ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΞΘΙΞΥΛΔΜΘΙΞΜ ΟΑΤΠΘΑΠΧΔΘΞΜ
ΘΔΠΑ ΛΖΤΠΞΟΞΚΘΣ ΟΔΤΠΑΣ & ΧΔΠΠΞΜΖΣΞΥ
ΣΧΞΚΖ ΒΥΕΑΜΤΘΜΖΣ ΛΞΥΣΘΙΖΣ

ΗΔΩΠΘΑ & ΟΠΑΝΖ
ΤΖΣ ΒΥΕΑΜΤΘΜΖΣ ΛΞΥΣΘΙΖΣ

ŧŞЃЃчЃтЃссЃЃŨşЃЃцЃтЃЃéЃЃтòѐçèЃЃŧŞæ
ΓΔΜΘΙΔΣ ΑΣΙΖΣΔΘΣ
Επιμέλεια ΢ημειώσεων
Πρεσβύτερος Βασίλειος Περουλάκης
Μουσικοδιδάσκαλος Βυζαντινής Μουσικής

ΜΔΑΟΞΚΘΣ
1

2010

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΜΕΡΟ΢ ΠΡΨΣΟ

2

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1ο

Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, είναι η μουσική που
ψάλλονται οι ύμνοι (τροπάρια) της Εκκλησίας, αλλά και τραγουδιούνται
τα δημοτικά τραγούδια. Η Βυζαντινή Μουσική, είναι συνέχεια της
αρχαίας Ελληνικής μουσικής. Είναι λοιπόν η παράδοσή μας, άρα είναι
καθαρά Ελληνική.
Ονομάζεται Βυζαντινή, γιατί άνθισε στο Βυζάντιο και ιδιαίτερα
στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί διαδόθηκε σ’ ολόκληρη τη Βυζαντινή
Αυτοκρατορία.
Ονομάζεται και Εκκλησιαστική, γιατί αυτή τη μουσική
χρησιμοποιεί η Εκκλησία μας στη λατρεία της. Μ’ αυτό τον τρόπο
ξεχωρίζει από την άλλη μουσική που αναπτύχθηκε στη Ευρώπη, δηλ. την
Ευρωπαϊκή Μουσική.1
Η Βυζαντινή Μουσική έχει ξεχωριστό σύστημα γραφής, ανάγνωσης,
απαγγελίας, μελωδίας και ορθογραφίας.

Υθόγγος ονομάζεται ο ήχος που παράγεται από την ανθρώπινη
φωνή ή από τα διάφορα μουσικά όργανα και έχουν ορισμένη φωνητική
οξύτητα. Όταν ψάλλουμε (τραγουδήσουμε) τώρα αυτούς τους φθόγγους
έχουμε ένα μελωδικό ήχο2. Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική έχει 7
φθόγγους: ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ
Επαναλαμβάνουμε τον πρώτο φθόγγο ΝΗ μετά το φθόγγο ΖΨ και
έτσι φτιάχνουμε την κλίμακα (σκάλα) της Βυζαντινής Μουσικής, που είναι:
1

Περισσότερα για την ιστορία της Βυζαντινής μουσικής, θα δούμε σε μεγαλύτερες τάξεις.
Κατά την Υυσική, ο ήχος οφείλεται στην αρμονική ταλάντωση ενός σώματος (π.χ. χορδής), δηλ. της
περιοδικής κίνησης του σώματος με κατάλληλη συχνότητα. Σα χαρακτηριστικά ενός μουσικού ήχου (ή
φθόγγου) είναι τρία: το ύψος, η ένταση και η χροιά (ποιότητα). Λέγοντας ύψος εννοούμε την οξύτητα
(υψηλό) ή βαρύτητα (χαμηλό) ενός φθόγγου. Λέγοντας ένταση, εννοούμε τον χαρακτηρισμό ενός ήχου ως
ασθενούς ή ισχυρού. Λέγοντας χροιά, εννοούμε την διαφορά (διάκριση) δύο ήχων του ίδιου ύψους και της
ίδιας έντασης, οι οποίοι όμως προέρχονται από δύο διαφορετικές πηγές (π.χ. η διάκριση του ΛΑ του
βιολιού από το ΛΑ του πιάνου)…
2

3

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ΄
η οποία ονομάζεται κλίμακα3 με βάση το φθόγγο ΝΗ.
Οι φθόγγοι αυτοί διαφέρουν μεταξύ τους στην οξύτητα (ύψος).
Δηλαδή ο ΝΗ είναι ο βαρύτερος (χαμηλότερος) φθόγγος και οι επόμενοι
ψηλώνουν διαδοχικά μέχρι τον πάνω ΝΗ, που είναι ο ψηλότερος φθόγγος.

Μουσική Κλίμακα ονομάζεται η διαδοχή όλων των οκτώ
φθόγγων, αρχίζοντας από τον κάτω ΝΗ ως βάση και φτάνοντας μέχρι την
αντιφωνία της βάσης, δηλ. μέχρι να ξαναβρούμε τον ίδιο φθόγγο ψηλότερα
ή χαμηλότερα4.
Η κλίμακα (σκάλα) αυτή φαίνεται παραστατικά στο παρακάτω
σχήμα:
κορυφή
κλίμακας

ανέβασμα

κατέβασμα
βάση
κλίμακας

βάση
κλίμακας

Ο κάτω ΝΗ λέγεται βάση της κλίμακας και ο πάνω ΝΗ λέγεται
κορυφή (αντιφωνία) της κλίμακας. Σο ανέβασμα της κλίμακας λέγεται
και ανάβαση, και το κατέβασμα λέγεται κατάβαση.
Η κορυφή της κλίμακας, δηλ. ο πάνω ΝΗ, μπορεί να γίνει βάση
νέας κλίμακας που πηγαίνει ακόμα πιο ψηλά. Σο ίδιο και η βάση ΝΗ της
κλίμακας, μπορεί να γίνει η κορυφή μιας νέας κλίμακας που πηγαίνει
ακόμα πιο χαμηλά.
3

Παλαιότερα η κλίμακα της Βυζαντινής Μουσικής ξεκινούσε από το ΠΑ και συνέχιζε χρησιμοποιώντας
τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου:
Α–Β–Γ–Δ–Ε–Ζ–Η
ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ
Αργότερα για να υπάρχει αντιστοιχία με την Ευρωπαϊκή Μουσική, οι δάσκαλοι καθόρισαν ως ξεκίνημα
της κλίμακας τον φθόγγο ΝΗ που αντιστοιχεί στον φθόγγο ΝΣΟ της Ευρωπαϊκής Μουσικής.
4
Μπορούμε να πάρουμε ως βάση όποιο φθόγγο θέλουμε, αλλά για να έχουμε μουσική κλίμακα,
ανεβαίνουμε μέχρι την αντιφωνία του φθόγγου αυτού. Π.χ. αν πάρουμε ως βάση τον ΠΑ τότε έχουμε την
κλίμακα: ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ – ΠΑ, κ.ο.κ.

4

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Δηλαδή:

βασική κλίμακα

ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ΄– ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ –
ΝΗ

Όταν ανεβαίνουμε (ή κατεβαίνουμε) την κλίμακα χωρίς να
παραλείπουμε κάποιο φθόγγο, τότε το ανέβασμα (ή το κατέβασμα) λέγεται
συνεχόμενο.
Όταν ανεβαίνουμε από το ΝΗ και πηγαίνουμε στο ΒΟΤ ή
κατεβαίνουμε από το ΒΟΤ και πηγαίνουμε στο ΝΗ, παραλείπουμε ένα
ενδιάμεσο φθόγγο (ή φθόγγους). Σότε το ανέβασμα πλέον δεν είναι
συνεχές, αλλά υπερβατό.

Να απαγγείλετε πολλές φορές απ’ έξω την κλίμακα, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας. Μόνο έτσι θα μπορέσετε να συνηθίσετε τη σειρά των
φθόγγων και να μάθετε την κλίμακα.
Πόσους τρόπους έχουμε για να ανεβαίνουμε και να κατεβαίνουμε την
κλίμακα; Ποιοι είναι αυτοί; Σι σημαίνει ο καθένας τρόπος;]
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ μια φωνή
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΔΙ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ μια φωνή
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΤ μια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ μια φωνή
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΨ μια φωνή
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ μια φωνή
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ μια φωνή
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ μια φωνή
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΖΨ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ΝΗ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΚΕ μια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΖΨ μια φωνή
5

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΔΙ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ΔΙ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΤ μια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΤ μια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ μια φωνή
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ μια φωνή
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΔΙ τρεις φωνές
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΤ τέσσερις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ πέντε φωνές
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΨ τρεις φωνές
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ τέσσερις φωνές
Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΔΙ δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον ΔΙ δύο φωνές
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΤ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΤ τρεις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ τέσσερις φωνές
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ πέντε φωνές
΢υμπληρώστε στα κενά τους φθόγγους που λείπουν:
α) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν ανέβουμε από την κλίμακα ένα σκαλί
ΝΗ

ΒΟΤ

ΚΕ

ΔΙ

β) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν ανέβουμε από την κλίμακα δύο σκαλιά
ΠΑ
ΓΑ
ΔΙ
ΝΗ
γ) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν κατέβουμε από την κλίμακα ένα σκαλί
ΖΨ
ΒΟΤ
ΓΑ
ΚΕ

6

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2ο

Η γραφή της Βυζαντινής Μουσικής λέγεται παρασημαντική και
τα σημάδια που χρησιμοποιεί λέγονται χαρακτήρες ή φθογγόσημα.
Σους χαρακτήρες τους χωρίζουμε σε τρεις (3) κατηγορίες:
 Ποσότητας
 Φρόνου
 Ποιότητας

Για να διαβάσουμε τα μουσικά μαθήματα (κείμενα) χρησιμοποιούμε
κάποια σημάδια που λέγονται χαρακτήρες ποσότητας, γιατί όπως το λέει
και η λέξη, μας καθορίζουν πόσο θα ανέβουμε ή θα κατέβουμε όταν
ψάλλουμε.
Έχουμε συνολικά δέκα (10) χαρακτήρες ποσότητας που τους
χωρίζουμε σε τρεις (3) κατηγορίες: Χαρακτήρες Ισότητας, σ’ αυτούς
δηλαδή που μας δείχνουν ότι η φωνή θα μείνει εκεί που είναι, ούτε θα
ανέβει, ούτε θα κατέβει.
 Χαρακτήρες Ανάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
μας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει ν’ ανέβει.
 Χαρακτήρες Κατάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
μας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει να κατέβει.

Α. Φαρακτήρες Ισότητας
΢την κατηγορία αυτή ανήκει μόνο ένας χαρακτήρας. Λέγεται ίσο
και γράφεται ч . Σο ίσο ούτε ανεβάζει ούτε κατεβάζει τη φωνή.
Επαναλαμβάνει τον προηγούμενο φθόγγο.
Δηλαδή, αν είμαστε στο φθόγγο ΝΗ και ακολουθεί ч λέμε πάλι
ΝΗ: Δηλαδή ччччч .

Νη Νη

Νη Νη Νη
7

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Ενώ, αν είμαστε στο φθόγγο ΠΑ και ακολουθεί ч λέμε πάλι ΠΑ:
ччччч
Δηλαδή:

Πα Πα Πα Πα Πα

Β. Φαρακτήρες Ανάβασης
Για να δείξουμε ότι ανεβαίνουμε στην κλίμακα, χρησιμοποιούμε
πέντε (5) διαφορετικούς χαρακτήρες.
ΦΑΡΑΚΣΗΡΕ΢ ΑΝΑΒΑ΢Η΢
΢ΤΜΒΟΛΟ
ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ
ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ

с

Ολίγο

1 φωνή

ц

Πεταστή

1 φωνή

х

Κεντήματα

1 φωνή

у

Κέντημα

2 φωνές υπερβατά

и

Τψηλή

4 φωνές υπερβατά

Ας ξεκινήσουμε με τους τρεις πρώτους χαρακτήρες ανάβασης 1
с το χρησιμοποιούμε για να ανεβαίνουμε μια φωνή
φωνής. Σο ολίγο
από προηγούμενο φθόγγο. Π.χ. Όταν είμαστε στο ΝΗ και ακολουθεί
ολίγο ανεβαίνουμε μια φωνή και συναντάμε τον φθόγγο ΠΑ:
Π.χ.

чс
Νη Πα

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είμαστε στον ΓΑ και ανεβούμε μια φωνή,
βρίσκουμε τον φθόγγο ΔΙ: чс , κ.λπ.

Γα Δι

Ας δούμε πως γράφεται η κλίμακα με βάση τον φθόγγο ΝΗ που
είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο, όταν ανεβαίνουμε:

8

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чссссссс
Νη Πα Βου Γα Δι Κε Ζω Νη
Εκτός από το ολίγο που ανεβαίνει μια φωνή, έχουμε και άλλους
δύο χαρακτήρες ανάβασης5, που και αυτοί ανεβαίνουν μια φωνή. Αυτοί
ц και τα κεντήματα х . Η πεταστή6, όπως το λέει
είναι η πεταστή
και λέξη, κάνει ένα ελαφρό πέταγμα στη φωνή τείνοντας να ακουμπήσει
τον επόμενο φθόγγο.

Γ. Φαρακτήρες Κατάβασης
Για να δείξουμε ότι κατεβαίνουμε στην κλίμακα χρησιμοποιούμε
τους χαρακτήρες κατάβασης, οι οποίοι είναι τέσσερις (4).
ΦΑΡΑΚΣΗΡΕ΢ ΚΑΣΑΒΑ΢Η΢
΢ΤΜΒΟΛΟ
ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ
ΚΑΣΕΒΑΙΝΕΙ

т

Απόστροφος

1 φωνή

ш

Τπορροή

2 φωνές συνεχώς

ф

Ελαφρό

2 φωνές υπερβατά

щ

Φαμηλή

4 φωνές υπερβατά

Ας μιλήσουμε τώρα για την απόστροφο, καθώς τους άλλους χαρακτήρες θα τους δούμε σε παρακάτω κεφάλαια. Η απόστροφος т ,
χρησιμοποιείται για να κατέβουμε μια φωνή από προηγούμενο φθόγγο,
δηλαδή για να γυρίσουμε πίσω ένα σκαλοπάτι στη κλίμακα.
Δηλαδή όταν για παράδειγμα είμαστε στο ΒΟΤ και ακολουθεί απόστροφος κατεβαίνουμε μια φωνή και συναντάμε τον φθόγγο ΠΑ:

чт
Βου Πα

5

Οι λόγοι που χρησιμοποιούνται τρεις (3) χαρακτήρες για να ανεβαίνουμε μια φωνή, είναι καθαρά για
λόγους ορθογραφίας.
6
Περισσότερα για την ανάλυση της πεταστής αλλά και των κεντημάτων, στο κεφάλαιο 14 του Α΄ μέρους
περί χαρακτήρων ποιότητας & έκφρασης.

9

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είμαστε στον ΖΨ και κατεβούμε μια φωνή,
βρίσκουμε τον φθόγγο ΚΕ: Π.χ. чт , κ.λπ.

Ζω Κε

Ας δούμε τώρα την κλίμακα συμπληρωμένη, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας:

чсссссссчттттттт
Νη Πα Βου Γα Δι Κε Ζω Νη Νη Ζω Κε Δι Γα Βου Πα Νη

Φαρακτήρες Ανάβασης

Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν για την επανάληψη του προηγούμενου
φθόγγου αλλά και για την ανάβαση και κατάβαση 1 φωνής έχουμε τον
παρακάτω πίνακα:
΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

ЃЃЃЃЃЃЃЃч

Ίσο

Επανάληψη
προηγούμενου φθόγγου

с

Ολίγο

Ανεβαίνει μια (1) φωνή

ц

Πεταστή

Ανεβαίνει μια (1) φωνή

х

Κεντήματα

Ανεβαίνει μια (1) φωνή

ЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃт

Απόστροφος

Κατεβαίνει μια (1) φωνή

Μαρτυρίες είναι τα σημάδια που μαρτυρούν τους φθόγγους. Σις
χρειαζόμαστε για να ξέρουμε από πού αρχίζουμε, που βρισκόμαστε και που
τελειώνουμε κάθε μουσικό κείμενο. Άρα μπαίνουν στην αρχή, στη μέση και
στο τέλος κάθε μουσικού κειμένου. Σο πάνω μέρος της μαρτυρίας, μας
δείχνει το φθόγγο που βρισκόμαστε.
Ας δούμε ποιες είναι οι μαρτυρίες των φθόγγων7:

7

Σώρα θα ασχοληθούμε με τις μαρτυρίες του διατονικού γένους. Για τα γένη αναλυτικά θα μιλήσουμε
στο δεύτερο μέρος του παρόντος βιβλίου.

