P. 1
Θεωρία & Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής (Μέρος Πρώτο)

Θεωρία & Πράξη της Βυζαντινής Μουσικής (Μέρος Πρώτο)

5.0

|Views: 87,294|Likes:
Published by enoriaagiougeor8153

More info:

Published by: enoriaagiougeor8153 on Feb 05, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/06/2016

pdf

text

original

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢

1


ΞΘΙΞΥΛΔΜΘΙΞΜ ΟΑΤΠΘΑΠΧΔΘΞΜ
ΘΔΠΑ ΛΖΤΠΞΟΞΚΘΣ ΟΔΤΠΑΣ & ΧΔΠΠΞΜΖΣΞΥ
ΣΧΞΚΖ ΒΥΕΑΜΤΘΜΖΣ ΛΞΥΣΘΙΖΣ



ΗΔΩΠΘΑ & ΟΠΑΝΖ
ΤΖΣ ΒΥΕΑΜΤΘΜΖΣ ΛΞΥΣΘΙΖΣ

ΓΔΜΘ ΙΔΣ ΑΣΙΖΣΔΘ Σ

Επιμέλεια ΢ημειώσεων
Πρεσβύτερος Βασίλειος Περουλάκης
Μουσικοδιδάσκαλος Βυζαντινής Μουσικής








ΜΔΑΟΞΚΘ Σ 2010
ŧŞ  ч т сс  Ũş  ц т  ¸  тѐ_  ŧŞ
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
2





ΜΕΡ Ο΢ ΠΡ ΨΣΟ







ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
3

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1
ο

Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική, είναι η μουσική που
ψάλλονται οι ύμνοι (τροπάρια) της Εκκλησίας, αλλά και τραγουδιούνται
τα δημοτικά τραγούδια. Η Βυζαντινή Μουσική, είναι συνέχεια της
αρχαίας Ελληνικής μουσικής. Είναι λοιπόν η παράδοσή μας, άρα είναι
καθαρά Ελληνική.
Ονομάζεται Βυζαντινή, γιατί άνθισε στο Βυζάντιο και ιδιαίτερα
στην Κωνσταντινούπολη. Από εκεί διαδόθηκε σ’ ολόκληρη τη Βυζαντινή
Αυτοκρατορία.
Ονομάζεται και Εκκλησιαστική, γιατί αυτή τη μουσική
χρησιμοποιεί η Εκκλησία μας στη λατρεία της. Μ’ αυτό τον τρόπο
ξεχωρίζει από την άλλη μουσική που αναπτύχθηκε στη Ευρώπη, δηλ. την
Ευρωπαϊκή Μουσική.
1

Η Βυζαντινή Μουσική έχει ξεχωριστό σύστημα γραφής, ανάγνωσης,
απαγγελίας, μελωδίας και ορθογραφίας.

Υθόγγος ονομάζεται ο ήχος που παράγεται από την ανθρώπινη
φωνή ή από τα διάφορα μουσικά όργανα και έχουν ορισμένη φωνητική
οξύτητα. Όταν ψάλλουμε (τραγουδήσουμε) τώρα αυτούς τους φθόγγους
έχουμε ένα μελωδικό ήχο
2
. Η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική έχει 7
φθόγγους: ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ
Επαναλαμβάνουμε τον πρώτο φθόγγο ΝΗ μετά το φθόγγο ΖΨ και
έτσι φτιάχνουμε την κλίμακα (σκάλα) της Βυζαντινής Μουσικής, που είναι:


1
Περισσότερα για την ιστορία της Βυζαντινής μουσικής, θα δούμε σε μεγαλύτερες τάξεις.
2
Κατά την Υυσική, ο ήχος οφείλεται στην αρμονική ταλάντωση ενός σώματος (π.χ. χορδής), δηλ. της
περιοδικής κίνησης του σώματος με κατάλληλη συχνότητα. Σα χαρακτηριστικά ενός μουσικού ήχου (ή
φθόγγου) είναι τρία: το ύψος, η ένταση και η χροιά (ποιότητα). Λέγοντας ύψος εννοούμε την οξύτητα
(υψηλό) ή βαρύτητα (χαμηλό) ενός φθόγγου. Λέγοντας ένταση, εννοούμε τον χαρακτηρισμό ενός ήχου ως
ασθενούς ή ισχυρού. Λέγοντας χροιά, εννοούμε την διαφορά (διάκριση) δύο ήχων του ίδιου ύψους και της
ίδιας έντασης, οι οποίοι όμως προέρχονται από δύο διαφορετικές πηγές (π.χ. η διάκριση του ΛΑ του
βιολιού από το ΛΑ του πιάνου)…

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
4

ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ΄

η οποία ονομάζεται κλίμακα
3
με βάση το φθόγγο ΝΗ.
Οι φθόγγοι αυτοί διαφέρουν μεταξύ τους στην οξύτητα (ύψος).
Δηλαδή ο ΝΗ είναι ο βαρύτερος (χαμηλότερος) φθόγγος και οι επόμενοι
ψηλώνουν διαδοχικά μέχρι τον πάνω ΝΗ, που είναι ο ψηλότερος φθόγγος.


Μουσική Κλίμακα ονομάζεται η διαδοχή όλων των οκτώ
φθόγγων, αρχίζοντας από τον κάτω ΝΗ ως βάση και φτάνοντας μέχρι την
αντιφωνία της βάσης, δηλ. μέχρι να ξαναβρούμε τον ίδιο φθόγγο ψηλότερα
ή χαμηλότερα
4
.
Η κλίμακα (σκάλα) αυτή φαίνεται παραστατικά στο παρακάτω
σχήμα:


ανέβασμα κατέβασμα




Ο κάτω ΝΗ λέγεται βάση της κλίμακας και ο πάνω ΝΗ λέγεται
κορυφή (αντιφωνία) της κλίμακας. Σο ανέβασμα της κλίμακας λέγεται
και ανάβαση, και το κατέβασμα λέγεται κατάβαση.
Η κορυφή της κλίμακας, δηλ. ο πάνω ΝΗ, μπορεί να γίνει βάση
νέας κλίμακας που πηγαίνει ακόμα πιο ψηλά. Σο ίδιο και η βάση ΝΗ της
κλίμακας, μπορεί να γίνει η κορυφή μιας νέας κλίμακας που πηγαίνει
ακόμα πιο χαμηλά.

3
Παλαιότερα η κλίμακα της Βυζαντινής Μουσικής ξεκινούσε από το ΠΑ και συνέχιζε χρησιμοποιώντας
τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου:
Α – Β – Γ – Δ – Ε – Ζ – Η
ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ
Αργότερα για να υπάρχει αντιστοιχία με την Ευρωπαϊκή Μουσική, οι δάσκαλοι καθόρισαν ως ξεκίνημα
της κλίμακας τον φθόγγο ΝΗ που αντιστοιχεί στον φθόγγο ΝΣΟ της Ευρωπαϊκής Μουσικής.
4
Μπορούμε να πάρουμε ως βάση όποιο φθόγγο θέλουμε, αλλά για να έχουμε μουσική κλίμακα,
ανεβαίνουμε μέχρι την αντιφωνία του φθόγγου αυτού. Π.χ. αν πάρουμε ως βάση τον ΠΑ τότε έχουμε την
κλίμακα: ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ – ΠΑ, κ.ο.κ.
βάση
κλίμακας
κορυφή
κλίμακας
βάση
κλίμακας


ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
5

Δηλαδή:
ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ – ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ – ΝΗ΄– ΠΑ – ΒΟΤ – ΓΑ – ΔΙ – ΚΕ – ΖΨ –
ΝΗ
Όταν ανεβαίνουμε (ή κατεβαίνουμε) την κλίμακα χωρίς να
παραλείπουμε κάποιο φθόγγο, τότε το ανέβασμα (ή το κατέβασμα) λέγεται
συνεχόμενο.
Όταν ανεβαίνουμε από το ΝΗ και πηγαίνουμε στο ΒΟΤ ή
κατεβαίνουμε από το ΒΟΤ και πηγαίνουμε στο ΝΗ, παραλείπουμε ένα
ενδιάμεσο φθόγγο (ή φθόγγους). Σότε το ανέβασμα πλέον δεν είναι
συνεχές, αλλά υπερβατό.

Να απαγγείλετε πολλές φορές απ’ έξω την κλίμακα, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας. Μόνο έτσι θα μπορέσετε να συνηθίσετε τη σειρά των
φθόγγων και να μάθετε την κλίμακα.

Πόσους τρόπους έχουμε για να ανεβαίνουμε και να κατεβαίνουμε την
κλίμακα; Ποιοι είναι αυτοί; Σι σημαίνει ο καθένας τρόπος;]

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ μια φωνή
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΔΙ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ μια φωνή
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΤ μια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ μια φωνή

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΨ μια φωνή
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ μια φωνή
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ μια φωνή
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ μια φωνή

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΖΨ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ΝΗ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΚΕ μια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΖΨ μια φωνή

βασική κλίμακα
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
6

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΔΙ μια φωνή
β) Κατεβείτε από τον ΔΙ μια φωνή
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΤ μια φωνή
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΤ μια φωνή
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ μια φωνή
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ μια φωνή

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
β) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΔΙ τρεις φωνές
γ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΒΟΤ τέσσερις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ πέντε φωνές

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΠΑ δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΖΨ τρεις φωνές
γ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΓΑ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΝΗ δύο φωνές
ε) Κατεβείτε από τον φθόγγο ΚΕ τέσσερις φωνές

Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ανεβείτε από τον ΔΙ δύο φωνές
β) Κατεβείτε από τον ΔΙ δύο φωνές
γ) Ανεβείτε από τον ΒΟΤ τρεις φωνές
δ) Κατεβείτε απόν ΒΟΤ τρεις φωνές
ε) Ανεβείτε από τον ΝΗ τέσσερις φωνές
στ) Κατεβείτε απόν ΝΗ πέντε φωνές

΢υμπληρώστε στα κενά τους φθόγγους που λείπουν:
α) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν ανέβουμε από την κλίμακα ένα σκαλί
ΝΗ ΒΟΤ ΚΕ ΔΙ
β) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν ανέβουμε από την κλίμακα δύο σκαλιά
ΠΑ ΓΑ ΔΙ ΝΗ
γ) Σο φθόγγο που βρίσκουμε αν κατέβουμε από την κλίμακα ένα σκαλί
ΖΨ ΒΟΤ ΓΑ ΚΕ



ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
7

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 2
ο


Η γραφή της Βυζαντινής Μουσικής λέγεται παρασημαντική και
τα σημάδια που χρησιμοποιεί λέγονται χαρακτήρες ή φθογγόσημα.
Σους χαρακτήρες τους χωρίζουμε σε τρεις (3) κατηγορίες:
 Ποσότητας
 Φρόνου
 Ποιότητας

Για να διαβάσουμε τα μουσικά μαθήματα (κείμενα) χρησιμοποιούμε
κάποια σημάδια που λέγονται χαρακτήρες ποσότητας, γιατί όπως το λέει
και η λέξη, μας καθορίζουν πόσο θα ανέβουμε ή θα κατέβουμε όταν
ψάλλουμε.
Έχουμε συνολικά δέκα (10) χαρακτήρες ποσότητας που τους
χωρίζουμε σε τρεις (3) κατηγορίες: Χαρακτήρες Ισότητας, σ’ αυτούς
δηλαδή που μας δείχνουν ότι η φωνή θα μείνει εκεί που είναι, ούτε θα
ανέβει, ούτε θα κατέβει.
 Χαρακτήρες Ανάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
μας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει ν’ ανέβει.
 Χαρακτήρες Κατάβασης, σ’ αυτούς δηλαδή που
μας δείχνουν ότι η φωνή πρέπει να κατέβει.

Α. Φαρακτήρες Ισότητας
΢την κατηγορία αυτή ανήκει μόνο ένας χαρακτήρας. Λέγεται ίσο
και γράφεται . Σο ίσο ούτε ανεβάζει ούτε κατεβάζει τη φωνή.
Επαναλαμβάνει τον προηγούμενο φθόγγο.
Δηλαδή, αν είμαστε στο φθόγγο ΝΗ και ακολουθεί λέμε πάλι
ΝΗ: Δηλαδή .

ч
ч
ччччч
Νη Νη Νη Νη Νη


ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
8

Ενώ, αν είμαστε στο φθόγγο ΠΑ και ακολουθεί λέμε πάλι ΠΑ:
Δηλαδή:


Β. Φαρακτήρες Ανάβασης
Για να δείξουμε ότι ανεβαίνουμε στην κλίμακα, χρησιμοποιούμε
πέντε (5) διαφορετικούς χαρακτήρες.

Φ Α Ρ Α Κ Σ Η Ρ Ε ΢ Α Ν Α Β Α ΢ Η ΢
΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ
с Ολίγο 1 φωνή
ц Πεταστή 1 φωνή
х Κεντήματα 1 φωνή
у Κέντημα 2 φωνές υπερβατά
и Τψηλή 4 φωνές υπερβατά

Ας ξεκινήσουμε με τους τρεις πρώτους χαρακτήρες ανάβασης 1
φωνής. Σο ολίγο το χρησιμοποιούμε για να ανεβαίνουμε μια φωνή
από προηγούμενο φθόγγο. Π.χ. Όταν είμαστε στο ΝΗ και ακολουθεί
ολίγο ανεβαίνουμε μια φωνή και συναντάμε τον φθόγγο ΠΑ:

Π.χ.

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είμαστε στον ΓΑ και ανεβούμε μια φωνή,
βρίσκουμε τον φθόγγο ΔΙ: , κ.λπ.

Ας δούμε πως γράφεται η κλίμακα με βάση τον φθόγγο ΝΗ που
είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο, όταν ανεβαίνουμε:
ч
ччччч
Πα Πα Πα Πα Πα

с
ч с
Νη Πα

чс
Γα Δι

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
9



Εκτός από το ολίγο που ανεβαίνει μια φωνή, έχουμε και άλλους
δύο χαρακτήρες ανάβασης
5
, που και αυτοί ανεβαίνουν μια φωνή. Αυτοί
είναι η πεταστή και τα κεντήματα . Η πεταστή
6
, όπως το λέει
και λέξη, κάνει ένα ελαφρό πέταγμα στη φωνή τείνοντας να ακουμπήσει
τον επόμενο φθόγγο.

Γ. Φαρακτήρες Κατάβασης
Για να δείξουμε ότι κατεβαίνουμε στην κλίμακα χρησιμοποιούμε
τους χαρακτήρες κατάβασης, οι οποίοι είναι τέσσερις (4).
Φ Α Ρ Α Κ Σ Η Ρ Ε ΢ Κ Α Σ Α Β Α ΢ Η ΢
΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΚΑΣΕΒΑΙΝΕΙ
т Απόστροφος 1 φωνή
ш Τπορροή 2 φωνές συνεχώς
ф Ελαφρό 2 φωνές υπερβατά
щ Φαμηλή 4 φωνές υπερβατά

Ας μιλήσουμε τώρα για την απόστροφο, καθώς τους άλλους χαρα-
κτήρες θα τους δούμε σε παρακάτω κεφάλαια. Η απόστροφος ,
χρησιμοποιείται για να κατέβουμε μια φωνή από προηγούμενο φθόγγο,
δηλαδή για να γυρίσουμε πίσω ένα σκαλοπάτι στη κλίμακα.
Δηλαδή όταν για παράδειγμα είμαστε στο ΒΟΤ και ακολουθεί α-
πόστροφος κατεβαίνουμε μια φωνή και συναντάμε τον φθόγγο ΠΑ:


5
Οι λόγοι που χρησιμοποιούνται τρεις (3) χαρακτήρες για να ανεβαίνουμε μια φωνή, είναι καθαρά για
λόγους ορθογραφίας.
6
Περισσότερα για την ανάλυση της πεταστής αλλά και των κεντημάτων, στο κεφάλαιο 14 του Α΄ μέρους
περί χαρακτήρων ποιότητας & έκφρασης.
чссссссс
Νη Πα Βου Γα Δι Κε Ζω Νη

т
чт
Βου Πα

ц х
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
10

Κατά τον ίδιο τρόπο, αν είμαστε στον ΖΨ και κατεβούμε μια φωνή,
βρίσκουμε τον φθόγγο ΚΕ: Π.χ. , κ.λπ.

