ¿íèé äóó ãàð÷ ºìíº ìèíü áàéãàà
õààëãààð îðîõûã õ¿ñýâ.
Õààëãà îíãîéìîãö, ñàÿ õóâöñàà òàéëñàí ºðººòýé òºñòýé,
ãýõäýý õîíãèë ìàÿãûí óðò ºðºº ðóó îðëîî. Õîíãèëûí òóðø ººð ººð
ºíãèéí ýðãýëäñýí ãýðë¿¿ä äîîãóóð ºíãºð÷ ãàðàâ. Äàðàà íü õ¿íèé
õîîëîé äàõèí ãàð÷ øàëàí äýýð çóðñàí ñóìûã äàãàí ÿâààðàé, òýíä
òàíûã óãààëãûí ºðºº õ¿ëýýæ áàéãàà ãýñíèéã ¸ñîîð áîëãîâ..
Ýíýõ¿¿ õàæóó ºðººíä ¿íýõýýð øàëíààñ äîîø õîíõîéëãîí
õèéñýí óãààëãûí âàííòàé, óñ íü ÿã áèåä òîõèðñîí õàëóóí á¿ëýýí,
ãî¸ìñîã ¿íýðòýí ñýíãýíýõ àæ. ªíººõ äóó õîîëîé ãàð÷ íàìàéã õóâèéí
àðèóí öýâðèéí õýðýãöýýãýý õàíãàõûã çºâëºñíèé äàãóó áè ÷ ã¿éöýòãýâ.
Äàðàà íü ìåòàë õàíàíû äýðãýäýõ æèæèã ø¿¿ãýýíä áàéðëàõ øèëòýé
ç¿éëýýñ àâ÷ óóõûã õ¿ñëýý. Ò¿¿íýýñ àâ÷ óóæ ¿çâýë àëìîíä ÷àâãààð
ìàø ãî¸ àìòàëñàí öàãààí øèíãýí áàéñàí áºãººä ìàø õ¿éòýí àæýý.
Äàðàà íü 纺ëºí ìàòåðèàëòàé, óíòëàãûí õóâöñàðõóó õóâöàñ ºãñºí
íü òîðãî ºìññºí ìýò áàéëàà. Öàãààí ºíãºòýé, ÿã òààðñàí ýäãýýð
õóâöñûã íàäàä çîðèóëæ ºð íýã òàâèóð äýýð áýëäýæ òàâüñàí áàéâ.
Ýöýñò íü ¿ëäñýí ãàíö õààëãà îíãîéæ, óäèðäàã÷ûãàà äàõèí îëæ õàðàâ.
Òýðýý𠺺ðòýéãýý èæèë ä¿ð òºðõòýé, ãýõäýý ººð ººð îíöëîã øèíæòýé
õî¸ð áàðàà áîëîã÷ äàãóóëñàí áàéñàí áºãººä òýä öàã ÿìàãò íàéðñàã
óðèàëãàõàí áàéõ àæ.
Áè òýäýíòýé õàìò àñàð òîì íýã òàíõèìä îðñîí íü ãàéõëûã ìèíü
óëàì á¿ð òºð¿¿ëæ, àëìàéðóóëæ áàéëàà. Ýíý ºðººã õýä õýäýí ¿å
143
øàòòàéãààð çîõèîí áàéãóóëñàí, ãîë÷ íü 100 ìåòð îð÷èì ë áàéõ. ªðººã
òóâ òóíãàëàã áºìáºãºð îðîéòîé õèéñýí, àíõ õàðàõàä èéì îðîéòîé
ãýäãèéã íü ìýäýãäýõýýðã¿é òèéì òóíãàëàã àæýý. غíèéí òýíãýðèéã
ìÿíãà ìÿíãà îäîä ÷èìýãëýí õàðàãäàõ áîëîâ÷ òàíõèìèéã á¿õýëä íü
¿ä äóíäûí ¿å áîëæ áàéãàà ìýò 纺ëºí, áàéãàëèéíõ øèã ãýðëýýð
ñàðóóëõàí ãýðýëò¿¿ëæýý. Øàëûã íü ìýë ãàéõàæ, äóð áóëàì àðüñ ¿ñ,
ñàõëàã õèâñýýð á¿ðæýý. Ýíä òýíäã¿é íýãèéã íü õàðààä ò¿ð¿¿÷èéíõýýñ
èë¿¿ ãî¸ ãýìýýð óðëàãûí õàìãèéí ãàéõàëòàé áèøðýì á¿òýýë¿¿ä
áàéðëóóëñàí, çàðèìèéã íü àìü îðóóëæ, ºí㺠íü ñîëèãääîã áàéäëààð
õèéñýí áàéëàà. Õàà íýãòýý íü òîä óëààí, òîä õºõ ãýýä ÷àìèí ºíãºò
çàãàñ ìýò ãî¸ìñîã ºíãºòýé áîëîâ÷ õýäýí ìåòðèéí ºíäºðòýé óðãàìëóóä
¿çýãäýíý. Àðûí õºãæèì íü áàäðàëò áèøã¿¿ð, õèéëèéí õîñëîë ãýìýýð
óÿíãàëæ, õàÿà íýã ãàéõàëòàé õýìíýë ¿¿ñãýõ íàéðàë äóóíû áîëîí
áàðãèë õîîëîéí äóó ñîíñòîæ áàéëàà.
Öýöã¿¿ä õºãæìèéí àÿñààð áºõèéí ãàíõàæ, õºãæìèéí ºí㺠àÿñ
ººð÷ëºãäºõ òóòàì ºí㺠íü ñîëèãäîí õóâèðàõ àæýý. Õàðèí õýí íýãíèéã
ÿðèõàä õºãæìèéí àÿ íàìñàõ òóë áèä äóó õîîëîéãîî ºíäºðñãºëã¿éãýýð
ÿðüæ áèå áèåíýý ñàéí ñîíñîæ áîëîõîîð áàéâ. ªðººíèé àãààðò ò¿ìýí
ç¿éëèéí ñîäîí ãàéõàìøèãò ¿íýð àíõèëàõ íü õºãæìèéí àÿ òºäèéã¿é
ºðººí äîòîðõ áàéðëàë äàãàí ñîëèãäîõ àæýý. Ýíý ãàçðûã á¿õýëä íü
àðâàí ºíöºãò áóëàíä õóâààæ, áóëàí á¿ð ººð ººð ò¿âøèíä, ººð ººðèéí
ºâºðìºö îíöëîãòîé áàéõààð çîõèîí áàéãóóëàãäæýý. Ýíý á¿õíèé
äóíäóóð æèæèã ãîðõè ìóðèëçàõ íü ñîíèí.
Óäèðäàã÷ûí ìààíü õî¸ð áàðàà áîëîã÷ ò¿¿íä àñàð èõ õ¿íäýòãýë
¿ç¿¿ëýõ àæ. Äàðàà íü ò¿¿íèé íàäàä õýëñýí ç¿éë íü ‘Íàìàéã äàãààä
ÿâààðàé, íàäàä ÷àìä õýëýõ ç¿éë èõ áàéãàà òóë íýã ãàçàð òóõëàöãààÿ’
ãýëýý.
Ò¿¿íèéã äàãàí õýñýã ò¿øëýãòýé ñàíäàë, ìàø 纺ëºí õàð
àðüñààð õèéñýí áóéäàíòàé ãàçàð î÷èæ, á¿ãä ñóóöãààõàä óäèðäàã÷
ìààíü èéí ºã¿¿ëëýý:
‘ ªÍªªÄªÐ, Áè 1973 îíû 12 äóãààð ñàðä ÷àìä õýëæ
áè÷¿¿ëñýí ç¿éëýý ã¿éöýýæ õî¸ðäàõü çàõèàñûã ºãºõ ãýæ áàéíà. ×àìä
ÿìàð íýã áè÷èæ òýìäýãëýõ ç¿éë áàéõã¿é, ãýõäýý ñàíàà á¿¿ çîâ, áèäýíä
ñîíññîí á¿õíèéã ñàíóóëàõ áîëîìæòîé àðãà òåõíèê áàéãàà òóë ìèíèé
÷àìä õýëñýí á¿õýí îþóí óõààíä ÷èíü ñóóãäàõ áîëíî’.
Þóíû ºìíº ñ¿¿ëèéí õî¸ð æèë õèéñýí á¿õíèé ÷èíü òºëºº ÷àìä
144
áàÿð õ¿ðãýõèéã õ¿ñ÷ áàéíà. Ãýõäýý áàñ ¿ëäñýí äààëãàâàð ÷èíü óëàì
èë¿¿ õýö¿¿ áàéõ áîëíî ãýäãèéã óðüäààñ ñàíóóëàõûã õ¿ñ÷ áàéíà. Ãýâ÷
÷àìä þó ÷ òîõèîëäñîí ÷èíèé õ¿÷èí ÷àðìàéëòûã õîæèì ¿íýëæ øàãíàõ
ó÷ðààñ ÿìàð ÷ òîõèîëäîëä á¿¿ øàíòðààðàé.
Ýõëýýä ÷àìä ºãñºí àíõíû çàõèàñûí íýã õýñýãò áèäíèé õ¿í
òºðºëõòíèéã óñòãàõàä îðîëöîõ òàëààð ÷è áóðóó õóóëáàðëàí áè÷ñýí
áàéíà. Ýíä áèä îðîëöîõã¿é ãýäãèéã òîäîðõîé áîëãîæ áè÷èõ õýðýãòýé.
Õ¿í òºðºëõòºí ò¿¿õèéíõýý ýðãýëòèéí ¿å äýýð èðæ áàéíà, ò¿¿íèé
èðýýä¿é çºâõºí ººðººñ íü õàìààðíà. Õýðâýý òà íà𠺺ð õîîðîíäîî
áîëîí áàéãàëü îð÷èí ðóóãàà õàíäñàí õàòóó øèð¿¿ õàíäëàãà,
ò¿ðýìãèéëýëýý õÿíàí òîãòîîæ ÷àäàõ þì áîë òà íàð ãàðèã õîîðîíäûí
èðãýíøëèéí àëòàí ¿åä õ¿ð÷, îð÷ëîí õîðâîîãèéí àç æàðãàë, îëîëò
àìæèëòûã ýäëýõ áîëíî. ͺ㺺 òàëààñ, òàíàé èðãýíøèë õ¿÷èðõèéëýëä
çàì òàâüæ ºãâºë ýíý á¿õýí ýöýñòýý øóóä áà øóóä áóñ àëü íýã àðãà
çàìàà𠺺ðèé㺺 óñòãàõàä õ¿ðãýõ áîëíî.
Õ¿íèé ñóó óõààíûã ë õÿíàæ ÷àäàæ áàéãàà öàãò ¿¿íýýñ èë¿¿
ãàðàõ ÿìàð íýã øèíæëýõ óõààíû þìóó òåõíèêèéí áýðõøýýë çîâëîí
ãýæ áàéõã¿é. Ãýõäýý õ¿íèé îþóí óõààí äýëõèé äàõèíä àç æàðãàëûã
àâ÷ èðæ ÷àäàõûí àäèë çàðèì îþóí óõààíû õîìñäîëòîé õ¿ì¿¿ñ
äýëõèé äàõèíû ýíõ òàéâàí áàéäàëä àþóë ó÷ðóóëæ ÷àäíà ø¿¿.
Òà íàð õýäèé÷èíýý õóðäàí îþóí÷ëàëûã òîãòîîíî, îþóí óõààí
íü äóòóó áîëîâñîðñîí õ¿ì¿¿ñèéí òàðüæ ÷àäàõ áîëîìæèò ãàìøãèéã
òºäèé÷èíýý õóðäàí çàéëóóëàõ áîëíî. Õàðèí õ¿í òºðºëõòíèéã óñòãàõ
àéìøèãò ãàìøèã í¿¿ðëýõýä õ¿ðâýë áèä çºâõºí ÷àìàéã äàãàãñàäûã ë
àâðàõ áîëíî. Íîàãèéí öàã ¿åä áîëæ áàéñàí øèã á¿õ àþóë çàíàë àðèëæ
äóóññàíû äàðàà ñ¿éð÷ ìºõñºí ãàçàð äýëõèé äýýð òýä äàõèí
àìüäàðöãààõ áîëíî’.
Áóääèçì
Óäèðäàã÷ ìààíü ò¿ð çîãñîîä öààø ¿ðãýëæë¿¿ëýí ºã¿¿ëýâ:
‘Õ¿í ¿õýõ ¿åä òóõàéí ¿õñýí õ¿íèé ñ¿íñ àñàð îëîí áóã
÷ºòãºðººñ çàéëæ ÷àäàõóéö ñîíîð ñýðýìæòýé áàéõ ¸ñòîé, ýñ òýãâýýñ
äàõèí õîéä ä¿ðýý îëæ àìüäðàëûí öèêëäýý ýðãýí óíàõ áîëíî ãýæ
òàéëáàðëàäàã. ͺ㺺 òàëààñ õýðâýý òýäãýýð ìóó áóã ÷ºòãºð¿¿äýýñ
145
çóãòàí çàéëæ ÷àäâàë, óã öèêëýýñ ÷ºëººëºãäºæ öýíãýëèéí äýýä
äèâààæèíä õ¿ðíý ãýäýã.
¯íýí õýðýãòýý, ýíý íü õóâü õ¿íä òºäèéã¿é õ¿í òºðºëõòºíä
á¿õýëä íü õîëáîãäîëòîé ìàø ñàéí ä¿ðñëýë þì. ªºðººð õýëáýë,
ñîíãîëò õèéõ áîëîìæòîé áîëîõ á¿ðòýý óã öèêëä ýðãýæ óíàõàä íü
õ¿ðãýæ áàéãàà òýäãýýð áóã ÷ºòãºð¿¿äýä ýñýðã¿¿öýë ¿ç¿¿ëýõ ¸ñòîé
ãýñýí ¿ã. Ýíä õýëýýä áàéãàà “áóã ÷ºòãºð” ãýäýã áîë õ¿í òºðºëõòºíèé
ìààíü áóþó áàéãàëèéí ýñðýã ÷èãëýñýí ò¿ðýìãèéëýë, “öýíãýëèéí äýýä
äèâààæèí” ãýäýã íü øèíæëýõ óõààí õ¿ì¿¿ñò ¿éë÷ëýí, óëìààð
øèíæëýõ óõààíû à÷ààð ñîõîð õ¿í õàðæ, ä¿ëèé õ¿í ñîíñîæ ÷àääàã
áîëîõ åðòºíöèéí äèâààæèí ¿¿ñãýñýí òýðõ¿¿ èðãýíøëèéí àëòàí ¿å
þì.
Õýðâýý õ¿í òºðºëõòºí ýäãýýð áóã ÷ºòãºðººñ õÿíóóð áàéæ
÷àäàõã¿é áîë äàõèí òºðºëòèéí öèêëäýý ýðãýí óíàæ, äàõèàä õ¿é
íýãäëèéí ¿åýñýý ýõëýí õºãæèí äýâøñýýð á¿õèé ë çîâëîí ç¿ä¿¿ðèéã
àãóóëñàí äàéñàãíàã÷ åðòºíö äýýðõ áîëîâñðîíãóé íèéãýì áîëæ õºãæèõ
õ¿ðòýëýý á¿õíèéã øèíýýð ýõëýõýä õ¿ðíý.
Èéìýýñ ÷ ýíý öèêëèéã áýëãýäñýí õàñ òýìäýã ýðòíèé ñóäàð
áè÷ã¿¿äýä ÷ áàéäãûí íýã àäèë ìàíàé ñ¿ëä òýìäýãò ä¿ðñëýãäñýí
áàéäàã ó÷èðòàé. Ýíý áîë øèíæëýõ óõààíûã ýíõ òàéâàí÷ààð àøèãëàõ
áîëîìæ á¿ðäñýí äèâààæèí, õ¿í òºðºëõòºí áàéãàëèéã çàõèð÷,
áàéãëèéí ¿ð øèìèéã õ¿ðòýõèéí îðîíä áàéãàëäàà ýðãýýä çàõèðàãäàí
îðîõ õ¿é íýãäëèéí ¿åä íü áóöààõ òàì õî¸ðûí õîîðîíäûí ñîíãîëò
þì.
Ýíý ¿¿äíýýñýý ãàðèã åðòºíöºº îðõèí îäîõ ÷àäâàðòàé àìüä
àìüòäûí õóâüä ýíý áîë ñàíñàð îãòîðãóéí ò¿âøíèé áàéãàëèéí
øàëãàðàë áîëäîã þì. Ǻâõºí ººðèéí äàéí÷ ò¿ðýìãèé çàíã òºãñ áàðüæ
õÿíàæ ÷àäñàí õ¿ì¿¿ñ ë ýíý øàòàíä õ¿ð÷ ÷àäíà. Áóñàä íü øèíæëýõ
óõààí, òåõíîëîãèéí ºíäºð õºãæèëä õ¿ð÷, õàíãàëòòàé õ¿÷èðõýã çýâñýã
á¿òýýõ ÷àääàã áîëìîãöîî ë ººðñäèé㺺 óñòãàõ áîëíî. Èéì ÷ ó÷ðààñ
õàà íýãòýéãýýñ áèäýíòýé õîëáîî òîãòîîõûã õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñýýñ áèä
îãò àéäàãã¿é þì. õàðèí “ººðèéí ãàðèã åðòºíöººñ òàñðàí îäîõ
÷àäâàðòàé õ¿ì¿¿ñ ÿìàãò ýíõ òàéâàí÷ áàéäàã” ãýñýí ñàíñàð îãòîðãóéí
õóóëèéã áèäýíòýé õîëáîî òîãòîîñîí ìÿíãà ìÿíãàí õ¿í õ¿ëýýí
çºâøººðñºí þì.
Àìüä áèå ººðèéí íàðíû àéìãèéí ñèñòåìèéã îðõèí ãàð÷ ÷àäàæ
146
áàéíà ãýäýã íü õàðãèñ ò¿ðýìãèé õàíäëàãàà ÷àäâàðëàãààð óäèðäàõ
÷àäâàð äóòàãäàõ ¿åä ¿¿ñ÷ áîëîõ “äýâøèë-ìºõëèéí öèêë”-èéã äàâæ
ãàð÷ýý ãýñýí ¿ã. Òà íàð íàðíû àéìãèéí ñèñòåìýýñýý ãàðäàãø àÿëàõ
áîëîìæèéã îëãîõóéö õ¿÷èðõýã ýð÷èì õ¿÷íèé ýõ ¿¿ñâýðèéã îëîõûí
öàãò äèéëäýøã¿é ñºíººõ õ¿÷òýé äîâòîëãîîíû çýâñã¿¿äèéã ÷ á¿òýýõ
÷àäâàðòàé áîëíî.
Äýëõèéí áºìáºðöºã äýýðõ òàíàé á¿ñ íóòàã áóþó Ôðàíö óëñ
Åâðîïûã íýãòãýõèéã îðîëäñîí çºâ çàìäàà õýäèéí îðñîí, îäîî öýðýã
àðìèã¿é àíõíû îðîí áîëîõ ¸ñòîé. Èíãýñíýýð Ôðàíö óëñ äýëõèé
äàõèíä ¿ëãýð æèøýý áîëîõ þì. Ôðàíöûí öýðãèéí ìýðãýæèëòí¿¿ä
íýãäñýí Åâðîïûí ýíõèéã ñàõèóëàõ õ¿÷íèé ¿íäñèéã òàâüæ, ÿâààíäàà
äýëõèéí ýíõ òàéâíû êîðïóñ áîëæ õóâèðàõ ¸ñòîé. Òýð ¿åä öýðãèéíõýí
äàéíûã õàìãààëàã÷èä áàéõûí îðîíä ýíõèéã õàìãààëàã÷èä áîëæ,
ýíýõ¿¿ õàìààã¿é íýð õ¿íäòýé öîëûã õ¿ðòýõ áîëíî.
Ôðàíö øèã ÷óõàë îðíû õóâüä áóñäûãàà ¿ëãýðëýí äàãóóëàõ
çàìûã çààæ ºãºõ çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé, èíãýæ òóñ óëñ çàéëøã¿é
õààõ àëáàäëàãûí öýðãèéí àëáûã ¿ã¿é áîëãîæ, ººðèéí ìýðãýæëèéí
àðìèéã óäàõã¿é áàéãóóëàõààð îðîëäîæ áàéãàà íýãäñýí Åâðîïûí
àëáàíä àøèãëàõ ó÷ðààñ õºðø îðíóóä íü õýçýý ÷ òóñ óëñ ðóó õàëäàí
äîâòëîõã¿é.
ͺ㺺 òàëààñ ýíý íü áóñàä îðíóóä ýíý æèøãèéã äàãàæ, òýð
äàðóéäàà òàíàé îðíû çàìíàñàí çàìààð çàìíàõàä õ¿ðãýíý. Íýãýíò
Åâðîï öýðýã àðìèéí õóâüä íýãä÷èõâýë ò¿¿íèé ýäèéí çàñãèéã Åâðîïûí
íýãäìýë íýã âàëþòòàé áîëñíîîð íýãòãýæ áîëíî. Èíãýñíýýð äýëõèé
äàõèíä èæèë òºñòýé ¿éë ÿâö ºðíºæ, äýýð íü ýõíèé çàõèàñä ÷àìä
õýëñýí øèã Äýëõèéí á¿õ ñóðãóóëüä äýëõèéí íèéòèéí ãàíö ë õýëèéã
çààâàë ñóðãàäàã áîëíî. Õýðâýý ÿìàð íýã óëñ ¿ëãýð ¿ç¿¿ëýõ ¸ñòîé
þì áîë òýð íü Ôðàíö óëñ áàéõ ¸ñòîé. “Áóñäûã àéëãàõ õ¿÷”-òýé
áîëîõûã äýìæèõ íýðýýð áèä ººðñäèé㺺 óñòãàõ çýâñãèéã
õóðèìòëóóëæ áàéíà.
Óëñ á¿ð áóñàä õýñýã óëñûã àéëãàõ õ¿ñýëòýé ÷ àìüäðàë äýýð
áèå áèåíýý õýçýý ÷ õýí íü äàéñàí áîëîõûã ìýäýõã¿é ó÷ðààñ ãàíö
ñàíàìñàðã¿é ¿éëäëýýñ áîëæ ºíººõ ‘àéëãàõ õ¿÷’ ìààíü õàëäàí
äîâòëîõ õ¿÷ áîëîí õóâèð÷, ýöýñòýý á¿õýë á¿òýí äýëõèé åðòºíöèéã
ìºõºëä õ¿ðãýæ áîëîõ þì.
Õ¿í òºðºëõòºí ºíãºðñíººð äàìæèí èðýýä¿éã õàðäàã. Ýíý áîë
147
àëäàà. Õàðèí ò¿¿íèé îðîíä ºíãºðñºí人 ø¿¿ìæëýëòýé õàíäàæ,
ºíãºðñºí人 òóëãóóðëàæ ºíºº ¿åèéã áàéãóóëàõààñàà èë¿¿
èðýýä¿éäýý çîðèóëæ ºíºº ¿åý áîñãîõ õýðýãòýé. Áàðàã ãó÷ààäõàí
æèëèéí ºìíº ë ãýõýä ºíººãèéí ºíäºð õºãæèëòýé îðíû õ¿ì¿¿ñ áîëõè
á¿ä¿¿ëýã õýâýýð áàéñíûã ñàíàõ õýðýãòýé. Òà íàð äºíãºæ ë ¿¿íýýñýý
ñàëæ áàéíà. Äýëõèé äýýð ºíººäºð òýíãýðò ÿìàð íýã ‘òýíãýðëýã’ ýä
ç¿éë ÿâæ áàéíà ãýõýýñ ººðèéã õàðàõ ÷àäâàðã¿é áîëõè á¿ä¿¿ëýã
õ¿ì¿¿ñ ñàÿ ñàÿàðàà áàéíà. Öààøèëáàë, ýäèéí çàñãèéí õóâüä áóóðàé
õºãæèëòýé îðíóóäàä áóðõàíû øàøèíóóä ìàø õ¿÷òýé õýâýýð áàéãààã
÷è ìýäíý.
Íàñòàé õ¿ì¿¿ñ òàâ òóõòàé àìüäðàëòàé áàéãààã õàðàõàä òà
íàð èíãýæ õ¿ì¿¿ñèéã íàñààð íü õ¿íäëýí äýýäýëæ áîëîõã¿é, õàðèí
îþóí óõààíûã íü õ¿íäýëæ äýýäýëæ áàéõ ¸ñòîé. Áèäíèé ºíº õîëûí
ºâºã äýýäýñ ìààíü ÷ èíãýæ õ¿íäëýãäýõ øààðäëàãàã¿é, á¿ð
öààøèëáàë òýä áîë ººðñäèé㺺 ñàíñàð îãòîðãóéä íýýõ ÷àäâàðã¿é,
íýã ¿åýñ íºãºº ¿åä èõýýõýí ¿íý öýíèéã ãàðäóóëàí ºãºõ ÷àäàëã¿é ÿäóó
äîðîé, õÿçãààðëàãäìàë, ýðòíèé áîëõè á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí íýã æèøýý
ãýæ ¿çýõ õýðýãòýé.’
Áóðõàí ÷ áèø, ñ¿íñ ÷ áèø
Óäèðäàã÷ ìààíü öààø ¿ðãýëæë¿¿ëýí ºã¿¿ëð¿¿í:
‘Íèéãýì õýäèé÷èíýý áîëõè á¿ä¿¿ëýã áàéíà, ò¿¿íä áóðõàíû
øàøèí òºäèé÷èíýý öýöýãëýíý. ¯íýí õýðýãòýý õàðãèñ ò¿ðýìãèé çàíãàà
õàðààõàí äàâàí ãàð÷ ÷àäààã¿é áàéãàà åðòºíöºä ººðººð ÿàæ ÷ òàéâàí
àìãàëàí çîð÷èõ àðãàã¿é áîëñîí õàðü ãàðèãèéí çî÷èä ë ýäãýýð øàøèíû
¿ðèéã ñóóëãàñàí þì.
Õýðâýý òà íàð ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã ãàðèã åðòºíöºä çî÷ëîõ
õýìæýýíä õ¿ðòýë õºã溺ä èðýõèéí öàãò èéì ñèñòåìèéã õýðýãëýõýýñ
ººð àðãàã¿é áîëîõ áºãººä ¿íýí õýðýãòýý òýíä òà íà𠺺ðñäèé㺺
áóðõàí ìýò õàðàãäóóëàõ íü çóãààòàé áàéõ áîëíî. ¯íýíäýý èíãýõ ìàø
àìàðõàí, ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä ÷è çºâõºí òýíãýðýýñ
áóóãààä ë èðýõ þì áîë òýíãýðëýã áîëæ õóâèðíà. Ìýäýýæèéí õýðýã,
ÿìàð ÷ àéõ àþóëã¿éãýýð òýäíýýð õ¿íäë¿¿ëæ, òààëàìæòàéãààð õ¿ëýýí
àâàõóóëàõûí òóëä ¿¿íèéãýý áàãà çýðýã õ¿íäð¿¿ëýõ õýðýãòýé. Áèä ÷
148
áàñ ýíý ñèñòåì ìààíü ¿éë÷èëæ áàéãààã áîëîí îëîí íèéò, òºð çàñãèéí
ãàçàð, õýâëýë ìýäýýëëèéíõýí õýðõýí õàðèó ¿éëäýë õèéæ áàéãààã
õàðàõ ãýæ äýëõèé äýýð îéðòîæ õàðàãäñààð áàéãàà þì. Çàðèìäàà áèä
ººðñäèé㺺 èíãýæ áàÿñãàõ ÿâäàë ÷ îëîí òîõèîëääîã...
Çàõèàñûíõàà ýõíèé õýñýãò ÷àìä òàéëáàðëàæ ºã÷ áàéñàí÷ëàí
Áóðõàí ãýæ áàéõã¿é, ìýäýýæ ñ¿íñ ÷ ãýæ áàéõã¿é. Øèíæëýõ óõààíûã
àøèãëàí ÿìàð íýã þì á¿òýýäýãã¿é ë þì áîë ¿õñýíèé äàðàà þó ÷
¿ëäýõã¿é. Àìüä îðãàíèçìûí ýä ýñýýñ ò¿¿íèé áèåèéí áîëîîä îþóí
óõààíû ýõ çàãâàðûã àãóóëñàí ãàíö ýñýýð òóõàéí àìüä îðãàíèçìûã
äàõèí á¿òýýõ áîëîìæòîé ãýäãèéã ÷è ìýääýã áîëñîí. Îðãàíèçì ¿õýõ
ìº÷èä ò¿¿íýýñ º÷¿¿õýí ãðàìì æèí àëäàãääàãûã òà áèä îëæ ìýäýýä
áàéãàà, ¿íýíäýý ýíý áîë á¿õ àìüä îðãàíèçìä áàéäàã ýíåðãè ë òóõàéí
ìº÷èä àëäàãäàæ áàéãàà íü òýð þì. Ýíåðãè áîë ìàòåðèéí íýã àäèë
ººðèéí ãýñýí æèíòýé áàéäãèéã ÷è ìýäíý.
Ò¿¿í÷ëýí õÿçãààðã¿é æèæèã ò¿âøèíä ÷ çîõèîí áàéãóóëàëòòàé,
óõààíò àìüäðàë áàéäàã, òýä áèäýíòýé ë áàðàã àäèë çàìààð õºãæñºí,
áèäýíòýé õàðüöóóëæ áîëîõîîð áàéäãèéã òîãòîîñîí òóõàé ÷è ìýäíý.
Áèä ¿¿íèéã íîòëîõ ÷àäâàðòàé áîëîîä áàéãàà.
Ýíäýýñ áèä îä, ãàðèãóóä áîë àñàð òîì áèåòèéí äîòîðõ àòîìóóä
áºãººä óëìààð áóñàä îäîäòîé õîëáîîòîé áàéæ áîëîõûã ñóäëàí îëæ
ìýäñýí þì. Ò¿¿í÷ëýí õÿçãààðã¿é òîì ¿ëýìæ áèåò õ¿í, ò¿¿íòýé àäèë
¿ëýìæ áèåò íàéç íºõäèéíõ íü áèå äîòîð õÿçãààðã¿é æèæèã ò¿âøèíä
àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ ÷ ãýñýí íýãýí öàãò “Áóðõàí” õýìýýõ
ìàòåðèàëëàã áóñ ç¿éëä èòãýæ ø¿òýæ ÿâñàí áàéõ ºíäºð ìàãàäëàëòàé.
Þì á¿õýíä þì á¿õýí áèé ãýäãèéã ÷è á¿ðýí îéëãîõ ¸ñòîé. ßã
ýíý ìº÷èä ÷èíèé ãàðûí íýãýí àòîì äîòîð ë ãýõýä, “Áóðõàí”, ñ¿íñ
õî¸ðò èòãýñýí, èòãýýã¿é, ñàÿ ñàÿ åðòºíö òºðæ, íºãºº õýñýã íü ¿õýæ
áàéãàà. ̺í ÷èíèé õóâüä ìÿíãàí æèë ºíãºð÷ áàéõàä äýëõèéí íàð
áèåèéíõ íü ãàíö ë àòîì íü áîëîõ àâàðãà ¿ëýìæ áèåòíèé õóâüä ýíý
áîë ãàíö àëõàõ ë õóãàöàà.
¯íýí õýðýãòýý öàã õóãàöàà áîë àìüäðàëûí õýëáýðèéí
ò¿âøèíýýñ áóñ ìàññ áóþó æèíãýýñ óðâóó õàìààðàëòàé áàéäàã þì.
Ãýâ÷ îð÷ëîí åðòºíöèéí þì á¿õýí àìüä, õÿçãààðã¿é òîì, õÿçãààðã¿é
æèæèã õî¸ðòîéãîî ýâ íàéðòàé çîõèöñîí áàéäàã þì.
Äýëõèé ÷ áàñ áóñàä á¿õ ãàðèãèéí àäèë àìüä ç¿éë ìºí, õºãæèë
áóóðàé ó÷ðààñ õ¿í òºðºëõòºí îäîîõîíäîî ¿¿íèéã îëæ õàðàõàä õýö¿¿
149
áàéãàà. Ó÷èð íü ìàññûí õîîðîíäûí àñàð èõ çºð¿¿ íü òýðõ¿¿ ç¿ðõíèé
ëóãøèëòûã ìýäýð÷ îéëãîõîä ñààä áîëæ áàéãàà þì. Áèäíèé öóñàí
äàõü óëààí Ẻ쿿ä ÷, òýð ÷ áàéòóãàé áèäíèé áèåèéã á¿ðýëä¿¿ëæ
áàéãàà àòîìóóäûí íýã íü ÷ ººð áóñàäòàéãàà íèéëæ àìüä áèåò
á¿ðä¿¿ëæ áàéãààãàà òºñººëºº ÷ ¿ã¿é ÿâàà áèç.
Ýöýñò íü íýã õ¿íä þó ÷ òîõèîëäñîí îãòîðãóéí åðºíõèé áàëàíñ
áóþó òýíöâýð òîãòâîðòîé áàéäàã. Ãýõäýý õýðâýý áèä ººðñäèéí
ò¿âøèíä òàéâàí àìüäðàõûã õ¿ñâýë òýðõ¿¿ õÿçãààðã¿é àñàð òîì,
õÿçã ààðã ¿é º÷¿¿õýí æèæèã áîëîí ººðñäèéí èæèë õ¿í
òºðºëòí¿¿äòýéãýý ýâ íàéðòàé çîõèöîí àìüäðàõ ¸ñòîé.
Áèä îð÷ëîí åðòºíöèéí õÿçãààðã¿é ÷àíàðûí òóõàé òîâ÷õîí ÷
ãýñýí äóðäààä ºíãºðºõºä ë àëèâàà áóðõàí þìóó ñ¿íñ ñ¿ëä îðøèí
áàéäãèéã äýìæñýí ÿìàð ÷ ìàðãààí ¿íýìøèëã¿é áîëíî. Îð÷ëîí åðòºíö
õÿçãààðã¿é, ò¿¿íä ÿìàð íýã òºâ ãýæ áàéõã¿é ó÷ðààñ ÿìàð íýã òîäîðõîé
ãàçàð áóðõàí òýíãýð îðøèí áàéõ ¸ñã¿é. Ò¿¿íýýñ ãàäíà, õÿçãààðã¿é
àñàð òîì áèåò ç¿éë, õÿçãààðã¿é æèæèã áèåò¿¿äèéí îð÷ëîí åðòºíöèéí
õîîðîíä ÿìàð ÷ õîëáîî õàðèëöàà áàéõ áîëîìæã¿é ãýäãèéã ÷àìä
õýäèéí òàéëáàðëàñàí. Ó÷èð íü, ìàññûí ÿëãàà õýòýðõèé èõ ó÷ðààñ
èæèë õýìæýýíèé öàãèéí óðñãàëä çºð¿¿ ¿¿ñãýæ áàéãàà þì.
Ýöýñò íü, õýðâýý õýí íýã íü ¿õñýí õ¿íèé áèåýñ áèåã¿é ñ¿íñ
íèñýí ãàð÷ áàéíà ãýæ òºñººëæ ÷àäàæ áàéãàà áîë ( ýíý íü ìàø óðàí
ÿðóó ãýõýýñýý èë¿¿ ýðòíèé á¿ä¿¿ëã¿¿äèéí îþóí óõààíààñ ãàð÷ áàéãàà
ãýäýã óòãààðàà ãýíýí òºñººëºë þì) îð÷ëîí åðòºíö õÿçãààðã¿é ó÷ðààñ
óã ñ¿íñ õààøàà ÿâæ áîëîõûã òýð õ¿í òºñººëæ ÷àäàõã¿é.
Àìüä áèåä ¿õýõ ¿åä ò¿¿íèé áèåèéã îðõèí ãàðàõ ýíåðãè àãààðò
ýìõ çàìáàðààã¿é òàðõàæ, îð÷èí òîéðíû àãààðò áàéãàà ýíåðã¿¿äòýé
õîëèëäîí á¿õèé ë ìºí ÷àíàðàà àëäàõ áîëíî. Õàðèí òýðõ¿¿ ìºí ÷àíàð
íü òóõàéí äºíãºæ ¿õñýí àìüä áèåèéí ýä ýñ ãýõ ìýò çîõèîí
áàéãóóëàëòòàé ìàòåðò ë õàäãàëàãäàí ¿ëäýõ íü ìýäýýæ. Ýð, ýì
ãåí¿¿ä àíõíû ýä ýñèéã á¿òýýæ ¿ð òîãòîõ ÿâöàä òîäîðõîéëîãäñîí ýõ
çàãâàðûí õàà äàãóó ë ýíýõ¿¿ ìàòåð çîõèîí áàéãóóëàãäñàí áàéãàà.
Äýëõèé äýýðõ àìüäðàëûí ãàðàë ¿¿ñëèéí õóâüä çàðèì õ¿ì¿¿ñ:
“×è íýãýíò õàìãèéí àíõ òýíä þó áàéñíûã õýëæ ìýäýõã¿é ó÷ðààñ ÷èíèé
òàéëáàð þóã ÷ ººð÷ëºõã¿é” ãýæ õýëæ ìýäýõ þì.Ýíý áîë ¿¿íèéã õýëæ
áàéãàà õ¿í öàã õóãàöàà, îðîí çàéí õÿçãààðã¿éí òóõàé ÿìàð ÷ ìýäëýãã¿é
ãýäãýý õàðóóëæ áàéãàà òýíýã ø¿¿ìæëýë þì. “Þó ÷ àëãà áîëîîã¿é,
150
þó ÷ áèé áîëîîã¿é, á¿õ þì õóâèð÷ áàéíà” ãýäãèéã ÷è õýäèéí ñîíñîæ
ìýäñýí ó÷ðààñ ìàòåðò ÿìàð ÷ ýõëýë, òºãñãºë ãýæ áàéõã¿é. Ǻâõºí
ìàòåðèéí õýëáýðèéã ººð÷èëæ ÷àäàõ øèíæëýõ óõààíû ò¿âøèíä
õ¿ðñýí õ¿ì¿¿ñèéí õ¿ñëýýð ë ìàòåðèéí õýëáý𠺺ð÷ëºãäºæ áàéäàã
þì.
Àìüäðàëûí õÿçãààðã¿é ò¿âøí¿¿äèéí õóâüä ÷ ìºí àäèë. ¯¿íèéã
ìàíàé ýìáëåì áóþó òàíèõ òýìäýãèéí õî¸ðäàõü õýñýã èëýðõèéëäýã
þì. Õî¸ð õàðèëöàí ñ¿ëæèëäñýí ãóðâàëæèíãààñ á¿òñýí Äýâèäèéí îä
áîë “äýýðõ ÿìàð áàéíà, äîîðõ òèéì áàéíà” ãýñýí óòãàòàé. ×àìä áàéãàà
ìàíàé ñ¿ëä òýìäãýí äýýðõ çóðãààí òàëò îä áà ò¿¿íèé äóíäàõ á¿õ
þì ýðãýõ îð÷èëòîé áîëîõûã õàðóóëñàí õàñ òýìäýã õî¸ð íèéëýýä
åðòºíöèéí á¿õèé ë ìýðãýí óõààíûã àãóóëæ áàéãàà þì. Ýíý õî¸ð áèëýã
òýìäãèéã Áàðäî Òîäîë, Ò¿âäèéí ¯õýãñäèéí Ñóäàð ãýõ ìýò ýðòíèé íîì
ñóäàð, ò¿¿í÷ëýí áóñàä îëîí íîì çîõèîëîîñ îëæ ¿çýæ áîëíî.
Õ¿íèé õÿçãààðëàãäìàë îþóí óõààíû õóâüä õÿçãààðã¿éí òàëààð
îéëãîæ ìýäýõýä ìàø õýö¿¿ íü îéëãîìæòîé áºãººä á¿õ þìñ ¿çýãäëèéã
õàðèóöóóëæ äààòãàñàí íýã áóþó õýä õýäýí áóðõàíûã ø¿òýí áèøðýõ
çàìààð îð÷ëîí åðòºíöèéã öàã õóãàöàà, îðîí çàéä õÿçãààðëàõ
øààðäëàãàòàé áîëñíûã ¿¿ãýýð òàéëáàðëàíà.
¯íýíäýý áîë ñàíñàð îãòîðãóéã îéëãîæ ìýäýõ õàíãàëòòàé
ò¿âøèíä õ¿ð÷ ÷àäààã¿é õ¿ì¿¿ñ õÿçãààðã¿éí òóõàéí îéëãîëòûã õ¿ëýýæ
àâàõàä õ¿íäðýëòýé áàéäàã, èíãýñíýýð õ¿í òºðºëõòºíèéã ÿìàð ÷ îíö
ãîéä þìã¿é, çºâõºí õÿçãààðã¿é ñàíñàð îãòîðãóéí òîäîðõîé öàã õóãàöàà,
ãàçàðò îðøèí ñóóæ áóé õ¿ì¿¿ñ ìýò áîëãîäîã.
Ìýäýýæèéí õýðýã, õ¿ì¿¿ñ àëèâàà ç¿éëèéã ººðèéí îþóí óõààíû
ä¿ð çóðàãò òààðóóëæ òîäîðõîé õ¿ðýýíä, õÿçãààðëàãäìàë àðãà çàìààð,
ñàéòàð òîäîðõîéëîãäñîí áàéõûã èë¿¿òýé õ¿ñäýã. ªºð ãàðèã åðòºíö
äýýð àìüäðàë áàéõ áîëîìæòîé þó ãýæ ººðººñºº àñóóæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ
áîë èéìýðõ¿¿ õÿçãààðëàãäìàë îþóí óõààíòíû øèëäýã æèøýý þì.
×èíèé ëåêöèéíõýý ¿åýð õèéæ áàéñàí íýã ç¿éðëýëä áèä ìàø èõ
äóðòàé: Òýð áîë õ¿íèéã ìýëõèéòýé ç¿éðëýæ, öººðìèéíõºº ¸ðîîëä
áóé ìýëõèé õàà íýãòýý ººð öººðºìä àìüäðàë áàéäàã áîëâóó õýìýýí
ãàéõàí áîäëîãøèð÷ áàéãààòàé ë àäèë ãýñýí æèøýý þì.
Äýëõèéí äýýðõ äèâààæèí
151
ÒÀ ÍÀÐ õýðâýý ºíººäºð ººðñäèéíõºº ãàðò áàéãàà òåõíîëîãèî
õ¿÷èðõèéëýë, öýðýã àðìè, öººíõèéí õóâèéí àøèã ñîíèðõîëèéí òºëºº
áóñ õ¿íèé ñàéí ñàéõíû òºëºº ¿éë÷ëýõýýð àøèãëàõ þì áîë òóí
óäàõã¿é æèíõýíý ãàçàð äýëõèéí äèâààæèíä àìüäàð÷ ÷àäàõ áîëíî.
Øèíæëýõ óõààí, òåõíîëîãè íü õ¿í òºðºëõòºíèéã ºëñãºëºí
ãóéëàí÷ëàëûí çîâëîíãîîñ á¿ðýí àíãèæðóóëààä çîãñîõã¿é àìüäðàõûí
òºëºº àæèëëàõ ¿¿ðã ýýñ ÷ºëººëæ ºã íº. ßàã ààä ã ýâýë
àâòîìàòæóóëàëòûí à÷ààð õ¿íèé îðîíä ìàøèíóóä àìüäðàëûí ºäºð
òóòìûí õýì õýìíýëèéã õÿëáàðõàí çîõèöóóëæ ÷àääàã áîëîõ þì.
Òàíàé çàðèì õàìãèéí îð÷èí ¿åèéí ¿éëäâýð¿¿äýä ºìíº íü íýã
àâòîìàøèí á¿òýýõ ãýæ õýäýí çóóí õ¿í àæèëëàäàã áàéñàí áîë îäîî
çºâõºí ãàíö õ¿í ë àâòîìàøèí ¿éëäâýðëýëèéã óäèðäàí õýðýãæ¿¿ëäýã
ãàíö êîìïüþòåðèéã õÿíàæ áàéõ øààðäëàãàòàé áîëñîí áèëýý.
Èðýýä¿éä áîë ãàíö ÷ õ¿í õýðýãã¿é áîëîõ áîëíî. ¯éëäâýðèéí
ãàçðóóäàä õ¿í õ¿÷ óëàì á¿ð õýðýãöýýã¿é áîëæ, àæèë÷èäûã îëíîîð
àæèëã¿é áîëãîæ áàéãàà ó÷ðààñ ¿éëäâýð÷íèé ýâëýë¿¿ä ÷ äóðã¿é
áàéãàà. Áàñ ë ýäãýýð ýâëýë¿¿äèéí áóðóó õýâýýð áàéíà- 500 õ¿íèé
àæëûã õèéäýã òýð ãàéõàìøèãò ìàøèí óã 500 õ¿íèé áîäèòîéãîîð
àìüäðàõ íºõöºëèéã õàíãàæ ºãºõ ¸ñòîéãîîñ áèø òýäíèé ýçýí áîëîõ
ãàíö õ¿íèéã áàÿæóóëàõàä ¿éë÷ëýõ ¸ñã¿é áèëýý.
Õýí ÷ õýí íýãýíä ¿éë÷èëýõ ¸ñã¿é, õýí íýãýíä öàëèíãèéí òºëºº
àæèëëàõ ¸ñã¿é. Ìàøèíóóä á¿õ á¿õ àæëûã õàðèóöàæ, õÿëáàðõàí
óÿëäóóëàí çîõèöóóëæ ÷àääàã, óëìààð õ¿ì¿¿ñ ººðñäèéí á¿òýýãäñíèé
ó÷èð óòãà áîëîõ ãàíö ç¿éëä áóþó ñýòãýæ, á¿òýýæ, õºãæèí öýöýãëýõýä
ººðñäèé㺺 çîðèóëàõ ¸ñòîé. Ìàíàé ãàðèã äýýð áîë èéì ë áàéäàã.
Õ¿¿õä¿¿ä ÷èíü àæèë, ãýð á¿ë, óëñ îðîí ãýñýí ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã ãóðâàí
çàð÷ìûí äàãóó ºñºæ õ¿ì¿¿æèõýý áîëèõ ¸ñòîé. Õàðèí ò¿¿íèé îðîíä
õºãæèë, ýðõ ÷ºëºº, á¿õ íèéòèéí àõàí ä¿¿ñèéí áàðèëäëàãà ãýñýí
çàð÷ìóóäààð ºñºæ õºãæèõ ¸ñòîé.
“Àæèë” ãýäýã áîë çºâõºí õàíãàëòòàé àìüäðàõûí òóëä õ¿íä
õýö¿¿ õºäºëìºð õèéæ îðëîãî îëîõ õýðýãöýýíä çîðèóëàãäñàí ñàëøã¿é
ýä áèø þì. Òýð á¿¿ õýë, çºâõºí èäýõèéí òóëä ç¿ãýýð íýã ìàøèíààð
õèé÷èõýýð àæëûã áèåýð õèéæ áàéãàà íü ººðèé㺺 áîëîí ººðèéí
àìüäðàëûã àéõòàð äîðîìæèëæ áàéãàà õýðýã áèëýý.
“Ãýð á¿ë” ãýäýã áîë ýðòíèé áîëîí îð÷èí ¿åèéí áîîë÷ëîëûã
152
äýìæèã÷äèéí ñýäñýí, õ¿ì¿¿ñèéã ÿìàð íýã õèé õîîñîí ¿çýë ñàíààíû
òºëºº íºð èõ àæèëëàõûã àëáàäàí øàõàõ àðãà çàìààñ áàéñíààñ
öààøã¿é.
Ýöýñò íü “ýõ îðîí÷ ¿çýë” ãýäýã áîë ìºí ë çºâõºí õ¿ì¿¿ñèéí
õîîðîíä ºðñºë人í áèé áîëãîæ, òýäíèéã ÷óõàë ÿðâèãòàé àæèëä
ºäðººñ ºäºðò óëàì á¿ð èäýâõ ç¿òãýë ãàðãàí àæèëëóóëàõàä ÷èãëýñýí
õàâñàðãà õýðýãñýë õýâýýð áàéíà.
Öààøèëáàë, àæèë, ãýð á¿ë, óëñ îðîí ãýñýí ýäãýýð ãóðâàí
îéëãîëòûã ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã øàøèíóóä ÿìàãò òóëæ äýìæèæ èðñýí
áàéäàã. Õàðèí îäîî áîë òà íàð ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñ áàéõàà
áîëüñîí. Ýäãýýð òîîñîíä äàðàãäñàí õóó÷èí çàð÷ìóóäàà ñýãñðýí õàÿæ,
äýëõèé äýýðõ èõýíõ àìüäðàëàà øèíæëýõ óõààíààð äèâààæèí á¿òýýõýä
çîðèóëöãàà.
Äàéíû áîëîìæèò àþóëûí òóõàé ÿðüæ, òîìîîõîí ¿éëäâýðëýã÷
íàðò àøèã îðëîãî àâ÷ðàõ ñºíººã÷ çýâñãèéã ¿éëäâýðëýõèéí òóëä
àæèë÷äûã áàãà öàëèíãààð øàõàí àæèëëóóëæ áóé çýâñãèéí
¿éëäâýð¿¿äèéã àæèëóóëàõûã çºâøººðºã÷äèéí ¿ãýíä á¿¿ àâò. ̺í
çàëóó õ¿ì¿¿ñ áèä îëîí õ¿¿õýäòýé áîëîõ øààðäëàãàã¿é, öººõ¿¿ëýý
ñàéõàí àìüäàðñàí íü äýýð ãýæ ¿çýæ áàéãàà ó÷ðààñ òºðºëò áóóðàõ
àþóë òóëãàð÷ áàéíà ãýæ ÿðèã÷äûí ¿ãýíä á¿¿ àâò.
Ò¿¿í÷ëýí, “õºðø àðä ò¿ìí¿¿ä óëàì ºñ÷ îëøèð÷ áàéíà, áèäýíä
àþóë ó÷ðóóëæ ìàãàäã¿é” ãýõ ìýòèéí þì ÿðüæ áàéíãà áóõèìäóó
öàðàéëæ ÿâäàã õ¿ì¿¿ñèéí ¿ãýíä ÷ á¿¿ àâò. Òýä áîë “àþóë çàíàë”
íýðèéí äîð öºìèéí çýâñýã õóðèìòëóóëàõûã äýìæèãñýäýýñ ººðöã¿é
õ¿ì¿¿ñ.
Ýöýñò íü áàñ öºìèéí ïóóæèí õóðèìòëóóëàõûíõàà õàæóóãààð
“öýðãèéí àëáà õààñíààð ÷è ÿäàæ áóó àøèãëàæ ñóðíà, òýð ÷èíü ÷àìä
õýçýý ÷ õýðýã áîëíî” ãýæ ÿðüæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí ¿ãýíä á¿¿ îðîîðîé.
Òýä ÷àìä õ¿÷èðõèéëëèéã çààæ ñóðãàí, ººð øèãýý õ¿ì¿¿ñèéã
àëàõààñ ñèéõã¿é áîëãîõûã õ¿ñ÷ áàéãàà áºãººä ººð ä¿ðýìò õóâöàñ
ºìññºíººðºº ò¿ðèé áàðüæ ÷àìàéã ìåõàíèê ðåôëåêñòýé áîëòîë ÷èíü
ñóðãàëòûí áàé ðóó áóóäóóëæ, äàõèí äàõèí ñóðãóóëü õèéëãýõ áîëíî.
Ýõ îðíûõîî òºëºº òóëàëäàõ ¸ñòîé ãýñýí õ¿íèé ¿ãýíä á¿¿ àâò.
Èéì ãàâúÿàòàé ÿìàð ÷ îðîí áàéõã¿é. “Õýðâýý äàéñíóóä ìàíàé îðîíä
äîâòëîõ þì áîë áèä ººðñäèé㺺 õàìãààëàí òóëàëäàõ ¸ñòîé áèç äýý?”
ãýæ õýëýõ õ¿ì¿¿ñèéí íºëººíä á¿¿ îð. Ýíý á¿õíèé õàðèóëò áîë
153
õ¿÷èðõèéëëèéí áóñ õýðýãñýë ÿìàãò õ¿÷èðõèéëëýýñ èë¿¿ ¿ð íºëººòýé
áàéäàãò îðøèíî. Õàëäàí äîâòëîã÷èä íü õè÷íýýí õàðãèñ ò¿ðýìãèé
áàéñàí íü õàìààã¿é, ëàâ Ôðàíöûí òºëºº àìü ¿ðýãäýãñäèéí çºâ áàéñàí
ãýäýã íü áàòëàãäààã¿é áèç äýý. Ýíýòõýã äýõ Ãàíäèãèéí àóãàà ÿëàëòûã
õàð ë äàà.