10

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞ

Ũş

ũŠ

Ūš

ūţŞ

Ŭţş

ŭŠŮ

ŧŮš

ΝΗ

ΠΑ

ΒΟΤ

ΓΑ

ΔΗ

ΚΕ

ΖΨ

ΝΗ΄

Οι μαρτυρίες μας βοηθούν να καταλαβαίνουμε αν διαβάζουμε
σωστά, χρησιμοποιούνται δηλ. ως οδηγοί. Δεν ψάλλονται. Οι μαρτυρίες
που υπάρχουν ενδιάμεσα στα μουσικά κείμενα χρησιμοποιούνται και για
να παίρνουμε αναπνοή. Αναπνοή ακόμη παίρνουμε και με ένα άλλο σημείο
το + που λέγεται σταυρός. Ας δούμε μερικά παραδείγματα με χρήση του
ίσου, του ολίγου και της αποστρόφου, οι οποίες περιέχουν μαρτυρίες και
σταυρούς:
Παράδειγμα 1ο

ŧŞ ч чсчсчсчсчūţ Ş с ч
Νη Νη Πα Πα Βου Βου Γα Γα Δι Δι
Κε Κε
счсчŧŮ š Ѓ Ѓччтчтчтчūţ Şт ч
Ζω Ζω Νη Νη
Νη Νη Ζω Ζω Κε Κε Δι Δι
тчтчтчŧŞ

Γα Γα

Βου Βου Πα Πα Νη Νη
Παράδειγμα 2ο

ŧŞЃчссЎтссЎтссūţŞЃтссЎт
Νη Πα Βου Πα Βου Γα Βου Γα Δι Γα Δι Κε Δι
ссЎтссŧŮ š Ѓ ЃчттЎсттЎсттЎ
Κε Ζω Κε Ζω Νη
Νη Ζω Κε Ζω Κε Δι Κε Δι Γα
сттЎсттЎсттЎчччŧŞ
Δι Γα Βου Γα Βου Πα Βου Πα Νη Νη Νη Νη

11

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Ο ρυθμός γίνεται με την κίνηση του χεριού πάνω και κάτω, δεξιά
και αριστερά. Καθένας από τους χαρακτήρες ποσότητας έχει αξία ενός
χρόνου, δηλαδή μιας κίνησης του χεριού. Ανάλογα τώρα με τις κινήσεις
έχουμε και τα μέτρα. Σα μέτρα ξεχωρίζουν με μικρές κάθετες γραμμές που
λέγονται διαστολές. Οι βασικοί ρυθμοί που έχουμε στην Βυζαντινή
Μουσική, και με τους οποίους θα ασχοληθούμε στην συνέχεια, είναι: ο
δίσημος (2 κινήσεις), ο τρίσημος (3 κινήσεις) & ο τετράσημος (4 κινήσεις).

Α. Δίσημος ρυθμός
2
1

Άρση
Θέση

Σο μέτρο που έχει 2 κινήσεις (πάνω & κάτω)
λέγεται δίσημος ρυθμός. Η κάτω κίνηση λέγεται θέση
και η πάνω κίνηση λέγεται άρση. Η θέση τονίζεται
περισσότερο και αποτελεί το ισχυρό μέρος του
μέτρου. Η θέση συμπίπτει μάλιστα με τη συλλαβή της
λέξης που παίρνει τον τόνο. Η άρση, το σήκωμα του
χεριού προς τα πάνω, συμπίπτει με τις άτονες
συλλαβές και είναι το ασθενές μέρος του μέτρου.

1
2
1
2
1 2 1
2
ŧŞЃчсЃé
ЃссЃé
ЃттЃé
ЃтчŧŞ
Ѓé
Νηο Πα Βου
Γα Βου
Πα Νηο Νη
ο
ο

1 μέτρο

2 μέτρο

3 μέτρο 4 μέτρο

Οι δύο γραμμές που μπαίνουν στο τέλος του μουσικού κειμένου,
ονομάζονται διπλή διαστολή.

Β. Σρίσημος ρυθμός

1

άρση
3

Κάθε μέτρο που έχει 3 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τρίσημος ρυθμός. Π.χ.

ŧŞЃчЃЃчЃчЃé
Θέση Δεξιά Άρση

2
Θέση δεξιά

΢τα μουσικά κείμενα ο τρίσημος ρυθμός συμβολίζεται
με τον αριθμό 3 στην αρχή του μέτρου όπως στην

12

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

άσκηση 23.

Γ. Σετράσημος ρυθμός
άρση

Κάθε μέτρο που έχει 4 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τετράσημος ρυθμός. Π.χ.

4
3 δεξιά

2

ŧŞЃчЃЃччЃчЃé
Θέση

1 θέση

ΑριστεράΔεξιά Άρση

αριστερά

΢τα μουσικά κείμενα ο τετράσημος ρυθμός
συμβολίζεται με τον αριθμό 4 στην αρχή κάθε μέτρου
όπως στην άσκηση 27. Αφού αναγνωρίσουμε τους
φθόγγους, ας τους πούμε και παραλλαγή:

ŧŞччéЃчсéстЃéЃтчŧŞЃé
Νη Νη Νη Πα Βου Πα Νη Νη
Αν τώρα, αντί να κάνουμε παραλλαγή, βάλουμε λόγια κάτω από
τον κάθε χαρακτήρα έχουμε το μέλος:

ŧŞччéЃчсéстЃéЃтчŧŞЃé
Κυ

ρι

ε

Ε

λε

η

σο ον

Παρατηρούμε δηλ. ότι σε κάθε χαρακτήρα αντιστοιχεί και από μια
συλλαβή της φράσης «Κύριε Ἐλέησον». Μπορεί όμως και ένα φωνήεν να
περνάει από περισσότερους χαρακτήρες όπως συμβαίνει στο τελευταίο μέτρο
του παραδείγματος, όπου το φωνήεν (ο) περνάει και από την απόστροφο
και από το ίσον. Αν τώρα πάρουμε και αναπνοή μετά τη λέξη «Κύριε»,
τότε το μέλος γίνεται και πιο άνετο:

ŧŞччéЃчЎсéстЃéЃтчŧŞЃé
Κυ

ρι

ε

Ε

λε

13

η

σο ον

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

11)ŧŞЃччéсчéсчéсчéсчūţŞæс
чéсчéсчŧŮšæЃЃччéтчéтчéтчūţŞæт
чéтчéтчéтчŧŞé
ŧŞЃчсéссéссéссŧŮšЃЃéЃчтéттéé

12)

ттéттŧŞЃé

13)

ŧŞчсéстéссéсчūţŞæстéттéттé

счŨş é ЃчсéстéссéсчŬţ ş é Ѓстéт
чéссéсчŧŮšЃé
ŧŞ Ѓ чсéссéссéтчūţ Ş Ѓ éстéттé

14)

ссéттũŠ Ѓ éчсéсчéттéтчŨş Ѓ éЃтсé
éстéттéсчŧŞЃé
ŧŞчсéссéттéтЃЎЃсéссéссéт

15)

тéтчũŠЃéЃтсéссéттéтчŨşЃéЃссéстé
ттéтчŧŞЃé
14

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞ Ѓ ччéцтéсчéцтéсчéцтéс

16)

чéцтŪšЃéЃцтéчтéцтéчтŨşЃéЃцтéчтéц
тéчтéŭŤЃцтéчтéссéччŧŞЃé

17)ŧŞчтéсчéцтéсчŨşЃéЃцтéсчéц
тéччũŠ Ѓ éЃцтéссéцтéсчŬţ ş Ѓ éЃстéт
чéссéсчŧŮšЃЃéé
ŧŞчхéчхéчхéчхūţŞЃéчхéчхéчхé

18)

ччŧŮšЃé
ŧŞЃчхéчхéчхéчхūţŞЃéстéчтéчтé

19)

чтéчтŧţŞ

20)ŧŞ ч я ч чéся ч чéся ч чéся ч
чéŪšЃчяччéтюччéтюччéтюччŧŞé

21)ŧŞчяттéсссéттчéсссéчт
тŧŞ æ сссéттчŨş æс ссéттчũŠ æс
ссéттчŪšæ сссéттчūţŞæсссé

15

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ттчŬţşæсссéттсŧŮšæЃчттéсттéс
ттéсттũŠæсттéсттéсттŭŤæстсé
чччŧŞé
ŧŞ ч ё ч ччéсё ч ччéсё ч ч

22)

чéсёчччŪš æ ч ёчччéтѐчччéЃ
éтѐчччéтѐчччŧŞЃé

16

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3ο

Μέχρι τώρα είδαμε ότι κάθε χαρακτήρας ποσότητας έχει ένα χρόνο:
Π.χ.

ŧŞЃчЃЃчЃé
Θέση Άρση

Έχουμε όμως και τους χαρακτήρες που αυξάνουν τον χρόνο. Και αυτοί
είναι:

Ø(сØ)
Κάθε χαρακτήρας που έχει κλάσμα, διαρκεί 2 χρόνους:

ŧŞЃчЃЃчЃéчØé
Νη

Νη Νη-η

.

Ø( )
Η απλή είναι μια τελεία που μπαίνει κυρίως κάτω από την
απόστροφο, και προσθέτει και αυτή έναν επιπλέον χρόνο:

ŧŞЃчЃЃчЃЃЃЃЃéЃЃЃтðЃЃЃЃéЃЃЃсØЃЃé
Νη

Νη

Ζω-ω Νη-η

Άρα, κάθε χαρακτήρας με απλή, εκτελείται σε 2 χρόνους. Να
ЃЃЃЃЃЃтð
σημειώσουμε εδώ ότι тÚ=

..

Ø( )
Η διπλή είναι 2 τελείες μαζί, και μπαίνει κάτω από ορισμένους
χαρακτήρες. Π.χ. στο ίσο Øчήñ στο ολίγο Øсñ ή στην απόστροφο Øтò και
17

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

προσθέτει 2 ακόμη χρόνους στον χαρακτήρα που μπαίνει. Δηλαδή, κάθε
χαρακτήρας με διπλή, εκτελείται σε 3 χρόνους: ØŧЃŞ чñé

Νη-η-η

Ѓ
Σο υφέν είναι μια καμπύλη γραμμή, η οποία ενώνει δύο χαρακτήρες
της ίδια οξύτητας, δηλ. Νη με Νη, Πα με Πα:

ØŧŞччпéччŧŞé
Νη …η

Νη Νη

Σο υφέν μπορεί να μπει και κάτω από τους χαρακτήρες, όπως στο
προηγούμενο παράδειγμα, αλλά και πάνω από αυτούς. Κάνει ακριβώς την
ίδια δουλειά:

ØŧŞччоéччŧŞé
Νη …η

Άρα παρατηρούμε ότι το υφέν
ισοδυναμεί με το κλάσμα. Είναι δηλ.:

ŧŞч=
ØЃЃЃЃЃЃччо

Νη Νη

Νη-η

Νη - η

Φρησιμεύουν για να σταματούν το μέλος για ορισμένο χρόνο.
çè Παύση 2 χρόνων çèè Παύση 3 χρόνων çèèè
Παύση 1 χρόνου
Όλες οι παύσεις γράφονται με βαρεία8 και τελείες ανάλογα με το πόσους
χρόνους θέλουμε να σταματήσουμε.
Εκτός όμως από τις παραπάνω παύσεις, έχουμε και τον σταυρό (+)
που είναι παύση για αναπνοή.
΢ε πολλά εκκλησιαστικά μέλη το πρώτο (1ο) μέτρο δεν είναι πλήρες.
Λείπει δηλαδή τη θέση & υπάρχει μόνο η άρση. Αυτό το μέτρο λέγεται
ελλιπές μέτρο. Για να εκτελέσουμε το ελλιπές μέτρο ή κάνουμε σιωπή (1
8

Για την βαρεία θα μιλήσουμε στο 14ο κεφάλαιο, περί χαρακτήρων ποιότητας.

18

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

χρόνου) ή ξεκινάμε κατευθείαν με άρση. Εάν για παράδειγμα είχαμε την
παρακάτω παράδειγμα ØŧŞчéччéчч τότε θα εκτελούσαμε

Νη

Νη Νη Νη Νη

με παύση στην θέση και θα ξεκινούσαμε να ψάλλουμε από την άρση:

ØŧŞçèчéччéчч
Νη

Νη Νη

Νη Νη

23)ŧŞчØéсØéсØéсØéсØéЃтÚЃéЃтÚЃéтÚЃéтÚЃéтÚЃéЃсØŧŞé
ŧŞчØéччéсØéччéсØéччéсØЃŪšЃéч

24)

чéЃтÚЃéччéЃтÚЃéччéЃтÚЃéчтéсØŧŞé

25) ŧŞччéЃтðЃéссéЃтðЃŧŞæссéЃтðЃéцтéсØũŠæ
стéЃтðЃéстéЃтðЃéстéЃтðéцтéсØŧŞé

26)ŧŞ ч я Ø ч éсØ ч éсØ ч éсØ ч Ūš æ ч Ø ч éтÚ
чéтÚчéтч
Ú
ŧŞé
ŧŞчñéсñéсñéсñŪšæчñéЃтòЃéЃтòЃéтòЃŧŞé

27)

28)ŧŞ чØ с éсØт éсØс éсñū ţ Ş æс Øт éЃтÚт éЃтÚт é
сñŨ şæЃчØсéсØт éсØсéсñŬţşæсØт ЃéЃтÚт ЃéЃтÚт éЃ
éтòŧŞé
19

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞ ч Ø ё ч чéсØ ч чéсØ ч чéсØ ч

29)

чŪš æ ч Ø ч чéЃтÚ ч чéЃтÚ ч чéЃтÚ ч чŧŞ æ
éчØтÚéсччØŧЃŞ é
ŧŞчñïéсïñéсïñéтðòéтðòéтòðéсñïŧŞЃé

30)

ŧŞ ч чп é счп é счп é счп é счп ū ţ Ş é

31)

ччпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпŧŞé
ŧŞччéччоéсчéччпéсчé

32)

ччоéтчéччпéтчéччпŧŞЃéтчéччпé
éцтéсчпŧŞЃé

33)ŧŞчэçèЃéЃсçЃèЃéсçèЃéЃтçèЃéЃтçèéЃтçèЃéЃсçèŧŞé
34)ŧŞчяçèèЃéЃсçЃèèЃéсçèèЃéЃтçèèЃéЃтçèèéЃтçèèЃéЃсçèèŧŞé
ŧŞчёçèèèЃéЃсçЃèèèЃéсçèèèЃéЃтçèèèЃéЃтçèèèéЃтçèèèЃéЃсçèèèŧŞé

35)
36)

ŧŞ ч хéчсéцтéсхūţ Ş æ т хéцтéсхé

éсчŧŮš æЃчØ é чтéчтéчтéчтŪšæ чØ éчтé
чтéчтéччéчØŧŞ
ŧŞчюссéчссéчссéтссé

37)

20

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

éсñŧŮšæЃчттéсттéчñūţŞæцттéсттéчттé
ŧæŞчхсéчттéчттéссчéчñŧŞé
ŧŞ ч хѐ ч хéчхчсūţ Ş æ ч хчхéч

38)

сñŧŮšæЃçèèчтéчтчтéчтчтũŠæчтчтé
éчñïŧŞé
ŧŞ ч чп é счп é счп é счп é счп ū ţ Ş é

39)

ччпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпéЃЃЃтчЃЃЃпŧŞé

21

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4ο

гЃЃЃЃЃЃЃЃЃЦ
Και στις δύο περιπτώσεις μετράει μόνο το ίσον ч . Δηλ. ούτε
ανεβαίνουμε ούτε κατεβαίνουμε, αλλά επαναλαμβάνουμε τον προηγούμενο
χαρακτήρα. Είναι δηλ.:

гЃ=
ЃЃЃЃЃЃЃч

και

ЦЃЃЃЃЃЃЃч
=
Г

Η πεταστή παίζει το ρόλο στηρίγματος. Δεν χάνει όμως την
ποιοτική της αξία, δηλαδή το τίναγμα που κάνουμε στη φωνή μας. Είναι
δηλαδή:

ГЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃт
=
Л
΢την περίπτωση αυτή διαβάζεται πρώτα το ολίγο
συνέχεια τα κεντήματα х . Ισχύει δηλαδή:

ЛЃ=
ЃЃЃЃЃЃЃсх
Π.χ.