Ας δούμε τώρα την κλίμακα συμπληρωμένη, ανεβαίνοντας και
κατεβαίνοντας:


Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν για την επανάληψη του προηγούμενου
φθόγγου αλλά και για την ανάβαση και κατάβαση 1 φωνής έχουμε τον
παρακάτω πίνακα:
΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
        ч Ίσο
Επανάληψη
προηγούμενου φθόγγου
Φ
α
ρ
α
κ
τ
ή
ρ
ε
ς

Α
ν
ά
β
α
σ
η
ς

с Ολίγο Ανεβαίνει μια (1) φωνή
ц Πεταστή Ανεβαίνει μια (1) φωνή
х Κεντήματα Ανεβαίνει μια (1) φωνή
          т Απόστροφος Κατεβαίνει μια (1) φωνή


Μαρτυρίες είναι τα σημάδια που μαρτυρούν τους φθόγγους. Σις
χρειαζόμαστε για να ξέρουμε από πού αρχίζουμε, που βρισκόμαστε και που
τελειώνουμε κάθε μουσικό κείμενο. Άρα μπαίνουν στην αρχή, στη μέση και
στο τέλος κάθε μουσικού κειμένου. Σο πάνω μέρος της μαρτυρίας, μας
δείχνει το φθόγγο που βρισκόμαστε.
Ας δούμε ποιες είναι οι μαρτυρίες των φθόγγων
7
:

7
Σώρα θα ασχοληθούμε με τις μαρτυρίες του διατονικού γένους. Για τα γένη αναλυτικά θα μιλήσουμε
στο δεύτερο μέρος του παρόντος βιβλίου.
чт
Ζω Κε

чсссссссчттттттт
Νη Πα Βου Γα Δι Κε Ζω Νη Νη Ζω Κε Δι Γα Βου Πα Νη

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
11

ŧŞ

Ũş ũŠ Ūš ūţŞ Ŭţ ş ŭŠŮ ŧŮš
ΝΗ ΠΑ ΒΟΤ ΓΑ ΔΗ ΚΕ ΖΨ ΝΗ΄

Οι μαρτυρίες μας βοηθούν να καταλαβαίνουμε αν διαβάζουμε
σωστά, χρησιμοποιούνται δηλ. ως οδηγοί. Δεν ψάλλονται. Οι μαρτυρίες
που υπάρχουν ενδιάμεσα στα μουσικά κείμενα χρησιμοποιούνται και για
να παίρνουμε αναπνοή. Αναπνοή ακόμη παίρνουμε και με ένα άλλο σημείο
το + που λέγεται σταυρός. Ας δούμε μερικά παραδείγματα με χρήση του
ίσου, του ολίγου και της αποστρόφου, οι οποίες περιέχουν μαρτυρίες και
σταυρούς:

Παράδειγμα 1
ο

ŧ Ş ч ч с ч с ч с ч с ч ū ţ Ş с ч
Νη Νη Πα Πα Βου Βου Γα Γα Δι Δι Κε Κε
с ч с ч ŧ Ů š    ч ч т ч т ч т ч ū ţ Ş т ч
Ζω Ζω Νη Νη Νη Νη Ζω Ζω Κε Κε Δι Δι Γα Γα
тчтчтчŧŞ
Βου Βου Πα Πα Νη Νη
Παράδειγμα 2
ο

ŧ Ş  ч с с Ў т с с Ў т с с ū ţ Ş  т с с Ў т
Νη Πα Βου Πα Βου Γα Βου Γα Δι Γα Δι Κε Δι
с с Ў т с с ŧ Ů š     ч т т Ў с т т Ў с т т Ў
Κε Ζω Κε Ζω Νη Νη Ζω Κε Ζω Κε Δι Κε Δι Γα
сттЎсттЎсттЎчччŧŞ
Δι Γα Βου Γα Βου Πα Βου Πα Νη Νη Νη Νη


ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
12


Ο ρυθμός γίνεται με την κίνηση του χεριού πάνω και κάτω, δεξιά
και αριστερά. Καθένας από τους χαρακτήρες ποσότητας έχει αξία ενός
χρόνου, δηλαδή μιας κίνησης του χεριού. Ανάλογα τώρα με τις κινήσεις
έχουμε και τα μέτρα. Σα μέτρα ξεχωρίζουν με μικρές κάθετες γραμμές που
λέγονται διαστολές. Οι βασικοί ρυθμοί που έχουμε στην Βυζαντινή
Μουσική, και με τους οποίους θα ασχοληθούμε στην συνέχεια, είναι: ο
δίσημος (2 κινήσεις), ο τρίσημος (3 κινήσεις) & ο τετράσημος (4 κινήσεις).
Α. Δίσημος ρυθμός
Σο μέτρο που έχει 2 κινήσεις (πάνω & κάτω)
λέγεται δίσημος ρυθμός. Η κάτω κίνηση λέγεται θέση
και η πάνω κίνηση λέγεται άρση. Η θέση τονίζεται
περισσότερο και αποτελεί το ισχυρό μέρος του
μέτρου. Η θέση συμπίπτει μάλιστα με τη συλλαβή της
λέξης που παίρνει τον τόνο. Η άρση, το σήκωμα του
χεριού προς τα πάνω, συμπίπτει με τις άτονες
συλλαβές και είναι το ασθενές μέρος του μέτρου.
ŧŞ чс ¸ сс ¸ тт ¸ тчŧŞ ¸¸

Οι δύο γραμμές που μπαίνουν στο τέλος του μουσικού κειμένου,
ονομάζονται διπλή διαστολή.

Β. Σρίσημος ρυθμός
Κάθε μέτρο που έχει 3 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τρίσημος ρυθμός. Π.χ.


΢τα μουσικά κείμενα ο τρίσημος ρυθμός συμβολίζεται
με τον αριθμό 3 στην αρχή του μέτρου όπως στην
1 2 1 2 1 2 1 2
Νη Πα Βου Γα Βου Πα Νη Νη
1
ο
μέτρο 2
ο
μέτρο 3
ο
μέτρο 4
ο
μέτρο
2
1


Άρση

Θέση
ŧŞ ч  ч ч ¸
Θέση Δεξιά Άρση

1 άρση
3

2

Θέση δεξιά
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
13

άσκηση 23.

Γ. Σετράσημος ρυθμός

Κάθε μέτρο που έχει 4 χρόνους – κινήσεις λέγεται
τετράσημος ρυθμός. Π.χ.


΢τα μουσικά κείμενα ο τετράσημος ρυθμός
συμβολίζεται με τον αριθμό 4 στην αρχή κάθε μέτρου
όπως στην άσκηση 27. Αφού αναγνωρίσουμε τους
φθόγγους, ας τους πούμε και παραλλαγή:
ŧŞчч¸ чс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Νη Νη Νη Πα Βου Πα Νη Νη

Αν τώρα, αντί να κάνουμε παραλλαγή, βάλουμε λόγια κάτω από
τον κάθε χαρακτήρα έχουμε το μέλος:
ŧŞчч¸ чс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Κυ ρι ε Ε λε η σο ον

Παρατηρούμε δηλ. ότι σε κάθε χαρακτήρα αντιστοιχεί και από μια
συλλαβή της φράσης «Κύριε Ἐλέησον». Μπορεί όμως και ένα φωνήεν να
περνάει από περισσότερους χαρακτήρες όπως συμβαίνει στο τελευταίο μέτρο
του παραδείγματος, όπου το φωνήεν (ο) περνάει και από την απόστροφο
και από το ίσον. Αν τώρα πάρουμε και αναπνοή μετά τη λέξη «Κύριε»,
τότε το μέλος γίνεται και πιο άνετο:
ŧŞчч¸ чЎс¸ст ¸ тчŧŞ ¸¸
Κυ ρι ε Ε λε η σο ον


ŧŞ ч  чч ч ¸
Θέση ΑριστεράΔεξιά Άρση
άρση
4

3 δεξιά



2 1 θέση
αριστερά

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
14

ŧ Ş  ч ч ¸ с ч ¸ с ч ¸ с ч ¸ с ч ū ţ Ş с
ч ¸ с ч ¸с ч ŧ Ůš  ч ч ¸ т ч ¸ т ч ¸ т ч ū ţŞт
ч¸тч¸тч¸тчŧ޸¸
ŧŞ чс¸сс¸сс¸ссŧŮš  ¸ чт¸тт¸¸
тт¸ттŧŞ ¸¸
ŧŞчс¸ст¸сс¸счūţŞст¸тт¸тт¸
с ч Ũ ş ¸   ч с ¸ с т ¸ с с ¸ с ч Ŭ ţ ş ¸   с т ¸ т
ч¸сс¸счŧŮš ¸¸
ŧ Ş   ч с ¸ с с ¸ с с ¸ т ч ū ţ Ş   ¸ с т ¸ т т ¸
с с ¸ т т ũ Š   ¸ ч с ¸ с ч ¸ т т ¸ т ч Ũ ş   ¸   т с ¸
¸ст¸тт¸счŧŞ ¸¸
ŧŞчс¸сс¸тт¸т Ў с¸сс¸сс¸т
т¸тчũŠ ¸ тс¸сс¸тт¸тчŨş ¸ сс¸ст¸
тт¸тчŧŞ ¸¸
11)
12)
13)
14)
15)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
15

ŧ Ş   ч ч ¸ ц т ¸ с ч ¸ ц т ¸ с ч ¸ ц т ¸ с
ч¸цтŪš ¸ цт¸чт¸цт¸чтŨş ¸  цт ¸чт¸ц
т¸чт¸ŭŤ цт¸чт¸сс¸ччŧŞ ¸¸
ŧŞчт¸сч¸цт¸счŨş ¸ цт¸сч¸ц
т ¸ ч ч ũ Š   ¸   ц т ¸ с с ¸ ц т ¸ с ч Ŭ ţ ş   ¸   с т ¸ т
ч¸сс¸счŧŮš  ¸¸
ŧ Ş ч х ¸ ч х ¸ ч х ¸ ч х ū ţ Ş  ¸ ч х ¸ ч х ¸ ч х ¸
ччŧŮš ¸¸
ŧ Ş  ч х ¸ ч х ¸ ч х ¸ ч х ū ţ Ş  ¸ с т ¸ ч т ¸ ч т ¸
чт¸чтŧţŞ
ŧ Ş ч я ч ч ¸ с я ч ч ¸ с я ч ч ¸ с я ч
ч¸Ūš чячч¸тючч¸тючч¸тюччŧ޸¸
ŧŞч ят т¸с с с¸т т ч¸с с с¸ч т
т ŧ Ş с с с¸ т т ч Ũ ş с с с¸ т т ч ũ Š с
с с¸ т т ч Ū š с с с¸ т т ч ū ţ Ş с с с¸
18)
17)
16)
19)
20)
21)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
16

т т ч Ŭ ţşс с с¸т т с ŧŮš ч т т¸с т т¸ с
т т¸ с т т ũ Š с т т¸ с т т¸ с т т ŭ Ť с т с¸
чччŧ޸¸
ŧ Ş ч ё ч ч ч¸ с ё ч ч ч¸ с ё ч ч
ч¸ с ё ч ч ч Ū š ч ё ч ч ч¸ т ѐ ч ч ч¸  
¸тѐччч¸тѐчччŧŞ ¸¸















22)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
17

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 3
ο
Μέχρι τώρα είδαμε ότι κάθε χαρακτήρας ποσότητας έχει ένα χρόνο:
Π.χ.

Έχουμε όμως και τους χαρακτήρες που αυξάνουν τον χρόνο. Και αυτοί
είναι:


Κάθε χαρακτήρας που έχει κλάσμα, διαρκεί 2 χρόνους:





Η απλή είναι μια τελεία που μπαίνει κυρίως κάτω από την
απόστροφο, και προσθέτει και αυτή έναν επιπλέον χρόνο:



Άρα, κάθε χαρακτήρας με απλή, εκτελείται σε 2 χρόνους. Να
σημειώσουμε εδώ ότι =


Η διπλή είναι 2 τελείες μαζί, και μπαίνει κάτω από ορισμένους
χαρακτήρες. Π.χ. στο ίσο ή στο ολίγο ή στην απόστροφο και
ŧŞ ч  ч ¸
Θέση Άρση
(с)
ŧŞ ч  ч ¸ч¸
Νη Νη Νη-η
ŧŞ ч  ч     ¸   т    ¸   с  ¸
Νη Νη Ζω-ω Νη-η
(.)
т       т
ч
с т
(..)

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
18

προσθέτει 2 ακόμη χρόνους στον χαρακτήρα που μπαίνει. Δηλαδή, κάθε
χαρακτήρας με διπλή, εκτελείται σε 3 χρόνους:



Σο υφέν είναι μια καμπύλη γραμμή, η οποία ενώνει δύο χαρακτήρες
της ίδια οξύτητας, δηλ. Νη με Νη, Πα με Πα:




Σο υφέν μπορεί να μπει και κάτω από τους χαρακτήρες, όπως στο
προηγούμενο παράδειγμα, αλλά και πάνω από αυτούς. Κάνει ακριβώς την
ίδια δουλειά:





Φρησιμεύουν για να σταματούν το μέλος για ορισμένο χρόνο.
Παύση 1 χρόνου Παύση 2 χρόνων Παύση 3 χρόνων
Όλες οι παύσεις γράφονται με βαρεία
8
και τελείες ανάλογα με το πόσους
χρόνους θέλουμε να σταματήσουμε.
Εκτός όμως από τις παραπάνω παύσεις, έχουμε και τον σταυρό (+)
που είναι παύση για αναπνοή.
΢ε πολλά εκκλησιαστικά μέλη το πρώτο (1
ο
) μέτρο δεν είναι πλήρες.
Λείπει δηλαδή τη θέση & υπάρχει μόνο η άρση. Αυτό το μέτρο λέγεται
ελλιπές μέτρο. Για να εκτελέσουμε το ελλιπές μέτρο ή κάνουμε σιωπή (1

8
Για την βαρεία θα μιλήσουμε στο 14
ο
κεφάλαιο, περί χαρακτήρων ποιότητας.
ŧŞ  ч ¸
Νη-η-η
 
ŧŞччп¸ччŧ޸¸
Νη …η Νη Νη
ŧŞччо¸ччŧ޸¸
Νη …η Νη Νη
Άρα παρατηρούμε ότι το υφέν
ισοδυναμεί με το κλάσμα. Είναι δηλ.:
ŧŞч      ччо
Νη-η Νη - η
=
_ _
_
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
19

χρόνου) ή ξεκινάμε κατευθείαν με άρση. Εάν για παράδειγμα είχαμε την
παρακάτω παράδειγμα τότε θα εκτελούσαμε

με παύση στην θέση και θα ξεκινούσαμε να ψάλλουμε από την άρση:



ŧŞч¸с¸с¸с¸с¸ т ¸ т ¸т ¸т ¸т ¸ сŧ޸¸
ŧŞч ¸ч ч ¸ с ¸ч ч ¸ с ¸ч ч ¸ с  Ū š ¸ч
ч¸ т ¸чч¸ т ¸чч¸ т ¸чт¸сŧ޸¸
ŧ Ş ч ч ¸  т  ¸ с с ¸  т  ŧ Ş с с ¸  т  ¸ ц т ¸ с ũ Š
ст¸ т ¸ст¸ т ¸ст¸ т¸цт¸сŧ޸¸
ŧ Ş ч я ч ¸ с ч ¸ с ч ¸ с ч Ū š ч ч ¸ т
ч¸тч¸т чŧ޸¸
ŧŞч¸с¸с¸сŪšч¸ т ¸ т ¸т ŧ޸¸
ŧ Ş ч с ¸ с т ¸ с с ¸ с ū ţ Ş с т ¸   т т ¸   т т ¸
с Ũ ş  ч с ¸ с т ¸ с с ¸ с Ŭ ţ ş с т  ¸  т т  ¸  т т ¸  
¸тŧ޸¸
23)
24)
25)
26)
27)
28)
ŧŞч¸чч¸чч
Νη Νη Νη Νη Νη
ŧŞ_ч¸чч¸чч
Νη Νη Νη Νη Νη
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
20

ŧ Ş ч ё ч ч¸ с ч ч¸ с ч ч¸ с ч
ч Ū š ч ч ч¸   т ч ч¸   т ч ч¸   т ч ч ŧ Ş
¸чт¸сччŧŞ  ¸¸
ŧŞч¸с¸с¸т¸т¸т¸сŧŞ ¸¸
ŧ Ş ч ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ū ţ Ş ¸
ччп ¸   тч   п¸   тч   п ¸   тч   п¸   тч   п ŧ޸¸
ŧ Ş ч ч ¸ ч ч о ¸ с ч¸ ч ч п ¸ с ч¸
ч ч о ¸т ч¸ч ч п¸т ч¸ч ч пŧ Ş ¸ т ч¸ч ч п¸
¸цт¸счпŧŞ ¸¸
ŧŞчэ_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧŞчя_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧŞчё_ ¸ с_  ¸с_ ¸ т_ ¸ т_¸ т_ ¸ с_ŧ޸¸
ŧ Ş ч х ¸ ч с ¸ ц т ¸ с х ū ţ Ş т х ¸ ц т ¸ с х ¸
¸ с ч ŧ Ů š  ч ¸ ч т ¸ ч т ¸ ч т ¸ ч т Ū š ч ¸ ч т ¸
чт¸чт¸чч¸чŧŞ
ŧ Ş ч ю с с ¸ ч с с ¸ ч с с ¸ т с с ¸
29)
30)
36)
31)
32)
33)
34)
35)
37)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
21

¸сŧŮš чтт ¸стт ¸чūţŞцтт ¸стт ¸чтт ¸
ŧŞчхс¸чтт¸чтт¸ссч¸чŧ޸¸
ŧ Ş ч х ѐ ч х¸ ч х ч с ū ţ Ş ч х ч х¸ ч
с ŧ Ůš  _ ч т¸ ч т ч т¸ ч т ч т ũ Šч т ч т¸
¸чŧ޸¸
ŧ Ş ч ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ¸ с ч п ū ţ Ş ¸
ччп ¸   тч   п¸   тч   п ¸   тч   п¸   тч   п ŧ޸¸




























38)
39)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
22

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 4
ο



Και στις δύο περιπτώσεις μετράει μόνο το ίσον . Δηλ. ούτε
ανεβαίνουμε ούτε κατεβαίνουμε, αλλά επαναλαμβάνουμε τον προηγούμενο
χαρακτήρα. Είναι δηλ.:

και


Η πεταστή παίζει το ρόλο στηρίγματος. Δεν χάνει όμως την
ποιοτική της αξία, δηλαδή το τίναγμα που κάνουμε στη φωνή μας. Είναι
δηλαδή:








΢την περίπτωση αυτή διαβάζεται πρώτα το ολίγο και στη
συνέχεια τα κεντήματα . Ισχύει δηλαδή:



Π.χ.