Åð íü èéì õ¿ì¿¿ñ ÷àìàéã ýðõ ÷ºëººíèéõºº òºëºº òýìöýõ ¸ñòîé
ãýõ áîëîâ÷ Ãàóë÷óóä Ðîì÷óóäûí ýñðýã äàéíä ÿëàãäàí, òýð ¿åèéí
Ôðàíö÷óóä áóëààí ýçëýã÷äèéí ñî¸ë èðãýíøëýýñ èõèéã õîæèæ, áóëààí
ýçëýãñýäèéí ¿ð ñàä áîëñíîîðîî ìóóäààã¿é áîëîõûã òýä ìàðòæýý.
Èéìýðõ¿¿ ÿâöóó áîäîëòîé, õàðãèñ ò¿ðýìãèé õ¿ì¿¿ñèéí ¿ãèéã ñîíñîæ
ñóóõûí îðîíä ýðõ ÷ºëºº, õàéð äóðëàëä óìáàæ ñýòãýë ä¿¿ðýí
àìüäðàõ õýðýãòýé.
Äýëõèé äàõèíû óðò óäààí ýíõ òóíõ àìüäðàëä õ¿ðýõýä ÷èíü
òóñëàõ õàìãèéí ÷óõàë òóñëàìæ áîë çóðàãò òåëåâèç áºãººä ò¿¿ãýýð
òà íàð äýëõèéí ýðãýí òîéðîíä ºäºð òóòàìä þó áîëæ áàéãààã ¿çýõ
áîëîìæòîé áîëîîä çîãñîõã¿é, õèëèéí ÷àíàä äàõü “çýðëýã õ¿ì¿¿ñ” ÷
ãýñýí òà íàðòàé ë àäèë áàÿðëàæ áàÿñàæ, óéòãàðëàí ãàøóóäàæ, çîâæ
øàíàëæ áàéäãûã ìýäýõ áîëîìæ îëãîäîã äýëõèé åðòºíöèéí òóõàé
áîäèò ìýäëýãèéí ýõ ñóðâàëæ þì.
Ìýäýýæ õýðýã, ýíýõ¿¿ ºðãºí íýâòð¿¿ëýã, ìýäýýëýë
õàðèëöààíû ÷óõàë õýðýãñýë ìóó õ¿ì¿¿ñèéí ãàðò îðæ, õóäàë õóóðìàã
ìýäýýëëýýð àðä ò¿ìíèé òîëãîéã ýðã¿¿ëýõýä àøèãëàõààñ ñýðýìæèëæ
áàéõ íü ÷óõàë.
Òåëåâèç áîë õ¿í á¿õýí áóñäûíõàà îðøèí áóé, õýðõýí
àìüäàð÷ áàéãààã õàðàõ áîëîìæ îëãîäîã õ¿í òºðºëõòºíèé ìýäðýëèéí
ñèñòåì ìºí ãýæ ¿çýæ áîëíî. Ò¿¿í÷ëýí õ¿ì¿¿ñò ¿ë òàíèõ õ¿ì¿¿ñýýñ
àéõ àéäñûã òºð¿¿ëæ, áóñäûí òóõàé ìóøãèí ãóéâóóëñàí ìýäýýëýë
òàðàõààñ ñýðãèéëäýã. Á¿¿ð ýðò äýýð ¿åä ë õºðø îìãîîñ àéõ, äàðàà
íü õºðø òîñãîíîîñ, õºðø àéìãààñ, õºðø óëñààñ àéõ ãýæ áàéñàí
áèëýý.
Õàðèí îäîî áîë õºðø ¿íäýñ óãñààòíààñ àéõ àéäàñ ãýæ áàéíà,
õýðýâ ýíý áàéõã¿é áîë÷èõâîë, ººð õàðü ãàðèãèéí ò¿ðýìãèéëýã÷äýýñ
àéõ àéäàñ ãàð÷ èðýõ áèç.
¯ë òàíèõ õ¿ì¿¿ñýýñ àéíà ãýäýã íü ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã ñî¸ë
èðãýíøèë îðøèí áàéãààãèéí øèíæ óñðààñ ýíý õàíäëàãûã ýñðýãýýð
íü ººð÷èëæ, ãàäíààñ îðæ èðæ áàéãàà á¿õýíä íýýëòòýé áàéäàã áîëîõ
154
øààðäëàãàòàé. Ýíý óòãààðàà òåëåâèç áîë þóãààð ÷ îðëóóëàøã¿é
õýðýãöýýò ç¿éë áºãººä ðàäèîòîé íýãýí àäèë õ¿í òºðºëõòíèé ñàëàíãèä
ýä ýñ á¿õýíä, áóþó õ¿ì¿¿ñò, áóñàä íü þó õèéæ, ÿàæ àìüäàð÷ áàéãààã
ÿìàãò ìýäýæ áàéõ áîëîìæ îëãîäãîîðîî ìàãàäã¿é àëèâàà ñî¸ë
èðãýíøëèéí õàìãèéí ÷óõàë õºãæèë áàéæ áîëîõ þì. Ò¿ð¿¿í öîõîí
òýìäýãëýñýí÷ëýí, ýíý íü àìüä áèåòèéí áèå äîòîðõ ìýäðýëèéí
ñèñòåìòýé ÿã àäèëõàí àæèëëàäàã þì.’
ªºð åðòºíö
‘ÈÍÃÝÕÝÄ ÷è õààíà áàéãààãàà ãàéõàæ áàéæ ìàãàäã¿é’ ãýæ óäèðäàã÷
ìààíü õýëýýä ‘¯íýí õýðýãòýý ÷è îäîî äýëõèéãýýñ õàðüöàíãóé îéð
áàéðëàõ íýãýí áààç äýýð áàéíà. Ýõíèé çàõèàñ äýýð áèä ãýðëèéí
õóðäààñ äîëîî äàõèí õóðäàí ÿâäàã ãýñíèéã ÷è àíçààðñàí. Áèä
äýëõèéí äýýð 25000 æèëèéí ºìíº àíõ ãàçàðäñàí ãýäýã íü ¿íýí. Òýð
¿åýñ õîéø áèä àñàð èõ äýâøèë ãàðãàæ, îäîî òýð ¿åèéíõèéã áîäâîë
èë¿¿ õóðäàí íèñäýã áîëñîí. Òýð ¿åä áàðàã õî¸ð ñàð ÿâæ õ¿ðäýã
áàéñàí ãàçàð îäîî áèä õýäõýí õîðîìûí äîòîð ë î÷äîã áîëñîí,
öààøàà ÷ õºãæñººð áàéíà. ×è îäîî áèäíèéã äàãààä ÿâ, õàìòäàà
áÿöõàí àÿëàë õèéãýýäõýå’ ãýëýý.
Áè áîñîæ ãóðâàí óäèðäàã÷àà äàãàí ÿâëàà. Áèä àãààðûí
õàâõàëãààð äàìæèí íýãýí òîì ºðººíä îðâîë òýíä íàìàéã àâ÷
èðñýíòýé òºñòýé áîëîâ÷ õàâüã¿é òîì õºëºã áàéõûã áè îëæ õàðàâ.
Ãàäíà òàëààñàà 12 ìåòð îð÷èì ãîë÷òîé, äîòîð òàëäàà ººä ººäººñºº
õàðñàí õî¸ð áèø, äºðâºí ñóóäàëòàé àæýý. Áèä ìºí óðüäûí àäèë
ñóóäàëäàà ñóóí äàõèí ìàø èõ õ¿éòýí öýâäãèéã ìýäýð÷ áàéñàí íü
ýíý óäàà íèëýýä óðò áóþó àðàâ îð÷èì ìèíóò ¿ðãýëæèëýâ. Òýãòýë
õºëºã áàãà çýðýã äîðãèí çîãñ÷, áèä ãàðàõ õààëãàíû õàâõëàã ðóó
àëõàëàà.
Í¿äíèé ºìíº äèâààæèíãèéí ãàçàð íóòàã äýëãýãäýæ, ¿íýíäýý
óðüä óðüäààñ ¿çýñãýëýíòýé àâàðãà öýöýãñ àëàãëàæ, òýäíèé äóíä
òºñººëºõèéí àðãàã¿é ñîíèí ä¿ðòýé àìüòàä ÿâæ áàéãààã õàðààä
èëáýä¿¿ëñýí ìýò ãàéõàí àëìàéðñíûã ¿ãýýð õýëýõ àðãàã¿é áàéëàà.
Îëîí ºíãèéí ºä ñºä àëàãëóóëñàí øóâóóä íèñýëäýæ, àâàðãà òîì æèìñ,
öýöã¿¿ä óíæñàí ìîäíû ìº÷ð¿¿ä äýýð áààâãàéí áàìáàðóóø øèã
155
òîëãîéòîé ÿãààí, öýíõýð ºíãèéí õýðýì ä¿¿ëýõ àæýý.
Ñàíñðûí õºë㺺ñ ãó÷ îð÷èì ìåòðèéí çàéä õýñýã Ýëîõèì
áèäíèéã õ¿ëýýí çîãñîõûã áîëîí ìîäíóóäûí öààíà óðãàìàë
íîãîîòîéãîî òºãñ çîõèöîëäñîí òîä ºíãèéí õýñýã áàéøèíãóóä
¿çýãäýõèéã áè õàðàâ. Ãàäíàõ òåìïåðàòóð íü ìàø 纺ëºí äóëààí,
àãààð íü ÷àìèí öýöýãñèéí òîî òîìøã¿é ¿íýð àíõèëóóëàõ àæýý.
Áèäíèéã òîëãîéí îðîéã ÷èãëýí àëõàæ áàéòàë ò¿¿íèé öààíààñ åð áóñûí
ãàéõàìøèãòàé ä¿ð çóðàã òîäðîí ãàð÷ èðýõ íü òýð. ªòãºí ñàõëàã ºâñ
óðãàìëûí äóíäóóð òîéìã¿é îëîí æèæèã ãîðõè ìóøãèðàëäàæ, òýðòýý
àëñàä õºõ öýíõýð òýíãèñ íàðàíä ãÿëàëçàí áàéõ àæýý.
Íýâòðýõ öýãò õ¿ðìýãö íàäòàé àäèëõàí áóþó Ýëîõèìòîé áóñ,
äýëõèé äýýð àìüäàðäàã õ¿ì¿¿ñòýé òºñòýé õýñýã õ¿í áàéõûã õàðààä
òóí èõ ãàéõàë òºðºâ. Òýäíèé èõýíõ íü í¿öãýí áóþó îëîí ºíãèéí òîðãîîð
õèéñýí íºìðºã íºìºðñºí áàéëàà. Òýä ãóðâàí óäèðäàã÷ûí ìààíü ºìíº
ã¿í õ¿íäýòãýëòýéãýýð ìýõèéí ¸ñîëöãîîñíû äàðàà áèä á¿ãä
ñóóöãààëàà.
Áèäíèé ñóóñàí ò¿øëýãòýé ñàíäëûã õàäàí äýýð ñèéëýí õèéæ,
çóçààí àðüñààð á¿òýýñýí íü õàëóóí äóëààíààñ ãàäíà ÿìàãò øèíý
ñýðãýã, òàâ òóõòàé õýâýýð áàéõ àæýý. Áèäíýýñ õîëã¿é îðøèõ æèæèã
àãóéãààñ õýñýã õ¿í ãàð÷ áèäýí ð¿¿ äºõºí èðýõèéã ¿çâýë ä¿¿ðýí æèìñ
æèìñãýíý, õàìãèéí ãàéõàëòàé ñ¿ìñ ø¿¿ñ á¿õèé øàðñàí ìàõ,
ìàðòàãäàøã¿é àìòòàé óíäàà òýðã¿¿òíèéã ºðñºí èäýýíèé òàâèóðóóä
áàðüöãààñàí áàéëàà.
Çî÷èí á¿ðèéí àðä òàâàã áàðüñàí õî¸ð ýð çîãñîæ, çîîãëîã÷äûí
º÷¿¿õýí ÷ õ¿ñëèéí áèåë¿¿ëýõýä áýëýí áàéõ àæ. Õàðèí çîîãëîã÷
òýäýí ð¿¿ õàðàëã¿éãýýð ë þó õ¿ññýíýý õýëæ áàéëàà. Çîîãèéí ¿åýð
ãàéõàëòàé õºãæèì ýãøèãëýæ ýõëýõýä õààíààñ ãàð÷ èðñýí íü á¿¿ ìýä,
ò¿ð¿¿÷èéí 纺ã÷ ¿éë÷ëýã÷ íàðûí àäèë óðàí áàðèìàë øèã áèåòýé
çàëóóõàí í¿öãýí ýìýãòýé ãàð÷ èðýí òýð õàâèéí ç¿ëãýí äýýð
ç¿éðëýøã¿é óÿí íàëàðõàéãààð á¿æèãëýæ ýõëýâ.
Òýíä ìàíàé óäèðäàã÷ íàðààñ ãàäíà äýëõèéí õ¿ì¿¿ñòýé òºñòýé
äº÷ îð÷èì çî÷èí áàéñàí øèã ñàíàãäàíà. Òýä öàãààí, øàð, õàð àðüñòàé
ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñ áàéõ áºãººä á¿ãä ë ìèíèé ¿ë îéëãîõ Õýáðüþ
õýëòýé òºñòýé õýëýýð ÿðüöãààæ áàéëàà.
Áè õî¸ð æèëèéí ºìíº óóëçàæ áàéñàí Ýëîõàãèéí áàðóóí òàëä
ñóóæ, íºãºº òàëä íü áóñàä õî¸ð Ýëîõèì ñóóæ áàéâ. Ìèíèé ººäººñ
156
õàðàí ýð¿¿íäýý ñàõàëòàé, ìàø öàðàéëàã, òóðàíõàé çàëóó ñóóæ
áàéëàà. Ò¿¿íèé öàðàéä íóóöëàã èíýýìñýãëýë, àõàí ä¿¿ãèéí
ñýòãýëèéí ãýìýýð ä¿ð òîäðîõ àæ. Ò¿¿íèé áàðóóí òàëä ìàø óðò, çóçààí
áàâãàð õàð ñàõàëòàé ñ¿ð æàâõëàíòàé öàðàéòàé ýð ñóóæ áàéâ. Õàðèí
ò¿¿íèé ç¿¿í òàëä Àçè öàðàéòàé, ¿ñýý õóññàí, àðàé ìàõëàãäóó áèåòýé
ýð áàéëàà.
Ýðòíèé ãýãýýíòí¿¿äòýé óóëçñàí ìèíü
Çîîãèéí òºãñãºë àëäàä óäèðäàã÷ ìààíü íàäàä õàíäàæ èéí ºã¿¿ëëýý:
‘Ýõíèé çàõèàñäàà áè ÷àìä ãàíö ýñýä òóëãóóðëàñàí ìºíõ
àìüäðàëûí øèíæëýõ óõààíû íóóöûí à÷ààð äýëõèé äýýðõ õ¿ì¿¿ñ
¿ðãýëæë¿¿ëýí àìüäàð÷ áîëîõ òèéì ãàçàð ìàíàé ãàðèã äýýð áàéäãèéã
ÿðüæ áàéñàí.
Ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí äîòîð Åñ¿ñ, Ìîñå, Åëèà ãýõ ìýò õ¿ì¿¿ñ áèé.
Ýíý ãàçàð áîë ìºíõèéí õóòàãòíóóäûí çºâëºëèéí ãèø¿¿ä àìüäàðäàã
á¿õýë á¿òýí ãàðèã ó÷ðààñ ãàçàð íóòãèéí õóâüä ìàø òîì. Õàðèí ìèíèé
íýðèéã ßàâýý ãýõ áºãººä áè ìºíõèéí õóòàãòíóóäûí çºâëºëèéí
åðºíõèéëºã÷ áèëýý.
Áèäíèé îäîî áàéãàà ýíý ãàçðèã äýýð îäîîãîîð äýëõèéí 8400
îð÷èì õ¿í àìüäàð÷ áàéíà. Ýäãýýð íü ººðèéí àìüäðàëûí òóðø
õÿçãààðã¿éä ÷èãëýñýí íýýëòòýé ñýòãýëãýýíèé õàíãàëòòàé ò¿âøèíä
õ¿ðñýí áóþó ººðñäèéí íýýëò, çîõèîë á¿òýýë, íèéãìèéã çîõèîí
áàéãóóëàõ àðãà, àõ ä¿¿ãèéí áàðèëäëàãà, õàéð ýíýðýë áóþó áóñäûí
òºëºº ç¿òãýõ ¿ëãýð äóóðèàëààðàà äýëõèéí õ¿í òºðºëõòíèéã áîëõè
á¿ä¿¿ëýã áàéäëààñ ãàð÷ õºãæèí äýâøèõ áîëîìæèéã îëãîñîí õ¿ì¿¿ñ
þì. Òýäýíòýé õàìò ìàíàé ìºíõèéí õóòàãòíóóäûí çºâëºëèéí 700
Ýëîõèì ãèø¿¿í àìüäàð÷ áàéíà.
Äýëõèéí áîëîí Ýëîõèìèéí ìºíõèéí õóòàãòíóóä ÿìàð íýã
õºäºëìºð õèéõã¿éãýýð, ººðñäèéí òààëëààð øèíæëýõ óõààíû
ñóäàëãàà, áÿñàëãàë, õºãæèì, óðàí çóðàã ãýõ ìýòýýð îðîëäîæ õ¿ññýíýý
ã¿éöýëä¿¿ëæ áàéäàã þì.
Ò¿ð¿¿õýí òàâàãòàé èäýý àâ÷ èðñýí ¿éë÷ëýã÷ íàð, ò¿¿í÷ëýí
á¿æèã÷èä áîë æèðèéí áèîëîãèéí ðîáîòóóä. Òýäíèéã äýëõèéí
õ¿ì¿¿ñèéã á¿òýýñíèé íýã àäèë çàð÷ìààð öýâýð øèíæëýõ óõààíû
157
àðãààð á¿òýýñýí þì. Òýäíèé õóâüä ÿìàð íýã ÷èãëýëèéí
õÿçãààðëàãäìàë ¿éë àæèëëàãààòàé, áèäýíä á¿ðýí çàõèðàãääàã
õ¿ì¿¿ñ.
Òýä ìºí áèäíèé òóøààëã¿éãýýð àæèëëàõ áîëîìæã¿é, íýã
÷èãëýëýýð äàãíàí òºðºëæñºí áàéäàã. Òýäýíä ÿìàð ÷ õ¿ñýë òýì¿¿ëýë
áàéõã¿é áºãººä òîäîðõîé ìýðãýæëèéí îíöëîã øààðäñíààñ áóñàä
òîõèîëäîëä òààøààë ãýäãèéã îãò ìýäðýõã¿é. Òýä áàñ áèäíèé àäèë
õºãøèð÷, ¿õýæ ººä áîëæ áàéäàã, ãýõäýý òýäíèéã á¿òýýæ áàéãàà
ìàøèíóóä áèäíèé õýðýãöýýíýýñ ÷ õîë èë¿¿ã á¿òýýäýã áîëñîí. Òýä
àëèâàà ìýäðýìæ áóþó çîâëîí ãóíèãèéã ìýäýõã¿é, ººðñäèé㺺 äàõèí
á¿òýýæ ÷àäàõã¿é.
Òýäíèé àìüäðàõ íàñ áèäíèéõòýé àäèë áóþó æèæèã ìýñ çàñëûí
òóñëàìæòàéãààð 700 æèë íàñàëæ áîëíî ãýñýí ¿ã. Õýí íýã íü
õºãøèðñíººñ áîëæ óñòãàãäàõ øààðäëàãàòàé áîëîõîä òýäíèéã
á¿òýýñýí ìàøèí áèäíèé õýðýãöýýíèé äàãóó äàõèí íýã áóþó õýä õýäèéã
¿éëäâýðëýäýã. Òýä ìàøèíààñ øóóä àæèëëàõàä áýëýí õýâèéí
ºíäºðòýéãýýð ãàðàõ áà òýäíèé õóâüä ºñºëò, õ¿¿õýä íàñ ãýæ áàéõã¿é.
Òýä çºâõºí íýã ç¿éëèéã ë ìàø ñàéí ìýäíý: ýíý áîë Äýëõèéí áîëîí
Ýëîõèìèéí õ¿ì¿¿ñèéã äóóëãàâàðòàéãààð õ¿íäýòãýí äàãàõ ÿâäàë
áºãººä òýä º÷¿¿õýí òºäèé ÷ õ¿÷èðõèéëýë õèéõ ÷àäâàðã¿é.
Ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí àëü àëèíûõ íü í¿äíèé õîîðîíä
áàéãàà æèæèãõýí öýíõýð ÷óëóóãààð òýäíèéã òàíüæ áîëíî. Òýä á¿õèé
ë áîõèð çàâààí àæëóóäààñ ãàäíà á¿õ ñîíèðõîëã¿é àæëûã õèéæ
ã¿éöýòãýæ áàéäàã. Òýäíèéã ãàçàð äîð ¿éëäâýðëýæ, àíõààðàë õàëàìæ
òàâüæ, óñòãàæ áàéäàã áºãººä ¿íýí õýðýãòýý á¿õèé ë çàñâàð
¿éë÷èëãýýã ðîáîòóóä õèéõýýñ ãàäíà òýäíèé õîîë òýæýýë, ò¿¿õèé
ýäèéí íèéë¿¿ëýëò, ýíåðãè áîëîí áóñàä á¿õ àñóóäëûã çîõèöóóëäàã
àâàðãà òîì êîìïüþòåð¿¿ä áàéäàã. Áèä õ¿í á¿ð äóíäæààð 10 îð÷èì
ðîáîòîîð ¿éë÷ë¿¿ëäýã ó÷ðààñ òîî õýìæýýíèé õóâüä Äýëõèéí áîëîí
Ýëîõèìèéí 9 ìÿíãà îð÷èì õ¿íä çîðèóëñàí 90 ãàðóé ìÿíãàí ýðýãòýé,
ýìýãòýé ðîáîòóóä áèé.
Ò¿¿í÷ëýí, ìºíõ íàñò ýðýãòýé ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí õîîðîíä
áàéäàã òýãø ýðõò õàðèëöààíààñàà ãàäóóð íýã áóþó ò¿¿íýýñ îëîí õàíü
íºõºðòýé áîëîõûã õ¿ññýí, àëü ýñâýë ÿìàð íýã ìºíõ íàñò ýìýãòýéòýé
àäèë òýãø àìüäðàõûã õ¿ñýõã¿é áàéãàà ýðýãòýé ººðèéí õ¿ññýíòýé ÿã
èæèë ä¿ð òºðõòýé, íýã áóþó ò¿¿íýýñ îëîí òîîíû, ººðò íü á¿ðýí
158
çàõèðàãäàã÷ áèîëîãèéí ðîáîò á¿ñã¿éòýé áàéæ áîëíî. ¯¿íòýé àäèëààð
ýìýãòýé÷¿¿ä ÷ íýã áóþó ò¿¿íýýñ îëîí òîîíû, ººðò íü á¿ðýí çàõèðàã÷
áèîëîãèéí ðîáîò ýðòýé áàéæ áîëíî.
Ðîáîò á¿òýýã÷ ìàøèí òóõàéí áèåèéã ÿã ë ýçíèéõ íü õ¿ññýí
áèå áÿëäàð, óð ÷àäâàðòàé áàéõààð õèéæ ºãäºã. Õ¿íèé í¿¿ð öàðàéíû
õýëáýð òºðõèéã ñóäàëäàã ôèçîãíîìèéí óõààí áîëîí áèå áÿëäðûí
¿¿äíýýñ òºãñ òºãºëäºð ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿íèé õýä õýäýí çàãâàð
áàéäàã áîëîâ÷ áèåèéí ºíäºð áà õýìæýýñ¿¿ä, í¿¿ðíèé õýëáýð òºðõ
ãýõ ìýò îëîí ç¿éëèéã òóõàéí ýçíèé õ¿ñëýý𠺺ð÷èëæ áîëäîã. Òýð ÷
áàéòóãàé, æèøýý íü, äýëõèé äýýð áàéõäàà äóðëàæ õàéðëàæ ýñâýë
ø¿òýæ ÿâñàí õ¿íèéõýý çóðãèéã èëãýýæ, ìàøèí ÿã ò¿¿íèé èæèë
õóóëáàðûã ãàðãàæ ºã÷ áîëäîã. Òèéì ÷ ó÷ðààñ àëü ÷ õ¿éñèéí ìºíõ
íàñòíóóäûí õàðèëöàà èë¿¿ àõàí ä¿¿ñýã, áèå áèåý õ¿íäýòãýñýí
øèíæòýé, òýäíèé õýëõýý õîëáîî ãàéõàëòàé öýâýð, ºíäºð ò¿âøèíä
áàéäàã áèëýý.
Ýíä èðýõýýð òýíöñýí õ¿ì¿¿ñèéí íýýëòòýé ñýòãýëãýýíèé
îíöãîé ò¿âøíýýñ ¿¿äýí òýäíèé õîîðîíä õýçýý ÷ ÿìàð íýã àñóóäàë
¿¿ñäýãã¿é þì. Îëîíõ íü áÿñàëãàë õèéõ, øèíæëýõ óõààíû ñóäàëãàà
ÿâóóëàõ, øèíý ç¿éë ñýäýõ, óðëàã ñî¸ëûí óðàí á¿òýýë òóóðâèõ, á¿õ
òºðëèéí þì õèéæ á¿òýýõýä öàãàà çàðöóóëæ áàéäàã. Áèä àñàð îëîí
ÿíçûí ãàçàð îð÷èíä, ìàø îëîí òºðëèéí àðõèòåêòóðûí çàãâàðòàé ººð
ººð õîòóóäàä àìüäàð÷ òýäãýýðèéã õ¿ññýíýýðýý ººð÷èëæ áîëäîã.
Õ¿ì¿¿ñ çºâõºí õèéõ äóðòàé þìàà ë õèéæ, õ¿ñëýý ã¿éöýëä¿¿ëýí
ñýòãýëýý áàÿñãàæ ñóóäàã þì.
Çàðèì íýã íü øèíæëýõ óõààíû òóðøèëò õèéæ, çàðèì íü õºãæèì
òîãëîæ, íýã õýñýã íü õà÷èí ñîíèí ãàéõàëòàé àìüòàä á¿òýýæ, íýã õýñýã
íü áÿñàëãàë õèéæ ýñâýë õàéð äóðëàëûí àæëààñ ººð þó ÷ õèéëã¿é
ýíýõ¿¿ òýíãýðëýã áàéãàëü îð÷íû ò¿ì áóìàí òààøààëààñ ýäëýæ,
äóðòàé îðãèëóóðààñàà óíäààëæ, õàà ñàéã¿é óðãàõ àìòàò æèìñí¿¿äýýñ
èäýõ çýðãýýð áèå ñýòãýëèéí òààøààë ýäëýí áàéäàã. Ýíä ºâºë ãýæ
áàéõã¿é, áèä á¿ãä òàíàé ýêâàòîðòîé òºñòýé á¿ñýä àìüäàð÷ áàéíà.
Ãýõäýý áèä öàã óóðûã õÿíàæ ÷àäàõ ó÷ðààñ öàã ÿìàãò öàã àãààð ñàéõàí,
õýò õàëóóí áèø áàéäàã. Áèä õýçýý ÷, õàà äóðòàé ãàçðàà øºíèéí öàãààð
áîðîî îðóóëæ ÷àäíà. Ýíý á¿õýí, äýýð íü ÷èíèé íýã äîð á¿ãäèéã
îéãîõã¿é áóñàä îëîí ç¿éë íýìýãäýæ ýíý åðòºíöèéã æèíõýíý äèâààæèí
áîëãîäîã þì. Ýíä õ¿í á¿ð ÷ºëººòýé, ÿìàð ÷ àéõ àþóë áàéõã¿é áºãººä
159
á¿ãäýýðýý ýíýõ¿¿ ýðõ ÷ºëººã ýäëýõ ãàâúÿàòàé õ¿ì¿¿ñ áèëýý.
Òààøààë àâ÷èð÷ áàéãàà á¿õ ç¿éëèéã ýåðýã ãýæ ¿çýí, ýíýõ¿¿
òààøààë íü õýí íýãýíä ÿìàð íýã áàéäëààð õîð íºëºº, ñààä
ó÷ðóóëàõã¿é ë áîë õ¿ññýíýýð óäààí ¿ðãýëæë¿¿ëæ áîëíî. ßàãààä
ñýòãýëèéí òààøààë á¿õýí ýåðýã áàéäãèéí ó÷èð íü ìýäðýõ¿é áîë öàã
ÿìàãò ãàäààä åðòºíö ð¿¿ ãàðàõ ¿¿ä õààëãûã íýýæ ºãäºã, èíãýæ íýýõ
íü ÿìàãò ñàéí áàéäàãò îðøèíî. Äýëõèé äýýð áàéãàà òà íàðûí õóâüä
áýëãèéí àæèë ýñâýë í¿öãýí áèåòýé õîëáîîòîé á¿õíèéã í¿ãýëòýé ìóó
ìóóõàéãààð õàðóóëàõûã îðîëäîæ, òýíä áàðàã þó ÷ öýâðýýð
¿ëäýõýýðã¿é ìýò áîëãîñîí ýðòíèé áîëõè á¿ä¿¿ëýã çàí çàíøèë, õîðèî
öýýðýýñýý îäîî ë äºíãºæ ñàëàõ ãýæ áàéíà.
Õ¿ì¿¿ñ í¿öãýí áèåýð áàéõûã ÿìàð íýã ìóó ìóóõàé ç¿éëòýé
õîëáîí ÿðèõûã ñîíñîõîîñ èë¿¿ ñýòãýë ãîíñîéëãîñîí ç¿éë á¿òýýã÷
íàðò ÷èíü áàéõã¿é: í¿öãýí áèå áîë áèäíèé á¿òýýñýí ä¿ð òºðõ. Ýíä
áàðàã õ¿í á¿ð í¿öãýí áàéãààã ÷è õàðæ áàéãàà áàéõ, õàðèí õóâöàñ
ºìññºí õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä íýã áîë ººð õýí íýã ìºíõ íàñòíû ººðèéí
ãàðààð á¿òýýí ò¿¿íä áýëýãëýñýí óðëàãèéí á¿òýýë ó÷ðààñ, àëü ýñâýë
ç¿ãýýð ãî¸ë ÷èìýãëýë áîëãîæ õýðýãëýäýã þì.
Äýëõèéí õ¿ì¿¿ñ ìºíõ íàñòíóóäûí åðòºíöºä õ¿ëýýí
çºâøººðºãäºí õ¿ð÷ èðýõ ¿åä òýäíèéã õèìèéí áîëîâñðîëûí àðãààð
þóíä ÷ ãàéõàæ öî÷èðäîõîîðã¿é áîëãîäîã áºãººä òýä ÷ õààíà, ÿàãààä
áàéæ áàéãààãàà ñàéí îéëãîäîã þì.’
MM
MM M MM
MM M MM
MM M
Óäèðäàã÷ ßàâýý ìààíü ÿðèàãàà ò¿ð çîãñîîñíû äàðàà èéí õýëýâ: ‘ßã
îäîî ÷èíèé ýñðýã òàëä 2000 æèëèéí ºìíº áèäíèé àíõ Èçðàèëèéí àðä
ò¿ìýíä ¿ëäýýñýí çàõèàñ áè÷ãèéã ( îäîî ÷àìä îéëãîãäîõîîð áîëãîñîí
òýð çàõèàñûã ) ºðãºí îëîíä ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ õºäºë㺺íèéã
ºðí¿¿ëýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýæ áàéñàí õ¿í ñóóæ áàéíà. Áè Åñ¿ñèéã õýëæ
áàéíà, çàãàëìàéä öîâäëóóëàõààñ íü ºìíº àâñàí ýñèéí äýýæýýñ áèä
ò¿¿íèéã äàõèí á¿òýýñýí þì.
Ìèíèé ýñðýã òàëä ñóóãàà öàðàéëàã, ñàõàëòàé çàëóó íàä ðóó
àõàí ä¿¿ãèéí ñýòãýë ä¿¿ðýí èíýýìñýãëýëýý.
Ò¿¿íèé áàðóóí òàëä Ìîñå, ç¿¿í òàëä Åëèà, ìºí Åëèàãèéí ç¿¿í
ãàð òàëä äýëõèé äýýð Áóääà íýðýýð äóóðñàãäñàí õ¿í ñóóæ áàéíà.
160
Æààõàí öààä òàëä íü Ìóõàììåä õàðàãäàæ áàéíà, ò¿¿íèé áè÷èã
çîõèîëä íàìàéã Àëëàõ ãýæ íýðëýñýí áàéãàà íü òýä íàìàéã õ¿íäýòãýæ
íýðýýð ìèíü äóóäàæ ç¿ðõëýýã¿éòýé õîëáîîòîé. Ýíä ñóóæ áàéãàà ýð,
ýì äº÷èí õ¿í áîë áèäíèéã äýëõèéòýé õîëáîî áàðüñíû äàðàà áèé
áîëñîí øàøèíû òºëººëºã÷ íàð þì.
Òýíä áàéãñàä á¿ãä ë íàä ðóó ìàø äîòíî, õºãæèëòýé õàðöààð
õàðæ áàéâ, ìàãàäã¿é ººðñ人 ýíý åðòºíöºä àíõ èðýýä ÿàæ ãàéõàí
áèøèð÷ áàéñíàà ñàíàà áèç äýý.
Óäèðäàã÷ ìààíü öààø ¿ðãýëæë¿¿ëýí, ‘Îäîî áè ÷àìä çàðèì
íýã òºõººðºìæ¿¿äýý ¿ç¿¿ëüå’ ãýëýý.
Ò¿¿íèéã áîñîí ÿâàõàä áè àðààñ íü äàãàëàà. Íàäàä íýãýí òîì
ò¿ãæýý á¿õèé ìàø ºðãºí á¿ñ ºã÷ áèåäýý ç¿¿õèéã óðèâ. Òýð áîëîí
ò¿¿íèé íºõºä ìºí òýð ãî¸ á¿ñíýýñ ç¿¿öãýýâ. Òýð äîðîî ë õºë ìèíü
ãàçðààñ õºíäèéð÷ áàðàã ë ìîäíû îðîé õàâöàà ãàçðààñ õîðü îð÷èì
ìåòðèéí ºíäºðò ìàø õóðäòàé àâ÷ îäñîíûã áîäâîë öàãò 60 îð÷èì
ìèëëèéí õóðäòàé ìýò áàéâ. Ãóðâàí íºõºð ìààíü íàäòàé õàìò, ßàâýý
ìèíèé ºìíº, íºãºº õî¸ð íü àðä ÿâæ áàéâ. Áóñäààñ ãîéä ñîíèí íýã
ç¿éë áîë í¿¿ð ð¿¿ ìèíü õ¿÷òýé ¿ëýýõ ÿìàð ÷ ñàëõè áè ìýäýðñýíã¿é.
Áèä íýãýí æèæèã àãóéí àìíû îéðîëöîîõ íýâòðýõ öýãò èðæ
áóóëàà. ¯íýíäýý áèä ºíººõ á¿ñýíäýý ºðãºãäºí ÿâæ áàéñàí áîëîâ÷
ýíý óäàà ãàçðààñ íýã ìåòð îð÷ìûí ºíäºðò, íèëýýä óäààí ÿâæ áàéëàà.
Áèä ìåòàë õàíàòàé õîíãèëîîð äàìæèí íýãýí ñàðóóë òàíõèìä îðæ
èðýâ. Òàíõèìèéí ãîëä äóõàí äàõü ÷óëóóí øèãòãýýãýýð íü òàíüæ
áîëîõîîð àðàâ îð÷èì ðîáîòîîð õ¿ðýýë¿¿ëñýí àâàðãà òîì ìàøèí
áàéëàà. Òýíä áèä ãàçàðäàæ, á¿ñýý òàéëöãààâ.
Òýãòýë ßàâýý èéí õýëýâ: ‘Ýíý áîë íºãºº áèîëîãèéí ðîáîò
õèéäýã ìàøèí ÷èíü áàéãàà þì. Áèä îäîî ÷àìä çîðèóëæ íýãèéã õèéæ
ºãºõ ãýæ áàéíà’ ãýëýý.
Ò¿¿íèéã ìàøèíû äýðãýä áàéñàí íýãýí ðîáîò ðóó äîõèî ºãìºãö
ðîáîò ìàøèíû òîäîðõîé õýñã¿¿äýä ãàð õ¿ðãýâ. Äàðàà íü 2x1 ìåòð
îð÷ìûí õýìæýýòýé öîíõ ðóó äºõºæ î÷èõûã íàä ðóó äîõèâ. Òýãòýë
íýãýí õºõºâòºð øèíãýí äîòîð õ¿íèé àðàã ÿñ á¿äýã áàäàã ñ¿¿ìèéí
õýëáýðæèæ áàéãààã áè õàðàâ. Ò¿¿íèé õýëáýð òîäðîí òîäîðñîîð ýöýñò
íü æèíõýíý àðàã ÿñ áîëîõ íü òýð. Äàðàà íü ÿñàí äýýð ìýäðýëèéí
ñóäëóóä äàðàà íü õýñýã ìàõ áóë÷èí, òýãýýä àðüñ ¿ñ õýëáýðæèí
á¿ðäýâ.
161
ßàâýý äàõèí õýëæ áàéíà: ‘Õóó÷èí Ãýðýýíèé Åçèêèåëèéí 37
äóãààð á¿ëýãò èéì ä¿ðñëýë áàéäãèéã ñàíàæ áàéíà óó: “Õ¿íèé õ¿¿
ìèíü, ýíý ÿñíóóä àìüäàð÷ ÷àäàõ óó?... Òýíä ÷èìýý ãàðàâ, õàðàãòóí,
òà÷èãíàëäñàí ÷èìýý ãàðàâ... òýäíèé äýýð øºðìºñ áèé áîëæ, ìàõ
óðãàæ, àðüñ á¿ðõýâ... òýä àìü îðîâ. ¯ëýìæ èõ öýðã¿¿ä õºë äýýðýý
áîñîöãîîâ, ýíý íü òîìîîõîí àðìèàñ ÷ èë¿¿ ãàðàõààð áàéëàà”. Ìýäýýæ
÷èíèé ä¿ðñëýí ÿðèõ ç¿éëä ÷èìýýíýý áóñàä íü Åçèêèåëèéí
ä¿ðñëýëòýé òºñòýé áàéõ áîëíî - ýíä õàðèí òýð ÷èìýý øóóãèàí
áàéõã¿é, áèä ò¿¿íèéã àðèëãàæ ÷àääàã áîëñîí.’
¯íýõýýð ìèíèé ¿çñýí ç¿éë Åçèêèåëèéí ä¿ðñëýëòýé ÿã òààð÷
áàéëàà. Ò¿¿íèé äàðàà, ºíººõ ò¿ð¿¿ëãýý õàðñàí áèå ç¿¿í òèéø àëãóóð
ãóëññààð ìèíèé í¿äíýýñ äàëä îðîâ. Òýãæ áàéòàë õàâõëàã îíãîéæ ìàø
õóðäàí á¿òýýãäýõèéã íü í¿äýýð õàðñàí ºíºº áèå ìààíü öàâ öàãààí
äààâóóí äýýð õýâòñýí áàéäàëòàé ãàð÷ èðëýý.
Òýð îãò õºäºë㺺íã¿é õýâýýð áàéñíàà ãýíýò í¿äýý íýýí,
ºíäèéí áîñ÷ èðñíýý ò¿¿íèéã ìàíàé ò¿âøíýýñ õýäõýí àëõàìààð
çààãëàæ áàéñàí øàòààð áóóæ, ººð íýã ðîáîòòîé õýäýí ¿ã ñîëüñíû
äàðàà íàä ðóó ÷èãëýí èðýâ. Òýð õ¿ð÷ èðýýä íàä ðóó ãàðàà ºãºõºä íü
ò¿¿íòýé ãàð áàðüæ ¿çâýë àðüñ íü 纺ëºí áºãººä á¿ëýýí áàéõûã
ìýäýðñýí þì.
“×àìä õýí íýãýí õàéðòàé õ¿íèé ÷èíü çóðàã áàéíà óó?” ãýæ ßàâýý
àñóóâ.
Õàðèóä íü áè “Òèéìýý, ìèíèé òàéëæ îðõèñîí õóâöñàíä
ò¿ðèéâ÷èí äîòîð ýýæèéí ìèíü çóðàã áàéãàà” ãýëýý.
Òýðýýð çóðãèéã ãàðãàæ, íàäàä ¿ç¿¿ëýýä ìºí ýñýõèéã íü àñóóâ.
Íàìàéã ìºí áîëîõûã íü çºâøººðìºãö ººð íýã ðîáîòîä ò¿¿íèéã ºã÷,
öààäàõ íü ìàøèíä îðóóëàí õýäýí þì äàðàõ øèã áîëîâ. ªíººõ
öîíõîîð äàõèí íýã àìüä áèåò á¿òýýãäýæ áàéãààã áè õàðæ áàéëàà.
Äàðàà íü ìàõ áóë÷èí íü àðüñààð õó÷èãäààä èðìýãö ÿã þó áîëæ áàéãààã
áè ìýäýâ: òýä ìèíèé ºãñºí çóðãèéí äàãóó ýýæèéí ìèíü òºãñ õóóëáàðûã
á¿òýýæ áàéëàà… ¯íýõýýð õýäõýí ìº÷èéí äàðàà ãýõýä áè ýýæèéãýý
¿íñýõ áîëîìæòîé áîëñîí áàéëàà. Ãýõäýý ýýæ ìèíü àðâàí æèëèéí
ºìíºõ øèãýý ä¿ð òºðõòýé áàéñàí íü ìèíèé òýäýíä ºãñºí çóðãèéã àðâàí
æèëèéí ºìíº àâõóóëñàí áàéñàíòàé õîëáîîòîé àæýý.
‘Îäîî ÷èíèé äóõàíä ìàø æèæèãõýýí í¿õ ãàðãàæ îðõèõûã ìààíü
çºâøººðíº ¿¿’ õýìýýí ßàâýý íàäàä õýëëýý.
162
Ðîáîòóóäûí íýã íàä ðóó õ¿ð÷ èðýýä òàðèóðòàé òºñòýé æèæèã
áàãàæèéí òóñëàìæòàéãààð äóõûã ìèíü ìàø 纺ëõºí õàòãàñàí áîëîâ÷
áè ò¿¿íèéã íü áàðàã ìýäýðñýíã¿é. Äàðàà íü òýð òàðèóðàà íºãºº àâàðãà
ìàøèíä õèéãýýä ìàøèíû õýñã¿¿äýä ãàð õ¿ðýâ. Äàõèí íýã áèå ìèíèé
í¿äýí äýýð á¿ðýëäýæ ýõýëëýý. Èíãýýä ìàõ íü àðüñààð õó÷èãäààä
èðýõèéí àëäàä áàñ íýã ‘áè’ áàãà áàãààð ä¿ð òºðõºº îëæ áàéãààã õàðàâ.
¯íýõýýð óã ìàøèíààñ ãàð÷ èðñýí õ¿í áîë ÿã ìèíèé õóóëáàð áàéëàà.
‘Õàðæ áàéãàà áèç’ ãýæ ßàâýý õýëýýä ‘îäîîãîîð ÷èíèé íºãºº
õóóëáàð ÷èíü ýýæèéí ÷èíü õóóëáàðò áàéñàí øèã ðîáîòóóäûí îíöëîã
øèíæ áîëîõ äóõíû æèæèã ÷óëóó õèéëãýýã¿é áàéíà.
Ãýðýë çóðãààñ áèä ÿìàð ÷ õóâèéí çàí ÷àíàð ýñâýë ººð ÿìàð
íýã ç¿éëã¿é çºâõºí áèå ìàõáîäèéí õóóëáàðûã ë ãàðãàæ àâ÷ ÷àäíà,
õàðèí ÷èíèé í¿äíèéí õîîðîíäîîñ àâñàí øèã ãàíö ýñèéí äýýæýýñ
òóõàéí äýýæ àâñàí õ¿íèé á¿ðýí õóóëáàðûã ñàíàõ îé, çàí ÷àíàð,
õóâèéí øèíæòýé íü õàìò èæ á¿ðíýýð íü á¿òýýæ ÷àäíà. Îäîî áèä
÷èíèé íºãººäºõèéã äýëõèé ð¿¿ èëãýýõ þì áîë õ¿ì¿¿ñ þó ÷
àíçààðàõã¿é. Ãýâ÷ îäîî ýíý õóóëáàðûí õóâüä áèäýíä ÿìàð ÷ õýðýãã¿é
ó÷ðààñ ò¿¿íèéã äàðóé óñòãàõ áîëíî.
ßã ýíý ìº÷èä òà õî¸ð õî¸óëàà íàìàéã ñîíñîîä çîãñîæ áàéíà,
õàðèí îäîî ÷è àìüä õýâýýð ¿ëäýæ, òýð óñòãàãäàõàà ìýäýæ áàéãàà
ó÷ðààñ òà õî¸ðûí õóâèéí øèíæ ÷àíà𠺺𠺺ð áîëæ ýõýëæ áàéíà.
Ãýõäýý òý𠺺ðèé㺺 õýí ÷ áèø, çºâõºí ÷èíèé õóóëáàð ãýäãýý ìýäñýí
ó÷ðààñ ò¿¿íä çîâîõ ç¿éë áàéõã¿é. Õýðâýý ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí
èòãýäýã ñ¿íñ áóþó áèå á¿õýíä öîðûí ãàíö áàéäàã öýâýð îþóí
ñàíààíû àìüä îðøèõóé ãýæ áàéäàãã¿éã íîòëîõ øààðäëàãàòàé áîë ýíý
ò¿¿íèé íîòîëãîî áîëîã.‘
Äàðàà íü òýðõ¿¿ àâàðãà ìàøèíûã áàéðëóóëñàí ºðººíººñ ãàð÷
õîíãèëîîð äàìæèí áàñ íýã òºõººðºìæ á¿õèé ºðººíä îðëîî. Áèä òýð
ìàøèíä îéðòîæ î÷èâ.
‘Ýíý ìàøèíä öàã íü èðýõýýð äàõèí á¿òýýãäýæ ø¿¿ëòýä îðîõ
õîðîí ìóó õ¿ì¿¿ñèéí ýñ¿¿äèéã õàäãàëäàã þì. Ýä áîë äýëõèé äýýð
áàéõäàà õ¿÷èðõèéëýë, õîðîí ñàíàà, õàðãèñ ò¿ðýìãèé áàéäàë,
õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã ìóõàð ñ¿æãèéã íîìëîã÷äèéí ýñ þì. Õààíààñ
¿¿ññýíýý îéëãîæ áîëîõ á¿õ øààðäëàãàòàé ýëåìåíò¿¿ä òýäýíä áàéñàí
õýäèé ÷ ¿íýíèéã òàíèí ìýäýõ ìýäðýìæ áàéñàíã¿é. Òýäíèéã äàõèí
á¿òýýæ õèéñýí õýðãèéã íü ººðñäèéíõ íü òàð÷ëààí çîâîîæ, çîâëîíä
163
óíàãàñàí õ¿ì¿¿ñýýð þìóó ºâºã äýýäýñ, à÷ ¿ðñýýð íü ø¿¿ëãýñíèé
äàðàà òààðñàí øèéòãýëèéã íü àìñóóëàõ áîëíî.’
‘Îäîî ÷è àìàð÷, àëæààëàà òàéëàõ á¿ðýí ýðõòýé. Ýíý ðîáîò
÷èíèé õºòº÷ áîëæ, ìàðãààø ºã뺺ã õ¿ðòýë õ¿ññýíýýð ÷èíü õàíãàæ
ºãºõ áîëíî. Äàðàà íü áèä ÷àìä íýìæ õýëýõ õýäýí ç¿éë áèé, ò¿¿íèé
äàðàà áèä ÷àìàéã äýëõèé ð¿¿ õ¿ðãýæ ºãíº. Òýð õîîðîíä ÷è ººðèéí
ãàðèã äýýð î÷îîä ¿¿ðãýý á¿ðýí áèåë¿¿ë÷èõâýë ÷àìàéã þó õ¿ëýýæ
áàéíà âý ãýäãèéã óðüä÷èëàí àìòàëæ ¿çýõ áîëíî.’
Óäàëã¿é íýãýí ðîáîò ãàð÷ èðýýä íàäàä õ¿íäýòãýëòýéãýýð
ìýõèéí ¸ñëîâ. Òýðýýð ºíäºð áèåòýé, ºâ òýãø áèå áÿëäàðòàé, áàðààí
öàðàéòàé, ñàõàëã¿é, ìàø öàðàéëàã çàëóó áàéëàà.
Äèâààæèíãèéí óðüòàë àìò
Òýð ðîáîò íàäààñ ºðººãºº î÷èæ ¿çýõèéã õ¿ñýæ áàéãàà ýñýõèéã
àñóóãààä íàìàéã çºâøººðñíèé äàðàà àÿëàí ÿâàõàä çîðèóëñàí
á¿ñíýýñýý íýãèéã ºãºâ. Áè äàõèí ãàçðààñ õººð÷ 纺ãäºí ÿâñààð
ãàçàðäàõàä áàéð ãýõýýñýý èë¿¿ äàëàéí õÿñààíû õóÿã ìýò áàéøèíãèéí
ºìíº èðñýí áàéâ. Äîòîð òàëûã íü á¿õýëä íü ñàõëàã õèâñýýð á¿ðñýí
áàéõ áºãººä äîòîð íü àñàð òîì îð áàéñàí íü äýëõèéä áàéäàã
îðíóóäààñ äîð õàÿæ äºðºâ äàõèí òîì áºãººä ãàçàðò óõààä
ñóóëãà÷èõñàí þì øèã õàðàãäàæ áàéëàà. ªºð ºíãèéí ¿ñëýã àðüñààð
á¿òýýñýí òóëäàà ë ÿëãàãäàæ õàðàãäàõààð áàéâ. Ýíý òîì ºðººíèé íýã
áóëàíä ãàéõàëòàé ºíãº, õýëáýð àëàãëóóëñàí ºâñ óðãàìëààð
õ¿ðýýëýãäñýí óñàí ñàí ìýò öýëèéñýí òîì óãààëãûí âàíí áàéðëàõ
àæ.
‘Òàíä õàíü áîëîõ õýäýí á¿ñã¿é àâ÷ðóóëìààð áàéíà óó’ ãýæ
ðîáîò àñóóãààä ‘Àëèâ ÿâúÿ, òà î÷èæ ñîíãîëòîî õèéæ áîëíî’ ãýëýý.
Áè äàõèí á¿ñýý ç¿¿ãýýä ðîáîò õèéäýã ìàøèíû ºìíº õ¿ðãýãäýí
èðýâ. Ìèíèé ºìíº ãýðýëòñýí òóíãàëàã øîî äºðâºëæèí ãàð÷ èðýâ.
Äàðàà íü íàìàéã ò¿¿íèéã ºìíºõ ò¿øëýãòýé ñàíäàë äýýð ñóóëãààä,
òîëãîéä äóóëãà ºìñ¿¿ëýâ.
Íàìàéã òóõëàí ñóóñíû äàðàà ãýðýëò øîîí äîòîð ãàéõàëòàé
òºãñ çîõèöñîí áèåèéí õàðüöààòàé çàëóóõàí æàâõààëàã õàð ¿ñò á¿ñã¿é
ãóðâàí õýìæýýñò áàéäëààð òîäðîí ãàð÷ èðýâ. Òýðýý𠺺ðèéí
164
¿çýñãýëýíò áèåèéã ãàéõóóëàõ ìýò õºäºëæ, øîî äºðâºëæèí äîòîð áèø
ãàçðààñ íýã ìåòðèéí ºíäºðò õºâæ ÿâàà ìýò áîëîõîä æèíõýíý ýìýãòýé
õ¿í áàéíà ãýæ áîäîãäîõîîð áàéëàà.