ŧŞчэчéЛéũŠ
Νη Νη Πα-Βου

22

с

και στη

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Х
΢την περίπτωση αυτή διαβάζονται πρώτα τα κεντήματα
συνέχεια το ολίγο с . Ισχύει δηλαδή:

х και στη

ХЃ=
ЃЃЃЃЃЃЃхс
Π.χ.

ŧŞчэчéХéũŠ
Νη Νη Πα-Βου

Η διαφορά των γραφών αυτών θα γίνει κατανοητή σε παρακάτω
κεφάλαιο, όταν θα μιλήσουμε για τους χαρακτήρες που διαιρούν τον χρόνο.

Й
΢την περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιμοποιείται
ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο την απόστροφο και τα κεντήματα.
Ισχύει δηλαδή:

ЙЃ=
ЃЃЃЃЃЃЃтх
Π.χ.

ŧŞчэчéЙéŧŞ
Νη Νη Ζω-Νη
М

΢την περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιμοποιείται
ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο το ίσο και τα κεντήματα. Ισχύει
δηλαδή:

МЃ=
ЃЃЃЃЃЃЃчх
23

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Π.χ.

ŧŞчэчéМéŨş
Νη Νη Νη-Πα

40)ŧŞчёØЛéчØЛéчØчхéчñïŬţşЃéчØЙéтÚЙé
тÚттéтÚçèèЃŧŞé

41)ŧŞ ç èь ч éчтéссéсё ñ Ў чéчэ т éссé

Πα τε ε ρα Υι ον
και Α α γι ον
ЛéтÚЃūţŞéçèчéсчéттéстéтÚЃũŠéтчéсØéЃЃтÚЃЃéЃЃ
Πνευ μα
тÚŧŞЃé

Τρι

α

δα ο μο ου σι ον

και α

χω ρι

στον
ŧŞчэтéссéЛéтÚũŠЃéЃçèчéсØéттéсØéтÚéтÚŧŞé

42)

43)

Ε λε ον

ει

ρη νης

θυ

σι αν αι νε σε ως

ŧŞ ч я Х éЃтХЃéЃтХЃéчñ ū ţ Ş Ѓ éЃтХЃéЃтттéЃт

ХéЃтттŧŞéЃтХéЃчттéЃсчтéЃсñЃŧŞé

44) ŧŞМётÚéсØсØũŠéМтÚéсØсØéūţŞМтÚéсØ
чØŬţşéМтÚéЙтÚūţŞéМтÚéЙтÚŪšéЙтÚéттсØŨşé
МтÚéттсØŧŞé
24

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 5ο

ш
Με την υπορροή ш κατεβαίνουμε 2 φωνές συνεχώς (1+1).
Αντιστοιχεί δηλαδή με δύο αποστρόφους:

шЃЃЃЃЃЃЃЃЃтт
=
Άρα η υπορροή έχει 2 χρόνους.
Π.χ.

ØŧŞчяччéчЃЃшЃéЃЃссØŧŞé
Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε Ζω Νη-η

Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:

ØŧŞчяччéчттЃéссØŧŞé
Νη Νη Νη Νη Ζω Κε Ζω Νη-η

Όταν η υπορροή ш έχει απλή από κάτω, τότε οι χρόνοι γίνονται 3
(2 για την υπορροή και 1 για την απλή). Δηλαδή:

шðЃЃЃЃЃЃЃЃЃттЃð
ЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃшð
ЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃттÚ
ή
=
=
Π.χ.

ØŧŞчёчччéчЃЃЃшðЃЃЃéЃЃссчØŧŞé
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε-ε Ζω Νη Νη-η

Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:

ØŧŞчёчччéчЃттÚЃéЃЃссчØŧŞé
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω Κε-ε Ζω Νη Νη-η
25

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

45)ŧŞчёХтéЃчшсéЃчñçèŧŞéЃсХтéчшсé
чñçèŨşЃéЃсХтéЃсштéсñçèЃũŠéЃсØсØéсштéЃсØ
чØŪ šЃ éЃсштéЃсØчØ éЃсштéЃсØчØ éЃсштéЃсØ
чØŧŞé
ŧŞ ч я Х éтХéтХéчñ Ѓ ūţ Ş Ѓ éЃсшéсшЃéсшЃéЃ

46)

тÚçèŧŞЃé
ŧŞчяссéсØсéсØсéсñŧŮšЃéЃчшЃéЃтÚтЃéЃ

47)

чшéЃЃтòЃЃŧŞЃé
ŧŞ ч ё ш ð é сØ с Ø ŧ Ş é сшð é сссØ é ũŠ с шð é с

48)

ссØūЃţŞ éсшðéсшðéсшðéсшðéсшðéцтсØŧŞé

26

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 6ο

Είδαμε 1ο Κεφάλαιο, ότι η υπερβατή ανάβαση είναι αυτή που
παραλείπουμε κάποιους ενδιάμεσους φθόγγους. Έτσι για να ανεβούμε 2
φωνές υπερβατώς, έχουμε 3 σημάδια:
΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

су

Ολίγο με Κέντημα από δεξιά

Ё

Ολίγο με Κέντημα από κάτω

О

Πεταστή με Ολίγο από πάνω

Σο κέντημα у δεν θα το δούμε ποτέ μόνο του. Γράφεται πάντα
μαζί με άλλους χαρακτήρες και ιδιαίτερα μαζί με το ολίγο, όπως φαίνεται
στον παραπάνω πίνακα.
Π.χ.

ØŧŞчсуЃéũŠ
Νη Βου

ή

ØŧŞчЁЃéũŠ
Νη Βου

ή

ØŧŞчОЃéũŠ
Νη Βου

Για να κατέβουμε 2 φωνές υπερβατώς, χρησιμοποιούμε το ελαφρόν
(που είναι σαν μια ανάποδη πεταστή).
Π.χ.

ØūţŞчфЃéũŠ
Δι Βου

και

ØŨşчфЃéŭŤ
Πα Ζω

27

ф

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

Ђ

Ολίγο με κέντημα από πάνω

Ανάβαση (3) φωνών

П

Πεταστή με κέντημα από πάνω

Ανάβαση (3) φωνών

Є

Ελαφρό με απόστροφο μέσα

Κατάβαση (3) φωνών

΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

си

Ολίγο με υψηλή
από πάνω και δεξιά

Ανάβαση (4) φωνών

ци

Πεταστή με υψηλή
από πάνω και δεξιά

Ανάβαση (4) φωνών

щ

Φαμηλή

Κατάβαση (4) φωνών

΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

сж

Ολίγο με υψηλή
από πάνω και αριστερά

Ανάβαση (5) φωνών

цж

Πεταστή με υψηλή
από πάνω και αριστερά

Ανάβαση (5) φωνών

І

Φαμηλή με απόστροφο
από κάτω

Κατάβαση (5) φωνών

28

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

Ђи

Ολίγο με κέντημα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά

Ανάβαση (6) φωνών

сжу

Ολίγο με κέντημα δεξιά
και υψηλή πάνω αριστερά

Ανάβαση (6) φωνών

Пи

Πεταστή με κέντημα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά

Ανάβαση (6) φωνών

Ї

Φαμηλή με ελαφρό
από κάτω

Κατάβαση (6) φωνών

΢ΤΜΒΟΛΟ

ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ

ΦΡΗ΢Η

Ђз

Ολίγο με κέντημα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή

Ανάβαση (7) φωνών

Пз

Πεταστή με κέντημα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή

Ανάβαση (7) φωνών

Ј

Φαμηλή με ελαφρό από κάτω
και απόστροφο κάτω απ’ αυτό

Κατάβαση (7) φωνών

49)ŧŞчэсéсØéфØéсØуéũŠЃтсéсØéфØéсØуЃŪšЃéЃт
сéсØ éфØé сØу éūţŞ ЃтсéсØéфØ éсØ уŬţ şЃ éЃтсéсØé
фØéсØуŭŮŠЃЃéЃтсéсØфØéЃсØуЃŧŮšЃЃéçèèЃéЃчтéЃтÚЃéЁØéфØé

29

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŬţşстéЃтÚЃéЁØéфØūЃţŞ éстéЃтÚЃéЁØЃéфØŪЃš éЃстéЃтÚЃéЁØé
фØũŠéстЃéЃтÚЃéЃЁØéфØŨşéстéЃтÚЃéЁØéфØŧŞéстéЃтÚЃé
ЁØéфØŭŤЃЃéЃсØéЃтÚЃéЃсØŧŞé

50)ŧŞчэч éОтЃéччéОтЃéũŠччéЃОтЃé
ччéОтЃūţŞéЃччéОтЃéЃччéсØуŧŮЃš éЃчф
éччéцфéЃчØЃūţŞéЃцфéччéцфéчØũŠéц
фéччéцфéчØ ŧŞ Ѓ éцфéччéцтéсØŧ Şéé

51)

ŧŞччéссéсØéЄØéЂчéчØŪšæччé

ттéтÚéЂÙéЄØŧс
Şæ
чéссéсØéЄØéЂчéчØūţŞæ
ччéттéтÚéЂÙéЄчéчØŨşæсчéссéсØé
ЄØéЂчéчØŬţşæччéттéтÚéПÙéЄчéчØũŠæс
чéссéсØéЄØéЂчéчØŭŮŠæЃччéттéтÚéПÙé
ЄØŪšæЃсчéссéсØéЄØéЂчéчåØŧŮšæЃччéт
тéтÚéПÙéЄØūţŞæЃсучéттéтÚéПÙéЄØŪšæЃсучéттé
30

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

тÚ é ПÙ é ЄØ ũ Š æ Ѓ сучéттéтÚ é ПÙ é ЄØ é сучéттéтÚ é
éЂÙéЄØЃéччéчØåŧŞé
ŧŞ ч сéссéсØ ū ţ Ş æ Ѓ щÚ é си Ø ū ţ Ş æ ч тéттéтÚ é

52)

си Ø é ЃщÚ ŧ Ş æ ЃссéссéсØ é щÚ é сиØ Ŭ ţ ş æт тéттéтÚ é
éсиØéщÚŧŞæЂтéттéтÚéсчéтчéсØåŧŞé

31

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 7ο

(ч°)

Σο γοργό ενώνει 2 χαρακτήρες και διαιρεί στο μισό τη χρονική
αξία τους. Ισχύει δηλαδή:

чч°Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃч 𝟏 𝟐 𝟏 𝟐

1

Π.χ. ØŧŞччé με χωρίς γοργό και

Νη Νη

ØŧŞчч°чé
Νή - Νη Νη
μια κίνηση μαζί

Δηλαδή, το γοργό μειώνει την αξία των 2 ίσων στο παραπάνω
παράδειγμα και λέγονται και τα δύο σε 1 χρόνο ( στη θέση). Επομένως, το
γοργό ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον οποίο μπαίνει μαζί με
τον προηγούμενό του. Γράφεται είτε πάνω είτε κάτω από τους
χαρακτήρες.

Л°
΢την περίπτωση το γοργό ανήκει στα κεντήματα х . Εκτελούμε
πρώτα το ολίγο с , έπειτα τα κεντήματα ενωμένα σ’ ένα χρόνο (μία
κίνηση). Είναι δηλαδή:

Л°Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃсх¡
Π.χ.

ŧŞчэчéЃЃЛ°чéũŠ
Νη Νη Πά-Βου Βου
32

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Х°
΢την περίπτωση αυτή το γοργό ανήκει πάλι στα κεντήματα х .
Εκτελούμε όμως πρώτα τα κεντήματα, άρα το γοργό θα ενώσει τα
κεντήματα με τον προηγούμενο απ’ αυτά, χαρακτήρα, σ’ ένα χρόνο (μία
κίνηση).
Είναι δηλαδή:

Х°Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃх¡с
Π.χ.

ŧŞчэчéчХ°éũŠ διότι τα κεντήματα θα ειπωθούν σ’ ένα
Νη Νη Νή-Πα - Βου

μαζί με το ίσον που προηγείται απ’ αυτά:

ŧŞчэчéчх¡сéũŠ
Νη Νη Νή - Πα Βου
Й¿

с δεν
΢την περίπτωση αυτή όπως έχουμε πει το ολίγο
διαβάζεται και χρησιμοποιείται ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο
την απόστροφο т και τα κεντήματα х . Σο γοργό ανήκει στα
κεντήματα, και τα ενώνει με την απόστροφο σε ένα χρόνο.
Είναι δηλαδή:
Й¿Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃтх¡
Π.χ.

ŧŞчэчéЙ¿чéŧŞ
Νη Νη Ζώ-Νη Νη
М¿

с δεν διαβάζεται και
΢την περίπτωση αυτή το ολίγο
χρησιμοποιείται ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο το ίσο ч και
33

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

τα κεντήματα х. Σο γοργό πηγαίνει στα κεντήματα και τα ενώνει με
το ίσον σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή:

М¿Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃчх¡
Π.χ.

ŧŞчэчéМ¿чéŨş
Νη Νη Νή-Πα Πα
шˉ

Όπως έχουμε δει η υπορροή ш είναι δύο απόστροφοι συνεχόμενοι.
шˉ , θεωρείται ότι το γοργό μπαίνει στην 1η
Έτσι στην υπορροή με γοργό
απόστροφο. Επομένως θα ενώνει σε ένα χρόνο (μία κίνηση) την 1η
απόστροφο με τον προηγούμενο απ’ αυτήν χαρακτήρα.
Είναι δηλαδή:

Π.χ.

шˉЃЃЃЃЃЃЃЃЃт¡
= т

ØŧŞчэчéчЃЃшˉЃЃéЃЃссŧŞé
Νη Νη Νή- Ζω Κε Ζω Νη

Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:

ØŧŞчэчéЃчт¡ЃтЃéссŧŞé
Νη Νη Νή - Ζω Κε Ζω Νη
чØЃч°ЃЃЃ
΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει κλάσμα στο 1ο ίσο
ЃЃЃ διαιρεί τη χρονική αξία του 2ου ίσου και
και γοργό στο 2ο ίσο. Σο γοργό
τη χρονική αξία του κλάσματος που έχει το 1ο ίσο. Είναι δηλαδή:

чØЃч°ЃЃЃЃЃЃЃЃччЭч°
=

°

1 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

34

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόμοιες περιπτώσεις όπως αυτές
που ακολουθούν:

тÚч°ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
ч°
=

чØЃт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃччЭ
т¡
=

1 𝟏𝟐 χρόν.

°

1 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

°

тÚт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
т¡
=

1 𝟏𝟐 χρόν.

сØт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃсчЭ
т¡
=

1 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

° 𝟏

χρόν. 𝟐

чØЃшˉðЃЃЃ 𝟏

χρόν. 𝟐

°

΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει κλάσμα στο ίσο και
γοργό με απλή στην υπορροή. Όπως έχουμε δει η υπορροή είναι δύο
απόστροφοι συνεχόμενοι. Έτσι το γοργό θα μπει στην 1η απόστροφο
οπότε θα γίνει ένας χρόνος με το κλάσμα του ίσου, και η απλή θα γίνει
κλάσμα στη 2η απόστροφο. Είναι δηλαδή ένας τετράσημος ρυθμός:

чØЃшˉðЃЃЃЃЃЃЃЃчØ
т¡тÚЃЃЃЃЃЃЃччп
т¡ЃтÚ
=
=
μία κίνηση

.