с
х
Л        сх
=
ŧŞчэч¸Л¸ũŠ
Νη Νη Πα-Βου
г        ч
=
ч
Ц       ч
=
Г
Г          т
=
Л
г         Ц
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
23



΢την περίπτωση αυτή διαβάζονται πρώτα τα κεντήματα και στη
συνέχεια το ολίγο . Ισχύει δηλαδή:




Π.χ.



Η διαφορά των γραφών αυτών θα γίνει κατανοητή σε παρακάτω
κεφάλαιο, όταν θα μιλήσουμε για τους χαρακτήρες που διαιρούν τον χρόνο.




΢την περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιμοποιείται
ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο την απόστροφο και τα κεντήματα.
Ισχύει δηλαδή:




Π.χ.





΢την περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και χρησιμοποιείται
ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο το ίσο και τα κεντήματα. Ισχύει
δηλαδή:




х
с
Х        хс
=
Х
ŧŞчэч¸Х¸ũŠ
Νη Νη Πα-Βου
Й
Й        тх
=
ŧŞчэч¸Й¸ŧŞ
Νη Νη Ζω-Νη
М
М        чх
=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
24

Π.χ.





ŧŞчёЛ¸чЛ¸ччх¸чŬţş ¸чЙ¸тЙ¸
ттт¸т_ ŧ޸¸
ŧ Ş _ ь ч ¸ ч т ¸ с с ¸ с ё Ў ч ¸ ч э т ¸ с с ¸
Πα τε ε ρα Υι ον και Α α γι ον
Л¸ т  ū ţ Ş ¸ _ ч¸ с ч¸ т т¸ с т¸ т  ũ Š ¸ т ч¸ с ¸   т   ¸   
Πνευ μα Τρι α δα ο μο ου σι ον και α χω ρι
тŧŞ ¸¸
στον
ŧŞч эт ¸сс ¸Л¸т ũ Š ¸ _ч¸с ¸тт ¸с¸т ¸тŧ޸¸
Ε λε ον ει ρη νης θυ σι αν αι νε σε ως
ŧ Ş ч я Х ¸   т Х   ¸   т Х   ¸ ч ū ţ Ş   ¸   т Х   ¸   т т т ¸   т
Х¸ тттŧ޸ тХ¸ чтт¸ счт¸ с ŧŞ ¸¸

ŧ Ş М ё т ¸ с с ũ Š ¸ М т ¸ с с ¸ ū ţ Ş М т ¸ с
ч Ŭţş¸Мт¸Йт ūţ޸Мт¸Йт Ūš¸Йт¸ттс Ũş¸
Мт¸ттсŧ޸¸


ŧŞчэч¸М¸Ũş
Νη Νη Νη-Πα
40)
41)
42)
43)
44)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
25

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 5
ο


Με την υπορροή κατεβαίνουμε 2 φωνές συνεχώς (1+1).
Αντιστοιχεί δηλαδή με δύο αποστρόφους:




Άρα η υπορροή έχει 2 χρόνους.

Π.χ.


Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:







Όταν η υπορροή έχει απλή από κάτω, τότε οι χρόνοι γίνονται 3
(2 για την υπορροή και 1 για την απλή). Δηλαδή:





Π.χ.



Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:



ŧŞчячч¸ч  ш ¸  ссŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε Ζω Νη-η
ш
ш          тт
=
ŧŞчячч¸чтт ¸ссŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Ζω Κε Ζω Νη-η
ŧŞчёччч¸ч   ш   ¸  ссчŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω-Κε-ε Ζω Νη Νη-η
ш
ш         тт                 ш           тт
= =
ή
ŧŞчёччч¸ч тт ¸  ссчŧ޸¸
Νη Νη Νη Νη Νη Ζω Κε-ε Ζω Νη Νη-η

ш
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
26


ŧŞч ёХт¸ чшс ¸ ч_ŧ޸ сХт¸чшс ¸
ч_Ũş ¸ сХт¸ сшт¸с_ ũŠ¸ сс¸сшт¸ с
ч Ū š   ¸  с ш т ¸   с ч ¸  с ш т ¸  с ч ¸  с ш т ¸  с
чŧ޸¸
ŧ Ş ч я Х ¸ т Х ¸ т Х ¸ ч   ū ţ Ş   ¸   с ш ¸ с ш   ¸ с ш   ¸  
т _ŧŞ ¸¸
ŧ Ş ч я с с ¸ с с ¸ с с ¸ с ŧ Ů š  ¸  ч ш  ¸  т т  ¸  
чш¸  т  ŧŞ ¸¸
ŧ Ş ч ё ш ¸ с с ŧ Ş ¸ с ш ¸ с с с ¸ ũ Š с ш ¸ с
ссūţŞ  ¸сш¸сш¸сш¸сш¸сш¸цтсŧ޸¸
















45)
46)
47)
48)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
27

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 6
ο



Είδαμε 1
ο
Κεφάλαιο, ότι η υπερβατή ανάβαση είναι αυτή που
παραλείπουμε κάποιους ενδιάμεσους φθόγγους. Έτσι για να ανεβούμε 2
φωνές υπερβατώς, έχουμε 3 σημάδια:
΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ
су Ολίγο με Κέντημα από δεξιά
Ё Ολίγο με Κέντημα από κάτω
О Πεταστή με Ολίγο από πάνω

Σο κέντημα δεν θα το δούμε ποτέ μόνο του. Γράφεται πάντα
μαζί με άλλους χαρακτήρες και ιδιαίτερα μαζί με το ολίγο, όπως φαίνεται
στον παραπάνω πίνακα.

Π.χ. ή ή





Για να κατέβουμε 2 φωνές υπερβατώς, χρησιμοποιούμε το ελαφρόν
(που είναι σαν μια ανάποδη πεταστή).

Π.χ. και








у
ŧŞчсу ¸ũŠ
Νη Βου
ŧŞчЁ ¸ũŠ
Νη Βου
ŧŞчО ¸ũŠ
Νη Βου
ф
ūţŞчф ¸ũŠ
Δι Βου
Ũşчф ¸ŭŤ
Πα Ζω
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
28


΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
Ђ Ολίγο με κέντημα από πάνω Ανάβαση (3) φωνών
П Πεταστή με κέντημα από πάνω Ανάβαση (3) φωνών
Є Ελαφρό με απόστροφο μέσα Κατάβαση (3) φωνών


΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
си
Ολίγο με υψηλή
από πάνω και δεξιά
Ανάβαση (4) φωνών
ци
Πεταστή με υψηλή
από πάνω και δεξιά
Ανάβαση (4) φωνών
щ Φαμηλή Κατάβαση (4) φωνών


΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
сж
Ολίγο με υψηλή
από πάνω και αριστερά
Ανάβαση (5) φωνών
цж
Πεταστή με υψηλή
από πάνω και αριστερά
Ανάβαση (5) φωνών
І
Φαμηλή με απόστροφο
από κάτω
Κατάβαση (5) φωνών

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
29

΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
Ђи
Ολίγο με κέντημα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά
Ανάβαση (6) φωνών
сжу
Ολίγο με κέντημα δεξιά
και υψηλή πάνω αριστερά
Ανάβαση (6) φωνών
Пи
Πεταστή με κέντημα από πάνω
και υψηλή από πάνω δεξιά
Ανάβαση (6) φωνών
Ї
Φαμηλή με ελαφρό
από κάτω
Κατάβαση (6) φωνών


΢ΤΜΒΟΛΟ ΟΝΟΜΑ΢ΙΑ ΦΡΗ΢Η
Ђз
Ολίγο με κέντημα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή
Ανάβαση (7) φωνών
Пз
Πεταστή με κέντημα από πάνω
και πάνω απ’ αυτό, υψηλή
Ανάβαση (7) φωνών
Ј
Φαμηλή με ελαφρό από κάτω
και απόστροφο κάτω απ’ αυτό
Κατάβαση (7) φωνών


ŧ Şч эс ¸с ¸ф ¸ с у ¸ ũ Š т с ¸с ¸ ф ¸с у  Ū š ¸  т
с ¸ с ¸ ф ¸ с у ¸ ū ţ Ş  т с ¸ с ¸ ф ¸ с у Ŭ ţ ş   ¸  т с ¸ с ¸
ф¸с уŭ ŮŠ  ¸  т с ¸с ф ¸ с у  ŧ Ůš  ¸_  ¸  ч т ¸ т  ¸Ё ¸ ф¸
49)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
30

Ŭţ şст¸ т ¸Ё¸фūţŞ  ¸ст¸ т ¸Ё ¸фŪš  ¸ ст¸ т ¸Ё¸
ф ũ Š¸ с т  ¸ т ¸ Ё¸ф Ũ ş¸ с т¸  т ¸Ё¸ фŧ޸ с т¸  т ¸
Ё¸фŭŤ  ¸ с¸ т ¸ сŧ޸¸
ŧ Ş ч э ч¸ О т   ¸ ч ч¸ О т   ¸ ũ Š ч ч¸  О т   ¸
чч¸От ūţ޸ чч¸От ¸ чч¸су ŧŮš  ¸ чф
¸ ч ч¸ ц ф¸  ч ū ţ޸  ц ф¸ ч ч¸ ц ф¸ч ũ Š¸ ц
ф¸ ч ч¸ ц ф¸ ч ŧ Ş   ¸ ц ф¸ ч ч¸ ц т¸ с ŧ Ş ¸ ¸
ŧ Ş ч ч¸ с с¸ с ¸ Є ¸ Ђ ч¸ ч Ū š ч ч¸
тт¸т¸Ђ¸ЄŧŞ сч¸сс¸с¸Є¸Ђч¸чūţŞ
ч ч¸ т т¸ т ¸ Ђ ¸ Є ч¸ ч Ũ ş с ч¸ с с¸ с ¸
Є¸ Ђ ч¸ч Ŭ ţşч ч¸ т т¸ т¸ П¸ Є ч¸ч ũ Šс
ч¸ с с¸ с ¸ Є ¸ Ђ ч¸ ч ŭ ŮŠ  ч ч¸ т т¸ т ¸ П ¸
ЄŪš сч¸сс¸с¸Є¸ Ђч¸чŧŮš чч¸т
т¸ т ¸ П ¸ Є ū ţ Ş  с у ч¸ т т¸ т ¸ П ¸ Є Ū š  с у ч¸ т т¸
50)
51)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
31

т ¸ П ¸ Є ũ Š   с у ч¸ т т¸ т ¸ П ¸ Є ¸ с у ч¸ т т¸ т ¸
¸Ђ¸Є ¸чч¸чŧ޸¸
ŧ Ş ч с¸ с с¸ с ū ţ Ş   щ ¸ с и ū ţ Ş ч т ¸ т т ¸ т ¸
с и ¸   щ ŧ Ş  с с ¸ с с ¸ с ¸ щ ¸ с и Ŭ ţ ş т т ¸ т т ¸ т ¸
¸си¸щŧŞЂт¸тт¸т¸сч¸тч¸сŧ޸¸
















52)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
32

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 7
ο



Σο γοργό ενώνει 2 χαρακτήρες και διαιρεί στο μισό τη χρονική
αξία τους. Ισχύει δηλαδή:






Π.χ. με χωρίς γοργό και



Δηλαδή, το γοργό μειώνει την αξία των 2 ίσων στο παραπάνω
παράδειγμα και λέγονται και τα δύο σε 1 χρόνο ( στη θέση). Επομένως, το
γοργό ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον οποίο μπαίνει μαζί με
τον προηγούμενό του. Γράφεται είτε πάνω είτε κάτω από τους
χαρακτήρες.



΢την περίπτωση το γοργό ανήκει στα κεντήματα . Εκτελούμε
πρώτα το ολίγο , έπειτα τα κεντήματα ενωμένα σ’ ένα χρόνο (μία
κίνηση). Είναι δηλαδή:





Π.χ.




(ч)
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞччч¸
Νή - Νη Νη
μια κίνηση μαζί

с
х
Л        сх
=
ŧŞчэч¸  Лч¸ũŠ
Νη Νη Πά-Βου Βου
Л
чч        ч
=

1
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
33



΢την περίπτωση αυτή το γοργό ανήκει πάλι στα κεντήματα .
Εκτελούμε όμως πρώτα τα κεντήματα, άρα το γοργό θα ενώσει τα
κεντήματα με τον προηγούμενο απ’ αυτά, χαρακτήρα, σ’ ένα χρόνο (μία
κίνηση).
Είναι δηλαδή:





Π.χ. διότι τα κεντήματα θα ειπωθούν σ’ ένα


μαζί με το ίσον που προηγείται απ’ αυτά:









΢την περίπτωση αυτή όπως έχουμε πει το ολίγο δεν
διαβάζεται και χρησιμοποιείται ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο
την απόστροφο και τα κεντήματα . Σο γοργό ανήκει στα
κεντήματα, και τα ενώνει με την απόστροφο σε ένα χρόνο.
Είναι δηλαδή:



Π.χ.






΢την περίπτωση αυτή το ολίγο δεν διαβάζεται και
χρησιμοποιείται ως στήριγμα. Διαβάζουμε δηλαδή μόνο το ίσο και
Х        хс
=
Х
ŧŞчэч¸чХ¸ũŠ
Νη Νη Νή-Πα - Βου
Й
с
х
Й        тх
=
ŧŞчэч¸Йч¸ŧŞ
Νη Νη Ζώ-Νη Νη
т
М
с
ч
х
ŧŞчэч¸чхс¸ũŠ
Νη Νη Νή - Πα Βου
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
34

τα κεντήματα . Σο γοργό πηγαίνει στα κεντήματα και τα ενώνει με
το ίσον σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή:





Π.χ.




Όπως έχουμε δει η υπορροή είναι δύο απόστροφοι συνεχόμενοι.
Έτσι στην υπορροή με γοργό , θεωρείται ότι το γοργό μπαίνει στην 1
η

απόστροφο. Επομένως θα ενώνει σε ένα χρόνο (μία κίνηση) την 1
η

απόστροφο με τον προηγούμενο απ’ αυτήν χαρακτήρα.