Ýíý á¿ñã¿é òàíä òààëàãäàæ áàéíà óó, õýðâýý õ¿ñâýë ò¿¿íèé
áèå ãàëáèðèéã ººð÷èëæ, í¿¿ð öàðàéã íü ñîëüæ áîëíî ø¿¿ ãýæ ðîáîò
ìààíü àñóóâ. Áè ò¿¿íèéã ººã¿é òºãñ ãýæ ãýæ ¿çýæ áàéãààãàà ò¿¿íä
õýëëýý. Ãîî ç¿éí õóâüä ÿðèõ þì áîë ýíý á¿ñã¿é áîë òºãñ ñàéõàí
ýìýãòýéí çàãâàð áóþó öààøèëáàë ìàíàé ãàðèãèéí îðøèí ñóóã÷äûí
òààøààëûí äàãóó êîìïüþòåðýýð òîäîðõîéëñîí ãóðâàí òºãñ òºãºëäºð
á¿ñã¿éí çàãâàðûí íýã þì ãýæ òýð õàðèóëàâ. Ãýâ÷ ìèíèé õóâüä ò¿¿íä
ÿìàð íýã ººð÷ëºëò îðóóëàõ õ¿ñýë òºðñºíã¿é.
Ýíýõ¿¿ æàâõààëàã àìüòàíä ÿìàð íýã ººð÷ëºëò õèéõýýñ
òàòãàëçñàíû ìèíü äàðàà ãýðýëò øîîí äîòîð õî¸ðäàõü á¿ñã¿éã
õàðóóëñàí íü öàéâàð ¿ñòýé, òîëãîé ýðãýì ÿëäàì á¿ñã¿é áàéëàà. Òýð
ò¿ð¿¿÷èéíõýýñýý ººð áîëîâ÷ ìºí ë òºãñ òºãºëäºð ýìýãòýé áàéâ.
Ò¿¿íä ÷ áàñ ººð÷뺺ä áàéõ þì îëäñîíã¿é. Ýöýñò íü ãóðàâäàõü çàëóó
ýìýãòýé áóþó óëààí ¿ñòýé, ò¿ð¿¿÷èéí õî¸ðîîñîî èë¿¿ òà÷ààíãóé
á¿ñã¿é øîîí äîòîð ãàð÷ èðýâ. Äàðàà íü ðîáîò ìààíü òà ººð áóñàä
çàãâàðóóäûã ¿çýõ ¿¿ ýñâýë òàíòàé èæèë ¿íäýñ óãñààíû ýíý ãóðâàí
ýìýãòýéí çàãâàð õàíãàëòòàé áàéíà óó ãýæ àñóóâ. Áè ýíý ãóðâàí ýìýãòýé
¿íýõýýð ãàéõàëòàé ñàéõàí þì ãýæ áîäñîíîî ë ç¿ãýýð õýëëýý.
Òýãòýë øîîí äîòîð äàõèí íýã ãàéõàìøèãòàé õàð á¿ñã¿é, äàðàà
íü ìàø ñàéõàí òóÿõàí õÿòàä á¿ñã¿é, ýöýñò íü áàñ íýã òà÷ààíãóé Àçè
á¿ñã¿é ãàð÷ èðýâ.
Ýä íàðààñ àëèíòàé íü õàìò ºíãºðººõèéã õ¿ñ÷ áàéãààã ìèíü
ðîáîò íàäààñ àñóóâ. Áè ÷ á¿ãä ë íàäàä òààëàãäàæ áàéíà ãýæ õýëñýí
òóë òýðýýð ðîáîò ¿éëäâýðëýã÷ ìàøèí ðóó î÷èæ ðîáîò íºõºäòýéãýý
õýäýí þì ÿðèâ. Äàðàà íü ìàøèí àæèëëàæ ýõëýõýä ÿã ÿàõ ãýæ áàéãààã
íü áè îéëãîëîî.
Õýäýí ìèíóòûí äàðàà áè áàéðàíäàà çóðãààí ãîî á¿ñã¿éãýý
äàãóóëàí î÷ñîí áàéâ. Òýíä áè ìèíèé õ¿ñëèéã á¿ðýí äàãàõ ýäãýýð
çóðãààí äóð áóëààì ¿çýñãýëýíò ðîáîòûí õàìò óðüä õîæèä áàéãààã¿é,
õýçýý ÷ ¿ë ìàðòàãäàì áàéäëààð öýíãýí óãààë ¿éëäñýí áèëýý. Ò¿¿íèé
äàðàà ðîáîò ìààíü ÿìàð íýã õºãæèì ñîíñîõûã õ¿ñ÷ áàéíà óó ãýæ
íàäààñ àñóóâ. Íàìàéã ‘òèéì’ ãýæ õýëìýãö ò¿ð¿¿÷èéí ýìýãòýé ðîáîòóóä
òóñãàí õàðóóëñàíòàé òºñòýé äóóëãà àâ÷ èðæ ºìñ¿¿ëýâ.
165
’Îäîî ñîíñìîîð áàéãàà ÿìàð íýã õºãæ캺 äîòðîî òºñººëººä
¿ç’ ãýëýý.
Òýð äîðîî ë íýã õºãæèì ýãøèãëýæ ýõýëñýí íü ìèíèé áîäîæ
áàéñàí õºãæèì ÿã ìºí áàéñàí òºäèéã¿é òîëãîéäîî ÿìàð íýã àÿ áîäìîãö
ë òýð àÿ áîäèòîéãîîð ìèíèé óðüä ºìíº õýçýý ñîíñîæ áàéãààã¿é
ºâºðìºö äàëàéö, ìýäðýìæòýéãýýð óÿíãàëæ áàéëàà. Õºãæìèéí
çîõèîë÷ á¿ðèéí õ¿ñýí ìºðººääºã ìºðººäºë áóþó çîõèîëîî íîîòëîí
áè÷èæ, íàéðàë õºãæèìä òîõèðóóëàí ººð÷ëºõ ãýýä á¿õèé ë õ¿íä õ¿÷èð
àæèëëàãààã òóóëàëã¿éãýýð øóóä õºãæèì çîõèîõ ÷àäâàð áèåëýëýý
îëñîí áàéëàà.
Òýãòýë äóð áóëààì çóðãààí á¿ñã¿é ìààíü ìèíèé õºãæìèéí
äàãóó õàìãèéí òà÷ààíãóé, èëáèéí þì øèã áàéäëààð á¿æèæ ýõëýâ.
Õýñýã õóãàöààíû äàðàà, ðîáîò ìààíü òà áàñ ä¿ðñ çóðàã
ýâë¿¿ëýí çîõèîæ ¿çýõ ¿¿ ãýæ àñóóâ. ̺í ë áàñ íýã äóóëãà àâ÷èð÷
ºìñ¿¿ëýýä õàãàñ äóãóé äýëãýöèéí ºìíº ñóóëãàëàà. Áè äîòðîî
òîäîðõîé ä¿ð çóðàã òºñººëºí áîäòîë òýð ìààíü äýëãýöýí äýýð øóóä
ãàð÷ èðýõ íü òýð. Áè ýìýýãèéíõýý òóõàé áîäîæ ýõýëòýë òýð äýëãýöýí
äýýð ãàð÷ èðýâ. ̺í ñàãñòàé öýöýã áîäòîë òýð ãàð÷ èðýâ, íîãîîí
òîëáîòîé ñàðíàé áàéíà ãýýä áîäòîë äýëãýö äýýð ÿã ãàð÷ èðæ áàéëàà.
¯íýíäýý ýíý ìàøèí õýí íýã íèé áîäëûã ò àéëáàðëàõ
øààðäëàãàã¿éãýýð øóóä äýëãýöýí äýýð ãàðãàí õàðóóëàõ áîëîìæ
îëãîäîã àæýý. ßìàð èõ ãàéõàìøèã âý!
‘¯¿íä ñóðàëöñàí õ¿í ÿìàð íýã çîõèîë áè÷èæ, ò¿¿íèéãýý òàéçàí
äýýð òîãëóóëæ áîëíî’ ãýæ ðîáîò ìààíü õýëýýä ‘Ìàíàé ýíä èéì
òºðëèéí, øóóä á¿òýýñýí òîãëîëòóóä îëîí áîëäîã’ ãýëýý.
Ýöýñò íü, õýñýã õóãàöààíû äàðàà áè îð ðóóãàà ÿâæ,
ãàéõàìøèãò á¿ñã¿é÷¿¿äèéíõýý õàìò àìüäðàëûíõàà õàìãèéí òàíñàã
ñàéõàí øºíèéã ºíãºðººæ áèëýý.
MM
MM M MM
MM M MM
MM M
Äàðàà ºäºð íü ºã뺺 áîñìîãö, äàõèí ñ¿ð÷èã õàíõàëñàí àíõèëóóí
óñàíäàà îðñíû äàðàà ðîáîò ìààíü àìòòàé ºã뺺íèé çîîãîîð ¿éë÷ëýâ.
Äàðàà íü ßàâýý íàìàéã õ¿ëýýæ áàéãàà òóë ò¿¿íèéã äàãàí ÿâàõûã ðîáîò
ýð õ¿ñëýý. Áè 纺âðèéí á¿ñýý á¿ñýëæ àâààä òóí óäàëã¿é íýãýí õà÷èí
ìàøèíû ºìíº èðæ çîãññîí áºãººä òýíä ̺íõèéí õóòàãòíóóäûí
166
çºâëºëèéí åðºíõèéëºã÷ íàìàéã õ¿ëýýæ áàéëàà.
Ýíý ìàøèí ðîáîò á¿òýýäýã ìàøèí øèã àâàðãà òîì áèø áîëîâ÷
áàñ íèëýýí òîì ýä áàéëàà. Õàðèí ò¿¿íèé ãîëä íýãýí ò¿øëýãòýé ñàíäàë
òîâîéëãîí ñóóëãàæýý.
ßàâýý íàäààñ øºíèéã òàâòàé ºíãºðººâ ¿¿ ãýæ àñóóãààä äàðàà
íü èéí òàéëáàðëàæ ýõýëëýý: ‘Ýíý ìàøèí ÷èíèé áèå äîòîð áàéãàà
òîäîðõîé íóóãäìàë òºõººðºìæ¿¿äèéí àæèëëàãààã ñýðãýýæ ºãºõ
áîëíî. Èíãýñíýýð ÷èíèé òàðõè á¿ðýí õ¿÷èí ÷àäëààðàà àæèëëàõ
áîëîìæòîé áîëíî. Ýíä ñóó äàà’ ãýâ.
Íàìàéã ò¿¿íèé çààñàí ñàíäàëä ñóóìàãö õóÿã ìýò ç¿éë ìèíèé
ãàâëûã á¿ðõëýý. Õýñýã õóãàöààíä óõààí àëäâóó ãýëòýé áîëñíîî
äàðàà íü òîëãîé ìààíü äýëáýðýõ ãýæ áàéãàà ìýò áîëîõûã ìýäðýâ.
Í¿äíèé ºìíº ºí㺠ºíãèéí ãýðýë ñîëîíãîðîí æèðýëçýæ áàéëàà.
Ýöýñò íü á¿õ ç¿éë çîãñ÷, ñàíäëààñ áîñîõîä ìèíü íýãýí ðîáîò òóñëàâ.
Áè øàë ººð ç¿éë ìýäýð÷, á¿õ ç¿éë õÿëáàðõàí, àìàðõàí áîë÷èõñîí
þì øèã ñýòãýãäýë òºðæ áàéâ.
ßàâýý ºã¿¿ëð¿¿í: ‘Ýíý ìº÷ººñ ýõëýí áèä ÷èíèé í¿äýýð õàðæ,
÷èíèé ÷èõýýð ñîíñîæ, ÷èíèé àìààð ÿðèõ áîëíî. Ëîóðäåñ áîëîí
äýëõèéí áóñàä îëîí ãàçàð õèéäýã øèã áèä ÷èíèé ãàðààð äàìæóóëàí
ºâ÷íèéã àíàãààõ ÷àäâàðòàé áàéõ áîëíî. Çàðèì íýã òîäîðõîé õ¿ì¿¿ñ
ìèíèé ÷àìä ºãñºí çàõèàñûã ò¿ãýýõ ÷èí õ¿ñýëòýé, ººðñäèé㺺
õÿçãààðã¿é îðîí çàéä íýýí ñàíñðûí îþóí óõààíûã ýçýìøèõ õ¿÷èí
÷àðìàéëò ãàðãàæ áàéãàà ó÷ðààñ òýä ºâ÷èí çîâëîíãîîñîî àíãèæðàõûí
òóëä áèäíèé òóñëàìæèéã õ¿ðòýõ ãàâúÿàòàé ãýæ áèä ¿çýæ áàéãàà.
Áèä õ¿í á¿ðèéã àæèãëàæ áàéãàà. Äýëõèé äýýð àìüäàð÷ áàéãàà
á¿õ õ¿íèéã òîãòìîë àæèãëàæ õÿíàõ ¿¿ðýãòýé òîì òîì êîìïüþòåð¿¿ä
àæèëëàæ áàéíà. Òýäíèé àìüäðàëûíõàà òóðøèä õèéæ áàéãàà
¿éëäë¿¿ä íü õàéð, ¿íýí õî¸ðûí òºëºº þó ýñâýë ¿çýí ÿäàëò, ìóõàð
ñ¿æèãò ÷èãëýæ ¿¿ ãýäãýýñ íü õàìààð÷ õ¿í á¿ðò òýìäýã òàâüñàí áàéãàà.
Ýöñèéí ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãºõ öàã èðýõýä çºâ ÷èãëýëä ÿâñàí
íü ººðèéí òýíãýðëýã ãàðèãò ¿ðãýëæèéí ìºíõºä àìüäðàõ ýðõ àâ÷, ÿìàð
÷ ñàéí ñàéõàí ç¿éë õèéãýýã¿é áîëîâ÷ ìóó þì õèéãýýã¿é õ¿ì¿¿ñèéã
äàõèí àìüäðóóëàõã¿éãýýð îðõèõ áîëíî. Õàðèí íýí ÿëàíãóÿà ìóó
ìóóõàé ñºðºã á¿õíèéã õèéãñäèéí õóâüä ýñèéíõ íü äýýæèéã àâ÷
õàäãàëñíû ¿íäñýí äýýð õîæèì öàã íü èðýõýýð äàõèí àìüäðóóëæ
õýðãèéã íü ø¿¿í òàñëààä ýäëýõ ¸ñòîé çîõèõ ÿë øèéòãýëèéã íü îíîîõ
167
áîëíî.
Ýíý çàõèàñûã óíøèí áàéãàà óíøèã÷ òà á¿õýí ÷ ýíýõ¿¿
ãàéõàìøèãò åðòºíö áóþó äèâààæèíä õ¿ðýëöýí èðýõ áîëîìæòîé
ãýäãýý ñàéí îéëãîñîí áèçýý. Ìàíàé ýë÷ òºëººëºã÷, îð÷ëîí åðòºíöèéí
õàéð ýíýðýë, ñàíñàðûí ýâ ýåèéí òºëººõ çàì äýýðõ ìàíàé ýë÷èí ñàéä
Êëàóäå Ðàåëèéã äàãàãñàä, áèäíèé õóâüä ò¿¿íèé í¿äýýð õàðæ, ÷èõýýð
ñîíñîæ, àìààð ÿðüæ áàéãàà òóë áèäíèé ò¿¿íýýñ õ¿ññýí ç¿éëèéã õèéæ
ã¿éöýëä¿¿ëýõýä íü òóñëàãñàä òà á¿õíèéã òàâòàé ìîðèëîõûã õ¿ñüå.
Õ¿í òºðºëõòíèé òºëºº óäèðäàã÷ íàðûí ÷óóëãàí áàéãóóëàõ
÷èíèé ñàíàà ìàø ñàéí áàéíà. Ãýâ÷ áèäíèé çàõèàñûã õýçýý ÷
ãàæóóäóóëàõã¿é áóþó óðâàí òýðñë¿¿ëýõã¿éí òóëä òýäíèéã ñîíãîæ
àâàõäàà õàòóó ÷àíä áàéõ õýðýãòýé.
Õ¿íèé îþóí óõààíûã íýýæ ºãºõºä áÿñàëãàë ÷óõàë
øààðäëàãàòàé, õàðèí äàÿàí÷ëàë õýðýãã¿é. Á¿õ ìýäðýõ¿éãýý îþóí
ñàíààòàéãàà õàìò ñýðãýýæ ºãºõ ¿¿äíýýñ ìýäðýõ¿éíõýý á¿õ õ¿÷èéã
äàé÷ëàí àìüäðàëûí áàÿð æàðãàëûí ýäëýõ ¸ñòîé. Õýðâýý ººðºº
õ¿ñ÷, öàã çàâòàé áàéâàë ñïîðòîîð ¿ðãýëæë¿¿ëýí õè÷ýýëëý, á¿õ ñïîðò,
óðàëäààíò òîãëîîìóóä íü áóë÷èí øºðìºñèéã õºãæ¿¿ëýõ òàëààñàà
ýñâýë àâòîìàøèíû áîëîí ìîòîöèêëèéí óðàëäààí ãýõ ìýò ñïîðò øèã
ººðèé㺺 õÿíàõ õÿíàëòûã ñàéæðóóëäàã óòãààðàà ñàéí òàëòàé áàéäàã.
Ãàíöààðäëûã ìýäýð÷ áóé ÿìàð ÷ õ¿í õÿçãààðã¿éí åðòºíöòýé
óÿëäàí çîõèöîõûã îðîëäîõûí çýðýãöýý áèäýíòýé òåëåïàòèéí àðãààð
õîëáîãäîõûã ÿìàãò õè÷ýýæ áîëíî; òýð õ¿í ñàéí ñàéõíûã àñàð èõýýð
ìýäðýõ áîëíî. Á¿ñ íóòàã á¿ðò áàéãàà áèäýíä èòãýäýã õ¿ì¿¿ñ Íÿì
ãàðèã á¿ðèéí ºã뺺íèé 11 öàã îð÷èìä öóãëàæ áàéõ õýðýãòýé ãýæ
çºâëºñºí ÷èíü ìàø ñàéí áàéíà. Îäîîãîîð ¿¿íèéã öººõºí ãèø¿¿ä ë
ã¿éöýòãýæ áàéíà.
¯çìýð÷èä õýðýãòýé, òýäíèéã îëæ èëð¿¿ë. Ãýõäýý ¿íýõýýð
¿çìýð÷èéí àâúÿàñòàé ( ýíý íü çºâõºí òåëåïàòûí àâúÿàñ ÷àäâàð þì)
áîë òýäíèéã òýíö¿¿ë, ýñ áîë õàñ, òýãìýãö òýä ýðãýýä ë èä øèäèéí,
åð áóñûí ãýõ ìýò õà÷èí òýíýã ç¿éëñ ÿðüæ, ò¿¿íèé äîòîð õèé ¿çýãäýë
ãýõ ìýò îãò áàéäàãã¿é ñ¿íñ ñ¿ëä ãýý÷èä èòã¿¿ëýõ øèíý àðãà ñýäýæ
ýõëýõ áîëíî. ¯íýí õýðýãòýý òýä ÿã þó õèéãýýä áàéíà ãýâýë, õýäýí
çóóí æèëèéí ºìíº àìüäàð÷ áàéñàí, îäîî ìàíàé äèâààæèíãèéí ãàðèã
äýýð äàõèí àìüäðóóëààä áàéãàà õ¿ì¿¿ñòýé ë õîëáîî òîãòîîæ áàéíà
ãýñýí ¿ã.
168
Áàñ íýã ÷óõàë ç¿éëèéã ÷è îäîî îëæ ìýäýõ áîëíî. Åâðåé õ¿ì¿¿ñ
áîë äýëõèé äýýðõ áèäíèé øóóä ¿ð ñàä ìºí. Òèéì ÷ ó÷ðààñ òýäýíä
èéì îíöëîã õóâü òàâèëàí çàÿàñàí þì. Òýä áîë Ãåíåçèñ áóþó
Ýõëýëèéí íîìä çààñíààð “Ýëîõèìèéí õºâã¿¿ä áîëîí õ¿íèé îõèä”-
ûí ¿ð à÷ íàð áèëýý.
Ýëîõèìèéí õºâã¿¿äèéí ãàðãàñàí ¿íäñýí àëäàà áîë ººðñäèéí
øèíæëýõ óõààíû á¿òýýë¿¿ä áîëîõ õ¿íèé îõèäòîé íºõöñºíä îðøèíî.
Èéìýýñ òýäíèé ¿ð ñàä èéì óðò óäààí õóãàöààíä çîâæ øàíàëæ áàéãàà
þì.
Ãýâ÷ òýäíèéã ºðøººí õýëòð¿¿ëýõ öàã èðñýí, õàðèí òýä ÷àìàéã
ìàíàé ýë÷ ãýäãèéã ¿ë çºâøººð÷ äàõèí íýã àëäàà ãàðãàõã¿é ë áîë
õóó÷èí íóòãàà ñýðãýýí òýíäýý ýíõ òóíõ àæ òºðºõ áîëíî. Áèä
Èçðàèëèéí ãàçàð íóòàãò òýäíèé çàñãèéí ãàçðààñ ÷àìä îëãîõ õýñýãõýí
ãàçàð äýýð Äýëõèé äýýðõ ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàà áàéãóóëàõûã õ¿ñ÷
áàéãàà þì. Õýðâýý òýä òàòãàëçâàë ÷è ººð õàà íýãòýý áàéãóóëæ áîëíî,
õàðèí ìàíàé ýë÷èéã õ¿ëýýí çºâøººðººã¿éíõýý òºëºº Èçðàèëü óëñ
øèíý øèéòãýë õ¿ëýýõ áîëíî.
×è õ¿ëýýñýí ¿¿ðýã äààëãàâàðòàà ººðèé㺺 á¿ðýí çîðèóëàõ
¸ñòîé. Ñàíàà á¿¿ çîâ, ÷è ãýð á¿ëýý òýæýýí òýòãýõ ÷àäâàðòàé áàéõ
áîëíî. ×àìä, óëìààð áèäýíä èòãýõ õ¿ì¿¿ñ ÷àìä òóñëàíà. ×è áîë
áèäíèé ýë÷ áóþó ýë÷èí ñàéä, ìàíàé ãýãýýíòýí, ÿìàð ÷ òîõèîëäîëä
áóñàä ãýãýýíòí¿¿äèéí àäèë ýíä áàéõ ãàçðûã ÷èíü ÷àìä çîðèóëàí
õàäãàëàõ áîëíî.
×è áîë á¿õ øàøèíò õ¿ì¿¿ñèéã íýãòãýí äàãóóëàõ ¸ñòîé õ¿í.
×èíèé áàéãóóëñàí õºäºë㺺í áóþó Ðàåëèéí Õºäºë㺺í áîë
øàøèíóóäûí øàøèí áàéõ ¸ñòîé. ×èíèé õýäèéí îéëãîñíîîð, ýíý áîë
øàøèíã¿éí ¿çýëòýé áîëîâ÷ ¿íýíäýý íýã òºðëèéí øàøèí þì ø¿¿
ãýäãèéã áè öîõîí òýìäýãëýæ áàéíà.
×àìä òóñàëñàí õ¿ì¿¿ñèéã áèä ìàðòàõ ¸ñã¿éãýýñ ãàäíà ÷àìä
ñààä òîòãîð õèéã÷äèéã ÷ áèä ìàðòàõ ¸ñã¿é. Þó ÷ òîõèîäîæ áàéñàí ÷è
áèäíèé äóíä áàéõ ó÷ðààñ þóíààñ ÷, õýíýýñ ÷ á¿¿ àé. Èòãýë íàéäâàðàà
àëäàãñäûã òàòàæ áîñãî.
Õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí ºìíº ìàíàé ýë÷ Åñ¿ñò èòãýã÷äèéã
àðñëàíãèéí ¿¿ðýíä ò¿ëõýí îðóóëæ áàéñàí þì. ªíººäºð ÷àìä ÿìàð
ýðñäýë òóëãàð÷ áàéíà âý? Òýíýã¿¿äèéí å㺺äºë ¿¿? Þó ÷ îéëãîîã¿é
õ¿ì¿¿ñèéí áàñàìæëàë áîëîîä òýäíèé áîëõè á¿ä¿¿ëýã èòãýë
169
¿íýìøèëòýéãýý çóóðàëäñàí áàéäàë óó? Ýíý á¿õýí àðñëàíãèéí
¿¿ðòýé õàðüöóóëàõ þì áîë þó þì áý? Ýíý á¿õýí ÷àìàéã äàãàãñàäûí
öààíà õ¿ëýýæ áàéãàà ç¿éëñòýé õàðüöóóëàõàä þó þì áý? ¯íýíèéã
õýëýõýä õýí íýãíèé çºí ñîâèíã äàãàí áèøðýõ íü õýçýý õýçýýíýýñ ÷
àìàð õÿëáàð áîëñîí ø¿¿ äýý.
Êîðàí ñóäàðò îäîî áèäíèé äóíä áàéãàà Ìóõàììåä àëü õýäèéí
ãýãýýíòí¿¿äèéí òàëààð ºã¿¿ëñýí áàéãàà:
Õ¿ì¿¿ñèéí èòãýëýý ¿ç¿¿ëýõ öàã ìº÷ îéðòîæ áàéíà; õàðèí
õàéõðàìæã¿é áàéäàë ãàðãàñíààðàà òýä (á¿òýýã÷äýýñýý)
í¿¿ð áóðóóëæ áàéíà.
Òýäíèéã ¿ë îéøîîæ, øîîëîí òîõóóðõàã÷äàä á¿òýýã÷äýýñ
íü ÿìàð ÷ øèíý ñàíóóëãà èðýõã¿é.
¯¿íäýý ë òýäíèé ç¿ðõ ñýòãýë õºõºí áàÿñäàã þì.
Ýíý õ¿í áèäýí øèã ìºíõ áóñ áèø ãýæ ¿¿?...
Õýìýýí äàëäóóð õàòãàí õóâèà õè÷ýýãñýä áîë
Õîðîí ìóóã õèéã÷èä áàéäàã.
Ýíý áîë óòãà ó÷èðã¿é ìºðººäºë. Ãýõäýý òýð ýíý á¿õíèéã
á¿ãäèéã ººðºº õèéñýí. Òýð áîë ÿðóó íàéðàã÷.
Õàðèí ò¿¿íèéã ºíãºðñºí öàã ¿åä íààø èëãýýãäñýí
õ¿ì¿¿ñèéí íýã àäèë èä øèäèéí ãàéõàìøãèéã àâ÷ èðýõèéã
íü õ¿ëýý.
Êîðàí, Ñóðà 21:1-5.
Ìóõàììåä õ¿ðòýë ãàøóóí å㺺äëèéí çàðèìààñ õ¿ðòýæ, Åñ¿ñ ÷
ìºí èíãýæ çîâæ øàíàëàõààñ àðãàã¿é áàéñàí. Ò¿¿íèéã çàãàëìàéä
õàäóóë÷èõààä áàéõàä íü çàðèì õ¿í: “Õýðâýý Áóðõàíû õ¿¿ ë þì áîë
çàãàëìàéãààñ ººðºº áóóãààä èðýã (Ìýòòüþ 27:40)” õýìýýí òàâëàñàí
áàéäàã.
Ãýòýë Åñ¿ñ, Ìóõàììåä ÷ ìºí àäèë, ìºí òýäýíä èòãýæ, äàãàæ
áàéñàí á¿õ õ¿ì¿¿ñ ºíººäºð ãàéõàëòàé ýð¿¿ë ñàðóóë, á¿ãäýýðýý
ìºíõèéí õóòàãèéí òºëºº áàéãààã ÷è õàðñàí. ͺ㺺 òàëààñ òýäíèéã
ø¿¿ìæëýí äîðîìæèëæ áàéñàí õ¿ì¿¿ñèéã äàõèí àìèëóóëæ,
øèéòãýëèéã íü ºãºõ áîëíî.
Ýíýõ¿¿ çàõèàñûí òàëààð îãò ìýäýõã¿é õ¿ì¿¿ñèéã õÿíàõ
êîìïüþòåð¿¿ä òóñãàé íýã ñèñòåìä õîëáîãäñîí áàéäàã áºãººä òýäíèéã
òààëàë òºãññºíèéõ íü äàðàà, õýðâýý äàõèí àìüäðóóëàõ ãàâúÿàòàé
170
áîë ýñèéã íü àøèãëàõ çîðèëãîîð ýñèéíõ íü äýýæèéã çàéíààñ
àâòîìàòààð àâäàã þì.
Ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã áàéãóóëàõààð õ¿ëýýõ ÿâöäàà
ººðèéí îðøèí ñóóæ áàéãàà ãàçðûíõàà îéðîëöîî Ðàåëèéí
Õºäºë㺺íèé Óäèðäàã÷ íàðûí ñóðãóóëèéã áàéãóóë. Òýíä ÷è ìàíàé
ãýãýýíòýí, Óäèðäàã÷äûí óäèðäàã÷èéí õóâüä, çàõèàñûã ìààíü äýëõèé
äàõèíä ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé õ¿ì¿¿ñèéã ñóðãàæ áýëòãýõ
áîëîìæòîé áîëíî.’
Øèíý çàðëèãóóä
Òýãýýä ßàâýý èéí õýëëýý:
‘×àìàéã äàãàõûã õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñò îäîî ìèíèé ÷àìä ºãºõ ãýæ
áàéãàà õóóëü ä¿ðýì ¿éë÷ëýõ áîëíî.
Òà íàð àìüäðàëûíõàà òóðøèä ÿäàæ ãàíö ÷ áîëîâ óäàà
Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéí ºìíº èðæ, óëìààð òý𠺺ðèéí ìóòðààð
áóþó ººð íýã óäèðäàã÷ ãèø¿¿íýýð äàìæóóëàí ÷èíèé ýñèéí ýõ
çàãâàðûí á¿òöèéã àìüäðàëûí ÷èíü ýöñèéí ø¿¿ëò õèéõ ìº÷èä
õàðãàëçàí ¿çýæ, ä¿ãíýõ êîìïüþòåðò èëãýýõ ¸ñòîé.
Òà íàð ºäºðò äîð õàÿæ íýã óäàà ººðñäèéí Á¿òýýã÷èä
áîëîõ Ýëîõèìèéí òóõàé áîäîõ ¸ñòîé.
Òà íàð Ýëîõèìèéí çàõèàñûã ýðãýí òîéðîíäîî, á¿õèé ë
áîëîëöîîòîé àðãà çàìààð ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõèéã õè÷ýýõ ¸ñòîé.
Òà íàð Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéã ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ
àæèëäàà ººðèé㺺 á¿ðýí çîðèóëæ, ýíýõ¿¿ çàõèàñûã
äýëãýð¿¿ëýõýýð äýëõèé òîéðîí àÿëàõàä íü òóñëàõ ¿¿äíýýñ æèëä
äîð õàÿæ íýã óäàà æèëèéí îðëîãûíõîî íýã õóâèàñ áàãàã¿é
õýìæýýòýé õàíäèâèéã ò¿¿íä ºãºõ ¸ñòîé.
Òà íàð æèëä ÿäàæ íýã óäàà ººðèéí á¿ñ íóòãèéã õàðèóöñàí
óäèðäàã÷èéã ãýðòýý óðèõ ¸ñòîé áºãººä ò¿¿íèéã ýíýõ¿¿ çàõèàñèéã
á¿õèé ë òàëààð òàéëáàðëàí òàíèóëàõàä òóñëàæ, ñîíèðõñîí
õ¿ì¿¿ñèéã äóóäàí öóãëóóëàõ ¸ñòîé.
Õýðâýý Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷ áàéõã¿é áîëëîî ãýõýä õóó÷èí
Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéí òîìèëñîí øèíý Óäèðäàã÷ûí Óäèðäàã÷
îðëîõ ¸ñòîé. Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷ õ¿í Äýëõèé äýýðõ ýë÷èí ñàéäûí
171
ÿàìíû õàìãààëàã÷ áàéæ, òýíäýý ãýð á¿ëèéí õàìò áîëîí ñîíãîñîí
õ¿ì¿¿ñòýéãýý õàìò àìüäðàõ áîëîìæòîé áàéíà.
Êëàóäå Ðàåë ÷è áîë Äýëõèé äýýðõ ìàíàé ýë÷èí ñàéä, ÷àìä
èòãýæ áóé õ¿ì¿¿ñ çîðèëãîî áèåë¿¿ëýõýä ÷èíü á¿õ òàëààð òóñëàõ
¸ñòîé.
×è áîë Ýöñèéí Ø¿¿ëòèéí ºìíºõ õàìãèéí ñ¿¿ëèéí ãýãýýíòýí,
÷è áîë øàøèíóóäûí øàøèíû ãýãýýíòýí, íóóöûã òàéëàã÷, íîìëîã÷äûí
íîìëîã÷ ìºí. ×è áîë ìàíàé òºëººëºã÷èä áîëîõ ýðòíèé ãýãýýíòí¿¿ä
äàõèí èðýõèéã ÷èíü çàðëàñàí ãàíö õ¿í.
×è áîë ¿åð óñ áóóõààñ ºìíº ñ¿ðãýý ìýíä àâ÷ ãàðàõ õîíü÷èí
àäèë á¿òýýãäýãñäèéã íü á¿òýýã÷èäýä íü ýðã¿¿ëæ àâ÷ðàõ õ¿í ìºí.
Í¿äòýé áîëãîí õàðæ, ÷èõòýé á¿õýí ñîíñîã. Í¿äýý íýýñýí õ¿í á¿ð
÷àìàéã øèíæëýõ óõààíû õóâüä õºãæñºí õýí á¿õíèé îéëãîõ àíõíû
ãýãýýíòýí áîëîõûã õàðàõ áîëíî. ×èíèé ÿðüæ áàéãàà á¿õýí áîëõè
á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñò ¿ë îéëãîãäîõ áîëíî.
Ýíý áîë í¿äýý íýýñýí á¿õíèé àíçààð÷ õàðàõ ¸ñòîé òýìäýã
áóþó Åðòºíöèéí íóóöûã íýýñíèé áóþó Àïîêàëèïñèéí òýìäýã áàéõ
áîëíî.’
Èçðàèëèéí àðä ò¿ìýíä
ßàâýý èéí õýëýýä ÿðèàãàà ºíäºðëºõ òèéø õàíäëàà:
‘Èçðàèëü óëñ Èåðóñàëåìèéí îéðîëöîî áàéðëàñàí õýñýã ãàçàð
íóòãèéã Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä ºã÷, òýðýýð òýíä Ýëîõèìèéí ýë÷èí
ñàéäûí ÿàìíû íóòàã äýâñãýðèéã áàéãóóëàõ ¸ñòîé. Óðüä÷èëàí çºãíºæ
õýëñýí÷ëýí, Èçðàèëèéí àðä ò¿ìýí øèíý Èåðóñàëåìèéã áàéãóóëàõ
öàã èðýýä áàéíà. ¯¿íèéã óðüä÷èëàí õýëñýí õ¿í áîë Êëàóäå Ðàåë
ìºí. ªºðñäèéí ñóäàð áè÷ã¿¿äèéã äàõèí óíøèæ, í¿äýý íýýöãýý.
Áèä ººðñäèéí ¿ð à÷ íàðûíõàà äóíä ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàà
áàéãóóëàõûã õ¿ñýæ áàéíà, Èçðàèëèéí àðä ò¿ìýí áîë Ýëîõèìèéí
õºâã¿¿ä áîëîí äýëõèéí õ¿ì¿¿ñèéí îõèäûí õîëáîîíîîñ òºðñºí
õ¿¿õä¿¿äèéí ¿ð à÷ íàð áèëýý.
Èçðàéëü÷óóäàà, áèä òà íàðûã Åãèïåò÷¿¿äèéí íî¸ðõîëîîñ
÷ºëººëñºí áºãººä õàðèí òà íàð áèäíèé èòãýë íàéäâàðûã
172
õºñºðä¿¿ëñýí; á¿õ õ¿í òºðºëõòºíä çîðèóëñàí çàõèàñàà áèä òà íàðò
èòã ýæ ¿ëäýýñýí, òà íàð ¿¿íèéã õèëèéí ÷àíàäàä ò¿ã ýýí
äýëãýð¿¿ëýõèéí îðîíä ººðñ人 õàäãàëàí äàðñààð èðñýí.
Òà íà𠺺ðñäèéí ãàðãàñàí àëäààíààñ áîëæ óðò óäààí
õóãàöààíä çîâæ ç¿äýðñýí, ãýâ÷ áèäíèé “Õîéä ç¿ãò òýäíèéã ÷ºëººëæ,
ªìíº ç¿ãò òýäýíä á¿¿ ñààä áîë ” ãýæ óðüäààñ çºãíºí õýëæ
áàéñàí÷ëàí òà íàðûã ºðøººæ óó÷ëàõ öàã èðýýä áàéíà. Áè òà íàðûí
îõèä, õºâã¿¿äèéã Èñàèà-ä áè÷ñýí÷ëýí “Äýëõèéí ºíöºã áóëàí á¿ðýýñ”,
öóãëóóëæ, òà íàð ýõ îðîíîî ýðãýí îëæ àâ÷ ÷àäñàí áèëýý. Õýðâýý òà
íàð òà á¿õýíä óðüä÷èëàí ñàíóóëæ áàéñàí ìàíàé ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòíèé
¿ãèéã ñîíñîæ, ò¿¿íèé õ¿ññýí ç¿éëèéã áèåë¿¿ëýõýä òóñëàõ àâààñ ýíý
ãàçàðòàà ýíõ òóíõ àìüäàðöãààõ áîëíî.
Ýíý áîë òà íàðûí ñ¿¿ë÷èéí áîëîìæ, ýñ òýãâýýñ ººð àëü íýã
îðîí Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷ûã õ¿íäýòãýí õ¿ëýýí àâ÷, ãàçàð íóòàã
äýýðýý ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã áàéãóóëàõ áîëíî. Òýð óëñ òà
íàðûíõààñ õîëã¿é áàéæ, õàìãààëàëòàíä îðîõ òºäèéã¿é òýíä àç
æàðãàë, áàÿð áàÿñàë áÿëõàæ áàéõ áîëíî, õàðèí Èçðàèëü óëñ äàõèí
íýã óäàà óñòãàãäàõ áîëíî.
ªâºã äýýäñèéíõýý ãàçàð íóòàãò õàðààõàí áóöàæ î÷îîã¿é
áàéãàà Èçðàèëèéí õ¿¿õä¿¿ä òà íàð òýíä ýðãýæ î÷èõîîñîî ºìíº òóñ
óëñûí çàñãèéí ãàçàð ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã òýíä áàéãóóëàõûã
çºâøººðºõèéã õ¿ëýý. Õýðâýý òýä òàòãàëçâàë áóöàæ î÷èõ ãýýä
õýðýãã¿é, òýð òîõèîëäîëä òà íàð ñ¿éðëýýñ àâðàãäàãñäûí íýã áîëæ,
öàã íü èðýõýýð ¿ð à÷ íàð ÷èíü õ¿ñ÷ ìºðººäñºí ãàçàð íóòãàà äàõèí
îëæ àâàõ áîëíî.
Èçðàèë÷óóäàà, òà íàðò óðüä÷èëàí ñàíóóëæ áàéñàí õ¿íýý
òàíüæ, ò¿¿íä ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã áàéãóóëàõ ãàçàð íóòàã ºã÷,
áàéãóóëàõàä íü òóñëàöãàà. Ýñ òýãâýýñ 2000 æèëèéí ºìíº áîëæ áàéñàí
øèã, ººð õàà íýãòýý áàéãóóëàãäàæ, õýðâýý ººð õàà íýãòýý
áàéãóóëàãäñàí òîõèîëäîëä òà íàð äàõèí òàðæ áóòðàõ áîëíî.
2000 æèëèéí ºìíº òà íàð Åñ¿ñ ¿íýõýýð ìàíàé ýë÷ ãýäãèéã
òàíüñàí áîë äýëõèéí á¿õ Õðèñòîñèéí øàøèíòíóóä Õðèñò¿¿ä áèø,
Åâðåé÷¿¿ä ãýãäýõ áàéëàà. Òà íàðò çîâëîí áýðõøýýëòýé òóëãàðàõã¿é,
ìàíàé ýë÷èí ñàéäóóä õýâýýð áàéõ áàéëàà. Ãýâ÷ ýíý ¿¿ðãèéã áèä ººð
õ¿ì¿¿ñò ºã÷, òýä Ðîìûã áààç ñóóðèà áîëãîñîí áèëýý.
Õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí ºìíº òà íàð ìàíàé ýë÷èéã òàíèàã¿é,
173
òèéìýýñ òýð ¿åä Èåðóñàëåì áèø Ðîì ãÿëàëçàí òîäîðñîí þì. Îäîî
òà íàðò Èåðóñàëåìèéã èéì áîëãîõ øèíý áîëîìæ ãàðëàà. Õýðýâ òà
íàð ýíý áîëîìæèéã àøèãëàõã¿é áîë ººð íýã îðîí ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí
ÿàìûã áàéðëóóëæ, òà íàð áèäíèé ñîíãîæ ºãñºí ãàçàð íóòàãò îðøèí
ñóóõ ÿìàð ÷ ýðõã¿é áîëîõ áîëíî.
Èíãýýä áè ºíäºðëºå. ×è Äýëõèé äýýð ýðãýí î÷îîä ýíý á¿õíèéã
ººðºº òàéëáàðëàí õàâñàðãàæ ÷àäàõ áîëíî. Çà èíãýýä ýíýõ¿¿
äèâààæèíä õýñýã çóóð ñààòàí áàÿñ äàà, áèä ÷àìàéã ýíä ñàéí
ñàéõíààð ýðãýí èðýõýýñýý ºìíº ¿¿ðýã äààëãàâðàà ã¿éöýòãýæ
äóóñãàõûã õ¿ñýí áóöààæ äýëõèé ð¿¿ õ¿ðãýæ ºãüå 人.‘
MM
MM M MM
MM M MM
MM M
Áè òýíä äàõèí õýäýí öàã ñààòàæ, îëîí ÿíçûí îðãèëóóðóóäûí äóíäóóð
çóãààëæ, óðä ºäºð íü áÿñàëãàëûí öóãëààíû ¿åýð óóëçñàí ñóóò
ãýãýýíòí¿¿äòýé õàìò ºíãºðººí òýðõ¿¿ åðòºíöèéí îëîí ñàéõàí
òààøààëààñ ýäýëæ áèëýý. Äàðàà íü, ìºí ë óðä ºäºð íü õàìò çîîã
áàðüæ áàéñàí õ¿ì¿¿ñòýéãýý ñ¿¿ë÷èéí çîîã áàðüñàíû äàðàà äàõèí
ºíººõ òîì õºëºãòºº ñóóí àæèãëàëòûí ñòàíö äýýð õ¿ðãýãäýí èðýâ.
Òýíäýýñýý áè ò¿ð¿¿÷èéí èðñýí çàìààðàà áóöàæ, õóâöñàà ºìñºí
æèæèã õºëºãò ñóóñàí áàéõ áºãººä òýð õºë㺺ð íàìàéã àíõ àâ÷ ÿâñàí
Ðîê Ïëàò äàõü ãàçðàà áóóëãàñà þì. Áóóñíûõàà äàðàà öàãàà õàðâàë
øºíº äóíä áîëæ áàéëàà.
Áè ãýðòýý ýðãýæ èðýýä, òýð äàðóé íàäàä õýëñýí á¿õíèéã
öààñàí äýýð áóóëãàí áè÷èæ ýõëýâ. Á¿õ ç¿éë ìèíèé óõààí ñàíààíä
òîäõîí áàéõ áºãººä ñîíññîí ºã¿¿ëáýð¿¿äýý ÿìàð ÷ ýðãýëçýýã¿éãýýð
äàõèí ñàíàæ, á¿ãäèéã íýã ìºð áè÷èæ áàéãààãàà ìýäýýä ººðºº ÷
ãàéõñàí áèëýý. Ò¿¿íèé õýëñýí ¿ãñ ýõíýýñýý ë ìèíèé óõààíä ñàíààíä
ñèéëæ õàäààä ºã÷èõñºí ìýò òîä ¿ëäñýí áàéëàà.
Áîëñîí ¿éë ÿâäëûã á¿ãäèéã áè÷èæ äóóñìàãö ìèíèé äîòðîîñ
ÿìàð íýã òîì þì àâààä õàÿ÷èõñàí ìýò ñýòãýë òàéâøèð÷ áèëýý. Èéì
ÿâäàë íàäàä õýçýý ÷ òîõèîäîæ áàéñàíã¿é. Äàðàà íü óíøèã÷èéí í¿äýýð
îëæ ìýäñýí á¿õíýý ñàéòàð íÿãòàëæ, äàõèí áè÷èæ ýõëýëýý. Õàðèí
áè÷èæ ñóóõ ÿâöäàà ýíý óäààä öààñàí äýýð áè÷èãäýí òîäîð÷ áàéãàà
á¿õíèéã çîõèîã÷ íü ìýò ñýòãýãäýë íàäàä òºðñºíã¿é. Ýëîõèì ìèíèé
àìààð ÿðüæ ýõýëñýí íü áóþó ìèíèé ãàðààð áè÷èæ áàéãàà íü òýð áèç.
Í¿äíèé ìààíü ºìíº áè÷èãäýí áóé á¿õýí õ¿íèé àìüäðàëä
òîõèîëäîõ á¿õèé ë ÷èãëýëèéã õàìàð÷, ýäãýýð áýðõøýýëòýé
òóëãàðâàë õýðõýí õàðèó ¿éëäýõèéã çààæýý. ¯íýí õýðýãòýý ýíý áîë
àìüäðàëûí õóóëü (áóþó àìüäðàëûí ¿éë ÿâäëóóäòàé òóëãàðààä
174
3
Ò¯ËÕ¯¯Ð ÎÉËÃÎËÒÓÓÄ
Îðøèë
Ìÿíãà ìÿíãàí æèëèéí òóðø ãýãýýðýë, øèíýòãýëèéã ýñýðã¿¿öýã÷èä
áèäíèé îþóí óõààíûã õ¿ëæ, ãÿíäàíä õîðüæ áàéíà. Ãýâ÷ ýíä áè÷èãäñýí
ç¿éëñ áîë ººðñäèé㺺 òýíäýýñ ÷ºëººëºí ãàðãàõàä àøèãëàæ áîëîõ
ò¿ëõ¿¿ð¿¿ä þì ø¿¿.
Õ¿íèé îþóí óõààíä õ¿ðýõ ¿¿ä õààëãûã îëîí öîîæîîð áºõºëñºí
áàéõ áºãººä õýðâýý õ¿í õÿçãààðã¿éä õàíäàæ ÷àäàõûã õ¿ñâýë ýíý á¿õ
öîîæ îíãîéõ ó÷èðòàé áèëýý. Õýðâýý çºâõºí ãàíö ò¿ëõ¿¿ðèéã ë àøèãëàÿ
ãýâýë áóñàä öîîæ íü ò¿ãæýýòýé õýâýýð ¿ëäýõ áºãººä á¿ãäèéã çýðýã
îíãîéëãîõã¿é áîë õî¸ðäàõü öîîæèéã îíãîéëãîõ ¿åä ýõíèéõ íü äàõèí
õààãäàæ, õààëãûã îíãîéëãîõîîñ õàìãààëàõ áîëíî.
Õ¿íèé íèéãýì ìýäýõã¿é ç¿éëýýñýý àéæ ýìýýäýã ñóë òàëòàé,
òèéìýýñ ¿íýíèéí òóõàé ìýäëýãýýð äàìæèí àç æàðãàëûã îëæ àâàõ
áàéëàà ÷ ãýñýí õààëãàíû öààíà ÷óõàì þó áàéãàà áîë ãýõýýñ àéæ
áàéäàã. Òèéì ÷ ó÷ðààñ, íèéãýì ººðºº àçã¿é, õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã
áàéäëûã èë¿¿ä ¿çýí õ¿ì¿¿ñ ýíý õààëãûã æààõàí ÷ áîëîâ íýýõèéí
ýñðýã äàðàìò øàõàëò ¿ç¿¿ëæ áàéäàã áèëýý.
Ýíý áîë îþóí óõààí ººðèé㺺 ÷ºëººëºí ãàðàõ ¿¿ä õààëãàíû
áîñãîí äýýð áàéãàà áàñ íýã ñààä òîòãîð þì. Ãýâ÷, Ãàíäèãèéí
õýëñýí÷ëýí: “¯íýíèéã àëäàà áîëíî ãýæ õýí ÷ ¿çýõã¿é áàéãààä ó÷èð
¿ë îðøèíî”. Èéìýýñ õýðýâ òà õààëãûã îíãîéëãîõ ãýæ îðîëäîõ þì áîë
175
þó ÷ õàðààã¿é õ¿ì¿¿ñèéí òºäèéã¿é ¿çñýí ÷, ìýäýõã¿éãýýñýý àéæ,
¿çýýã¿é ìýò öàðàéëæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéí ãàøóóí å㺺äëèéã á¿¿ îéøîî.
Ò¿¿í÷ëýí òàíû õóâüä õààëãûã îíãîéãîõîä õýòýðõèé õýö¿¿
ñàíàãäâàë óäèðäàã÷ íàðààñ òóñëàìæ ãóé, òýä ººðñäèéí îþóí óõààíû
¿¿ä õààëãûã àëü õýäèéí íýý÷èõñýí õ¿ì¿¿ñ òóë ÿìàð áýðõøýýë
òîõèîëääîãûã ñàéí ìýäýæ áàéãàà. Òýä òàíû ºìíººñ õààëãûã òàíü
îíãîéëãîæ ºã÷ ÷àäàõã¿é, ãýõäýý òàíûã àìæèëò îëîõîä ÷èíü òóñëàõ
ÿíç á¿ðèéí àðãà çàìóóäûã õýëæ ºã÷ ÷àäíà. Ò¿¿íýýñ ãàäíà òýä áîë óã
õààëãûã îíãîéëãîñíîîð àìñàæ áîëîõ àç æàðãàëûí àìüä ãýð÷¿¿ä
áºãººä õààëãàíû àðä þó áàéãàà áîë õýìýýí àéæ ñóóãàà õ¿ì¿¿ñèéí
áóðóó áîëîõûã íîòîëæ ºã÷ ÷àäíà.
Õ¿í òºðºëõòºí
Á¯Ð ýõíýýñýý àâàõóóëààä ë áèä á¿õ ç¿éëèéã ÿìàãò äºðâºí ò¿âøèíä
àâ÷ ¿çýõ ¸ñòîé. ¯¿íä:
Õÿçãààðãóéòàé õîëáîæ
Áèäíèéã á¿òýýã÷, ýöýã ýõ íàð ìèíü áîëñîí Ýëîõèìòàé õîëáîæ
Õ¿íèé íèéãýìòýé õîëáîæ, ýöýñò íü:
Õóâü õ¿íòýé õîëáîæ áîäîõ õýðýãòýé.
Ýäãýýðýýñ õàìãèéí ÷óõàë íü õÿçãààðã¿éòýé õîëáîîòîé ò¿âøèí
áºãººä ýíý ò¿âøíèé õóâüä á¿õ ç¿éëèéã õàéð õýìýýõ öîðûí ãàíö
òîãòìîë õ¿÷èí ç¿éëýýð ø¿¿í ¿çýõ ¸ñòîé. ªºðººð õýëáýë, áèä
õÿçãààðã¿éòýé ýâ íàéðòàé çîõèöîí àìüäðàõ ¸ñòîé, ìºí ò¿¿íèé íýã
õýñýã áîëîõ áóñàäòàéãàà ÷ ýâ íàéðòàé àìüäðàõ ¸ñòîé ó÷ðààñ òýðõ¿¿
õàéð ýíýðýëýý ºãºõ ¸ñòîé òàëàà àíõààðàëäàà àâíà ãýñýí ¿ã.
Äàðàà íü áèä áèäíèéã á¿òýýã÷ Ýëîõèìèéí ºãñºí çààâàð
çºâëºãººã àíõààðàëäàà àâàõ ¸ñòîé áºãººä õ¿íèé íèéãýì
á¿òýýã÷äèéíõýý çºâëºãººã ÿìàãò ñîíñ÷ àìüäðàõ ¸ñòîé.