°

чт¡ðЃЃЃЃЃЃ

Η απόστροφος με το γοργό πηγαίνει σ’ ένα χρόνο με το ίσο και
στην ουσία η άλλη κίνηση είναι ένα ίσο συνδεδεμένο με την απόστροφο με
υφέν. Είναι δηλαδή ένας δίσημος ρυθμός:

чт¡ðЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃчт¡
чЭ
= 𝟏

χρόν. 𝟐

1 𝟏𝟐

χρόν.

°
35

μια κίνηση

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чñч°ЃЃЃЃ
΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει διπλή στο 1ο ίσο
και γοργό στο 2ο ίσο. Σο ίσο με ЃЃδιπλή είναι σαν να είναι ενωμένα 3 ίσα με
υφέν. Σο γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2ου ίσου και την ενώνει με
ένα από τα 3 ίσα σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τρίσημος ρυθμός:

чñч°ЃЃЃЃЃЃЃЃччЭ
чЭч°
=

2 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

μια κίνηση

° και σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγΑκριβώς το ίδιο ισχύει
μα:
тòч°ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
чЭч°
=

чñЃт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃччЭ
чЭт¡
=
2 𝟏𝟐 χρόν.

° 𝟏

χρόν. 𝟐

2 𝟏𝟐 χρόν 𝟏𝟐

μία κίνηση

°

тòт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
чЭт¡
=

2 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

μία κίνηση

сñт¡Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃсчЭчЭ т¡

2 𝟏𝟐 χρόν.

μία κίνηση

χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

μία κίνηση

°
чñïч°ЃЃЃЃ
°

΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει τριπλή στο 1ο ίσο
και γοργό στο 2ο ίσο. Σο ίσο με ЃЃτριπλή είναι σαν να είναι ενωμένα 4 ίσα με
υφέν. Σο γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2ου ίσου και την ενώνει με
ένα από τα 4 ίσα σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τετράσημος ρυθμός:

чïñч°Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃЃччЭчч
Э
Эч°
3 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

μια κίνηση

° το ίδιο ισχύει και σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως στα παΑκριβώς
ραδείγματα που ακολουθούν:

36

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чñïЃт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃччЭ
чЭчЭт¡
=

3 𝟏𝟐 χρόν.

° 𝟏

χρόν. 𝟐

μία κίνηση

тðòч°ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
чЭчЭч°
=

3 𝟏𝟐 χρόν 𝟏𝟐

°

χρόν.

μία κίνηση

тòðт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃтчЭ
чЭчЭт¡
=

.

3 𝟏𝟐 χρόν.

° 𝟏

χρόν. 𝟐

μία κίνηση

сñïт¡ЃЃЃЃЃЃЃЃсчЭ
чЭчЭ т¡
=

3 𝟏𝟐 χρόν. 𝟏

χρόν. 𝟐

μία κίνηση

°
ŧŞ ч э ч ° ч ч° é сч° ч ч° é сч° ч

53)

ч°éтч°чч°éтч°чч°éчтéсØŧŞé

54)ŧŞчэс°сс°éсс°сс°éст¡тт¡éтт¡
тт¡éттéсØŧŞé

55)ŧŞчэсч°éчØŨşЃчсч°éчØũŠéчсч°
éчØŪšЃéчсч°éчØūţŞéчст¡Ѓ éЃтÚŪšéЃчст¡ЃéЃтÚé
ũŠЃчст¡ЃéтÚЃéŨşчст¡ЃéЃтÚŧŞé

56)ŧŞчч°с éсØũ Šé Ѓтч°с éсØŪ š éЃтч°с é
37

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

сØūţŞéчч°чéЃтÚЃéŪšЃчч°чéЃтÚЃéũŠЃчч°чé
ЃтÚЃŨşЃéЃчч°чéЃтÚЃéЃчч°тч°éсØŧŞé

57)ŧŞчёЛ°тÚéЃчЛ°тÚЃéũŠчЛ°тÚЃéчЛ°тÚūţŞЃé
ЃчшˉсØéчшˉсØũŠЃéЃчшˉсØéчшˉсØŧŞé

58)ŧŞчёХ°тÚЃéЃчХ°тÚéЃчХ°тÚЃéчХ°тÚéЃМ¿
ттÚéЃМ¿ттÚũŠЃéЃМ¿ттÚéЃМ¿ттÚŧŞé

59)ŧŞчэХ°éтХ°éтХ°ūţŞéтХ°éтХ°éтХ°éŧŮšЃЃч
шˉЃЃЃéсшˉЃЃéсшˉЃЃЃéсшˉЃЃЃéũŠсшˉЃЃЃéсшˉЃЃЃéсшˉЃЃЃéсØŧŞé

60)

ŧŞчØч°éсØч°éсØч°éсØŪšéчØч°éтÚч°éтÚ

ч°éтÚЃŧŞé

61)ŧŞчØс°éсØс°éсØс° éЃтÚūţŞéЃчØт¡ЃéтÚт¡ЃéтÚт¡Ѓé
сØŧŞé
ŧŞчэчéЛ°тéттéсØŧŞЃéЃчсéсЛ°éтшˉ ЃЃé

62)

Αλ λη λου ου ι ι α
Αλ λη λου ου ι ι
сØ ũ Š é Ѓфчéсх*éЛ° т т¡ é ЃМ¿ т шˉ æ с ° т éчØ ŧ Ş é é
α

Αλ λη λου ου

Προσέχουμε
την ανάλυση

ου ου ου

ι

ι ι

ι

ι α

Ø*éсх¡тт¡éМ¿тт¡ЃЃéтс°тéчØŧŞé
ου ου ου ου ι ι ι ι ι ι α
38

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

63)ŧŞчØс°уéсучéсØс°éфØūţŞéЃтÚч°ЃéЃтчéЃтÚ
с°ЃéЃфØŧŞé

64)ŧŞчØёшˉðЃЃЃéЛ°тсØŧŞéсØшˉðЃЃЃéЛ°тсØŨşЃéЃсØшˉсé
сØЛ°т éЃсñïūŞţЃéЃсØш ˉ ЃЃчéЃсØш ðˉЃЃéЃЃсØш ˉЃЃчéсØш ˉðЃЃЃé
сØшˉЃЃсéчтсØŧŞé

65)

ŧŞчØэéтт¡ðЃéЛ°тéсØŧŞЃéЃсØéцт¡ðЃéсс°Л°éЃтÚūţŞé

ЂÙéтт¡ðЃЃéЃчт¡ðЃéЃтт¡ðЃéũŠЃсуст¡éтт¡ðЃéчт¡М¿ЃéЃ
фØŧŞé

66)ŧŞчñяч°éсñч°éсñч°éсñŪšéсñт¡ЃéЃтòч°éЃтò
ч°éЃтòŧŞé

67)ŧŞчñяс°éсñс°éсñс°éЃтòūţŞéсñт¡Ѓéтòт¡éтòч°é
éтòŧŞé

39

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 8ο

Ќ
΢την περίπτωση έχουμε μια απόστροφο και ένα ελαφρό το ένα
δίπλα στο άλλο. Γνωρίζουμε ότι από μόνα τους, η απόστροφος κατεβαίνει 1
φωνή και το ελαφρό 2 φωνές. Όμως το συνεχές ελαφρό κατεβαίνει 2
φωνές συνεχώς, δηλ. 1+1. Είναι δηλαδή σαν να έχουμε 2 αποστρόφους
ενωμένες, από τις οποίες η 1η έχει γοργό. Είναι δηλαδή το ίδιο με την
υπορροή με γοργό. Επομένως έχουμε:

ЌЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃшˉ
= т
= ЃЃЃЃЃЃЃЃт¡
Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι στο συνεχές ελαφρόν, η
απόστροφος δεν παίρνει συλλαβή, αλλά συνεχίζει την προηγούμενη. Ση
νέα συλλαβή την παίρνει το ελαφρό. Να σημειώσουμε εδώ ότι, με το συνεχές ελαφρό, έχουμε και 2 νέα συμπλέγματα χαρακτήρων (βλ. παρακάτω
πλαίσια), που εκτελούνται όπως ακριβώς το συνεχές ελαφρό.

ЪЃЃЃЃЃЃЃЃЌх
=

και

рЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃЌ
=

Η πεταστή είναι στήριγμα
και χάνει την αξία της

Σο ολίγο είναι στήριγμα
και χάνει την αξία του

68)ŧŞ ч э с éсЌŧŞ é ссéсЌŨş é ссé
сЌéũŠссéсЌéŪšЃтсéсЌũŠéЃтсé
сЌéЃтсéсЌŧŞéЃтсéсЌéЃцтéсØŧŞé

69)ŧŞчёЌцЌéсХ°с°тчŧŞéсх®с
40

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чЌéсХ°с°тчūţŞéЂÙчЌéсØчЌ
éсØ Ŭ ţ ş ч Ќéсñ ï ū ţ Ş é сЌчЌéЂЌч
ЌéЂт¡тт¡тчŭŤЃéст¡Л°тÚŧŞé
ŧŞ ч Х° é чЌéсХ° é чЌéсХ° é ч

70)

ЌũŠ æ с Х° é чЌéсХ° é чЌéсХ° é ч
ЌéЁØ å ŧ Ů š æ Ѓ чЌéсЌéсЌéсЌũŠ é с
ЌéсЌŧŞéсЌéст¡Л°тÚåŧŞé
ŧŞчѐчЌсéсØŧŞсчЌêссØŨşæсч

71)

ЌсéсØũŠсчЌêссØŪšæсчЌсéсØūţŞ
счЌêссØ Ŭ ţ ş æ с чЌсéсØ ŭ Ů Š Ѓ счЌê
ссØŧŮšЃæЃччшˉЃтéсØŬţşçèèéсчшˉЃтéсØūţŞсчЌ
êтсØŪšсчшˉЃтéсØũŠсчЌêтсØŨşæсчшˉЃтé
сñçèŧŞé

ŧŞчѐХ°ЌØéсХ°ЌØéсХ°ЌØũŠæсХ°

72)

ЌØéсХ°ЌØūţŞæ сХ°Ќ ØéсХ°ЌØéсХ°
ЌØŧŮšæЃтХ°ЌØéтХ°ЌØŬţşæтХ°ЌØéтХ°ЌØŪšæ
éтХ°ЌØéтХ°ЌØéтХ°ЌØéчñçèŧŞé
41

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 9ο

(т¤ЃЃЃ )
Σο δίγοργο ενώνει 3 χαρακτήρες και διαιρεί στο 𝟏𝟑 τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στον δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:

чч³чЃЃЃЃЃЃЃЃч
= 𝟏 𝟑 𝟏 𝟑

Π.χ.

ØŧŞччé
Νη Νη 𝟏 𝟑

1

χωρίς δίγοργο και

ØŧŞчч³ччé
μια κίνηση μαζί
(Νή - νη - νη) Νη

με δίγοργο. Επομένως, το δίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω
στον οποίο μπαίνει μαζί με τον προηγούμενό του και τον επόμενό του.

(т΄ЃЃЃЃЃ Ѓ)
Σο τρίγοργο ενώνει 4 χαρακτήρες και διαιρεί στο 𝟏𝟒 τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στο δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:

чч¸ччЃЃЃЃЃЃЃЃч
= 𝟏 𝟏 𝟏 𝟏 𝟒 𝟒 𝟒 𝟒

Π.χ.ØŧŞччé χωρίς τρίγοργο και

Νη Νη

1

ØŧŞчч¸чччé
μια κίνηση μαζί
(Νή - νη - νη - νη) Νη

Επομένως, το τρίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον
οποίο μπαίνει μαζί με τον προηγούμενό του και τους δύο επόμενούς
του.
42

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

73)ŧŞчэч³ччч³чéсч³ччч³ч
éсч³чч³чũŠéтч³ччч³чéтч³ч
чч³чéчтЃéсØŧŞé

74)ŧŞ ч э ч ³ ч чéсч³ ч чéсч³ ч
чéсч³ ч чŪš é Ѓтч³ ч чéтч³ ч чéЃ
éтч³ччéчтéсØŧŞé

75)ŧŞ ч э ч ч³ ч éсчч³ ч éсчч³
чéсØŪšéЃстч³чéтчч³чéтчч³чé
éтÚŧŞé

76)ŧŞчэХ³тХ³éтХ³чūţŞéсч³ттч³чé
тт¤тсéŨşЃчХ³тХ³éЃтХ³чŬţşéЃчш˚ЃЃЃчш˚ЃЃЃé
éчш˚ЃЃсŧŞé
ŧŞ ч э ч ¸ ч ччéсч¸ ч ччéс

77)

ч¸ ч ччéсч³ ч ччŪš é Ѓтч¸ ч ч
чéтч¸чччéтч¸чччéчтéсØŧŞé
43

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

78)ŧŞ ч э ч ч¸ ч чéсчч¸ ч чéс
чч¸ ч чéсØ Ū š é Ѓстч¸ ч чéтчч¸
ччéтчч¸ччéтÚŧŞé

44

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 10ο

(ЃЃЃЃЃт±)

(ЃЃЃЃЃт²)

Σο παρεστιγμένο είναι μια τελεία (·) η οποία τίθεται αριστερά ή
δεξιά του γοργού, του διγόργου, του αργού και του δίαργου. Επιτυγχάνεται έτσι με τον τρόπο αυτό, η διαίρεση του χρόνου σε άνισα μέρη, ενώ ξέρουμε ότι με την χρήση των γνωστών χαρακτήρουν (γοργού, γίγοργου,
τρίγοργου) γινόταν η διαίρεση του χρόνου σε ίσα μέρη. Ας δούμε όμως μερικά παραδείγματα για να καταλάβουμε τη χρήση του:

чч± 𝟑 𝟒 𝟏 𝟒

чч² 𝟏 𝟒

σχ. 1 𝟑 𝟒

σχ. 2

΢την γραφή του (σχ. 1), όταν δηλ. το παρεστιγμένο είναι από
αριστερά, τότε μας ζητά να καθυστερήσουμε τον χρόνο από αριστερά.
3
Γι’ αυτό το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι
και ο χρόνος στο δεύτερο
4

1

ίσο είναι .
4
΢την γραφή τώρα του (σχ. 2), που το παρεστιγμένο είναι από
δεξιά, τότε μας ζητά να καθυστερήσουμε τον χρόνο από δεξιά. Γιαυτό
1
το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι
και ο χρόνος στο δεύτερο ίσο είναι
4

3

. Αυτός ο χρόνος που χάνεται την ώρα που καθυστερούμε στο αριστερό
παρεστιγμένο ή που τρέχουμε στο δεξιό παρεστιγμένο, στην ουσία
προστίθεται αμέσως στους επόμενους χαρακήρες.
4

Εκτός από τα παρεστιγμένα γοργά, έχουμε και παρεστιγμένα
δίγοργα, είτε από αριστερά, είτε από δεξιά. Σα παρακάτω σχήματα είναι
αναλυτικά:
9

Η συγκεκριμένη θεωρία περί των παρεστιγμένων γοργών και δίγοργων, προϋποθέτει προχωρημένους
μαθητές στην Βυζαντινή Μουσική, γι’ αυτό και προτείνεται, η θεωρεία αυτή να διδαχθεί σε μεγαλύτερες
τάξεις.

45

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чч´ч 𝟏 𝟒 𝟐 𝟒 𝟏 𝟒

σχ. 3

νώνει το δίγοργο) κατά
1
4

και

1
4

2
4

Σο παρεστιγμένο δίγοργο από αριστερά, παρουσιάζεται σε δύο μορφές. ΢το (σχ. 3), παρουσιάζεται η πρώτη μορφή, όπου το παρεστιγμένο βρίσκεται στο κάτω μέρος του δίγοργου. Σότε καθυστερούμε στο πρώτο ίσο (1ος χαρακτήρας που εενώ μοιράζεται ο χρόνος στα άλλα δύο ίσα κατά

.