Είναι δηλαδή:




Π.χ.


Για να δούμε το παραπάνω παράδειγμα αναλυμένο:






΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει κλάσμα στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Σο γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και
τη χρονική αξία του κλάσματος που έχει το 1
ο
ίσο. Είναι δηλαδή:



х
М        чх
=
ŧŞчэч¸Мч¸Ũş
Νη Νη Νή-Πα Πα
ŧŞчэч¸ч  шˉ ¸  ссŧ޸¸
Νη Νη Νή- Ζω Κε Ζω Νη
ш
шˉ         тт
=
ŧŞчэч¸ чт т ¸ссŧ޸¸
Νη Νη Νή - Ζω Κε Ζω Νη
шˉ
шˉ
ч ч   
   
ч ч         ччЭч
1

χρόν.

χρόν.

=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
35

.

Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόμοιες περιπτώσεις όπως αυτές
που ακολουθούν:








΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει κλάσμα στο ίσο και
γοργό με απλή στην υπορροή. Όπως έχουμε δει η υπορροή είναι δύο
απόστροφοι συνεχόμενοι. Έτσι το γοργό θα μπει στην 1
η
απόστροφο
οπότε θα γίνει ένας χρόνος με το κλάσμα του ίσου, και η απλή θα γίνει
κλάσμα στη 2
η
απόστροφο. Είναι δηλαδή ένας τετράσημος ρυθμός:





Η απόστροφος με το γοργό πηγαίνει σ’ ένα χρόνο με το ίσο και
στην ουσία η άλλη κίνηση είναι ένα ίσο συνδεδεμένο με την απόστροφο με
υφέν. Είναι δηλαδή ένας δίσημος ρυθμός:




ч т        ччЭт
1

χρόν.

χρόν.

тч        тчЭч
1

χρόν.

χρόν.

тт        тчЭт
1

χρόν.

χρόν.

ст        счЭ т
1

χρόν.

χρόν.

= =
= =
ч шˉ   
ч шˉ        ч тт       ччпт т
μία κίνηση

= =
чт      
чт              чтчЭ

χρόν. 1

χρόν. μια κίνηση

=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
36


΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει διπλή στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Σο ίσο με διπλή είναι σαν να είναι ενωμένα 3 ίσα με
υφέν. Σο γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και την ενώνει με
ένα από τα 3 ίσα σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τρίσημος ρυθμός:





Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως για παράδειγ-
μα:








΢την περίπτωση αυτή παρατηρούμε ότι υπάρχει τριπλή στο 1
ο
ίσο
και γοργό στο 2
ο
ίσο. Σο ίσο με τριπλή είναι σαν να είναι ενωμένα 4 ίσα με
υφέν. Σο γοργό διαιρεί τη χρονική αξία του 2
ου
ίσου και την ενώνει με
ένα από τα 4 ίσα σε μια κίνηση. Είναι δηλαδή ένας τετράσημος ρυθμός:




Ακριβώς το ίδιο ισχύει και σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως στα πα-
ραδείγματα που ακολουθούν:


чч    
  
чч        ччЭчЭч
2

χρόν.

χρόν. μια κίνηση

=
чч    
  
чч        ччЭчЭ чЭч
3

χρόν.

χρόν. μια κίνηση

=
ч т        ччЭчЭЭт
2

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

тч        тчЭчЭч
2

χρόν

χρόν. μία κίνηση

тт        тчЭчЭт
2

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

ст        счЭчЭ т
2

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

= =
= =
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
37

.















ŧ Ş ч э ч ч ч ¸ с ч ч ч ¸ с ч ч
ч¸тччч¸тччч¸чт¸сŧ޸¸
ŧ Şч эс с с ¸с с с с ¸с т т т ¸ т т
тт¸тт¸сŧ޸¸
ŧŞчэсч¸чŨş чсч¸чũŠ¸чсч
¸ ч Ū š ¸ ч с ч ¸ ч ū ţ޸ ч с т  ¸  т Ū š¸  ч с т  ¸  т ¸
ũŠ  чст ¸т ¸Ũşчст ¸ тŧ޸¸
ŧ Ş ч ч с ¸ с ũ Š ¸   т ч с ¸ с Ū š ¸   т ч с ¸
53)
56)
55)
54)
ч т        ччЭ чЭчЭЭт
3

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

тч        тчЭчЭчЭч
3

χρόν

χρόν. μία κίνηση

т т        тчЭчЭчЭт
3

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

ст        счЭ чЭчЭ т
3

χρόν.

χρόν. μία κίνηση

=
=
=
=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
38

с ū ţ Ş ¸ ч ч ч ¸  т  ¸ Ū š  ч ч ч ¸  т  ¸ ũ Š  ч ч ч ¸
 т Ũş ¸ ччч¸ т ¸ ччтч¸сŧ޸¸
ŧ Ş ч ё Л т ¸  ч Л т  ¸ ũ Š ч Л т  ¸ ч Л т ū ţ Ş  ¸
 чшˉс¸чшˉсũŠ ¸ чшˉс¸чшˉсŧ޸¸
ŧ Şч ёХт ¸  ч Хт¸  ч Хт ¸ч Хт¸ М
тт¸ МттũŠ ¸ Мтт¸ Мттŧ޸¸
ŧŞч эХ ¸т Х¸т Х ū ţ޸т Х¸ т Х¸т Х ¸ŧ Ůš  ч
шˉ  ¸сшˉ ¸сшˉ  ¸сшˉ  ¸ũŠсшˉ  ¸сшˉ  ¸сшˉ  ¸сŧ޸¸
ŧ Şч ч ¸с ч ¸ с ч ¸с Ū š¸ч ч ¸т ч ¸ т
ч¸т ŧ޸¸
ŧ Ş ч с ¸ с с ¸ с с ¸  т ū ţ Ş ¸  ч т  ¸ т т  ¸ т т  ¸
сŧ޸¸
ŧ Ş ч э ч ¸ Л т ¸ т т ¸ с ŧ Ş  ¸  ч с ¸ с Л ¸ т ш ˉ  ¸
Αλ λη λου ου ι ι α Αλ λη λου ου ι ι
с ũ Š ¸   ф ч ¸ с х*¸ Л т т ¸   М т ш ˉ с т ¸ ч ŧ Ş ¸ ¸
α Αλ λη λου ου ου ου ου ι ι ι ι ι α

Προσέχουμε
την ανάλυση
57)
58)
59)
62)
*¸схтт¸Мтт  ¸тст¸чŧ޸¸
ου ου ου ου ι ι ι ι ι ι α
60)
61)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
39

ŧŞчс у¸суч¸сс ¸фūţ޸ т ч  ¸ тч ¸ т
с ¸ фŧ޸¸
ŧŞч ёш ˉ   ¸Лт с ŧ޸ сш ˉ   ¸ Лт сŨ ş ¸ с ш ˉс ¸
с Л т ¸  с ū Ş ţ  ¸  с ш ˉ  ч ¸  с ш ˉ  ¸   с ш ˉ  ч ¸ с ш ˉ    ¸
сшˉ с¸чтсŧ޸¸
ŧŞчэ¸тт ¸Лт¸сŧ Ş ¸ с¸цт ¸ссЛ¸ тūţ޸
Ђ¸тт  ¸ чт ¸ тт ¸ũŠ суст¸тт ¸чтМ ¸ 
фŧ޸¸
ŧ Ş ч я ч ¸ с ч ¸ с ч ¸ с Ū š ¸ с т  ¸  т ч ¸  т
ч¸ тŧ޸¸
ŧ Şч яс ¸ с с ¸ с с ¸  т ū ţŞ ¸ с т  ¸ т т ¸ т ч ¸
¸тŧ޸¸















63)
64)
65)
66)
67)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
40


ΚΕΥΑΛΑΙΟ 8
ο

΢την περίπτωση έχουμε μια απόστροφο και ένα ελαφρό το ένα
δίπλα στο άλλο. Γνωρίζουμε ότι από μόνα τους, η απόστροφος κατεβαίνει 1
φωνή και το ελαφρό 2 φωνές. Όμως το συνεχές ελαφρό κατεβαίνει 2
φωνές συνεχώς, δηλ. 1+1. Είναι δηλαδή σαν να έχουμε 2 αποστρόφους
ενωμένες, από τις οποίες η 1
η
έχει γοργό. Είναι δηλαδή το ίδιο με την
υπορροή με γοργό. Επομένως έχουμε:



Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι στο συνεχές ελαφρόν, η
απόστροφος δεν παίρνει συλλαβή, αλλά συνεχίζει την προηγούμενη. Ση
νέα συλλαβή την παίρνει το ελαφρό. Να σημειώσουμε εδώ ότι, με το συ-
νεχές ελαφρό, έχουμε και 2 νέα συμπλέγματα χαρακτήρων (βλ. παρακάτω
πλαίσια), που εκτελούνται όπως ακριβώς το συνεχές ελαφρό.


και


ŧ Ş ч э с ¸ с Ќ ŧ Ş ¸ с с ¸ с Ќ Ũ ş ¸ с с ¸
с Ќ ¸ ũ Š с с ¸ с Ќ ¸ Ū š  т с ¸ с Ќ ũ Š ¸  т с ¸
с Ќ¸ т с ¸ с Ќŧ޸ т с ¸с Ќ¸ цт ¸с ŧ ޸¸
ŧ Ş ч ё Ќ ц Ќ¸ с Х с т ч ŧ Ş ¸ с х с
Ќ
Ќ          шˉ       тт
= =
Ъ        Ќх
Σο ολίγο είναι στήριγμα
και χάνει την αξία του
р          Ќ
Η πεταστή είναι στήριγμα
και χάνει την αξία της
= =
68)
69)

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
41

чЌ¸сХстчū ţ޸ЂчЌ¸счЌ
¸ с Ŭ ţ ş ч Ќ ¸ с ū ţ Ş ¸ с Ќ ч Ќ ¸ Ђ Ќ ч
Ќ¸ЂттттчŭŤ ¸стЛтŧ޸¸
ŧ Ş ч Х ¸ ч Ќ ¸ с Х ¸ ч Ќ ¸ с Х ¸ ч
Ќ ũ Š с Х ¸ ч Ќ ¸ с Х ¸ ч Ќ ¸ с Х ¸ ч
Ќ ¸ Ё ŧ Ů š   ч Ќ ¸ с Ќ ¸ с Ќ ¸ с Ќ ũ Š ¸ с
Ќ¸сЌŧ޸сЌ¸стЛтŧ޸¸
ŧ ŞчѐчЌ с¸ с ŧ Şс чЌ с сŨşсч
Ќ с ¸ с ũ Šс ч Ќ с с Ū šс ч Ќ с ¸ с ū ţŞ
с ч Ќ с с Ŭ ţ ş с ч Ќ с ¸ с ŭ Ů Š   с ч Ќ
ссŧŮš  ччшˉт¸ сŬţş_¸счшˉт¸сūţŞсчЌ
т с Ū š с ч ш ˉ т ¸ с ũ Š с ч Ќ т с Ũ ş с ч ш ˉ т ¸
с_ŧ޸¸
ŧŞч ѐХЌ¸ с ХЌ¸ с ХЌũ Šс Х
Ќ ¸ с Х Ќ ū ţ Ş с Х Ќ ¸ с Х Ќ ¸ с Х
ЌŧŮš т ХЌ¸т ХЌŬ ţşт ХЌ¸т ХЌŪš
¸тХЌ¸тХЌ¸тХЌ¸ч_ŧ޸¸
70)
71)
72)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
42

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 9
ο




Σο δίγοργο ενώνει 3 χαρακτήρες και διαιρεί στο

τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στον δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:






Π.χ. χωρίς δίγοργο και


με δίγοργο. Επομένως, το δίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω
στον οποίο μπαίνει μαζί με τον προηγούμενό του και τον επόμενό του.


Σο τρίγοργο ενώνει 4 χαρακτήρες και διαιρεί στο

τη χρονική
αξία του καθενός. Μπαίνει πάντα στο δεύτερο χαρακτήρα. Είναι δηλαδή:



Π.χ. χωρίς τρίγοργο και
Επομένως, το τρίγοργο ενώνει πάντα το χαρακτήρα πάνω στον
οποίο μπαίνει μαζί με τον προηγούμενό του και τους δύο επόμενούς
του.
(т   )
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞчччч¸
(Νή - νη - νη) Νη
μια κίνηση μαζί
(т΄       )
ŧŞчч¸
Νη Νη
ŧŞччччч¸
(Νή - νη - νη - νη) Νη
μια κίνηση μαζί
ччч        ч
=

1

чччч        ч
=

1

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
43

ŧŞч эччччч¸сччччч
¸счч ччũŠ¸тччччч¸тчч
ччч¸чт ¸сŧ޸¸
ŧ Ş ч э ч ч ч ¸ с ч ч ч ¸ с ч ч
ч ¸ с ч ч ч Ū š ¸   т ч ч ч ¸ т ч ч ч ¸  
¸тччч¸чт¸сŧ޸¸
ŧ Ş ч э ч ч ч ¸ с ч ч ч ¸ с ч ч
ч ¸ с Ū š ¸  с т ч ч ¸ т ч ч ч ¸ т ч ч ч ¸
¸тŧ޸¸
ŧ Ş ч э Х т Х ¸ т Х ч ū ţ Ş ¸ с ч т т ч ч ¸
т т т с ¸ Ũ ş  ч Х т Х ¸  т Х ч Ŭ ţ ş ¸  ч ш ˚    ч ш ˚    ¸
¸чш˚  сŧ޸¸
ŧ Ş ч э ч ч ч ч ¸ с ч ч ч ч ¸ с
ч ч ч ч ¸ с ч ч ч ч Ū š ¸   т ч ч ч
ч ¸ т ч ч ч ч ¸ т ч ч ч ч ¸ ч т ¸ с ŧ Ş ¸ ¸
73)
74)
75)
76)
77)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
44

ŧ Ş ч э ч ч ч ч ¸ с ч ч ч ч ¸ с
ч ч ч ч ¸ с Ū š ¸   с т ч ч ч ¸ т ч ч
чч¸тчччч¸тŧ޸¸














78)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
45

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 10
ο





Σο παρεστιγμένο είναι μια τελεία (·) η οποία τίθεται αριστερά ή
δεξιά του γοργού, του διγόργου, του αργού και του δίαργου. Επιτυγχάνε-
ται έτσι με τον τρόπο αυτό, η διαίρεση του χρόνου σε άνισα μέρη, ενώ ξέ-
ρουμε ότι με την χρήση των γνωστών χαρακτήρουν (γοργού, γίγοργου,
τρίγοργου) γινόταν η διαίρεση του χρόνου σε ίσα μέρη. Ας δούμε όμως με-
ρικά παραδείγματα για να καταλάβουμε τη χρήση του:







΢την γραφή του (σχ. 1), όταν δηλ. το παρεστιγμένο είναι από
αριστερά, τότε μας ζητά να καθυστερήσουμε τον χρόνο από αριστερά.
Γι’ αυτό το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι
3
4
και ο χρόνος στο δεύτερο
ίσο είναι
1
4
.
΢την γραφή τώρα του (σχ. 2), που το παρεστιγμένο είναι από
δεξιά, τότε μας ζητά να καθυστερήσουμε τον χρόνο από δεξιά. Γιαυτό
το λόγο ο χρόνος στο πρώτο ίσο είναι
1
4
και ο χρόνος στο δεύτερο ίσο είναι
3
4
. Αυτός ο χρόνος που χάνεται την ώρα που καθυστερούμε στο αριστερό
παρεστιγμένο ή που τρέχουμε στο δεξιό παρεστιγμένο, στην ουσία
προστίθεται αμέσως στους επόμενους χαρακήρες.