Äàðàà íü, õóâü õ¿ì¿¿ñèéã ¿íýíèé çàì ìºðä îðóóëàõ áîëîìæèéã
á¿ðä¿¿ëäýã íèéãìýý àíõààðàõ ¸ñòîé. Ãýõäýý íèéãìèéã àíõààðàõ ¸ñòîé
÷ íèéãìýý äàãàäàã áàéæ áîëîõã¿é; ͺ㺺 òàëààñ, íèéãýì ººðºº
ººðèéíõºº äàäàë çóðøèë, ¸ñ çàíøèëä, õè÷íýýí õàòóó õóóëü÷ëàãäñàí
áàéñàí ÷ õàìààã¿é áàéíãà àñóóëò òàâèõ çàìàà𠺺ðèé㺺 õàðàíõóé
á¿ä¿¿ëãèéí õ¿ëýýñíýýñ ãàðãàõàä òóñëàëöàà àâäàã áàéõ ¸ñòîé. Ó÷èð
176
íü, õóóëü ÷ áàñ áèäíèé îþóí óõààíûã õàðàíõóé á¿ä¿¿ëãèéí äºíãºíä
îðóóëàã÷ ìºí.
Ýöýñò íü áèä õóâü õ¿íèé áèå ñýòãýëèéí õàíàìæèéã àíõààðàõ
¸ñòîé. ¯¿íã¿éãýýð îþóí óõààí á¿ðýí ÷àäàìæäàà õ¿ð÷ àæèëëàõã¿é,
õ¿í ººðèé㺺 õÿçãààðã¿éòýé çîõèöóóëàí àìüäðàõ áîëîìæã¿é,
õàíàìæã¿éãýýð øèíý õ¿í áîëæ ÷àäàõã¿é.
Òºðºëò
ÒÀ ÍÀÐ, ººðò íü þó áîëîîä áàéãààã ÷ îéëãîõ ÷àäâàðã¿é, ¿ð çóëçàãà
õýâýýðýý áàéãàà áàë÷èð õ¿¿õäýä ÿìàð ÷ øàøèíûã òóëãàõ ¸ñã¿é.
Èéìýýñ õ¿¿õäèéã çàãàëìàéëàõ ýñâýë áýëýã ýðõòíèéõ íü õºâ÷èéã
õºíäºõ, õàëüñèéã öîîëîõ çýðýã ººðñäèéíõ íü õ¿ëýýí çºâøººðººã¿é
ÿìàð ÷ øàøèíû ¸ñ çàíøëèéã õ¿÷ýýð á¿¿ õèéæ áàé. Ýíý á¿õíèéã
îéëãîæ, ñîíãîëòîî õèéõ íàñàíä õ¿ðòýë íü õ¿ëýýæ, òóõàéí ¿åä ÿìàð
íýã øàøèí òýäíèé ñîíèðõîëûã òàòàæ áàéâàë ò¿¿íèéãýý ÷ºëººòýé
ø¿òýõ ýðõòýé áàéõ ¸ñòîé.
Òºðºëò áîë Ýëîõèì áèäíèéã ººðñäèéí ä¿ðýýð, ººðñ人 íºõºí
¿ðæèõ áîëîìæòîéãîîð á¿òýýñíèéã òýìäýãëýõ áàÿðò ¿éë ÿâäàë áàéõ
¸ñòîé. Èíãýæ àìüä õ¿í á¿òýýñíýýðýý áèä ººðñäèéí óäàì óãñààã
õàäãàëàí ¿ëäýýæ, á¿òýýã÷äèéíõýý á¿òýýëèéã õ¿íäýòãýæ áàéãàà õýðýã
þì.
Ò¿¿í÷ëýí òºðºëò áîë õîëáîãäîõ äóó õîîëîé, ºí㺠ç¿ñ,
òåìïåðàòóðûí íàðèéí çîõèöîëäîîíä á¿ðýëäñýí, óëìààð àìüäðàëä
øèíýýð õºë òàâüæ áàéãàà õ¿í ýíýõ¿¿ ýâ íàéðòàé çîõèöîëäîîíû çàí
¿éëèéã óëàìæëàí õºãæ¿¿ëæ áàéäàã õàéð ýíýðëèéí ¿éë ÿâö áàéõ ¸ñòîé.
Òà á¿õýí áóñäûí ýðõ ÷ºëººã õ¿íäýòãýõ çóðøëèéã õ¿¿õäýä õàð
áàãààñ íü õºãæ¿¿ëýõ ¸ñòîé áºãººä øºíº äºëººð óéëàõàä íü, óéëâàë
õýí íýã íü èðæ àíõààðàë õàëàìæ òàâèíõ ¸ñòîé ãýæ áîäóóëàõã¿éãýýð
ñýìõýí î÷èæ áàéõ õýðýãòýé. ͺ㺺 òàëààñ, õ¿¿õýä ÿìàð ÷ äóó ÷èìýý
ãàðãààã¿é ¿åä íü òýäýí äýýð î÷èæ, õàðæ àñàð÷ áàéõ ¸ñòîé áºãººä
õàðèí óéëæ áàéõ ¿åä íü þìóó ÿäàæ ò¿¿íèéãýý ìýäýæ áàéõ ¿åä íü
á¿¿ î÷èæ áàé. Èéì áàéäëààð òýä îð÷èí íºõöºëòýéãýý çîõèöîæ áàéæ
á¿õ þì ñàéõàí áîëíî ãýäãèéã îéëãîæ äàñàõ áîëíî. ‘ªºðñºä人
òóñàëäàã õ¿ì¿¿ñò áóðõàí òóñàëäàã þì’.
177
¯íýí õýðýãòýý, õ¿¿õäèéã òºðìºãö þóíû ºìíº ýíý áîë õóâü
õ¿í, ÿìàð ÷ õóâü õ¿íä õ¿¿õýä ìýò õàíäàõ ¸ñã¿é ãýäãèéã ýöýã ýõ÷¿¿ä
ñàéí îéëãîäîã áàéõ ¸ñòîé.
Òýð ÷ áàéòóãàé áèäíèé á¿òýýã÷èä õ¿ðòýë áèäýíä õ¿¿õýä ìýò
áóñ, õóâü õ¿í ãýäýã ¿¿äíýýñ õàíääàã þì. Òèéì ÷ ó÷ðààñ áèäýíä
óòëàãðñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõýä òóñëàõ ãýæ òýä øóóä
õºíäëºí㺺ñ îðîëöäîãã¿é, õàðèí ÷ ¿¿ðýã õàðèóöëàãà õ¿ëýýñýí
õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä òóëãàìäñàí àñóóäëóóäûã øèéäâýðëýõ àðãà çàìûã
ººðñ人 áîëîâñðóóëæ, áýðõøýýë ñààäûã áèå äààí äàâàí òóóëàõ
áîëîëöîîã îëãîäîã þì.
Áîëîâñðîë
ĺíãºæ ë õ¿íèé áèåèéã îëæ, íÿëõ ¿ðñ õýâýýð áàéãàà áÿöõàí
àìüòäûí õóâüä áàãà áàë÷ðààñ íü ýõëýí áóñäûí ýðõ ÷ºëºº, àìãàëàí
òàéâàí áàéäëûã õ¿íäýòãýæ ñóðãàõ õýðýãòýé. Áàë÷èð õ¿¿õäèéí õóâüä
àëèâààã îéëãîæ, ó÷ðûã óõààðàõàä õýò áàë÷èðäàõ ó÷ðààñ òýäíèéã ºñãºí
õ¿ì¿¿æ¿¿ëæ áàéãàà õ¿í áèå ìàõáîäûí õàòóó øèð¿¿í øèéòãýë õýðýãëýõ
øààðäëàãàòàé áºãººä áóñäàä õ¿íäýòãýëã¿é õàíäàæ, òýäýíä òºâºã óäàõ
áóþó òýäíèéã çîâîîñíû õàðèóä ººðñ人 ºâäºëò çîâëîíã áèåýð ìýäýð÷
áàéãàà õýðýã þì.
Ýíýõ¿¿ áèå ìàõáîäûí øèéòãýëèéã çºâõºí ìàø áàë÷èð
õ¿¿õäýä õýðýãëýõ õýðýãòýé áºãººä õ¿¿õäèéí þìíû ó÷ðûã îéëãîæ
ìýäýõ ºñºëòèéí ò¿âøèíä íü ÿìàãò íèéö¿¿ëæ áàéõ õýðýãòýé.
ßâààíäàà ¿¿íèéãýý ¿å øàòòàéãààð áàãàñãàæ, ýöýñò íü á¿ð çîãñîîõ
õýðýãòýé. Õ¿¿õäèéã äîëîîí íàñíààñ ýõëýí áèå ìàõáîäûí øèéòãýëèéã
õàà íýãòýý îíöãîé òîõèîëäîëä õýðýãëýæ, àðâàí äºðâºí íàñ õ¿ðñíýýñ
íü õîéø îãò õýðýãëýõ õýðýãã¿é.
Ãýõäýý áóñäûí áóþó òà íàðûí ýðõ ÷ºëºº, àìãàëàí òàéâàí
áàéäëûã õ¿íäýòãýí ¿çýõã¿é áàéãàà õ¿¿õäýä ë áèå ìàõáîäûí
øèéòãýëèéã õýðýãëýæ áàéãààðàé.
Õ¿¿õýääýý õýðõýí õºãæèë öýöýãëýõèéã íü çààæ ñóðãàõààñ
ãàäíà íèéãìèéí áîëîí ñóðãóóëèéíõ íü ç¿ãýýñ ÿðüæ óõóóëààä áàéãàà
ç¿éëñýä ÿìàãò àñóóëò òàâüæ õàíääàã áîëãîæ ñóðãàõ õýðýãòýé. Òýäýíä
õýðýãã¿é ç¿éëñèéã íü õ¿÷ýýð ñóðãàõ ãýýä õýðýãã¿é áºãººä õàìãèéí
178
÷óõàë íü õ¿¿õäèéí áèå ñýòãýèéí õàíàìæ ãýäãèéã ¿ë ìàðòàí õ¿¿õäýä
äóðòàé çàì ìºðºº õººõ áîëîìæèéã îëãîõ ¸ñòîé.
Õ¿¿õäýäýý ÿìàãò àëèâàà ç¿éëñèéã õÿçãààðã¿éòýé,
á¿òýýã÷èäòýéãýý, íèéãýìòýéãýý, ººðòýéãýý çºâ õîëáîæ ø¿¿í
òóíãààõûã çààæ ñóðãàõ õýðýãòýé.
Òà õ¿¿õýääýý ÿìàð ÷ øàøèíûã øóóä òóëãàõã¿é, õàðèí äýëõèé
äàõèíä ÿíç á¿ðèéí èòãýë ¿íýìøèë áàéäãèéã (ÿäàæ îí äàðààëëûí
õóóäñàí äàõü õàìãèéí ÷óõëààñ íü ýõëýí) õýñýã÷ëýí çààæ ñóðãàõ íü
ç¿éòýé. Òóõàéëáàë Åâðåéí øàøèí, Õðèñòîñèéí øàøèí, Ëàëûí
øàøèí ãýõ ìýò. ̺í áîëæ ºãâºë Äîðíûí øàøèíóóäûí ¿çýë
áàðèìòëàëóóäûí ãîë ÷èã õàíäëàãààñ ººðºº ñóðàëöàõûã îðîëäîæ,
óëìààð õ¿¿õýääýý òàéëáàðëàæ ºãºõ õýðýãòýé. Ýöýñò íü, Ýëîõèìèéí
ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòýíä ºãñºí çàõèàñèéí ãîë ñàíààíóóäûã ò¿¿íä
òàéëáàðëàæ ºãºõ íü ç¿éòýé.
Þóí ò¿ð¿¿í òà õ¿¿õýääýý ººðèéí àìüäàð÷ áàéãàà äýëõèé åðòºíöèéã
õàéðëàõ, ò¿¿ãýýðýý äàìæóóëàí á¿òýýã÷èäýý õàéðëàõ óõààíûã ñóðãàõ ¸ñòîé.
̺í õÿçãààðãóéä îþóí óõààíàà íýýí ºã÷, õÿçãààðã¿éòýé çîõèöîí
àìüäðàõûã õè÷ýýõ ¸ñòîéã çààæ ñóðãààðàé. Áàñ áèäíèéã á¿òýýã÷,
Ýëîõèìèéí ã¿éöýòãýñýí ãàéõàìøèãò á¿òýýëèéí òàëààð õ¿¿õýääýý
çààæ ñóðãàí, õ¿í òºðºëõòºí õýçýý íýãýí öàãò á¿òýýã÷äèéíõýý õèéñíèéã
äàâòàõ ÷àäâàðòàé áîëîõ (ººðººð õýëáýë øèíæëýõ óõààíû àðãàà𠺺ð
áóñàä õ¿í òºðºëõòºíèéã á¿òýýõ) àðãà çàìûã áàéíãà ýðýëõèéëæ áàéõ
õýðýãòýé.
Òà õ¿¿õäýý, íýã áîäëûí àñàð óóäàì, íýã áîäëûí º÷¿¿õýí
æèæèã þì øèã òýðõ¿¿ õÿçãààðã¿éí íýã õýñýã áîëîõûã íü ò¿¿íä
îéëãóóëàí çààæ ºãºõ õýðýãòýé. ‘×è òîîñ øîðîîíîîñ òºðæ ãàðñàí áºãººä
ýðãýýä òîîñ øîðîî áîëîí çàìõðàõ áîëíî’.
̺í õ¿¿õýääýý õýí íýãýíä áóðóó çºð¿¿ ç¿éë õèéñýí áîë íýãýíò
õèéñýí õîéíîî ýðãýýä ÿàæ ÷ í¿ãëýý íàìàí÷èëæ, ãýìýý õ¿ëýýñýí ÷
áóöààæ áîëîõã¿é, ¿¿íèéã ¿õýë îéðòñîí ¿åä îðîéòîæ õàðàìñààä
íýìýðã¿é, õàðèí ìºíõ àìüäðàõ ýðõòýé áîëîõûí òóëä Ýëîõèìä þìóó
ººð ÿìàð íýã áóðõàíä èòãýæ ýõëýõýä õàíãàëòòàé ãýæ çààæ ñóðãàõ íü
ç¿éòýé.
Áèä á¿õýë àìüäðàëûíõàà òóðø þó õèéñíýýðýý õîæèì ø¿¿ãäýõ
áîëíî, öýöýí ìýðãýíèé îðãèëä õ¿ðýõ çàì óðò, ò¿¿íèéã õàíãàëòòàé çàëæ
óäèðäàõûí òóëä á¿õýë àìüäðàëàà ÷ çîðèóëæ áîëîõûã õ¿¿õýääýý çààæ
179
ñóðãààðàé.
Àìüäðàëûíõàà òóðøèä çºâ çàìààð ÿâààã¿é õ¿í õîæèì õîéíî
íü ãýíýò çºâ çàìä îðîõ àëõàì õèéñíýýð ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãò
øèíæëýõ óõààíû àðãààð äàõèí òºðºõ ýðõ îëæ àâíà ãýæ áàéõã¿é.
ªºðººð õýëáýë, òýð õ¿í ¿íýõýýð õàðàìñàæ, àëäñàí öàã õóãàöààãàà
íºõºõèéí òóëä ÷èí ñýòãýëýýñýý èäýâõ ç¿òãýë ãàðãàí, õîõèðîãñäûí
ºðøººë óó÷ëàëûã õ¿ðòýõèéí òºëºº òýì¿¿ëæ, òýäýíä õàéð ýíýðýë,
àç æàðãàëûã ýðã¿¿ëýí ºãºõèéí òóëä ººðèéí á¿õ õ¿÷ áîëîëöîîã
çîðèóëààã¿é ë áîë èéì ýðõã¿é ãýñýí ¿ã.
Ãýâ÷ õýäèéãýýð òýðõ¿¿ áóñäûã çîâëîí ç¿äã¿¿ðò óíàãààñàí õ¿í
õîõèðîãñäûí ºðøººë óó÷ëàëûã õ¿ðòýæ, òýäýíä õàéð èâýýëýý ºã÷, á¿õ
àëäààãàà çàññàí áîëîâ÷ ÿìàð ÷ ýåðýã ¿ð ä¿í ãàðãàæ ÷àäààã¿é áîë ò¿¿íèé
õèéñýí ýíý á¿õ ç¿éë õàíãàëòã¿é áàéõ áîëíî. Òèéìýýñ ýíý õ¿í äàõèí
öîî øèíý õ¿í áîëæ, ºìíº íü õýçýý ÷ õîð õîõèðîë ó÷ðóóëæ áàéãààã¿é
ººð øèíý õ¿ì¿¿ñò àç æàðãàëûã áýëýãëýõèéí çýðýãöýý ¿íýíèéã ò¿ãýýæ
áóé óäèðäàã÷ íàðò òóñëàõ øààðäëàãàòàé áîëíî.
Ãýâ÷ çºâõºí ¿õýæ ººä áîëîõ òóõàéí ìº÷èä þìóó ýñâýë
¿õýõèéíõýý ºìíºõºí ãýìýý îéëãîæ õàðàìñàõ íü õýòýðõèé îðîéòñîí
õýðýã. Èéì õ¿í ºðøººãäºõã¿é.
Ìýäðýõ¿éí áîëîâñðîë
ÌÝÄÐÝÕ¯ÉÍ áîëîâñðîë áîë õàìãèéí ÷óõàë ç¿éëèéí íýã áîëîâ÷
îäîîõîíäîî îãò áàéõã¿é áàéãàà íü àéìøèãòàé.
Òà íàð õ¿¿õäèéíõýý îþóí óõààíûã ñýðýýæ ºãºõººñ ãàäíà
ò¿¿íèé áèå ìàõáîäèéã áàñ ñýðýýæ ºãºõ õýðýãòýé. Ó÷èð íü áèåèéã
ñýðãýýíý ãýäýã íü îþóí óõààíû ñýðãýýõòýé ñàëøã¿é õîëáîîòîé ç¿éë.
Á¿òýýã÷èä ìààíü áèäíèéã õýðýãëýã ãýñýíäýý áèäýíä ìýäðýõ¿é
çàÿàñàí áèëýý. ¯íýðëýã ãýæ õàìàð, õàðàã ãýæ í¿ä, ñîíñîã ãýæ ÷èõ,
àìòëàã ãýæ àì, õ¿ðýã ãýæ õóðóó çàÿàæýý. Èéìýýñ, á¿òýýã÷äèéí ìààíü
òààøààë ýäë¿¿ëýõ ãýæ ºãñºí ýíý á¿õ ç¿éëýýñýý èë¿¿ èõ òààøààë
öýíãýë ýäëýõèéí òóëä áèä ýäãýýð ìýäðýìæýý õºãæ¿¿ëýõ ¸ñòîé.
Ìýäðýìòãèé õ¿í áîë ÿìàð íýã ç¿éëèéã áÿñàëãàõ áóþó òóñãàí
îéëãîõã¿éãýýð øóóä õÿçãààðã¿éã ìýäýð÷ ÷àäàõ ó÷ðààñ õÿçãààðã¿éòýé
óÿëäàí çîõèöîõ ìàãàäëàë õîë èë¿¿ áàéäàã. Ãýõäýý ýíýõ¿¿ çîõèöîëûã
180
èë¿¿ ñàéí îéëãîæ, ò¿¿íèéãýý áóñäàä çààæ ñóðãàí ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ
áîëîìæèéã áÿñàëãàë, òóñãàëûí àðãóóä õ¿íä îëãîäîã þì.
Ìýäðýìòãèé áàéíà ãýäýã áîë ººðò òààøààë àâàõ áîëîìæèéã
îð÷èíäîî îëãîíî ãýñýí ¿ã. ̺í áýëãèéí áîëîâñðîëûí õè÷ýýë ìàø
÷óõàë áîëîâ÷ çºâõºí áèå ýðõòýíèé ¿¿ðýã ôóíêö¿¿ä áîëîí
àøèãëàëòûã çààäàã äóòàãäàëòàé. ͺ㺺 òàëààñ, ìýäðýõ¿éí
áîëîâñðîë áîë áèå ýðõòýíýý çààâàë óòèëèòàð /õàìãèéí îëîí õ¿íä
àøèãòàé, òóñòàé ë áîë ñàéí ¿éëäýë ãýæ ¿çäýã ¿çýë/ çîðèëãîîð íü
àøèãëàõûã ýðìýëçýõ áóñ, çºâõºí öýâýð òààøààë ýäëýõèéí òóëä áèå
ýðõòýíýýñýý õýðõýí òààøààë àâàõûã ñóðãàäàã þì.
Õ¿¿õä¿¿ääýý áýëãèéí ýðõòíèéõ íü òàëààð þó ÷ õýëæ ºãºõã¿é
áàéíà ãýäýã áóðóó, õýäèéãýýð òýäãýýð íü þóíä çîðèóëàãäñíûã
òàéëáàðëàæ ºãºõ íü èë¿¿ äýýð áàéäàã ÷ ãýñýí áàñ ë õàíãàëòã¿é þì.
Õàðèí òýäãýýðýýñ õýðõýí òààøààë àâ÷ áîëîõûã òàéëáàðëàæ ºãºõ ¸ñòîé.
Ǻâõºí ¿¿ðýã ôóíêöèéã íü òàéëáàðëàíà ãýäýã áîë õºãæèì áîë
æàãñààëààð àëõàõàä çîðèóëñàí, áè÷èæ ñóðíà ãýäýã áîë çºâõºí ºðãºäºë
ãîìäîë áè÷èõýä õýðýãòýé, êèíî áîë çºâõºí äóó ä¿ðñèéí õè÷ýýëä
õýðýãòýé ãýõ ìýò ó÷èð óòãàã¿é þì ÿðüæ áàéãààòàé àäèë þì. Àç áîëîõîä,
óðàí á¿òýýë÷äèéí à÷ààð áîëîí ìýäýðõ¿éãýý ñýðýýñíèé à÷ààð çºâõºí
òààøààë ºãºõèéí òºëºº á¿òýýãäñýí óðëàãèéí á¿òýýë¿¿äèéã ñîíñîæ,
óíøèæ, õàðæ òààøààë àâàõ áîëîìæòîé áîëñîí. Áýëãèéí ýðõòí¿¿äèéí
õóâüä ÷ ìºí àäèë. Òýä áîë áèäíèé íºõºí ¿ðæèõ¿éí áóþó áàéãàëèéí
õýðýãöýýã õàíãààä çîãñîõã¿é òà áèäýíä áîëîí áóñäàä òààøààëûã ºã÷
áàéäàã áèëýý. Ýöýñò íü òà áèä í¿öãýí áèåý õàðóóëàõ íü “í¿ãýë” áîëäîã
áàéñàí, áýëãèéí õàðèëöàà íü õ¿¿õýä îëîõ øèéòãýëèéã äàãóóëäàã
áàéñàí òýð ºäð¿¿äýýñ øèíæëýõ óõààíû à÷ààð ñàëæ ÷àäëàà.
̺í îð÷èí ¿åèéí æèðýìñëýëòýýñ õàìãààëàõ àðãóóäûí à÷ààð
òîäîðõîé àìëàëò íºõöºëã¿éãýýð ñåêñèéí õîëáîî òîãòîîõ áîëîìæ
íºõöºë ÷ºëººòýé áóþó òýð ÷ á¿¿ õýë á¿ðýí áîëîìæòîé ãýæ õýëæ
áîëîõîîð áàéíà. Òà íàð ýíý á¿õíèéã õ¿¿õýääýý è÷èæ çîâîëã¿éãýýð, õàðèí
÷ ýñðýãýýð íü, õàéð õàëàìæòàéãààð çààí ñóðãàæ, ò¿¿íä ÷è áîë àç
æàðãàëòàé áàéæ, á¿ðýí öýöýãëýí áîëîâñðîõûí òºëºº á¿òýýãäñýí,
ººðººð õýëáýë ººðèéí á¿õ ìýäðýõ¿éã á¿ðýí ä¿¿ðýí àøèãëàæ
àìüäðàëûí òààøààë ýäëýõ ¸ñòîé ãýäãèéã òàéëáàðëàí îéëãóóëàõ
õýðýãòýé.
Òà íàð õýçýý ÷ ººðñäèéí áèåýñ áóþó í¿öãýí áàéõààñàà è÷èæ áîëîõã¿é,
181
á¿òýýã÷äèéí õóâüä á¿òýýñýí õ¿ì¿¿ñ íü ººðñäèéí áèå áÿëäàð ä¿ð òºðõººñ
è÷èæ áàéãààã õàðàõààñ ººð ñýòãýë çîâîîñîí þì ãýæ õàà áàéõàâ äýý.
Òà íàð õ¿¿õä¿¿ääýý ººðñäèéí áèå ýðõòýíã, Ýëîõèìèéí
á¿òýýñýí ýä ýðõòýí á¿ðèéã õàéðëàõ óõààíä ñóðãàõ õýðýãòýé, áèä
òýäíèé á¿òýýëèéã õàéðëàíà ãýäýã áîë òýäýíä ÷ áàñ õàéðòàé ãýñýí
¿ã.
Áèå ýðõòýí á¿ðèéã ìààíü áèäíèé ýöýã ýõ, Ýëîõèì, á¿òýýñýí
ó÷ðààñ áèä ò¿¿íèéã è÷èæ çîâîëã¿éãýýð, õàðèí ÷ çîðèóëàëòààð íü áàÿð
æàðãàëòàéãààð àøèãëàæ áîëîõ þì. Õýðâýý àëü íýã ýðõòýíýý àøèãëàõ
¿éëäýë ìààíü òààøààë àâ÷èð÷ áàéâàë áèäíèé á¿òýýã÷èä èéí
òààøààë ýäë¿¿ëýõèéã õ¿ñ÷ýý ãýñýí ¿ã.
Õ¿í á¿ðèéã àð÷èëæ òîðäîõã¿éãýýð îðõèæ áîëäîãã¿é
öýöýðëýãòýé ç¿éðëýæ áîëíî. ßìàð ÷ òààøààëã¿é àìüäðàë ãýäýã áîë
àð÷èëæ òîðäîîã¿é öýöýðëýã ë ãýñýí ¿ã. Òààøààë ãýäýã áîë îþóíûã
íýýí çàäëàã÷ áîðäîî ìºí. Õýðâýý áèå ìàõáîäèéã îþóí óõààíààð
çàõèðàõ äàñãàë õèéæ áàéãàà ò¿ð çóóðûí õ¿íä ñîðèëò áèø ë áîë
äàÿàí÷ëàë õèéõ óòãàã¿é, äàÿàí÷ëàë õýðýãã¿é. Ãýâ÷ íýãýíò çîðüæ
øèéäñýí õ¿íä ñîðèëòûã äàâàí òóóëæ àìæèëò îëîõûí öàãò (ýíý íü
öàã õóãàöààíû õóâüä ÿìàãò õÿçãààðëàãäìàë áàéõ ¸ñòîé) áèä äàõèí
àìüäðàëûí áàÿð áàÿñãàëàí, òààøààëûã ýäëýõ ¸ñòîé.
Õóâü õ¿íèéã öýöýðëýã ãýæ ¿çâýë äàÿàí÷ëàë áîë óã
öýöýðëýãèéí çîãñîíãè ¿å áóþó þì òàðüæ óðãóóëààã¿é ¿å þì. ªºðººð
õýëáýë, õîæèì èë¿¿ ºíäºð ¿íýëýãäýõ¿éö òààøààëûí òºëºº ýðýë
õàéãóóë õèéõ ÿâöàä òîõèîëäîõ õýñýãõýí çóóðûí ò¿ð çîãñîëò ìºí.
Òà íàð õ¿¿õýääýý ÿìàãò õóâü õ¿í ìýò õàíäñíààð òýäíèéã óëàì
á¿ð ýðõ ÷ºëººòýé áîëãîæ ñóðãàíà. Òà òýäíýý𠺺ðèéí ìýäðýìæ, äóð
ñîíèðõîëûã õ¿íäýòã¿¿ëýõèéã õ¿ñýõèéí õýðýý𠺺𺺠òýäíèéõèéã áàñ
õ¿íäýòãýäýã áîëíî. Òàíû õ¿¿õýä ýðýãòýé, ýìýãòýé àëü íü ÷ áàéñàí
ººðèéíõººðºº ë áàéõ áºãººä òýð òàíûã ººðèéí õ¿ñëýý𠺺ð÷èëæ
÷àäàõã¿éòýé àäèë òà ò¿¿íèéã ººðèéí õ¿ññýí õ¿í áîëãîæ ººð÷èëæ
÷àäàõã¿é ãýäãèéã îéëãîæ áóé ýñýõýý øàëãààðàé. ªºðèé㺺
õ¿íäë¿¿ëýõèéí òóëä õ¿¿õäýý õ¿íäýë, ººðèéí ñîíèðõîë òààøààëûã
õ¿íäýòã¿¿ëýõèéí òóëä òýäíèéõèéã ÷ áàñ õ¿íäýòãý.
Õàíàìæ
182
ªªÐÈÉÍ ÕÀÍÀÌÆ ãýäýã áîë íýãýíò õýí íýãýíä õîð íºëºº
ó÷ðóóëààã¿é öàãò, áóñàä õ¿í þó ãýæ áîäîõ íü õàìààã¿éãýýð õ¿í õ¿ñýë
ñîíèðõîë, òýì¿¿ëëèéíõýý äàãóó ýðýëõèéëýõ ¸ñòîé ç¿éë þì.
Õýðâýý òà ÿìàð íýã ç¿éë õèéõ äóð ñîíèðõîëòîé áàéâàë, þóíû
ºìíº õýí íýãýíä õîð íºëºº ¿ç¿¿ëýõ ýñýõèéã íü øàëãàñíû ¿íäñýí
äýýð áóñàä õ¿í ýíý òàëààð þó ãýæ áîäîõ áîë ãýæ ñàíàà çîâîëã¿éãýýð
õèé.
Õýðâýý õýí íýãýíòýé ýñâýë õýä õýäýí õ¿íòýé ìýäðýõ¿éí áóþó
áýëãèéí õàðèëöààíä îðîõûã õ¿ñ÷ áàéãàà áîë ÿìàð ÷ áàéñàí, òýä ë
çºâøººð÷ áàéâàë õ¿ññýíýý õèéöãýýæ áîëíî. Áèå ìàõáîäèéã ñýðãýýõ,
óëìààð îþóí óõààíàà ñýðãýýí õàíàìæ àâàõ çàìä þóã ÷ õîðèãëîõã¿é.
Ýìýãòýé÷¿¿äèéã íèéãìèéí õóâüä çºâõºí íºõºí ¿ðæèõ¿éí
õýðýãñýë ãýæ ¿çäýã áàéñàí óðüäûí á¿ä¿¿ëýã öàã ¿åýñý áèä îäîî ë
àíãèæèð÷ áàéíà. Îäîî áîë øèíæëýõ óõààíû à÷ààð ýìýãòýé÷¿¿ä
æèðýìñýí áîë÷èõ âèé ãýæ àéëã¿éãýý𠺺ðñ人 ìýäðýõ¿éí õóâüä
õàíàìæ ýäëýõýä ÷ºëººòýé áîëñîí. Ýöñèéí ýöýñò, ýìýãòýé÷¿¿ä
ººðèéí ¿éëäëèéí õ¿ñýýã¿é ¿ð äàãàâðûã ãàíöààðàà òýýæ ç¿äðýõýýñ
àéæ çîâîëã¿éãýýð áèå ìàõáîäèéí òààøààë ýäëýõ áîëñîí ó÷ðààñ
ýðýãòýé÷¿¿äòýé æèíõýíýýð ýðõ òýãø áàéõ áîëæýý.
Õ¿¿õýä îëíî ãýäýã áîë îíöãîé òîõèîëäîë áîëãîí ¿ëäýýõýýð
õýòýðõèé ÷óõàë ç¿éë. Òèéì ó÷ðààñ õàéð äóðëàëûí ãàéõàìøèãò
¿éëäëýý ñàéòàð áîäîæ òºëºâëºí, þó õèéæ áàéãààãàà á¿ðýí ìýäýæ,
¿íýõýýð õ¿ñ÷ áóé ýñýõýý ñàéòàð ìàãàäëàñíû ¿íäñýí äýýð ñîíãîëòîî
õèéõ õýðýãòýé. Ýöýñò íü õ¿¿õýä îëäîõ òýð ìº÷èä ë ¿íýõýýð õ¿ñýýã¿é
áîë òýð õ¿¿õýä àìæèëòòàé ñàéí õ¿í áîëæ ÷àäàõã¿é.
Õ¿¿õýä îëäîõ òýð ìº÷èä àíõíû ýñ áóþó òóõàéí õ¿íèé ýõ çóðàã
á¿ðýëäýæ áàéãàà ó÷ðààñ ýíý ìº÷ õàìãèéí ÷óõàë áàéäàã. Èéìýýñ ÷
ýíý ìº÷èéã õ¿ñýí õ¿ëýýñýí áàéõ, óëìààð ýöýã ýõ õî¸ðûíõ íü óõààí
ñàíàà òýðõ¿¿ á¿ðýëäýí áóé øèíý õ¿íèé òàëààð õ¿÷òýé áºãººä
óõàìñàðòàéãààð áîäîí áóé òºãñ çîõèöîëäîîíû ¿åä á¿òýýãäñýí àíõíû
ýñ áîëîõ ¸ñòîé þì.
Õýðýâ òà çºâõºí áèå ìàõáîäèéí, óëìààð ñýòãýë ñàíààíû
õàíàìæèéã áîäîæ áàéãàà áîë øèíæëýõ óõààíû òàíä íººöëºí
¿ëäýýñýí àðãóóä áîëîõ æèðýìñëýëòýýñ ñýðãèéëýõ àðãóóäûã
àíõíààñàà ìýäýæ áàéõ õýðýãòýé. Òà íà𠺺ðñ人 áèå ñýòãýëýý
183
õàíãàëóóí áàéëãàõûí çýðýãöýý ¿¿ñ÷ áàéãàà òýðõ¿¿ øèíý àìüäðàë
íü ìºíººõ õàíãàëóóí õî¸ð õ¿íèé õîëáîîñîîñ óðãàí ãàðàõ ¿ð æèìñ
áàéæ áîëîõ òîõèîäîëä ë õ¿¿õýä îëîõ õýðýãòýé.
Õàíàìæ ýäëýõèéí òóëä òàíû áèå ìàõáîäèä ÿìàð ÷
ýðñäýëã¿éãýýð òààøààë ºãºí ñýðãýýõýä çîðèóëñàí øèíæëýõ óõààíû
àðãà õýðýãñýë¿¿äèéã àøèãëà. Òààøààë, õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ õî¸ð áîë
õîëüæ õóòãàõ ¸ñã¿é òýñ ººð ç¿éëñ þì. Ýõíèéõ íü õ¿íä, äàðààãèéíõ
íü àäãóóñàíä çîðèóëñàí ýä. Ǻâõºí õàíãàëóóí áàéãàà õ¿í ë õàíãàëóóí
õ¿íèé áèåèéã òºð¿¿ëæ ÷àäíà.
Õýðâýý òîõèîëäëîîð õ¿ñýýã¿é õ¿¿õýä îëñîí áîë øèíæëýõ
óõààíû íººöëºí ¿ëäýýñýí àðãà õýðýãñýë áóþó ¿ð õºíäºëòèéí àðãûã
õýðýãëýõ õýðýãòýé. Àíõíààñàà õ¿ñýýã¿é áàéõàä îëäñîí õ¿¿õýä á¿ðýí
çîõèöîëäîëä á¿òýýãäýýã¿é ó÷ðààñ öààøèä õºãæèí öýöýãëýæ
÷àäàõã¿é. ¯ð õºíäºëòººñ ¿¿ñýõ áèå ìàõáîäèéí, ÿëàíãóÿà ¸ñ
ñóðòàõóóíû ¿ð äàãàâðûã ÿðüæ àéëãàõûã îðîëäîæ áóé õ¿ì¿¿ñèéã á¿¿
ñîíñ. ×àäâàðëàã õ¿ì¿¿ñýýð ýì÷ë¿¿ëæ áàéãàà òîõèîëäîëä òýð þó ÷
áèø. Õàðèí õ¿ñýýã¿é õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõýýð øèéäýæ òýýõ íü òàíûã
áèåèéí áîëîí ¸ñ ñóðòàõóóíû õÿìðàëä îðóóëæ, öààøëààä åðòºíöºä
ìýíäëýõ ¿ð õ¿¿õäýä ÷èíü ÷ çîâëîí àâ÷ðàõ áîëíî.
Õ¿¿õýäòýé áîëíî ãýäýã áîë çààâàë ãýðëýñýí áàéõ, ýðýãòýé
õ¿íòýé àìüäðàõ ¸ñòîé ãýñýí ¿ã áèø. Èíãýõã¿éãýýð íýã áóþó õýä õýäýí
õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí ýìýãòýé÷¿¿ä çºí人 áàéäàã. Òºðñíººñºº ýõëýýä
õ¿í áîëîõ ãýæ áàéãàà õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æëèéã äàí ãàíö ýöýã ýõ ÷ îëãîäîã
áàéõ àëáàã¿é. ¯íýí õýðýãòýý õ¿¿õäèéí áîëîâñðîë õ¿ì¿¿æëèéí
àñóóäëûã ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñò äààòãàõûã èë¿¿ä ¿çýæ, óëìààð òýä
ýöýã ýõýýñ íü èë¿¿ õ¿¿õäèéí õàíàìæèä íºëººëæ, ñóðãàí
õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ òîõèîäîë îëîí áàéäàã.
Õýðâýý òà ýðýãòýé õ¿íòýé õàìò àìüäðàõã¿éãýýð õ¿¿õýäòýé
áîëîõûã õ¿ñâýë õ¿ññýíýý ë õèé. Áóñàä õ¿ì¿¿ñ þó áîäîæ áàéãààä
ñàíàà çîâîëã¿éãýý𠺺ðèéí õ¿ññýíýýð õàíàìæ ýäëý.
Õýðâýý òà ýíý çàìûã ñîíãîæ áàéãàà áîë ººðèé㺺 ãàíöààð
àìüäðàõ õóâüòàé ãýæ á¿¿ áîä. ªºðò òààëàãäñàí ýð÷¿¿äèéã äóðààðàà
óðüæ àâ÷èð, õàðèí òýä õ¿¿õäèéí òàíü õóâüä ýð õ¿íèé ¿ëãýð äóóðèàë
áîëîõ áîëíî.
Òà òýð ÷ áàéòóãàé õýí íýã ýðòýé õàìò àìüäðàõààð õîæìûí íýã
ºäºð øèéäýæ áîëíî. Ýíý íü õ¿¿õäèéí ÷èíü õóâüä ÿìàð ÷ àñóóäàë
184
¿¿ñãýõã¿é. Ýñðýãýýð íü, õàðèí ÷ õ¿¿õäèéí õàíàìæèä íºëººëºõ áîëíî.
Îð÷íû ººð÷ëºëò õ¿¿õäýä ÿìàãò ýåðýã íºëºº ¿ç¿¿ëæ áàéäàã þì.
Íèéãýì ººðºº õ¿¿õäèéí áîëîâñðîëä ýöýã ýõèéíõ íü õ¿ñëýýñ
õàìààð÷ á¿õýëä íü áóþó õýñýã÷èëñýí áàéäëààð ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõýýð
çîõèîí áàéãóóëàãääàã. Àæèë õºäºëìºð ýðõëýõèéã õ¿ññýí ýöýã ýõ÷¿¿ä
õ¿¿õäýý ÷àäâàðëàã õ¿ì¿¿ñèéí õàðàà õàëàìæèä ¿ëäýýõ, èéì
õ¿ì¿¿ñèéí îëãîæ áóé áîëîâñðîëûã á¿õýëä íü õ¿¿õýääýý îëãîõûã
õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñ ýíý çîðèëãîîð áàéãóóëàãäñàí ãàçðóóäàä õ¿¿õäýý
äààòãàí ÿâóóëàõ áîëîìæòîé áàéõ ¸ñòîé. Ýíý áàéäëààð, õýðâýý òà
õ¿ññýí õ¿¿õäýý òºð¿¿ëýýä äàðàà íü ò¿¿íýýñýý ñàëàõ áóþó ÿìàð
íýã øàëòãààíààð õ¿¿õýä õ¿ñýõýý áîëèõ òîõèîäîëä õ¿¿õäýý íèéãýìä
äààòãàí ¿ëäýýæ, ò¿¿íèé õàíàìæèä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé ýâ
íàéðòàé çîõèöîëäîîíîîð õ¿ðýýë¿¿ëñýí îð÷èíä ºñ÷ õ¿ì¿¿æèõ
áîëîìæîîð íü õàíãàõ ÷àäâàðòàé áàéõ ¸ñòîé. ¯íýí ñýòãýëýýñýý,
æèíõýíýýñýý õ¿ñýýã¿é îð÷èíä ºññºí õ¿¿õýä õºãæèí öýöýãëýæ,
õàíãàëóóí ÿâæ ÷àäàõã¿é.
Õ¿¿õýä ºñãºõ ÿâäàë áîë ýöýã ýõ, ¿ð õ¿¿õäèéí àëü àëèíèéã
õàðèëöàí ñýòãýë õàíàìæòàé áàéëãàõ ¸ñòîé. Õýðýâ õ¿¿õäèéã º÷¿¿õýí
÷ áîëîâ òýýðøýýãýýä áàéâàë õ¿¿õýä ¿¿íèéã ÷èíü îéëãîæ, õàíàìæèä
íü õ¿÷òýé íºëººëºõ áîëíî. Òèéìýýñ çºâõºí ñýòãýë õàíàìæòàé áàéãààã
òàíü ìýäýðñýí ¿åäýý ë õ¿¿õýä òàíòàé îéð áàéõ áîëíî.
Ýñâýë õ¿¿õäèéí õàíàìæèéã äýìæèõ ¿¿äíýýñ íèéãìýýñ
áàéãóóëæ ºãñºí ãàçðóóäàä õ¿¿õäýý îðóóëæ, ÿìàð ÷ õàðàìñàõ
þìã¿éãýýð òýíä íü áàéëãàõ õýðýãòýé. ͺ㺺 òàëààñ, áÿöõàí
õ¿¿õä¿¿äèéã äýìæèí õºãæ¿¿ëýõ ¿¿äíýýñ ººðñ人ñ íü èë¿¿ ÷àäâàðòàé
õ¿ì¿¿ñò õ¿¿õäýý äààòãàæ ºãñºí ãýäýã óòãààðàà ýöýã ýõ÷¿¿äýä áàÿð
áàÿñëûí ìýäðýìæ òºðºõ ¸ñòîé.
Ãîë íü õ¿¿õäèéí õ¿ñýë ÷óõàë ó÷ðààñ õýðâýý õ¿¿õä¿¿ä
ººðñ人 õ¿ñâýë ýðãýëòýýð òîãòìîë î÷èæ óóëçäàã áàéæ ÷ áîëíî.
Õ¿¿õäèéí áîëîâñðîëûã õàðèóöñàí õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä, ýöýã ýõ íü
õ¿¿õäýý çààâàë ººðñ人 ºñãºõ ãýæ õóâèéí õè÷ýýñýí çàí ãàðãàëã¿é,
õ¿¿õäèéíõýý ñàéí ñàéõàí, ñýòãýë õàíàìæèä èë¿¿ à÷ õîëáîãäîë ºã÷
áàéãàà ãýäýã óòãààðàà îíöãîé ñàéí õ¿ì¿¿ñ ãýæ õ¿¿õäýä íü
òàéëáàðëàäàã áàéõ ¸ñòîé. Òýä õ¿¿õä¿¿äýý ººðñ人ñºº èë¿¿
÷àäâàðëàã õ¿ì¿¿ñèéí ãàðò äààòãàõ çàìààð ¿¿íèéã õèéæ áàéãààã
õ¿¿õä¿¿äýä íü îéëãóóëàõ õýðýãòýé.
185
Õýðâýý õàíü íºõºðòýé áîëîõûã õ¿ñâýë ò¿¿íèéãýý ÷ºëººòýé
ñîíãî. Èðãýíèé ÷ áàé, øàøèíû ÷ áàé, àëèâàà ãýðëýëò áîë óòãàã¿é
ç¿éë. Àìüä ó÷ðààñ çàéëøã¿é ººð÷ëºãäºõ íü äàìæèãã¿é õî¸ð õ¿íèéã
çààâàë õîîðîíä íýãòãýõ ãýðýýíä ãàðûí ¿ñýã çóðàõ ãýýä õýðýãã¿é.
Õýí íýãíèéã ºì÷èëñíºº íèéòýä çàðëàõààñ öààøã¿é ãýðëýëò
ãýã÷ýýñ òàòãàëç. Ýðýãòýé, ýìýãòýé àëü ÷ õ¿í õýí íýãíèé ºì÷ áàéõ ¸ñã¿é.
Àëèâàà ãýðýý õî¸ð õ¿íèé õîîðîíä îðøèæ áóé ýâ ýåèéã çºâõºí ýâäýæ
ë ÷àäíà.
Áèä áóñäûí õàéð äóðëàëûã ìýäýðñýí ¿åäýý ÷ºëººòýé
õàéðëàæ äóðëàõûã õ¿ñäýã, õàðèí ãýðýýíä ãàðûí ¿ñýã çóð÷èõñàí ¿åäýý
áèå áèåíýý õ¿÷ýýð õàéðëàæ äóðëàõ ÿëòàé ìýò áîëæ, ýðò îðîé õýçýý
íýãýí öàãò áèå áèåíýý ¿çýí ÿäàæ ýõýëäýã áèëýý. Èéìýýñ ººðèéí
ñîíãîñîí õ¿íòýéãýý õàíèëæ, òýðõ¿¿ õàìòûí àìüäðàëûí àç æàðãàëûã
ìýäýð÷ áàéõ õóãàöààíäàà ë õàìòäàà àìüäðàõ õýðýãòýé.
Õàðèí õàìòûí àìüäðàë ñàéõàí áàéõàà áîëèîä èðýõ ¿åä
¿¿íèéãýý çîãñîîõã¿é áîë òà õî¸ðûí õîëáîî òàì áîëîõ áîëíî. Á¿õ
àìüä áèåñ õóâüñàæ õºãæèæ áàéäàã, òýð íü ÷ çºâ. Õýðýâ õ¿í á¿ðèéí
õóâüñàë õºãæèë èæèëõýí áàéäàã áîë èéì õîëáîî õýâýýð ¿ðãýëæèëíý,
õàðèí òýäíèé õºãæèë äýâøèë ººð ººð áàéäàã áîë ýíý õýëõýý õîëáîî
¿ðãýëæ õýâýýð áàéõ áîëîìæã¿é. Òà õî¸ðûí õýí õýí íü ººð÷ëºãäñºí
ó÷ðààñ òà õî¸ð áèå áèåíýý óðüä ºìíº õàéðëàæ áàéñàí øèãýý
õàéðëàõàà áîëèíî.
Õîæìûí äàéñàãíàëöàëûí ¿¿ä õààëãà áîëñîí äýìèé
õýð¿¿ëýýð áèå áèåíýý èäýæ, ìóóã íü ¿çýæ áàéõûí îðîíä õàìòäàà
áàéñàí ¿åèéíõýý ñàéõàí äóðñàìæèéã õàäãàëñàí õýâýýð áèå
áèåíýýñýý ñàëàí îäîõ ¸ñòîé. Õ¿¿õýä ººðò òààðàõ õóâöñàà ñîíãîæ
àâäàã, ºñºæ òîì áîëñîí ¿åäýý ò¿¿íèéãýý ººð õóâöñààð ñîëüæ ºìñºõ
¸ñòîé, ýñ òýãâýýñ óðàãäàæ òàñðààä äóóñàõòàé àäèë.
Þóí ò¿ð¿¿íä, õ¿¿õäèéí òàëààð ñàíàà á¿¿ çîâ. Ò¿¿íèé õóâüä
ýöýã ýõòýéãýý õî¸óëàíòàé íü çºð÷èë ìàðãààí äóíä áóþó òºãñ çîõèöîë
äóòàãäàí àìüäàð÷ áàéñíààñ àëü íýãýíòýé íü ýâ íàéðòàé çîõèöîëäîí
àìüäàð÷ áàéñàí íü äýýð. Õàìãèéí ãîë íü õ¿¿õä¿¿ä áîë õóâü õ¿ì¿¿ñ
ãýäãèéã á¿¿ ìàðò.
ªíäºð íàñòàé, õºãøèí õ¿ì¿¿ñ ÿìàð íýã ìàòåðèàëëàã ç¿éëýýð
ãà÷èãäàëã¿éãýýð àç æàðãàëòàé ñàéõàí àìüäàðäàã ýñýõèéã íèéãýì ººðºº
ñàéòàð ìàãàäëàæ ¿çýõ õýðýãòýé þì. Õýäèéãýýð áèä íàñòàé÷óóäàà
186
õàéðëàæ, òýäíèé òºëºº á¿õíèéã õèéõ ¸ñòîé áîëîâ÷ çºâõºí ºíäºð
íàñëàñíûõ íü òºëºº òýäíèé ¿ãýíä îðæ, ñîíñîæ ñóóõ ¸ñã¿é.
Óõààíòàé õ¿í àëü ÷ íàñàíäàà ñàéõàí çºâëºãºº ºã÷ ÷àäíà,
õàðèí òýíýã õ¿íèé õóâüä õý÷íýýí çóó íàñàëñàí áàéëàà ÷ ãàíö õîðîì
÷ áîëîâ ñîíñîîä ñóóõ ãàâúÿàã¿é áèëýý. Öààøèëáàë çàëóóõàí òýíýã
õ¿ì¿¿ñò ÷ áàéäàã øèã èòãýë ºâºðëºæ, á¿õèé ë àìüäðàëûíõ íü òóðø
ñýðýýõèéã îðîëäîîä äèéëýýã¿é õ¿ì¿¿ñò ºðøººë ãýæ áàéõã¿é. Ãýâ÷
ÿìàð ÷ áàéñàí òýíýã õºãøèí õ¿í òàâ òóõòàé àìüäðàõ áîëîìæòîé áàéõ
¸ñòîé. Ýíý áîë íèéãìèéí ¿¿ðýã.
¯õýë áîë ýìãýíýëèéí ãóíèãò öóãëààí áàéõ ¸ñã¿é, õàðèí ÷
ýñðýãýýð íü, ìàãàäã¿é òà á¿õíèé õàéðòàé õ¿í áèäíèéã á¿òýýã÷
Ýëîõèìèéí õàìò ìºíõ íàñòíóóäûí äèâààæèíä õ¿ðýëöýí î÷èæ áàéãàà
òýð ìº÷ ó÷ðààñ áàÿðòàéãààð òýìäýãëýí ºíãºðººõ ¸ñòîé.
Èéìýýñ òà øàøèíèé ¸ñîîð îðøóóëãà õèéëãýæ áóëøëóóëàõûã
õ¿ñýýä õýðýãã¿é, õàðèí ò¿¿íèé îðîíä ººðèéí áèåèéã øèíæëýõ óõààíä
õàíäèâ áîëãîí ºãºõ, ýñâýë äóõíûõàà ÿñíààñ (èë¿¿ íàðèéí
òîäîðõîéëâîë, õî¸ð í¿äíèé õ¿¿õýí õàðààã õîëáîñîí òýíõëýãèéí äýýä
òàëä áàéðëàõ õàìðûí ýõëýëýýñ äýýø 33 ìèëèìåòð (1.3 èí÷) çàéä
îðøèõ õýñãýýñ) áóñäûã àëü áîëîõ äàëäóóð óñòãàæ ¿ã¿é áîëãîõûã
õ¿ñýõ íü ç¿éòýé. Ýíý ÿñíààñ äîð õàÿæ íýã ñàíòèìåòð êâàäðàò áóþó
0,4 èí÷ êâàäðàò òàëáàéòàé õýñãèéã Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä èëãýýæ,
äýëõèé äýýðõ ìàíàé ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàíä õàäãàëóóëàõ õýðýãòýé.
Õ¿íèé õèéñýí á¿õ ¿éëäëèéã õÿíàæ àìüäðàëûíõ íü òºãñãºëä
ä¿íã íü ãàðãàäàã êîìïüþòåðýýð õ¿í á¿ðèéã õÿíàæ áàéäàã. Ãýâ÷ Êëàóäå
Ðàåëèéí ò¿ãýýæ áóé ýíýõ¿¿ çàõèàñèéã ìýäýõ õ¿ì¿¿ñ ìàíàé ýë÷èí
ñàéäûí ÿàìàíä ¿ëäýýñýí ýñèéíõýý à÷ààð äàõèí á¿òýýãäýõ áîëíî.