΢το (σχ. 4), παρουσιάζεται η δεύτερη μορφή του
παρεστιγμένου δίγοργου από αριστερά, όπου το
ччµч
παρεστιγμένο βρίσκεται στο πάνω μέρος του. ΢’ 𝟏 𝟐 𝟏

αυτή την περίπτωση καθυστερούμε στο δεύτερο ί𝟒 𝟒 𝟒

σχ. 4
σο (2ος χαρακτήρας που ενώνει το δίγοργο) κατά
2
1
του χρόνου ενώ 1ο & 3ο ίσο μοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά .
4
4
Σο παρεστιγμένο δίγοργο από δεξιά έχει μόνο
την μορφή του (σχ. 5). ΢’ αυτήν την περίπτωση,
ччǾч
καθυστερούμε στο τρίτο ίσο (3ος χαρακτήρας που 𝟏 𝟏 𝟐

2 𝟒 𝟒 𝟒

του χρόνου, ενώ τα υσχ. 5 ενώνει το δίγοργο) κατά
4
πόλοιπα ίσα, μοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά
1
.
4
Τπάρχουν και τα παρεστιγμένα τρίγοργα, τα οποία όμως είναι εξεζητημένες περιπτώσεις. Μπορούμε όμως ένα τρίγοργο, να το συμπτύξουμε
σε ένα δίγοργο παρεστιγμένο, όπως δείχνουν τα παρακάτω σχήματα:

чч¸ччЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃчч´
ч
= 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟐 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒

чч¸ччЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃччµ
ч
= 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟐 𝟒 𝟏 𝟒

чч¸ччЃЃЃЃЃЃЃЃЃЃччǾ
ч
= 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟏 𝟒 𝟐 𝟒

΢πανίως συναντάμε σε κάποια μουσικά μαθήματα το δις παρεστιγμένο γοργό (περιέχει 2 τελείες), είτε από αριστερά είτε από δεξιά.

46

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 11ο

(с¯ )
Σο αργό γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή: ØХ¯
Σο αργό ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και μ’ ένα
κλάσμα που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
3 χρόνους. Είναι δηλαδή:

чХ¯Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃчх¡сØ
μια κίνηση μαζί

(чÛ )
Σο δίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή: ØХÛ
Σο δίαργο ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και με μία διπλή
που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε 4
χρόνους. Είναι δηλαδή:

чХÛЃ=
ЃЃЃЃЃчх¡сñ
μια κίνηση μαζί

(ч¾)
Σο τρίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή: ØХ¾
47

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Σο τρίαργο ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα
και θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και με μια
τριπλή που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
5 χρόνους. Είναι δηλαδή:

чХ¾Ѓ=
ЃЃЃЃЃЃчх¡сñï
μια κίνηση μαζί

Να σημειώσουμε εδώ ότι, όπου υπάρχει παρεστιγμένο αργό, δίαργο
ή τρίαργο, τότε εννοείτε ότι στην ανάλυση, το γοργό γίνεται παρεστιγμένο
κάθε φορά (είτε από αριστερά είτε από δεξιά).

79)ŧŞ ч я Х ¯ é тХ¯ é тХ¯ é тшˉ ð Ũ ş é ЃтХ¯ é тшˉ ð Ѓ ЃéЃтХ¯ é
чñŧŞé

80)ŧŞ ч ё Х Û éтХÛ é тХÛ éтшˉ òŨ ş é ЃтХÛ é тшˉ ò Ѓ ЃЃéЃтХÛ é
чïñŧŞé

81)ŧŞчэØéЃтчЃэХêЃЃѐ¾éŨşЃчьсéттХêЃѐЃ¾éЃũŠЃсуьМ¿é
éтшˉЃЃЃéЃсМ¿ЃЃéЃЃтшˉЃЃéЃŨşЃчсéЃттéЃттХêЃЃѐ¾ŧŞé

48

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 12ο

Είδαμε στα πρώτο μάθημα10, ότι κλίμακα είναι η ανάβαση και
κατάβαση 8 συνεχόμενων φθόγγων που έχουν διαφορετική οξύτητα.
Είδαμε την κλίμακα με βάση τον φθόγγο ΝΗ, την οποία τον ονομάζουμε:
φυσική ή διατονική κλίμακα με βάση ΝΗ.
8

10

ŧŮš
ŭŮŠ
Ŭţş

2ο Σετράχορδο (οξύ)
30 μόρια

12

ūţŞ
12

8

Διαζευκτικός Σόνος

Ūš

12 μόρια

ũŠ

10

Ũş

1ο Σετράχορδο (βαρύ)
30 μόρια

12

ŧŞ
Η κλίμακα αποτελείται από 2 τετράχορδα: το οξύ (περιέχει τις
υψηλές νότες) και το βαρύ (περιέχει τις χαμηλές νότες της κλίμακας). Σο
διάστημα μεταξύ 2 συνεχόμενων φθόγγων λέγεται τόνος. ΢ύμφωνα με τον
Πυθαγόρα, η Κλίμακα χωρίζεται σε 72 ίσα τμήματα, που λέγονται μόρια.
Έτσι έχουμε:
10

Βλ. σελ. 2

49

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

 Μείζονας τόνος  12 μόρια
 Ελάσσονας τόνος  10 μόρια
 Ελάχιστος τόνος  8 μόρια
Η απόσταση ΓΑ – ΔΙ που ενώνει τα 2 τετράχορδα μεταξύ τους
είναι 12 μόρια και λέγεται διαζευκτικός τόνος.
Αναλυτικά όλες οι κλίμακες της Βυζαντινής Μουσικής στο Δεύτερο
Μέρος του παρόντος βιβλίου.
ΚΕΥΑΛΑΙΟ 13ο

Σα σημεία αλλοίωσης είναι σημάδια που μπάινουν πάνω ή κάτω
από τους χαρακτήρες ποσότητας και έχουν σαν σκοπό τους να ανεβάζουν ή
να κατεβάζουν τους φθόγγους. Αυτά τα σημάδια είναι η ύφεση & η δίεση.

Ø( ЃЃЃŅ)
Όταν σ’ ένα φθόγγο σημειώνεται η ύφεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα κάτω και τον βαρύνει. ΢το παρακάτω παράδειγμα, έχει μπει ύφεση στον φθόγγο ΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το διάστημα μεταξύ ΝΗ – ΠΑ έγινε μικρότερο από τα 12 μόρια (βλ. προηγούμενο κεφάλαιο περί της
κλίμακας) που ήταν αρχικά.

ŧŞчсŅéссŪš
Αντιθέτως το διάστημα μεταξύ ΠΑ – ΒΟΤ , έγινε μεγαλύτερο από
10 που ήταν αρχικά. Επομένως, όταν η ύφεση μπει στο φθόγγο της κορυφής το διάστημα μικραίνει, ενώ όταν μπει στο φθόγγο της βάσης, το
διάστημα μεγαλώνει.
Έχουμε 4 ειδών υφέσεις:
απλή
μονόγραμμη
δίγραμμη
τρίγραμμη

Ø ЃЃЃŅ
Ø ЃЃЃł
Ø ЃЃЃĽ
ЃЃЃý
50

-2 μόρια
-4 μόρια
-6 μόρια
-8 μόρια

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Βλέπουμε δηλ. ότι σε κάθε γραμμή στην ύφεση αφαιρούνται περίπου
2 μόρια. Και λέμε περίπου, διότι η ανθρώπινη φωνή δεν είναι όργανο για
να μετρούμε με μαθηματική ακρίβεια πόσο θα κατέβουμε. Απλά κατεβάζουμε την φωνή μας, έτσι ώστε να ακουστεί κάτι διαφορετικό, αλλοιωμένο.

Ø( ЃЃЃē)

΢ε ορισμένες τώρα περιπτώσεις έχουμε και την γενική ύφεση η
οποία δεν ενεργεί μόνο σ’ ένα φθόγγο όπως οι υφέσεις της προηγούμενης
παραγράφου, αλλά σε ολόκληρη μουσική γραμμή, μέχρι να επέλθει η
λύση. Σίθεται στον φθόγγο ΚΕ και ζητά τον πρώτο ανιόντα φθόγγο,
δηλ. τον ΖΨ με απλή ύφεση (2 μορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή
σ’ ολόκληρη την μουσική γραμμή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΖΨ. Όπως
καταλαβαίνουμε, η γενική ύφεση δημιουργεί στο μέλος μία δέηση, μία
ικεσία.
Ας δούμε ένα παράδειγμα:

Ũş Ђ сē Х сçттçттсØ с ö т тã т ¡ ç чт¡
στε ρε ε ε ω ω ω ω σον Κυ υ ρι ι
ссхМÁчЪтãт¡çчтçчтòŨş
ε

τη ην Ε

εκ

κλη σι ι

ι

ι

ε ε

α αν

΢την μουσική αυτή γραμμή, η γενική ύφεση είναι πάνω από τον
ΚΕ και απαιτεί τον ΖΨ με ύφεση, όπου κι αν βρεθεί μέσα στην πορεία του
μέλους. Και εξακολουθεί η ενέργειά της μέχρι τέλους του μέλους ή μέχρις
ότου βρεθεί ένα άλλο σημείο, το οποίο να παύση την ενέργεια της ύφεσης.

Ø(ЃЃЃ ЃЃЃ′)
Όταν σ’ ένα φθόγγο σημειώνεται η δίεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα πάνω και τον οξύνει. Π.χ. στο παρακάτω παράδειγμα, έχει μπει
δίεση στον φθόγγο ΓΑ. Αυτό σημαίνει ότι το διάστημα μεταξύ ΒΟΤ – ΓΑ
έγινε μεγαλύτερο από τα 8 μόρια που ήταν αρχικά.

ũŠчсŇéссŬţş

51

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Αντιθέτως το διάστημα μεταξύ ΓΑ – ΔΙ , έγινε μικρότερο από 12
που ήταν αρχικά. Επομένως, όταν η δίεση μπει στο φθόγγο της κορυφής
το διάστημα μεγαλώνει, ενώ όταν μπει στο φθόγγο της βάσης, το διάστημα μικραίνει.
Έχουμε 4 ειδών διέσεις:
απλή
μονόγραμμη
δίγραμμη
τρίγραμμη

ЃØЃЃ′ЃЃŃ
Ø ЃЃĿ
ЃЃЃЃÿ

+2 μόρια
+4 μόρια
+6 μόρια
+8 μόρια

Βλέπουμε δηλ. ότι σε κάθε γραμμή στην δίεση προστίθενται περίπου
2 μόρια. Ανεβάζουμε δηλ. κάθε φορά την φωνή μας, έτσι ώστε να ακουστεί
κάτι διαφορετικό, αλλοιωμένο.

Ø( ЃЃЃċ)
΢ε ορισμένες τώρα περιπτώσεις, όπως έχουμε την γενική ύφεση,
έχουμε ανάλογα και την γενική δίεση η οποία δεν ενεργεί μόνο σ’ ένα
φθόγγο, αλλά σε ολόκληρη μουσική γραμμή, μέχρι να επέλθει η λύση.
Σίθεται στον φθόγγο ΓΑ και ζητά τον πρώτο κατιόντα φθόγγο, δηλ. τον
ΒΟΤ με απλή δίεση (2 μορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή σ’
ολόκληρη την μουσική γραμμή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΓΑ. Δημιουργεί
έτσι κατά αυτόν τον τρόπο, μία δέηση του μέλους.
Να σημειώσουμε εδώ, ότι και η γενική δίεση, αλλά και η γενική
ύφεση που είδαμε στην ' 11.2, δεν είναι πολύ εύχρηστες και τις συναντούμε
συνήθως σε εκκλησιαστικά μέλη του Γ΄ ήχου.

52

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 14ο

Οι χαρακτήρες ποιότητος ή έκφρασης, μπαίνουν κάτω ή πριν από
τους χαρακτήρες ποσότητας και μας χρησιμεύουν για τον καλλωπισμό και
τον τρόπο απαγγελίας των φθόγγων χωρίς να έχουν σχέση με το μέτρημα
του χρόνου. Ανάλογα με τη χρήση τους χωρίζονται σε δύο (2) κατηγορίες:
στους τονικούς (ψηφιστό, βαρεία) & στους καλλωπιστικούς (αντικένωμα,
ομαλό, σύνδεσμος, ενδόφωνο).

Α. ΣΟ ΧΗΥΙ΢ΣΟ

ö

Γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας που παίρνουν
τονιζόμενη συλλαβή, ενώ μετά από το χαρακτήρα που παίρνει ψηφιστό,
ακολουθούν υποχρεωτικά δύο τουλάχιστον χαρακτήρες κατάβασης.
сö
Σο ψηφιστό που γράφεται στο ίσον чö ή στο ολίγο
προσδίδει
στο φθόγγο δύναμη, που βαθμιαία εξασθενεί στους επόμενους φθόγγους, οι
οποίοι πρέπει να είναι ισόχρονοι. Σα κεντήματα παίρνουν το ψηφιστό, όταν
είναι επάνω στο ολίγο μόνα τους ή σε συνδυασμό με άλλους χαρακτήρες:
π.χ. ЛöМö, Ъö, Иö, Йö, Зö
΢τις περιπτώσεις αυτές ο φθόγγος των κεντημάτων προφέρεται πιο έντονα.
Хö
Μόνο όταν τα κεντήματα είναι κάτω από το ολίγο
τότε το ψηφιστό
ανήκει στο ολίγο. Να σημειώσουμε επίσης ότι το ψηφιστό μπορεί να γραφεί
και στην πεταστή με κλάσμα, όταν όμως ακολουθεί απόστροφος με γοργό:
цÙöт¡ . Παρατηρείται κυρίως παλαιότερα μουσικά μαθήματα, όπου είναι
σύνηθες το φαινόμενο, να παρατηρείται η σύνθεση πεταστής με κλάσμα &
ψηφιστό. Απλά οι παλιοί διδάσκαλοι δεν εξήγησαν την σημασία αυτής της
γραφής, αλλά φαίνεται ότι, στην ποιότητα της πεταστής, το ψηφιστό
προσδίδει μια ζωηρότερη έκφραση. Πολλοί από τους νεότερους
διδασκάλους, αντί της πεταστής με κλάσμα & ψηφιστό, προτιμούν το ολίγο
με αντικένωμα και απλή. Δηλαδή, αντί της γραφής цöÙт¡ χρησιμοποιούν
τη γραφή сøïт¡

53

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Β. Η ΒΑΡΕΙΑ

ç

Γράφεται πριν από ένα χαρακτήρα ποσότητας, και θέλει τον
χαρακτήρα που είναι μετά από τη βαρεία να προφέρεται με ιδιαίτερο
τονισμό, ενώ ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης. Η διαφορά με το
ψηφιστό, είναι ότι στη βαρεία η ένταση είναι πιο ήπια. Η βαρεία χάνει την
εκφραστική της αξία όταν με μία ή περισσότερες απλές σχηματίζει τις
παύσεις ενός ή περισσοτέρων χρόνων που μιλήσαμε στην '3.5 στη σελ. .

ø

Α. ΣΟ ΑΝΣΙΚΕΝΨΜΑ

Σο αντικένωμα γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας και μετά
από αυτό ακολουθεί πάντα χαρακτήρας κατάβασης. Σο συναντούμε σε 2
περιπτώσεις:
1ον) Κάτω από ολίγο στην άρση & κάνουμε ένα τίναγμα της
φωνής μας προς τα επάνω.
2ον) Κάτω από ολίγο ή πεταστή ή απόστροφος με απλή μαζί &
ακολουθεί μετά πάντα απόστροφος με γοργό. Π.χ. сøïтή¡ЃЃЃЃЃЃЃцõâЃЃт¡ήЃЃЃЃЃЃтãт¡
΢τις περιπτώσεις αυτές, το αντικένωμα εκτελείται στη θέση (στο ισχυρό
μέρος του μέτρου) και θέλει ένα ελαφρό κυματισμό της φωνής στο
χαρακτήρα που έχει το αντικένωμα αλλά στο δεύτερο χρόνο κατά τη
διάρκεια της απλής.
Β. ΣΟ ΟΜΑΛΟ

à

΢ημειώνεται κάτω από 1 χαρακτήρα που έχει κλάσμα ή ανάμεσα
από 2 χαρακτήρες ποσότητας ισόχρονους, όπου ο δεύτερος είναι ίσο. Με το
ομαλό κάνουμε ένα κυματισμό στη φωνή, σαν να θέλουμε να
προσεγγίσουμε τον αμέσως οξύτερο φθόγγο. Είναι δηλαδή:

счáЃЃЃЃЃЃсх®т
=
Επίσης σε συνθετικούς χαρακτήρες όπως: ХØà και έχει ενέργεια στο

ολίγον.