Εκτός από τα παρεστιγμένα γοργά, έχουμε και παρεστιγμένα
δίγοργα, είτε από αριστερά, είτε από δεξιά. Σα παρακάτω σχήματα είναι
αναλυτικά:

9
Η συγκεκριμένη θεωρία περί των παρεστιγμένων γοργών και δίγοργων, προϋποθέτει προχωρημένους
μαθητές στην Βυζαντινή Μουσική, γι’ αυτό και προτείνεται, η θεωρεία αυτή να διδαχθεί σε μεγαλύτερες
τάξεις.
(     т)

(     т)
чч чч

σχ. 1 σχ. 2
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
46

Σο παρεστιγμένο δίγοργο από αριστερά, παρου-
σιάζεται σε δύο μορφές. ΢το (σχ. 3), παρουσιάζε-
ται η πρώτη μορφή, όπου το παρεστιγμένο βρί-
σκεται στο κάτω μέρος του δίγοργου. Σότε καθυ-
στερούμε στο πρώτο ίσο (1
ος
χαρακτήρας που ε-
νώνει το δίγοργο) κατά
2
4
ενώ μοιράζεται ο χρόνος στα άλλα δύο ίσα κατά
1
4
και
1
4
.
΢το (σχ. 4), παρουσιάζεται η δεύτερη μορφή του
παρεστιγμένου δίγοργου από αριστερά, όπου το
παρεστιγμένο βρίσκεται στο πάνω μέρος του. ΢’
αυτή την περίπτωση καθυστερούμε στο δεύτερο ί-
σο (2
ος
χαρακτήρας που ενώνει το δίγοργο) κατά
2
4
του χρόνου ενώ 1
ο
& 3
ο
ίσο μοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά
1
4
.
Σο παρεστιγμένο δίγοργο από δεξιά έχει μόνο
την μορφή του (σχ. 5). ΢’ αυτήν την περίπτωση,
καθυστερούμε στο τρίτο ίσο (3
ος
χαρακτήρας που
ενώνει το δίγοργο) κατά
2
4
του χρόνου, ενώ τα υ-
πόλοιπα ίσα, μοιράζονται εξίσου τον χρόνο κατά
1
4
.
Τπάρχουν και τα παρεστιγμένα τρίγοργα, τα οποία όμως είναι εξε-
ζητημένες περιπτώσεις. Μπορούμε όμως ένα τρίγοργο, να το συμπτύξουμε
σε ένα δίγοργο παρεστιγμένο, όπως δείχνουν τα παρακάτω σχήματα:
















΢πανίως συναντάμε σε κάποια μουσικά μαθήματα το δις παρεστιγ-
μένο γοργό (περιέχει 2 τελείες), είτε από αριστερά είτε από δεξιά.



ччч

σχ. 3
ччч

σχ. 4

ччǾч

σχ. 5
чччч          ччч
чччч          ччч
чччч          ччǾч

=
=
=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
47

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 11
ο




Σο αργό γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή:
Σο αργό ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και μ’ ένα
κλάσμα που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
3 χρόνους. Είναι δηλαδή:







Σο δίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή:
Σο δίαργο ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα και
θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και με μία διπλή
που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε 4
χρόνους. Είναι δηλαδή:







Σο τρίαργο γράφεται πάντα επάνω από το ολίγο που έχει από
κάτω κεντήματα. Δηλαδή:
(с )
Х

чХ       чхс
=
μια κίνηση μαζί

Х

чХ      чхс
=
μια κίνηση μαζί
Х
(ч )
(ч)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
48

Σο τρίαργο ισούται με γοργό το οποίο μπαίνει στα κεντήματα
και θα ενωθεί σε ένα χρόνο με τον προηγούμενο χαρακτήρα και με μια
τριπλή που μπαίνει στο ολίγο. Έχει ισχύ σε 3 χαρακτήρες ποσότητας σε
5 χρόνους. Είναι δηλαδή:






Να σημειώσουμε εδώ ότι, όπου υπάρχει παρεστιγμένο αργό, δίαργο
ή τρίαργο, τότε εννοείτε ότι στην ανάλυση, το γοργό γίνεται παρεστιγμένο
κάθε φορά (είτε από αριστερά είτε από δεξιά).

ŧ Ş ч я Х ¸ т Х ¸ т Х ¸ т ш ˉ Ũ ş ¸   т Х ¸ т ш ˉ     ¸   т Х ¸
чŧ޸¸
ŧ Ş ч ё Х ¸ т Х ¸ т Х ¸ т ш ˉ Ũ ş ¸   т Х ¸ т ш ˉ       ¸   т Х ¸
чŧ޸¸
ŧŞч э¸ т ч  эХ  ѐ¸Ũ ş ч ьс ¸ т т Х ѐ ¸ ũ Š с у ьМ¸
¸тшˉ  ¸ сМ  ¸  тшˉ ¸ Ũş чс¸ тт¸ ттХ  ѐŧ޸¸









79)
чХ       чхс
=
μια κίνηση μαζί
80)
81)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
49

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 12
ο



Είδαμε στα πρώτο μάθημα
10
, ότι κλίμακα είναι η ανάβαση και
κατάβαση 8 συνεχόμενων φθόγγων που έχουν διαφορετική οξύτητα.
Είδαμε την κλίμακα με βάση τον φθόγγο ΝΗ, την οποία τον ονομάζουμε:
φυσική ή διατονική κλίμακα με βάση ΝΗ.


8


10


12



12


8


10



12




Η κλίμακα αποτελείται από 2 τετράχορδα: το οξύ (περιέχει τις
υψηλές νότες) και το βαρύ (περιέχει τις χαμηλές νότες της κλίμακας). Σο
διάστημα μεταξύ 2 συνεχόμενων φθόγγων λέγεται τόνος. ΢ύμφωνα με τον
Πυθαγόρα, η Κλίμακα χωρίζεται σε 72 ίσα τμήματα, που λέγονται μόρια.
Έτσι έχουμε:

10
Βλ. σελ. 2

ŧŞ
2
ο
Σετράχορδο (οξύ)
30 μόρια
Ũş
ũŠ
Ūš
ūţŞ
Ŭţ ş
ŭŮŠ
ŧŮš
1
ο
Σετράχορδο (βαρύ)
30 μόρια
Διαζευκτικός Σόνος
12 μόρια

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
50

 Μείζονας τόνος  12 μόρια
 Ελάσσονας τόνος  10 μόρια
 Ελάχιστος τόνος  8 μόρια

Η απόσταση ΓΑ – ΔΙ που ενώνει τα 2 τετράχορδα μεταξύ τους
είναι 12 μόρια και λέγεται διαζευκτικός τόνος.
Αναλυτικά όλες οι κλίμακες της Βυζαντινής Μουσικής στο Δεύτερο
Μέρος του παρόντος βιβλίου.

ΚΕΥΑΛΑΙΟ 13
ο

Σα σημεία αλλοίωσης είναι σημάδια που μπάινουν πάνω ή κάτω
από τους χαρακτήρες ποσότητας και έχουν σαν σκοπό τους να ανεβάζουν ή
να κατεβάζουν τους φθόγγους. Αυτά τα σημάδια είναι η ύφεση & η δίεση.

Όταν σ’ ένα φθόγγο σημειώνεται η ύφεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα κάτω και τον βαρύνει. ΢το παρακάτω παράδειγμα, έχει μπει ύ-
φεση στον φθόγγο ΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι το διάστημα μεταξύ ΝΗ – ΠΑ έ-
γινε μικρότερο από τα 12 μόρια (βλ. προηγούμενο κεφάλαιο περί της
κλίμακας) που ήταν αρχικά.







Αντιθέτως το διάστημα μεταξύ ΠΑ – ΒΟΤ , έγινε μεγαλύτερο από
10 που ήταν αρχικά. Επομένως, όταν η ύφεση μπει στο φθόγγο της κο-
ρυφής το διάστημα μικραίνει, ενώ όταν μπει στο φθόγγο της βάσης, το
διάστημα μεγαλώνει.
Έχουμε 4 ειδών υφέσεις:

απλή -2 μόρια
μονόγραμμη -4 μόρια
δίγραμμη -6 μόρια
τρίγραμμη -8 μόρια
(    Ņ)

ŧŞчсŅ¸ссŪš
   ł

   Ľ

  

   Ņ

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
51

Βλέπουμε δηλ. ότι σε κάθε γραμμή στην ύφεση αφαιρούνται περίπου
2 μόρια. Και λέμε περίπου, διότι η ανθρώπινη φωνή δεν είναι όργανο για
να μετρούμε με μαθηματική ακρίβεια πόσο θα κατέβουμε. Απλά κατεβά-
ζουμε την φωνή μας, έτσι ώστε να ακουστεί κάτι διαφορετικό, αλλοιωμένο.


΢ε ορισμένες τώρα περιπτώσεις έχουμε και την γενική ύφεση η
οποία δεν ενεργεί μόνο σ’ ένα φθόγγο όπως οι υφέσεις της προηγούμενης
παραγράφου, αλλά σε ολόκληρη μουσική γραμμή, μέχρι να επέλθει η
λύση. Σίθεται στον φθόγγο ΚΕ και ζητά τον πρώτο ανιόντα φθόγγο,
δηλ. τον ΖΨ με απλή ύφεση (2 μορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή
σ’ ολόκληρη την μουσική γραμμή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΖΨ. Όπως
καταλαβαίνουμε, η γενική ύφεση δημιουργεί στο μέλος μία δέηση, μία
ικεσία.
Ας δούμε ένα παράδειγμα:
Ũ ş Ђ с ē Х с _ т т _ т т с с ¸ т т ¸т _ ч т
στε ρε ε ε ω ω ω ω σον Κυ υ ρι ι ε ε
ссхМчЪт¸т_чт_чтŨş
ε τη ην Ε εκ κλη σι ι ι ι α αν

΢την μουσική αυτή γραμμή, η γενική ύφεση είναι πάνω από τον
ΚΕ και απαιτεί τον ΖΨ με ύφεση, όπου κι αν βρεθεί μέσα στην πορεία του
μέλους. Και εξακολουθεί η ενέργειά της μέχρι τέλους του μέλους ή μέχρις
ότου βρεθεί ένα άλλο σημείο, το οποίο να παύση την ενέργεια της ύφεσης.


Όταν σ’ ένα φθόγγο σημειώνεται η δίεση, σπρώχνει το φθόγγο
προς τα πάνω και τον οξύνει. Π.χ. στο παρακάτω παράδειγμα, έχει μπει
δίεση στον φθόγγο ΓΑ. Αυτό σημαίνει ότι το διάστημα μεταξύ ΒΟΤ – ΓΑ
έγινε μεγαλύτερο από τα 8 μόρια που ήταν αρχικά.







(       ′)

ũŠчсҸссŬţş
(    ē)

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
52

Αντιθέτως το διάστημα μεταξύ ΓΑ – ΔΙ , έγινε μικρότερο από 12
που ήταν αρχικά. Επομένως, όταν η δίεση μπει στο φθόγγο της κορυφής
το διάστημα μεγαλώνει, ενώ όταν μπει στο φθόγγο της βάσης, το διά-
στημα μικραίνει.
Έχουμε 4 ειδών διέσεις:

απλή +2 μόρια
μονόγραμμη +4 μόρια
δίγραμμη +6 μόρια
τρίγραμμη +8 μόρια

Βλέπουμε δηλ. ότι σε κάθε γραμμή στην δίεση προστίθενται περίπου
2 μόρια. Ανεβάζουμε δηλ. κάθε φορά την φωνή μας, έτσι ώστε να ακουστεί
κάτι διαφορετικό, αλλοιωμένο.


΢ε ορισμένες τώρα περιπτώσεις, όπως έχουμε την γενική ύφεση,
έχουμε ανάλογα και την γενική δίεση η οποία δεν ενεργεί μόνο σ’ ένα
φθόγγο, αλλά σε ολόκληρη μουσική γραμμή, μέχρι να επέλθει η λύση.
Σίθεται στον φθόγγο ΓΑ και ζητά τον πρώτο κατιόντα φθόγγο, δηλ. τον
ΒΟΤ με απλή δίεση (2 μορίων). Επεκτείνει την ενέργεια αυτή σ’
ολόκληρη την μουσική γραμμή, όπου υπάρχει ο φθόγγος ΓΑ. Δημιουργεί
έτσι κατά αυτόν τον τρόπο, μία δέηση του μέλους.

Να σημειώσουμε εδώ, ότι και η γενική δίεση, αλλά και η γενική
ύφεση που είδαμε στην ' 11.2, δεν είναι πολύ εύχρηστες και τις συναντούμε
συνήθως σε εκκλησιαστικά μέλη του Γ΄ ήχου.









  ′     Ń
  Ŀ
   
(    ċ)

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
53

ц¸т
ΚΕΥΑΛΑΙΟ 14
ο

Οι χαρακτήρες ποιότητος ή έκφρασης, μπαίνουν κάτω ή πριν από
τους χαρακτήρες ποσότητας και μας χρησιμεύουν για τον καλλωπισμό και
τον τρόπο απαγγελίας των φθόγγων χωρίς να έχουν σχέση με το μέτρημα
του χρόνου. Ανάλογα με τη χρήση τους χωρίζονται σε δύο (2) κατηγορίες:
στους τονικούς (ψηφιστό, βαρεία) & στους καλλωπιστικούς (αντικένωμα,
ομαλό, σύνδεσμος, ενδόφωνο).

Α. ΣΟ ΧΗΥΙ΢ΣΟ
Γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας που παίρνουν
τονιζόμενη συλλαβή, ενώ μετά από το χαρακτήρα που παίρνει ψηφιστό,
ακολουθούν υποχρεωτικά δύο τουλάχιστον χαρακτήρες κατάβασης.
Σο ψηφιστό που γράφεται στο ίσον ή στο ολίγο προσδίδει
στο φθόγγο δύναμη, που βαθμιαία εξασθενεί στους επόμενους φθόγγους, οι
οποίοι πρέπει να είναι ισόχρονοι. Σα κεντήματα παίρνουν το ψηφιστό, όταν
είναι επάνω στο ολίγο μόνα τους ή σε συνδυασμό με άλλους χαρακτήρες:
π.χ.

΢τις περιπτώσεις αυτές ο φθόγγος των κεντημάτων προφέρεται πιο έντονα.
Μόνο όταν τα κεντήματα είναι κάτω από το ολίγο τότε το ψηφιστό
ανήκει στο ολίγο. Να σημειώσουμε επίσης ότι το ψηφιστό μπορεί να γραφεί
και στην πεταστή με κλάσμα, όταν όμως ακολουθεί απόστροφος με γοργό:
. Παρατηρείται κυρίως παλαιότερα μουσικά μαθήματα, όπου είναι
σύνηθες το φαινόμενο, να παρατηρείται η σύνθεση πεταστής με κλάσμα &
ψηφιστό. Απλά οι παλιοί διδάσκαλοι δεν εξήγησαν την σημασία αυτής της
γραφής, αλλά φαίνεται ότι, στην ποιότητα της πεταστής, το ψηφιστό
προσδίδει μια ζωηρότερη έκφραση. Πολλοί από τους νεότερους
διδασκάλους, αντί της πεταστής με κλάσμα & ψηφιστό, προτιμούν το ολίγο
με αντικένωμα και απλή. Δηλαδή, αντί της γραφής χρησιμοποιούν
τη γραφή




¸
ч¸
с¸
Л¸М¸, Ъ¸, И¸, Й¸, З¸
Х¸
ц¸т
ст

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
54

Β. Η ΒΑΡΕΙΑ
Γράφεται πριν από ένα χαρακτήρα ποσότητας, και θέλει τον
χαρακτήρα που είναι μετά από τη βαρεία να προφέρεται με ιδιαίτερο
τονισμό, ενώ ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης. Η διαφορά με το
ψηφιστό, είναι ότι στη βαρεία η ένταση είναι πιο ήπια. Η βαρεία χάνει την
εκφραστική της αξία όταν με μία ή περισσότερες απλές σχηματίζει τις
παύσεις ενός ή περισσοτέρων χρόνων που μιλήσαμε στην '3.5 στη σελ. .
Α. ΣΟ ΑΝΣΙΚΕΝΨΜΑ
Σο αντικένωμα γράφεται κάτω από χαρακτήρες ποσότητας και μετά
από αυτό ακολουθεί πάντα χαρακτήρας κατάβασης. Σο συναντούμε σε 2
περιπτώσεις:
1
ον
) Κάτω από ολίγο στην άρση & κάνουμε ένα τίναγμα της
φωνής μας προς τα επάνω.
2
ον
) Κάτω από ολίγο ή πεταστή ή απόστροφος με απλή μαζί &
ακολουθεί μετά πάντα απόστροφος με γοργό. Π.χ. ή ή
΢τις περιπτώσεις αυτές, το αντικένωμα εκτελείται στη θέση (στο ισχυρό
μέρος του μέτρου) και θέλει ένα ελαφρό κυματισμό της φωνής στο
χαρακτήρα που έχει το αντικένωμα αλλά στο δεύτερο χρόνο κατά τη
διάρκεια της απλής.