Õàðèí òýä ¿õñýíèéõýý äàðàà áèåèéíõýý øààðäëàãàòàé õýñãèéã
Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä èëãýýõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëñýí òîõèîëäîëä ë
ýíýõ¿¿ äàõèí á¿òýýëò ÿâàãäàõ þì.
Õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàëûã ø¿¿í òàñëàõàä õýðýãëýãäýõ
ìýäýýëëèéã áè÷äýã êîìïüþòåðèéí ìåõàíèçì íü òýäíèéã ýíýõ¿¿
çàõèàñûã ìýäýæ àâñíû äàðàà àæèëëàõàä áýëýí áîëäîã. Õàðèí ýíýõ¿¿
ýñèéí äýýæèéã àâòîìàòààð àâàõ áîëîìæ îëãîäîã ìåõàíèçì íü õ¿íèé
¿õýõ ìº÷èä ñàëãàãääàã þì. Òèéìýýñ çºâõºí çàõèàñèéã ìýäñíèéõýý
äàðàà øààðäàãäàõ á¿õíèéã ¸ñîîð õèéñýí õ¿ì¿¿ñ ë äàõèí á¿òýýãäýõ
áîëíî.
187
Àìüäðàëäàà äîð õàÿæ ãàíö óäàà Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷òàé
óóëçàõ áóþó ýñâýë ò¿¿íèé ýðõ á¿õèé õ¿íýýð äàìæóóëæ Ýëîõèìä
ýñèéíõýý ýõ çàãâàðûã äàìæóóëàõûã õè÷ýýõ õýðýãòýé, èíãýñíýýð òýä
÷èíèé îþóí óõààíûã ñýðãýýæ, àìüä ñýð¿¿í õýâýýð áàéõàä ÷èíü òóñëàõ
áîëíî.
ªìíºõ çàõèàñä áè÷ñýí÷ëýí òà õ¿¿õä¿¿ääýý ãýð á¿ëèéí
áàéøèí áóþó áàéðíààñ ººð ýä ç¿éë ºâ çàëãàìæëóóëàí ¿ëäýýõ ¸ñã¿é.
¯ëäñýíèéã íü òà Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä ººðèéí ñàéí äóðààð
ãýðýýñëýæ ¿ëäýýõ ¸ñòîé. Õýðâýý ¿ð à÷ íàð ÷èíü òàíû ñ¿¿ë÷èéí õ¿ñýë
áîëîí ãýðýýñëýëèéã ¿ë õ¿íäýòãýæ, ìàãàäã¿é ø¿¿õýýð äàìæóóëàí ºì÷
õºðºí㺺 ýðã¿¿ëýí àâàõûã õ¿ñ÷ áîëîõ òîõèîëäîëä òà àìüä ñýð¿¿í
áàéõ ¿åäýý Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä, á¿òýýã÷äèéí çàõèàñèéã äýëõèé
äàõèíä ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ ¿éëñýä íü çîðèóëæ õàíäèâ ºðãºõ
õýðýãòýé.
Õàéðòàé õ¿íýý ¿õýæ ººä áîëñíû äàðàà ¿ëäýãñýä ãóíüæ ãóòðàõ,
õàðàìñàí ãàøóóäàõ õýðýãã¿é. Õàðèí ò¿¿íèé îðîíä îäîî áàéãàà
õàéðòàé õ¿ì¿¿ñòýý àìüä àõóéä íü õàéð ýíýðýë áýëýãëý. ßàãààä ãýâýë
íýãýíò òýäíèéã ººä áîëñíû äàðàà òàíûã õàðàìñàí ãóíèãëàõàä õ¿ðãýæ
áàéãàà ç¿éë áîë ìàãàäã¿é òà òýäíèéã õàíãàëòòàé õàéðëàæ ÷àäñàíã¿é,
îäîî èíãýõ íü íýãýíò îðîéòñîí ãýæ áîäñîíòîé õîëáîîòîé.
Àìüäðàëäàà çºâ ñàéí ÿâñàí õýí ÷ áàéñàí Ýëîõèìèéí ìºíõèéí
öýöýðëýãýýñ õ¿ðòýõ ýðõòýé áºãººä èíãýñíýýðýý àç æàðãàëûã àìñàõ
áîëíî, õàðèí òèéì áàéæ ÷àäààã¿é õ¿ì¿¿ñ áóñäààð ¿ã¿éëýãäýæ
õ¿íäëýãäýõ ãàâúÿàã¿é áèëýý.
Ãýâ÷ õ¿í ¿õýõäýý äàõèí á¿òýýãäýõýýð ñîíãîãäîãñäûí òîîíä
îðîîã¿é áàéñàí ÷ îãò îð ñóðàãã¿é óñòàæ àëãà áîëíî ãýæ áàéõã¿é. ¯õýë
áîë òèéì ÷ ÷óõàë ç¿éë áèø, áèä ò¿¿íýýñ àéæ ýìýýõ ¸ñã¿é. Ýíý áîë,
õýðâýý òºãñãºëã¿é ë áèø áîë, ç¿ãýýð ë íýã ç¿¿ä íîéð ë ãýñýí ¿ã. Áèä
õÿçãààðã¿éí íýã õýñýã ó÷ðààñ áèäíèé á¿ðä¿¿ëýã÷ ìàòåð îðã¿é àëãà
áîëîõã¿é. Òýð ìàòåð õºðñºíä, ýñâýë óðãàìàëä, á¿ð àìüòíû áèåä
õ¿ðòýë ¿ðãýëæëýí îðøèõ áºãººä, ìýäýýæ á¿ãä èæèë ÷àíàðàà
òºäèéã¿é æèíõýíý ìºí ÷àíàðàà ÷ áàñ àëäàõ áîëíî. Õÿçãààðã¿éí ýíý
õýñãèéã áèäíèé á¿òýýã÷èä ìàø íàðèéí á¿òöèéí äàãóó çîõèîí
áàéãóóëñàí áàéäàã áºãººä ýðãýýä õÿçãààðã¿éäýý øèíãýõèéí çýðýãöýý
Äýëõèé õýìýýõ æèæèãõýí àìüä áºìáºëãèéíõºº íýã õýñýã õýâýýð ¿ëäýæ
áàéãàà þì.
188
Õ¿í á¿ð àìüä ÿâàõ, õàéðëàæ äóðëàõ, ¿õýõ ýðõòýé. Õ¿í á¿ð
ººðèéí ¿õýë, àìüäðàëûí óäèðäàã÷ áàéäàã. ¯õýë áîë þó ÷ áèø, õàðèí
çîâëîí áîë àéìøèãòàé, èéìýýñ ò¿¿íýýñ àíãèæðàõûí òºëºº á¿õíèéã
õèéõ ¸ñòîé. Äýíä¿¿ èõ çîâæ ç¿äýð÷ áàéãàà õ¿í àìèà õîðëîõ ýðõòýé.
Õýðâýý ýíý õ¿íèé àìüä ñýð¿¿íäýý õèéñýí ¿éëäë¿¿ä ýåðýã áàéõ þì
áîë òýð õ¿í ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãò õ¿ëýýí çºâøººðºãäºõ ë áîëíî.
Õýðâýý õýí íýã õàéðòàé õ¿í ÷èíü ìàø èõ çîâæ øàíàëæ, ¿õýëèéã
èõýä õ¿ñ÷ áàéñàí ÷ àìèà õîðëîõ õ¿÷ ÷àäàëã¿é áîëñîí áîë ò¿¿íä
ººðèé㺺 åã¿¿òãýõýä íü òóñëà.
Íýã ë ºäºð øèíæëýõ óõààí õ¿íèéã çîâëîí ç¿äã¿¿ðýýñ àíãèæðàõ
áîëîìæòîé áîëãîõûí öàãò, åð íü àìèà õîðëîõ íü çºâ ¿¿, áóðóó þó
ãýäãèéã ººðººñºº àñóóãààðàé.
Íèéãýì áà òºð
Õ¿íèé áèåä òàðõè áàéäàãòàé àäèë íèéãýìä ÷ áàñ øèéäâýð ãàðãàõ òºð
çàñàã áàéõ íü ÷óõàë. Çàñãèéí ýðõýíä îþóí óõààíûã äýýäëýí ãàðãàõàä
÷èãëýñýí îþóí÷ëàëûí ïðàêòèêèéã õýðýãæ¿¿ëäýã òºð çàñàãòàé
áîëîõûí òóëä òà á¿õýí ÷àäàõ á¿õíýý õèéõ õýðýãòýé. Ò¿¿í÷ëýí òà
íàð Ýëîõèìèéí çàõèàñèéí ýõíèé õýñýãò ä¿ðñëýí õàðóóëñàí
õ¿ì¿¿íëýã ¸ñ, îþóí÷ëàëûã äýìæèí õàìãààëàõ äýëõèé íèéòèéí óëñ
òºðèéí íàì áàéãóóëàõ ¿éëñýä îðîëöîæ, òóñ íàìûí íýð äýâøèã÷äèéã
äýìæèõ ¸ñòîé. Õ¿í òºðºëõòºí çºâõºí îþóí÷ëàëààð äàìæèí àëòàí
¿åäýý îðîõ áîëíî.
Á¿ðýí òºãñ àðä÷èëàë áîë ñàéí ç¿éë áèø. Á¿õ ýä ýñ íü òóøààë
øèéäâýð ãàðãàäàã áèå îðøèí òîãòíîæ ÷àäàõã¿é. Øèéäâýðèéã, ÿëàíãóÿà
õ¿í òºðºëõòºíòýé õîëáîîòîé øèéäâýðèéã çºâõºí óõààíòàé õ¿ì¿¿ñ
ãàðãàõ ýðõòýé áàéõ ¸ñòîé. Èéìýýñ îþóí÷ëàë, õ¿ì¿¿íëýã ¸ñ õî¸ðûã
äýìæñýí íýð äýâøèã÷ ë áèø áîë ò¿¿íèé òºëºº ñàíàë ºãºõººñ
òàòãàëçàõ ¸ñòîé.
Á¿õ íèéòèéí ñîíãóóëüä îðîëöîõ ýðõ, îëîí íèéòèéí ñàíàë
àñóóëãûí àëü íü ÷ äýëõèéã çàñàãëàõ çºâ àðãà õýëáýð áèø. Çàñàãëàíà
ãýäýã áîë àðä îëíûã õîíèí ñ¿ðýã øèã äàãàí õàðèóëàõûí íýð áèø,
àëñ õýòèéã óðüä÷èëàí õàðàõûã õýëýõ áºãººä àðä îëíû äóíä õ¿í
òºðºëõòíèéã óäèðäàõ ¿éëñýä õàíãàëòòàé ñýðæ ãýãýýðñýí öººõºí õ¿í
189
áàéäàã þì. Íýãýíò ìàø öººõºí ñýðæ ãýãýýðñýí õ¿ì¿¿ñ áàéãàà òóë
õýðâýý áèä á¿õ íèéòèéí ñîíãóóëü þì óó îëîí íèéòèéí ñàíàë
àñóóëãàä òóëãóóðëàí øèéäâýð ãàðãàõ þì áîë òýðõ¿¿ øèéäâýð íü
îëîíõèéí øèéäâýð áîëîõîîñ ãàäíà, ñýðæ ãýãýýðýýã¿é õ¿ì¿¿ñèéí
ñîíãîëò áîëæ òààðíà. Èéì õ¿ì¿¿ñèéí ñàíàë, íýã áîë ººðñäèéí ò¿ð
çóóðûí àøèã ñîíèðõîëä õºòëºãäºí õèéñýí ñîíãîëò, àëü ýñâýë
õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã áàéäëûí õ¿ëýýñýíä ñàíàìñàðã¿éãýýð õèéãäñýí
ººðèéí ìýäýëã¿é ¿éëäýë áàéäàã.
Ñîíãîìîë àðä÷èëàë áîëîõ îþóí÷ëàë áîë ãàíö àâóóøòàé
ñèñòåì þì. Ýëîõèìèéí çàõèàñèéí ýõíèé õýñýãò äóðäñàí÷ëàí çºâõºí
îþóí óõààíû öýâýð ò¿âøèí íü á¿õ íèéòèéí äóíäæààñ äîð õàÿæ òàâèí
õóâü äýýã¿¿ð õ¿ì¿¿ñ ñîíãóóëüä íýðýý äýâø¿¿ëýõ ýðõòýé, õàðèí îþóí
óõààíû öýâýð ò¿âøèí íü äóíäæààñ íààíàäàæ àðâàí õóâü äýýã¿¿ð
áîë ñîíãóóëüä ñàíàëàà ºãºõ ýðõòýé áàéíà. Ýðäýìòýä õýäèéí öýâýð
îþóí óõààíû ò¿âøíèéã òîãòîîõ ñóäàëãààã õèéæ ýõëýýä áàéíà. Òýäíèé
çºâëºãººã äàãàæ, åðºíõèé áîëîâñðîë áîë çºâõºí äóíäàæ óõààíòàé
õ¿¿õä¿¿äýä çîðèóëàãäñàí áàéäàã ó÷ðààñ õ¿í òºðºëõòíèé õàìãèéí
¿íýò ýðäýíý áîëîõ ãîö óõààíò õ¿¿õä¿¿äýä òýäíèé ñóó áèëýãò íü
òîõèðñîí áîëîâñðîë îëãîõ õýðýãòýé.
Õ¿íèé îþóí óõààíûã ñóðãóóëü òºãññºí äèïëîìûíõ íü òîîãîîð
¿íýëýäýãã¿é. Ó÷èð íü ¿¿íä ìàøèíààð ÷ ã¿éöýòãý÷èõýýð àæèë áóþó
çºâõºí îé òîãòîîëòûí îíö ñîíèðõîëã¿é õýñýã øààðäàãääàãò îðøèíî.
Îþóí óõààí áîë ýíãèéíýýð õýëýõýä, æèðèéí òàðèà÷èí, àæèë÷èí
õ¿ì¿¿ñ èíæåíåð, ïðîôåññîðóóäààñ èë¿¿ óõààëàã áàéõûã õýëíý.
¯¿íèéã ìºí ýíãèéí õàð óõààí, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýæ õýëæ ÷ áîëíî,
ÿàãààä ãýâýë èõýíõ øèíý á¿òýýë, íýýëò¿¿ä ýíãèéí õàð óõààíû
àñóóäàë áàéõààñ õýòýðäýãã¿é áèëýý.
Çàñàãëàíà ãýäýã áîë àëñ õýòèéã óðüä÷èëàí õàðàõûã õýëíý ãýæ
óðä äóðäñàí÷ëàí, õ¿í òºðºëõòíèé ºìíº òóëãàð÷ áàéãàà á¿õèé ë
òîìîîõîí àñóóäëóóäûã àâààä ¿çýõýä óðüä ºìíºõ çàñãèéí ãàçðóóä
íü ÿìàð íýã àëñûí õàðààã¿é, óëìààð ÷àäâàðã¿é çàñãèéí ãàçðóóä
áàéæýý ãýäãèéã íîòëîí õàðóóëæ áàéíà. Àñóóäëûí ãîë íü çàñãèéí
ýðõýíä áàéãàà õ¿ì¿¿ñòýý áóñ, òýäíèéã ñîíãîæ áàéãàà àðãà áàðèëä
áàéãàà þì: áèäíèéã çàñàãëàí óäèðäàæ áóé õ¿ì¿¿ñèéã ñîíãîõ àðãà
çàì áîë ãîë àñóóäàë. Ýíãèéí àðä÷èëàëûã ñîíãîìîë àðä÷èëàëààð
ñîëèõ ¸ñòîé. ªºðººð õýëáýë çàñãèéí ýðõýíä ñóóò óõààíòàé
190
õ¿ì¿¿ñèéã ãàðãàäàã îþóí÷ëàëûã ñîíãîõ õýðýãòýé. Ýíý áîë ìàø ¿íäñýí
ñóóðü øààðäëàãà ìºí.
Õ¿íèé íèéãýìä õóóëü çàéëøã¿é õýðýãòýé, õóóëèéã õ¿íäëýí
áèåë¿¿ëæ áàéõ ¸ñòîé, ãýõäýý øóäàðãà áóñ, õîöðîãäñîí õýñãèéã íü
îëæ õàðæ ººð÷èëæ áàéõ ¸ñòîé. Õàðèí á¿òýýã÷äèéí õóóëèéã õ¿íèé
íèéãìèéí õóóëèàñ äýýã¿¿ð òàâèõàä ýðãýëçýõ õýðýãã¿é, òýð ÷ áàéòóãàé
õ¿íèé íèéãìèéí ø¿¿ã÷ íàð ÷ õýçýý íýãýí öàãò á¿òýýã÷äýýð ø¿¿ãäýõ
ó÷èðòàé.
ßâààíäàà õ¿÷èðõèéëëèéã àðèëãàæ, ãýìò õýðýãòí¿¿ä áóþó
íèéãýìä õîðòîé ¿éëäëýýð áóñäûí ýðõ ÷ºëººíä õàëäàãñäààñ
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àíàãààõ óõààíû àðãà õýðýãñýëèéã îëæ íýýõ
õ¿ðòýë ºíººãèéí öàãäààãèéí ¿¿ðýã ÷óõàë õýâýýð áàéíà. Äàéíûã ñàõèí
õàìãààëæ áóé öýðã¿¿äýýñ ÿëãààòàé íü, öàãäààãèéí àæèëòíóóä ýíõ
òàéâíûã ñàõèí õàìãààëàã÷èä áàéæ, øèíæëýõ óõààí ýíý àñóóäëûã
øèéäâýðëýõ õ¿ðòýë íèéãýìä õýðýãòýé õýâýýð áàéõ áîëíî.
Öýðãèéí àëáà çààâàë õààõ ¸ñòîé îðíóóäûí õóâüä òà íàð
öýðýãò ÿâàõààñ òàòãàëçàõ õýðýãòýé. Õàðèí ò¿¿íèé îðîíä óõàìñàðòàé
àæèãëàã÷èéí ñòàòóñ îëãîõûã õ¿ñýõ õýðýãòýé, èíãýñíýýð çýð çýâñýã
¿¿ð÷ ÿâäàãã¿é äèâèçýä àëáà õààõ áîëîìæòîé áîëíî. Òàíû øàøèíû
þìóó ã¿í óõààíû èòãýë ¿íýìøèëä ººðòýéãýý àäèëõàí õ¿íèé àìèéã
õºíººõèéã õîðèãëîñîí áàéäàã áîë òà èéì ýðõòýé áàéõ ó÷èðòàé. Ýíý
áîë áèäíèéã á¿òýýã÷ Ýëîõèìä èòãýäýã, Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé
Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéí çààâàð óäèðäàìæèéã äàãàõûã õ¿ññýí
õ¿ì¿¿ñò çîðèóëñàí æèøýý þì.
Îëîí çàëóó õ¿ì¿¿ñèéí áîäîæ áàéãààãèéí ýñðýãýýð áóþó
òýãëýý ãýýä óõàìñàðòàé àæèãëàã÷äèéã øîðîíä îðóóëàõã¿é, õàðèí
çàðèì íýã èðãýíèé ¿¿ðýã ã¿éöýòãýõ áóþó ýñâýë çýð çýâñýãã¿é äèâèçýä
öýðãèéí àëáà õààõ õóãàöààíààñ õî¸ð äàõèí óðò õóãàöààãààð àëáà
õàøèæ áîëîõ þì. Õ¿í àëàõ àðãà áàðèëä íýã æèëèéí òóðø
ñóðàëöñíààñ õî¸ð æèë êîíòîðûí àæèë õèéæ ºíãºð¿¿ëñýí íü äýýð
áèëýý.
Äýëõèéí á¿õ îðîí öýðãèéí àëáûã äàðóé ¿ã¿é áîëãîõ ¸ñòîé.
Á¿õ ìýðãýæëèéí öýðã¿¿ä äýëõèéí ýíõ òàéâíûã ñàõèí õàìãààëàõ
¿éëñýä øèëæèæ, õ¿íèé ýðõ, ýðõ ÷ºëººíèé òºëºº àæèëëàõ ¸ñòîé.
Öîðûí ãàíö àâóóøòàé òºð çàñãèéí ñèñòåì áîë õ¿ì¿¿íëýãèéí
¸ñûã äýýäýëñýí îþóí÷ëàë ìºí. Êàïèòàëèçì áîë õ¿ì¿¿ñèéã ìºíãºíèé
191
òºëºº àæèëëóóëæ, öààíà íü áàéãàà öººí õ¿í àøèã õîíæîî îëæ
áàéäãààðàà áóðóó ñèñòåì þì. Êîììóíèçì ÷ ìºí àäèë õ¿íèé ýðõ
÷ºëººíººñ èë¿¿ òýãø áàéäàëä èë¿¿ èõ à÷ õîëáîãäîë ºãäºãººðºº áàñ
áóðóó ñèñòåì ìºí. Õ¿ì¿¿ñèéã òºðºõ ¿åä ë òýãø áàéäàë áàéõ ¸ñòîé
áîëîõîîñ ò¿¿íýýñ õîéø òèéì áàéõ àëáàã¿é. Õýäèéãýýð õ¿í á¿ð ñàéõàí
àìüäðàõ õàíãàëòòàé àðãà õýðýãñýëòýé áàéõ ýðõòýé ÷, áóñäûíõàà
òºëºº èë¿¿ èõèéã õèéæ á¿òýýæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ íü íèéãìèéíõýý òºëºº
îãò þó ÷ õèéõã¿é áàéãàà õ¿ì¿¿ñýýñ èë¿¿ èõèéã õ¿ðòýõ ýðõòýé.
Ìýäýýæ ýíý áîë á¿õèé ë õàð áîð àæëûã ðîáîòóóä ã¿éöýòãýäýã
áîëòîë õýðýãëýõ ò¿ð çóóðûí ä¿ðýì þì. Õîæèì, ìºíãèéã á¿ðìºñºí
õýðýãëýõýý áîëüñîíû äàðàà á¿õ õ¿ì¿¿ñ ººðñäèé㺺 õóâèéí
õàíãàëóóí áàéäàëäàà èë¿¿òýé àíõààðäàã áîëíî. Ãýòýë ºíººãèéí
çàðèì íýã õ¿ì¿¿ñ ºëñºæ ¿õýæ áàéõàä, çàðèì íü ¿íèéí óíàëòààñ
ñýðãèéëæ õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íýý õàÿæ óñòãàæ áàéãàà íü è÷ãýâýðòýé
õýðýã. Èíãýæ õàÿæ óñãàæ áàéõààð èäýõ þìã¿é ºëñãºëºí õ¿ì¿¿ñò
òàðààæ ºãñºí íü äýýð áèëýý.
Àæèë áîë çààâàë õèéæ áàéõ ¸ñòîé, õàëäàøã¿é ç¿éë áèø. Õ¿í
á¿ð, õè÷íýýí àæèë õèéäýãã¿é áàéñàí ÷, òàâ òóõòàé àìüäðàõ ýðõòýé
áºãººä äóð ñîíèðõîë íü òàòàãäñàí ÿìàð ÷ ÷èãëýëýý𠺺ðñäèé㺺
õºãæ¿¿ëæ, ò¿¿ãýýðýý õàíàìæ ýäëýæ áàéõ ¸ñòîé. Õýðâýý õ¿ì¿¿ñ ñàéí
çîõèîí áàéãóóëàëòàä îðæ ÷àäâàë òýäíèé õóâüä á¿õèé ë õýðýãòýé
ãýñýí àæëàà ìåõàíèêæóóëæ, àâòîìàòæóóëàõàä íýã èõ óäààí õóãàöàà
îðîõã¿é. Äàðàà íü õ¿í á¿ð ÷ºëººòýé ºñ÷ õºãæèí, áèå ñýòãýëèéí
õàíãàëóóí áàéäàëä õ¿ðýõ ¸ñòîé.
Õýðýâ ¿¿íä á¿õ õ¿ì¿¿ñ îþóí óõààíàà áîäèòîéãîîð çîðèóëàõ
þì áîë öººõººí æèëèéí äîòîð àæèë õèéõ øààðäëàãààñàà àíãèæèð÷
÷àäàõ áîëíî. ¯¿íèé òóëä çºâõºí õ¿í òºðºëõòíèéã ìàòåðèàëëàã
äàðàìò øàõàëòààñ ÷ºëººëºõèéí òºëºº åð áóñûí èõ óðàì çîðèã, ýâ
íýãäýëòýéãýýð àæèëëàõ øààðäëàãàòàé.
Á¿õ õ¿í òºðºëõòºíèé òåõíèêèéí áîëîí øèíæëýõ óõààíû íººö
áàÿëàãèéã íýãòãýæ, ýäãýýð ÷èãëýëä àæèëëàæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ òóñ òóñûí
æèæèã àøèã ñîíèðõîëä áóñ íèéò íèéãìèéíõýý ñàéí ñàéõíû òºëºº
õàìòäàà òýìöýõýä óõààí ñàíààãàà áîäèòîéãîîð íýãòãýí ÷èãë¿¿ëæ
àæèëëàõààð òîãòñîí áàéõ ¸ñòîé. Îäîîãîîð öýðãèéí òºñºâò, ýñâýë øàë
äýìèé öºìéí çýâñýã á¿òýýõýä, òýð ÷ áàéòóãàé ñàíñðûí íèñëýãò ¿ðæ
áàéãàà á¿õ íººö áàÿëàãàà àøèãëà. Íýãýíò õ¿í òºðºëõòºí ìàòåðèàëëàã
192
äàðàìòààñ ÷ºëººëºãäñºí öàãò èéìýðõ¿¿ ç¿éëèéã èë¿¿ ñàéí òºëºâëºæ,
èë¿¿ õÿëáàðõàí õèéæ ã¿éöýòãýæ áîëîõ þì.
Òà íàðò õ¿íèé õ¿÷èéã èë¿¿ ñàéí îðëóóëæ áîëîõ
êîìïüþòåð¿¿ä, ýëåêòðîí òºõººðºìæ¿¿ä áèé. Òýäãýýðèéã á¿ãäèéã íü
àæèëëàãààíä îðóóëæ, óëìààð òåõíîëîãè íü õ¿íäýý ¿éë÷èëäýã áîëãî.
Õýäýí æèëèéí äàðàà ãýõýä òà íàð îãò ººð åðòºíö äýýð àìüäðàõ áîëíî.
Òà íàð òýðõ¿¿ àëòàí ¿åä îðîîä áàéíà.
Òà íàðûã á¿õèé ë õàð áîð àæëààñ ÷ºëººëæ, çºâõºí õºãæèí
öýöýãëýæ, áèå ñýòãýëýý õàíãàëóóí áàéëãàõ áîëîìæ îëãîõ áèîëîãèéí
ðîáîòóóäûã á¿òýýõèéí òºëºº áîëîìæòîé á¿õíýý õèé.
Ýëîõèìèéí çàõèàñèéí ýõíèé õýñýãò äóðäàæ áàéñàí÷ëàí õîò
ñóóðèí ãàçðûí õºãæëèéã äàõèí áîäîæ ¿çýõ õýðýãòýé. Õóâèéí
áàéøèíãóóä áàéãàëèéã “ñ¿éäýëäýãã¿é” áîëãîõ ¿¿äíýýñ õºäºº õýýð
çàäãàé ãàçàð áàéðëàõ ìàø ºíäºð òîì íèéòèéí áàéðóóä áàðèõ
õýðýãòýé. Õýðâýý õ¿í á¿ð æèæèãõýí öýöýðëýãòýé, çóñëàíãèéí áàéð
þìóó õºäºº ãýðòýé áîë÷èõâîë õºäºº ãýæ áàéõã¿é áîëíî ãýäãèéã á¿¿
ìàðòààðàé. Ýäãýýð íèéòèéí áàéðóóä íü õ¿íèé õýðýãöýýã õàíãàõ á¿õèé
ë ç¿éëýýð òîíîãëîñîí õîòóóä áàéõ áºãººä òóñ á¿ð íü 50 îð÷èì ìÿíãàí
õ¿í ñóóõ áàãòààìæòàé áàéõ ¸ñòîé.
Òà íàð á¿òýýã÷èä áîëæ áàéãàëèéã äàõèí ñýðãýýæ ÷àääàã
áîëòëîî ò¿¿íèéã õ¿íäëýí õàéðëàæ ÿâàõ ¸ñòîé. Áàéãàëèéã
õ¿íäýëñíýýðýý ò¿¿íèéã á¿òýýñýí, áèäíèé ýöýã ýõ áîëñîí Ýëîõèìèéã
õ¿íäýòãýæ áàéíà ãýñýí ¿ã.
Àìüòäûã õýçýý ÷ çîâîîæ áîëîõã¿é. Ìàõààð íü õîîëëîõûí
òóëä àëæ èäýæ áîëíî, ãýõäýý òýäíèéã çîâîîõã¿éãýýð õèéõ ¸ñòîé.
Èíãýëýý ãýýä òà íàð ÿìàð íýã òóñãàé õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ
øààðäëàãàã¿é; ìàõ, íîãîî, æèìñ áîëîí áóñàä óðãàìëûã ÷ èäýæ áîëíî.
Òýãýõäýý áóñàä àìüä àìüòíû ìàõààð ãîëîî çîãîîõûã õ¿ñýõã¿é áàéíà
ãýñýí íýðèéäëýýð äàí íîãîî èäýõ õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ íü òýíýã
õýðýã. Óðãàìàë ÷ ìºí òà íàðûí àäèë àìüä áèåò ó÷ðààñ áàñ ë òà íàð
øèã çîâæ áàéãàà. Òèéìýýñ òà íàð óðãàìàëûã ÷ áàñ çîâîîõ ¸ñã¿é áèëýý.
Ñîãòóóðóóëàõ óíäààãàà𠺺ðñäèé㺺 á¿¿ õîðäóóë. Ãàçàð
äýëõèéí á¿òýýãäýõ¿¿í ãýäýã óòãààðàà õîîëëîõ ¿åäýý áàãà çýðýã âèíî
ë óóæ áîëíî. Ãýâ÷ õýçýý ÷ ººðèé㺺 á¿¿ õîðäóóë. Ñîãòóóðóóëàõ
óíäààã îíöãîé òîõèîëäîëä, áàãà õýìæýýãýýð, á¿õýë õîîëòîé õàìò
óóæ çàíøèõ õýðýãòýé, òýãâýë ñîãòîõã¿é. Ñîãòóó õ¿í õÿçãààðã¿éòýé ýâ
193
íàéðòàé çîõèöîõîî áîëèõèéí çýðýãöýý ººðèé㺺 õÿíàõ ÷àäâàðàà
àëäääàã. Ýíý áîë á¿òýýã÷äèéí ìààíü í¿äýíä àéäàñ òºð¿¿ëýì ä¿ð
òºðõ þì.
Õ¿íèé áèå óòàà çàëãèõàä çîðèóëàãäààã¿é ó÷ðààñ òà íàð òàìõè
òàòàõ õýðýãã¿é. Òàìõè ÷ áàñ áèå îðãàíèçìä àéìøèãòàé õîð íºëºº
¿ç¿¿ëæ, õÿçãààðã¿éòýé á¿ðýí çîõèöîæ, áèå ñýòãýë õàíàìæòàé áàéõàä
ñààä áîëäîã þì.
Ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ á¿¿ õýðýãëý. Ñýðæ ãýãýýðñýí îþóí
óõààíûã õÿçãààðã¿éä õ¿ðýõýä ººð þó ÷ õýðýãã¿é ó÷ðààñ ººðèé㺺 ÿìàð
íýã áàéäëààð ìàíñóóðóóëàõ õýðýãã¿é. Õ¿ì¿¿ñ ººðñäèé㺺
ñàéæðóóëàõûí òóëä ìàíñóóðóóëàõ áîäèñ õýðýãëýõ ¸ñòîé ãýæ áîäîæ
áàéíà ãýâýë á¿òýýã÷äèéí ìààíü í¿äýíä æèãøèë çýâ¿¿öýë òºðºõ áèç.
Õ¿ì¿¿ñ á¿ãä á¿òýýã÷äèéíõýý ä¿ð òºðõººð òºãñ òºãºëäºð á¿òýýãäñýí
ó÷ðààñ òýäýíä ººðñäèé㺺 ñàéæðóóëàõ ãýýä áàéõ øààðäëàãà áàéõã¿é.
Õ¿íèé áèåèéã òºãñ áóñ ãýæ õýëæ áàéíà ãýäýã áîë ººðñäèéí
ä¿ð òºðõººð áèäíèéã á¿òýýñýí á¿òýýã÷äèéã ìààíü äîðîìæëîí
ãîìäîîæ áàéíà ãýñýí ¿ã. Ãýâ÷ áèä òºãñ áàéñàí àòëàà ººðñäèé㺺 òºãñ
áóñ ãýæ ¿çýæ, ýíý áîäîëòîéãîî ýâëýðýýä áàéõ þì áîë òºãñ áàéõàà
áîëèõ áîëíî. Ýëîõèìèéí á¿òýýñýí øèã òºãñ õýâýýð áàéõûí òóëä áèä
ºäºð á¿ð, öàã ìº÷ áîëãîíä ººðñäèé㺺 ñýðãýã áàéëãàõûí òºëºº
÷àðìàéõ øààðäëàãàòàé.
Áÿñàëãàë áà ìºðãºë
Òà íàð ºäºð á¿ð ÿäàæ íýã óäàà ººðñäèé㺺 õÿçãààðã¿éòýé,
Ýëîõèìòýé, íèéãýìòýé, ººðñºäòýéãýý õîëáîí áàéðëóóëæ áÿñàëãàë
¿éëäýõ õýðýãòýé. Á¿õýë áèåýðýý õÿçãààðã¿éí òàëààð á¿ðýí
óõàìñàðëàæ, á¿õèé ë õýðýãñýëýý ãàðòàà îðóóëæ ýçýìøñýí áàéäëààð
ñýðãýýõ áÿñàëãàë õèéõ õýðýãòýé.
Õîîë èäýõ á¿ðèéíõýý ºìíº áÿñàëãàë ¿éëäýõ õýðýãòýé,
èíãýñíýýð òàíûã õîîë èäýõ ¿åä áèåèéí ÷èíü á¿õ ýä ýðõòýí çýðýã
õîîëëîõ áîëíî. ̺í õîîëëîõ ¿åäýý þó õèéæ áàéãààãàà áîäîæ
õîîëëîæ áàé.
Òàíû áÿñàëãàë áîë õóóðàé áÿñàëãàë áèø, õàðèí ÷ ýñðýãýýðýý,
ìýäðýõ¿éí áÿñàëãàë áàéõ áîëíî. Õèéæ áàéãàà ¿éëäýë ÷èíü
194
òààëàìæòàé áàÿð öýíãýë áîëîí õóâèðàõ õ¿ðòýë òà àìàð àìãàëàí, ýâ
íàéðòàé áàéäàëä àâòàãäàõ áîëíî. Òàíû áÿñàëãàë àëáàäëàãûí
õºäºëìºð áèø òààøààë áàéõ ¸ñòîé. Õ¿ñýýã¿é áàéõàä áÿñàëãàë
õèéñíýýñ îãò õèéõã¿é áàéñàí íü äýýð.
Áÿñàëãàë õèéõèéã õ¿¿õä¿¿ääýý áîëîí ãýð á¿ëèéíõýíäýý á¿¿
àëáàä. Õàðèí ò¿¿íýýñ àâ÷ áàéãàà òààøààë, ò¿¿íèé àâ÷èð÷ áóé ñàéí
ñàéõíû ìýäðýìæèéí òóõàé òàéëáàðëàæ, äàðàà íü òýä ¿íýõýýð õèéæ
¿çýõèéã õ¿ñâýë ººðèéí ìýääýãýý çààæ ºãºõèéã õè÷ýýãýýðýé.
Áèäíèé á¿òýýã÷ Ýëîõèìèéí òóõàé ºäºðò ÿäàæ ãàíö óäàà
ýð÷èìòýé áîäîæ, òýäýíòýé òåëåïàòààð õîëáîî òîãòîîõûã õè÷ýý. Èéì
áàéäëààð òà ìºðãºëèéí æèíõýíý óòãà ó÷ðûã îëæ íýýõ áîëíî. Õýðâýý
òà ÿàæ õèéõýý ìýäýõã¿é áîë Õðèñòèéí ̺ðãºë÷ººñ æèøýý àâ÷ áîëíî,
ò¿¿íèé õýëäýã ¿ãñ íü ìàíàé á¿òýýã÷èäòýé õàðèëöàõàä ÿã òîõèðäîã
þì.
Äîëîî õîíîãò ÿäàæ íýã óäàà ººðèéí á¿ñ íóòàãò áàéãàà Ýëîõèìä èòãýäýã
áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí õàìò á¿ëãèéí òåëåïàò õàðèëöàà òîãòîîõûã îðîëäîæ ¿ç.
Áîëîìæòîé áîë àëü íýã Óäèðäàã÷ûí õàìò äàãàæ õèéõ õýðýãòýé.
Æèë á¿ð á¿õ Ýëîõèìä áîëîí ò¿¿íèé ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòýíä
ºãñºí çàõèàñä èòãýã÷äèéí óóëçàëòàä îðîëöîõûã òóéëààñ
õè÷ýýãýýðýé.
MM
MM M MM
MM M MM
MM M
Ýëîõèìòýé òåëåïàòûí õàðèëöàà òîãòîîõ àðãà
ÝÍÄ òà òýíãý𠺺ä õàðàí õýëæ áàéãàà ç¿éëýý ÷èí ñýòãýëýýñýý õ¿÷òýé
áîäîí áàéæ õýëýõ ¿ãñèéí ÷èíü çàãâàðûã ºãºâ.
Ýëîõèì, òà íàð òýíä, îääûí õàà íýãòýý áàéíà
Ýëîõèì, òà íàð òýíä áàéíà, íàìàéã õàðæ áàéãààã òàíü
áè ìýäýæ áàéíà
Ýëîõèì, òà íàð òýíä áàéíà, áè òà íàðòàé óóëçàõûã ìàø
èõ õ¿ñýæ áàéíà
Ýëîõèì, ìºõºñ áè òà íàðûã á¿òýýã÷ýý ãýäãèéã õ¿ëýýí
çºâøººð÷ òà á¿õýíä ç¿òãýõýä áýëýí áàéíà
Ýëîõèì, áè òà íàðûí ýë÷, ìèíèé óäèðäàã÷, Êëàóäå Ðàåëä
195
áîëîí òà íàðûí ò¿¿íä ºãñºí çàõèàñä èòãýäýã
Ýëîõèì, áè ýíýõ¿¿ çàõèàñèéã ýðãýí òîéðîíäîî ò¿ãýýí
äýëãýð¿¿ëýõýä á¿õèé ë õ¿÷ýý äàé÷ëàí àæèëëàíà, ó÷èð íü
áè ººðèé㺺 õàíãàëòòàé þì õèéæ ÷àäààã¿éã ìýäíý.
Ýëîõèì, õ¿ì¿¿ñ òàíû ä¿ð òºðõººð á¿òýýãäñýí ó÷ðààñ
áè á¿õ õ¿ì¿¿ñèéã àõàí ä¿¿ñ ìýò õàéðëàäàã.
Ýëîõèì, áè òýäíèé îþóí óõààíûã õÿçãààðã¿éä íýýí ºã÷,
íàäàä èë÷èëñýí íóóöûã òàíü õ¿ì¿¿ñò äàìæóóëàõ çàìààð
òýäýíä àç æàðãàëûã àâ÷ðàõûã õè÷ýýõ áîëíî.
Ýëîõèì, áè ººðèéí á¿õ áèå ñýòãýëèéã õ¿í òºðºëõòíèé
òºëºº çîðèóëæ õ¿ì¿¿ñèéã çîâëîíãîîñ àíãèæðóóëàõûã
õè÷ýýæ áàéíà
Ýëîõèì, áè òà á¿õíèé íàäàä ºãñºí îþóí óõààíûã äýýä
çýðãýýð àøèãëàæ, õ¿í òºðºëõòíèéã õàðàíõóé áàéäàë,
çîâëîí ç¿äã¿¿ðýýñ ãàðàõàä òóñëàõûã õè÷ýýõ áîëíî.
Ýëîõèì, àìüäðàëûíõàà òºãñãºë õ¿ðòýë ìèíèé õèéñýí º÷¿¿õýí
ç¿éë íàäàä ìýðãýäèéí ãàðèã äýýð ìºíõ àìüäðàõ ýðõ îëãîõîä
õ¿ðýëöýõ ýñýõèéã òà á¿õýí ø¿¿í ¿çíý ãýäýãò íàéäàæ áàéíà.
Òà á¿õýí ººðñäèéí ìºíõ íàñòíóóäûí äóíä øèëäýã
õ¿ì¿¿ñèéã õ¿ëýýæ àâàõûí òóëä òýäãýýð õ¿ì¿¿ñò
õàéðòàé áàéõ ¸ñòîéí àäèë áè òà á¿õýíä õàéðòàé.
Óðëàã
Óðëàãèéíõíûã äýìæèõèéí òºëºº ÷àäàõ á¿õíýý õèé, äýýð íü
òàíàé õ¿¿õýä óðëàãò äóð ñîíèðõîëòîé áîë ò¿¿íä òóñëà. Óðëàã áîë
õ¿íèéã õÿçãààðã¿éòýé õàìãèéí ñàéí çîõèöîëäóóëæ ÷àääàã ç¿éë. Á¿õèé
ë áàéãàëèéí ýä þìñèéã óðëàã, á¿õèé ë óðëàãèéã áàéãàëèéí ýä ç¿éë
ãýæ ¿çýõ õýðýãòýé. Òàíû í¿ä, ÷èõ, õ¿ðýëöýõ ìýäýðõ¿éã ¿íýð, àìò,
ãîî ¿çýñãýëýíãýýðýý òàòñàí óðëàãèéí á¿òýýë¿¿äýýð ýðãýí òîéðíîî
õ¿ðýýë¿¿ë.
Ìýäðýìæèéã ÷èíü õºäºëãºæ áàéãàà á¿õýí óðëàãèéí øèíæèéã
àãóóëñàí áàéäàã. Ǻâõºí õºãæèì, óðàí çóðàã, óðàí áàðèìëààñ ÷ èë¿¿
îëîí, àëáàí ¸ñîîð õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí óðëàãèéí òºðë¿¿ä áàéäàã.
Ìýäýðõ¿éä íºëººëæ áàéãàà óòãààðàà àìòàò õîîë, ¿íýðòýí ñ¿ð÷èã
áýëòãýõ óõààí ÷ óðëàãò îðíî. Ýöýñò íü á¿õíýýñ äýýð îðøèõ óðëàã
áîë õàéð þì.
196
Á¿õ óðëàãò çîõèöîë íèéëýìæèéã àøèãëàäàã ó÷ðààñ áèä
ÿìàðâàà çîõèöîë ñàéòàé õèéãäñýí á¿òýýëèéã ºíäºð ¿íýëäýã áèëýý.
Èéìýýñ ÷ õ¿íèé õÿçãààðã¿éòýé çîõèöîí îðøèõîä òîõèðîìæòîé îð÷èí
íºõöëèéã óðëàã á¿ðä¿¿ëæ ºãäºã þì.
Óðàí çîõèîë áîë õ¿ì¿¿ñò øèíý ìýäëýãèé õ¿ðýýã äýëãýí
õàðóóëæ, òýäíèé îþóí óõààíûã íýýæ ºãºõºä õóâü íýìðýý îðóóëäàã
óòãààðàà îíöãîé à÷ õîëáîãäîëòîé. Ãýâ÷ äàí ãàíö óòãà çîõèîëûí àøèã
ñîíèðõîëûí òºëºº áè÷èãäñýí óðàí çîõèîë áîë äýìèé; ãîë íü ñàéõàí
ºã¿¿ëáýð çîõèîæ áè÷èõäýý áóñ óíøèã÷äààð äàìæóóëàí áóñäàä øèíý
ñàíàà áîäîë òºð¿¿ëýõýä îðøèíî.
Äóó, ä¿ðñèéí õýðýãñë¿¿ä áîë áèäíèé õàðàõ, ñîíñîõ ìýäýðõ¿éã
íýãýí çýðýã òàòäàãààðàà á¿ð ÷ èë¿¿ ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Òýäãýýð
íü èë¿¿ á¿ðýí òºãñ ó÷ðààñ óðàí çîõèîëûã ìàø ñàéí îðëîæ ÷àäíà.
Ãýõäýý îäîîõîíäîî áîë óðàí çîõèîë õýðýãòýé.
Ìýäýðõ¿éí áÿñàëãàë
Õýðâýý òà õÿçãààã¿éòýé äýýä çýðãýýð çîõèöîëäîõûã õ¿ñ÷ áàéâàë
ººðòºº çîðèóëñàí ìýäðýõ¿éí áÿñàëãàëûí ãàçàð áýëòãý. Òýíäýý
óðëàãèéí á¿òýýë¿¿ä, óðàí çóðàã, õóóëáàð çóðàã, õàòãàìàë õèâñ, çóðàãò
õóóäàñ, óðàí áàðèìàë, ãàð áîëîí ãýðýë çóðàã ýñâýë ÿìàð íýã õàéð,
õÿçãààðã¿é, ìýäðýìæèéã èëýðõèéëñýí ç¿éëñ òàâüæ áàéðëóóëàõ
õýðýãòýé.
ªºðòºº íýã áóëàí ãàðãàæ, ãàçàðò îéð, òóõàéëáàë îëáîã äýýð
ñóóõààð áýëòãý. Ýñâýë áèåä õ¿ðýëöýõ ìýäðýìæèéã áîäîëöîí áóéäàí
þìóó àíãèéí ¿ñ äýâñýæ õýâò. Õàìàðòàà òààëàìæòàé ¿íýðòýõýýð
ñàéõàí ¿íýð àíõèëóóëàõ áóþó áèåäýý ¿íýðòýí ò¿ðõ. ªºðèéí äóðòàé
÷èõýíä ÷èìýãòýé àÿòàéõàí õºãæèì á¿õèé õóóðöàã, òîãëóóëàã÷ûí õàìò
áàéðëóóë.
Àì õýëíèéõýý àìòëàõ òààøààëä çîðèóëæ ººðèéí äóðòàé õîîë
õ¿íñ, óíäàà òýðã¿¿òíèéã ºðæ ä¿¿ðãýñýí òàâàã, ëîíõóóä áýëòãýæ òàíû
òàààøààëààñ õóâààëöàõ, õàìò áàéõàä àÿòàéõàí, ýâ íàéðòàé ñàéõàí
áàéäàã íýã áóþó õýä õýäýí äîòíûí õ¿ì¿¿ñýý óðüæ èð¿¿ëýýä, îþóí
óõààíàà õàéð ýíýðýë, àõàí ä¿¿ãèéí õàðèëöààíä íýýëòòýé áîëãîõ
¿¿äíýýñ õàìòäàà ìýäðýõ¿éãýý áàÿñãàæ, áèåñýý íýýöãýý.
197
Õýðýâ õýí íýã íü òàíûã áèåò áàéäëààð óðèàëàí äóóäñàí, ýíý
íü õàðèëöàí õî¸ð òàëûí ¿éëäýë áîëîõûã ìýäýð÷ áàéãàà òîõèîëäîëä
ò¿¿íèéã óã ãàçàðòàà óðü. Õàìòäàà äýýä çýðãèéí ýâ íàéðòàé áàéäàë
õ¿ð÷, óëìàà𠺺ðñäèéí òàâàí ìýäðýõ¿éã õàíãàõ çàìààð õÿçãààðã¿éä
õ¿ðýõ áîëîìæòîé áîëíî. Ýíýõ¿¿ áàéäàë äýýð ýíý á¿õ áàÿð æàðãàëûí
öîãöîë (á¿ðýí ýâñýëäýí çîõèöîæ, õàéð äóðëàë ãýðýëò¿¿ëñýí õî¸ð
õ¿íèé áèåò õîñëîë) íýìýãäýõ áîëíî.
Ìýäýýæ ýâ ýå õàìãèéí ò¿ð¿¿í îþóí ñàíààíû õóâüä îðøèí
áàéõ ¸ñòîé. ªºðººð õýëáýë, õî¸ð õ¿í áèå áèåíäýý õàíäàæ,
õ¿íäýòãýæ áàéäëààðàà òýäíèé õîîðîíä áèå ñýòãýëèéí õàðèëöàí
òàòàëöàë áàéõ ¸ñòîé. Õàðèí îþóí ñàíààíû õàéð íü áèåò õàéðûí
õàíàìæ ýäýëñíýýð äýýä çýðýãòýý õ¿ðäýã áèëýý. Õàéðëàíà ãýäýã
áîë îðîíä íü þó ÷ õ¿ñýí õ¿ëýýõã¿éãýýð õàéðàà ºãºõèéã õýëíý. Õýðâýý
òà õýí íýãýíä õàéðòàé áîë òýð õ¿íèéõýý õ¿ññýí öàãò ººðèé㺺 ò¿¿íä
á¿ðýí çîðèóëæ ºãºõ õýðýãòýé.
Õýçýý ÷ á¿¿ õàðäàæ áàé, õàð ãýäýã áîëîõ õàéðëàõ ñýòãýëèéí
ýñðýã ¿éëäýë ìºí. Õýí íýãýí õ¿íä õàéðòàé áîë þó þóíû ºìíº,
õàìãèéí ò¿ð¿¿íä á¿õèé ë àðãà çàìààð ò¿¿íèéãýý àç æàðãàëòàé
áàéëãàõûã õè÷ýýõ ¸ñòîé. Õýðâýý òàíû õàéðòàé õ¿í õýí íýãýíä
òàòàãäàõ þì áîë ò¿¿íèéã á¿¿ õàðä; õàðèí ÷, õýäèé õýí íýãíýýñ áîëæ
áàéñàí ÷ ãýñýí, õàéðòàé õ¿í ÷èíü àç æàðãàëòàé áàéãààä áàÿðëààðàé.
Òàíòàé ë àäèë õàéðòàé õ¿íä ÷èíü àç æàðãàë àâ÷ðàõûã õ¿ñ÷
áóé, óëìààð òàíòàé àäèë çîðèëãîòîé ÿâàà òýð õ¿íèéã ÷ áàñ õàéðëà.
Õàð ãýäýã áîë õýí íýãýí õ¿í õàéðòàé õ¿íèéã ÷èíü ÷èíèé
áàÿðëóóëäàãààñ ÷ èë¿¿ àç æàðãàëòàé áîëãî÷èõâèé, õàéðòàé õ¿íýý
àëä÷èõâèé ãýñýí àéäàñ þì. Õàðèí õàðäàæ ñóóõûí îðîíä áèä õàéðòàé
õ¿íýý àç æàðãàëòàé áîëãîõûí òóëä àëü áîëîõ èõèéã õèéõèéã õè÷ýýõ,
õýðâýý õýí íýã íü ýíý òàëààð èë¿¿ àìæèëò îëæ áàéâàë ò¿¿íä íü
áàÿðëàõ ¸ñòîé. Ãîë íü õàéðòàé õ¿í ìààíü áèäíýýñ áîëæ àç æàðãàëòàé
áàéõäàà áóñ õýí ÷ áàéñàí òýä áàÿð æàðãàëòàé ë áàéõàä îðøèíî.
Èéìýýñ õàéðòàé õ¿í ÷èíü õýí íýãýíòýé àç æàðãàëòàé áàéâàë
ýíý àç æàðãàëä íü áàÿðëàõ õýðýãòýé. Ýíý áàéäëààð òà ººðèéã òàíü
õàéðëàäàã õ¿íèéã îëæ ìýäýõ, ìºí òýð ÷ áàñ òàíûã õýí íýãýíòýé àç
æàðãàëòàé áàéõûã ýñýðã¿¿öýõã¿é áàéõ áîëíî.
ªºðò òàíü õàéðòàé õ¿íèéã òýð õýðýýð õàéðëàæ, ò¿¿íä ººðºº
àç æàðãàëûã áýëýãëýõ íü òàíû ¿¿ðýã. Á¿õ íèéòèéí õàéðûí çàì ýíý
198
ç¿ãò ë îðøäîã áèëýý.
Òàíûã àç æàðãàëòàé áîëãîõûã õ¿ññýí õýí íýãíèéã á¿¿ ¿ã¿éñãý,
òà õ¿ëýýí çºâøººðñíººðºº òýäíèéã àç æàðãàëòàé áîëãîõ òºäèéã¿é
ýíý áîë áàñ ë íýã õàéð äóðëàëûí ÿâäàë ìºí. Áóñäûí àç æàðãàëûã
áàÿñàí õóâààëö, òýãâýë òýä ÷ áàñ òàíûõûã áàÿñàí õóâààëöàõ áîëíî.