54

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Γ. ΢ΤΝΔΕ΢ΜΟ΢ ή ΕΣΕΡΟΝ

Ý

Ενώνει 2 χαρακτήρες ποσότητας και θέλει ένα ελαφρό κυματισμό
της φωνής και για τους 2 χαρακτήρες, κάτι ανάλογο με το ομαλό.
Είναι δηλαδή:

чч÷ЃЃЃЃЃЃМ¿т
=
Οι φθόγγοι που συνδέονται με σύνδεσμο, δεν προφέρονται με
ζωηράδα αλλά κάπως άτονα. ΢ε καμία περίπτωση δεν παίρνουμε αναπνοή
όταν έχουμε σύνδεσμο. Οι 2 χαρακτήρες που παίρνουν σύνδεσμο, παίρνουν
πάντα την ίδια συλλαβή και ποτέ διαφορετική, και συνήθως γράφεται στον
πρώτο χαρακτήρα.
Δ. ΣΟ ΕΝΔΟΥΨΝΟ

ŝ

Σο ενδόφωνο το συναντάμε σπάνια στα μουσικά κείμενα11. Γράφεται
κάτω από χαρακτήρα ποσότητας (κυρίως κατάβασης) και μας ζητάει
να προφέρουμε τον χαρακτήρα αυτό με κλειστό το στόμα και λίγο
παρατεταμένα. Δηλαδή σαν να βγαίνει ο ήχος από τη μύτη. Είναι το
λεγόμενο «μπους φερμέ» της Ευρωπαϊκής Μουσικής.

Α. Η ΠΕΣΑ΢ΣΗ
Η πεταστή, όταν ακολουθείται από χαρακτήρα κατάβασης, τότε
λέγει τον φθόγγο μ’ ένα μικρό πέταγμα προς τα επάνω. Δηλαδή, η
ανάλυση σ’ αυτήν την περίπτωση είναι:

цтЃЃЃЃЃЃЃЃЃЛ´
Ытт
=
11

Σο ενδόφωνο το συναντούμε κυρίως σε συλλαβές που έχουν (εμ) και στα κρατήματα. Κράτημα είναι
ένα μέλος, που χρησιμοποιεί άσημες συλλαβές, όπως, τεριρεμ, τορορο, νενενα κι άλλες, που
χρησιμοποιούνται συνήθως σε Δύναμις, Κοινωνικά, Καλοφωνικούς Χαλμούς, κ.ά.

55

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Όταν η πεταστή έχει κλάσμα και ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης
τότε αναλύεται ως εξής:

цÙтЃЃЃЃЃЃЃЃЃЛ±Ытт
=
Όταν υπάρχουν συμπλέγματα χαρακτήρων με την πεταστή, όπως
αυτά που ακολουθούν:
ЦЃ,О,ЃПЃ,ГЃ,циЃ, цжЃ,ЃП,зЃр,ЃкЃ,ДЃ,ЕЃ,дЃ,лЃ
τότε η ποιότητα της πεταστής, μεταφέρεται σ’ όλους τους υπόλοιπους χαρακτήρες.
Β. ΣΑ ΚΕΝΣΗΜΑΣΑ
Σα κεντήματα δεν δέχονται ξεχωριστή συλλαβή, αλλά συνεχίζουν
την προηγούμενη συλλαβή. Επομένως εξαρτώνται από τον προηγούμενο
απ’ αυτούς χαρακτήρα. Σα κεντήματα προφέρονται με λιγότερη ζωηράδα,
χωρίς να χωρίζεται η φωνή από τον προηγούμενο χαρακτήρα. Εξάλλου
γι’ αυτό και δεν μπαίνουν ποτέ σε θέση χρόνου, που όπως ξέρουμε είναι το
ισχυρό μέρος του μέτρου.
Ας δούμε ένα παράδειγμα: ччЛтт . Σα κεντήματα
εξαρτώνται από το ολίγο & όταν ψάλλουμε, η φωνή μας δεν χωρίζεται
από την φωνή του ολίγου. Προφέρονται όμως ασθενέστερα από ότο το
ολίγο αλλά και της αποστρόφου που ακιολουθεί των κεντημάτων.
Γ. Η ΤΠΟΡΡΟΗ
Η υπορροή, δεν δέχεται δική της συλλαβή, αλλά συνεχίζει αυτήν
που έχει ο προηγούμενος χαρακτήρας. Άρα η ενέργειά της εξαρτάται από
τον προηγούμενο χαρακτήρα. Επομένως οι δύο φθόγγοι της υπορροής (2
απόστροφοι), θα ψαλλούν χωρίς διακοπή από τον προηγούμενο αυτής
φθόγγο, αλλά ασθενέστερα.

56

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

1)

ŧæŞччéстéсчéстéсчéстéс

чéстŪšæсчéстéсчéстéсчéс
тéсчéчёñçèЃŧŮšæЃЃччéтсéтчéтсéтчŬţşæ
éтсéтчéт сéтчéт сéтчũŠæт сéтчé
éтсéтчéчØéчтéсñёçèЃŧŞé

2)

ŧŞæчсéстéчсéстéчсéстéч

сéцтéчсéцтéчсéстéчсéцютÚЃ ŧŮšæ
éчтéтсéчтéтсéчтéтсéчтéтсé
éчтéтсéчтéтсéчтéтсéчñёçèЃŧŞé
ŧŞчтéтсéссéтÚŧŞæтсéссéттéсØ

3)

ŨşæссéттéссéсØūæţŞттéтсéссéсØŬţşæ
éттéтсéссéсØŭŮŠЃæттéтсéссéсØŧæŮšЃЃçèè
57

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

éттéттéссéсØŭŮŠæЃттéттéссéсØЃŬæţşЃттéт
тéссéсçèЃūæţŞттéттéссéсØŪšæттéттéс
сéсØũŠæттéттéссéччéчñёçèЃŧŞé
΢τις παρακάτω Ασκήσεις, ο ρυθμός που θα εκτελείται θα είναι
δίσημος, εκτός και αν σημειώνεται άλλος ρυθμός (3-σημος ή 4-σημος).
Διότι μ’ αυτό τον τρόπο είναι γραμμένα τα μουσικά κείμενα που θα
συναντήσουμε στα επόμενα έτη σπουδών.

4)

ŧŞ ч ХтчХтчХтчХтūţ Ş ч

ХтчХтчХтéчñёçèЃŧŮšæЃчттХтч
ттХтчттХтчттХтŪšчттХ
тчттХтŨşчттХтчтсчо éчØŧŞé
ŧŞ ч чЛтчЛтчЛтчЛтūţŞ

5)

чЛтчЛтчЛтéчñёçèЃŧŮšæЃчØттЛт
чттЛтŬţşчттЛтчттЛтŪšчт
тЛтчттЛтчттЛтŧŞчтсч
чéчñяŧŞé
ŧŞчссшхЛшЃŨşсхцшхЛшсх

6)

58

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

цшūţх
Ş ЛшсхцшсéчñёçèЃŧŮæЃš ЃчшХтттūţŞ
чХтттчХтттũŠчхцштчхцш
тŧŞчХтттчхцшсчéчñёçèЃŧŞé
ŧŞ Ѓ чХХтЛтūţ Ş т ЛтттцтчũŠ

7)

чшсчшсччéчёñçèЃŧŞé
ŨşЃчХХтЛтŬţş т ЛтттцтчŪš

8)

чшсчшсччéчёñçèЃŨşé
ũŠЃчХХтЛтŭŮŠЃтЛтттцтчūţŞ

9)

чшсчшсччéчёñçèЃũŠé
ŧŞ ч тсхцтсттсссстŪš

10)

чттсчхсūţŞчшсчшсшŧŞсч
счсчсчūţŞттчтхцтчттŧŞ
счттсчéчñяЃŧŞé
Ũş ч тсхцтсттсссстūţ Ş

11)

59

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чттсчхсŬţşчшсчшсшŨşсч
счсчсчŬţşттчтхцтчттŨş
счттсчéчñяЃŨşé
ŭŤ ч тсхцтсттсссстũŠ

12)

чттсчхсŪšчшсчшсшŭŤсч
счсчсчŪšЃттчтхцтчттŭŤ
счттсчéчñяЃŭŤé
ŧŞ ч ссчсттчŨş с ссч

13)

стттũŠ с сссстттūţ Ş с сс
сттéсёчñŧŮšæЃЃчттттссчŬţşстт
ттссчūţŞсттттссчŪšстт
тттсчéчñёçèЃŧŞé
ŧŞчсцтсстчũŠчсцтс

14)

стчūţŞссцтцтéсёчñŧæŮšЃчтцт
сттчŬţşцтцтсттчūŞц
ţ тцтс
60

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ттчŪš ц тцтсттчũŠ ц тцтст
тчŨşцтцтсттчŧŞцтцтчтс
чччоŧŞé
ŧŞ ч тсчцтсчŨş ц тсчц

15)

тччо ũŠцтссцтсчо Ŭţşсттч
сссчоŧŮš
ŧŞччтðŭŤсстðŧŞсстðЎсстðũŠ

16)

сстð Ў сстð ū ţ Ş с чтð Ў сстð Ŭ ţ ş с
чтðЎтчтðŪšччтðЎччтðŨşччтðЎ
чтчØŧéŞ
ŧŞ ч хцтчхцтũŠ ч хцтчхц

17)

тūţŞсхцтсстчЬ ŧŮš ЃЃчттсстт
тūţ Ş ц тчхстттŪš ц тчхстттũŠ
цтчхстттŨşцтчхстттŧŞцт
чхстттŭŤсттссчччоŧéŞ
61

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞ ч чп Л тÚ Ũ ş ч Ø Л тÚ ũ Š ч хЛстūţ Ş

18)

чØ ч чтÚ Ū š ч чп ч чтÚ ũ Š ч чп ч ч
чØЃтÚŨşчØччтÚŧЃŞ чтЛéтòçèёЃŧŞé
ŧŞчтттéсёñïŹæс
Ű
чтсéсñïёЃŧŞæссц

19)

тéсёñïŪšæтсссéЃтðòѐЃūţŞæЃссссéЃтòðѐЃŧŮšæЃЃтт
ттЃéЃтðòѐЃũŠæЃссттЃéЃтðòѐЃŨşæЃстттЃéЃсёñïЃŧŞé
ŧŞ ч ссстÚ т Ú Ѓ éЃтѐ ò ð Ѓ ŧŞ æ с сçèèЃũŠ ч с

20)

сстÚтÚЃéЃтðòѐЃũŠæчтттсØсØЃéЃтðòѐЃŧŞé
ŧæŞчёñïéчØттéсïñёéсïñёŧŞæсчочØЎчØсс

21)

éсïñёūţŞæчØттéсïñёŪšæччочØЎтÚттéсñïёŨşæчØтт
ччочçèЃŧŞé
ŧŞчØОтОтОтŪšОтОтсØуŧŮšЃЃч

22)

ЌцЌūţŞцЌцЌũŠцЌцЌŧŞц
ЌéсёñçèЃŧŞé
ŧŞчéсуссØцтчтсттÚũŠчс

23)

62

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

счтттÚŨşЃтсстттéсёñçèЃŧŞé
ŧŞчéЂзттттцфссØЃūţŞЃщчЂт

24)

тÚЃéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞЦÙЙтÚсØсØŨşЦÙЙтÚсØсØũŠЦÙЙ

25)

тÚсØсØŪšОÙЙтÚсØсØūţŞцЩтÚŪšЦЩтÚ
ŨşЦЩтÚсØŧŞé
ŧŞчØЛтЛтЛūţŞтЛтЛтЛтЛ

26)

тÚЃŧŮЃš ЦÙЃшЃтÚЃЎЃцÙЃшЃтÚЃũŠЃцÙЃшЃтÚЃЎЃцÙЃшЃтÚЃсØЃéЃсёñçèЃŧŞé
ŧŞчХХХсéЃчёñïЃŧŮšæЃЃГÙЃшЃчØЃЎЃГÙЃшЃчØ

27)

ŨşЃЦÙЃшЃчØЃсчоéчёñçèЃŧŞé
΢τις παρακάτω Ασκήσεις, το γοργό ανήκει στα κεντήματα.
Επομένως, όταν τα Κεντήματα είναι κάτω από το Ολίγο, το γοργό
ισχύει για τα Κεντήματα και τον προηγούμενο απ’ αυτά φθόγγο, ενώ
όταν τα Κεντήματα είναι πάνω από το Ολίγο, ισχύουν γι’ αυτά και το
Ολίγο.

ŧŞчХ°тХ°тХ°тХ°ЃŬţşЃтс°ттс°тт

28)

с°ттс°ттс°тчт¡ЃЛ°тÚŧŞé
63

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞчЛ°тЛ°тЛ°тЛ°тÚ ūţŞЦтт¡цтт¡

29)

цтт¡цтт¡ЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞ ч х® Л ° т Ú Ѓ ũŠ Ѓ тх® Л ° т Ú Ѓ Ūš Ѓ тх® Л ° т Ú Ѓ ūţ Ş т х®

30)

Л°т ÚЃ Ŭţş т х® Л°т ÚЃ ŭŮŠ ЃЃтх® Л°т ÚЃ ŧŮš Ѓ Ѓчт¡т т¡сØ Ŭţş
ст¡тт¡сØ ūţŞст¡тт¡сØŪšст¡тт¡сØũŠс
т¡тт¡сŨ
Ø şст¡тт¡ЃéЃсñёçèЃŧŞé
Ακολουθεί η ίδια ακριβώς άσκηση με την 30, αλλά σε διαφορετική
γραφή μ’ αυτήν. Σο αποτέλεσμα είναι το ίδιο.