Β. ΣΟ ΟΜΑΛΟ
΢ημειώνεται κάτω από 1 χαρακτήρα που έχει κλάσμα ή ανάμεσα
από 2 χαρακτήρες ποσότητας ισόχρονους, όπου ο δεύτερος είναι ίσο. Με το
ομαλό κάνουμε ένα κυματισμό στη φωνή, σαν να θέλουμε να
προσεγγίσουμε τον αμέσως οξύτερο φθόγγο. Είναι δηλαδή:




Επίσης σε συνθετικούς χαρακτήρες όπως: και έχει ενέργεια στο
ολίγον.


Х
_
ст       ц  т      т¸т
сч      схт
=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
55

Γ. ΢ΤΝΔΕ΢ΜΟ΢ ή ΕΣΕΡΟΝ
Ενώνει 2 χαρακτήρες ποσότητας και θέλει ένα ελαφρό κυματισμό
της φωνής και για τους 2 χαρακτήρες, κάτι ανάλογο με το ομαλό.

Είναι δηλαδή:





Οι φθόγγοι που συνδέονται με σύνδεσμο, δεν προφέρονται με
ζωηράδα αλλά κάπως άτονα. ΢ε καμία περίπτωση δεν παίρνουμε αναπνοή
όταν έχουμε σύνδεσμο. Οι 2 χαρακτήρες που παίρνουν σύνδεσμο, παίρνουν
πάντα την ίδια συλλαβή και ποτέ διαφορετική, και συνήθως γράφεται στον
πρώτο χαρακτήρα.


Δ. ΣΟ ΕΝΔΟΥΨΝΟ
Σο ενδόφωνο το συναντάμε σπάνια στα μουσικά κείμενα
11
. Γράφεται
κάτω από χαρακτήρα ποσότητας (κυρίως κατάβασης) και μας ζητάει
να προφέρουμε τον χαρακτήρα αυτό με κλειστό το στόμα και λίγο
παρατεταμένα. Δηλαδή σαν να βγαίνει ο ήχος από τη μύτη. Είναι το
λεγόμενο «μπους φερμέ» της Ευρωπαϊκής Μουσικής.



Α. Η ΠΕΣΑ΢ΣΗ
Η πεταστή, όταν ακολουθείται από χαρακτήρα κατάβασης, τότε
λέγει τον φθόγγο μ’ ένα μικρό πέταγμα προς τα επάνω. Δηλαδή, η
ανάλυση σ’ αυτήν την περίπτωση είναι:






11
Σο ενδόφωνο το συναντούμε κυρίως σε συλλαβές που έχουν (εμ) και στα κρατήματα. Κράτημα είναι
ένα μέλος, που χρησιμοποιεί άσημες συλλαβές, όπως, τεριρεμ, τορορο, νενενα κι άλλες, που
χρησιμοποιούνται συνήθως σε Δύναμις, Κοινωνικά, Καλοφωνικούς Χαλμούς, κ.ά.

чч      Мт
=
ŝ
цт         Л Ытт
=
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
56

Όταν η πεταστή έχει κλάσμα και ακολουθεί χαρακτήρας κατάβασης
τότε αναλύεται ως εξής:




Όταν υπάρχουν συμπλέγματα χαρακτήρων με την πεταστή, όπως
αυτά που ακολουθούν:


τότε η ποιότητα της πεταστής, μεταφέρεται σ’ όλους τους υπόλοιπους χαρα-
κτήρες.


Β. ΣΑ ΚΕΝΣΗΜΑΣΑ
Σα κεντήματα δεν δέχονται ξεχωριστή συλλαβή, αλλά συνεχίζουν
την προηγούμενη συλλαβή. Επομένως εξαρτώνται από τον προηγούμενο
απ’ αυτούς χαρακτήρα. Σα κεντήματα προφέρονται με λιγότερη ζωηράδα,
χωρίς να χωρίζεται η φωνή από τον προηγούμενο χαρακτήρα. Εξάλλου
γι’ αυτό και δεν μπαίνουν ποτέ σε θέση χρόνου, που όπως ξέρουμε είναι το
ισχυρό μέρος του μέτρου.
Ας δούμε ένα παράδειγμα: . Σα κεντήματα
εξαρτώνται από το ολίγο & όταν ψάλλουμε, η φωνή μας δεν χωρίζεται
από την φωνή του ολίγου. Προφέρονται όμως ασθενέστερα από ότο το
ολίγο αλλά και της αποστρόφου που ακιολουθεί των κεντημάτων.


Γ. Η ΤΠΟΡΡΟΗ
Η υπορροή, δεν δέχεται δική της συλλαβή, αλλά συνεχίζει αυτήν
που έχει ο προηγούμενος χαρακτήρας. Άρα η ενέργειά της εξαρτάται από
τον προηγούμενο χαρακτήρα. Επομένως οι δύο φθόγγοι της υπορροής (2
απόστροφοι), θα ψαλλούν χωρίς διακοπή από τον προηγούμενο αυτής
φθόγγο, αλλά ασθενέστερα.












цт         ЛЫтт
=
Ц ,О, П ,Г ,ци  , цж , П,з р, к ,Д ,Е  ,д ,л 
ччЛтт
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
57



ŧŞч ч¸с т¸с ч¸с т¸с ч¸с т¸с
ч¸ с т Ū š с ч¸ с т¸ с ч¸ с т¸ с ч¸ с
т¸с ч¸ч ё_ ŧŮš  ч ч¸т с¸т ч¸тс¸ т ч Ŭ ţş
¸ т с¸ т ч¸ т с¸ т ч¸ т с¸ т ч ũ Š т с¸ т ч¸
¸тс¸тч¸ч¸чт¸сё_ ŧ޸¸

ŧ Şч с ¸с т ¸ч с ¸с т ¸ч с ¸с т ¸ч
с ¸цт ¸чс ¸цт ¸чс ¸с т ¸чс ¸цют  ŧŮš
¸ ч т ¸ т с ¸ ч т ¸ т с ¸ ч т ¸ т с ¸ ч т ¸ т с ¸
¸чт¸тс¸чт¸тс¸чт¸тс¸чё_ ŧ޸¸

ŧŞчт¸тс¸сс¸тŧŞт с¸сс¸тт¸с
Ũ şс с¸ т т¸ с с¸ сū ţŞт т¸ т с¸ с с¸ сŬ ţş
¸ т т¸ т с¸ с с¸ с ŭ ŮŠ   т т¸ т с¸ с с¸ с ŧ Ůš   _
1)
2)
3)

ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
58

¸тт¸тт¸сс¸сŭ ŮŠ тт¸тт¸с с¸с Ŭţş тт¸т
т¸сс¸с_ ūţŞтт¸тт¸сс¸сŪšтт¸тт¸с
с¸сũŠтт¸тт¸сс¸чч¸чё_ ŧ޸¸

΢τις παρακάτω Ασκήσεις, ο ρυθμός που θα εκτελείται θα είναι
δίσημος, εκτός και αν σημειώνεται άλλος ρυθμός (3-σημος ή 4-σημος).
Διότι μ’ αυτό τον τρόπο είναι γραμμένα τα μουσικά κείμενα που θα
συναντήσουμε στα επόμενα έτη σπουδών.
ŧ Ş ч Х т ч Х т ч Х т ч Х т ū ţ Ş ч
Х т ч Х т ч Х т ¸ ч ё _  ŧ Ů š  ч т т Х т ч
т т Х т ч т т Х т ч т т Х т Ū š ч т т Х
т ч т т Х т Ũ ş ч т т Х т ч т с ч о ¸ ч ŧ Ş ¸¸

ŧ Ş ч ч Л т ч Л т ч Л т ч Л т ū ţ Ş
ч Л т ч Л т ч Л т¸ ч ё _  ŧ Ůš  ч т т Л т
ч т т Л т Ŭ ţ ş ч т т Л т ч т т Л т Ū š ч т
т Л т ч т т Л т ч т т Л т ŧ Ş ч т с ч
ч¸чяŧ޸¸

ŧ Ş ч с с ш х Л ш  Ũ şс х ц ш х Л ш с х
4)
5)
6)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
59

цшūţŞ хЛшсхцшс¸чё_ ŧŮš   чшХтттūţŞ
чХтттчХттт ũ Šчхцштчхцш
тŧŞ чХтттчхцшсч¸чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş   ч Х Х т Л т ū ţ Ş т Л т т т ц т ч ũ Š
чшсчшсчч¸чё_ ŧ޸¸

Ũ ş  ч Х Х т Л т Ŭ ţ ş т Л т т т ц т ч Ū š
чшсчшсчч¸чё_ Ũş¸¸

ũ Š  ч Х Х т Л т ŭ Ů Š  т Л т т т ц т ч ū ţ Ş
чшсчшсчч¸чё_ ũŠ ¸¸

ŧ Ş ч т с х ц т с т т с с с с т Ū š
ч т т с ч х с ū ţŞч ш с ч ш с ш ŧ Şс ч
с ч с ч с ч ū ţŞт т ч т х цт ч т т ŧŞ
счттсч¸чя ŧ޸¸

Ũ ş ч т с х ц т с т т с с с с т ū ţ Ş
7)
8)
9)
10)
11)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
60

ч т т с ч х с Ŭ ţşч ш с ч ш с ш Ũ şс ч
с ч с ч с ч Ŭ ţşт т ч т х цт ч т т Ũ ş
счттсч¸чя Ũş¸¸

ŭ Ť ч т с х ц т с т т с с с с т ũ Š
ч т т с ч х с Ū šч ш с ч ш с ш ŭ Ťс ч
счсчсчŪš тт чтхцтчтт ŭŤ
счттсч¸чя ŭŤ¸¸

ŧ Ş ч с с ч с т т ч Ũ ş с с с ч
с т т т ũ Š с с с с с т т т ū ţ Ş с с с
с т т¸с ёчŧ Ůš  ч т т т т с с ч Ŭ ţşс т т
т т с с ч ū ţ Ş с т т т т с с ч Ū š с т т
тттсч¸чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч с ц т с с т ч ũ Š ч с ц т с
с т ч ū ţ Ş с с ц т ц т¸ с ё ч ŧ Ů š  ч т ц т
сттчŬţ şцтцтсттчūŞţ цтцтс
12)
13)
14)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
61

т т ч Ū š ц т ц т с т т ч ũ Š ц т ц т с т
тчŨşцтцтсттчŧŞцтцтчтс
чччоŧ޸¸

ŧ Ş ч т с ч ц т с ч Ũ ş ц т с ч ц
т ч ч о ũ Š ц т с с ц т с ч о Ŭ ţ ş с т т ч
сссчоŧŮš

ŧ Şч ч т ŭ Ťс с т ŧ Şс с т Ў с с т ũ Š
с с т Ў с с т ū ţ Ş с ч т Ў с с т Ŭ ţ ş с
ч т Ў т ч т Ū š ч ч т Ў ч ч т Ũ ş ч ч т Ў
чтчŧŞ ¸¸

ŧ Ş ч х ц т ч х ц т ũ Š ч х ц т ч х ц
т ū ţ Ş с х ц т с с т ч Ь ŧ Ů š   ч т т с с т т
т ū ţ Ş ц т ч х с т т т Ū š ц т ч х с т т т ũ Š
ц т ч х с т т т Ũ ş ц т ч х с т т т ŧ Ş ц т
чхстттŭŤсттссчччоŧŞ ¸¸
15)
16)
17)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
62

ŧ Ş ч ч п Л т Ũ ş ч Л т ũ Š ч х Л с т ū ţ Ş
ч ч ч т Ū š ч ч п ч ч т ũ Š ч ч п ч ч
ч тŨşчччтŧŞ  чтЛ¸т_ё ŧ޸¸

ŧŞчттт¸сёŹŰ счтс¸сё ŧŞс сц
т¸ с ёŪ šт с с с¸  тѐ  ū ţŞ  с с с с¸  т ѐ ŧ Ůš  т т
тт ¸ тѐ ũŠ сстт ¸ тѐ Ũş сттт ¸ сё ŧ޸¸

ŧ Ş ч с с с т т   ¸   т ѐ   ŧ Ş с с_   ũ Š ч с
сстт ¸ тѐ ũŠчтттсс ¸ тѐ ŧ޸¸

ŧŞчё¸чтт¸сё¸сёŧŞсчочЎчсс
¸сёūţŞчт т¸сёŪšч ч очЎ тт т¸сёŨ şчтт
ччоч_ ŧ޸¸
ŧ Ş ч О т О т О т Ū š О т О т с у ŧ Ůš   ч
Ќ ц Ќ ū ţ Ş ц Ќ ц Ќ ũ Š ц Ќ ц Ќ ŧ Ş ц
Ќ¸сё_ ŧ޸¸

ŧŞч¸суссцтчтсттũŠчс
18)
19)
20)
21)
22)
23)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
63

счтттŨş тссттт¸сё_ ŧ޸¸

ŧ Şч¸Ђ зт т т т цфс с ūţŞ щч Ђ т
т ¸ т_ё ŧ޸¸

ŧŞЦЙ тссŨşЦЙтссũŠЦЙ
тссŪ šОЙ тссū ţŞцЩ тŪšЦ Щт
Ũş ЦЩтсŧ޸¸

ŧ Ş ч Л т Л т Л ū ţ Ş т Л т Л т Л т Л
т ŧŮš  Ц ш т Ў ц ш т ũŠ ц ш т Ў ц ш т с ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧŞч ХХХс¸ ч ё ŧŮš  Г ш  ч Ў  Г ш  ч
Ũş  Ц ш ч счо¸чё_ ŧ޸¸

΢τις παρακάτω Ασκήσεις, το γοργό ανήκει στα κεντήματα.
Επομένως, όταν τα Κεντήματα είναι κάτω από το Ολίγο, το γοργό
ισχύει για τα Κεντήματα και τον προηγούμενο απ’ αυτά φθόγγο, ενώ
όταν τα Κεντήματα είναι πάνω από το Ολίγο, ισχύουν γι’ αυτά και το
Ολίγο.
ŧ Şч Хт Хт Хт Х Ŭ ţş т с т т с т т
сттсттстчт Лтŧ޸¸

24)
25)
26)
27)
28)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
64

ŧ Ş ч Л т Л т Л т Л т ū ţ Ş Ц т т ц т т
цттцтт ¸ с ё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч х Л т   ũ Š   т х Л т   Ū š   т х Л т   ū ţ Ş т х
Л т  Ŭ ţ ş т х Л т   ŭ Ů Š   т х Л т   ŧ Ů š    ч т т т с Ŭ ţ ş
с т т т с ū ţ Ş с т т т с Ū š с т т т с ũ Š с
тттс Ũşсттт ¸ с ё_ ŧ޸¸

Ακολουθεί η ίδια ακριβώς άσκηση με την 30, αλλά σε διαφορετική
γραφή μ’ αυτήν. Σο αποτέλεσμα είναι το ίδιο.
ŧ Ş ч Х с т ũ Š т Х с т Ū š т Х с т ū ţ Ş т
ХстŬţşт ХстŭŮŠ т ХстŧŮš ч шˉ тс Ŭţ ş
с ш ˉ т с ūţŞс ш ˉ т с Ūšс ш ˉ т с ũ Šс ш ˉ т с
Ũş сшˉ т  ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧ Ş Ц т Л Л т ũ Š Ц т Л Л т ū ţ Ş Ц т Л
Л т ŭ Ů Š    Ц т с Х т ч ŧ Ů š    Ц т Л т   ŧ Ů š    Г т
Л т ŭ ŮŠ   Г т Л т Ŭ ţ ş Г т Л т ū ţ Ş Г т Л т Ū š Г
тЛт ũŠГтЛтŨşГтЛт¸ чёччŧ޸¸
29)
30)
31)
32)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
65

ŧ Ş Ц ш ˉ х с ŧ Ş ц ш ˉ х с Ũ ş ц ш ˉ х с ũ Š ц ш ˉ х
с Ū š ц ш ˉ х с ū ţ Ş Ц ш ˉ т с ũ Š ц ш ˉ т с Ũ ş ц ш ˉ т
¸с ё_ ŧ޸¸