Õ¿ì¿¿íèé øóäàðãà ¸ñ
Óðüä òýìäýãëýñýí÷ëýí õ¿íèé àìüäðàëä õóóëü ýðõ ç¿é îíöãîé ÷óõàë.
Ãýâ÷ òýäãýýðò õàéð ýíýðýë, àõàí ä¿¿ñýã ¸ñûã õàíãàëòòàé àâ÷ ¿çäýãã¿é
ó÷ðààñ öààøèä ñàéæðóóëàí áîëîâñðîíãóé áîëãîõ øààðäëàãàòàé.
ßìàð ÷ õ¿í ºðººë áóñäûã çîõèîí áàéãóóëàëòòàé, áàéäëààð
õºíººõ ýðõã¿é ó÷ðààñ öààçààð àâàõ ÿëûã óñòãàõ ¸ñòîé. Øèíæëýõ
óõààíû òóñëàìæòàéãààð íèéãýì ººðºº çàðèì íýã õ¿ì¿¿ñèéí äîòîð
ãàðäàã õ¿÷èðõèéëëèéã õÿíàæ, ýíý ºâ÷íººñ íü àíãèæðóóëæ ÷àääàã
áîëîõ òýð öàãò òà íàð ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã íèéãìýýñ àíãèä áàéëãàæ
÷àäíà. Öààøèëáàë òýäýíä äóòàãäñàí õàéð ýíýðëèéã íü áýëýãëýõèéí
çýðýãöýý ººðñäèéíõ íü ¿éëäëèéí àðààòàí øèíæ ÷àíàðûã îéëãîäîã
áîëãîõ õýðýãòýé. Òýäýíä áàñ ãýìýý íàìàí÷èëæ àëäààãàà çàñàõ õ¿ñýë
ýðìýëçýëèéã òºð¿¿ëýõ õýðýãòýé.
Õàëäâàðòàé ãýìýýð ºâ÷èíä èäýãäýí çîâæ øàíàëæ áóé-
äîãøèðñîí ãýìò õýðýãòí¿¿äèéã çºâõºí º÷¿¿õýí õýðýã çºð÷èë õèéñýí
õ¿ì¿¿ñòýé á¿¿ õîëüæ õóòãà. Èíãýñíýýð æèæèã çºð÷èë ãàðãàã÷äûã
ýâäýí áîõèðäóóëàõààñ ñýðãèéëýõ áîëíî.
Á¿õ ãýìò õýðýãòí¿¿ä ºâ÷òýé ãýäãèéã õýçýý ÷ á¿¿ ìàðò, òýäíèéã
¿ðãýëæ ºâ÷òýé õ¿í ìýò ¿çýæ áàé. Ýðò öàãò õèéðõýë ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñèéã
çóçààí ãóäñàíä õàâ÷óóëàí õ¿ëäýã áàéñíûã áèä ìýäýýä ãàéõàí
öî÷èðäîæ áàéñàí óäààòàé. Ò¿¿í øèã íýã ë ºäºð áèä ãýìò õýðãèéí
ºâ÷íèéã ýì÷èëäýã, ãîë íü óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ ÷àääàã áîëîõûí öàãò
óðüäûí öàãò áèä ãýìò õýðýãòíèéã õýðõýí öààçëàí óñòãàäàã áàéñíàà
ýðãýí õàðààä ìºí ë ãàéõàæ öî÷èðäîõ áèç.
Òàíä ñàíàìñàðã¿éãýýð áóðóó þì õèéñýí õ¿ì¿¿ñèéã óó÷èë,
çîðèóä õîð õîõèðîë ó÷ðóóëñàí õ¿ì¿¿ñèéí ýñðýã õàð áóðóó þì á¿¿
ñàíà. Òýä áîë ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñ, õàæóóäàõäàà õîð õºíººë ó÷ðóóëæ
áàéãàà õ¿í ÿàâ ÷ ýð¿¿ë ñàðóóë áèø áàéæ òààðíà. Ò¿¿íýýñ ãàäíà,
199
áóñäàä õîð õºíººë ó÷ðóóëàãñàä Ýëîõèìèéí öýöýðëýãò ìºíõ àìüäðàõ
ýðõã¿é áîëîõ ó÷ðààñ ýäãýýð õ¿ì¿¿ñ ÿìàð àçã¿é õ¿ì¿¿ñ áîëîõûã
áîäîæ ¿çýýðýé.
Ãýâ÷ õýðâýý õýí íýãýí õ¿í òàíûã þìóó òàíû õàéðòàé õ¿ì¿¿ñò
õîð õºíººë ó÷ðóóëàõûã õ¿ñ÷ áàéâàë òýäíèéã äàðàõûã õè÷ýý. Òýãæ
÷àäàõã¿é áîë òà ººðèéí áóþó õàéðòàé õ¿ì¿¿ñèéíõýý àìü íàñûã
àâðàõûí òóëä ººðèé㺺 õàìãààëàõ ýðõòýé. Ãýâ÷, õè÷íýýí õóóëü ¸ñíû
àðãàã¿é õàìãààëàëò áàéñàí ÷ ãýñýí õýçýý ÷ öààä õ¿íýý àëàõ ãýæ á¿¿
öîõü. Ǻâõºí óã õ¿íýý õîð õºíººëã¿é áîëãîõûã õè÷ýý, òóõàéëáàë
öîõèæ óíàãààõ ÷ þìóó. Õýðýâ òàíû öîõèëò ¿õëèéí öîõèëò áîëæ
õóâèðàõ þì áîë òàíä ò¿¿íèéã àëàõ ñàíàà áàéãààã¿é ó÷ðààñ ¿¿íä
ººðèé㺺 áóðóóòãàõ ç¿éë áàéõã¿é.
Òà íàð õ¿÷èðõèéëýã÷ ýòãýýäèéã õ¿÷ýýð áóþó øààðäëàãàòàé
áîë øóóä ¿éëäëýýð äàðàí çîãñîîõ õýðýãòýé. Õ¿÷èðõèéëýã÷ çàí àâèð
ãýäýã áîë òýâ÷èøã¿é ç¿éë, òà õýäèéãýýð õ¿÷èðõèéëýã÷ ýòãýýäèéã
õ¿÷ýýð íîìõîòãîõ ¸ñòîé áàéñàí ÷, èéì áàéäëûã òà òýâ÷èõã¿é. Ãýõäýý
ÿìàãò õ¿÷èðõèéëëèéí áóñ õ¿÷ õýðýãëýõ õýðýãòýé, ººðººð õýëáýë
õàëäàí äîâòëîã÷èéã äàâæ ãàðàõàä õàíãàëòòàé õ¿÷èéã, ºñ õîíçîí
ñàíàëã¿éãýýð òýíö¿¿ëýí õýðýãëý ãýñýí ¿ã.
Àëèâàà õ¿÷èðõèéëëèéí àþóëûã æèíõýíý õ¿÷èðõèéëëèéí õýðýã
ìýò íîöòîéãîîð õàíäàæ áàéõ ¸ñòîé. Õ¿÷èðõèéëëèéí àþóë
çàíàëõèéëíý ãýäýã áîë òèéì áîëîìæòîé ãýæ áîä, ýíý áîë õýí íýãíèé
çîðèëãîäîî õ¿ðýõ áîëîìæèò àðãà ìºí ãýæ ¿ç ãýñýí ¿ã. Áóñäûã
õ¿÷èðõèéëëýýð çàíàëõèéëýõ ÷àäâàðòàé õ¿í áîë õ¿÷èðõèéëñýí ãýìò
õýðýã õýäèéí ¿éëäñýí õ¿íýýñ ººðöã¿é àþóëòàé. Èéì àþóë çàíàë
ó÷ðóóëàã÷ õ¿ì¿¿ñò çîðèóëñàí ýì÷èëãýýíèé àðãûã îëæ íýýõ õ¿ðòýë
òýäíèéã íèéãìýýñ ãàäóóð áàéëãàæ, ãàðãàæ áóé çàí àâèð íü àéìøèãòàé
ãýäãèéã òýäýíä îéëãóóëàõûã õè÷ýýõ ¸ñòîé.
Õ¿í áàðüöààëàí àâàãñàäòàé õàðèëöàõäàà þóíû ºìíº
áàðüöààëàã÷äûí ãàðò îðîîã¿é áàéãàà ãýìã¿é íîìõîí õ¿ì¿¿ñèéã àìü
íàñûã ýõýëæ áîäîæ áàéõ õýðýãòýé. Õ¿í áàðüöààëæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ
áîë ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñ, òýäýíä õ¿ññýí ç¿éëèéã íü ºãººä áàéæ áîëîõã¿é.
¯íýí õýðýãòýý íèéãýì ººðºº òýäýíä õýçýý ÷ áóóæ ºãºõ ¸ñã¿é, ýñ
òýãâýýñ áóñàä ãýìò õýðýãòí¿¿ä óã ¿éëäëèéã íü ººãøèí äóóðàéæ,
òýäýíä àþóë çàíàë ó÷ðóóëàõ èòãýë ¿íýìøèë òºð¿¿ëýõ áîëíî.
Á¿õ õ¿ì¿¿ñ ÿìàð ÷ àðüñ ¿íäýñòýé áàéñàí òºðºõ ¿åäýý á¿ãä
200
àäèë òýãø ýðõ, òààòàé áîëîìæòîé áàéõ ¸ñòîé. Ãýõäýý ÿìàð ÷ àðüñíû
ºíãºòýé áàéñàí òýíýã¿¿äèéã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàõ íü ç¿éòýé Äýëõèé
äýýðõ á¿õ àðüñ ¿íäýñòí¿¿äèéã Ýëîõèì á¿òýýñýí áºãººä á¿ãä ýðõ
òýãø õ¿íäëýãäýõ ¸ñòîé.
Ýíýõ¿¿ çàõèàñèéí ýõíèé õýñýãò áè÷ñýí÷ëýí, äýëõèéí çàñãèéí
ãàçàð áàéãóóëàõûí òºëºº õ¿í òºðºëõòºí á¿õýëäýý íýãäýí íÿãòðàõ
¸ñòîé. Äýëõèé äàõèíû á¿õ ñóðãóóëèéí õ¿¿õäýä äýëõèéí íèéòèéí
øèíý õýëèéã ñóðãà. Ýñïåðàíòî õýë ãýæ áàéíà, õýðâýý õýí íýã íü ººð
ÿìàð íýã äýýð õýë ñàíàë áîëãîõã¿é áîë Ýñïåðàíòîã ñîíãî.
̺íãèéã õýðýãëýýíýýñ ãàðãàõ áîëîìæòîé áîëîõ õ¿ðòýë
¿íäýñíèé ìºíãºí òýìäýãò¿¿äèéã îðëîõ äýëõèé íèéòèéí ìºíãºí
òýìäýãòòýé áîëöãîî. ¯¿íä ìºíãºíèé õÿìðàëûí øèéäýë îðøèíî.
Õýðýâ õýí ÷ ÿìàð íýã äýýð àðãà äýâø¿¿ëýõã¿é áîë, õîëáîîíû
ñèñòåìèéã àøèãëà. Äýëõèéí á¿õ îðíóóäûí õîëáîî áàéãóóë.
ªºðñäèé㺺 áèå äààí çîõèîí áàéãóóëàõ øààðäëàãàòàé á¿ñ íóòãóóäàä
òóñãààð òîãòíîëûã íü îëãî. Äýëõèé îëîí ñàëàíãèä òóñãààð óëñàä
õóâààãäàõàà áîëüæ, õàðèí ò¿¿íèé îðîíä Äýëõèéí èðýýä¿éã óäèðäàõ
¿¿ðýã á¿õèé íýãäìýë íýã õîëáîîíä íýãäñýí á¿ñ íóòãóóäààñ á¿ðýëäýí
òîãòäîã áîëñîí ¿åä ë äýëõèéí õ¿ì¿¿ñ èë¿¿ ýâ íàéðòàé àìüäðàõ
áîëíî.
Øèíæëýõ óõààí
Øèíæëýõ óõààí áîë õ¿í òºðºëõòºíèé õóâüä á¿õíýýñ õàìãèéí ÷óõàë
ç¿éë ìºí. Ýðäýìòýí ìýðãýä òàíû á¿õèé ë àñóóäëûã øèéäâýðëýõ
ó÷ðààñ òýäíèé ãàðãàñàí õºãæèë äýâøëýýñ áàéíãà ñóðàëöàæ áàéõ
õýðýãòýé. Øèíæëýõ óõààíû íýýëò á¿òýýë¿¿äèéã çºâõºí àøèã õîíæîî
õàéã÷ õ¿ì¿¿ñèéí ãàðò á¿¿ îðóóë, ÿëàíãóÿà õèé õîîñîí äàéñàí áèé
áîëãîîä, ò¿¿íýýñýý òààìàãëàë òºäèé㺺ð èë¿¿ õ¿÷ ÷àäàëòàé áîëæ
äýýð íü ãàðàõûí òóëä òîäîðõîé íýýëò îëîëòóóäûã äàðæ íóóöàëæ
áàéäàã öýðãèéíõíèé ãàðò îðóóëæ á¿ð ÷ áîëîõã¿é.
Ýëîõèì òà á¿õíèéã øèíæëýõ óõààíû àðãààð á¿òýýñýí ó÷ðààñ
øèíæëýõ óõààí áîë òà á¿õíèé øàøèí áàéõ ¸ñòîé. Øèíæëýõ óõààí÷
áàéñíààð òà á¿òýýã÷äèéí íýã àäèë áàéæ, òýäíèé òºðõººð
201
á¿òýýãäñýíýý îéëãîæ áóéãàà áîëîí ººðèéí äîòîðõ á¿õèé ë äàâóó
òàëûã àøèãëàõ ÷èí ýðìýëçýëòýéãýý òýäýíä õàðóóëæ áàéãàà ó÷ðààñ
á¿òýýã÷äèéíõýý òààøààë òàëàðõàëûã õ¿ëýýõ áîëíî. Õ¿í
òºðºëõòºíèéã óñòãàõ ýñâýë áóñäààñ õºíäèéð¿¿ëýõèéí òóëä áèø õ¿í
òºðºëõòºíä ¿éë÷èëæ, òýäíèéã ÷ºëººëºõèéí òºëºº øèíæëýõ óõààíûã
àøèãëàõ ¸ñòîé. Ǻâõºí ñàíõ¿¿ãèéí àøèã ñîíèðõîëä õºòëºã人ã¿é
ýðäýìòýäýä ë èòãýõ õýðýãòýé.
Ñïîðò áîë òàíû òýíöâýðò áàéäëûã õºãæ¿¿ëýõýä ìàø ñàéí
òóë ñïîðòîä, ÿëàíãóÿà ººðèéí õÿíàëòûã õºãæ¿¿ëäýã ñïîðòîä èäýâõòýé
îðîëöîæ õè÷ýýëëý. Ò¿¿í÷ëýí õàòóó øèð¿¿í, òýð ÷ áàéòóãàé á¿ð èõ
õ¿÷èðõèéëëèéí øèíæòýé ñïîðòûã ÷ íèéãýì õ¿ëýýí çºâøººðºõ
õýðýãòýé. Ýäãýýð íü àþóëã¿é áàéäëûí õàâõëàãóóä þì. ªíäºð
õºãæñºí, õ¿÷èðõèéëýëèéí áóñ íèéãýì ÷ õ¿÷èðõèéëëèéí ä¿ð òºðõèéã
õàäãàëàí áàðüæ, ¿¿íèéã õ¿ññýí çàëóóñ ººðñºäòýéãýý èæèë ç¿éë õ¿ñ÷
áóé õ¿ì¿¿ñòýé õàìò õ¿÷èðõèéëëèéã àìñàæ ¿çýõ áîëîìæ îëãîäîã õàòóó
øèð¿¿í ñïîðòûí óðàëäààí òýìöýýíòýé áàéõ ¸ñòîé. ̺í áóñàä
õ¿ì¿¿ñò èéì õ¿÷èðõèéëýëòýé òîãëîëòóóä ¿çýõ áîëîìæ îëãîñíîîð
òýäíèéã ò¿ðýìãèé äîãøèí ýíåðãýýñ íü ÷ºëººëæ ºãäºã þì.
Ò¿¿íýýñ ãàäíà áîäîë ñàíàà, îþóí óõààíàà óðàëäóóëñàí
òýìöýýí¿¿äýä îðîëöîæ áîëíî. Ãýâ÷ ìºí㺠ãýäýã þì áàéõã¿é áîëîîã¿é
öàãò õýçýý ÷ ìºíãºíèé òºëºº áèòãèé òîãëîæ áàé, õàðèí îþóíû ¿éë
àæèëëàãààðàà òààøààë õ¿ðòýõèéí òºëºº òîãëîæ áîëíî.
Òà íà𠺺ðñäèéí çîõèîë á¿òýýëèéã ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòýí
Êëàóäå Ðàåëèéí õîéø áóþó 1946 îíûã ‘íýãä¿ãýýð îí’ áîëãîí òîîëæ
îí ñàðàà òýìäýãëýõ õýðýãòýé. Òýãâýë 1976 îíûã Êëàóäå Ðàåëààñ
õîéøõè 31 ä¿ãýýð îí áóþó Áóìáûí îðäíû 31 ä¿ãýýð îí, ýñâýë
Àïîêàëèïñèéí 31 ä¿ãýýð îí, àëòàí ¿åèéí 31 ä¿ãýýð îí ãýõ ìýòýýð
íýðëýæ áîëíî.
Õ¿ì¿¿íèé òàðõè
ÁÈÄ õ¿íèé òàðõèíèé ÷àäàâõèéã á¿ðýí îéëãîòîëîî íèëýýä óðò çàì
òóóëàõ áîëíî. Æèøýýëáýë, çóðãààäàõü ìýäðýõ¿é áóþó øóóä îéëãîæ
ìýäýõ ÿâäëûã áàãà áàë÷èð õ¿¿õä¿¿äýä õºãæ¿¿ëæ ºãºõ ¸ñòîé. Ýíý
202
áîë áèäíèé òåëåïàò ãýæ íýðëýýä áàéãàà ç¿éë þì. Òåëåïàò íü áèäíèéã
á¿òýýã÷èäòýéãýý áóþó Ýëîõèìòîé øóóä õàðèëöàõ áîëîìæ îëãîäîã
áèëýý.
Îëîí òîîíû ¿çìýð÷ õ¿ì¿¿ñ íàäààñ þó õèéõ ¸ñòîéãîî àñóóæ
èðæ áàéíà. Ó÷èð íü òýä ººðñäèéí ‘ãàäààä åðòºíö’ õýìýýí íýðëýñýí
ãàçðààñ íàäàä òóñëàõ, íàäòàé õîëáîî òîãòîîõûã õ¿ññýí çàõèàñóóä
õ¿ëýýí àâñàí áàéñàí áºãººä ìèíèé õóâüä òýäýíä ãýðýë ãýãýý àâ÷ðàí
õàðèó áàðèõ íü ãîë áàéâ. ¯çìýð÷ õ¿ì¿¿ñ áîë òåëåïàòèéí õóâüä
äóíäæààñ äýýã¿¿ð àâúÿàñ ÷àäâàðòàé, îþóí óõààí íü àëü õýäèéí ñýðæ
ãýãýýðýõ çàìä îðñîí ó÷ðààñ ìàø ÷óõàë õ¿ì¿¿ñ þì. Òýä ººðñäèéí
÷àäàâõèéã á¿ðýí ä¿¿ðýí àøèãëàæ óäèðäàõûí òóëä áÿñàëãàëààð
õè÷ýýëëýýä ¿çýõ õýðýãòýé.
Êëàóäå Ðàåë ìèíèé õóâüä íàäòàé õîëáîî òîãòîîõ çàõèàñ
õ¿ëýýæ àâñàí á¿õ ¿çìýð÷èäòýé óóëçàæ, áàéíãûí óóëçàëò çîõèîí
áàéãóóëàõ ÷èí õ¿ñýëòýéãýýð õ¿ëýýæ ñóóíà. Ìýäýýëýë àâàõûã õ¿ññýí
æèíõýíý ¿çìýð÷ íàðò á¿ãäýä íü ìýäýýëýë ºãºõ áîëíî. Íýã òàðõèíû
õ¿÷ ÷àäàë ãýäýã áîë àãóó ç¿éë, ãýâ÷ õýä õýäýí òàðõèíû õ¿÷ ÷àäàë
íèéëâýë õÿçãààðã¿é. ×èõòýé á¿õýí ñîíñîöãîîã.
Òà á¿õíèé îéëãîõã¿é áàéãàà, ýðäýìòäèéí òàéëáàðëàæ
÷àäààã¿é á¿õíèéã Ýëîõèì á¿òýýñýí þì ø¿¿ ãýäãèéã õýçýý ÷ á¿¿ ìàðò.
Öàã÷èí õ¿í õèéñýí öàãíûõàà ýðýã øóðàã á¿ðèéã ìýääýã áèç äýý.
Àïîêàëèïñ
Àïîêàëèïñ (¿ã÷èëâýë ‘íóóöûã èë÷ëýõ ¿å’ ãýñýí ¿ã)-ûí ¿å óðüä÷èëàí
çºãíºñºí ¸ñîîð èðñíèéã á¿¿ ìàðò. Öàã íü èðýõýýð îëîí õóóðàì÷
ãýãýýíòí¿¿ä ãàð÷ èðíý ãýæ õýëñýí áàéäàã. Ýíý öàã ¿å ¿íýõýýð èðñýí
ýñýõèéã õàðàõûí òóëä ýðãýí òîéðíîî ñàéí àæèãëàõ õýðýãòýé.
Õóóðàì÷ ãýãýýíòí¿¿ä ãýäýã áîë ñîíèí õýâëýë ä¿¿ðýí áè÷èãääýã
çóðõàé çîõèîã÷ íàð áºãººä ò¿¿í÷ëýí øèíæëýõ óõààíû ¿ð øèìèéã
¿ã¿éñãýäýã, Ýëîõèìîîñ ýðò äýýð ¿åèéí õ¿ì¿¿ñò ¿ëäýýñýí çàõèàñ
áîëîõ ýðòíèé íîì ñóäðóóä äýýðõ ñ¿¿ë÷èéí çàõèäàë á¿ðòýé
çóóðàëäàæ áàéäàã áóñàä îëîí èéì õ¿ì¿¿ñ áèé.
Èéì õóóðàì÷ ãýãýýíòí¿¿ä ýðòíèé ìº÷èä áîäîëòîé õ¿ì¿¿ñèéí
203
òýíãýðýýñ áóóæ èðäýã ó÷ðààñ áóðõàä õýìýýí ¿çýýä õýëñýí á¿õíèéã
íü àéæ ýìýýí õóóëæ áè÷èæ áàéñàí òýð ë ç¿éëñýä èòãýõèéã èë¿¿ä
¿çäýã þì. Òýä õàðèí òýíãýðýýñ áóóæ èðñýí áîëãîíû ºìíº ìóíõàãààð
ºâäºã ñºãäºõºº áîëüñîí îð÷èí ¿åèéí õ¿ì¿¿ñò ºãººä áàéãàà
Ýëîõèìèéí çàõèàñò èòãýõ ¸ñòîé þì. ªíººäºð ýäãýýð îð÷èí ¿åèéí
õ¿ì¿¿ñ ñàíñàð îãòîðãóéã îéëãîõûã îðîëäîæ áàéãàà áºãººä òýäíèéã
íàñàíä õ¿ðñýí õ¿íòýé ç¿éðëýæ áîëîõ þì. Ãýâ÷ ýðãýí òîéðîíä ÿíç
á¿ðèéí óëàéðàí ø¿òýã÷, õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã øàøèíû á¿ëýãëýë¿¿ä
îëíîîð áèé áîëæ, ¿íýíèé öàíãààíä îðñîí, àëèâààã øèíý ñîðãîãîîð
õ¿ëýýæ àâäàã çàëóóñûã óðóó òàòñààð áàéíà.
Íýãýí ôèëîñîôè÷èéí õýëñýí÷ëýí: “Åñ¿ñ õ¿ì¿¿ñèéí çàìíàõ
çàìûã çààæ ºãºõººð èðýõýä õ¿í á¿ð ò¿¿íèé õóðóó ðóó ãàéõàí øèðòýæ
áàéëàà”. Ýíý ºã¿¿ëáýðèéã ë áÿñàëãàæ ¿çýýðýé. Àñóóäëûí ãîë íü
çàõèàñûã äàìæóóëæ áóé ýë÷èä áóñ, ò¿¿íèé èëãýýñýí õ¿í, çàõèàñ
õî¸ðò áàéãàà þì.
Äîðíûí øàøèíû á¿ëýãëýë¿¿äèéí äóíä á¿¿ òººðºëä. ¯íýí
ãýäýã áîë Ãèìàëàéí îðãèëä áèø, Ïåðóä ÷ áèø, ººð õàà íýãòýý
áàéäàãã¿é. ¯íýí òàíû äîòîð áàéíà. Õàðèí òà àÿëàí ÿâàõûã õ¿ñäýã,
¿çýñãýëýíòýé ñàéõàí ãàçðóóäàä äóðòàé áîë àëñ õîëûí á¿õèé ë óëñ
îðíóóäààð ÿâààä ¿ç. Òà äýìèé öàãàà ¿ðñýíýý îéëãîæ, õàéæ ÿâñàí
ç¿éë òàíü ÿìàãò ººðèéí ÷èíü äîòîð áàéñíûã ìýäýõ áîëíî.
ªºðèéíõºº äîòîð àÿëààä ¿ç, ýñ òýãâýë òà çºâõºí íààøàà
öààøàà õîëõèæ, áóñäûí äîòðîîñîî õàéæ áàéãààã õàðæ õºíäëºí㺺ñ
àæèãëàõ áàéäëààð ¿íýíèéã îëæ ìýäíý ãýæ áîääîã ãýíýí æóóë÷èí ìýò
áàéõ áîëíî. Ìàãàäã¿é òýä ¿íýíèéã îëæ ÷ áîëîõ þì, ãýõäýý òýäíèéã
ç¿ãýýð àæèãëàæ ñóóãàà õ¿ì¿¿ñ ìýäýýæ îëîõã¿é. ªºðèéíõºº äîòîð
àÿëàõàä òàíü îíãîö õýðýã áîëîõã¿é ø¿¿ äýý.
Äîðíûõîí ªðíèéõºíä ìýðãýí óõààí áîëîí îþóí ñàíààã
ñýðãýýõ òàëààð çààæ ñóðãàõ ç¿éë áàéõã¿é. Õàðèí ÷ ýñðýã íü ¿íýí áàéõ.
Äýðãýä¿¿ð íü áýë÷èõ õàëäàøã¿é äàðõàí ¿õýð ñ¿ðãýý õàðñààð áàéæó
ºëñºæ ¿õýæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñýýñ ìýðãýí óõààí ÿàæ îëæ àâàõ ãýý âý?
ͺ㺺 òàëààñ, îëîí ¿åèéí òóðø õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã, àéìøèãò
ñ¿ñýã áèøðýëäýý äºíãºëºãäºæ èðñýí ýäãýýð õ¿ì¿¿ñò òóñëàõààð èðñýí
ìýäëýã áîëîâñðîëòîé, øèíæëýõ óõààí÷ õ¿ì¿¿ñ áîë ªðíèéõºí áèëýý.
ªðíºäèéí îðíóóä ãóðàâäàã÷ åðòºíöèéí îðíóóä øèã õ¿íäðýë
áýðõøýýë òóóëààã¿é íü òîõèîëäîë áèø þì. Õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã
204
íî¸ðõñîí ãàçàð õ¿íèé áèå àìüä ÿâæ ÷àäàõã¿é. Áîëõè á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñ
ºëñãºëºíãèéí àñóóäëûã øèéäýæ, ºëñºæ ÿäàðñàí õ¿ì¿¿ñò õîîë õ¿íñ
ºã÷ ÷àäíà ãýæ ¿¿? Òýä ººðñäèé㺺 òýæýýõ ãýæ ÿäàí õàíãàëòòàé
áýðõøýýë çîâëîí òóóëæ áàéõàä òà òýíäýýñ ìýðãýí óõààí ãàðàõûã
õ¿ëýýíý ãýæ ¿¿?
Àíõíààñàà äýëõèéí á¿õ õ¿ì¿¿ñò èæèë áîëîìæ îëãîñîí. Çàðèì
íü àñóóäëàà øèéä÷èõñýí, òýð á¿¿ õýë õýðýãöýýíýýñýý ÷ èë¿¿ þìòàé
áîë÷èõñîí áàéõàä áóñàä íü àìü çóóõ àðãà õýðýãñýë ÷ ¿ã¿é áàéíà.
Òàíû áîäëîîð àëü íü àëèíäàà òóñëàæ ÷àäàõ âý? ªðíºäèéí õ¿ì¿¿ñ
íýýëòòýé ñýòãýëãýýíèé çàìä àñàð õîë ÿâ÷èõñàí, õàðèí Äîðíîäûíõîí
òýäíèé õ¿ðñýí àìæèëòèéí àðàâíû íýãä ÷ õ¿ðýýã¿é áàéãàà.
Òåëåïàòèéí õàðèëöàà
‘ÎÞÓÍ ÓÕÀÀÍ, ìàòåðè õî¸ð ìºíõºä àäèë ç¿éë’ õýìýýí Áàðäî Òîäîë
áóþó Ò¿âäèéí ¯õýãñäèéí Íîì- ä áè÷ñýí íü ýíý õýñãèéã
òàíèëöóóëàõàä òîõèðîìæòîé èøëýë þì.
Õýðýâ òà äýýä çýðãèéí ÷àíàðòàé òåëåïàòèéí õàðèëöààíä
îðîõûã õ¿ñâýë, ¿ñ, ñàõëàà á¿¿ õóñ÷ òàéð. Òîäîðõîé õýñýã õ¿ì¿¿ñ ¿ñ
ñàõëàà õóññàí ÷ õàíãàëòòàé ñàéí àæèëëàõààð õºãæ¿¿ëñýí òåëåïàòèéí
ýðõòýíòýé áàéäàã. Ãýâ÷ õýðâýý õàìãèéí ñàéí ¿ð ä¿íä õ¿ðüå ãýâýë
á¿òýýã÷äèéí òîëãîé, í¿¿ðýíä ÷èíü óðãóóëñàí ¿ñèéã á¿¿ õóñ. Òàíû
áèåèéí ÿìàð ÷ îíöëîã øèíæèéã øàëòãààíã¿éãýýð òàíä ºãººã¿é ó÷ðààñ
¿ñ óðãàæ áàéíà ãýäýã íü öààíàà ó÷èðòàé. Á¿òýýëèéã íü õ¿íäýëæ áàéæ
ë á¿òýýã÷äýý õ¿íäýëíý ø¿¿ äýý.
Á¿òýýã÷èäòýé õàðèëöààíä îðîõ õàìãèéí òîõèðîìæòîé öàã ìº÷
áîë óíòààä ñýðýõ ìº÷ þì. Ó÷èð íü òàíû áèå íîéðíîîñ ñýðýõýä îþóí
óõààí ÷èíü ÷ áàñ äàõèí ñýðãýäýã þì. Òýðõ¿¿ ìº÷èä íýãýí ìåõàíèçì
àæèëëàæ ýõëýõ áºãººä îþóí óõààíàà îð÷èí òîéðîíäîî áîëîí
õÿçãààðã¿éä õ¿ðòýë àëü áîëîõ àëñàä äýëãýí íýýæ ºãñíººð òà ýíý
ìåõàíèçìèéã öààø àæèëëóóëàõ ¸ñòîé. Õàðèí ýíý ¿éë ÿâöûã çîãñîîæ
òàñàëäóóëàõã¿é áàéõàä îíöãîé àíõààðàõ õýðýãòýé.
պ뺺 çàâèëàí ñóóõ þìóó ýñâýë íóðóóãààðàà ãàçàð õýâò. Õýðýâ
áîëîìæòîé áîë çàäãàé ãàçàð áàéðëàëàà ýçýëæ òýíãý𠺺ä øèðò.
Îþóí óõààí áîë ñàðíàéòàé àäèëõàí. ªã뺺 íýýãäýæ
205
ýõýëíý, õàðèí äºíãºæ íàõèàëæ áóé ¿åä íü õàÿà çàñ÷ òàñäàæ áàéõ
áîëíî. Õýðýâ äàõèàä õýñýãõýí õ¿ëýýâýë öýöýãëýæ ýõëýõ áîëíî. Áèå
áÿëäàðûí ÷èéðýãæ¿¿ëýõ äàñãàë õèéõ ñàéí, ãýâ÷ îþóí óõààíûã
áÿëäàðæóóëàõ äàñãàë õèéõ á¿ð ñàéí.
Õýðýâ òýð äîðîî ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é áîë òýâ÷ýýð á¿¿ àëä.
Àëèâàà ýðõòýíèéã àøèãëàõã¿é áîë õàòàæ ñóëüääàã. Õ¿í ¿å ìº÷ºº
ãýìòýýæ óðò óäààí õóãàöààíä øîõîéòîé áàéëãàñàí áîë ò¿¿íèé
õýâèéí àæèëëàãààã ñýðãýýõýä íèëýýä èõ ýì÷èëãýý øààðäëàãàòàé
áàéäàãòàé ë àäèë áèëýý.
Òýíãý𠺺ä õàðàí ýðãýí òîéðîíä òàíü á¿õ ç¿éë áàéõààð
áàéðëàëàà áîä. ªºðèé㺺 ñóóæ áàéãàà áàéøèíòàéãàà õàðüöàíãóéãààð
òºñººëæ, ÷óëóóí õàíàí äóíä àëäàãäñàí º÷¿¿õýí òîëáî ìýò ä¿ðñëýí
áîä. Òàíòàé íýãýí çýðýã ñýðæ áàéãàà á¿õ õ¿ì¿¿ñòýé áîëîí äýëõèéí
áºìáºðöºãèéí íºãºº õýñýãò îðîíäîî îðæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñòýé ººðèé㺺
õàðüöóóëæ õàð. Òýðõýí ìº÷èä äºíãºæ òºðæ áàéãàà, õîîðîíäîî áèå
ìàõáîäèîðîî íýãäýæ áàéãàà, çîâæ ç¿äýð÷ áàéãàà, àæèë õèéæ áàéãàà,
¿õýæ áàéãàà á¿õèé ë õ¿ì¿¿ñèéí òàëààð áîä. Òýäíèéã á¿õýëä íü
òºñººëºí áîäîæ, ººðèé㺺 ººðèéí ãýñýí îðøèí òîãòíîõ ò¿âøèíäýý
àâàà÷èí áàéðëóóë.
Ò¿¿í÷ëýí ººðèé㺺 àëü áîëîõ àñàð óóäàì çàéòàé õàðüöàíãóé
áàéðëóóë. ªºðèéí áàéãàà õîòûã òóõàéí óëñûíõàà, òèâèéíõýý, ýñâýë
îðøèí ñóóæ áóé àðëûíõàà íóòàã äýâñãýð äýýð àëäàãäñàí º÷¿¿õýí òîëáî
ìýòýýð òºñººë. Òýãìýãö ãàçààñ òàñðàí óëàì á¿ð õîëäñîîð áàéãàà
îíãîöîíä ñóóæ ÿâàà þì øèã, õîòîî, ýõ ãàçðàà ãàçðûí çóðàã äýýðõ º÷¿¿õýí
òîëáî áîëîí ¿ëäýæ áàéãàà ìýòýýð òºñººëºí áîäîë ñàíààíäàà ººðèé㺺
íèñãý.
Äýëõèé äýýð áàéãààãàà, äýëõèé áîë õ¿í òºðºëõòºí äýýð íü
øèìýã÷ëýí àìüäàð÷ áàéãàà æèæèã áºìáºã ãýäãèéã ñàíà. Òýð ÿìàãò
ýðãýëäýõ áîëîâ÷ ¿¿íèéã íü òà íàð ìýäýõã¿é. ªºðèé㺺 ò¿¿íòýé
õàðüöàíãóé, äýëõèéã òîéðîí ýðãýæ áàéãàà ñàðòàé õàðüöàíãóé, íàðûã
òîéðîí ýðãýæ áàéãàà äýëõèéòýé õàðüöàíãóé, íàðíû àéìãèéí òºâ
îð÷èìä òîéðîí ýðãýëäýæ áàéãàà íàðòàé õàðüöàíãóé òºñººëºí áîä.
ªºðèéã íü òîéðñîí ãàðèãóóäòàé íàðíóóä áîëîõ îäîäòîé õàðüöàíãóé
ººðèé㺺 áàéðëóóëàí áîä. Òýð îëîí ãàðèãóóä äýýð õÿçãààðã¿é îëîí
áóñàä àìüä áèåñ¿¿ä àìüäàð÷ áàéõ áºãººä òýäíèé äóíä áèäíèé
õýçýý íýãýí öàãò ìºíõèéí õóòàã õ¿ðòýæ àìüäðàõ, ìºíõ íàñòíóóäûí
206
ãàðèã áóþó ìàíàé á¿òýýã÷èä áîëîõ Ýëîõèìèéí ãàðèã áàéíà.
Áóñàä àìüä àìüòàí îðøèí áóé ( çàðèì íü áèäíýýñ èë¿¿ ºíäºð
õºãæèëòýé, çàðèì íü áèäíýýñ ÷ äîðîé õºãæèëòýé) á¿õ åðòºíö¿¿äòýé
õàðüöàíãóé, óëìààð îãòîðãóéí òºâèéã òîéðîí ýðãýæ áàéãàà òýäãýýð
íàðíû àéìãóóäòàé õàðüöàíãóéãàà𠺺ðèé㺺 áàéðëóóëæ òºñººë.
Ýöýñò íü, ñàíñàð îãòîðãóéòàé á¿õýëä íü ººðèé㺺 õàðüöóóëàí
áàéðëóóë, òýð íü ººðºº ìàãàäã¿é òýíãý𠺺ä øèðòýí, ººð åðòºíö äýýð
àìüäðàë áàéäàã áîëîâóó õýìýýí ãàéõàøðàí áàéãàà õýí íýãíèé ãàðûí
àëü íýã ìîëåêóë äîòîðõ àòîìûí àòîì ÷ áàéæ ìýäíý.
Ýíý á¿õýí á¿ãä õÿçãààðã¿é óóäàìòàé õàðüöàíãóé ç¿éëñ þì.
Äàðàà íü áàñ ººðèé㺺 áèåòýéãýý, á¿õ àìèí ÷óõàë
ýðõòí¿¿äòýéãýý áîëîí áèåèéí áóñàä õýñã¿¿äòýéãýý õàðüöàíãóé
áàéðëóóë. ßã ýíý ìº÷èä ÷àìä ìýäýãäýæ àíçààðàãäàõã¿éãýýð àæèëëàæ
áàéãàà á¿õ ýðõòí¿¿äýý òºñººëºí áîä.
×àìààñ àñóóõã¿éãýýð öîõèëæ áàéãàà ç¿ðõýý, á¿õèé ë áèåýð
÷èíü òîéðîí ýðãýëäýæ, óñæóóëæ áàéãàà öóñàà, ìºí þó õèéæ áàéãààãàà
îéëãîæ, óõààð÷ áàéãàà òàðõèà áàñ áîä. Ò¿¿í÷ëýí òàíû öóñûã
á¿ðä¿¿ëýã÷ Ẻìí¿¿äýý, òàíû áèåä øèíýýð òºðæ, íºõºí ¿ðæèõ
ÿâöäàà òààëàìæòàé áàéãàà, áàñ òàíä ìýäýãäýõã¿éãýýð ¿õýæ áàéãàà,
ìàãàäã¿é ººðèéã ÷èíü õóâü õ¿íèé õóâüä á¿ðýëäýí òîãòîõîä òóñëàæ
áàéãààãàà óõààðàõã¿é ÿâàà òýð á¿õ ýñýý áîäîîðîé.
Ýäãýýð ýä ýñèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà á¿õ ìîëåêóëèéí òàëààð,
íàðíû àéìãèéã òºâèéã òîéðîí ýðãýã÷ íàð ìýò ýäãýýð ìîëåêóëóóäûã
á¿ðä¿¿ëýã÷ á¿õ àòîìóóäûí òàëààð, ýäãýýð àòîìóóäûã á¿ðä¿¿ëýã÷
æèæèã õýñã¿¿äèéí òàëààð, ìºí òýäãýýð æèæèã õýñã¿¿äèéí äîòîðõ, ººð
ãàðèã äýýð àìüäðàë áóé ýñýõèéã àñóóí áóé, àìüäðàë öîãöëóóëñàí
á¿ð º÷¿¿õýí æèæèã õýñã¿¿äèéí òàëààð ÷ áàñ áîäîîðîé...
Ýíý á¿õýí á¿ãä õÿçãààðã¿é º÷¿¿õýí æèæèãòýé õîëáîîòîé.
ªºðèé㺺 õÿçãààðã¿éí íýã õýñýã ãýäãèéã óõàìñàðëàæ, äýýðýý
áîëîí äîîðîî áàéãàà ç¿éëñäýý õàéðûí ãýãýý öàöðóóëàí, õÿçãààðã¿é
òîì áà õÿçãààðã¿é æèæèã ç¿éëñòýé ýâ íàéðòàé çîõèöîëä ººðèé㺺
áàéðëóóë. Èíãýýä áèäíèéã á¿òýýã÷ - Ýëîõèìä èëãýýõ õàéð
õ¿íäýòãýëèéí ¿ãýý ýð÷èìòýé áîäîæ, òýäíèéã õàðàõ, òýäýíòýé íýã ë
ºäºð íýãäýæ, ñîíãîãäñîí õ¿ì¿¿ñèéí òîîíä îðîõ øàãíàë õ¿ðòýõ¿éö
õ¿÷ ÷àäàëòàé áîëîõûã õ¿ñýæ áàéãààãàà òýäýíä äàìæóóëàõûã õè÷ýý.
Èíãýýä òà õÿçãààðã¿éòýé íýãäýí çîõèöîõ ó÷ðààñ ãýðýë ãýãýýã ìýäýð÷,
207
á¿õýë ºäðèéí òóðø á¿õèé ë õ¿÷ ÷àäëààðàà îð÷èí òîéðîíäîî ñàéí
ñàéõíûã á¿òýýõýä áýëýí áîëíî.
Òà íàð ìºí ýäãýýð äàñãàëûã ãàíöààðàà áóþó áóñàäòàéãàà õàìò
ìýäðýõ¿éí áÿñàëãàëûí òàíõèìä õèéæ áîëíî. Ãýõäýý ìýäðýõ¿éí
áÿñàëãàëûí ºðººí人 õýí íýã õàéðòàé õ¿íòýéãýý õàìò ýíý äàñãàëûã
¿éëäýæ, ººðèé㺺 ò¿¿íòýé áèå ìàõáîäèîðîî íýãòãýæ, èíãýæ ýâñýëäýõ
¿åäýý ººðñäèé㺺 õÿçãààðã¿éòýé õàìòðàí çîõèöîëäóóëàõ ìº÷èä ë
òà íàð òºãñ çîõèöîëäîîíä îéðòîæ î÷èõ áîëíî.
¯äýø îðîéí öàãààð òýíãýðò îäîä ò¿ãýæ, àãààðûí òåìïåðàòóð
纺ëºí äóëààí áîëîõ ¿åä ãàäàà ãàð÷ ãàçàð õýâò. Òýãýýä òýíãý𠺺ä
õàðæ, Ýëîõèìèéí òóõàé, õýçýý íýãýí öàãò òýäýíòýé õàìò áàéõ
ãàâúÿàòàé áîëîõûã õ¿ñ÷ áàéãààãàà ýð÷èìòýé áîäîæ, õýäèéãýýð òýä
òàíààñ þó õèéëãýõèéã õ¿ñ÷ áàéãààã íü ñàéí îéëãîîã¿é ÷ ãýñýí õ¿ññýí
á¿õíèéã íü ¸ñîîð ã¿éöýòãýæ, õèéõýä áýëýí áàéíà ãýäãýý õ¿÷òýé áîäîõ
õýðýãòýé. Ìàãàäã¿é, õàíãàëòòàé áýëýí áàéäàëä îðñîí ¿åä ÷èíü ÿìàð
íýã äîõèî ºãºõèéã õàðàõ áîëíî.
Ãàçàðò íóðóóãààðàà õýâòýæ áàéõäàà òàíû ìýäðýõ¿éí
ýðõòýí¿¿äèéí ìýäðýõ õ¿ðýý õÿçãààðëàãäìàë, ýíý íü õÿçãààðã¿éí
òàëààð òºñººëºí áîäîõîä õ¿íäðýë ó÷ðóóëæ áàéãààã îéëãîõ
óõàìñàðëààðàé. Òàíûã ãàçàðòàé íààñàí õ¿÷ ¿éë÷èëæ áàéãàà ó÷ðààñ
òà ãàçðààñ îãöîì òàñàð÷ îäîäûí ç¿ã õººðºí îäîõ áîëîìæã¿é ÷ òàíûã
ÿìàð íýã îëñîîð ãàçàðòàé àðãàìæñàí ç¿éë õàðààõàí áàéõã¿é áèëýý.
Àãààð ìàíäàëä òàðõñàí äîëãèîíîîð ñàÿ ñàÿ õ¿í ìÿíãà ìÿíãàí
ðàèî ñòàíö, çóó çóóí òåëåâèçèéí õºòºëáºð¿¿äèéã ¿çýæ áóé áîëîâ÷
òà á¿õýí òýäãýýð äóó, ä¿ðñèéí äîëãèîíûã øóóä í¿äýýð õàðæ, ÷èõýýð
ñîíñîõ õàðààõàí áîëîìæã¿é áàéäàã. Ëóóæèíãèéí á¿õ ç¿¿ õîéä ç¿ãèéã
çààæ áàéäàã áîëîâ÷ òýäãýýðò ¿éë÷èëæ áàéãàà õ¿÷èéã òà á¿õýí ìºí ë
õàðààõàí õàðæ, ñîíñîæ ÷àäàõã¿é.
Òèéìýýñ äàõèí äàâòàæ õýëýõýä, òàíû ìýäðýõ¿éí ýðõòýí¿¿ä
õÿçãààðëàãäìàë, õàðèí ýíåðãè áîë ñàíñàð îãòîðãóéòàé àäèë
õÿçãààðã¿é ç¿éë. ªºðèé㺺 ñýðýý, õàðààõàí õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæã¿é,
òýð ÷ àòóãàé º÷¿¿õýí ÷ ñýæèã òºð¿¿ëýõýýðã¿é äîëãèîíóóäûã õ¿ëýýí
àâ÷ ÷àääàã áîëãîõ ýä ýðõòí¿¿äýý ñýðýý. Æèðèéí òàãòàà õ¿ðòýë õîéä
ç¿ãèéã îëîîä íèñýõ ÷àäâàðòàé áàéõàä õ¿ì¿¿ñ òà íàð ÷àäàõã¿é. Ýíý
òàëààð õýñýã çóóð ýðãýö¿¿ëýí áîäîîðîé.
Öààøèëáàë, ýíý á¿õíèé òàëààð ýä ýðõòýí íü õºãæèí
208
áîëîâñîð÷ áàéãàà õ¿¿õä¿¿ääýý çààæ ºã. Èéì ë çàìààð ‘øèíý õ¿í
òºðºëõòºí’ òºðºí ãàð÷, òýäíèé õ¿÷ áîëîëöîî ºíººãèéí õ¿ì¿¿ñèéíõýýñ
õÿçãààðã¿é äýýä çýðãèéí áàéõ áîëíî.
Õ¿íèé ºñºëò õºãæèë çîãñîõ íàñàíä õ¿ðñýí áîëîâ÷ õýçýý ÷
àëõàæ ãèøãýæ ñóðààã¿é õ¿í áîë ¿ðãýëæèéí ýðýìäýã áàéõ áà õîæèì
íü õý÷íýýí çààæ ñóðãàñàí, õý÷íýýí àâúÿàñëàã õ¿í áàéñàí ÷ òàõèð
äóòóó õýâýýð áàéõ áîëíî. Èéìýýñ õ¿¿õäèéã ºñºæ õºãæèæ áóé ¿åä íü
óõààí ñàíààã íü íýýæ ºã÷, óëìààð á¿õèé ë àâúÿàñ ÷àäâàðûã íü
õºãæ¿¿ëýí öýöýãë¿¿ëýõ ¸ñòîé, èíãýñíýýð òýä ÿäóó òàð÷èã, ÿâöóó
óõààíòàé, áîëõè á¿ä¿¿ëýã áèäýíòýé îãò àäèëã¿é õ¿ì¿¿ñ áîëæ
õóâèðàõ áîëíî.
Øàãíàë
Áèäíèé á¿òýýã÷, Ýëîõèìèéã òàíüæ ìýääýã, õàéðëàæ õ¿íäýëäýã á¿õíèéã
ýíý íîì çàëæ ºãºõ áîëíî. Òýäýíä èòãýí áèøýð÷, òýäýíòýé òåëåïàòààð
õàðèëöàõàà ñàíàæ áàéãàà, óëìààð ìºðãºë÷èéã æèíõýíý óòãààð íü íýýí
õýðýãæ¿¿ëæ á¿õíèéã çàëæ ÷èãë¿¿ëýõ áîëíî. Áóñäûíõàà òºëºº ñàéí
¿éëñ á¿òýýã÷äèéã óäèðäàí çàëàõ áîëíî. Íàäàä èë÷èëæ ºãñºí ç¿éëñò
áîëîí ìèíèé í¿äýýð ¿çýæ òàéëñàí á¿õýíä èòãýäýã, õ¿íèéã øèíæëýõ
óõààíû àðãààð äàõèí àìüäðóóëàõ áîëîìæòîé ãýäýãò èòãýëòýé áàéäàã
òýð õ¿ì¿¿ñèéã çàëæ õºòëºõ áîëíî. Èéì õ¿ì¿¿ñ á¿ãä íýã çàëàí
÷èãë¿¿ëýã÷òýé, àìüäðàëûí çîðèëãîòîé áºãººä àç æàðãàëòàé áàéäàã
þì.
Ñýðæ ãýãýýðýýã¿é õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä òýäýíä Ýëîõèìèéí
çàõèàñèéí òàëààð ÿðèõ ÷ õýðýãã¿é. Óíòàæ áàéãàà õ¿í ñîíñîæ
÷àäàõã¿é, óõààíã¿é áàéãàà îþóí óõààí õýäõýí ìº÷èéí äîòîð ñýðãýíý
ãýæ áàéõã¿é, ÿëàíãóÿà óíòàæ áàéãàà õ¿í íîéðîî õàðàìëàæ áàéãàà
áîë á¿ð ÷ õýö¿¿.
Ýíýõ¿¿ çàõèàñèéã ýðãýí òîéðîíäîî áàéãàà áóñäàä ñàéí
ñàéõíûã õèéã÷ õ¿ì¿¿ñò ò¿ãýý. ßëàíãóÿà, Ýëîõèìèéí òýäýíä õ¿ðòýýñýí
îþóí óõààíûã àøèãëàí íèéãìýý ºëñãºëºí ãóéëàí÷ëàë, ºâ÷èí ýìãýã,
ºäºð òóòìûí íºð èõ õºäºëìºðèéí à÷ààëëààñ ÷ºëººëæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñò
ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ë. Òýä áóñäûã ñýòãýë õàíãàëóóí áàéëãàæ, õºãæèí
öýöýãëýõýä öàã çàâàà çàðæ áàéäàã áºãººä ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãèéí
209
îðãèëóóðò öýöýðëýã èéì õ¿ì¿¿ñò ë çîðèóëàãäàí áýëòãýãäñýí áàéäàã
þì.
Áóñäàä ÿìàð íýã ñàéí þì õèéõã¿éãýýð çºâõºí òýäýíä õîð
õîõèðîë ó÷ðóóëàõààñ çàéëñõèéæ àìüäðàõ íü ó÷èð äóòàãäàëòàé.