ŧŞчХ°с°т Ú ũŠт Х°с°т ŪšтХ°с°т Ú ūţŞт

31)

Х°с°тÚŬţşтХ°с°тÚŭŮŠЃтХ°с°тÚŧŮšЃчшˉЃЃт®сŬţş
сшˉЃЃт¡сØūţŞсшˉЃЃт¡сØŪšсшˉЃЃт¡сØũŠсшˉЃЃт¡сØ
ŨşсшˉЃЃт¡ЃЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞ Ц Ù т ¡ ЛЛтÚ ũŠ Ц Ùт ¡Л ЛтÚ ū ţ Ş Ц Ù т ¡ Л

32)

ЛтÚ ŭ ŮŠ Ѓ ЃЦÙт ¡ сХтчØ ŧŮš Ѓ ЃЦÙт ¡ЛтÚЃ ŧŮš Ѓ ЃГÙт ¡
ЛтÚŭŮŠЃЃГÙт¡ЛтÚŬţşГÙт¡ЛтÚūţŞГÙтЛтÚŪšГÙ
т¡ЛтÚũŠГÙт¡ЛтÚŨşГÙт¡ЛтÚéЃчёч°чñŧŞé
64

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞЦÙшˉЃхсØŧŞцÙшˉЃхсØŨşцшˉЃхсØ ũŠцÙшˉЃх

33)

сØŪšцшˉЃхсØ ūţŞЦÙш ˉЃтсØ ũŠцшˉЃтсØ ŨşцÙш ˉЃт
éсёçñ èЃŧŞé
ŧŞ Ц Ù ш ˉ ð Л ° т сØ ŧ Ş ц Ù ш ˉ ð Л ° т сØ Ũ ş ц Ù ш ˉ Л ° т

34)

сØũц
Š ÙшˉðЛ°тсØŪšцÙшˉðЛ°тсØūЦ
ţŞ ÙшˉðЙ¿тсØ
ũŠцÙшˉðЃЃЙ¿тсØŨşцÙшˉðЃЃЙ¿тЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞ ч сссчØ Є Ø ŧ Ş Ђ тттЂÙ Є Ø ŧ Ş

35)

чссссØЄØŨ şцттссØũŠçèèЃчс
ЛтÚчØūţŞсссЄПÙЄØūţŞттттПÙЄØŧŞ
ччЂЄéчёñçèЃŧŞé
ŧŞ ч Ø Л ° т Л° т Л° т т¡ с хчØ ū ţ Ş ч с

36)

Л°тт¡тÚчтЛ°тшˉðЃũŠЃчтЛ°тт¡ттéсñёçèŧæŞ
ŧŞ ч чЌссØ ŧ Ş Ѓ счЌссØ Ũ ş

37)

счЌссØЃ ũŠсчЌссØ Ū š с ч
ЌссØūţŞсчЌссØŬţşсчЌс
65

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

сØŭ Ů Š Ѓ ЃсчЌссØ ŧ Ůš Ѓ ЃЃсчшˉ ЃтсØ ŭ Ů Š Ѓ Ѓс
чЌтсØŬţşсчшˉЃтсØūţŞсчЌтсØ
Ūš с чшˉ Ѓ тсØ ũ Š с чЌтсØ Ũ ş с чшˉ Ѓ т
éсёçñ èЃŧŞé
ŧŞчёХ°ЌØéсёХ°ЌØéсёХ°ЌØũŠæсёХ°

38)

ЌØéсёХ°ЌØūţŞæчёХ°ЌØéсёХ°ЌØéсёХ
ЌØéсёХ°ЌØŧŮšæЃЃтѐХ°ЌØéтѐХ°ЌØéтѐХ°Ќū
Ø ţŞæ
éтѐХ°ЌØéтѐ Х°ЌØũŠæт ѐ Х°ЌØéтѐХ° ЌØéчёт
сØЃŧŞé
ŧŞЦÙЌхсØцÙЌхсØŨşцÙЌхсØцÙ

39)

ЌхсØŪšцÙЌхсØцÙЌхсØ ŬşţцÙЌх
сØцÙЌхсØŧŮšЃЃЦЌсØЦЌсØЦЌ
сūţŞØЦЌсØЦЌсØ ũŠЦЌсØЦЌ
сØчтсØŧŞé
ŧŞЦЌх®Л°тт¡сØŧŞцЌх®Л°тт¡сØ

40)

66

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŨşцЌх® Л°т т¡сØ ũŠЛ° т éсñ ёç èЃūţ Ş æЃ цÙЌØцÙ
ЌØũŠцÙЌØцÙЌØцÙЌØЃéсёñçèЃŧŞé
ŧŞЦÙЃшˉЃЛ°тсØ ŧŞЃцÙт ¡т ÚЛ°тсØŨ şцÙЌØ

41)

Л°тсØũŠцÙЃшˉЃЛ°тсØŪšЃцÙт¡тÚЛ°тсØūŞţцÙ
ЌØЛ°тсØŬţşцÙЃшˉЃЛ°тсØŭŮŠЃЃцÙт¡тÚЛ°тсØŧŮš
чтЌХтшˉ Ѓ ЃŪš Ѓ ЃХтт¡т ХтЌŨş ЃХтшˉ
Хтт¡тсéчñёçèЃŧŞé
ŧŞ Ц ш˚ЃхсØ Ѓ цш˚ЃхсØ Ũ ş Ѓ цш˚ЃхсØ ц ш˚Ѓх

42)

сØ Ѓ ЎЃцш˚ЃхсØ Ѓ ūţ Ş Ѓ Ѓчш˚ЃчсØ Ū š Ц ш˚ЃчсØ ũ Š
Цш˚ЃчсØŨşЦш˚ЃчéсñяŧŞé
ŧŞ ч тт¤ с сØ ŧ Ş Ѓ стт¤ с сØ Ũ ş с тт¤

43)

ссØũŠстт¤ссØŪšстт¤ссØūţŞцтш˚
сØŪšЃцтш˚сØũŠЃцтш˚сØŨşЃцтш˚ЃЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞ ч тш΄ЃЃхсхсØ Ũ ş ч тш΄ЃЃхсхсØ ũ Š

44)

чтш΄ЃЃхсхсØŪšЃчтш΄ЃЃхсхсØūţŞчтш΄
67

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

хсчŪš ч тш΄хсчũŠ ч тш΄хсчŨş
чтш΄хсчŧŞé
ŧŞччХ¯счХ¯ччХ¯ŧЃŮš ЃЄч

45)

Х¯ŭЃŮŠ ЃЄчХ¯ŬşЄ
ţ чХ¯ūЃţŞ тчшˉðЃЎЃсчшˉðЃŧŞ
счшˉðЃстЛ°тÚЃŧŞé
ŧæŞчёХ¯тéЛтÚũŠæчХ¯тЛтÚūţŞфХ¯ч

46)

тттччХ¯ ч тттÚ Ѓ ŧŞ Ѓ чХ¯ ч тттÚ ŭ Ť
сØтÚЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞæчёХÛéчё ХÛūţŞ æт ѐХ Ûé чёХÛŧŮš æЃЃЄё Х ÛéЄё

47)

ХÛŬşæЃţ тѐшˉòЃЃéЃЃчёшˉòЃЃŧŞé
ŧŞчхЛсØūţŞçчтçчтçчтçчтŧŞ

48)

чöттÚсöттÚсхЛтÚŧŞсХöттÚЎЛЛö
ттсØūч
ţŞ
öттÚЎсöттÚЎсöтЃéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞччáтÚЛтÚЃŧŞЃсХØàтÚЃЎЃчхЛЃéЃтòѐçèЃūţŞæ

49)

68

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ччáтÚЎччáтÚũч
Š
чáтÚттсØŧŞé
ŧŞçччáтÚсхтÚŧŞсхЛтÚçччáтÚũŠ

50)

çччáтÚçччáтÚЎтХØàéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞчсøт Хсøт Хсøт Ú ū ţŞ чс°øт тÚ Ў

51)

чс°øттÚũŠЃчс°øттÚЎчс°øтéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞсчáтхсчáттŧŞЂчáтхсчá

52)

ттũŠЂчáт хсчáттūţŞ Ђчáтхсчá
тÚЃŧŮšЃЃчч°áчт¡тÚЃŬţşсчá°чЌØЎсчá°ч
шˉðЃЃŪšЃсчáчт¡тÚЎсчá°чЌØŨşсчá°чшˉðЃ
сч°áчт¡тÚх®ЃéЃчñёçèЃŧŞé
ŧŞçчøïт¡сØçсïøт¡сØŨşçсïøт¡сØçсïøт¡сØ

53)

çсïøт¡сū
Ø ЃţŞ ЃЦâõт¡чøïт¡çЦâõт¡чøïт¡ЃéЃчёñçèЃЃŧŞé
ŧŞçчт¡чÞх®сØŨşçчт¡чÞх®сØũŠçч

54)

т¡чÞх®сØŪšçчт¡чÞх®сØūЃţŞ ЦЙ¿ÜтÚЦЙ¿ÜтÚ
69

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ЦЙ¿ÜтÚЦЙ¿тÚŧŞé
ŧŞчМ¿ÜтÚсМ¿ÜтÚŨşсМ¿ÜтÚсМ¿ÜтÚŪš

55)

сМ¿ÜтÚсМ¿ÜтÚŬşţсМ¿ÜтÚсМ¿ÜттЃéЃсñïёŧŮš
тМ¿ÜтÚЃЎЃЃтМ¿ÜтÚŬşţтМ¿ÜтÚЎтМ¿ÜтÚŪšтМ¿ÜтÚ
тМ¿ÜтŨ
Ú şтМ¿ÜтÚЎчтсØŧŞé
ŧŞчсссссŬţІ
ş сжŬч
ţş
тттт

56)

тцжІЃéЃсñïёŨşæчсссссŭŮЃŠ ЃІсжŭŮŠ
чтттттцжІЃéЃсñïёũŠæчсссссŧŮš
ІсжŧЃšŮ ЃІсжŧЃŮš ЃчтттттцжІЃéЃсñïёŪšæч
сссссŨŮЃş ЃІсжŨŮşЃЃчттттцжІт
ттÚЃŧŞé
ŧŞчссссссØŭæЃŮŠ ЇÚѐЂÙЃи ŭŮŠæЃЃчт

57)

тттттПиЃéЃЇÚёсØЃŨşæЃчссссссØ
ŧŮæЃš ЇÚёЂÙЃи ŧŮæЃš ЃчттттттПиЃéЃЇÚёсØũæч
Š
с
сссссØЃŨŮşæЃЃЇÚёЃЂиÙЃЃŨŮæЃş чттттттПи
70

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

éЃЇѐттÚЃŧŞé
ŧŞчсссссссŧæŮšЃЃЈÚёЂзÙЃŧŮšæЃч

58)

тттттттЃéЃчñ ё ç èЃЃŧŞ æ ч сссссс
ссŨş Ů Ѓ æ ЃЈÚ ё Ђ з Ѓ ŨŮ ş æ Ѓ чтттттттŨş æ ЃПз ё Ù Ј Ú Ѓ Ũşæ
чссссссссũŠŮæЃЈёÚЂзũŮŠæЃЃчт
ттттттЃéЃПзÙЈ
ё ÚũŠæЃЃчттÚŧéŞ
ŧæ Ş ч Ø ё П з Ù é ЃчтттттттŧŞ ч Ø с сс

59)

ссссØЃéЃЈÚёçèèŧŞé
Ũş æ ч Ø ё Ђ з Ù é ЃчтттттттŨş ч Ø ссс

60)

ссссØЃéЃЈÚёçèèŨşé
ŧŞчéсуссØцтчтстЃéЃтòюЃũŠæчс

61)

счтттÚŨşЃтсстттЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞ ч éЂз т тттЃЎЃцфсЃéЃсñ я ū ţ Ş æ Ѓ чс

62)

чттцттÚЃ ũŠсØуЃфсéсñя ūţŞæщчЂттÚЃ
71

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

éЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞчéсуссØЃЎЃттсссхфØūţŞч

63)

тсчфчсттхфØЃŧŞсуЃхттсс
чхчØūţŞс ØтттссØūţŞ çèЃччтттЛ
ттЃéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŮšЃЃчéсттстÚŭŮŠЃЃтстÚЃŬţşЃтстÚтс

64)

тÚЃŪšЃтстÚЃЎЃтстÚЃЎЃтсЃéЃтòçèёЃŧŞé
ŧŞæЃЦѐЌñЃéЃсёХ°Х°Х°éЃчёЌñЃéЃсñёçèЃūţŞæГё

65)

ЌñЃéЃчёсХ°шˉт®ЃéЃчёЌñЃéЃсñёçèЃЃŧŞé
ŧŞчхсхсхŬţс
ş
ŅттттттÚŧŞé

66)

ŧŞчхсŅхсØūч
ţŞ
ттŅттÚЃŧŞé

67)

ŧŞчхсхсхŅЃéЃтòюūæс
ţŞ
ŅтттттЃéЃчёñçèŧŞé

68)

ŧŞчхŅсхЃéЃсñёçèЃūţæЃŞ чтттŅЃéЃтòçèёЃŧŞé

69)

72

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ŧŞчссŅтŨşсстсŅтũŠссŅтс

70)

тŪš с сŅ т сттŪš т ссŅ т тссŅ т Ūš
стссŅтсЃéЃтòçèёЃūţæЃŞ ттŅстŅттЃéЃчñёçèЃŧŞé
ŧŞчсстņссЃéЃсñ ёç èЃūţ Ş æ фсттņц

71)

фØŧŞЃчхсöтттņЃéЃсñёçèЃŧŞé
ŧŞчсссцтņЃéЃсñёçèЃūţŞæЃсöттņстņт

72)

ттЃéЃчñёçèЃŧŞé
ŧŞчстņсстņссстņсØūţŞтттņ

73)

стņстттņсЃéЃчñёçèЃЃŧŞé
ŧŞч хЛсö т çттņс Ø ũ ŠчхсØ ū ţ Ş с Øà Ņт Ú

74)

чхсöŅттÚЃūţЃŞ чöтņçтŅтçттņЃéЃсñёçèЃŧŞé
Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΠΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Πρώτου (Α΄) Ήχου.

Ũş ч чсссö т тссØ ū ţ Ş ч ссö Ņ

75)

тттцтЦтЛчØ ūţŞцтЦтчöттÚŨşци
73

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

тсчсöŅттÚūţŞчöттхЛöттчтЁöтт
тчØŨşé
ŨşЂссöŅттÚūţŞцтччçттсчт

76)

ссХ° ф Ø ū ţ Ş ч тсчтЌсссØ ū ţ Ş
çèчсчтчЦЌсссфчхчØ
ūţЃŞ тÚсØттЁöттãт¡чØŨşé
ŨşчсссцÙшˉЃЎЃсПтттЁö ŅттÚūţŞ

77)

тссчтсМ¿Ыçчт¡чØŬţşцŅттсГõâ
ЌсГõâт ¡Лтт¡ðчçèЃЃŨşЃЂт¡Л°Þçфт¡с
М¿тЌс°øтЃéЃчñёçèЃŨşé
ŨşччцÙфЂМ¿тЌс°øт чØ Ũ şси

78)

сссöттŅтãт¡чт¡ссØŬţşцŅтт¡чØЎЛ°
тсЛ°çтÚшˉс°øтчØŬц
ţş ŅфЛ°ттттссØ
ūţЙ
Ş
¿тЌссЛ°тЙ¿çтÚшˉс°øтЃéЃчñёçèЃŨşé
Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΚΕ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Πλαγίου Πρώτου (πλ. Α΄)
Ήχου.
74

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Ŭţ ş ц ĩ т Мö т тссçсчá т цтчт

79)

тЛ°т тÚ ūţŞЦтсссö ттччтцÙтт
тчсуХ°чØŬşţé
ŬţşчéЦтссЛö ттОтчччт

80)

сöттссŧŮšЃЃччЌчхччсöттÚ
ŬţşтÚсссчЌØŬşţчХ°фчЁöттч
чöттсЛçчтчØŬşéţ
ЃЃЃŬţ ş Ё ö т тчЦтсссØ ŧ Ů š Ѓ Ѓцтчт

81)

Л°тЌссØŧŮšЃЃЄтсчссчхчØ
ŧŮЃš ЃттсучттЛ°ттÚŬşţé
Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΒΟΤ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Σετάρτου (Δ΄) Ήχου.

ũŠЃтņчсХ°чØЃūţЃŞ щÚссцтЂöттт

82)

суччö т тÚ ũ Š Ѓ Ѓтņ чсссччö т ттņ
сØ ũ Š Ѓ Ѓтņ с цÙ т сцÙ т ттÚ Ũ ş с ссØ Ѓ ЎЃс
чсöттчтÚсØūс
ţŞ
öтттЁöттÚũéŠ
75

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ũŠ с уçсчá т чччцЌсØ ū ţ Ş ч

83)

ссöттччтсöттũŠЃЃтņсссучтÚ
ūţŞччтхчфЛ°ттÚũŠциÙттсöтттЁö
ттÚũéŠ
ũŠЃЃтņссцÙтсЛ°ттÚ ūţŞчттЁч

84)

ЌЛ°ттÚũŠттссцтцтсчцÙтт
тÚ Ѓ Ũş ч чсссчтсЛ° т тÚ Ѓ ūţ Ş Ѓ тч
цÙттЁöттÚЃũŠé
Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΓΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Σρίτου (Γ΄) Ήχου, αλλά και
του Βαρέως Ήχου. Διαφέρουν όμως ως προς τους δεσπόζοντες
φθόγγους. Παρατηρείστε και μόνοι σας.