ŧ Ş Ц ш ˉ Л т с ŧ Ş ц ш ˉ Л т с Ũ ş ц ш ˉЛ т
с ũŠ цшˉЛтсŪšцшˉЛтсūţŞ ЦшˉЙтс
ũŠ цшˉ  ЙтсŨşцшˉ  Йт ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч с с с ч Є ŧ Ş Ђ т т т Ђ Є ŧ Ş
ч с с с с Є Ũ ş ц т т с с ũ Š _  ч с
Л т ч ū ţŞс с с Є П Єū ţ Şт т т т ПЄŧ Ş
ччЂЄ¸чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч Л т Л т Л т т с х ч ū ţ Ş ч с
Лт ттч т Лт ш ˉ  ũ Š ч т Лт тт т¸ сё _ ŧŞ

ŧ Ş ч ч Ќ с с ŧ Ş   с ч Ќ с с Ũ ş
с ч Ќ с с   ũ Š с ч Ќ с с Ū š с ч
Ќ с с ū ţ Ş с ч Ќ с с Ŭ ţ ş с ч Ќ с
33)
34)
35)
36)
37)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
66

с ŭ Ů Š    с ч Ќ с с ŧ Ů š      с ч ш ˉ т с ŭ Ů Š    с
ч Ќ т с Ŭ ţ ş с ч ш ˉ т с ū ţ Ş с ч Ќ т с
Ū š с ч ш ˉ т с ũ Š с ч Ќ т с Ũ ş с ч ш ˉ т
¸с ё_ ŧ޸¸

ŧŞч ёХЌ¸ с ёХЌ¸ с ёХЌũ Šс ёХ
Ќ ¸ с ё Х Ќ ū ţ Ş ч ё Х Ќ ¸ с ё Х Ќ ¸ с ё Х
Ќ¸сёХЌŧŮš  т ѐХЌ¸тѐХЌ¸тѐХЌ ūţŞ
¸ т ѐ Х Ќ ¸ т ѐ Х Ќ ũ Š т ѐ Х Ќ ¸ т ѐ Х Ќ ¸ ч ё т
с ŧ޸¸

ŧŞЦЌхсцЌхсŨşцЌхсц
Ќ х с Ū š ц Ќ х с ц Ќ х с Ŭ ş ţ ц Ќ х
с цЌхс ŧŮš  Ц Ќс ЦЌс ЦЌ
с ū ţ Ş Ц Ќ с Ц Ќ с ũ Š Ц Ќ с Ц Ќ
с чтсŧ޸¸

ŧ ŞЦ Ќ хЛ т т с ŧŞц Ќ х Л т т с
38)
39)
40)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
67

Ũ ş ц Ќ х Л т т с ũ Š Л т ¸ с ё _  ū ţ Ş   ц Ќ ц
Ќ ũŠцЌцЌцЌ ¸сё_ ŧ޸¸

ŧ Ş Ц  ш ˉ Л т с ŧ Ş  ц т т Л т с Ũ ş ц Ќ
Л т с ũ Š ц  ш ˉ Л т с Ū š  ц т т Л т с ū Ş ţ ц
ЌЛтс Ŭ ţşц ш ˉЛтс ŭ ŮŠ  цттЛт сŧŮš
ч т Ќ Х т ш ˉ  Ū š    Х т т т Х т Ќ Ũ ş  Х т ш ˉ
Хтт тс¸чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş Ц ш ˚   х с   ц ш ˚   х с Ũ ş   ц ш ˚   х с ц ш ˚   х
с   Ў   ц ш ˚   х с   ū ţ Ş     ч ш ˚   ч с Ū š Ц ш ˚   ч с ũ Š
Цш˚ чсŨşЦш˚ ч¸сяŧ޸¸

ŧ Ş ч т т с с ŧ Ş   с т т с с Ũ ş с т т
с с ũ Š с т т с с Ū š с т т с с ū ţ Ş ц т ш ˚
с Ūš цтш˚сũŠ цтш˚сŨş цтш˚  ¸ с ё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч т ш ΄     х с х с Ũ ş ч т ш ΄     х с х с ũ Š
ч т ш ΄   х с х с Ū š  ч т ш ΄   х с х с ū ţŞч т ш ΄
41)
42)
43)
44)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
68

х с ч Ū š ч т ш ΄ х с ч ũ Š ч т ш ΄ х с ч Ũ ş
чтш΄хсчŧŞ ¸¸

ŧŞччХсчХччХŧŮš   Єч
Х ŭŮŠ   ЄчХŬţ şЄчХ ūţŞ  тчшˉ Ў счшˉ ŧŞ
счшˉ стЛт ŧ޸¸

ŧŞч ёХт ¸Л т ũ Šч Хт Лт ū ţŞфХ ч
т т т ч ч Х ч т т т   ŧ Ş   ч Х ч т т т ŭ Ť
ст ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч ё Х ¸ ч ё Х ū ţ Ş т ѐ Х ¸ ч ё Х ŧ Ů š   Є ё Х ¸ Є ё
ХŬţ ş тѐшˉ  ¸  чёшˉ  ŧ޸¸

ŧ Şч х Л сū ţ Ş_ ч т_ ч т_ ч т_ ч т ŧ Ş
ч¸ т т с¸ т т с х Л т ŧ Ş с Х¸ т т Ў Л Л¸
ттс ūţŞ ч¸ттЎс¸ттЎс¸т ¸ т_ё ŧ޸¸

ŧŞч чтЛт ŧŞ сХт Ў  ч хЛ ¸ тѐ_ ūţŞ
45)
46)
47)
48)
49)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
69

ччтЎччтũŠ ччтттсŧ޸¸

ŧ Ş _ ч ч т с х т ŧ Ş с х Л т _ ч ч т ũ Š
_ччт_ччтЎтХ¸ т_ё ŧ޸¸

ŧ Ş ч с т Х с т Х с т ū ţ Ş ч с т т Ў
чстт ũŠ чсттЎчст¸ т_ё ŧ޸¸

ŧ Ş с ч т х с ч т т ŧ Ş Ђ ч т х с ч
т т ũ Š Ђ ч т х с ч т т ū ţ Ş Ђ ч т х с ч
т  ŧ Ůš  ч ч ч т т  Ŭ ţşс ч ч Ќ Ў с ч ч
ш ˉ  Ūš с чч тт Ў сч ч ЌŨ şс ч ч ш ˉ 
сччттх ¸ чё_ ŧ޸¸

ŧŞ_ч т с _ с т с Ũ ş_ с т с _с т с
_стс ūţŞ   Цтчт_Цтчт ¸ чё_  ŧ޸¸

ŧŞ_чтчхсŨş_чтчхсũŠ_ч
тчхсŪš_чтчхсūţŞ  ЦЙтЦЙт
50)
51)
52)
53)
54)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
70

ЦЙтЦЙтŧ޸¸

ŧŞч М т с М т Ũ şс Мт сМт Ūš
сМтсМтŬţ şсМтсМтт ¸ сёŧŮš
т М т  Ў   т М тŬ şţт М т Ў т М т Ūšт М т
тМт ŨşтМтЎчтсŧ޸¸

ŧŞчсссссŬţş ІсжŬţş чтттт
тцжІ ¸ сёŨşчсссссŭŮŠ   ІсжŭŮŠ
чтттттцжІ ¸ сёũŠчсссссŧŮš
ІсжŧšŮ   ІсжŧŮš   чтттттцжІ ¸ сёŪšч
сссссŨŮş   Ісж ŨŮş  чттттцжІт
тт ŧ޸¸

ŧŞчссссссŭŮŠ  ЇѐЂи  ŭŮŠ  чт
тттттПи ¸ Їёс Ũş чсссссс
ŧŮš  ЇёЂи  ŧŮš   чттттттПи ¸ ЇёсũŠ чс
ссссс ŨŮş  Їё Ђи  ŨŮş  чттттттПи
55)
56)
57)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
71

¸ Їѐтт ŧ޸¸

ŧŞчсссссссŧŮš  ЈёЂз ŧŮš ч
т т т т т т т   ¸   ч ё _     ŧ Ş ч с с с с с с
с с Ũ ş Ů    Ј ё Ђ з   Ũ Ů ş   ч т т т т т т т Ũ ş  П з ё Ј   Ũ ş
ч с с с с с с с с ũ ŠŮ Ј ёЂ зũ ŮŠ  ч т
тттттт ¸ Пзё ЈũŠ  чттŧŞ ¸¸

ŧ Ş ч ё П з ¸   ч т т т т т т т ŧ Ş ч с с с
сссс ¸ Јё_ŧ޸¸

Ũ ş ч ё Ђ з ¸   ч т т т т т т т Ũ ş ч с с с
сссс ¸ Јё_Ũş¸¸

ŧŞч¸суссцтчтст ¸ тю ũŠчс
счтттŨş тссттт ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч ¸ Ђ з т т т т   Ў   ц ф с   ¸   с я ū ţ Ş   ч с
ч т т ц т т  ũ Š с у  ф с ¸ с я ū ţ Ş щ ч Ђ т т  
58)
59)
60)
61)
62)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
72

¸ т_ё ŧ޸¸

ŧ Ş ч¸ с у с с  Ў  т т с с с х ф ū ţ Ş ч
т с ч ф ч с т т х ф  ŧ Ş с у  х т т с с
ч х ч ū ţ Ş с т т т с с ū ţ Ş _  ч ч т т т Л
тт ¸ т_ё ŧ޸¸

ŧ Ůš  ч ¸ с т т с т ŭ ŮŠ  т с т  Ŭ ţş т с т т с
т Ūš тст Ў тст Ў тс ¸ т_ё ŧ޸¸

ŧ Ş  Ц ѐ Ќ  ¸  с ё Х Х Х ¸  ч ё Ќ  ¸  с ё _  ū ţ Ş Г ё
Ќ ¸ чёсХшˉт ¸ чёЌ ¸ сё_  ŧ޸¸

ŧŞчхсхсхŬţş сŅттттттŧ޸¸

ŧŞчхсŅхс ūţŞ чттŅтт ŧ޸¸

ŧŞчхсхсхŅ ¸ т юūţŞ сŅттттт ¸ чё_ŧ޸¸

ŧŞчхŅсх ¸ сё_ ūţŞ  чтттŅ ¸ т_ё ŧ޸¸

63)
64)
65)
66)
67)
68)
69)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
73

ŧŞчссŅтŨşсстсŅтũŠссŅтс
т Ū š с с Ņ т с т т Ū š т с с Ņ т т с с Ņ т Ū š
стссŅтс ¸ т_ё ūţŞ  ттŅстŅтт ¸ чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч с с т ņ с с   ¸  с ё _   ū ţ Ş ф с т т ņ ц
ф ŧŞ чхс¸тттņ ¸ сё_ ŧ޸¸

ŧ Şч с с с ц т ņ ¸  сё_  ū ţŞ  с¸ т т ņс т ņт
тт ¸ чё_ ŧ޸¸

ŧ Ş ч с т ņ с с т ņ с с с т ņ с ū ţ Ş т т т ņ
стņстттņс ¸ чё_  ŧ޸¸

ŧ Ş ч х Л с ¸ т _ т т ņ с ũ Š ч х с ū ţ Ş с Ņ т
чхс¸Ņтт ūţŞ  ч¸тņ_тŅт_ттņ ¸ с ё_ ŧ޸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΠΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Πρώτου (Α΄) Ήχου.
Ũ ş ч ч с с с ¸ т т с с ū ţ Ş ч с с ¸ Ņ
т т т ц т Ц т Л ч ū ţ Ş ц т Ц т ч ¸ т т Ũ ş ц и
70)
71)
72)
73)
74)
75)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
74

т сч с¸ Ņт т ūţŞч¸ ттх Л¸т тчт Ё¸ тт
тчŨş¸¸

Ũ şЂ с с ¸ Ņт т ū ţŞцт ч ч _т т с ч т
с с Х ф ū ţ Ş ч т с ч т Ќ с с с ū ţ Ş
_ ч с ч т ч Ц Ќ с с с ф ч х ч
ūţŞ  тсттЁ¸тт¸тчŨş¸¸

Ũ ş ч с с с ц ш ˉЎ  с П т т т Ё ¸ Ņт т ū ţŞ
т с с ч т с М Ы _ ч тчŬ ţş ц Ņт т с Г
Ќ с Г т Л т т ч _    Ũ ş  Ђ т Л _ ф т с
МтЌст ¸ чё_ Ũş¸¸

Ũ ş ч ч ц ф Ђ М т Ќ с т ч Ũ ş с и
с с с ¸тт Ņт ¸т ч т с с Ŭ ţşцŅтт ч Ў Л
тсЛ_тшˉстчŬţş цŅфЛ ттттсс
ūţŞ ЙтЌссЛтЙ_тшˉст ¸ чё_ Ũş¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΚΕ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Πλαγίου Πρώτου (πλ. Α΄)
Ήχου.
76)
77)
78)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
75

Ŭ ţ ş ц ĩ т М ¸ т т с с _ с ч т ц т ч т
т Л т т ū ţ Ş Ц т с с с ¸ т т ч ч т ц т т
тчсуХчŬţ ş¸¸

Ŭ ţ ş ч¸ Ц т с с Л¸ т т О т ч ч ч т
с¸ т т с с ŧŮš  ч ч Ќч хч ч с¸ т т
Ŭ ţşтс ссч ЌŬ şţчХфч Ё¸т т ч
ч¸ттсЛ_чтчŬţ ş¸¸

      Ŭ ţ ş Ё¸ т т ч Ц т с с с ŧ Ů š     ц т ч т
Л т Ќ с с ŧ Ů š   Є т с ч с с ч х ч
ŧŮš   ттсучттЛттŬţ ş¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΒΟΤ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Σετάρτου (Δ΄) Ήχου.
ũŠ тņчсХч ūţŞ  щссцтЂ¸ттт
с у ч ч ¸ т т ũ Š    т ņ ч с с с ч ч ¸ т т т ņ
с ũ Š     т ņ с ц т с ц т т т Ũ ş с с с   Ў   с
чс¸ттчтсūţŞ с¸тттЁ¸ттũŠ ¸¸

79)
80)
81)
82)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
76

ũ Š с у _ с ч т ч ч ч ц Ќ с ū ţ Ş ч
сс¸ттччтс¸ттũŠ  тņсссучт
ūţŞч ч т хч фЛт т ũ Šцит т с ¸тт т Ё¸
тт ũŠ ¸¸

ũ Š   т ņ с с ц т с Л т т ū ţ Ş ч т т Ё ч
Ќ Лт т ũ Šт т с с цт цт с ч ц т т
т   Ũ ş ч ч с с с ч т с Л т т   ū ţ Ş   т ч
цттЁ¸тт ũŠ¸¸

Οι παρακάτω ασκήσεις έχουν ως βάση τον φθόγγο ΓΑ, και
αντιστοιχούν σε Ειρμολογικά μέλη του Σρίτου (Γ΄) Ήχου, αλλά και
του Βαρέως Ήχου. Διαφέρουν όμως ως προς τους δεσπόζοντες
φθόγγους. Παρατηρείστε και μόνοι σας.
Ū š ф ч с с Л ф с с Ŭ ţ ş ц ф с ф
с ч ч т т т Ũ ş с и с с ч т Ќ с Ŭ ţ ş т
чсцтЌЛфŪš¸¸

Ū š О т ч ч с т ч ч ч ч ¸ т т с
Л ч Ŭ ţ ş ч ч ч ¸ т т т О т т т Ũ ş с с с
с с ¸ т т  ū ţ Ş с т т  Ў  т с с с ч Ŭ ţ ş ч с
83)
84)
85)
86)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
77

с¸ттŬţş чч_ттсчс¸т_ттņсŪš

Ū š с ц т ч с с ĩ ф Л т т ц т ч ч ¸
т Ќ Ũ ş с с ц т с с Л ¸ т т т т с ū ţ Ş т
ч с с с ¸ т т ч с ¸ т т т т т с Х ч Ū š

Ū š ч¸ П ĩ т т ч х ч Ќ с ū ţ Ş ц т т Ё¸ т
т т  ¸  с ё  Ū š  с  ¸ с¸ т_ т т с¸ т т т с Х ч Ū š
сЛтт Ў ттс¸тттсХч Ūš¸¸

Ū š ч т Л ч ч ч ¸ т т с с ū ţ Ş т ч с
с с ĩ ч т т Ё ¸ т т ū ţ Ş т т с ¸ т т т   Ў   с Х
ч Ūš¸¸

Ū š ч ¸ П ĩ Й ¸ т т ч ч т Ќ с с с ū ţ Şт
с с с с Ц т Ќ с ч т ū ţ Şт т с ¸ т т т
сХч Ūš



87)
88)
89)
90)
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
78

Για την γνωριμία με τους ήχους της Βυζαντινής Μουσικής αλλά
και για εφαρμογή των όσων μάθαμε, παρατίθενται τα παρακάτω μέλη (α-
πό διάφορους ήχους και όχι με την σειρά), τα οποία έχουν ληφθεί από το
Αναστασιματάριο του Πέτρου Λαμπαδαρίου του Πελοποννησίου (έκδοση
Ιωάννου Πρωτοψάλτου), και όπου κρίνεται σκόπιμο γίνονται οι απαραίτη-
τες αλλαγές προς ευκολία των μαθητών. Όλα τα μέλη είναι 2-σημος ρυθ-
μός, και θα σημειώνονται όπου χρειάζονται οι 3-σημοι και οι 4-σημοι ρυθ-
μοί, ανάλογα με την αναγκαιότητα του τονικού ρυθμού του μέλους, αλλά
στις τελικές καταλήξεις προστίθενται οι μαρτυρίες των φθόγγων.


ΗΦΟ΢ ΠΛΑΓΙΟ΢ ΣΟΤ ΣΕΣΑΡΣΟΤ (πλ. δ΄)
ΕΙ΢ ΣΟΝ Ε΢ΠΕΡΙΝΟΝ
ẅ  Ỳ  ”  Νη‘
ŧ Şцжт ч с с ¸ т т ч т т с с Лт т Ў ч
υ ρι ε ε κε κρα ξα προς σε ει σα κου σο ον μου ει
Ц т Ќ х с ¸ т т т ŧ ţ Ş   О т с с с ч ч
σα κου σο ον μου Κυ ρι ε Κυ ρι ε ε κε κρα ξα
ч т т с с Л т т Ў Ё ¸ Ņ т т т с Є с с ¸
προς σε ει σα κου σο ον μου προ σχες τη φω νη της δε η
т Й ф ŧ ţ Ş  ч ч с у с с ¸ т т с с ч ч ¸
σε ως μου εν τω κε κρα γε ναι με προς σε ει σα
тттЁ¸тт¸т ¸ чёŧŞ
κου σον μου Κυ υ ρι ι ε

ŧ Şч ¸ с ус Лт т т с с Лт т ū ţŞ ч т с
α τευ θυν θη η τω η προ σευ χη η μου ως θυ μι
Ι
Ι
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
79

ч Є с с¸ т Й т т ч ŧ ţ Ş ¸ Ђ ¸ я т т ¸ с с Л
α μα ε νω πι ο ο ον σου ε παρ σις των χει ρων
т ч Л т т т т с с Ў ч ч ¸ т т т Ё ¸ т т ¸
μου θυ σι ι αν ε σπε ρι νη ει σα κου σον μου Κυ υ ρι
¸т_ёŧ޸¸
ε
ŧ Ş ч ¸ с у с с Ў Л ф ч ч ч ч т ц т т
σπε ρι νον υ μνον και λο γι κην λα τρει ει ει
ч Ў с у ч ф с¸ т т т ŧ Ş Ђ х ч т с¸ т т т
αν σοι Χρι στε προ σφε ρο μεν ο ο τι ηυ δο κη σαςτου
с с Л ч ф¸ с ё Ў ч¸ ч¸ т т т Ё¸ т т¸т
ε λε η σαι η μας δι α της Α να στα α σε ε
чŧ޸¸
ως
ŧŞЂхчч ¸Ё¸ Ņятт ¸сячт ¸чхчфсūţŞ
υ υ ρι ε Κυ ρι ε μη α πορ ρι ι ψης η μας
ч ч ф с ¸ т т ¸ т ŧ Ş я ч ¸ с у с с ¸ т т т с
α πο του προ σω που σου αλ λα ευ δο κη σον του ε
с Л ч ф с ū ţ Ş с т т т т Ё ¸ т т ¸т  ¸ ч ё _ ŧ Ş ¸ ¸
λε η σαι η μας δι α της Α να στα α σε ε ως



ΕΚ ΣΨΝ ΑΠΟ΢ΣΙΦΨΝ
ŧ Ş ч ¸ Л и¸ т т т с с Ў ч с с ¸ Ņ т т ч т Ќ
νηλ θες ε πι Σταυ ρου Ι η σου ο κα τα βας εξ
Δ
Ι
Α
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
80

сссūţŞцтчтс¸ттчтсЎтхс¸
ου ρα νου ηλ θες ε πι θα να τον η ζω η η α α
т т ¸  т ŧ Şяч ¸с ус ¸с яч ч ¸М ¸ т т т с ¸с я
θα να τος προς τους εν σκο τει το φως το α λη θι νον
ū ţ Ş Є ¸ с с ¸ с я ч ч _ ¸ ч т с с с ¸ Ņ т ¸   т ю ū ţ Ş
προς τους πε σον τας η πα αν των Α να στα σις
ч¸ ч ч ц т ч ч ч¸ т т т Ё¸ т_ т т
ο φω τι σμος και ο Σω τη ηρ η μων δο ο ξα α
¸чё_ŧ޸¸
σοι

ΘΕΟΣΟΚΙΟΝ ΑΠΟ΢ΣΙΦΨΝ – ΔΟΞΑ. ΚΑΙ ΝΤΝ.
ŧ Ş ч ¸ О т с с Л ¸ т т т с с ч ч ¸ т т т
νυμ φευ τε Παρ θε νε η τον Θε ον α φρα στως συλλα
Ё ¸ т т т ч ŧ Ş ¸ Ђ я ч ч ¸ с ¸ ё т т т¸ Л¸ т т т ŧ Ş ¸
βου ου σα σαρ κι Μη τηρ Θε ου του ου Υ ψι ι ι στου
ц и ю ф с¸ с я ч ч¸ ц ф с ф с¸ т т¸  т ю ч¸
σων ι κε των πα ρα κλη σεις δε χου Πα να μω με η
О т с с Л т ч ч ч Є х с¸ т т т ŧ Ş
πα σι χο ρη γου σα κα θα ρι σμο ον των πται σμα των
¸ П ю т с¸ с я ч ч¸ с¸ т т т с с Л т т ū ţ Ş
νυν τας η μων ι κε σι ι ας προ σδε χο με ε νη
сЁ¸ттттт¸ся¸тт¸
(
*
)
чяшˉтьХ_ѐŧ޸¸
δυ σω ω πει σω θη ναι παν τας η μα α α ας

Α
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
81

Ας δούμε λίγο η κατάληξη του παραπάνω Θεοτοκίου, πως αναλύεται για να
μην κάνουμε λάθος στο μέτρημα:







ΕΙ΢ ΣΟΝ ΟΡΘΡΟΝ
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Α΄
ŧ Ş ч ч с у с с ч ч ч _ т т с с Л
κ νε ο τη τος μου ο εχ θρο ος με πει ρα
ф Ў ч ч т Л ¸ т т т Ў ч Ц т с с с ч
ζει ταις η δο νες φλε γει με ε γω δε πε ποι θως εν
с¸ттЌсс¸тЙфŧ޸¸
σοι Κυ ρι ε τρο που μαι του τον
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Β΄
ŧ Ş с у с с ч ч ч т т с с Л ¸ ф Ў ч
καρ δι α μου τω φο βω σου σκε πε σθω τα
ч ч т ¸ ц ю т т ч ¸ Ў ц ж т я Ќ ¸ Л т т Ў ф с
πει νο φρο νου ου ου σα μη υ ψω θει ει σα α πο
ЛтЎчЄхчфЛфŧţ޸¸
πε ση εκ σου ου Πα νοι κτιρ μων
ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Γ΄
ŧ Ş ч ¸ О т с с ¸ с я ч ч ¸ Ў ц т Ё ¸ Ņ т т ч
κε κρα ξα σοι Κυ ρι ε προ σχες κλι νον μοι το
_ т т с с Л т т Ў с с ч т т Ё ¸ т т Ў Є
ου ου σου βο ω ων τι και κα θα ρον πριν α ρης με α
(
*
)
чячЭ т¸тьтх ¸сё_ŧŞ
μα α α α α α ας
Δ
Ζ
Δ
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
82

счфЛфŧ޸¸
πο των εν θεν δε

ΑΝΣΙΥΨΝΟΝ Δ΄
ŧ Ş ч ¸ О т с с с ч ц ф с Ў ч ц т ч
δου δη τι κα λον η τι τερ πνον αλλ η το κα
ч т т с с Л т т Ў с Ё ¸ т т т Ё ¸ т т ū ţ Ş
τοι κειν α δελ φους α α μα εν του ου τω γαρ Κυ ρι ος
чсс¸ттчЄхчфЛфŧţ޸¸
ε πηγ γει λα το ζω η ην αι ω νι ως
Η ΣΜΙΨΣΕΡΑ
ŧ Ş ч ч с у с Л т т т с с Ў Ц т с с
ην τι μι ω τε ραν των Χε ρου βιμ και εν δο ξο
с ¸ т т т с ф с ¸ т т т ŧ Ş ч ч с у с с
τε ραν α συγ κρι τως των Σε ρα φιμ την α δι α φθο
ч ч ч _ т т с с Л ф ū ţ Ş ч с Ņ у ч т т
ρως Θε ον Λο ο γον τε κου σαν την ον τως Θε ο
цтч¸тттЁ¸тт¸т¸чѐ_ŧ޸¸
το κον σε ε με γα λυ υ νο ο μεν


ΠΑ΢Α ΠΝΟΗ – ΑΙΝΕΙΣΕ
ŧ Ş ц ю ж т ч ¸ с ¸ ю т т ¸ с ф с ¸ т т ¸ т ŧ Ş я с и¸ Л т т
α σα πνο η αι νε σα τω τον Κυ ρι ον Αι νει ει ται
с Ё ¸ т т т ч ¸ т т с с ū ţŞ   ч Л т т ч Ц
τον Κυ υ ρι ον εκ των Ου ρα νων αι νει ει ται Αυ τον
Θ
Τ
Ο
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
83

Ќ с с Л ф ū ţ Ş ч ч ¸ т т т Ё ¸ т т ¸т ¸ ч я ŧ Ş
εν τοις υ ψι στοις σοι πρε πει υ μνος τω ω Θε ε ω
ŧ Ş ч ¸ Л и ч ф с Ў Л ф ф Ё ¸ т т т ¸ т ŧ Ş ю ч ¸
ι νει τε Αυ τον παν τες οι Αγ γε λοι Αυ του αι
От с с с Ў цт ч ч т ш ˉс сс ūţŞч
νει ει τε Αυ τον πα σαι αι Δυ να α μεις Αυ του σοι
ч¸тттЁ¸тт¸т_ѐŧ޸¸
πρε πει υ μνος τω ω Θε ω

ΕΙ΢ ΣΟΤ΢ ΑΙΝΟΤ΢
ŧ Şс у Х ч ч ц т ч ч _ т т с с Л т т
υ υ ρι ε ει και ως νε κρο ον εν μνη μει ει ω
ūţŞччЦт Ќхс¸тттŧŞчччс¸цю
Ι ου δαι οι σε ε κα τε θεν το αλλ ως Βα σι λε
т с _ ¸ с т с т ч с ц т Ќ х с ¸ т т ¸ т ŧ ţ Ş я
α υ πνου ου ουν τα στρα τι ω ται σε ε ε φυ λατ τον
ч ¸ с у с с ¸ т т с ¸ с яЎ ч ¸ ц т ч т с ¸ т ¸
και ως ζω η ης θη σαυ ρον σφρα γι δι ε σφρα γι σαν
¸ т ũ Š ю ч ¸ Ђ ч т Ќ с с Л т т Ў ч ч ч ¸
το αλ λα Α νε στης και πα ρε ε σχες α φθαρ σι
тттЁ¸т_тт¸чѐ_ŧ޸¸
αν ταις ψυ χαι αις η η μων


Α
Ι
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
84


΢ΣΙΦΟΙ ΕΚ ΣΗ΢ ΔΟΞΟΛΟΓΙΑ΢
ŧ Ş с ж ч т ч ч ч ¸ т т с с Ў ц т ч ч
ο ο ξα σοι τω δει ξαν τι το φως δο ξα εν υ
с Х т т ¸ т ū ţŞю щ¸ с у с ц т ц т тчЎ т с
ψι ι στοις Θε ω και ε πι γης ει ρη η η νη εν αν
с¸тттЛ¸фŧюŞ
θρω ποις ευ δο κι α
ŧ Ş с и _¸ с ч т ч ч ч ц ф с ū ţ Ş ч ч ц
μνου ου μεν σε ευ λο γου μεν σε προ σκυ νου
т ч ч ч т с¸ т т т с с с у ч т ū ţ Ş ч
μεν σε δο ξο λο γου μεν σε ευ χα ρι στου μεν σοι δι
чччЄхчфЛфŧŞ
α την με γα α λην σου δο ξαν
ŧŞси¸ПтттчсцфЛттЎфчс¸т
α ρα τει ει ει νον το ε λε ο ος σου τοις γι νω σκου
ЙфŧŞЛжттттссЎЛтттт ссūţŞ
σι σε α γι ος ο Θε ος Α α γι ος Ι σχυ ρος
цтчтс¸тттсучтт_чтŧ޸¸
Α γι ος Α θα να τος ε λε η σον η μα ας


Δείτε περισσότερα μαθήματα του Όρθρου & του Εσπερινού στον ήχο
Πλάγιο του Σετάρτου, στο «ΑΝΑ΢ΣΑ΢ΙΜΑΣΑΡΙΟΝ» του Πέτρου
Λαμπαδαρίου, σελ. 382-440 για τα αργά & 528-537 για τα σύντομα.





Δ
Υ
Ο
Α
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
85

ΣΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΟΥ ΑΚΑΘΙΣΤΟΥ ΥΜΝΟΥ
«Τῇ Ὑπερμάχῳ» ẅ  Ỳ  ”  Νη‘
ŧ Şч юч ч¸Ђ¸ т т Ў  ч ч с¸ Ќс с
η Υ περ μα α χω στρα τη γω τα νι κη
ч Х т ш ˉ  ¸ с ѐ ũ Š  ф¸  ч ч Ђ¸ т т  Ў  ч ч с¸
τη η ρι ι α Ως λυ τρω θει ει σα των δει νων
Ќ с с ч Х т   ш ˉ    с     ũ Š   ч с с ч ч
ευ χα ρι στη η ρι ι α α να γρα φω σοι
т с Є х с_ т Ќ Л     ф   ŧ Ş ч ч Ђ ¸ т т
η πο λι ις σου Θε ο το κε Αλλ ως ε ε χου
ч  Ў  ч с ¸ Ќ с с ч Х т  ш ˉ  с ũ Š  ч с
σα το κρα τος α προ σμα α χη η τον εκ παν
с ч ч ч ч ¸ т т т Ё ¸ т т ¸т ч ŧ Ş с и ч
τι ων με κιν δυ νων ε λευ θε ε ρω ω σον ι να
П т т т  Ў  Ё ¸ Ņ т т т т Ў   (*)  т Ё ¸ т т ¸т   ¸ ч _ ŧ Ş ё
κρα ζω ω σοι χαι ρε Νυ υμ φη Α νυ υμ φε ευ τε

¸




«Χαῖρε Νύμφη Ἀνύμφευτε». Ἦχος ὁ αὐτός.
ŧ Şс уч ц т Л ф ũ Šсу Ђ ¸ т ш ˉ т Ё  ¸  т ѐ_¸
αι ρε Νυ υ υμ φη Α νυ υ υμ φε ευ τε
ūţŞ щ¸шˉХХфс ¸ т_ё  ŧŞ
ε ε ε ε ε ε ε
Τ
το τέλος ччХтшˉчшˉтх ¸ сѐ_  ŧŞ
α νυ υμ φε ε τε ε ε ε ε
Χ
¸сч¸

¸с ч¸
¸сч¸
ΘΕΨΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ ΣΗ΢ ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ΢ ΜΟΤ΢ΙΚΗ΢
86

«Ἀλληλούϊα». Ἦχος ὁ αὐτός.
ŧŞс уч цт Лф ũ Šч ч с ж¸ т   ш ˉ   т Ё   
λ λη λου ου ου ι Αλ λη λου ου ου ι ι
¸т ѐ_¸  ūţŞ   щ¸ шˉХХфс ¸ т_ё  ŧŞ
α α α α α α α α












































Α

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->