Òºâèéã ñàõèñàí ñààðìàã àìüäðàëòàé õ¿ì¿¿ñ ìºí ë ñààðìàã õóâü
çàÿàòàé áàéíà. ªºðººð õýëáýë, ò¿¿íèéã äàõèí øèíýýð
àìüäðóóëàõã¿é, õèéãýýã¿é ãýìò õýðýãò íü ÿëëàõã¿é, ìºí á¿òýýãýýã¿é
ñàéí ¿éëñèéõ íü òºëºº øàãíàë õ¿ðòýýõã¿é ãýñýí ¿ã.
Àìüäðàëûíõàà íýã õýñýãò îëîí õ¿íèéã çîâîîæ øàíàëãàñàí
áîëîâ÷ òýð õýìæýýãýýð ñàéí ¿éëñ á¿òýýæ ãýìýý öàãààòãàñàí õ¿í ÷
ñààðìàãò òîîöîãäîíî. ̺íõ íàñòíóóäûí ãàðèã äýýð äàõèí á¿òýýãäýõ
ýðõòýé áîëîõûí òóëä õ¿í àìüäðàëûíõàà òºãñãºëä èëýðõèé ýåðýã
¿íýëãýý àâñàí áàéõ ¸ñòîé.
Ýðãýí òîéðîíäîî áàãà ÷ áîëîâ ñàéí ¿éëñ á¿òýýãýýä ò¿¿íäýý
ñýòãýë õàíãàëóóí áàéõ íü áóñäààñ èë¿¿ äýýä çýðãèéí óõààíòàé áóñ,
õºðºí㺠÷èíýýòýé áàÿí áóñ õ¿íèé õóâüä õàíãàëòòàé, ãýâ÷ ìàø èõ
óõààíòàé þìóó áàÿí ÷èíýýëýã õ¿íèé õóâüä õàíãàëòòàé ç¿éë áèø.
Ìàø óõààíòàé õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä Ýëîõèìèéí òýäýíä ºãñºí îþóí
óõààíûã àøèãëàí õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàõ íºõöºëèéã ñàéæðóóëàõ øèíý
àðãà òåõíîëîãè îëæ íýýõ áàéäëààð áóñäàä àç æàðãàë àâ÷èðàõ
¿¿ðýãòýé.
̺íõ íàñòíóóäûí ãàðèã äýýð øèíæëýõ óõààíû àðãààð äàõèí
á¿òýýãäýõ ýðõòýé õ¿ì¿¿ñ, ººðñ人ñ íü ÿìàð ÷ õ¿÷ ÷àðìàéëò
ãàðãàõã¿éãýýð õîîë õ¿íñèéã íü áýëòãýí àâ÷èð÷ ºãäºã, äàí ãàíö
òýäíèé õ¿ñýë òààøààëûã õàíãàõ çîðèëãîîð øèíæëýõ óõààíû
àðãààð á¿òýýãäñýí ãàéõàëòàé ¿çýñãýëýí òºãñ ýðýãòýé, ýìýãòýé
õàìòðàã÷èä á¿õèé åðòºíöºä àìüäðàõ áîëíî. Òýä çºâõºí ººðò
òààëàìæòàé á¿õíèéã õèéæ áèå ñýòãýëýý áàÿñãàí æàðãààí ìºíõºä
àìüäðàõ áîëíî. Õàðèí áóñäûã çîâîîí òàð÷ëààã÷äûí õóâüä ìºí ë
äàõèí á¿òýýãäýõ áîëîâ÷ òýäíèé òóóëàõ çîâëîí ç¿äã¿¿ð ìºíõ
íàñòíóóäûí ýäëýõ æàðãàë öýíãýëòýé àäèë áàéíà.
Øèíæëýõ óõààí, ýðòíèé øàøèíóóä õî¸ð òºãñ óóñàí íèéëæ
áàéãàà ºíºº ¿åä òà íàð ÿàæ ýíý á¿õýíä èòãýõã¿é áàéæ ÷àäàæ áàéíà
àà? Òà íàð þó ÷ áèø ìàòåð, õóìõèéí òîîñ ë áàéñàí, õàðèí Ýëîõèì
òà íàðûã ººðñäèéíõºº ä¿ðýýð ìàòåðèéã íî¸ëîí çàõèðàõ ÷àäâàðòàé
àìüä áèåò áîëãîí á¿òýýñýí áèëýý. Õîæèì òà íàð ýðãýýä ë ìàòåð
210
áóþó õóìõèéí òîîñ áîëîõ áºãººä òýä òà íàðûã øèíæëýõ óõààíû
àðãààð á¿òýýñýí øèãýý äàõèí íýã óäàà àìüäðóóëàõààð á¿òýýõ áîëíî.
Ýëîõèì àíõíû õ¿ì¿¿ñèéã á¿òýýõäýý ºìíº íü ººðñäºä íü
çîðèóëæ õèéæ áàéñàíòàé ÿã èæèë ç¿éë õèéæ áàéãààãàà ìýäýõã¿éãýýð
á¿òýýñýí ãýäýã. Òýä íýã õýñýã øèíæëýõ óõààíû òóðøèëò ÿâóóëæ
áàéíà ãýæ áîäîæ áàéñàí áºãººä òéèìýýñ ÷ ýõíèé óäààä áàðàã á¿õ
õ¿í òºðºëõòíèéã óñòãàñàí àæýý.
Ãýâ÷ òýä ººðñ人 ÿã áèäýí øèã á¿òýýãäñýíýý îéëãîõûí öàãò
áèäíèéã ººðñäèéí ¿ð õ¿¿õýä øèãýý õàéðëàæ ýõëýí, áèäíèéã ººðñäèéí
õ¿÷èðõèéëëýý ººðñ人 äàâàí òóóëàã õýìýýí îðõèæ, áèäíèéã äàõèí
õýçýý ÷ ñºíººæ óñòãàõûã îðîëäîõã¿éãýý òàíãàðãàëæýý.
Õýäèéãýýð Ýëîõèì á¿õýëäýý õ¿í òºðºëõòíèé òºëºº þìóó
ýñðýã ¿éë àæèëëàãààíä õºíäëºí㺺ñ øóóä îðîëöäîãã¿é áîëîâ÷
òýäíèé òààëàëä íèéöñýí áóþó ¿ë íèéöñýí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ
áàéãàà çàðèì õ¿ì¿¿ñò õ¿÷òýé íºëºº ¿ç¿¿ëæ ÷àääàã áàéíà. Õýðýâ
ýíý íü õóäëàà áàéõ þì áîë Ýëîõèìòîé óóëçñàí, òýäíèé çàõèàñûã
õ¿ëýýæ àâñàí õýìýýí çàðëàã÷ õ¿ì¿¿ñèéã õàðààë èäýã. Òýäíèé
àìüäðàë òàì áîëæ, òýä á¿õèé ë ãàé çîâëîíòîé òóëãàðààä èðýõ ¿åäýý
õóäàë õýëñýíäýý õàðàìñàõ áîëíî.
Ò¿¿í÷ëýí Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéí ýñðýã ¿éë àæèëëàãàà
ÿâóóëæ, ò¿¿íèéã äààëãàâðàà áèåë¿¿ëýõýä íü ñààä áîëîõûã
îðîëäîãñîä, ýñâýë ò¿¿íèéã äàãàãñàäûí õîîðîíä õàòãàëäóóëæ, ÿñ
õàÿõûí òóëä ò¿¿íèéã õóäëàà äàãàí áàÿñàã÷äûí àìüäðàë ÷ òàì
áîëîõûã ¿çýõ áîëíî. Òýäýíä äýýðýýñ èëò ÿìàð íýã äàðàìò íºëºº
¿ç¿¿ëýõã¿é áîëîâ÷, ÿàãààä ºâ÷èí çîâëîí, ãýð á¿ë, àæèë ìýðãýæëèéí
õ¿íäðýë, ñýòãýë ç¿éí õÿìðàë áîëîí áóñàä áýðõøýýë á¿õýí òýäíèé
ãàçàð äýëõèé äýýðõ îðøèí òîãòíîëä õàëäàæ, öààíà íü òýäíèéã
ìºíõèéí ÿë øèéòãýë õ¿ëýýæ áàéãààã ìýäýõ áîëíî.
Ýíý ìºð¿¿äèéã óíøèæ áàéõäàà èíýýä íü õ¿ð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ
òà íàð õýðâýý Åñ¿ñèéí öàã ¿åä àìüäàð÷ áàéñàí áîë ò¿¿íèéã öîâäëîí
øèéòãýõ áàéñàí áèç. Òà íàð áàñ ãýð á¿ëèéíõýý ãèø¿¿äèéã çóðñàí
çóðãèéíõàà äàãóó òºðæ, ãýðëýæ, ¿õýõèéã õàðàõûã õ¿ñ÷ áàéãàà, ó÷èð
íü ýíý áîë ìàíàé ¸ñ ñóðòàõóóí, çàí çàíøëèéí íýãýýõýí õýñýã áîëîîä
áàéãàà áèëýý. Òà íàð ÷ áàñ àíõíû Õðèñòîñèéí øàøèíòíûã àðñëàíä
çàëãèóëàõûã õàðàõààð èðñýí õ¿ì¿¿ñ øèã çàí ãàðãàæ, ýíä áè÷ñýí
ç¿éëñä èòãýãñýä ð¿¿ ¸æòîé èíýýìñýãëýë ÷óëóóäàí, òýäíèéã ñýòãýë
211
ìýäðýëèéí ýìíýëýãò õýâò¿¿ëýõ õýðýãòýé ãýöãýýæ áàéíà óó. Îð÷èí
¿åä õýí íýã íü äýìèé ñîëèîòîé þì ÿðèõàä ò¿¿íèéã öîâäëîõ þìóó
àðààòíû èäýø áîëãîõîî áîëüñîí, ýíý áîë òóí çýðëýã á¿ä¿¿ëýã õýðýã.
Õàðèí èéì õ¿ì¿¿ñèéã ñýòãýëèéí ìýäðýëèéí ýìíýëýã ð¿¿ èëãýýäýã
áîëñîí. Õýðâýý èéì ãàçàð õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí ºìíº áàéñàí áîë Åñ¿ñ
áîëîí ò¿¿íä èòãýãñýäèéã òýíä õîðèõ áàéñàí áèç. ̺íõèéí àìüäðàëä
èòãýäýã õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä, òýä ÿàãààä õàéðòàé õ¿ì¿¿ñýý àëäàõäàà
óéëæ ãàøóóääàã áîëîõûã íü àñóó.
Õ¿íèé íèéãýì Ýëîõèìèéí á¿òýýëèéã øèíæëýõ óõààíû
¿¿äíýýñ îéëãîõ ÷àäâàðã¿é áîëãîõûí õýðýýð îëîí ò¿ìýí ¿ë ìýäýãäýõ
‘Áóðõàí’-ä èòãýõ íü àðãàã¿é õýðýã. Õàðèí îäîî áîë øèíæëýõ óõààíû
à÷ààð ìàòåð áîë õÿçãààðã¿é òîì, õÿçãààðã¿é æèæèã áàéæ áîëîõûã òà
á¿õýí îéëãîäîã áîëñîí òóë ýðòíèé ºâºã äýýäñèéíõýý ñ¿ñýãëýí
áèøèð÷ áàéñàí ‘Áóðõàí’ ãýã÷èä èòãýõ øàëòãààíã¿é áîëæýý. Áèäíèé
á¿òýýã÷, Ýëîõèì ìààíü àìüäðàë õýðõýí á¿òýýãäñíèéã îéëãîæ, ýðòíèé
áè÷èã çîõèîëóóäòàé çîõèõ õàðüöóóëàëò õèéõ ÷àäâàðòàé õ¿ì¿¿ñò
òàíèí ìýäýãäýõèéã õ¿ñ÷ áàéíà. Èéì õ¿ì¿¿ñë ìºíõ íàñëàõ ýðõòýé
áîëîõ áèëýý.
Õðèñòîñèéí øàøèíòíóóäàà! Òà á¿õýí Åñ¿ñ ýðãýí èðíý ãýäãèéã
çóó çóóí óäàà óíøñàí – ãýõäýý ò¿¿íèéã ýðãýí èðýõ þì áîë òà íàð
ò¿¿íèéã ñýòãýë ìýäðýëèéí ýìíýëýãò õýâò¿¿ëýõýýð áàéäàëòàé áàéíà.
Íààøàà îéðò, í¿äýý íýýöãýý!
Èçðàèëèéí ¿ð à÷ íàðàà! Òà íàð àâðàëûí ýë÷ýý õ¿ëýýñýýð ë
áàéíà óó- ãýâ÷ õààëãàà õàðààõàí íýýõã¿é ë áàéíà ø¿¿.
Áóääûí øàøèíòíóóäàà! Òà íàð íîì ñóäàðò Áóääà ªðíº ç¿ãò
äàõèí òºðíº ãýñýí áàéäàã. Óðüä÷èëàí çºãíºñºí øèíæ òýìäã¿¿äèéã
íü òàíèà÷.
Ëàëûí øàøèíòíóóäàà! Åâðåé÷¿¿ä ãýãýýíòí¿¿äýý àëæ àëäàà
ãàðãàñàí, Õðèñòîñèéí øàøèíòíóóä ãýãýýíòíýý ò¿¿íèéã èëãýýñýí
õ¿ì¿¿ñýýñ ÷ èë¿¿ òàõèí ø¿òýæ ìºí ë àëäàà ãàðãàñàí òóõàé Ìóõàììåä
òà íàð ñàíóóëæ áàéñàí. Òèéìýýñ ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòíýý óãòàí àâ÷,
ò¿¿íèéã èëãýýã÷äèéã õàéðëàöãààÿ.
Õýðâýý òà íàð Ýëîõèìèéã á¿òýýã÷èäýý ãýäãèéã õ¿ëýýí
çºâøººðºõ þì áîë, õýðâýý òýäíèéã õàéðëàí õ¿íäýëæ, óãòàí àâàõûã
õ¿ñ÷ áàéâàë, õýðâýý ººðèéí á¿õèé ë õ¿÷èí ÷àäëûã øàâõàí áóñàä
õ¿ì¿¿ñò ñàéí ñàéõíûã áýëýãëýõèéã õè÷ýýâýë, õýðâýý á¿òýýã÷äèéí
212
òóõàé òîãòìîë áîäîæ, òýäýíä õàéðòàéãàà òåëåïàòààð äàìæóóëàí
îéëãóóëàõûã îðîëäîæ áàéãàà áîë, Óäèðäàã÷ûí Óäèðäàã÷èä ¿¿ðãýý
áèåë¿¿ëýõýä òóñëàõ þì áîë òà ÿìàð ÷ ýðãýëçýýã¿éãýýð ìºíõ
íàñòíóóäûí ãàðèãò øèíæëýõ óõààíû àðãààð äàõèí á¿òýýãäýõ ýðõòýé
áîëîõ áîëíî.
Õ¿í òºðºëõòºí ñàð ðóó àÿëàõàä øààðäëàãàòàé ýð÷èì õ¿÷íèé
õýëáýðèéã îëæ íýýõèéí õàìò Äýëõèé äýýðõ á¿õèé ë àìüäðàëûã
óñòãàõàä õàíãàëòòàé ýð÷èì õ¿÷èéã ãàðòàà îðóóëñàí áèëýý. ¯¿íèéã
Êîðàí ñóäðèéí Ñóðà 54 –í 1-ð øàäàä ‘Öàã õóãàöàà îéðòîæ, ñàðûã õýäýí
õýñýã áóòãàðëàà’ ãýñýí áàéäàã. Èéìýýñ îäîî íýã ë ºäºð õ¿í òºðºëõòºí
ººðèé㺺 óñòãàæ ÷àäàõ áîëëîî. Õàðèí ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòíèéã äàãàãñàä
ë ýíýõ¿¿ ñ¿éðëýýñ àâðàãäàõ áîëíî.
Ýðò äýýð öàãò õ¿ì¿¿ñò Íîàä ¿ë èòãýí, á¿òýýã÷èä óñòãàõ
áýëòãýëýý õèéæ áàéõ ¿åä íü øîîëîí òîõóóðõàæ áàéæýý. Ãýâ÷ òýä
äóóñòàë èíýýæ àìæààã¿é þì. Ýëîõèìèéã Ñîäîì áà Ãîìîððàãèéí îðøèí
ñóóã÷äàä ýðãýæ õàðàëã¿é õîòûã îðõèí ãàðàõûã ñàíóóëàõ ¿åä çàðèì íü
àíõààðàëòàé ñîíñîæ áèåë¿¿ëýýã¿éãýýñ õîòòîéãîî ñ¿éðñýí áàéäàã.
Ò¿¿íòýé àäèë áèä îäîî õ¿í òºðºëõòºí ººðºº äýëõèé äýýðõ á¿õ
àìüäðàëûã óñòãàæ áîëîõóéö öàã ¿åä èðýýä áàéíà, ýíý òîõèîëäîëä
çºâõºí Ýëîõèìèéã á¿òýýã÷äýý õýìýýí òàíèí ìýäñýí õ¿ì¿¿ñ ë àâðàãäàõ
áîëíî. Òà îäîî ÷ ¿¿íä îãò èòãýýã¿é õýâýýð áàéæ áîëíî, ãýâ÷ öàã íü
èðæ òàíûã ýíý ìºð¿¿äèéã ýðãýí ñàíàõûí öàãò õýòýðõèé îðîéòñîí áàéõ
áîëíî.
Èéì ãàìøèã íºìðºõ ¿åä (ºíººãèéí õ¿ì¿¿ñèéí ãàðãàæ áàéãàà
çàí áàéäëààñ ¿çýõýä èéì ãàìøèã íýã èõ óäàõã¿é í¿¿ðëýõ ìàãàäëàë
èõòýé áàéíà) á¿òýýã÷äýý òàíèàã¿é áºãººä ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòíèéã
äàãààã¿é õ¿ì¿¿ñ áà í¿ä, ÷èõýý íýýæ, îëîí æèëèéí òýðòýý õýëæ áàéñàí
ç¿éëèéã îéëãîæ ìýäñýí õ¿ì¿¿ñ ãýñýí õî¸ð òºðºëä á¿õ õ¿ì¿¿ñ
õóâààãäàíà.
Ýõíèé õýñýã íü ñ¿¿ë÷èéí õàëóóí ãàëò çóóõàíä çîâîîæ òàð÷ëàí,
óñòãàãäàõ, äàðààãèéí õýñýã íü ºðøººãäºæ Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéí
õàìò ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãò õ¿ðãýãäýõ áîëíî. Òýíä òýä ýðòíèé
ìýðãýäèéí õàìò áèå ñýòãýëèéí æàðãàë, òààøààë ýäýëñýí ãàéõàìøèãò
àìüäðàëä óìáàõ áîëíî. Òýäíèéã ¿çýñãýëýí òºãñ óðëàñàí áèå
áÿëäàðòàé ãàéõàìøèãòàé ºâ òýãø öàðàé ç¿ñòýé õ¿ì¿¿ñ óãòàí àâ÷,
òýäíèéã àìòëàí çîîãëîõ ìàø íàðèéí òàíñàã èäýý óíäààãààð äàéëàí,
213
á¿õèé ë õ¿ñëèéã íü äóóëãàâàðòàéãààð ã¿éöýëä¿¿ëýõ ç¿éðëýøã¿é
ãîî ¿çýñãýëýí òºãºëäºð ýð÷¿¿ä, õ¿¿õí¿¿ä äàãàëäàõ áîëíî.
Àëò, ýðäýíýñýýð óðëàñàí áóéäàí ñàíäàëä òóõëàæ
ªºä ººäººñºº õàðàí íàëàí ñóóõóéä
Òîëãîé ¿ë ºâòãºæ, áèåñèéã ¿ë õîðäóóëàõ
Óðñãàë áóëãèéí öýíãýã ðàøààíààñ
Õóíäàãà, äîìáî, àÿãà ä¿¿ðýí áàðüæ
Ñîíãîñîí äóðòàé æèìñ æèñãýíý
Õ¿ññýí øóâóóíû ìàõ òýðã¿¿òíèéã àâ÷ðàõ
Õºãøðºõèéã ¿ë ìýäýõ çàëóóñûã õ¿ëýýíý
Õèéñýí ¿éëèéíõ íü øàãíàë áîëãîæ
¯íýò ñóâä ýðäýíýñ çýõñýí ìýò
ªðãºí àëàã, äóð áóëààì í¿äòýé
¯çýñãýëýíò á¿ñã¿é÷¿¿ä òýíä áàéíà
Êîðàí, Ñóðà 56, Ø¿ëýã 15-24
Ýíä áè÷èãäñýí ç¿éëñä èòãýã÷ á¿õýí Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷ òà
íàðûã õàà íýãòýý äóóäàí öóãëóóëàõ ¿åä á¿õ ç¿éëýý îðõèîä î÷, ìàãàäã¿é
òýð åðòºíöèéí òºãñãºëèéí òàëààð ÿìàð íýã ìýäýýëýë àâñàí ÷ áàéæ
áîëîõ þì. Òýð ìº÷èä õýðâýý ò¿¿íèé îéð îð÷èíä áàéõ þì áîë òà á¿õýí
àâðàãäàæ, ò¿¿íòýé õàìò çîâëîíãîîñ àíãèæðàí àëñûí àëñàä îäîõ áîëíî.
Èòãýí áèøðýã÷ òà á¿õýí Ýëîõèìèéí ¿ã, ¿éë õýðãèéã á¿¿ ø¿¿æ
ø¿¿ìæèë. Á¿òýýãäýãñýä á¿òýýã÷äèéãýý ø¿¿õ ýðõã¿é áàéäàã. Ìàíàé
ãýãýýíòíèéã õ¿íäýë, áèä ò¿¿íèé í¿äýýð õàðæ, ÷èõýýð ñîíñîæ, àìààð
ÿðüæ áàéãàà ó÷ðààñ ò¿¿íèé ¿ã, ¿éëäëèéã ÷ ìºí á¿¿ ø¿¿ìæèë. Õýðâýý
òà íàðò ãýãýýíòíýý õ¿íäýòãýõ õ¿íäýòãýë äóòàãäàæ áàéãàà áîë ò¿¿íèéã
èëãýýñýí á¿òýýã÷èäýý ìºí õ¿íäýòãýæ ÷àäàõã¿é áàéíà ãýñýí ¿ã.
Óðüä ºìíº Ýëîõèìèéí ºãñºí áîëîí òýäíèéã çóó çóóí æèëèéí
òóðø á¿ðíýý ø¿òýí áèøèð÷ èðñýí á¿õ õ¿ì¿¿ñèéí çàõèàñóóä çºâ
áàéëàà. Ãýâ÷ ýäãýýð çàõèàñä òóëãóóðëàí, òýäíèé òºëºº ãýõ ñýòãýëòýé
õ¿ì¿¿ñèéã àøèãëàí áàéãóóëñàí õóó÷íû õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã òîãòîëöîî
íü ººðºº áóðóó áàéâ. Ñ¿ì õèéä¿¿ä óñòàæ ìºõºõ ¿éë ÿâöäàà îðñîí,
èíãýõ ÷ æàìòàé.
Ñ¿ì õèéäèéí ñàíâààðòàí ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä
í¿äýý íýýæ òàéëñàí íü ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòýíòýé íýãäýí, ò¿¿íä ºãñºí
õàìãèéí ñ¿¿ëèéí çàõèàñûã äýëõèé äàõèíä ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõýä íü
òóñëàãòóí. Òýð òýäíèéã ãàð äýëãýí óãòàõ áºãººä óëìààð òýä
214
ººðñäèé㺺 á¿ðýí áîëîâñðóóëàí õºãæ¿¿ëæ, ñýòãýë õàíãàëóóí áàéõûí
çýðýãöýý ººðñäèéí ¿ðãýëæèä ø¿òýí áèøèð÷ èðñýí õ¿ì¿¿ñèéíõýý ýë÷
íîìëîã÷ íàð õýâýýð áàéõ áîëíî. Ãýõäýý ýíý óäàà òýä Ýëîõèì õ¿í
òºðºëõòíèéã á¿òýýõ ¿åäýý áîëîí Åñ¿ñèéã èëãýýõ ¿åäýý ÿìàð
çîðèëãîòîé áàéñíûã ýöñèéí ýöýñò ¿íýíýýð íü äýëãýðýíã¿é
òàéëáàðëàõ áîëíî.
Òýä õî¸ð ìÿíãàí æèëèéí òóðø ãýìò õýðãèéí øèíæòýé ýð¿¿
ø¿¿ëòýýð ÷óëóóæèæ õàòóóðñàí Ñ¿ì õèéäèéí äàðàìò øàõàëòààñ
÷ºëººëºãäºæ ººðñäèé㺺 áîäèòîéãîîð ñýòãýë õàíàìæòàé áàéëãàõ
áîëîìæòîé áîëîõ þì. Òýä ìºí á¿òýýã÷äèéí òýäýíä ºãñºí áèå
ýðõòýíýý àøèãëàí ººðñäèéí õèéõ ¸ñòîé á¿õíèéã õèéõ ÷àäâàðòàé
áîëîõ áºãººä á¿òýýã÷äèéí ìààíü õóâüä áèäýíä ºãñºí òýðõ¿¿ áèå
ýðõòíèéã á¿ðýí àøèãëàæ ÷àäàõã¿é áàéõ ÿâäàëä äóðã¿é áèëýý.
Ò¿¿í÷ëýí Ñ¿ì õèéäèéí ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñ òàâàí
ìýäðýõ¿éíõýý æàðãàëûã ýäýëæ, áèå ìàõáîäèîðîî ¿¿ðä íýãäýõ áóþó
ÿìàðâàà ãýì í¿ãëèéã ìýäðýõã¿éãýýð òààëàãäñàí õ¿íòýéãýý õîðîìõîí
çóóðûí æàðãàë ýäëýõ áîëîìæòîé áîëíî. Õàðèí îäîî áîë òýä ãýì
áóðóóãàà ìýäðýõ ¸ñòîé áóþó á¿òýýã÷äèéí òýäýíä ºãñºí á¿õíèéã
õýðýãëýõã¿é áàéãààäàà áóðóóòàé. Ãýâ÷ òýä õóó÷èí äàðàìò
øàõàëòààñàà ÷ºëººëºãäñíººð òýä õ¿ì¿¿ñèéí íîéðûã õ¿ðãýí
óíòóóëàõûí îðîíä òýäíèé îþóí óõààíûã æèíõýíýýð íýýæ ºãäºã áîëíî.
Îäîîãèéí áàéäëààð ìºðãºë÷äèéã ñóðãàäàã Ðîìûí Êàòîëèê
øàøèíû ñóðãóóëüä áàðàã ãàíö îþóòàí ¿ëäýýã¿é àæýý. Õàðèí ýðãýí
òîéðîíäîî õàéð ýíýðëèéã ò¿ãýýæ, õ¿ì¿¿ñèéí îþóí óõààíûã íýýõ õ¿ñýë
òýé çàðèì çîëã¿é õ¿ì¿¿ñ áàéäàã. Òàâèí æèëèéí ºìíº áàéíãà 50000
îð÷èì õ¿í ñóðãàëò íîìëîëä õàìðàãääàã áàéñàí áîë îäîî äºíãºæ 500-
õàí áîëæýý. Ýíý íü á¿òýýã÷äýýñ òýäýíä ºãñºí ¿íýíèéã áîëîí ýâ ýåèéã
ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ äîòîîä ÷àäàâõòàé áîëîâ÷ ãýìò õýðýã, õàðàíõóé
á¿ä¿¿ëýã áàéäàëä äàðàãäñàí ñ¿ì õèéäýä òàòàãäàí îðîõ ñîíèðõîëã¿é
çîëã¿é õ¿ì¿¿ñ äîð õàÿæ 49500 áàéíà ãýñýí ¿ã.
Èéìýýñ ¿íýíèéã äýëãýð¿¿ëæ, áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí òºëºº ÿìàð
íýã ç¿éë õèéõ õýðýãöýý øààðäëàãûã ìýäýð÷ áàéãàà ýäãýýð 49500
õ¿íèé äóíä áàéãàà òà á¿õýí, áèå áèåíýý õàéðëàæ, ‘òýíãýðò áóé Ýöýã’
áîëñîí á¿òýýã÷äýý õàéðëàí õ¿íäýòãýõèéã ñóðãàñàí òýðõ¿¿
á¿òýýã÷èääýý áîëîí Åñ¿ñò ¿íýí÷ õýâýýð ¿ëäñýí òà á¿õýí, ìºí
ýíýõ¿¿ çàõèàñ ¿íýí ãýäýãò èòãýæ áàéãàà òà á¿õýí áèäýí ð¿¿ õ¿ðýëöýí
215
èðæ, Óäèðäàã÷ íàð áîëîãòóí.
Ýíä õ¿ðýëöýí èðæ, Ìîñå, Åëèà, Åñ¿ñ íàðûí æèøýýãýýð
ººðñäèé㺺 Ýëîõèìä áîëîí ò¿¿íèé çàõèàñûã ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõýä
çîðèóëöãààõûí çýðýãöýý ººðñäèé㺺 æèíõýíýýð ñýòãýë õàíãàëóóí
áàéëãàæ, á¿òýýã÷äèéí òà á¿õýíä ºãñºí á¿õèé ë ìýäðýõ¿éí æàðãàëûã
ýäëýí æèðèéí ñàéõàí àìüäðàëààð àìüäàðöãàà.
ßã îäîî Ñ¿ì õèéäèéí ãèø¿¿í áàéãàà õ¿ì¿¿ñ òà íàð, ¿éëäñýí
ãýì í¿ãëýý ãàäíàà íóóí äàëäàëñàí áàðààí ºíãºòýé, òýðõ¿¿ ºí㺠øèãýý
óéòãàðòàé ºìñãºë¿¿äýý òàéëöãàà. Áèäýíòýé íýãäýí íèéëæ, õ¿í
òºðºëõòíèéã ñàíñàð îãòîðãóéí ýíõ òàéâàí, õàéð ýíýðëèéí çàìä
îðóóëàõûí òºëºº óäèðäàí çàëàã÷èä áîëöãîî.
Ýðòíèé á¿ä¿¿ëýã õ¿ì¿¿ñèéí áîñãîñîí õºøºº äóðñãàëààñ
ººðöã¿é ñ¿ì äóãàí, õýñýã ìîä, ìåòàëëààñ ººðöã¿é äýìèé õîîñîí ç¿éë
òàõèí ø¿òäýã õèéä¿¿äýý îðõèöãîî. Õàéðëóóëæ õ¿íäë¿¿ëýõèéí òóëä
õîò á¿õýíä ñ¿ì õèéä áàðèóëàõ øààðäëàãà Ýëîõèìä áàéõã¿é. Õ¿í
òºðºëòí¿¿ä òýäýíòýé òåëåïàòààð õàðèëöàæ, óëìààð ìºðãºë÷ áàéõûí
æèíõýíý óòãûã îëæ íýýõ, ò¿¿í÷ëýí íóóöëàã õàðàíõóé ÷óëóóí
áàéøèíãóóäàä ººðñäèé㺺 áîîæ õààí ñóóõûí îðîíä õÿçãààðã¿éä áèå
ñýòãýëýý íýýæ ºãºõºä ë õàíãàëòòàé.
Õî¸ð í¿¿ð ãàðãàæ, ìýõëýí òººðºëä¿¿ëýõ ÿâäàë óäààí
¿ðãýëæèëæ áàéíà. Òýä ¿íýíèé çàõèàñ áè÷ã¿¿äèéã ¿íäýñ ñóóðèà áîëãîí
àøèãëàæ áàéãóóëëàãàà áàéãóóëæ àâààä, áóñäûí àéäñûã ººðñäèéí
çîðèëãîä àøèãëàí, çîõèñã¿é òàíñàã îð÷èíä òàðãàí öàòãàëàí àìüäàð÷
áàéíà. Òýð ÷ áàéòóãàé ýäãýýð çàõèàñûã õèëèéí ÷àíàäàä ò¿ãýýí
äýëãýð¿¿ëýõ íýðýýð äàéí áàéëäààí ÷ õèéæ áàéæýý. Øèâøèã!
ßäóóñûí ìºíãèéã ñàíõ¿¿ãèéí ýðõ ìýäëèéí áààç ñóóðèà áîëãîí
àøèãëàæ áàéæýý.
Øèâøèã!
Õºðøºº õàéðëàõ õàéðûã ìýñòýé ãàðààð íîìëîæ áàéæýý.
Øèâøèã!
Äàðàíãóéëëûã äýìæèõèéí õàæóóãààð õ¿íèé ýðõ òýãø áàéäëûã
íîìëîæ áàéæýý.
Øèâøèã!
Àõàí ä¿¿òýéãýý àëàëäàõ äàéíûã ýõë¿¿ëýõèéí òóëä ‘Áóðõàí
áèäýíòýé õàìò’ ãýäýã ¿ãýýð õ¿ì¿¿ñèéã çîðèãæóóëæ áàéæýý. Øèâøèã!
Äàðààõü ñóðãààëü íîìûí ìºð¿¿äèéã îëîí óäàà èø òàòäàã:
216
‘Èéìä òà íàð äýëõèé äýýðõ õýíèéã ÷ ýöãýý ãýæ äóóäàõ ¸ñã¿é: òà íàðûí
õóâüä öîðûí ãàíö ë Ýöýã áèé. Òýðýýð Òýíãýðò çàëàð÷ áóé’ Ìàòàé
23:9.
Ãýòýë Ñ¿ì õèéäèéíõýí ººðñäèé㺺 ÿìàãò ‘Ýöýã ìèíü ’, ’Ãýãýýí
ýöýã ìèíü’, ’Ýçýí ìèíü’ õýìýýí äóóäóóëäàã. Øèâøèã!
Äàõèí äàõèí óíøèãäñààð áàéäàã áóñàä ñóðãààë ¿ãýíä ÷:
‘Õýòýâ÷èíäýý àëò, ìºíãº, ãóóëèéí àëèéã íü ÷ á¿¿ àâ÷ ÿâ. Àÿíû ö¿íõ
áàéòóãàé èë¿¿ ãóòàë, äýýë, òàÿã ÷ á¿¿ àâ÷ ÿâ’ Ìàòàé 10:9-10 ãýæ
áàéäàã.
Ãýòýë òýä Âàòèêàíû òàíñàã õýýíöýð áàéäàëä õºëáºð÷ áàéíà.
Øèâøèã!
Ðîìûí Ïàï ëàì çîâæ ç¿äýðñýí õ¿ì¿¿ñò çîðèóëæ á¿õ ýä
õºðºí㺺 çàðàõã¿é ë þì áîë ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãò ç¿é ¸ñîîð òýíöýõ
ýðõã¿é. ¯íýíèé çàõèàñóóäûã àøèãëàí, õ¿ì¿¿ñèéí òºðºëò, ãýðëýëò,
¿õëèéã òîõèîëäóóëàí çàâøèæ, ÿäóóñûí õ¿÷ õºðºí㺺ð îëæ àâñàí
òàíñàã áàéäàëä õºëáºðºõ íü è÷ã¿¿ð ñîíæóóðã¿é øèâøèãòýé ÿâäàë.
Õýðýâ ýíý á¿õýí ººð÷ëºãäºæ, ººðñäèéí àëäààã îéëãîëã¿é
ýíýõ¿¿ çýâ¿¿í ìóóõàé áàéãóóëëàãûí íýã õýñýã áîëæ ÿâñàí õ¿ì¿¿ñ
ò¿¿íèéãýý îðõèí àëäààãàà ãýìøèí óõààðàõ àâààñ òýäíèéã ºðøººí
õýëòð¿¿ëæ, ìºíõèéí õóòàã õ¿ðòýõ ýðõòýé áîëîõ áîëíî. Áèäíèé
á¿òýýã÷ Ýëîõèìèéí õóâüä ¿ð õ¿¿õýä íü áîëñîí áèäíèéãýý õàéðëàí
õàìãààëæ, ÷èí ñýòãýëýýñýý àëäààíäàà õàðàìñàí ãýìøèæ áàéãàà
õ¿ì¿¿ñèéã ºðøººí óó÷èëäàã áèëýý.
Àïîêàëèïñèéí ýðèí ¿å èðýõèéã çºãíºñºí Åñ¿ñèéí çàõèàñûã
ò¿ãýýõ ¿¿ðýã õ¿ëýýæ áàéñàí áîëîâ÷ îäîî òýð öàã ¿å íýãýíò èð÷èõýýä
áàéãàà ó÷ðààñ Ñ¿ì õèéä¿¿ä öààøèä îðøèí òîãòíîõ øàëòãààíã¿é
áîëñîí. Ò¿¿í÷ëýí ñ¿ì õèéä¿¿ä ìýäýýëëèéã ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõäýý
øèâøèãòýé àðãóóä õýðýãëýæ èðæýý. Õýäèéãýýð Ñ¿ì õèéä ¿¿ðãýý
ã¿éöýòãýæ äóóññàí áîëîâ÷ õèéñýí á¿õ ãýìò ¿éëäëèéíõ íü òºëºº
òýäíèéã çýìëýí áóðóóòãàõ áºãººä ºíººã õ¿ðòýë öóñààð áóäàãäñàí
ºìñãºëºº ºìññººð ÿâàà òýð õ¿ì¿¿ñ ãýìòí¿¿äèéí äóíä îðîõ áîëíî.
Íîéðñîí óíòàã÷èäàà íîéðíîîñîî ñýðöãýý! Ýíý áîë
ñàíààíààñàà çîõèîñîí ò¿¿õ áèø. Ýðòíèé ãýãýýíòí¿¿äèéí áè÷èã
øàñòèðèéã äàõèí óíøèöãàà, õàìãèéí ñ¿¿ëèéí ¿åèéí, ÿëàíãóÿà
áèîëîãèéí øèíæëýõ óõààíû íýýëò îëîëòóóäûã îëæ ìýäýöãýý, òýãýýä
òýíãý𠺺ä õàðöãàà.
217
Òýíä ýðòíýýñ çºãíºñºí øèíæ òýìäýã¿¿ä áèé. Õ¿í òºðºëõòºíèé
‘íèñäýã òàâàã’ õýìýýí íýðëýñýí ¿ë ìýäýãäýõ íèñäýã áèåò¿¿ä (¯ÌÍÁ)
ºäºð á¿ð õàðàãäàõ áîëëîî. ‘Òýíãýðò øèíæ òýìäýã íü èëýðíý’ ãýæ
îëîí æèëèéí òýðòýý áè÷èãäñýí áèëýý.
Íýãýíò ýíý á¿õíèéã ìýäñýí áîë òýð á¿õíýý îþóí óõàíäàà
íýãòãýí ä¿ãíýæ, ñýðöãýý. Êëàóäå Ðàåë ãýäýã õ¿í îðøèí áàéäàã,
÷óõàìäàà òýð áîë àìüä ñýð¿¿í õ¿í, òýðýýð Ìîñå, Åçèêèåë, Åëèà,
Åñ¿ñ, Ìóõàììåä, Áóääà áîëîí áóñàä õ¿ì¿¿ñèéí áè÷ñýíèéã áè÷ýýã¿é.
Òýð áîë áèîëîãè÷ õ¿í áèø, õàðèí ãýãýýíòí¿¿äèéí ñ¿¿ë÷èéíõ íü
áîëîõ Àïîêàëèïñèéí áóþó á¿õ ç¿éë îéëãîìæòîé òîäîðõîé áîëîõ öàã
¿åèéí ãýãýýíòýí ìºí.
Òýð ÿã îäîî òà íàðûí äóíä àìüäàð÷ áàéíà, òà ò¿¿íòýé íýã öàã
¿åä àìüäðàãñàäûí íýã áîëñîí òóí àçòàé õ¿í áºãººä ò¿¿íèé çààæ
ñóðãàñíûã õ¿ðòýõ õóâüòàé àæ. Ñýðöãýý! Ñýòãýëýý ñýðãýýæ, çàìä
ãàðöãàà. Ò¿¿í äýýð î÷èæ, óóëçàöãàà, ò¿¿íä òóñëàöãàà, ò¿¿íä òà íàð
õýðýãòýé áàéãàà. Òà á¿õýí ñ¿¿ë÷èéí øàøèíû áóþó øàøèíóóäûí
øàøèíû àíõäàã÷äûí íýã áàéõ áîëíî, þó ÷ òîõèîëäñîí òà ìºíõ
íàñëàõ ýðõ á¿õèé õ¿ì¿¿ñèéí äóíä áàéæ, ìºíõ íàñòíóóäûí ãàðèãèéí
äóóñàøã¿é áàÿð æàðãàëààñ àìñàí, òàíû á¿õèé ë õ¿ñëèéã õàíãàõàä
áýëýí áóé ãàéõàëòàé íàéðñàã òààëàìæòàé õ¿ì¿¿ñèéí äóíä àìüäðàõ
áîëíî.
Óäèðäàã÷èä
Òà á¿õýí áèäíèéã á¿òýýã÷, ‘Òýíãýðò çàÿàñàí Ýöýã íàð ìààíü’ áîëîõ
Ýëîõèìèéí òîìèëñîí ýë÷èí ñàéä, Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéã äàãàõ
áîëíî. Òà á¿õýí ýíý íîìîíä ºãºãäñºí á¿õ çºâëºãººã äàãàí áèåë¿¿ëýõ
áîëíî. Ó÷èð íü, ýíý áîë ìàíàé ýë÷èí ñàéä, ñ¿¿ë÷èéí ãýãýýíòýí,
õîíü÷äûí õîíü÷èí, Êëàóäå Ðàåëààð äàìæóóëñàí á¿òýýã÷äèéí òàíü
çºâëºãºº áºãººä òà íàð ò¿¿íä øàøèíóóäûí øàøèí áàéãóóëàõàä íü
òóñëàõ áîëíî.
Åâðåé, Õðèñòîñ, Ëàë, Áóääûí øàøèíòàí áîëîîä áóñàä
øàøèíòàí òà íàð á¿ãäýýðýý í¿ä, ÷èõýý íýýæ, àðèóí íîì ñóäðàà äàõèí
óíøèöãàà, òýãýýä ýíý íîì áîë òàíàé ãýãýýíòí¿¿äèéí ýðòíýýñ çºãíºñºí
ñ¿¿ë÷èéí íîì áîëîõûã îéëãîõ áîëíî. Íààøàà èðæ, áèäýíòýé íýãäýí
á¿òýýã÷äýý óãòàí àâàõàä áýëäýöãýýå.
218
Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èä õàíäàæ çàõèäàë áè÷, òýð òà
á¿õíèéã ººðòýé ÷èíü èæèë áóñàä Ðàåëèéíõàíòàé áóþó Êëàóäå
Ðàåëèéí äàìæóóëñàí çàõèàñûã îéëãîæ ìýääýã õ¿ì¿¿ñòýé õîëáîæ
ºãºõ áîëíî. Òýð òà íàðûã òóõàéí á¿ñ íóòãèéí ÷èíü óäèðäàã÷òàé
õîëáîæ, óëìààð òà íàð òîãòìîë áÿñàëãàë õèéõýýð öóãëàæ, ìºí ýíýõ¿¿
çàõèàñûã äýëõèé äàõèíä òàíèóëæ, ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõèéí òºëºº
õàìòàð÷ àæèëëàõ áîëíî.
Ýíý çàõèàñûã óíøèæ áàéãàà òà á¿õýí äàâóó ýðõòýé áîëîõîî
óõààð÷, ýíý òàëààð õàðààõàí ìýäýýã¿é áàéãàà á¿õ õ¿ì¿¿ñèéí òóõàé
áîäîîðîé. Ýäãýýð ãàéõàìøèãò íýýëòèéã õ¿ì¿¿ñò ÿòãàí óõóóëàõ
øààðäëàãàã¿é, ò¿¿íèéã ¿ë òîîõ õ¿í îð÷èí òîéðîíä ÷èíü áàéõã¿é ãýäýãò
èòãýëòýé áîëîõ õ¿ðòëýý ÷àäàõ á¿õíýý õèéãò¿í. Ýíýõ¿¿ çàõèàñûã
òýäíèé àíõààðàë ñîíîðò õ¿ðãýýðýé, õýðýâ òýä áýëýí áîëñîí ë áîë
ººðñ人 ò¿¿íèéã íýýæ óíøèõ áîëíî. ‘¯íýíèéã àëäàà áîëíî ãýæ õýí ÷
¿çýõã¿é áàéãààä ó÷èð ¿ë îðøèíî’ õýìýýí Ãàíäèãèéí õýëñýí ¿ãèéã
áàéíãà ººðòºº äàâòàí õýëæ áàé.
Ýíýõ¿¿ çàõèàñûã óíøèõäàà áàÿð áàÿñàëûã ìýäýð÷, ýíýõ¿¿
¿íýíèéã äýëãýð¿¿ëýõèéã, ò¿¿ãýýð îð÷èí òîéðíîî ãýãýýð¿¿ëýõèéã õ¿ñ÷
áàéãàà, ìºí á¿òýýã÷äèéí õ¿ññýí á¿õíèéã á¿òýýë÷ýýð õýðýãæ¿¿ëæ,
õ¿í òºðºëõòºíèéã õºãæèí öýöýãëýõ, õàíãàëóóí àìüäðàõ çàìä õºòëºí
îðóóëàõ äàñãàë ñóðãóóëèéã õèéëãýí á¿òýýã÷äýä ººðèé㺺 á¿ðýí
çîðèóëæ àìüäðàõûã õ¿ñ÷ áàéãàà òºäèéã¿é ¿¿íèéã õèéæ ã¿éöýòãýõ
á¿ðýí ÷àäâàðòàé áîëîõûã õ¿ñâýë òà Óäèðäàã÷ áîëîõ õýðýãòýé.
Ýíý òóõàéãàà Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷, Êëàóäå Ðàåëä õàíäàæ
áè÷, òýð òàíûã íàéðñàãààð óãòàí àâ÷, ýíýõ¿¿ ¿íýíèéã á¿ðýí á¿õýëä
íü ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ áîëîìæèéã îëãîñîí ýõëýëèéã òàíü òàâüæ ºãºõ
áîëíî.
Á¿òýýã÷äèéí á¿òýýëýý õàéðëàõ õàéð ãýäýã áîë àãóó ç¿éë, òà
á¿õýí ýíý õàéð èâýýëèéíõ íü à÷ûã õàðèóëàõ ¸ñòîé. Òýä òà íàðûã
õàéðëàäàã øèã òà íàð òýäíèéã õàéðëàæ, ¿¿íèéãýý òýäíèé ýë÷èí ñàéä,
ò¿¿íèé òóñëàã÷ íàðò òóñëàñíààð íîòëîõ õýðýãòýé. ªºðèéí á¿õèé ë
àðãà õýðýãñýë, õ¿÷ ÷àäëûã äàé÷ëàí òýäýíä ¿éë÷èëñíýýð òýä ýíýõ¿¿
çàõèàñûã äýëõèéã òîéðîí ò¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ ¿éëñýä ç¿òãýí,
á¿òýýã÷äèéã óãòàí àâàõ ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàà áàéãóóëàõ áîëîìæòîé
áîëíî.
Õýðýâ òà á¿õýí Ýëîõèìèéí äààëãàñàí çîðèëãèéã áèåë¿¿ëýõýä
ìèíü òóñëàõûã õ¿ñâýë Êëàóäå Ðàåë íàäàä äàðààõü õàÿãààð õàíäàæ
áè÷ýýðýé: Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺í, Øóóäàíãèéí õàéðöàã 225,
CH 1211 Æåíåâ õîò, Øâåéöàðè óëñ áóþó Claude Rael, The Interna-
tional Raelian Movement, Case Postale 225, CH 1211 Geneva 8, Swit-
219
ÇÎÕÈÎÃ×ÈÉÍ ÒªÃÑêËÈÉÍ ¯Ã-1997
Ýíýõ¿¿ àíõíû õýâëýëäýý ýìõòãýí îðóóëæ, îäîî Áðèòàíè, Áðèòàíû
Íýãäñýí Âàíò Óëñ, ÀÍÓ-ä õóäàëäààíä ãàðãàæ áóé õî¸ð íîìîî
áè÷ñýíýýñ õîéø îëîí ¿éë ÿâäàë áîëæ ºíãºð÷ýý. Àíõ áè 1974 îíä
ýõíèé íîìîî ¯íýíèé㠺㿿ëýã÷ íîì íýðòýéãýýð òºðºëõ õýë äýýðýý
õýâë¿¿ëæ, ò¿¿íèé äàðàà 1976 îíä Õàðü ãàðèãèéíõàí íàìàéã ººðèéí
ãàðèãò àâàà÷ñàí íü íîìîî ãàðãàñàí þì.
ªíººã õ¿ðòýë áè äýýðõ íîìóóäûí ýõýä ÿìàð ÷ íýìýëò
ººð÷ëºëò îðóóëñàíã¿é. Ýíý õóãàöààíä òýäãýýð íîìûã Ðàåëèéí
Õºäºë㺺íèé ñàéí äóðûí äýìæèã÷èä õîðèí òàâàí õýë äýýð îð÷óóëàí
õýâë¿¿ëæ, ñàÿ ãàðóé õóâèéã äýëõèé äàõèíä áîðëóóëààä áàéíà. ̺í
ºíººã õ¿ðòýë íîìóóäûí ìààíü á¿õ óðä ºìíºõ àíãëè õýë äýýðõ
õóâèëáàðóóäûã Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé õÿíàëòàí äîð
ýõëýýä Êàíàäààñ, õîæèì íü ßïîíîîñ õýâëýí íèéòëýæ, òàðààæ èðñýí
þì.
Ýíýõ¿¿ òóñãàéëàí äàõèæ îð÷óóëñàí áîòü áîë äýëõèéí ºíöºã
áóëàí á¿ðò áàéãàà ìèíèé áè÷ñýí íîìóóäûí äîòðîîñ õóäàëäààíä
çîðèóëñàí àíõíû á¿ðýí õýìæýýíèé õýâëýë áºãººä óðüä õîæèä
áàéãààã¿é îëîí óíøèã÷äàä îéëãîëò òºð¿¿ëíý ãýäýãò áè èòãýë òºãñ
áàéíà.
Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺í íü îðøèí òîãòíîõ ýõíèé
õîðèí äºðâºí æèëèéíõýý òóðø áàéíãà ºðãºæèí òýëæ, îäîîãîîð
äýëõèéí õýìæýýãýýð íèéò 40000 èäýâõòýé ãèø¿¿íòýé áîëîîä áàéíà.
Îäîîãèéí áàéäëààð ÎÓÐÕ-íèé ¿íäýñíèé ñàëáàðóóä íàÿí äºðâºí
îðîí, ò¿¿íèé äîòîð äýëõèéí á¿õ ãîë ãîë óëñ îðíóóäàä áàéãóóëàãäàæ,
Ýíýõ¿¿ Ýëîõèìèéí ãàéõàìøèãò ýöñèéí çàõèàñèéã óëàì èë¿¿ ìýääýã
áîëãîõîä òóñëàõûã õ¿ññýí õ¿ì¿¿ñ öàã ÿìàãò ãàð÷ èðñýýð áàéíà.
Á¿ð ÷ îëîí ñàéí õ¿ì¿¿ñ õýðýãòýé õýâýýð áàéíà, õàðèí ÿã
220
¿¿íèéã áè÷èæ áóé ìº÷èä óã Õºäºë㺺í Ôðàíö, Êàíàä, ßïîí óëñóóäàä
õàìãèéí õ¿÷òýé áàéíà. Ò¿¿í÷ëýí ÀÍÓ, Àâñòðàëè, Ç¿¿í ªìíºä Àçè,
Ëàòèí Àìåðèê, Àôðèê òºäèéã¿é Áðèòàíè, Åâðîïûí èõýíõ áóñàä îðîíä
õ¿ðýýãýý ýð÷èìòýé òýëæ áàéíà. Ñàÿõàí ãýâýë Õàâàé, Õÿòàä, ªìíºä
Àôðèêò øèíýýð ¿íäýñíèé ñàëáàðóóä áàéãóóëàãäààä áàéíà.
Ìèíèé áèå 1970-ààä îíû ñ¿¿ë, 1980-ààä îíû ýõýýð ýíýõ¿¿
áîòèä áóé ìýäýýëëèéí äàëàéöûã íýìýãä¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí äàðàà
äàðààãèéí íîìóóäûã áè÷èæ õýâë¿¿ëñýí áàéãàà.Òýäãýýð íîìûã àíãëè
õóâèëáàð äýýð íü Ñàíñðààñ áóóæ èðýõ ýöã¿¿äýý óãòàöãààÿ (1979),
Ìýäðýõ¿éí áàÿñàëãàë (1980) õýìýýí íýðëýñýí áàéãàà.
Ò¿¿íýýñ õîéø äýëõèéí òèâ á¿ð äýýð òîãòìîë ñåìèíàð ÿâàãäàæ,
ýäãýýð íîìóóäàä îðóóëñàí Ýëîõèìèéí òóõàé õè÷ýýë¿¿äèéã ìèíèé
ç¿ãýýñ áîëîí ÎÓÐÕ-íèé àõìàä ãèø¿¿äèéí ç¿ãýýñ á¿õèé ë íàñíû îëîí
ìÿíãàí õ¿íä çààæ ñóðòàë÷èëààä áàéíà. Îäîî äýëõèéí õýìæýýãýýð
íèéòäýý 130 îð÷èì óäèðäàã÷èä áóþó Ðàåëèéí ìºðãºë÷èä áàéíà.
̺í òóñ Õºäºëãººíººñ îëîí óëñûí óëèðàë òóòìûí ºíãºò
ñýòã¿¿ë, Àïîêàëèïñ-èéã õýâëýí ãàðãàæ, ò¿¿íä ìèíèé áèå áîëîí áóñàä
Ðàåëèéíõàí ñ¿¿ëèéí ¿åèéí ìýäýý ìýäýýëë¿¿äèéã áè÷èæ áàéíà.
Ýíýõ¿¿ õýâëýë íü Ýëîõèìèéí ã¿í óõààí, çºí ñîâèíã óëàì á¿ð ò¿ãýýí
äýëãýð¿¿ëýõýä òóñëàæ áàéíà.
Ýëîõèìèéí õ¿ññýíèé äàãóó àþóëã¿é íºõöºëä ýë÷èí ñàéäûí
ÿàì áàðüæ áàéãóóëàõ àæèë íèëýýä óðàãøòàé ÿâæ áàéíà. Ýë÷èí
ñàéäûí ÿàì áîëîí ò¿¿íèé ãàçàð íóòãèéã àëèâàà îëîí óëñûí äèïëîìàò
òºëººëºã÷èéí ãàçðóóäûí íýã àäèë õàðü ãàðèãèéíõàíû ýðõýýð
õàìãààëàõ øààðäëàãàòàé áàéãàà þì. Ýëîõèìèéí ºãñºí íàðèéâ÷èëñàí
çààâðûí äàãóó äýëõèéí òºð çàñãèéí óäèðäëàãóóäûí ò¿¿õýí äýõ
õàìãèéí ºâºðìºö îíöëîãòîé óóëçàëòóóä ÿâàãäàõ óã áàéøèíãèéí
öîãöîëáîðûí çóðàã òºñëèéã Ðàåëèéí àðõèòåêòîðóóä õýäèéí õèéæ
äóóñãààä áàéíà. Áèäíèéã ýíý çóðàãò òóëãóóðëàí æèæèã õýìæýýíèé çàãâàð
õèéæ äóóññàíû äàðààõàí ò¿¿íòýé ãàéõàëòàé àäèëõàí ä¿ðñëýë á¿õèé
íóóöëàã ä¿ðñã Àíãëè äàõü íýãýí òàðèàëàíãèéí òàëáàéä òîäîðñîí þì.
Ýë÷èí ñàéäïûí ÿàì áàéãóóëàõ àæèëä îäîîãîîð äîëîîí ñàÿ îð÷èì äîëëàð
öóãëàðààä áàéãàà áºãººä õàíäèâèéí ìºí㺠¿ðãýëæëýí îðñîîð áàéíà.
Ãýâ÷ ýíý òºñëèéã õèéæ äóóñãàõàä ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë ãîë ñààä
áýðõøýýë áèø áîëîõûã áè ýíä äóðäàõ ¸ñòîé. Èë¿¿ áýðõøýýëòýé
àñóóäàë áîë óëñ òºð, äèïëîìàòûí àñóóäëóóä áºãººä ¿¿íèéã äàâàí
221
òóóëàõàä íèëýýä òýñâýð òýâ÷ýýð, øóðãóó îðîëäëîãî øàðäàãäàõ
áîëíî.
¯¿íòýé õîëáîãäîí, Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺í 1991
îíîîñ õîéø õýä õýäýí óäàà Èçðàèëèéí Çàñãèéí ãàçàðò áîëîí
Èåðóñàëåì äàõü øàøèíû òýðã¿¿í ð¿¿ òºëººëºã÷人 èëãýýæ,
Ýëîõèìèéí àíõíû õ¿í á¿òýýñýí ãàçàð áîëîõ Èåðóñàëåìààñ õîëã¿é
ýë÷èí ñàéäûí ÿàì áàéãóóëæ õàðü ãàðèãèéíõàíûã õ¿ëýýæ àâàõ ãàçàð
íóòàã îëãîõûã õ¿ññýí þì. Åâðåéí øàøèíû àíõíû õèéä áîë ¿íýí
õýðýãòýý ýðãýí òîéðîíäîî ýðòíèé õîòîîð õ¿ðýýëýãäñýí ºìíºõ ýë÷èí
ñàéäûí ÿàì íü áàéñàí àæýý. Îäîî Èçðàèëü Óëñ óã øèíý ýë÷èí
ñàéäûí ÿàìàíä (ãóðàâ äàõü õèéä) çîðèóëæ õàðü ãàðèãèéí ãàçàð íóòãèéí
ýðõ îëãîõûã Ýëîõèì õ¿ëýýñýýð áàéíà, ãýâ÷ ºíººã õ¿ðòýë Èçðàèëèéí
òàëààñ ÿìàð ÷ íààøòàé õàðèó èðýýã¿é áàéíà.
Ýõíèé îðîëäëîãûã 1991 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðûí 8-íä Åâðåéí øèíý
æèëèéí ºäºð õèéñýí áºãººä õýäýí ñàðûí äàðàà äàõèí íýã àëáàí ¸ñíû
õ¿ñýëòèéã Èçðàèëèéí øàøèíû òýðã¿¿í ðàááèä õàíäàæ òàâüñàí þì.
ªðãºäëèéã õ¿ëýýí àâ÷, àëáàí ¸ñîîð ñóäëàõ àæèëëàãàà ýõëýâ. 1993
îíû çóí Èçðàèëèéí Çàñãèéí ãàçðûí êîìèññîîñ Ðàåëèéí õºäºë㺺í
íü ýíõ òàéâàí÷ ñàíàà çîðèëãîòîé, Èçðàèëèéí àþóëã¿é áàéäàëä ÿìàð
÷ àþóë ó÷ðóóëàõã¿é ãýñýí ä¿ãíýëò ãàðãàñàí þì. Òýäíèé òàéëàíä õî¸ð
ðàááè ä¿ãíýëò ãàðãàõäàà ‘Ðàåë ¿íýõýýð õ¿ëýýãäýæ áàéãàà òýð Ýë÷
ìºí þì áîë ò¿¿íèé ýñðýã þó ÷ õèéõã¿é áàéñàí íü äýýð’ ãýñýí áàéëàà.
Öààøëààä, 1993 îíû 11 ä¿ãýýð ñàðä Èçðàèëèéí Åðºíõèé ñàéä
Èöõàê Ðàáèíûã Êàíàä óëñàä Ìîíòðåàëèéí Åâðåéí ×óóëãàíä îðîëöîæ
áàéõ ¿åä íü ò¿¿íä øóóä õàíäñàí õ¿ñýëò òàâüñàí áèëýý. Ãýâ÷ ñàðûí
äàðàà íî¸í Ðàáèí ººðèéí áàéãóóëëàãûí òºëººëºã÷äèéíõºº íýãýýð
äàìæóóëæ ýíý ýðõèéã îëãîõ áîëîìæã¿é ãýäãýý ìýäýãäñýí áàéëàà.
Õýðýâ ýöñèéí ýöýñò Èçðàéëü óëñ äýýð äóðäñàí õàðü
ãàðèãèéíõàíä ãàçàð íóòàã îëãîõ àñóóäàëä á¿ðìºñºí òàòãàëçàõ þì
áîë áèä ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàà Ïàëåñòèíû þìóó Åãèïåòèéí ãàçàð
íóòàãò ýñâýë ººð íýã õºðø îðîíä íü áàéãóóëàõ ìàãàäëàë õàìãèéí èõ
áàéíà. ¯íýíäýý Ñèíàé óóëûí íàìõàí òîëãîäóóä áîë àíõ Ýëîõèìèéí
Óäèðäàã÷ ßàâýý Ìîñåä õàðàãäñàí ãàçàð ó÷ðààñ ìàø ñàéí ñîíãîëòûí
õóâèëáàð áîëîõ þì.
Ãýñýí õýäèé ÷ ýíý á¿õýí á¿õýëäýý Èçðàèëü Óëñûí çîðèëãî
ó÷ðààñ ýíý õ¿ñýëòèéã õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæèéã Èçðàèëüä îëãîõ íü
222
äýýð ãýæ Ýëîõèì ¿çýõ áàéëàà. Òýäíèé Èçðàèëü õ¿ì¿¿ñò õàíääàã îíãîé
ñýòãýëèéí èëðýë 1990 îíä ãàðñàí íü ªðíºäºä Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé
õýðýãëýæ áàéñàí òýäíèé Õÿçãààðã¿éí Ñ¿ëä òýìäãèéí ýõ çàãâàðûã
ººð÷ëºõ õ¿ñýëòèéã ìààíü çºâøººðñºí ÿâäàë áàéëàà. Èéíõ¿¿
Ñàíñêðèòààð “ñàéí ñàéõàí” ãýñýí óòãàòàé, ìºí öàã õóãàöààíû
õÿçãààðã¿éã áèëýãäñýí ãîëûí õàñ òýìäãèéã ñàíñàð îãòîðãóéí
õýëáýðòýé ýðã¿¿ëãýýð ñîëüñîí áèëýý. Ýíý ººð÷ëºëòèéã Ýëîõèìèéí
ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã Èçðàèëüä áàéãóóëàõ õýëýëöýýðò òóñ äºõºì
áîëîõ çîðèëãîîð áîëîí Äýëõèéí II äàéíû ¿åä Íàöèñòèéí õàñ
òýìäãèéí äîð çîâæ øàíàëæ, àìü ¿ðýãäñýí õîõèðîã÷äûí ýìçýã
ñýòãýëèéã õ¿íäýòãýõ ¿¿äíýýñ õèéñýí þì. Àçèä áîë õàñ òýìäãèéã èõýíõ
Áóääèéí ñ¿ì õèéä¿¿äýä îëæ ¿çýæ áîëîõ áà ýíý íü öàã õóãàöààíû
õÿçãààðã¿éã áèëýãääýã ó÷ðààñ àíõíû ñ¿ëä òýìäýãò àñóóäàë ãàðñàíã¿é.
Ìýäýýæ ªðíºäºä ÎÓÐÕ-íèé ñ¿ëä òýìäãèéã áàÿðòàéãààð
ººð÷èëñºí áºãººä îäîî ºíãºðñíºº ýðãýí õàðæ, 1973 îíîîñ õèéñýí
àõèö äýâøëýý òîîöîæ ¿çýõýä á¿õ ç¿éë òºëºâëºãººíèé äàãóó ÿâæ
áàéíà ãýæ áè ¿çýæ áàéíà. Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺í íýã ë ºäºð
íàäòàé, íàäã¿é Ýëîõèìèéí äýâø¿¿ëñýí çîðèëãûã áèåë¿¿ëýõ áîëíî.
Ýíý õºäºë㺺í îäîî áèå äààí îðøèí òîãòíîæ, íàäã¿éãýýð ñàéí
àæèëëàõ ÷àäâàðòàé áîëñîí ãýäãèéã áè ìýäíý.
Õèéõ ç¿éë ÷ íèëýýä ¿ëäæýý, òýð ÷ áàéòóãàé ýöýñò íü ºíººõ
àãóó ºäºð ìààíü èðæ Ýëîõèì àëáàí ¸ñîîð, íýýëòòýéãýýð äýëõèéí
òºð çàñãèéí óäèðäëàãóóä, îëîí óëñûí òåëåâèçèéí ñóðâàëæëàã÷äûí
äóðàí, õýâëýë ìýäýýëëèéí òºëººëºã÷äèéí í¿äíèé ºìíº ãàçàðäàõ ¿åä
÷ çàðèì ¿ë èòãýã÷ íàð, ýäãýýð äýýä çýðãèéí õºãæèëòýé õ¿ì¿¿ñ ìàíàé
ãàðèã äýýðõ á¿õèé ë àìüäðàëûã ¿íýõýýð õèéìëýýð á¿òýýæ ÷àäñàí
ãýæ ¿¿ õýìýýí ýðãýëçñýí õýâýýð áàéõ áîëíî ãýæ áè òºñººëæ áàéíà.
Èíãýõ ÷ áîëâóó ãýæ ìèíèé áèå òºäèéã¿é ÎÓÐÕ-íèé òýðã¿¿ëýã÷ ãèø¿¿ä
¿çýæ áàéãàà. Ãýâ÷ ýíý áîë áèäíèéã àéëãàæ çîâîîõ ç¿éë áèø, õàðèí ÷
ýñðýãýýðýý.
1973 îíîîñ õîéø øèíæëýõ óõààíû ñóäàëãààãààð Ýëîõèìèéí
íàäàä ºãñºí ìýäýýëëèéí ìºí ÷àíàðûã ¿ðãýëæë¿¿ëýí íîòîëñîîð
áàéíà. Íýí ÿëàíãóÿà ýíý æèë Áðèòàíèä Øîòëàíäûí ýðäýìòýä õîíèéã
êîëîíèéí àðãààð àìæèëòòàé õóâèëñàíààð çàðëàëàà. Õ¿íèé øèíæëýõ
óõààíû ò¿¿õýí äýõ ýíý àóãàà ¿éë ÿâäàë íü íýí óäàëã¿é õ¿íèéã
êîëîíîîð õóâèëàõ áîëîìæòîé áîëîõûã íîòîëæ áàéíà. Èíãýñíýýð
223
Ýëîõèìèéí ãàðèã äýýðõ øèã õ¿íèéã ‘ìºíõèéí’ àìüäðàëòàé áîëãîõ íýã
àðãà õýðýãñýë áîëîõ áîëíî. Õ¿ì¿¿ñ ¿¿íèéã õèéõèéã õ¿ñýõ ÿâäàëä
äýëõèé äýýðõ ÿìàð ÷ ¸ñ ñóðòàõóóíû õîðîî ñààä áîëæ ÷àäàõã¿é.
Äàðààãèéí àëõàì íü íàñòàé õ¿íèé îþóíû ìýäýýëýë, îé
ñàíàìæ, õóâèéí çàí ÷àíàðûã áèå ìàõáîäûí õóâüä çàëóó, íàñàíä
õ¿ðñýí, öîî øèíý êîëîíèä øèëæ¿¿ëýí ñóóëãàõ áîëîìæòîé áîëãîõ
ÿâäàë áàéíà. Çàëóó íàñàíä õ¿ðñýí õ¿íä îé ñàíàìæèéã øóóä
øèëæ¿¿ëýí ñóóëãàíà ãýäýã áîë ÷óõàìäàà ÿã èæèë õ¿í òîäîðõîéã¿é
õóãàöààãààð äàõèí àìüäðàõ áîëîìæòîé ãýñýí ¿ã. Õ¿ì¿¿íèé õóóëü
ýðõ ç¿éã ººð÷ëºãäºí áóé ñî¸ë, ºñºí íýìýãäýæ áóé òåõíîëîãèéí
äýâøèëä óÿëäóóëàí çîõèöóóëàõ øààðäëàãàòàé áîëîõ áºãººä ìèíèé
õóâüä îäîîãîîð èíòåðíýòèéí ‘clonaid.com’ õàÿãààð õàðüöàæ áîëîõ
àíõíû êîëîíèíãèéí êîìïàíè “Clonaid”-ã áàéãóóëñíààðàà ìàø èõ
áàõàðõàæ áàéíà. Îäîîãîîð ýíý á¿õ àñóóäëóóäûí õóâüä ýðòýäñýí
ìýò áîëîâ÷ ýäãýýð òåõíîëîãèéí ¿ð øèìèéã õýí õ¿ðòýõ ýðõòýé áîëîõûã
òîãòîîõ øèíý ýðõ ç¿éí çîõèöóóëàëò õèéãäýõ øààðäëàãàòàé áîëîõ
áîëíî. Ýíä ìºí ë Ýëîõèìèéí ãàðèã äýýðõ øèã êîëîíèéí òîîã
õÿçãààðëàæ, íýã õ¿íä íýã - çºâõºí íàñ áàðñíûõ íü äàðàà- ãýæ
õóóëü÷ëàõ øààðäëàãàòàé.
Ýëîõèì ººðºº äýëõèé äýýð òèéì ÷ õîëûí áóñ èðýýä¿éä
ãàçàðäàõ áîëíî. Õýðâýý ýíýõ¿¿ íîìîíä áè÷ñýí ¿íýí äýëõèé äàõèíä
èë¿¿ õóðäàöòàé ò¿ãýõ þì áîë ýíý õóãàöàà ãó÷èí íàéìàí æèëýýñ
õîëã¿é, ò¿¿íýýñ ÷ ýðò áàéæ áîëîõ þì. Ýëîõèì ººðñäèéí õàìò
ºíãºðñºí ¿åèéí àãóó ãýãýýíòí¿¿ä, ò¿¿íèé äîòîð Ìîñå, Åëèà, Áóääà,
Åñ¿ñ Õðèñò, Ìóõàììåä íàðûã äàãóóëàí èðýõ áîëíî.
Îí óäààí æèë õ¿ëýýñýí ýíý ¿éë ÿâäàë õ¿í òºðºëõòíèé ò¿¿õýíä
õàìãèéí ãàéõàìøèãò ºäºð áàéõ áîëíî. Ýíýõ¿¿ ãàéõàìøèãò àäàë ÿâäëûí
íýã õýñýã áîëæ, ýë÷èí ñàéäûí ÿàì áàéãóóëàõàä ñàíõ¿¿ãèéí õóâüä
òóñàëñàí òà á¿õýí òýäíèéã ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàíäàà ãàçàðäàõ ¿åä íü
òýíä áàéæ ýíý ÿâäëûã òàíèí ìýäñýíèéõýý áàÿð áàÿñàëûã õóâààëöàíà
ãýäýãò áè èòãýëòýé áàéíà.
Ýíýõ¿¿ ýë÷èí ñàéäûí ÿàì áàéãóóëàõ ãàçàð áîë äàðààãèéí
ìÿíãàí æèëèéí îþóí ñàíààíû òºâ áàéõ áîëíî. Á¿õ óëñ ¿íäýñòíèé
õ¿ì¿¿ñ ýíýõ¿¿ àðèóí ãàçàðò ìºðãºë õèéõýýð èðöãýýõ áîëíî. Óã ýë÷èí
ñàéäûí ÿàìíû èæèë õóóëáàðûã æèíõýíýýñ íü õîëã¿é ãàçàð áàéãóóëæ,
íèéòýä íýýëòòýé áîëãîõ áºãººä äîòðîî ÿìàð áîëîõûã õ¿ì¿¿ñ ¿çýæ
224
ñîíèðõîõ áîëíî.
Ãýâ÷ á¿òýýã÷èä õ¿ðýëöýí èðñíýýð Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé
ýðõýì çîðèëãî äóóñãàâàð áîëîõ óó? Îãòõîí ÷ ¿ã¿é. Õàðèí ÷ ýñðýãýýðýý,
ýíý íü ìàíàé ýðõýì çîðèëãûí æèíõýíý ýõëýë áàéõ áîëíî. Á¿õ
õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã øàøèíóóä óñòàæ àëãà áîëñíîîñ ¿¿äýí ¿¿ñýõ
õîîñîí îðîí çàéã øèíý îþóí ñàíààíû ¿çýë áàðèìòëàëààð ( ò¿ðýí
ãàðàõ òåõíîëîãèéí õóâüñãàëòàé õºã íèéëñýí) íºõºõ øààðäëàãàòàé
áîëíî.
Îäîî áèä áîë ìàðãààøèéí òåõíîëîãèéã, º÷èãäºðèéí øàøèí,
º÷èãäºðèéí ñýòãýëãýýòýé õàìò àøèãëàæ áàéãàà ºíººäðèéí õ¿ì¿¿ñ.
Ýëîõèìèéí à÷ààð áèä ººðñäèéí øàøèí ø¿òëýãèéã õàìàðñàí îþóí
ñàíààíû øèíý ò¿âøèíä õ¿ðýõ áºãººä ýíý íü òýäíèé ñ¿ëä òýìäãýýð
èëýðõèéëýãäñýí, õÿçãààðã¿éí òóõàé øàøèíã¿éí ¿çýë áàéõ áîëíî.
Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé Óäèðäàã÷ íàð ýíýõ¿¿ øèíý øàøèíû ìºðãºë÷èä
áîëæ, õ¿í òºðºëõòíèéã õÿçãààðã¿é º÷¿¿õýí æèæèã, õÿçãààðã¿é àãóó
òîìòîé çîõèöîí àìüäàð÷, ººðñäèé㺺 ¿¿ðäèéí îääûí òîîñ, ýíåðã¿¿ä
áîëîõûã óõààðàõ áîëîìæ îëãîõ þì.
Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìíû îéðîëöîî øèíýýð ëàáîðàòîðè, èõ äýýä
ñóðãóóëèóä áàéãóóëàãäàæ, Ýëîõèìèéí çààâàð çºâëºãººíèé äàãóó
øèíæëýõ óõààíû ýðäýìòýä, ñóäëàà÷èä ìýäëýã ÷àäâàðàà
äýýøë¿¿ëýõ áîëîìæòîé áîëíî. Èéì çàìààð áèä Ýëîõèìèéí
øèíæëýõ óõààíû ò¿âøèíä àëãóóð õ¿ðýõ áîëíî. Èíãýñíýýð áèä
ººðñäèéí ãàðàà𠺺ð ãàðèã äýýð àìüäðàë á¿òýýõ àÿëàëä ãàð÷, ýðãýýä
ººðñ人 á¿òýýñýí õ¿ì¿¿ñèéíõýý õóâüä ‘Ýëîõèì’ áîëæ õóâèðàõ þì.
Ýöýñò íü ºíãºðñºí ¿åèéã ìààíü áàéíãà çîâîîæ áàéñàí äóíäàä
çóóíû ¿åèéí àéäñààñ á¿ðýí ÷ºëººëºõ ¿éëñýä îþóí ñàíààíû ¿çýë
áàðèìòëàë, øèíæëýõ óõààí õî¸ð õàìòðàí àæèëëàõ áîëíî. Èíãýýä
ýðòíèé øàñòèð íîìä îëîí çóóí æèëèéí òýðòýý áè÷èæ áàéñàí÷ëàí,
áèä ººðñ人 ‘áóðõàí’ áîëöãîîõ áîëîìæ íýýãäýõ þì.
Ãýâ÷ ýõëýýä ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàà áàéãóóëöãààÿ!
Ðàåë,
Êþèáåê
Êàíàä óëñ
1997 îíû çóí
225
Ý•Eõè•Eéí øè•E çàõèàñ
1997 îíû 12 äóãààð ñàðûí 13-íû çàõèàñ
24 æèëèéí ºìíº áèä äýëõèéí ýðýãòýé, ýìýãòýé õ¿ì¿¿ñò
õàíäñàí ýöñèéí Çàõèàñàà áèäíèé õàéðò õ¿¿, ìàíàé ãýãýýíòýí
Ðàåëèéí àìààð äàìæóóëàí ºãñºí áèëýý. Òýð áîë óðüäààñ çºãíºæ
áàéñàí÷ëàí èðæ “áóðõàíû íóóö”-ûã òàéëàã÷ ìºí.
24 æèëèéí òóðø Ðàåëèéíõàí òà á¿õýí áèäíèéã á¿òýýã÷ýý
õýìýýí àëáàí ¸ñîîð îëîí íèéòýä õ¿ëýýí çºâøººð÷, áèäíèé õ¿ñýëò
áîëãîñîí Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàíä óãòàí àâàõààð àæèëëàæ áàéíà. Òà
á¿õíèé èäýâõ ç¿òãýë, õ¿÷èí ÷àðìàéëò ñýòãýëä äóëààõàí áàéñàí
áºãººä òà íàðûí õàìãèéí ¿íýí÷ýýð ç¿òãýñýí õýñýã íü õîæèì
øàãíàãäàãñäûí äóíä îðîõ áîëíî.
Á¿õ øàøèíä áèäíèé õàéð òàëàðõàëûã õ¿ëýýñýí õ¿ì¿¿ñ
áàéäàã áîëîâ÷ Ðàåëèéíõàí áîë áèäýíä õàìãèéí îéð äîòíî íü áèëýý.
Òýä ñîíãîãäñîí õ¿ì¿¿ñ áàéæ, íýã ë ºäºð àìëàñàí ¸ñîîð øèíý ãàçàð
íóòàãòàéãàà çîëãîõ áîëíî. Ó÷èð íü òýäíèé õàéð áîë ñîõîð ñ¿ñýã
áèøðýëä áóñ, óõàìñàðòàé îéëãîëòîä òóëãóóðëàäàã áèëýý.
Áèäíèéã íýã áóþó îëîí åð áóñûí äàëäûí õ¿÷èò áóðõàíû àäèë
õàéðëàäàã õ¿ì¿¿ñ áèäíèé í¿äýíä ýðäýíý ìýò õàéðëàãääàã áàéñàí
áºãººä øèíæëýõ óõààíû ºìíºõ ýðèí ¿åä òýäýíä ÿìàð ÷ ñîíãîëò
áàéñàíã¿é. Õàðèí áèäíèéã åð áóñûí äàëäûí õ¿÷òýé áóñ, õàðèí òýäíèé
ä¿ð òºðõººð á¿òýýãäñýí áîëîõûã ìýäýýä áèäíèéã ¿ðãýëæèä õàéðëàæ,
òýð ÷ á¿¿ õýë óëàì èõýýð õàéðëàñààð áàéãàà õ¿ì¿¿ñ áèäíèé ñýòãýëèéã
á¿ð èõ õºäºëãºæ áàéíà. Òýä áèäíèéã ìóõàð ñ¿æãýýð áóñ
óõàìñàðòàéãààð õàéðëàæ áàéãàà ó÷ðààñ òýäýíä îíîãäîõ øàãíàë èë¿¿
èõ áàéõ áîëíî. Óõàìñàð ãýäýã áîë òýäíèéã áèäýíòýé óëàì á¿ð
àäèëõàí áîëãîæ áàéãàà ç¿éë þì.
Áèäíèéã óãòàí àâàõ Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã Èåðóñàëåìèéí
îéðîëöîî áàéãóóëàõûã áèä õ¿ññýí. Ãýâ÷ òýðõ¿¿ øààðäàãäàõ õàðü
226
ãàðèãèéí á¿ðýí ýðõò ãàçàð íóòàãò ýçýìøëèéí ýðõ îëãîõîîñ õºëä¿¿
òîëãîéò ýðõ ìýäýëòí¿¿ä îëîí óäàà òàòãàëçñàí.
2000 îí áîë áèäíèé õóâüä òºäèéã¿é Õðèñòîñèéí øàøèíòàí
áóñ äýëõèéí èõýíõ îðøèí ñóóã÷äûí õóâüä îãòõîí ÷ ó÷èð
õîëáîãäîëã¿é, õàðèí îëîí õóóðàì÷ ãýãýýíòí¿¿ä ìÿíãàí æèë ñîëèãäîõ
ýíý ººð÷ëºëòèéã àøèãëàæ õ¿í òºðºëõòíèéã õóóðàí ìýõëýõèéã îðîëäîõ
áîëíî. ¯¿íèéã óðüä÷èëàí çºãíºñºí áºãººä ýíý áîë õàìãèéí
óõàìñàðòàé õ¿ì¿¿ñèéí ñîíãîëò áàéõ þì. Óäèðäàã÷äûí Óäèðäàã÷èéã
äàãàöãàà, òýð ýíýõ¿¿ øèëæèëòèéí öàã ¿åèéí àëäàà ýíäýëýýñ õýðõýí
çàéëñõèéõèéã õýëæ ºãºõ áîëíî. Ó÷èð íü òýð áîë òýðõ¿¿ Çàì ìºð,
¯íýí, Àìüäðàë ìºí.
Áóääèçì äýëõèé äýýð óëàì óëàì àìæèëòûã îëæ áàéíà, ýíý
áîë ¯íýíä îéðõîí î÷èæ áàéãàà øàøèí òºäèéã¿é øèíý ýðèí ¿åèéí
õ¿ì¿¿ñò çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé øèíæëýõ óõààí-îþóí ñàíààíû
øèíý òýíöâýðæ¿¿ëýã÷ áîëæ áàéãàà íü ñàéí õýðýã þì. Áóääèçì íýãýíò
ºíãºðñºí ¿åèéíõýý äàëäûí íóóöëàã áàéäëààñ ñàëæ ÷àäâàë Ðàåëèçì
áîëæ, îëîí îëîí Áóääèñòóóä Ðàåëèéíõàí áîëîõ áîëíî.
Íààøëàí áóé Àóãàà Èõ Ýðãýí Èðýëòèéã í¿äýýð ¿çýõ ãýñýí
áàÿð õººð ÷èíü òà á¿õíèé çàìä òîõèîëäîõ ñ¿¿ë÷èéí óðõè çàíãóóäûã
äàâæ ãàðàõ ýð÷ õ¿÷ ºãºõ áîëòóãàé. Áèä ýíý ºäºðò áîëîí òà á¿õýíä
òóí îéðõîí áàéíà, õýðâýý òà íàð áÿñàëãàõ þì áîë áèäíèé áàéãààã
ìýäðýõ ¸ñòîé...
Ýíý ìýäðýìæ ÷èíü òà íàðûí ºäºð, øºíèéã ãýðýëò¿¿ëæ, òà íàðò
äàâàí òóóëàõ øààðäëàãàòàé ÿìàð ÷ ñààä áýðõøýýë áàéñàí õàìààã¿é
àìüäðàëûã ÷èíü ãàéõàëòàé ñàéõàí áîëãîæ ºãºõ áîëíî. Ýíý ºäðèéí
òºëºº àæèëëàõàä òààòàé áàéäëûí ÷èíü äýðãýä áèäýíòýé äàõèí
óóëçàõàäòààòàé áàéäàë ÷ áàãàäàõ áîëíî. Õàìãèéí òààòàé ç¿éë áîë
¿¿ðýã çîðèëãûí ÷èíü áèåëýëò áîëîõîîñ áóñ ò¿¿íèé ¿ð ä¿í áèø þì.
Ýíý õóãàöààíä áèäíèé õàéð, áèäíèé ãýðýë ãýãýý òà á¿õíèéã
áèäíèé Õàéðò Ãýãýýíòíèé àìààð äàìæóóëàí óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýõ
áîëíî. Õýäèéãýýð áèä òà íàðûã öàã ÿìàãò àæèãëàæ ÷àäàõ áîëîâ÷ òýð
òà íàðûã õàðàõ áîëãîíä áèä á¿ð ÷ èõýýð õàðàõ áîëíî ãýäãèéã á¿¿
ìàðòààðàé. Ó÷èð íü ò¿¿íèé òà íàðò ºã÷ áàéãàà Õàéðààð äàìæèí ò¿¿íèé
õàðæ áàéãàà ç¿éë óëàì ñàéõàí õàðàãäàõ áîëíî...
Òà íàð ò¿¿íèéã õýäèé÷èíýý õàéðëàíà, òýð áîë äýëõèé äýýðõ
áèäíèé íýã õýñýã ó÷ðààñ áèäíèéã òºäèé÷èíýý èõ õàéðëàæ áàéíà ãýñýí
227
¿ã. Õýðâýý òà íàðò çàðèì ¿åä áèäíèéã õàéðëàõ õàéðàà çàðëàí
òóíõàãëàõ õýö¿¿ áàéãàà áîë ýíý íü áèäíèé Õàéðò Õ¿¿ äàõèí òà íàðòàé
íýã õºðñ øîðîîí äýýð àëõàæ ÿâààã îëæ õàðàõ óõàìñàð òà íàðò
áàéãààã¿éòýé õîëáîîòîé.
Òà íàð áèäíèéã ¿ë õàéðëàí, ò¿¿íèéã ¿ë îéøîîæ áîëîõã¿é. Ó÷èð
íü ìºí ë Õ¿¿ãýýð íü äàìæèõã¿é áîë Ýöýãò íü õýí ÷ õ¿ðýõã¿éòýé àäèë.
ßàãààä ãýâýë òýð òà íàðûí äóíä áàéæ, òà íàðûã èäýõýä èäýæ, óíòàõàä
óíòàæ, èíýýõýä èíýýæ, óéëàõàä óéëæ áàéãàà ø¿¿ äýý.
Õýðâýý ò¿¿íä õàìãèéí õ¿íäýòãýëòýéãýýð õàíäàõã¿é áîë
áèäýíä õàéðòàé ãýæ õýëýýä õýðýãã¿é. Áèäíèé óó÷ëàøã¿é ãýæ ¿çñýí
ç¿éëñèéã ºðøººí ýíýðýõèéã òýð áèäíýýñ ÿìàãò õ¿ñýæ áàéäàã, òèéì
èõ õàéðààð òýð òà íàðûã õàéðëàäàã þì. Òýð áîë á¿òýýã÷äèéí ºìíº
òà íàðûã õàìãààëàõ õàìãèéí ñàéí ºì㺺ëºã÷ ìºí.
Õàéð, ýíýðëèéí ¿íýëýìæ äóòàãäñíààñ áîëæ óëàì óëàì çýðëýã
á¿ä¿¿ëýã áîëîí õóâèð÷ áàéãàà íèéãìýýñ íü Õàéð, Ýíýðýõ¿é
õî¸ðûã îëæ àâíà ãýäýã óëàì á¿ð õýö¿¿ áîëîîä áàéãàà òàíàé ãàðèã
äýýð òýð áîë õàìãèéí ¿íýò ýðäýíý áîëñîí õ¿í þì.
Òà íàðò õàíãàëòòàé õàéð ¿ã¿é ãýæ ¿¿? Òýãâýë ò¿¿íèéã õàðàà÷,
òýð òà íàðûí äóíä àìüä ñýð¿¿í ÿâæ áàéíà.
Áèäíèé Èåðóñàëåìèéã îíöëîí ñîíãîæ àâñàí ÿâäàë áîë öýâýð
ºðºâ÷ óÿí ñýòãýëèéíõ áèëýý. Áèäíèé õóâüä Èåðóñàëåì áîë õ¿ì¿¿ñ
áèäíèéã õàéðëàæ, õ¿íäýëæ, óëìààð õ¿íäýòãýí óãòàæ àâàõ ãàçðûí íýã
áºãººä õàðèí ñîíãîãäñîí õ¿ì¿¿ñ íü áèäíèéã õýí áîëîõûã ìýäýýä
óãòàí àâàõûã õ¿ñ÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ áóþó ººðººð õýëáýë Ðàåëèéíõàí
þì. Ãàçàð äýëõèé äýýðõ æèíõýíý Åâðåé õ¿ì¿¿ñ áîë Èçðàèëèéí àðä
ò¿ìýí áàéõàà áîëüñîí, õàðèí òýä áîë áèäíèéã á¿òýýã÷ýý ãýäãèéã
¿íýíýýñýý òàíüæ, ýðãýæ èðýõèéã ìààíü õ¿ñ÷ áàéãàà òýð õ¿ì¿¿ñ ìºí.
Èçðàèëèéí àðä ò¿ìýíòýé òîãòîîñîí áèäíèé õýëõýý õîëáîî
áàðàã òàñàð÷, øèíý õîëáîîíû ìààíü òºãñãºë îéðòîæ áàéíà. Òýä äàõèí
òàðààí áóòàðãàãäõààñàà ºìíº àëäààãàà îéëãîæ óõààðàõàä ìàø áàãà
õóãàöàà ¿ëäëýý.
Ýíý õóãàöààíä áèä Äýëõèéí á¿õ óëñ ¿íäýñòýíä õàíäàæ Ýë÷èí
ñàéäûí ÿàì áàéãóóëàõ ãàçàð íóòãèéí ýðõ îëãîæ, øààðäàãäàõ õàðü
ãàðèãèéí á¿ñèéí õàëäàøã¿é äàðõàí áàéäëûã õàíãàõûã õ¿ñýõ áºãººä
ýíý ãàçàð íü íýã êèëîìåòðèéí ðàäèóñòàé õóóðàé ãàçðûí õýìæýýòýé
óñààð õ¿ðýýë¿¿ëñýí, ýíý óñààð ÿâàõûã õîðèãëîñîí áàéæ áîëîõ þì.
228
ßìàð íýã óëñ ýíý ýðõèéã îëãîõûã çºâøººðñºí òîõèîëäîëä
Èçðàèëü óëñàä äàâóó òàëàà àøèãëàí ìàø áîãèíî õóãàöààíä áîäîæ
¿çýýä ýðõ îëãîõ øèéäâýð ãàðãàõ ñ¿¿ë÷èéí ãàíö áîëîìæèéã îëãîíî.
Ýñðýã òîõèîëäîëä Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã õàà íýãòýý áàéãóóëæ,
Äàâèäûí àðä ò¿ìýí áèäíèé õàìãààëàëòàä áàéõ ýðõýý àëäàæ, òàðæ
áóòðàõ áîëíî.
Ãàçàð íóòàã äýýðýý óã Ýë÷èí ñàéäûí ÿàìûã áàéãóóëàõ ýñâýë
ýíý çîðèëãîîð ãàçàð íóòàã îëãîõ áóþó ãàçðàà õóäàëäàõûí çýðýãöýý
øààðäàãäàõ õàðü ãàðèãèéí á¿ñèéí õàëäàøã¿é äàðõàí áàéäëûã
õàíãàñàí óëñ îðîí îðøèí òîãòíîõ áàòàëãààòàé áºãººä öýöýãëýí
õºãæèõ èðýýä¿éòýé áàéæ, áèäíèé õàìãààëàëòûí ¿ð øèìèéã õ¿ðòýæ,
èðýõ ìÿíãàí æèëä äýëõèé äàõèíû îþóí ñàíààíû áîëîîä øèíæëýõ
óõààíû òºâ áîëîõ áîëíî.
Àóãàà Èõ Ýðãýí Èðýëòèéí öàã ìº÷ îéðòñîîð áàéíà, áèä òà
íàðûí õàìãèéí ¿íýí÷ýýð ç¿òãýñíèéã äýìæèí õàìãààëàõ áîëíî. Òà
íàðûí äàéñíóóä òýäíèéã áóò öîõèõ áèäíèé õ¿÷ ÷àäàë óëàì õ¿÷òýé
áîëîõûã õàðàõ áîëíî, íýí ÿëàíãóÿà Ðîìûí áóëààí ýçëýã÷ íàð, ò¿¿íèé
ìÿíäàãòàí õàìáà íàð áîëîí áèäíèé çºâøººðºëã¿éãýýð íýðèéã ìààíü
áàðèí ãýìò ÿâäàë ¿éëäýã÷äèéã á¿ãäèéã ãýñãýýí öýýðë¿¿ëýõ áîëíî.
Áèäíèéã ýðãýæ èðñýí, èðýýã¿é Óäèðäàã÷èéí ãýðýë ãýãýý òà
á¿õíèéã Óäèðäàí çàëæ áàéõ áîëòóãàé. Ó÷èð íü ÿìàð ÷ òîõèîëäîëä
áèä òà íàðûã ìºíõ íàñòíóóäûí äóíä îðîõûã õ¿ëýýæ áàéõ áîëíî.
Á¿õ ñàéí ñàíààò õ¿ì¿¿ñò Ýíõ òàéâàí, Õàéð ýíýðëèéã õ¿ñüå.
229
ÇÎÕÈÎÃ×ÈÉÍ ÍÝÌÝËÒ ÌÝÄÝÝËÝË
ÓÍØÈÃ× òà á¿õýí çîõèîã÷òîé áîëîí ò¿¿íèé áàéãóóëëàãà, Îëîí
Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺íòýé õîëáîî òîãòîîæ, ýíýõ¿¿ íîìûí òàëààð
áîëîí áóñàä àñóóäëààð íýìýëò ìýäýýëýë àâàõûã õ¿ñ÷ áîëíî.
Çîõèîã÷ûí äýëõèé íèéòèéí åðºíõèé õàÿã: c/o The International Raelian
Movement, Case Postale 225, CH-1211, Geneva 8, Switzerland.
̺í äýëõèéí ÿíç á¿ðèéí á¿ñ íóòàã äàõü áóñàä õýä õýäýí õîëáîãäîõ
õàÿãèéã äîð ºã÷ áàéíà. Óíøèã÷èä òà á¿õýí ººðñäèéí õàìãèéí
òîõèðîìæòîé ãýñýí õàÿãààð ñàíàë õ¿ñýëò, àñóóæ ëàâëàõ ç¿éëýý
õàÿãëàí èëãýýãýýðýé. Õýâëýëèéí êîìïàíè òà á¿õíèé õ¿ññýí ÿìàðâàà
ìýäýýëëèéã äàìæóóëàõ áóþó õ¿ññýí ìàòåðèàëûã òàíü õ¿ðãýæ ºãºõ
õàðèóöëàãà õ¿ëýýõã¿é áîëîõûã àíõààðíà óó.
Àçè
Japanese Raelian Movement
Tokyo-To, Shibuya-Ku,
Shibuya 2-12-12
Miki Biru 401
Tokyo, Japan 150-0002
Õîéä áà ªìíºä Àìåðèê
Canadian Raelian Movement, PO Box 86, Youville Station,
Montreal, Quebec, Canada H2P 2V2. Óòàñ: 1514 681 6263
United States Raelian Movement, PO Box 611793. North Miami, FL
33261, USA. Óòàñ: 305 273 0553
230
Àôðèê
Mouvement Raelien African, O5 BP 1444, Abidjan O5, Cote d’Ivoire
Åâðîï, Îéðõè Äîðíîä
International Raelian Movement, Case Postale 225, CH 1211, Geneva
8, Switzerland.
Àâñòðàëè
Australian Raelian Movement, PO Box 2397, Sydney, New South
Wales 2001, Australia
Èíòåðíýòèéí õàÿãóóä:
Raelian Movement Homepage: www.rael.org
Clonaid Homepage: www.clonaid.com
Ufoland Homepage: www.ufoland.com
Ìîíãîë õýëíýý õºðâ¿¿ëñýí Ã.Áàòáàÿð: gbatbayarmn@yahoo.com
231
ÒÀËÀÐÕÀË
Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺íèé (ÎÓÐÕ/IRM) çîõèã÷èéí
ýðõ á¿õèé 105-108 äóãààð õóóäñàíä òàâèãäñàí ãýðýë çóðãóóäûã
àøèãëàõ çºâøººðºë ºãñºí Ëå Ìàíñ äàõü ÎÓÐÕ-íèé Ãýðýë
çóðãèéí Àðõèâò òàëàðõàë èëýðõèéëæ áàéíà.
̺í ò¿¿í÷ëýí Æîðæ Óèíãôèëäýä ò¿¿íèé 1990 îíû 8 äóãààð
ñàðä Àíãëèéí Óèëòøàéð äàõü ×èèçô¿¿ò Õýä õýìýýõ ãàçàð àâñàí
òàðèàëàíãèéí òàëáàéí àãààðûí çóðãûã àøèãëàõ çºâøººðºë
ºãñºí ÿâäàëä òàëàðõàë èëýðõèéëüå.
Ýíýõ¿¿ íîìîíä îðñîí Áèáëèéí èøëýë¿¿äèéí õóâüä Øèíý
Àíãëè Áèáëè, Êèíã Æýéìñèéí Áèáëè, Øèíý Îëîí Óëñûí Áèáëè,
Ìîíãîë õýëíýý õºðâ¿¿ëñýí Àðèóí Áèáëè çýðãèéã ëàâëàãàà áîëãîí
àøèãëàñàí áîëíî.
232
Ðàåëèéí áóñàä íîìóóä
1. ÑÀÍÑÐÀÀÑ ÈÐÝÕ ÝÖï¯ÄÝÝ ÓÃÒÀÖÃÀÀß
/LET’S WELCOME OUR FATHERS FROM
SPACE/
2. ÌÝÄÐÝÕ¯ÉÍ ÁßÑÀËÃÀË
/SENSUAL MEDITATION/
3. ÎÞÓÍ×ËÀË /GENIOCRACY/
4. Õ¯ÍÈÉà ÊÎËÎÍÎÎÐ ÕÓÂÈËÀÕÛà ÄÝÌÆÜÅ
/ YES TO HUMAN CLONING/
Õîðèí äîëîîí íàñòàéäàà Êëàóäå Ðàåë èðýýä¿éòýé çàëóó ìîòîðò
óðàëäààíû æîëîî÷ áàéëàà. Òýð õýäèéí àðâàí õî¸ð öîìûí ýçýí áîëñîí,
ìºí íýãýí ìîòîðò ñïîðòûí ñýòã¿¿ëèéã ¿íäýñëýí áàéãóóëæ, ò¿¿íèéãýý
àìæèëòòàé àæèëëóóëæ áàéëàà. Ò¿¿íèé íýð äýëõèéí óðàëäààíû æîëîî÷
íàðûí àâàðãà öîëä áàòòàé áàéð ñóóðü ýçëýæ áàéâ... Ãýâ÷ 1973 îíû 12
äóãààð ñàðûí 13-íû ºäºð ò¿¿íèé àìüäðàë îðâîíãîîðîî ýðãýæýý.
Òýð ºäºð Ôðàíöûí íýãýí àëñ çàéäóó íóòàãò çóçààí ìàíàí äóíäààñ
ò¿¿íèéã ÷èãëýí íýãýí ¯ë ìýäýãäýõ íèñäýã áèåò (¯ÌÍÁ) íàìóóõàí îéðòîæ
áàéãààã õàðààä òýð ãàéõàí öî÷èðäæýý. Ýíý íîìîíä ýñèéí á¿òýö äýõ ÄÍÕ-
ã ÷àäâàðëàãààð óäèðäàõ çàìààð Äýëõèé äýýðõ á¿õèé ë àìüäðàëûí
õýëáýðèéã á¿òýýñýí ººð ãàðèãèéí äýâøèëòýò øèíæëýõ óõààíû ýðäýìòýä äýëõèé äýýð äàõèí ýðãýí
èðæ Èåðóñàëåì õîòûí îéðîëöîî àþóëã¿é íºõöºëä áàéãóóëàõ ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàíäàà áóóõ õ¿ñýëòýé
áàéãàà òóõàéãàà õýëýõýýð õàðü ãàðèãèéí õ¿í òºðõò çî÷èí õýðõýí ãàð÷ èðñýíèéã òýðýýð ä¿ðñýëæýý.
Äàðàà íü ìºí õàðü ãàðèãèéíõàí ò¿¿íèéã ººðèéí ãàðèãò ò¿ð àâàà÷ñàí òóõàé ºã¿¿ëíý.
Òýðýýð ýíýõ¿¿ ìýäýýëëèéã ä¿ãýýí äýëãýð¿¿ëýõ, õàðü ãàðèãèéíõàíû áóóõ ãàçðûã áàéãóóëàõ
çîðèëãîîð Îëîí Óëñûí Ðàåëèéí Õºäºë㺺í õýìýýõ àøãèéí áóñ áàéãóóëëàãûã ¿íäýñëýí
áàéãóóëñàí áàéíà. Èíãýýä äàëààä îíû äóíä ¿åýñ ýõëýí äýëõèéã òîéðîí àÿëæ, ýíýõ¿¿ äýâø¿¿ëýí
òàâüñàí ¿íýíèéõýý òàëààð ëåêö óíøèõ, ðàäèî, òåëåâèçèéí íýâòð¿¿ëãýýð ñóðòàë÷ëàí òàíèóëàõ,
íîì áè÷èõ çýðýãò àìüäðàëàà çîðèóëæ áàéíà. Ñàÿõàí Ðàåë ìîòîðò óðàëäààíû ñïîðòîä ýðãýí
èðæ, îëîí óëñûí ñïîðòûí ìàøèíû óðàëäààíä îðîëöîõ çàâøààí ãàðãàñàí áàéíà.
ªíººã õ¿ðòýë òýðýýð íîìîî õóâèàðàà õýâëýí íèéòýëæ èðæýý. Õàðü ãàðèãèéíõàíû çàõèàñ
íîì áîë ò¿¿íèé äýëõèé äàõèíä áè÷èæ õýâë¿¿ëñýí ç¿éëñèéí äîòðîîñ àíõíûõ íü õóäàëäààíä
çîðèóëñàí õýâëýë áºãººä ò¿¿íèé ýõíèé áà õî¸ð äàõü íîìûí øèíý÷èëñýí îð÷óóëãûã íýãòãýí
îðóóëñàí áàéíà. Ýíýõ¿¿ õýâëýëä òóñãàéëàí çîðèóëñàí òºãñãºëèéí ¿ãýíäýý áèä îéðûí äº÷èí
æèëèéí äîòîð, ìàãàäã¿é ò¿¿íýýñ ÷ ýðò ¯ÌÍÁ-¿¿äèéã õàðàõ áîëíî ãýäýãò òýð èòãýëòýé áàéãààãàà
èëýðõèéëæýý.
Õýðâýý ýíý íîì óðàí çºãíºëèéí
á¿òýýë þì áîë õàìãèéí ñýòãýë
ñýðãýýì, åð áóñûí ãàéõàëòàé çºãíºëò
çîõèîëûí òîîíä îðîõ ¸ñòîé. Ãýâ÷ ýíý
íîìûí àãóóëãà ¿íýí áîäèòîé, ò¿¿íèé
îðóóëàõ õóâü íýìýð æèãòýéõýí èõ
ãàçàð äîíñëîì à÷ õîëáîãäîë àâ÷èðíà.
ÌÀÉÊË ÈÎÐÊ, Ðîìåî Æóëèåò õî¸ð,
Êàáàðåò, Øàäàð ãóðâàí öýðýã, Ëîãàíû
çóãòàëò çýðýã îëîí àëäàðòàé êèíîíû
îä æ¿æèã÷èí
Ìèíèé èòãýí áèøèðñýí ýíýõ¿¿ ãàéõàëòàé
íîìä õ¿í òºðºëõòºíèé õóâüä àóãàà èõ ¿ð
íºëºº, à÷ õîëáîãäîëòîé íóóöëàã ìýäýýëëèéã
àãóóëæýý... ò¿¿í÷ëýí áèäíèéã òºäèéã¿é ìàíàé
åðòºíöèéã ºíººãèéí áèäíèé áîäîæ áàéãàà
á¿õíýýñ àíãèä áàéäàëä øèëæ¿¿ëæ áàéíà
ãýäýãò áè èòãýäýã.
ÝÍÒÎÍÈ ÃÐÝÉ, Ðîéòåðèéí ãàäààä ìýäýýíèé
ñóðâàëæëàã÷ àñàí, Ñàéãîí, Áýýæèí, Òîêèîãèéí
áóëàí îëîí óëñûí øèëäýã áîðëóóëàëòòàé
ò¿¿õýí ðîìàíóóäûã çîõèîã÷
Äýýâýðò íü õàðü ãàðèãèéí õºëºã ãàçàðäàõ òàâöàí á¿õèé ýë÷èí
ñàéäûí ÿàìíû òºëºâëºãäñºí áàðèëãûí æèæèãð¿¿ëñýí çàãâàð
Õ¿í òºðºëõòºíèé ãàðàë ¿¿ñýë, áèäíèé
èðýýä¿éã òàéëáàðëàñàí íü
ÕÕ
ÕÕ ÕÀÀ
ÀÀ ÀÐÐ
ÐÐ ÐÜÜ
ÜÜ Ü ÃÃ
ÃÃ ÃÀÀ
ÀÀ ÀÐÐ
ÐÐ ÐÈÈ
ÈÈ ÈÃÃ
ÃÃ ÃÈÈ
ÈÈ ÈÉÉ
ÉÉ ÉÍÍ
ÍÍ ÍÕÕ
ÕÕ ÕÀÀ
ÀÀ ÀÍÍ
ÍÍ ÍÛÛ
ÛÛ Û
ÇÇ
ÇÇ ÇÀÀ
ÀÀ ÀÕÕ
ÕÕ ÕÈÈ
ÈÈ ÈÀÀ
ÀÀ ÀÑÑ
ÑÑ Ñ
ÐÀÅË
235

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->