ŪšфчссЛфссØŬţşцфсØф

85)

сччтттÚ Ũ ş с и с счтЌсØ Ŭ ţ ş т
чсцтЌЛфØŪšé
Ūš О тччсà Ø т ччччöттс

86)

ЛчØ Ŭ ţş чччö т ттОÙ т ттÚ Ũ şссс
ссöттÚЃ ūţŞсттÚЃЎЃтсссчØ Ŭţşчс
76

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

сöттŬţч
ş
чçттсчсöтçттņсØŪš
ŪšсцтчссĩфЛ°ттцтччö

87)

тЌØ Ũ ş с сцтссЛö т тттсØ ū ţ Ş т
чсссöттчсöтттттсХ°чØ Ūš
ŪšчéПÙĩттчхчЌсØūţŞцÙтÚтÚЁöт

88)

ттЃéЃсñёЃŪšЃсЃéсöт çттсöтттсХ°чØŪš
сØЛ°ттÚЃЎЃттсöтттсХ°чØЃŪšé
ŪšчтЛчччö ттссØ ūţŞ т чс

89)

ссĩ ч ттЁö т тÚ ū ţ Ş т тсö т ттЃЎЃсХ°
чØŪšé
ŪšчéПÙĩЙöттччтЌсссØ ūţŞт

90)

ссссЦтЌсчтÚūţŞттсöттт
сХ°чŪ
Ø š

77

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Για την γνωριμία με τους ήχους της Βυζαντινής Μουσικής αλλά
και για εφαρμογή των όσων μάθαμε, παρατίθενται τα παρακάτω μέλη (από διάφορους ήχους και όχι με την σειρά), τα οποία έχουν ληφθεί από το
Αναστασιματάριο του Πέτρου Λαμπαδαρίου του Πελοποννησίου (έκδοση
Ιωάννου Πρωτοψάλτου), και όπου κρίνεται σκόπιμο γίνονται οι απαραίτητες αλλαγές προς ευκολία των μαθητών. Όλα τα μέλη είναι 2-σημος ρυθμός, και θα σημειώνονται όπου χρειάζονται οι 3-σημοι και οι 4-σημοι ρυθμοί, ανάλογα με την αναγκαιότητα του τονικού ρυθμού του μέλους, αλλά
στις τελικές καταλήξεις προστίθενται οι μαρτυρίες των φθόγγων.
ΗΦΟ΢ ΠΛΑΓΙΟ΢ ΣΟΤ ΣΕΣΑΡΣΟΤ (πλ. δ΄)
ΕΙ΢ ΣΟΝ Ε΢ΠΕΡΙΝΟΝ

ẅЃЃỲЃЃ”ЃЃΝη‘
ŧŞцжтчссöттчттссЛ°ттЎч

Ιυ ρι ε ε κε κρα ξα προς σε ει σα κου σο ον μου ει
ЦтЌх® с ö т ттÚ ŧ ţ Ş Ѓ Отсссчч
σα κου σο ον μου Κυ ρι ε
Κυ ρι ε ε κε κρα ξα
чттссЛ° т тÚЎ Ёö Ņт ттсØЄ ссö
προς σε ει σα κου σο ον μου προ σχες τη φω νη της δε η
тЙфØŧţŞЃччсуссöттссччö
σε ως μου
εν τω κε
тттЁöттãт¡ЃéЃчёñŧŞ
κου σον μου Κυ υ ρι ι

κρα γε ναι με προς σε ει

σα

ε

ŧŞчéсусЛ°тттссЛ°ттÚūţŞЃчтс
Ια τευ θυν θη η τω η προ σευ χη η μου ως θυ μι
78

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

чЄссöтЙ¿тт¡чØŧţŞéЂöяттéссЛ
α μα ε νω πι ο ο ον σου
ε παρ σις των χει ρων
тчЛ° т тттссЎччö т ттЁö т тÚ é
μου θυ σι
éтòçёèŧŞé

ι αν ε σπε ρι

νη

ει

σα κου σον μου Κυ υ ρι

ε

ŧŞчéсуссØЎЛфччччтцтт¡

υ μνον και λο γι κην λα τρει ει ει
Δ σπε ρι νον
чØЎсучфсöтттÚŧŞЂхчтсöттт
αν
σοι Χρι στε προ σφε ρο μεν ο ο τι ηυ δο κη σαςτου
ссЛчфéсё ñ Ў чéчö т ттЁö т тã т ¡
ε λε
чØŧŞé

η

σαι η

μας

δι

α της Α να στα α σε ε

ως
ŧŞЂхччéЁöŅяттéсячтéчхчфсØūţŞ
Ι υ υ ρι ε Κυ ρι ε μη α πορ ρι ι ψης η μας
ччфсö т тéтÚ ŧ Ş я ч éсуссö т ттс

α πο του προ σω που σου αλ λα ευ δο κη σον του ε
сЛчфсØūţŞс°øттттЁöттãт¡Ѓéчñ ёçèŧŞé
λε

η

σαι η

μας

δι

α της Α να στα α σε ε

ως

ΕΚ ΣΨΝ ΑΠΟ΢ΣΙΦΨΝ

ŧŞчéЛиöтттссØ ЎчссöŅттчтЌ
Α νηλ θες ε πι Σταυ ρου
Ι η σου ο κα τα βας εξ
79

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

сссØūţŞцтчтсöттÚчтсØЎтх®сö
ου ρα νου ηλ θες ε πι θα να τον η ζω η η α α
ттéЃтÚŧŞячéсусéсяччéМöтттсéсØя
θα να τος προς τους εν σκο τει το φως το α λη θι νον
ūţ Ş Є éссéся ч чçéчтсссö Ņ т éЃтÚ ю ū ţŞ
προς τους πε σον τας η
πα αν των Α να στα σις
чéччцтчччöтттЁöтçтт
ο φω
éчёñçèŧŞé

τι σμος και ο

Σω

τη ηρ η μων δο

ο

ξα α

σοι
ΘΕΟΣΟΚΙΟΝ ΑΠΟ΢ΣΙΦΨΝ – ΔΟΞΑ. ΚΑΙ ΝΤΝ.

ŧŞчéОтссЛöтттссччöттт

Α νυμ φευ τε Παρ θε νε η τον Θε ον α φρα στως συλλα
Ёöт ттчØŧŞéЂяччéсö ётттéЛöт ттÚŧŞé
βου ου σα σαρ κι
Μη τηρ Θε ου του ου Υ ψι ι ι στου
циюфсéсяччéцфсØфсöттéЃтÚючé
σων ι κε των πα ρα κλη σεις δε χου Πα να μω με η
ОтссЛтчччЄхс öттÚ т Ú ŧ Ş
πα σι χο ρη γου σα κα θα ρι σμο ον των πται σμα των
éПю т сéся ч чéсö т ттссЛ° т тūţ Ş
νυν τας η μων ι κε σι ι ας προ σδε χο με ε νη
сЁöтттттéсяöттé(*)чяñшˉæтьХê¯çѐèèŧŞé
δυ

σω ω πει σω θη ναι παν τας η
80

μα α α ας

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

Ας δούμε λίγο η κατάληξη του παραπάνω Θεοτοκίου, πως αναλύεται για να
μην κάνουμε λάθος στο μέτρημα:
(*)чØячт
Э ¡éтьтх¡ЃéсёØçèèŧŞ

μα

α α α α α ας
ΕΙ΢ ΣΟΝ ΟΡΘΡΟΝ
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Α΄

ŧŞ ч чсуссчччçттссЛ
Δ κ νε ο τη τος μου ο εχ θρο ος με πει ρα
фЎччтЛöтттЎчЦтсссØч
ζει ταις η δο νες φλε γει με ε γω δε πε ποι θως εν
сöттЌссöтЙфØŧŞé
σοι Κυ ρι

ε τρο που μαι του τον
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Β΄

ŧŞ с уссчччттссЛö ф Ø Ў ч

Ζ καρ δι α μου τω φο βω σου σκε πε σθω τα
ччтéцю т т¡ ч éЎцж т я Ќ éЛ° т тÚ Ў фс
πει νο φρο νου ου ου σα
μη υ ψω θει ει σα
ЛтЎчЄхчфЛфØŧţŞé
πε ση

α

πο

εκ σου ου Πα νοι κτιρ μων
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Γ΄

ŧŞ ч éОтссéся ч чéЎцтЁö Ņ т тч

προ σχες κλι νον μοι το
Δ κε κρα ξα σοι Κυ ρι ε
çттссЛ°ттЎссчттЁöттÚ ЎЄ
ου ου σου βο

ω ων τι

και κα θα ρον πριν α ρης με α
81

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

счфЛфØŧŞé
πο των εν θεν δε
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Δ΄

ŧŞчéОтсссчцфсЎчцтч

Θ δου δη τι κα λον η τι τερ πνον αλλ η το κα
чттссЛ° т тЎсЁö т ттЁö т тÚ ū ţ Ş
τοι κειν α δελ φους α α μα εν του ου τω γαρ Κυ ρι ος
чссöттчЄхчфЛфØŧţŞé
ε πηγ γει λα το ζω η ην αι ω

νι ως

Η ΣΜΙΨΣΕΡΑ

ŧŞ ч чсусЛтттссØ Ў Цтсс
Την τι μι ω τε ραν των Χε ρου βιμ και εν δο ξο
сö т ттсØ ф сö т ттÚ ŧ Ş ч чсусс

τε ραν α συγ κρι τως των Σε ρα φιμ την α δι α φθο
чччçттссЛфūţ Ş ч сŅ у чтт
ρως Θε ον Λο ο γον τε κου σαν
цтчöтттЁöттãт¡éчñѐçèŧŞé

την

ον

τως Θε ο

το κον σε ε με γα λυ υ νο ο μεν
ΠΑ΢Α ΠΝΟΗ – ΑΙΝΕΙΣΕ

ŧŞцюжтчéсöюттéсØфсöттéтÚŧŞясиéЛ° тт

Ο α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι ον Αι νει ει ται
сЁöтттчöттссØūţŞЃ Ѓч½Л°ттчЦ
τον Κυ υ ρι ον εκ των Ου ρα νων
82

αι νει ει ται Αυ τον

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ЌссЛфūţŞччöтттЁöттãт¡ éчяØŧŞ
εν τοις υ ψι στοις σοι πρε πει υ μνος τω ω Θε ε ω
ŧŞчéЛичфсØ ЎЛффЁöтттéтÚŧŞючé
Αι νει τε Αυ τον παν τες οι Αγ γε λοι Αυ του αι
ОтсссØЎцтччтшˉсссūţŞч
νει ει τε Αυ τον πα σαι αι Δυ να α μεις Αυ του
чöтттЁöттÚéтòçèѐŧŞé

σοι

πρε πει υ μνος τω ω Θε ω
ΕΙ΢ ΣΟΤ΢ ΑΙΝΟΤ΢

ŧŞсуХ°ччцтччçттссЛ° ттÚ
Ι υ υ ρι ε ει και ως νε κρο ον εν μνη μει ει ω
ūţŞччЦтЌх®сöтттÚŧŞчччсéцю
Ι ου δαι οι σε ε κα τε θεν το αλλ ως Βα σι λε
тсçéст¡стÚчсцтЌх®сöттéтÚŧţŞя
α υ πνου ου ουν τα στρα τι ω ται σε ε ε φυ λατ τον
чéсуссöттсéсØяЎчéцтчтсöтé
και ως ζω η ης θη σαυ ρον σφρα γι δι ε σφρα γι σαν
éтÚũŠючéЂчтЌссЛ°ттÚЎчччö
το αλ λα Α νε στης και πα ρε
тттЁöтçттéчñѐçèŧŞé
αν ταις ψυ χαι αις η η μων

83

ε σχες

α φθαρ σι

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

΢ΣΙΦΟΙ ΕΚ ΣΗ΢ ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ΢

ŧŞ с ж ч á т Ú ч ччö т тссØ Ў цтчч
Δο ο ξα σοι τω δει ξαν τι το φως δο ξα εν υ
сХ°ттéтÚūţŞющéсусцтцтт¡чØЎтс
ψι ι στοις Θε ω και ε
сöтттЛéфØŧюŞ

πι γης ει ρη η η νη

εν αν

θρω ποις ευ δο κι α
ŧŞсиçéсчáтчччцфсØūţŞ ччц

προ σκυ νου
Υ μνου ου μεν σε ευ λο γου μεν σε
тчччтсö т ттсссучтÚ ū ţ Ş ч
μεν σε δο ξο λο γου μεν σε ευ χα ρι στου μεν σοι
чччЄхчфЛфØŧŞ

δι

α την με γα α λην σου δο ξαν
ŧŞсиéПÙттт¡чсцфЛ°ттÚЎфчсöт
Οα ρα τει ει ει νον το ε λε ο ος σου τοις γι νω σκου
ЙфØŧŞЛ°жттттссØЎЛ°ттттссØūţŞ
σι σε Α α γι ος ο Θε ος
Α α γι ος Ι σχυ ρος
цтчтсöтттсучттçчт¡ðŧŞé
Α γι ος Α θα να τος ε λε

η σον η μα ας

Δείτε περισσότερα μαθήματα του Όρθρου & του Εσπερινού στον ήχο
Πλάγιο του Σετάρτου, στο «ΑΝΑ΢ΣΑ΢ΙΜΑΣΑΡΙΟΝ» του Πέτρου
Λαμπαδαρίου, σελ. 382-440 για τα αργά & 528-537 για τα σύντομα.

84

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

ΣΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΚΑΘΙΣΤΟΥ ΥΜΝΟΥ
«Τῇ Ὑπερμάχῳ»

ẅЃЃỲЃЃ”ЃЃΝη‘

éсØчéØ
ŧŞæчюччéЂöттÚЃЎЃччсöЌсс
Τη Υ περ µ μα α χω στρα τη γω τα νι κη
éсч
Ø
Øé
чХ°тшˉЃЃéсñѐũŠЃфéЃччЂöттÚЃЎЃччсö
τη η ρι ι α
Ως λυ τρω θει ει σα των δει νων
ЌссчХтЃшˉ Ѓ ЃсЃЃũŠ Ѓ чссчч
ευ χα ρι στη η ρι ι α
α να γρα φω σοι
éсØчØé
тсØ Є х® с çтЌЛЃЃфØ Ѓ ŧŞ ч чЂö т тÚ
η πο λι ις σου Θε ο το κε
Αλλ ως ε ε χου
чЃЎЃчсöЌссчХ° тЃшˉЃЃсØũŠЃчс
σα
το κρα τος α προ σμα α χη η τον
εκ παν
сччччö т ттЁö т тã т ¡ ч ŧŞ с и ч
τι ων με κιν δυ νων ε λευ θε ε ρω ω σον
ι να
ПÙ т ттÚ ЃЎЃЁö Ņ т тттЎЃЃ(*)ЃтЁö т тãт ¡ Ѓ éчñä ç èŧŞ ё
κρα ζω ω σοι
é

χαι ρε Νυ υμ φη

το τέλος

Α νυ υμ φε ευ τε

ччХ°тшˉЃчØшˉтх®ЃéЃсñѐçèЃЃŧŞ
α

νυ

υμ φε ε τε ε ε ε

ε

«Χαῖρε Νύμφη Ἀνύμφευτε». Ἦχος ὁ αὐτός.

ŧŞсучцâõт¡ЛфØũŠс½уЂöтшˉðЃтЁâЃéЃтòѐçèé

Χ αι ρε Νυ υ υμ φη
ūţщ
Ş ãшˉХ°Х°ф°сØàЃéЃтòçèёЃЃŧŞ
ε ε ε

ε ε

ε

ε
85

Α

νυ υ υμ φε ευ

τε

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

«Ἀλληλούϊα». Ἦχος ὁ αὐτός.

ŧŞсучцâõт¡ЛфØũŠччсжöтЃЃшˉðЃЃЃтЁâЃЃ

Α λ λη λου ου ου ι
Αλ λη λου ου ου ι ι
éтѐçò èéЃЃūţŞЃЃЃщãЃшˉЃХ°Х°ф°сØàЃéЃтòçèёЃЃŧŞ
α

α α

α

α

α

α

86

α

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful