P. 1
2А улирал лекц

2А улирал лекц

|Views: 1,158|Likes:
Published by umbrellaclassic

More info:

Published by: umbrellaclassic on Mar 13, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/07/2013

pdf

text

original

Ëåêö ¹ 1

Ширээ засах дүрэм дараалал
Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíä çî÷äûã îðæ èðýõýýñ ºìíº øèðýý çàñàæ áýëòãýñýí áàéíà. Øèðýýíèé
çàñàëò íü ¿éë÷èëãýýíèé îíöëîã, òºð뺺ñ õàìààð÷ ÿíç á¿ð áàéíà. Øèðýýíèé çàñàëò íü ýíãèéí áóó
óðüä÷èëñàí çàñàëò, íýìýëò çàñàëò ãýñýí ! ÷èãëýëýýð õèéãäýíý.
"íãèéí çàñàëò ãýäýã íü çî÷èí îðæ èðýõýýñ ºìíº øèðýýí äýýð öººí òîîíû òà#àã, áàãàæ õýðýãñëýë,
øèëýí ýäëýë òà#üñàí çàñàëòûã õýëíý . "íãèéí çàñàëòàíä òàëõíû, çóóøíû òà#àã, ¿íäñýí õîîëíû õóòãà,
ñýðýý, ñòà$àí, äàà#óóí ñàë%&òî$, àìòëàã÷, öýöýã òà#èíà.
'ýìýëò çàñàëò ãýäýã íü çî÷èí îðæ èðýýä çàõèàëãà ºãñíèé äàðàà ÿìàð íýã ç¿éëèéã íýìæ òà#èõ áóó
õàñàõûã õýëíý.
Øèðýýíèé çàñàëò íü ºã뺺, ºäºð, îðîéí õîîëíû, ºðãºòãºñºí õîîëíû, õ¿ëýýí à#àëòûí, áàÿðûí, ñýäý#ò
øèðýý çàñàëò, ð&$ëàì ÷èìýãëýëä çîðèóëñàí çàñàëò ãýõ ìýòýýð íýðëýãäýíý.
Øèðýý çàñàëò íü äàðààõ ç¿éë¿¿äýýð òîäîðõîéëîãäîíî.
• "íý íü öýñíèé äàãóó íýã çî÷èíä çîðèóëàí çàññàí áàéð
• (¿ëýýí à#àëòàíä îðîöîõ õ¿íèé òîîòîé òýíö¿¿, ººðººð õýëáýë îðîëöîã÷ õ¿í á¿õýíä çîðèóëàí çàññàí áàéð
Øèðýýí äýýð òà#èõûí ºìíº á¿õ áàãàæ õýðýãñýë, ñà#, øèëýí ýäëýëèéã ñàéòàð ºíãºëñºí áàéíà.
Øèðýýã òîäîðõîé äýñ äàðààëëààð çàñíà. ¯¿íä:
)*+,, -./.01 2*324,, /.54067 -885 2934 2:0 4,,+ 5; <.7*35 -885*3 4.7óó ,+7880=, >.3+5../ 5;
2:4:07:5:. ?::7@ /.54.0 A*+,, 29B+65 299+95492 -.354 CD=, -./.0167 2*3= 783<,17,5,.
1. Øèðýýã á¿òýýíý. E¿òýýëýã íü øèðýýíäýý òîõèðñîí áàéíà. "íý ¿&ä çî÷íû ñóóõ òàëûí á¿òýýëýã
íü ñàíäëûí òà#öàíã ø¿ðãýæ áàéíà. F ñýæ¿¿ð íü øèðýýíèé õºëèéã äàëäàëñàí áàéíà.
Íàïåðîí: E¿òýýëýãíèé äýýð äà#õàðëàí á¿òýýñýí æèæèã á¿òýýëãèéã õýëíý. 'àG&ðîíûã øèðýýíèé
á¿òýýëýãíèé òº#èéí íóãàëààñûã äàéðóóëàí òàøóó á¿òýýíý. Hí㺠íü á¿òýýëýãíèé ºíãºòýé çîõèöñîí áàéõ áà
õýëáýð õèéöèéí õó#üä $#àäðàò áàéõààñ ãàäíà äóãóé øèðýýíä çîðèóëñàí äóãóé õýëáýðòýé áàéäàã.
Iòàíäàðò õýìæýý íü JKõJK ñì, LKõLK ñì, MKKõMKK ñì áàéíà. Øèðýýíèé á¿òýýëýã äýýð íàG&ðîí çàà#àë òà#èõ
øààðäëàãàã¿é áîëî#÷ ýíý íü äîîðõ ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýäýã à÷ õîëáîãäîëòîé ì.
 Nãààëãà öý#ýðëýãýýíèé ¿íý ºðòºã áàãàòàé
 Øèðýýíèé á¿òýýëýãíèé çàëãàà õýñãèéã äàëäàëäàã
 (óðäàí õóãàöààíä ñîëèõ áîëîìæòîé
2. Øààçàí ý!ý! òà"èíà. Çóóøíû òà#ãèéã ñóóäàë ãîëëóóëàí øèðýýíèé èðìýãýýñ äîòîãø !ñìOèéí çàéä
òà#èíà. Pàëõíû òà#ãèéã çî÷íû ç¿¿í ãàð òàëä òà#èíà.
3. #àãà$ %ýðýã&!è'ã òà"èíà. (óòãàíààñ ýõëýí òà#èõ áºãººä ñóóäàë á¿ð äýýð íýã íýãýýð
íýìýãä¿¿ëýí òà#èíà. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëä QQ õîîëíû, çàãàñíû õóòãàíóóä, øºëòýé õîîëíû õàëáàãà,
çóóøíû õóòãà, ç¿¿í ãàð òàëä QQ õîîëíû, çàãàñíû, çóóøíû ñýðýýí¿¿ä òà#èíà. Eàãàæ íü øèðýýíèé
èðìýãýýñ äîòîãø !ñìOèéí çàéä òà#èãäàõ áà õîRð áàãàæíû õîîðîíäûí çàéMO!ìì áàéíà. Sºöãèéí òîñíû
õóòãûã òàëõíû òà#ãàí äýýð èðèéã íü òà#àã ðóó áóó ç¿¿í òèéø õàðóóëàí òà#èíà. Tìòëàã õîîëíû,
æèìñíèé áàãàæ õýðýãñëèéã õîîë îëãîõîîñ ºìíº øèðýýí äýýð òà#èõ àëáàã¿é "äãýýð õîîëûã ºãºõººñ ºìíº
øèðýýí äýýð à#÷èð÷ òà#èíà "ñ#ýë äýýð äóðüäñàí áàãàæóóäûã øèðýýíèé èðìýãòýé Gàðàëë&ëèàð
çî÷íû óðä òàëä òà#èíà . Iýðýýíèé èøèéã ç¿¿í òèéø, õàëáàãà, õóòãàíû èøèéã áàðóóí òèéø õàðóóëàí
òà#èíà. Tìòëàã õîîë îëãîõûí ºìíº áàãàæ õýðýãñëèéã áàðóóí, ç¿¿í òèéø øèëæ¿¿ëýí òà#èíà.
4. Øè!ýí ý!ý!è'ã òà"èíà. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëä áàéãàà õóòãàíû ¿ç¿¿ðýýñ ýõëýí øèëýí ýäëýëèéã
òîìñãîõ áàéäëààð òà#èíà . Øèëýí ýäëýëèéã íýã ýñ#ýë õîRð ýãíýýãýýýð òà#èíà. UOV íýð òºðëèéí
øèëýí ýäëýë òà#èãäàíà.
5. (àà"))í &à!*åò+êè'ã ý"%ý$ òà"èíà. "#õñýí äàà#óóí ñàë%&òî$èéã õóòãà, ñýðýýíèé õîîðîíä
òà#èíà. Çóóøíû òà#àãòàé çàñàëòàíä áîë çóóøíû òà#ãàí äýýð, òà#àãã¿é áîë õóòãà, ñýðýýíèé õîîðîíä
á¿òýýëãýí äýýð òà#èíà.
6. ,-ò!àã./ öýöýã òà"èíà. "äãýýðèéã øèðýýíèé òº# øóãìûí äàãóó òà#èíà. Øèðýýã çàñàæ äóóñààä
øàëãàæ ¿çíý. Øèðýýíèé çàñàëò õèéõäýý ñàíäëûã íýã õºë äýýð íü ýðã¿¿ëæ, áàéðíààñ íü õºäºëãºíº.
Ǻºã÷ ñàíäàë, øèðýý õîRðûí õîîðîíäîõ çàéíä ÿ#æ, çàñàëòûã õèéæ ã¿éöýòãýíý.
Çàñàëò õèéæ äóóñààä ñàíäëûã áóöààæ áàéðàíä íü òà#èíà. Wíãýñíýýð íýã óäààãèéí øèðýý çàñàëò äóóñíà
Ширээ засал0/ 0үү1и2 03р3л
)*+,, -./.0167 4.+..2 29B+ @*70,0,+ -./4.7. X854Y
1. Энгийн буюу урьдчилсан ширээ засалт
2. э!элт засалт
Z:5 :70::, :4:+, 9+935 299056, :+7:17:/:5 299056, 280,,5 .D.0165, >.C+65, /,4,D1 A*+,,
-./.01 7,2 [,1,,+ .57*0.744.7.
Энгийн ширээ заса!
O\.0256 1.D.7
O]^^+; 1.D.7
OX54/,5 299056 2^17., /,+,,
O_/56 /1.`.5
Oa..D^^5 /.0;bc19`
Od[10.7@
Oe,<,7
"#ийн $%%н& энгийн ширээ заса! 'р%йн $%%н& энгийн ширээ заса!
O]^^+; 1.D.7 O]^^+; 1.D.7
OX54/,5 299056 2^17., /,+,, OX54/,5 299056 2^17., /,+,,
O):01,3 299056 2.0>.7. O]1.`.5 ,/D,0 ^5*Dc+/.0; 2^54.7.
O]1.`.5 ,/D,0 ^5*Dc+/.0; 2^54.7. Oa..D^^5 /.0;bc19`
Oa..D^^5 /.0;bc19` Od[10.7@, <,<,7
Od[10.7@, <,<,7
(рг)!г)с)н $%%н& ширээ заса!
O]^^+; 1.D.7
O\.0256 1.D.7
OX54/,5 299056 2^17., /,+,,
O?.7./56 2^17., /,+,,
O):01,3 299056 2.0>.7.
O?^^A56 2^17., /,+,,
Oe:<7*35 19/56 2^17.
O)*0,5 ,40,0 fU 1:+:0f
Oa..D^^5 /.0;bc19`
Od[10.7@, <,<,7
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹1
4è.ýý!è'í &ýý"5 4¿!ýýí à"à!ò6í ò7ð7! àíãè!à!
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 (¿ëýýí à#àëòûí òºðºë áîëîí çîõèîí áàéãóóëàëòûí îíöëîãèéã
ìýäýõ
4è.ýý!è'í àã))!ãà5 M.(¿ëýýí à#àëòûí òºðºë
!.(¿ëýýí à#àëòûí àíãèëàë
U.(¿ëýýí à#àëòûí çîõèîí áàéãóóëàëòûí îíöëîã
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
1. E.ióíöýöýã. Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè. (óóäàñ LVOMK!
2. E.jàã#àäóëàì. Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý (óóäàñ MUkOMUL
3. ???.@ABCDEFGCHI
4¿!ýýí à"à!ò6í ò7ð7! àíãè!à!
(¿ëýýí à#àëò ãýäýã íü áàéãóóëëàãà, õàìò îëîí ýñ#ýë õýí íýãýí õ¿íä çîðèóëàí çîõèîí áàéãóóëñàí
õ¿íäýòãýëèéí ºã뺺, ºäºð, îðîéí õîîë ì. (¿ëýýí à#àëòûã àëáàí Rñíû, àëáàí Rñíû áóñ ãýæ ! àíãèëíà.
Tëáàí Rñíû õ¿ëýýí à#àëò íü ãàäààäûí òºðèéí òýðã¿¿íèé àéë÷ëàë, çî÷èä òºëººëºã÷èä, îëîí óëñûí
õóðàë çº#ëºë㺺í, ãýðýý õýëýëöýýðò ãàðûí ¿ñýã çóðàõ, ÷óõàë òýìäýãëýëò ºäºð, ¿íäýñíèé áàÿð çýðýã ¿éë
ÿ#äàëä çîðèóëàãäàíà. (ý#ëýë ìýäýýëëýýð ãàðíà.
Tëáàí Rñíû áóñ õ¿ëýýí à#àëò íü íºõºðñºã óóëçàëò, ãýð á¿ëèéí áàÿð, íàñíû îé, õóðèì çýðýã ¿éë
ÿ#äàëä çîðèóëàãäàíà.
(¿ëýýí à#àëòûãY
M. ¿éë÷èëãýýíèé õýëáýðýýð íüY à. Ǻºã÷èéí á¿ðýí ¿éë÷èëãýýòýé õ¿ëýýí à#àëò
á. Ǻºã÷èéí õýñýã÷èëñýí ¿éë÷èëãýýòýé õ¿ëýýí à#àëò
! (îîëëîëòûã çîõèîí áàéãóóëàõ àðãààð íüY
à. ñóóæ õîîëëîõ õ¿ëýýí à#àëò
á. çîãñîæ õîîëëîõ õ¿ëýýí à#àëò
! (îîëíû íýð òºð뺺ð íü Y äàéëëàãà, öàéëëàãà, $î$ò&éëü õ¿ëýýí à#àëò ãýæ àíãèëíà.
(¿ëýýí à#àëòûã çîîãèéí ãàçàð, òºðèéí îðäîí, ýë÷èí ñàéäûí ÿàìàíä, õýýðèéí íºõöºëä çîõèîí áàéãóóëæ áîëíî.
(¿ëýýí à#àëòûí çàõèàëãûã UOV õîíîãèéí ºìíº à#íà. Çàõèàëãà à#àõ ¿&ä çàõèàëàã÷òàé äàðààõ àñóóäëûã
òîõèðîëöñîí áàéíà.
g¿íäY õ¿ëýýí à#àëò õèéõ ñàð, ºäºð, ýõëýõ, äóóñàõ õóãàöàà, îðîëöîõ çî÷íû òîî,øèðýý áàéðëóóëàõ õýëáýð,
çàëíû ÷èìýãëýë, öýñýíä ÿìàð õîîë îðóóëàõ, íýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë ãýõ ìýò. Sýñèéã çîõèîíî. Sýñèéã õýä
õýäýí õó#ü ¿éëäýæ, &ðºíõèé òîãîî÷,çàëíû çîõèîí áàéãóóëàã÷,ì&í&æ&ð íàðò ºãñºí áàéíà.
Çàëíû çîõèîí áàéãóóëàã÷ çî÷íû òîîíîîñ õàìààð÷ ¿éë÷ëýõ 纺ã÷èéí òîîã ãàðãàíà. Ǻºã÷ íàð õ¿ëýýí à#àëòàíä
øààðäàãäàõ ñà#, áàãàæ õýðýãñýë, øèëýí ýäëýë, äàà#óóí ýäëýëèéí òîîöîîã ãàðãàíà. (¿ëýýí à#àëòûí
áýëòãýë àæèëëàãààíä îðíî.
:JJ;KLMN #9OPN 9MËKLË;PPQPM 49ËPPN ,R,ËQ
Çî÷äûí òîî íü ñóóäëûí òîîíä ÿã òîõèðñîí áàéíà. "íý õ¿ëýýí à#àëò íü àëáàí Rñíû õ¿ëýýí à#àëò áàéäàã.
MKOVK çî÷èí, öººí òîõèîëäîëä MKK áà ò¿¿íýýñ äýýø òîîíû çî÷èä îðîëöîíî.
(¿ëýýí à#àëòûí îíöëîã íü á¿õ õîîë, óíäààíû ç¿éëèéã 纺ã÷ íàð îëãîíî. géë÷èëãýý íýãýí çýðýã ÿ#àãäàõ Rñòîé.
gðãýëæëýõ õóãàöàà íü íýã èõ áèø f VKOkK ìèí f , ¿éë÷èëãýýíä ìýðãýæëèéí ºíäºð óð ÷àä#àðòàé 纺ã÷ íàð
îðîëöîíî. kOJ çî÷èíä ! 纺ã÷ ¿éë÷èëíý. 'ýã 纺ã÷ íü õîîë îëãîõ, íºãºº íü óíäààíû ç¿éëèéã îëãîíî.
(îîëíû öýñýíä õ¿éòýí, õàëóóí çóóø, øºëòýé õîîë, QQ õîîë, àìòëàã õîîë, $î%&, æèìñ, óíäàà, ñî$ îðñîí áàéíà.
géë÷èëãýýíä õîîë îëãîõ äàðààëëûã íàðèéí áàðèìòàëíà. Çî÷íû òîîíîîñ õàìààð÷ øèðýý áàéðëóóëàõ õýëáýðèéã
ñîíãîí à#íà.
Øèðýýíèé ºðãºí M,!OM,V ì áàéíà.'ýã çî÷èíä K,kOK,J ì çàé íîîãäîõîîð òîîöíî. kKOJK ñì çàéä íýã çî÷èí ñóóõ çàé
ãàðãàíà. Øèðýýã á¿òýýíý. E¿òýýëýã íü øèðýýíèé òºãñãºëä UKOFK ñì, çî÷èí ñóóõ òàëä !VOUK ñì óíæñàí
áàéíà.
Sýñíèé äàãóó çàñàëòûã õèéíý. Çî÷èí á¿ðò ñóóðü òà#àã, äýýð íü çóóøíû òà#àã, ç¿¿í ãàð òàëä òàëõíû
òà#àã, ¿íäñýí õîîëíû, øºëòýé õîîëíû, çàãàñíû, çóóøíû áàãàæ õýðýãñýë, æèìñíèé áîëîí àìòëàã õîîëíû áàãàæ
õýðýãñýë, àðõè äàðñíû õóíäàãàíóóä, ñòà$àí òà#üñàí áàéíà.
jàà#óóí ñàë%&òî$èéã áîñîî õýëáýðýýð ý#õýæ òà#üñàí áàéíà. (îRð çî÷èíä íýã áàéõààð òîîöîîëæ øààçàí
ñà#àíä õèéñýí äà#ñ, G&ð&ö òà#èíà. jà#ñûã ç¿¿í òàëä íü, G&ð&öèéã áàðóóí ãàð òàëä íü òà#üæ ºãíº. gíñíèé
ñà# òà#èõã¿é.
(¿ëýýí à#àëòûí øèðýýíä çº#õºí àìòëàã õîîëíû äàðàà òàìõè òàòàõûã çº#øººðíº. Sýöãèéã óñòàé, óñã¿é àëü ÷
àðãààð òà#üæ áîëíî. Øèðýýíèé òº# õýñãýýð áàéðëóóëíà. Çàðèì õ¿ëýýí à#àëòàíä çî÷èí á¿ðò õîîëíû öýñ
áè÷èæ òà#üäàã. "íý öýñèéã òóñãàé çîðèóëàëòûí áëàí$àí äýýð áè÷èæ, òàëõíû òà#àãíû óðä òà#üæ ºãíº.
"íý öýñýíä çº#õºí õîîëíû íýðèéã áè÷íý. g¿íýýñ ãàäíà çî÷èí á¿ðèéí íýðèéí õóóäàñ òà#üæ áîëíî. "íý íü çî÷èä
îðæ èðýýä ñóóäëàà ýçëýõýä òóñëàõ ¿¿ðýãòýé. lëàíãóÿà îëîí îðíû çî÷èä òºëººëºã÷èä îðîëöñîí õ¿ëýýí
à#àëòàíä á¿ð ÷ à÷ õîëáîãäîëòîé.
Øèðýý çàñàæ äóóñààä çàñàëòûã øàëãàíà. Çî÷èí îðæ èðýõýýñ ºìíº òàëõíû òà#ãàíä òàëõûã õèéñíýýð øèðýý
çàñàõ àæèëëàãàà äóóñíà. Çî÷äûã øèðýýíä óðèíà. E¿õ çî÷èä ñóóäëàà ýçýëñíèé äàðàà õ¿íäýò çî÷èíä
¿éë÷ëýõ 纺ã÷èéí äîõèîãîîð ¿éë÷èëãýýã íýãýí çýðýã ýõë¿¿ëíý. (îîëûã ºãñíèé äàðàà àðõè äàðñûã
õóíäàãàëíà. (¿ëýýí à#àëòûí àëáàí Rñíû õýñýã áîëîõ ¿ã õýëýõ, áàÿð õ¿ðãýõ, òºðèéí äóóëàë ýãøèãëýõ
çýðýãò 纺ã÷ ¿éë÷èëãýýã çîãñîîíî. Øààðäëàãàòàé áîë ãàð÷ ÿ#íà.
(¿ëýýí à#àëòûí òºãñãºëä çî÷èí á¿ðò õàð $î%&, õóíäàãàëñàí $îíüÿ$ ºãñíººð ¿éë÷èëãýý ºíäºðëºíº. Øèðýýíèé
àðààñ õàìãèéí ò¿ð¿¿íä õ¿íäýò çî÷èä áîñíî.
,STOLQLR
"íý íü õ¿ëýýí à#àëò ýõëýõýýñ ºìíº MVOFK ìèíóòàíä ¿¿äíèé ºðººíä ÿ#àãäàíà. g¿íèéã õ¿ëýýí à#àëòûí
ºìíºõ ñýðãýýõ ¿éë÷èëãýý ãýæ íýðëýíý. (àìãèéí ýõíèé çî÷íîîñ ñ¿¿ë÷èéí çî÷èí îðæ èðýõ õ¿ðòýëõ õóãàöààíä
çîõèîí áàéãóóëíà. TG&ðèòè#ûí F òºðºë áàéäàã.
M. màøóóí óíäààíóóä !. nî$ò&éëèóä U. äàðñíóóä F. òîíè$ áà óñààð øèíãýëñýí óíäààíóóä
TG&ðèòè#ò 纺ëºí äàðñ, ñî$, óñ, $î$ò&éëü, çóíû óëèðàëä áîë Gè#î ºã÷ áîëíî.Ǻºã÷ íàð Gîäíîñîí äýýð òà#üæ
õóíäàãàëæ áýëòãýñýí óíäààíû ç¿éëýýð çî÷äûí äóíäóóð ÿ#æ ¿éë÷èëíý .Çî÷äûí äýðãýä î÷îîä óíäààíû
ç¿éëèéã íýðëýõ õýðýãòýé. .Çàðèì òîõèîëäîëä àG&ðèòè#ò óíäààíû ç¿éëýýñ ãàäíà õºíãºí çóóøààð ¿éë÷èëæ
áîëíî. "íý òîõèîëäîëä çî÷äûã õ¿ëýýí à#àëòûí øèðýýíä óðüæ ñóóëãààä , õàëóóí çóóøíààñ ¿éë÷èëãýýã
ýõë¿¿ëýõ õýðýãòýé.. TG&ðèòè#èéã õ¿ëýýí à#àëò ýõëýõýýñ VO !K ìèíóòûí ºìíº çîãñîîõ õýðýãòýé.
(TUVQLR
(¿ëýýí à#àëòûí òºãñãºëä õîîë áîëî#ñðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð õàòóó äàðñ ºãäºã.
g¿íä ãàøóóí ëè$&ð, $îíüÿ$ îðíî.
:JJ;KLMN 4PVP;KLËVPN 9MËKLË;PPQPM
49ËPPN ,R,ËQ
"íý õ¿ëýýí à#àëò íü àëáàí Rñíû áèø õ¿ëýýí à#àëò ì. (¿ëýýí à#àëòûí õàìãèéí ò¿ãýýìýë õýëáýð. mýð
á¿ëèéí áàÿð, íàñíû îé, õóðèì, íºõºðñºã óóëçàëòàíä çîðèóëàãäàíà. (îîëíû öýñýíä ºðãºí íýðèéí õ¿éòýí çóóø,
äà#ñàëñàí íîãîî, 캺ã, óíäààíû ç¿éë îðóóëñàí áàéíà. oºí õàëóóí çóóø, MO! òºðëèèí QQ õîîë, àìòëàã õîîë, æèìñýýð
¿éë÷èëíý. (¿ëýýí à#àëòûí òºãñãºëä öàé, $î%&, íàðèéí áîî# ºãíº. Øèðýýíèé àðä çî÷äûã íàñíû ýðýìáý
äàðààëëààð ñóóëãàíà. Øèðýýã áàéðëóóëààä á¿òýýíý. Çàñàëò õèéíý. Çî÷èä îðæ èðýõýýñ !KOUK ìèíóòûí ºìíº
øèðýýí äýýð õ¿éòýí òºðëèéí õîîë, çóóø, ñàëàò, íîãîî, 캺ã, ÷èõýð, æèìñ, àðõè äàðñ, óíäààã kOMK ñóóäàë
äóòàìä íýã íîîãäîõîîð òîîöîîëæ òà#üñàí áàéíà. "íý õ¿ëýýí à#àëòàíä LOM! çî÷èíä M 纺ã÷ ¿éë÷ëýõýýð òîîöíî.
Çî÷äûã øèðýýíä óðèíà. Ǻºã÷ íàð ¿éë÷èëãýýã ýõë¿¿ëíý.géë÷èëãýýíä 纺ã÷ íàðààñ ãàäíà çî÷èä îðîëöîíî. QQ
õîîë ºãºõººñ ºìíº çà#ñàðëàãà çîõèîí áàéãóóëíà. "íý ¿&ä çî÷èä á¿æèãëýõ, õîîðîíäîî ÿðèëöàõ, òàìõè òàòàõ
çýðãýýð àìàðíà.(àðèí 纺ã÷ íàð øèðýýíèé ýìõ öýãöèéã ÿíçàëæ, ñóëàðñàí ñà#, áàãàæ õýðýãñëèéã õóðààõ,
òàëõ íýìæ òà#èõ çýðãýýð øèðýýã äàðààãèéí ¿éë÷èëãýýíä áýëòãýíý. Çî÷äûã äàõèí øèðýýíä óðèíà.
géë÷èëãýýã ¿ðãýëæë¿¿ëíý.Pºãñãºëä íü õàëóóí óíäàà, íàðèéí áîî# îëãîíî.
WXOØTQ 49ËPPN ,R,ËQ.
"íý õ¿ëýýí à#àëòûã MJO!K öàãèéí õîîðîíä çîõèîí áàéãóóëíà. gðãýëæëýõ õóãàöàà
MOM,V öàã. (¿ëýýí à#àëòûí äà#óó òàë íü Y
O áàãà òàëáàéä îëîí çî÷íûã õ¿ëýýí à#àõ áîëîìæòîé.
O á¿õ çî÷èä çîãñîæ õîîëëîíî.
O Çî÷èä äóðòàé áàéðëàëàà ñîíãîæ à#àõààñ ãàäíà ººðñ人 õîîë, óíäàà, æèìñèéã à#÷ èäýõ áîëîìæòîé.
O Çî÷èä õ¿ëýýí à#àëò äóóñàõûã õ¿ëýýõã¿éãýýð ãàð÷ ÿ#æ áîëíî.
O 'ýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë áàãà.
O póðø&ò õ¿ëýýí à#àëòàíä ñàíäàë áàéðëóóëàõã¿é.
(îîëíû öýñýíä õ¿éòýí, õàëóóí çóóø, QQ õîîë, àìòëàã õîîë, õàëóóí óíäàà îðñîí áàéíà. (àëóóí õîîëûã ÿñã¿é,
ñ¿ìñã¿é áýëòãýíý. Çóóøèéã æèæèã õýìæýýòýé ç¿ñýæ, öýöãýí, öºãöºí, $àíàG& õýëáýðýýð áýëòãýíý.
"íý õ¿ëýýí à#àëòàíä çîðèóëàí LKOMKK ñì ºíäºðòýé øèðýý õýðýãëýíý. Øèðýýã ñàëàíãèä m,q,Ø,P, ¿ñãèéí
õýëáýðýýð, ýñ#ýë õýä õýäýí ýãíýýãýýð áàéðëóóëíà. (îRð òàëààñ íü çàññàí øèðýýíä Mì çàéä UOF çî÷èíä
íîîãäîõîîð òîîöîîëíî. g¿íýýñ ¿íäýñëýí øèðýýíèé óðòûã òîäîðõîéëíî. Øèðýýã øàëíààñ äýýø MK ñìOèéí çàéòàé
áèò¿¿ îðîîæ á¿òýýíý. Pà#àã, áàãàæ õýðýãñýë, øèëýí ýäëýëèéã çî÷èí íýã á¿ðò çîðèóëñàí áàéäëààð
òàðààæ áàéðëóóëàõã¿é. (àðèí òà#ãèéã kOJ øèðõýãýýð äà#õàðëàí òà#üæ, äýðãýä íü áàãàæ õýðýãñëèéã
òà#èíà. Eàãàæ õýðýãñëèéã áººíººð íü, õºìºðñºí áàéäëààð, ýñ#ýë ñýðýýíèé ø¿äýíä õóòãûã óãñàðñàí
áàéäëààð, ýñ#ýë õóòãà, ñýðýýã ¿&ë¿¿ëýí òà#èíà. (óòãàíû òîî íü ñýðýýíèé òîîíîîñ ! äàõèí öººí áàéíà.
Øèëýí ýäëýëèéã äîëãèî, ãàöóóðûí ìº÷èð, ýñ#ýë MO! ýãíýýãýýð òà#üæ áàéðëóóëíà. Çî÷èä îðæ èðýõýýñ
ºìíº øèðýýí äýýð çóóø, ñàëàò, íîãîî, 캺ã, àðõè äàðñ, óíäàà, õ¿éòýí ñ¿ìñ, ÷èõýð, æèìñ çýðãèéã òà#èíà.
Çî÷äûã øèðýýíä óðèíà. Çî÷èä ººðñ人 ¿éë÷èëãýýíä îðîëöîíî. Ǻºã÷ íàð àðõè äàðñûã îíãîéëãîõ, õóíäàãàëàõ,
îéðòóóëæ ºãºõ, õîîë çóóøèéã òà#àãëàõ çýðãýýð ¿éë÷èëãýýíä îðîëöîíî. !KOUK çî÷èíä íýã 纺ã÷
¿éë÷ëýõýýð òîîöíî. Øèðýýã òóõàé á¿ðò íü öýãöýëæ, äàðààãèéí õîîë ºãºõºä áýëòãýíý. Pºãñãºëä íü öàé,
$î%& ºãíº.
U8UQTMËY 49ËPPN ,R,ËQ
"íý õ¿ëýýí à#àëò íü ¿çýñãýëýíãèéí íýýëòèéí áîëîí õààëòûí àæèëëàãàà, çàëóó÷óóäûí íºõºðñºã
óóëçàëò, õóðàë çº#ëºë㺺íèé çà#ñàðëàãààíû ¿&ýð çîõèîí áàéãóóëíà. Eàãà òàëáàéä îëîí çî÷íûã õ¿ëýýí à#àõ
áîëîìæòîé. 'ýã öàã îð÷èì ¿ðãýëæèëíý. Wõý#÷ëýí ºäðèéí !Oð õàãàñò çîõèîí áàéãóóëíà. E¿õ çî÷èä çîãñîæ
õîîëëîíî. Øèðýý áàéðëóóëàõã¿é, òà#àã, áàãàæ õýðýãñýë îëãîõã¿é, ñýðýýíèé îðîíä õàòãóóð õýðýãëýíý.
(îîë, çóóøèéã æèæèã õýìæýýòýé õýð÷èæ ç¿ñýæ áýëòãýíý. Çàëíû õàíà, áàãàíû äýðãýä æèæèã øèðýý
áàéðëóóëæ, äýýð íü ¿íñíèé ñà#, òàìõèíû àñààãóóð, öààñàí ñàë%&òî$òîé ñà#, ÷èõýðòýé áîëîí äà#ñòàé
ñàìðûã áàéðëóóëíà. géë÷èëãýýíèé òàíõèìûí õîéìîð òàëä áó%&òOáàð àæèëëóóëíà. "íä íýã ýãíýýãýýð
òà#üñàí õýä õýäýí øèðýý óãñàð÷ áàéðëóóëàí á¿òýýíý. jýýð íü àðõè äàðñ, óíäààíû ç¿éë, Gîäíîñ, õóíäàãà,
ñòà$àí áàéðëóóëíà. Øèðýýíèé àðä !OU 纺ã÷ çîãñîæ, àðõè äàðñ, óíäààíû ç¿éëèéã õóíäàãàëæ Gîäíîñîí äýýð
òà#èíà. Çî÷äîä ¿éë÷ëýõ 纺ã÷ íàð áýëòãýñýí Gîäíîñûã à#÷, çî÷äûí äóíäóóð ÿ#æ ¿éë÷èëíý. "íý õ¿ëýýí
à#àëòûí ¿éë÷èëãýý Gîäíîñîí äýýðýýñ ÿ#àãäàíà. Çî÷äûí äýðãýä î÷îîä õóíäàãàëñàí óíäààíû ç¿éëèéã íýðëýõ
õýðýãòýé. oºí õ¿éòýí, õàëóóí çóóø, QQ õîîëîîð ¿éë÷èëíý. (îîëûã çîãñîæ õîîëëîõîä áîëîìæòîé áàéäëààð
áýëòãýñýí áàéíà. géë÷èëãýý íü õàìãèéí ýõíèé çî÷íîîñ ñ¿¿ë÷èéí çî÷èí ãàð÷ ÿ#àõ õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëíý.
"õëýýä óíäààíû ç¿éëèéã, äàðàà íü õîîë, çóóøèéã îëãîíî. (¿ëýýí à#àëòûí òºãñãºëä $î%& ºã÷ áîëíî.
U8UQTMËY< WXOØTQ 49ËPPN ,R,ËQ
"íý õ¿ëýýí à#àëò íü $î$ò&éëü, %óðø&ò ãýñýí ! òºð뺺ð ÿ#àãäàíà. (îRð òàíõèìä çîõèîí áàéãóóëæ
ÿ#óóëàõ áºãººä àëü àëèíä íü çî÷èä áàãòàæ áàéõ õýðýãòýé. 'ýã òàíõèìä çî÷èä öóãëàðíà."íý òàíõèìûã
$î$ò&éëü õ¿ëýýí à#àëòàíä çîðèóëñàí áàéäëààð áýëòãýæ, 纺ã÷ íàð Gîäíîñîí äýýð òà#üæ áýëòãýñýí
óíäààíû ç¿éë, òà#àãëàæ áýëòãýñýí õàòãóóðààð õàòãàñàí çóóøààð ¿éë÷èëíý .
géë÷èëãýý UKOFK ìèíóò ¿ðãýëæëýõ áºãººä äàðàà íü çî÷äûã !Oð òàíõèìä óðèíà."íý òàíõèìä íýã ýñ#ýë õýä
õýäýí øèðýý áàéðëóóëæ á¿òýýãýýä %óðø&òûí øèðýýíýýñ ÿëãàãäàõ ÿëãàà íü òà#àã,áàãàæ õýðýãñëèéã
óðüä÷èëàí òà#èàã¿é áàéíà. Çî÷äûã îðæ èðýõ ¿&ä øèðýý ð¿¿ õ¿éòýí áîëîí õàëóóí çóóø,àìòëàã õîîë, æèìñ,
ñîóñ, àìòëàã÷, òàëõ, õîîë îëãîõ áàãàæ õýðýãñëèéã òà#èíà. (àíà, áàãàíû äýðãýä æèæèã øèðýý
áàéðëóóëæ ,äýýð íü òàìõè, àñààãóóð, ¿íñíèé ñà#, öààñàí ñàë%&òî$òîé ñà# òà#èíà. Pàíõèìä áó%&òO áàð
àæèëëóóëæ , óíäààíû ç¿éëèéã ýíäýýñ îëãîíî .Çî÷äûã îðæ èðýõýä 纺ã÷ íàð áýëòãýñýí óíäààíû ç¿éë òà#àã,
áàãàæ õýðýãñëèéã îëãîíî .
géë÷èëãýýíä çî÷èä ººðñ人 îðîëöîíî.Pºãñãºëä íü $î%& ºãíº .
Z,MËË,;,
"íý õ¿ëýýí à#àëòûã ýìýãòýé÷¿¿äýä çîðèóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. mýõäýý ýðýãòýé÷¿¿ä îðîëöîæ
áîëíî.MkOMJ öàãèéí õîîðîíä ÿ#àãäàíà.gðãýëæëýõ õóãàöàà ! öàãààñ èõã¿é áàéíà. kOM! çî÷èí, öººí
òîõèîëäîëä UKOFK çî÷èí îðîëöîæ áîëíî. "ìýãòýé 纺ã÷ íàð ¿éë÷èëíý.MK çî÷èíä ! 纺ã÷ ¿éë÷ëýõýýð
òîîöíî.géë÷èëãýýíä äóãóé, çóé#àí øèðýý õýðýãëýõ íü òîõèðîìæòîé. E¿òýýëýã, ñàë%&òî$íû ºí㺠íü
ñ&ð#èçíû ºíãºòýé èæèë áàéíà. (îîëíû öýñýíä àìòëàã õîîë, 纺ëºí ÷èõýð, òîðò, Gèðîæíî&, $&$ñ, G&÷&íü&, æèìñ
æèìñãýíý îðñîí áàéíà.Níäààíû ç¿éëýýñ æèìñíèé áîëîí ðàøààí óñ, öý#ýð óñ, øàìGàíñ$î&, áîëîí ëè$Rð, $îíüÿ$
ºãíº.Pºãñãºëä íü öàé, $î%& ñîíãóóëíà. Çî÷èí á¿ðò àìòëàã õîîëíû áîëîí æèìñíèé áàãàæ õýðýãñýë, íàðèéí
áîî#íû òà#àã, ñòà$àí, øàìGàíñ$î&íû áîëîí ëè$Rðò çîðèóëñàí õóíäàãàíóóä òà#èíà.Çî÷äûã îðæ èðýõýýñ ºìíº
øèðýý çàñàëòàíä ÷èõýð, æèìñ, íàðèéí áîî#, õàëóóí óíäààòàé õýðýãëýõ çºãèéí áàë, æèìñíèé ÷àíàìàë, Rîòîí,
íèìáýã, ñ¿¿, öºöãèé çýðãèéã òà#üñàí áàéíà. Øèðýýã ¿çýìæòýé áîëãîõûí òóëä ñàìî#àð òà#èíà.g¿íèéã
øèðýýíèé äýðãýä æèæèã øèðýý áàéðëóóëààä äýýð íü òà#üæ áýëòãýíý. qîäíîñîí äýýð òà#èíà. Çî÷äûã
øèðýýíä óðèíà.géë÷èëãýý íü õ¿íäýò çî÷íîîñ ýõýëíý.jàðàà íü àõìàä õ¿ì¿¿ñ ãýõ ìýò .
Sàé îëãîõîä 纺ã÷ººñ ãàäíà õ¿ëýýí à#àëò çîõèîí áàéãóóëæ áàéãàà ýìýãòýé÷¿¿ä îðîëöîæ áîëíî. Çî÷íû
õ¿ñýëòýýð ! äàõü àÿãà öàé, $î%&ã îëãîíî. ! äàõü öàéã îëãîõäîî øèðýýí äýýð áàéãàà àÿãàíä õèéæ ºãäºãã¿é
,õîîñîí àÿãûã à#÷ ÿ#ààä äàõèí öàé õèéæ à#÷èð÷ ºãíº .(ýðý# àÿãàíû Rðîîëä æèìñíèé ¿ëäýãäýë, òóíäàñ
áàé#àë àÿãûã ñîëèíî. ! äàõü àÿãà $î%&ã øèðýýí äýýð áàéãàà õîîñîí àÿãà ðóó õèéæ ºã÷ áîëíî. Øèðýýíýýñ
õàìãèéí ò¿ð¿¿íä õ¿íäýò çî÷èä áîñ÷ ÿ#íà.
(LSË8[,Q 49ËPPN ,R,ËQ
jèGëîìàò õ¿ëýýí à#àëòûã ¿íäýñíèé áàÿð, ÷óõàë òýìäýãëýëò ºäºð, îëîí óëñûí ãýðýý õýëýëöýýðò
ãàðûí ¿ñýã çóðñàí ºäºð çýðýã ¿éë ÿ#äàëä çîðèóëàí çîõèîí áàéãóóëíà.(¿ëýýí à#àëò íü óëñóóäûí õîîðîíä
àëáàí Rñíû áîëîí àëáàí àæèë, ñîRëûí õàðèëöàà áèé áîëãîõ, ò¿¿íèéã õºãæ¿¿ëýõýä ÷óõàë ¿¿ðýãòýé .
jèGëîìàò õ¿ëýýí à#àëòûã ñàéí çîõèîí áàéãóóëàëòàé çîîãèéí ãàçàð, ýë÷èí ñàéäûí ÿàì, òºðèéí áàéãóóëëàãûí
áàéðàíä õèéíý. Çî÷äûã øèðýýíèé àðä ñóóëãàõ äàðààëàë íü Gðîòî$îëûí äàãóó ÿ#àãäàíà. "íý ¿&ä çî÷äûí
àëáàí òóøààë, íèéãìèéí áàéäàë, àëäàð öîë .íàñ çýðãèéã õàðãàëçàíà. qðîòî$îë íü çàñãèéí ãàçàð, òºðèéí
áàéãóóëëàãà, äèGëîìàò Rñîíä ìºðäºõ, ìºí îëîí óëñûí õýìæýýíä àëáàíû õ¿ì¿¿ñèéí ìºðäºõ óëàìæëàë, ä¿ðìèéí
íýãòãýë ì "íý íü á¿õ îðîíä àäèë õýìæýýíä ìºðäºãäºõ áà óëñ á¿ð ººðèéí îðíû ¿íäýñíèé îíöëîãèéã òóñãàñàí
áàéæ áîëîõ ì .jèGëîìàò õ¿ëýýí à#àëòàíä ºíäºð àëáàí òóøààëûí õ¿ì¿¿ñ îðîëöäîã .(¿ëýýí à#àëò àëáàí Rñíû
õýìæýýíä ÿ#àãääàã òóë ýðýãòýé, ýìýãòýéã ¿ë õàðãàëçàí àëáàí òóøààëûã íàðèéí áàðèìòàëíà. jèGëîìàò
õ¿ëýýí à#àëòûí çîõèîí áàéãóóëàëò íü çàõèàëãà à#àõ, ¿éë÷èëãýýíä áýëòãýõ, ¿éë÷ëýõ çýðýã ¿íäñýí
õýñãýýñ á¿ðäýíý. Çàõèàëãà à#àõäàà õ¿ëýýí à#àëòûí ýõëýõ äóóñàõ õóãàöàà, ñàð ºäºð, ¿éë÷èëãýýíèé
õýëáýð, õ¿íäýò çî÷íîîð õýí óðèãäñàí, çààëàíä òºðèéí äàëáàà áàéðëóóëàõ ýñýõ, õºãæìèéí òîãëîëò áàéõ,
¿ã¿éã òîäðóóëíà. jèGëîìàò õ¿ëýýí à#àëòûí õýä õýäýí õýëáýð áàéäàã.
Jã!77íè' öà' \çà"òðàê\5 M!OMV öàãèéí õîîðîíä, ãýõäýý èõý#÷ëýí M!
UK
OMU
UK
Oûí õîîðîíä çîõèîí
áàéãóóëàãäàíà. M,V öàã ¿ðãýëæèëíý. MO! òºðëèéí õ¿éòýí çóóø, çàãàñíû ìàõàí õàëóóí õîîë, ìàõàí õîîë,
àìòëàã õîîë ºãíº. (¿éòýí çóóøèíä õºðãºñºí öàãààí äàðñ, íàñòîé$à, çàãàñíû ìàõàí õîîëîíä öàãààí äàðñ, ìàõàí
õîîëîíä óëààí äàðñ, àìòëàã õîîëîíä øàìGàíñ$î& ºãíº. (îîëíû ºìíº ñî$ ºãíº. Pºãñãºëä íü öàé, $î%& ºãíº.
Zà' \.à'\5 MkOMJ öàãèéí õîîðîíä ýìýãòýé÷¿¿äýä çîðèóëàí çîõèîí áàéãóóëíà. mýõäýý ýðýãòýé÷¿¿ä
îðîëöîæ áîëíî. Sàéíû õàìò íàðèéí áîî#, òîðò, Gèðîæíî&, æèìñ, ñî$, óñ öººí òîõèîëäîëä ñàíä#è÷ ºãíº.
W)ð>åò %ý!áýðè'í %¿!ýýí à"à!ò5 MrO!K öàãèéí õîîðîíä áîëîõ áà ! öàã ¿ðãýëæèëíý. iëîí íýð òºðëèéí
õ¿éòýí çóóø, íàðèéí áîî#, æèìñ, ñî$, ðàøààí ºãíº. Çàðèì òîõèîëäîëä õàëóóí çóóø ºãäºã. Pºãñãºëä íü
ìºõººëäºñ, øàìGàíñ$î& ºãíº.
U+êòå'!] %ý!áýðè'í %¿!ýýí à"à!ò5 MrO!K öàãèéí õîîðîíä áîëäîã. "íý õ¿ëýýí à#àëò øàìGàíñ$î&, $î%&
ºãñíººð òºãñäºã. nî$ò&éëü õ¿ëýýí à#àëòûí õýëáýð íü Eî$àë øàìGàíñ$îãî, Eî$àë #èíà çýðýã õ¿ëýýí à#àëò
ì. "äãýýðèéã çº#õºí õýí íýãýí õ¿íä çîðèóëàí çîõèîí áàéãóóëäàã îíöëîãòîé. Q òîõèîëäîëä çº#õºí øàìGàíñ$î&,
ñî$, çóóøèíä æèæèã Gèðîæíî&, $àíàG&, ñàìàð ºãäºã áàéíà. Eî$àë #èíàO õ¿ëýýí à#àëò íü &ðäèéí $î$ò&éëü
õ¿ëýýí à#àëòààñ ÿëãààã¿é, èõý#÷ëýí M! öàãò ýõýëäýã.
9è'í %++! \^áå\5 (¿ëýýí à#àëòûí õàìãèéí õ¿íäòýé õýëáýð, MLO!M öàãèéí õîîðîíä çîõèîí áàéãóóëàõ áà !O
!,V öàã ¿ðãýëæèëíý. Øèðýýíèé àðä VKOkKìèíóò õîîëëîõ áà çî÷äûí ºðººíä ¿ëäñýí õóãàöààã ºíãºð¿¿ëíý.
Sýñýíä õ¿éòýí çóóø, øºëòýé õîîë, çàãàñ, QQ õîîëûã òóñ á¿ð íýã, àìòëàã õîîë îðíî. gäèéí õîîëíû äàðàà ººð
çààëàíä ýñ#ýë çî÷íû ºðººíä $î%&, öàé ºãíº.
8ð+'í %++! \)$èí\5 gäèéí õîîëíîîñ ÿëãàãäàõ ÿëãàà íü !M öàã áà ò¿¿íýýñ õîéíî ýõýëäýã. Çàðèìäàà ò&àòðûí
¿ç#ýðèéí äàðàà çîõèîí áàéãóóëäàã.
jýýðõ õ¿ëýýí à#àëò á¿ðä öýñ çîõèîõäîî óëñ îðíû ¿íäýñíèé áîëîí øàøíû óëàìæëàëûã òóñãàñàí áàéíà.
Ióóäëûã õàìãèéí õ¿íäòýé, õ¿íäòýé ñóóäàë ãýæ ! àíãèëíà.
V))ãàà á+!+í á+&++ %¿!ýýí à"à!ò6í +íö!+ã
Ø"å á+!+í á)*åò >èðýý çà&à!ò
Çî÷äîä õàëóóí, õ¿éòýí á¿õ òºðëèéí õîîë, óíäàà, ñàëàò çýðãèéã á¿ãäèéã íü ýñ#ýë çàðèì õýñãèéã
çàññàí øèðýýí äýýð äýëãýí òà#üñàí áàéíà. Çî÷èä òýíäýýñ ñîíãîëò õèéõ áîëîìæòîé áºãººä 纺ã÷èä çº#õºí
áîõèð òà#àã, áàãàæ õýðýãñëèéã õóðààõ ¿¿ðýãòýé. Iàéí çîõèîí áàéãóóëñàí áó%&ò ¿éë÷èëãýý íü çî÷èíä
òºðºë á¿ðèéí õîîëíîîñ ººðèéí õ¿ññýí õîîëûã ñîíãîæ à#àõ áîëîëöîîã îëãîäîã.
Çî÷èä èõý#÷ëýí õîîëíû òà#ãàà ç¿¿í ãàðààðàà áàðèí áàðóóí ãàðààðàà õîîëûã õàëáàãàääàã ó÷ðààñ
õîîë óíä áàðóóí ãàð òàëä áàéõ òîõèðîìæòîé. Pýãñíýýðýý çî÷èí ç¿¿íýýñ áàðóóí òèéø ÿ#àíãàà õîîëîî
òà#àãëàíà. (îîëîî òà#àãëàõ ÿ#öàä çî÷äîä õ¿íäðýë ó÷ðóóëàõã¿éí ¿¿äíýýñ õàëáàãà, ñýðýý, òàëõ áîëîí àìíû
àë÷óóðûã õîîëíû òà#èóðûí ýöýñò ç¿¿í ãàð òàëä òà#èõ íü òîõèðîìæòîé.
#)*åò ¿'!.è!ãýý
1 = _ ` a b c d
*î+èä
M. Pàëõ, áàãàæ õýðýãñë¿¿ä !. Eÿñëàã, ò¿¿ãýýð õèéñýí õîîë
U. Tìòëàã õîîë F. (àëóóí ¿íäñýí õîîë, õà÷èð, ñ¿ìñ
V. (¿éòýí ¿íäñýí õîîë, õà÷èð, ñ¿ìñ k. غëòýé õîîë
r. (¿éòýí çóóø, õà÷èð, ñ¿ìñ J. Pà#àã
Eîñîî õ¿ëýýí à#àëòûí øèðýý íü ñòàíäàðò øèðýýã áîä#îë ºðãºí áàéõ Rñòîé. Híäºð íü K.LOM.K ì, ºðãºí
M.!OM.V ì áàé#àë õý#èéí õýìæýý ãýæ ¿çíý. Øèðýýí¿¿äèéã õýäýí õýñýã áîëãîí á¿òýýíý. 'ýã õýñãèéí óðò r ì
O ýýñ èõ áàéæ áîëîõã¿é. Øèðýý õîîðîíäûí çàé M.Vì sýýñ áàãàã¿é çàéòàé áàéíà.
(ýñýãëýí áàéðëóóëñàí øèðýýíèé íýã ì òóòàìä kOJ õ¿í íîîãäîõîîð òîîöîîëæ øèðýýíèé íèéò óðòûã
ãàðãàíà. Øèðýýã á¿ò¿¿ á¿òýýõ áà øèðýýíèé á¿òýýëýã íü øàëíààñ MKOMV ñì çàéòàé áàéíà.
Øèðýýí äýýð çóóøíû òà#ãèéã JOMK øèðõãýýð äà#õàðëàí õóðààæ øèðýýíèé èðìýãýýñ ! ñì çàéòàé
áàéðëóóëæ òà#èíà. Pà#àãíóóä øèðýýíèé õîRð òàëä íýãýí èæèë çàéòàé íýã øóãìàíä áàéðëàõ Rñòîé.
Eàãàæ õýðýãñëèéã õýä õýäýí àðãààð áàéðëóóëäàã.
tu
WXOØTQ 49ËPPN ,R,ËQ.
"íý õ¿ëýýí à#àëòûã MJO!K öàãèéí õîîðîíä çîõèîí áàéãóóëíà. gðãýëæëýõ õóãàöàà MOM,V öàã. (¿ëýýí
à#àëòûí äà#óó òàë íü Y
O áàãà òàëáàéä îëîí çî÷íûã õ¿ëýýí à#àõ áîëîìæòîé.
O á¿õ çî÷èä çîãñîæ õîîëëîíî.
O Çî÷èä äóðòàé áàéðëàëàà ñîíãîæ à#àõààñ ãàäíà ººðñ人 õîîë, óíäàà, æèìñèéã à#÷ èäýõ áîëîìæòîé.
O Çî÷èä õ¿ëýýí à#àëò äóóñàõûã õ¿ëýýõã¿éãýýð ãàð÷ ÿ#æ áîëíî.
O 'ýã õ¿íä íîîãäîõ çàðäàë áàãà.
O póðø&ò õ¿ëýýí à#àëòàíä ñàíäàë áàéðëóóëàõã¿é.
(îîëíû öýñýíä õ¿éòýí, õàëóóí çóóø, QQ õîîë, àìòëàã õîîë, õàëóóí óíäàà îðñîí áàéíà. (àëóóí õîîëûã ÿñã¿é,
ñ¿ìñã¿é áýëòãýíý. Çóóøèéã æèæèã õýìæýýòýé ç¿ñýæ, öýöãýí, öºãöºí, $àíàG& õýëáýðýýð áýëòãýíý.
"íý õ¿ëýýí à#àëòàíä çîðèóëàí LKOMKK ñì ºíäºðòýé øèðýý õýðýãëýíý. Øèðýýã ñàëàíãèä m,q,Ø,P, ¿ñãèéí
õýëáýðýýð, ýñ#ýë õýä õýäýí ýãíýýãýýð áàéðëóóëíà. (îRð òàëààñ íü çàññàí øèðýýíä Mì çàéä UOF çî÷èíä
íîîãäîõîîð òîîöîîëíî. g¿íýýñ ¿íäýñëýí øèðýýíèé óðòûã òîäîðõîéëíî. Øèðýýã øàëíààñ äýýø MK ñìOèéí çàéòàé
áèò¿¿ îðîîæ á¿òýýíý. Pà#àã, áàãàæ õýðýãñýë, øèëýí ýäëýëèéã çî÷èí íýã á¿ðò çîðèóëñàí áàéäëààð
òàðààæ áàéðëóóëàõã¿é. (àðèí òà#ãèéã kOJ øèðõýãýýð äà#õàðëàí òà#üæ, äýðãýä íü áàãàæ õýðýãñëèéã
òà#èíà. Eàãàæ õýðýãñëèéã áººíººð íü, õºìºðñºí áàéäëààð, ýñ#ýë ñýðýýíèé ø¿äýíä õóòãûã óãñàðñàí
áàéäëààð, ýñ#ýë õóòãà, ñýðýýã ¿&ë¿¿ëýí òà#èíà. (óòãàíû òîî íü ñýðýýíèé òîîíîîñ ! äàõèí öººí áàéíà.
Øèëýí ýäëýëèéã äîëãèî, ãàöóóðûí ìº÷èð, ýñ#ýë MO! ýãíýýãýýð òà#üæ áàéðëóóëíà. Çî÷èä îðæ èðýõýýñ
ºìíº øèðýýí äýýð çóóø, ñàëàò, íîãîî, 캺ã, àðõè äàðñ, óíäàà, õ¿éòýí ñ¿ìñ, ÷èõýð, æèìñ çýðãèéã òà#èíà.
Çî÷äûã øèðýýíä óðèíà. Çî÷èä ººðñ人 ¿éë÷èëãýýíä îðîëöîíî. Ǻºã÷ íàð àðõè äàðñûã îíãîéëãîõ, õóíäàãàëàõ,
îéðòóóëæ ºãºõ, õîîë çóóøèéã òà#àãëàõ çýðãýýð ¿éë÷èëãýýíä îðîëöîíî. !KOUK çî÷èíä íýã 纺ã÷
¿éë÷ëýõýýð òîîöíî. Øèðýýã òóõàé á¿ðò íü öýãöýëæ, äàðààãèéí õîîë ºãºõºä áýëòãýíý. Pºãñãºëä íü öàé,
$î%& ºãíº.
U8UQTMËY 49ËPPN ,R,ËQ
"íý õ¿ëýýí à#àëò íü ¿çýñãýëýíãèéí íýýëòèéí áîëîí õààëòûí àæèëëàãàà, çàëóó÷óóäûí íºõºðñºã
óóëçàëò, õóðàë çº#ëºë㺺íèé çà#ñàðëàãààíû ¿&ýð çîõèîí áàéãóóëíà. Eàãà òàëáàéä îëîí çî÷íûã õ¿ëýýí à#àõ
áîëîìæòîé. 'ýã öàã îð÷èì ¿ðãýëæèëíý. Wõý#÷ëýí ºäðèéí !Oð õàãàñò çîõèîí áàéãóóëíà. E¿õ çî÷èä çîãñîæ
õîîëëîíî. Øèðýý áàéðëóóëàõã¿é, òà#àã, áàãàæ õýðýãñýë îëãîõã¿é, ñýðýýíèé îðîíä õàòãóóð õýðýãëýíý.
(îîë, çóóøèéã æèæèã õýìæýýòýé õýð÷èæ ç¿ñýæ áýëòãýíý. Çàëíû õàíà, áàãàíû äýðãýä æèæèã øèðýý
áàéðëóóëæ, äýýð íü ¿íñíèé ñà#, òàìõèíû àñààãóóð, öààñàí ñàë%&òî$òîé ñà#, ÷èõýðòýé áîëîí äà#ñòàé
ñàìðûã áàéðëóóëíà. géë÷èëãýýíèé òàíõèìûí õîéìîð òàëä áó%&òOáàð àæèëëóóëíà. "íä íýã ýãíýýãýýð
òà#üñàí õýä õýäýí øèðýý óãñàð÷ áàéðëóóëàí á¿òýýíý. jýýð íü àðõè äàðñ, óíäààíû ç¿éë, Gîäíîñ, õóíäàãà,
ñòà$àí áàéðëóóëíà. Øèðýýíèé àðä !OU 纺ã÷ çîãñîæ, àðõè äàðñ, óíäààíû ç¿éëèéã õóíäàãàëæ Gîäíîñîí äýýð
òà#èíà. Çî÷äîä ¿éë÷ëýõ 纺ã÷ íàð áýëòãýñýí Gîäíîñûã à#÷, çî÷äûí äóíäóóð ÿ#æ ¿éë÷èëíý. "íý õ¿ëýýí
à#àëòûí ¿éë÷èëãýý Gîäíîñîí äýýðýýñ ÿ#àãäàíà. Çî÷äûí äýðãýä î÷îîä õóíäàãàëñàí óíäààíû ç¿éëèéã íýðëýõ
õýðýãòýé. oºí õ¿éòýí, õàëóóí çóóø, QQ õîîëîîð ¿éë÷èëíý. (îîëûã çîãñîæ õîîëëîõîä áîëîìæòîé áàéäëààð
áýëòãýñýí áàéíà. géë÷èëãýý íü õàìãèéí ýõíèé çî÷íîîñ ñ¿¿ë÷èéí çî÷èí ãàð÷ ÿ#àõ õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëíý.
"õëýýä óíäààíû ç¿éëèéã, äàðàà íü õîîë, çóóøèéã îëãîíî. (¿ëýýí à#àëòûí òºãñãºëä $î%& ºã÷ áîëíî.
U8UQTMËY< WXOØTQ 49ËPPN ,R,ËQ
"íý õ¿ëýýí à#àëò íü $î$ò&éëü, %óðø&ò ãýñýí ! òºð뺺ð ÿ#àãäàíà. (îRð òàíõèìä çîõèîí áàéãóóëæ
ÿ#óóëàõ áºãººä àëü àëèíä íü çî÷èä áàãòàæ áàéõ õýðýãòýé. 'ýã òàíõèìä çî÷èä öóãëàðíà."íý òàíõèìûã
$î$ò&éëü õ¿ëýýí à#àëòàíä çîðèóëñàí áàéäëààð áýëòãýæ, 纺ã÷ íàð Gîäíîñîí äýýð òà#üæ áýëòãýñýí
óíäààíû ç¿éë, òà#àãëàæ áýëòãýñýí õàòãóóðààð õàòãàñàí çóóøààð ¿éë÷èëíý .
géë÷èëãýý UKOFK ìèíóò ¿ðãýëæëýõ áºãººä äàðàà íü çî÷äûã !Oð òàíõèìä óðèíà."íý òàíõèìä íýã ýñ#ýë õýä
õýäýí øèðýý áàéðëóóëæ á¿òýýãýýä %óðø&òûí øèðýýíýýñ ÿëãàãäàõ ÿëãàà íü òà#àã,áàãàæ õýðýãñëèéã
óðüä÷èëàí òà#èàã¿é áàéíà. Çî÷äûã îðæ èðýõ ¿&ä øèðýý ð¿¿ õ¿éòýí áîëîí õàëóóí çóóø,àìòëàã õîîë, æèìñ,
ñîóñ, àìòëàã÷, òàëõ, õîîë îëãîõ áàãàæ õýðýãñëèéã òà#èíà. (àíà, áàãàíû äýðãýä æèæèã øèðýý
áàéðëóóëæ ,äýýð íü òàìõè, àñààãóóð, ¿íñíèé ñà#, öààñàí ñàë%&òî$òîé ñà# òà#èíà. Pàíõèìä áó%&òO áàð
àæèëëóóëæ , óíäààíû ç¿éëèéã ýíäýýñ îëãîíî .Çî÷äûã îðæ èðýõýä 纺ã÷ íàð áýëòãýñýí óíäààíû ç¿éë òà#àã,
áàãàæ õýðýãñëèéã îëãîíî .
géë÷èëãýýíä çî÷èä ººðñ人 îðîëöîíî.Pºãñãºëä íü $î%& ºãíº .
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹=
4è.ýý!è'í &ýý"5 Zý&íè' ò7ð7!/ àíãè!à!
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 Sýñíèé òºðºë, àíãèëàëûí îíöëîãèéã ìýäýæ, öýñ çîõèîõ
÷àä#àðûã ýçýìø¿¿ëýõ
4è.ýý!è'í àã))!ãà5 M.Sýñíèé òºðºë
!.Sýñíèé àíãèëàë
U.Sýñýíä òà#èãäàõ øààðäëàãà
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
1. E.ióíöýöýã. Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè. (óóäàñ UVOFK
2. E.jàã#àäóëàì. Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý (óóäàñ MUMOMU!
3. ???.BFeCAfBAgCEeFBhijFe.j^H
4++!í6 öý& ãý$ k) "ýl
ið÷èí ¿&èéí õîîëíû öýñ áóó vwxy ãýäýã ¿ã íü pðàíöûí uwz{|}wu }|~z ãýñýí ¿ãíýýñ ãàðàëòàé
áºãººä íýã á¿ð÷ëýí áè÷ñýí õóóäàñ ãýñýí óòãàòàé ì.
m. Zý&íè' ò7ð7! àíãè!à!
(îîëíû öýñ s òóõàéí õîîëíû ãàçðûí, òóõàéí ºäºð ¿éëä#ýðëýæ áóé á¿õ òºðëèéí õ¿éòýí, õàëóóí
õîîë,çóóø, á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òîäîðõîé äýñ äàðààëëûí äàãóó ãàðö, ¿íèéí õàìò ãàðãàñàí æàãñààëò ì. Sýñèéã
áè÷ãèéí ìàøèíààð àëäààã¿é öý#ýð ¿çýìæòýé áè÷ñýí áàéíà. (îîëíû öýñ íü òóõàéí õîîëíû ãàçðûí íýðèéí
õóóäàñ áîëîõîîñ ò¿¿íèé ¿éë àæèëëàãààíû ñóðòàë÷èëãààíû íýã õýðýãñýë ì.(¿÷èí ÷àäàë èõòýé òîìîîõîí
õîîëíû ãàçðóóäàä öýñèéã õà#òñàíä õèéæ òà#üñàí áàéíà.
(à#òàñíû ãàäíà òàëä áàéãóóëëàãûí ñ¿ëä òýìäýã, íýðèéã áè÷ñýí áàéíà. Sýñýíä áè÷èãäñýí õîîë íü òóõàéí
ºäðèéí ¿éë÷èëãýý äóóñòàë áàéõ Rñòîé. Sýñèéã àõëàõ òîãîî÷, ¿íý çîõèîã÷ íàð ãàðûí ¿ñýã çóðæ áàòàëíà.
màäààäûí çî÷äûí ¿éë÷èëãýýíä çîðèóëñàí öýñèéã oîíãîëOTíãëè, oîíãîëOiðîñ, oîíãîëOpðàíö õýë äýýð áè÷ñýí
áàéíà. Çî÷äîä õîîë ñîíãîæ à#àõ áîëîëöîî îëãîõ çîðèëãîîð öýñýíä áàéãàà õîîëûã çóðãààð ¿ç¿¿ëñýí áàéæ áîëíî.
(àðèí õ¿÷èí ÷àäàë áàãàòàé õîîëíû ãàçðóóäàä TFOí öààñàí áîëîí õàíûí ñàìáàðò áè÷ìýë áàéäëààð ìºí æèæèã
ñàìáàð äýýð õîîëíû íýðñýý áè÷ýýä øèðýýí äýýð ýñ#ýë øèðýýíèé îéðîëöîî áàéðëóóëíà. (îîëíû öýñ íü
äàðààõ óòãûã àãóóëñàí áàéíà. g¿íä Y
• Póõàéí õîîëíû ãàçðûí ¿éëä#ýðëýñýí, ¿éë÷èëæ áóé õîîëíû íýð òºðëèéí æàãñààëò
• (îîëíû íýð òºðëèéí áàéðëàë, äýñ äàðààëàë
• (îîë óíäààã îëãîõ äàðààëàë
Zý&íè' àíãè!à!5
nooллoх pаqаар 1r5
• •70::5*3 <.356, 84*35 299056, 9+935 299056 <,/
sрqа хэмtээ1и2 o1pлoqooр 1r5
• €.C+65 -997*35, 280,,5 .D.0165, /^D*0.065 299056 <,/
nooл u1даа1v 1эр 03рл33р 1r5
• a.+/56, >..+56, -.2*.07.1 299056, *= >8+4,0 299056, =*=88+*35 299056 7,2
[,1,,+ .57*05..
4ýðýã!ýã.è'í +íö!+ã++ð í]5
• (¿¿õäèéí õîîëíû, öàãààí õîîëòíû
Zý&íè' ò7ð!¿¿ 5
• w IA jABCF HFgf
• •990 >8+ 5; 1^/ 1^/4.. 85,1,3, ÷ºëººò ñîíãîëòûí öýñ áºãººä 187,,[,0 2,+,70,744,7.
• xAyIF z {^CF HFgf
• ‚= >8+4,0 299056 <,/ >:7::4 9095 1:+0*35 299067 5,717,5 5,7 85,1,3 >*@/,5
>.35..
• |f }^fB HFgf
• \^2.35 :4+*35 299056 <,/.
• ~DjIF HFgf
• a.D1.[=1.3 <,/. ‚2,D@0,5 r 29597*35 4.D1.[=1.3 >.34.7.
• •FgfF€ABCF
• Póñãàé çàõèàëãàò öýñ. Wõý#÷ëýí õóðèì, øèíý æèë ãýõ ìýò òîäîðõîé ¿éë ÿ#äàëä çîðèóëàí
ãàðãàñàí áàéäàã.
II. Zý&ýí òà"èãà% >ààð!àãà5
Çîîãèéí ãàçàð á¿ð ººð ººðèéí îíöëîãò òîõèðñîí õîîëíû öýñòýé áàéõ áà öýñ íü ãîR ¿çýìæòýé, öý#ýðõýí áàéõ
Rñòîé.(îîëíû öýñèéã õèéõ, áè÷èõäýý äàðààõ ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãòýé.
• Sýñèéã çî÷äîä òàíèëöóóëàõ àðãà íü àëü áîëîõîîð ýíãèéí áàéõ
• Eè÷ãèéí øðè%òèéã òîì ÷ºëººòýé õàðàãäàõóéöààð íèéòëýã õýðýãëýýíèé øðè%òèéã àøèãëàõ
• (îîë, óíäààíû íýð, òîìüRîëîë, îð÷óóëãà, õýëëýã îíî#÷òîé, îéëãîöòîé, òîäîðõîé, òî#÷ áàéõ
• Çààëíû ãýðýë, ãýðýëò¿¿ëýã õîîëíû öýñèéã óíøèæ áîëîõóéö ÷àäàëòàé áàéõ
• (îîë, óíäààíû íýð òºðºë íü öàã, óëèðàë, õóãàöàà çýðýã îëîí õ¿÷èí ç¿éë¿¿äýýñ õàìààð÷ ººð÷ëºãääºã
ó÷èð íýãýíò õý#ëýæ áýëòãýñýí öýñýíä ººð÷ëºëò îðóóëàõ áîëîëöîîã áàñ áîäîëöñîí áàéõ
• (îîëíû ¿íèéã òî#÷ òîäîðõîé áè÷ñýí áàéõ
• Sýñýíä áè÷èãäñýí õîîëíû ¿íýíä ÿìàð íýãýí íýìýãäýë îðñîí áîë çàà#àë òóñãàíà.
• Sýñýíä îëîí òºðëèéí õîîë áè÷èõ íü çîõèñã¿é áºãººä çî÷äîä áîëîí òîãîî÷ íàðò õ¿íäðýë ó÷ðóóëäàã.
• iëîí õîîëòîé áàéãàà òîõèîëäîëä õîîë óíäààíóóä õîîðîíäîî èæèë òºñòýé áàéõ íü ìºí òîõèðîìæã¿é ì.
Çî÷äûí õýðýãöýýã á¿ðýí òºãñ õàíãàñàí öººí íýðèéí, ñàéí ò&õíîëîãèòàé, ºí㺠¿çýìæòýé õîîë óíäààã çîõèîæ,
äàðààëëûí äàãóó áè÷èõ íü ÷óõàë ì.
Sýñèéã çîõèîõäîî äàðààõ ç¿éëèéã àíõààðàõ õýðýãòýé. g¿íäY
géë÷ë¿¿ëýõ õ¿ðýý, çî÷äûí á¿ðýëäýõ¿¿í, õóäàëäàí à#àõ ÷àä#àð, öàã óëèðàë, ò¿¿õèé ýä ìàò&ðèàëûí
õàíãàìæ, òîíîã òºõººðºìæ çýðãèéã õàðãàëçàí ¿çíý.
Sýñèéã çîðèóëàëòààñ íü õàìààð÷ õýä õýäýí íýð òºðºë áîëãîíî.
• ºäºð òóòìûí õîîëíû öýñ
• ÷ºëººò ñîíãîëòûí öýñ
• ºã뺺, ºäºð, îðîéí õîîëíû öýñ
• õ¿ëýýí à#àëòûí öýñ
• õ¿¿õäèéí õîîëíû öýñ
• æèæ¿¿ðèéí õîîëíû öýñ
• óíäààíû öýñ
• áàÿðûí õîîëíû öýñ
• äèGëîìàò õ¿ëýýí à#àëòûí öýñ
• õóðèìûí öýñ
• ñó#èëëûí õîîëíû öýñ
• èæ á¿ðäýë õîîëíû öýñ ãýõ ìýòýýð àíãèëíà.
Xíààí6 öý&
Níäààíû öýñ íü õîîëíû öýñòýé õàìò áà òóñäàà ãýñýí ! ÿíç áàéíà.
Q. Iòàíäàðò öýñ
(óíäàãàëàí îëãîäîã äàðñ, îðãèëóóí äàðñûã ãîëäóó òóñãàñàí áàéíà.
QQ. jàðñíû öýñ
Øèëòýé äàðñ áîëîí îðãèëóóí äàðñûã áè÷äýã.
QQQ. Eààðíû óíäààíû öýñ
TG&ðèòè# óíäàà, ò¿ðãýí õóãàöààíä áýëòãýõ õîëèìîã óíäàà, ñîãòóóðóóëàõ òºðëèéí óíäààíóóä
áè÷èãääýã.oºí áàðàíä õýðýãëýãäýõ óíäààíû òºð뺺ñºº õàìààð÷ áàãà çýðýã ÿëãààòàé áàéæ áîëíî.
8íö!+ã )íààí6 öý& 5
"íý öýñèéã ñòàíäàðò öýñíèé õóðààíãóéëñàí õýëáýð ãýæ áîëíî. Nã öýñèéã òîäîðõîé õýñýã á¿ëýã
õ¿ì¿¿ñò çîðèóëàí çîõèîõ, òîäîðõîé áàÿðûí ¿&ýð õýðýãëýõ, òîäîðõîé ãàçàðò, òîäîðõîé öàãò, îíöëîã àðãà
õýìæýýíèé ¿&ýð õýðýãëýõ ãýõ ìýò ººð ººð áàéíà.Póõàéëáàë Y (¿¿õä¿¿äýä s ñîãòóóðóóëàõ òºðëèéí
óíäààã¿é, íàñàíä õ¿ðýã÷äýä s äàðñíû öýñ , äàðñíû áàÿðààð õýðýãëýõ öýñ, çº#õºí òóõàéí àðãà õýìæýýíä
õýðýãëýõ öýñ ãýõ ìýò.
Xíààí6 öý&íè' ¿¿ðýã/ ç+ðè!ã+5
Níäààíû öýñ íü ìýäýýëýë õ¿ðãýõ áà çî÷èíä øèéä#ýð ãàðãàõàä, 纺ã÷èä çàõèàëãà à#àõàä òóñëàõ áîëîí
纺ã÷èéí àæëûã õºíãº#÷ëºõ ¿¿ðýã çîðèëãîòîé.
Xíààí6 öý&íè' %ý!áýð 5
Níäààíû öýñí¿¿ä ººð õîîðîíäîî õýìæýý, õèéñýí ìàò&ðèàë, õèéö ìàÿã çýðãýýðýý ÿëãààòàé.
Xíààí6 öý&íè' á¿òýö
Níäààíû öýñýíä óóõ ç¿éëñèéã íýð òºð뺺ð íü òºðºëæ¿¿ëýí áè÷íý.
 jàðñ
• Sàãààí, îðãèëóóí äàðñ, óëààí äàðñ
 TG&ðèòè#
• Sàãààí #&ðìóò, óëààí #&ðìóò, áóñàä
 (àòóó äàðñ
• qîðòî, õ&ð&ñ, ëè$Rð
 Øàð àéðàã
• "õ îðíû, íýðä ãàðñàí îëîí óëñûí
 Nñ, óíäàà
• oèí&ðàë óñ, óíäàà, æèìñíèé ø¿¿ñ
#)*åòí6 áàðààí6 $àã&àà!ò fqƒ„…InNƒT'Pf
Eó%&òûí áàðàà áóó øèðõýã, õàéðöàã, $èëîãðàìì, áîîäëîîð õóäàëäààëæ áóé áàðààíû íýðèéí
æàãñààëò ì. †àãñààëòàíä áàðààíû íýð, ñà#ëàãäñàí æèí, áàãòààìæèéã ¿íèéí õàìò áè÷ñýí áàéíà. Tðõè äàðñ,
àìòòàí, óíäàà, òàìõè áè÷èãäýíý. Tðõè äàðñûã MKKãðOààð, îðãèëóóí äàðñûã á¿òíýýð, òàìõèéã õàéðöãààð íü
áè÷íý. Tðõè äàðñûã õàòóóãààñ íü 纺ëºí ð¿¿ íü äàðààëóóëàí áè÷íý. Eàðààíû íýð çàà#àë áè÷èãäýíý.
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹_
4è.ýý!è'í &ýý"5 Zý&ýí %++!/ )íàà áè.è% àðàà!à!
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 Sýñýíä áè÷èãäýõ õîîë, óíäààíû äàðààëëûã ìýäýõ,öýñ çîõèîæ
ñóðàõ
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M.Sýñýíä õîîë áè÷èõ äàðààëàë
!.Sýñýíä óíäàà áè÷èõ äàðààëàë
U.jàðñíû öýñíèé òóõàé îéëãîëò
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
1. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ (óóäàñ UVOFK
2. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ (óóäàñ MUMOMU!
3. o. Eèëýãñàéõàí ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè ‡ (óóäàñ !kOU!
4. ???.BFeCAfBAgCEeFBhijFe.j^H
Zý&ýí %++!/ )íàà áè.è% àðàà!à!
Sýñýíä õîîë áè÷èõäýý õ¿éòýí õîîëíîîñ õàëóóí õîîë ðóó, ò¿ðãýí øèíãýäãýýñ óäààí øèíãýäýã ð¿¿ íü,
纺ëºí àìòòàéãààñ íü õóðö àìòòàé ðóó íü äàðààëóóëàí áè÷íý.
Tëè#àà õîîëíû ãàçàðò íýðøñýí õîîëûã õàìãèéí ò¿ð¿¿íä áè÷ñýí áàéäàã.
'ýðøñýí õîîë f %èðì&ííû& áëäà f.
"íý íü çº#õºí òóõàéí çîîãèéí ãàçàðò áýëòãýãääýã òóõàéí õîîëíû íýðýýð íýðëýãäñýí çóóø, ñàëàò, øºëòýé
õîîë, QQ õîîë ì.
M. 'ýðøñýí õîîë
!. (¿éòýí çóóø
à. ÇàãàñO çàãàñíû ò¿ðñ,óòñàí çàãàñ, øGðîò, õà÷èðòàé çàãàñ,çàãàñíû öàðöìàã, äàëàéí àìüòàí
á. IàëàòOÇàãàñíû ìàõàí õîëüöòîé, ìàõ ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿í, õîëüöòîé áîëî#ñðóóëñàí íîãîî ãýõ ìýò
#. oàõàí çóóø sóòñàí ìàõ, õèàìíû òºðºë, øàðñàí õèàì, ìàõàí öàðöìàã, øó#óóíû ìàõàí çóóø
ã. 'îãîîíû çóóø
ä. Eÿñëàã,öºöãèéí òîñ
U. (àëóóí çóóø
à. çàãàñíû ìàõàí çóóø
á. ìàõàí çóóø
#. øó#óóíû ìàõàí çóóø
ã. íîãîî, 캺㺺ð õèéñýí çóóø
ä. ºíäºã, ãóðèëààð õèéñýí çóóø
F. غëòýé õîîë
à, òóíãàëàã øºë
á. íàéðóóëñàí øºë
#. çóòàí øºë
ã. ñ¿¿í, õ¿éòýí, àìòëàã øºë
V. QQ õîîë
à. çàãàñíû ìàõàí õîîë f ÷àíàñàí, ,æèãíýñýí ,øàðñàí f
á, ìàõàí õîîë f ÷àíàñàí, øàðñàí, æèãíýñýí, ìàøèíäñàí f
#. øó#óóíû ìàõàí õîîë f ÷àíàñàí, øàðñàí, æèãíýñýí, ìàøèíäñàí f
ã. íîãîî, ãóðèë, áóäàà, ãîéìîíãîîð õèéñýí õîîë.
ä, ºíäºã, ààðöààð õèéñýí õîîë
k. Tìòëàã õîîë
à. àìòëàã õàëóóí õîîë
á. àìòëàã õ¿éòýí õîîë
#. ñèðîGîíä íü áýëòãýñýí æèìñ, æèìñãýíý
k. (àëóóí óíäàà öàé,$î%&, $à$àî, øî$îëàä
7. (¿éòýí óíäàà æèìñ, æèìñãýíýýð õèéñýí
d. móðèëàí á¿òýýãäýõ¿¿í òîðò, $&$ñ, Gèðîã, Gèðîæ$è, òàëõ
Çîîãèéí ãàçàðò ñîãòóóðóóëàõ óíäàà, ¿ë ñîãòîîã÷ óíäààíû ñîíãîëò îëîí áàé#àë óíäààíû öýñèéã òóñàä íü
ãàðãàäàã.
Zý&ýí )íààí6 ç¿'! áè.è% àðàà!à!
Pºðºë á¿ðèéí óíäààíû ç¿éëèéã öýñýíä áè÷èõäýý ëèòð, ö&íòëèòð‰Š}‹, ä&öëèòð ‰u}‹J ìèëëèò𠉌}‹ ãýõ
ìýòèéí íýãæýýð áè÷èæ òóñãàñàí áàéäàã. Sýñýíä óíäààíû ç¿éëèéã äîîðõè æóðìûí äàãóó áàéðëóóëíà.
 Iîãòóóðóóëàã÷ èõòýéãýýñ áàãàòàé ðóó
 Sàé#àð ºíãºòýéãýýñ áàðààí ºíãºòýé øàð àéðàã ðóó
 Sàãààí äàðñíààñ óëààí äàðñ ðóó
 •èõýð áàãàòàé ëè$Rðîîñ ÷èõýð èõòýé ðóó
 (óóðàé äàðñíààñ ÷èõýðëýã èõòýé ðóó
 Tìòëàã÷ áàãàòàéãààñ àìòëàã÷ èõòýé ð¿¿
 'ýð àëäàðòàéãààñ íýð àëäàðò ãàðààã¿é óíäààíû ç¿éë ð¿¿ ÷èãë¿¿ëýí áè÷íý.
jàðñO Sàãààí äàðñ, îðãèëóóí äàðñ,óëààí äàðñ
TG&ðàòè# Y Sàãààí #&ðìóò, óëààí #&ðìóò,áóñàä àG&ðàòè#
(àòóó äàðñOqîðòî, õ&ð&ñ, ëè$Rð
(àòóó àðõèOSàãààí àðõè,#èñ$è, æèí, ðîì, áð&íäè
qè#îO "õ îðíû íýðä ãàðñàí îëîí óëñûí, ãàäààäûí Gè#î
(îëèìîã óíäààO òºðºë á¿ðèéí $î$ò&éëü
Nñ, óíäààO ƒàøààí óñ, óíäàà, æèìñíèé ø¿¿ñ
(àëóó óíäàà s öàé, $î%&, $à$àî, ñ¿¿
Øàð à'ðàãí6 ò7ð7!
(óíäàãàëàí îëãîäîã ‰ K.MfK.!fK.!VfK.UfK.FfK.VfMë ‹
Øèëòýé íü îëãîäîã ‰K.!VfK.UUfK.Vë‹
Iîãòóóðóóëàã÷ áàãàòàé
Iîãòóóðóóëàã÷ èõòýé
Ió#èëëûí çîðèóëàëòòàé
Sàãààí õîîëòîíä çîðèóëñàí
iíöëîã ‰ ÷èõýðëýã, 纺ëºí, õàð‹
Iîãòóóðóóëàã÷ã¿é ‰K.VŽ,K.VOM.VŽ,M.VOUŽ‹
(àð&í6 ò7ð7!
(óíäàãàëàí îëãîäîã
Øèëòýé íü îëãîäîã ‰MfF,Mf!,Më‹
•àíàðòàé
iíöëîã
Tìòëàã ‰õóóðàé, õàãàñ õóóðàé, 纺ëºí, ÷èõýðëýã‹
8ðãè!))í àð&
(óíäàãàëàí îëãîäîã ‰K.KVJK.Më‹
Øèëòýé íü îëãîäîã ‰ Mfk,MfF,•Mf!,M, !fM,FfMë‹
•àíàðòàé
Nëààí, öàãààí, õîëèìîã
iíöëîã
V+ãò))ð))!àã. )íàà
Tðõè
•è$Rð
‘èñ$è
X&í6 ò7ð7!
"ðäýñæ¿¿ëñýí ºíãº
Iîäòîé óñ
•è-&íè' >¿¿&íè' ò7ð7!
†èìñíèé öý#ýð ø¿¿ñ
†èìñíèé ø¿¿ñýýð õèéñýí í&$òàð ‰rVŽîð÷èì ø¿¿ñ‹
†èìñíèé ø¿¿ñýýð õèéñýí #èòàìèíò óíäàà ‰ !KŽ îð÷èì ø¿¿ñ ‹
†èìñíèé ø¿¿ñýýð õèéñýí óíäàà ‰ UŽ îð÷èì ø¿¿ñ ‹
4à!))í )íààí6 ò7ð7!
„ðäèéí $î%&
iíöëîã $î%&
oºñòýé $î%&
„ðäèéí öàé
iíöëîã öàé
Tðõèòàé öàé
I¿¿, ñ¿¿í óíäàà
4+!è-+ã )íààí6 ò7ð7!
jîòðîî ! òºðºë áàéíà.
M. Iîãòóóðóóëàã÷òàé óíäààíû $î$ò&éëü
!. Iîãòóóðóóëàõ òºðëèéí óíäààíóóäûí $î$ò&éëü
(àð&í6 öý&
"íý öýñ íü óíäààíû öýñ äîòðîî õàìãèéí òîì áàéð ñóóðèéã ýçëýõ áà õîîë,óíäààíû öýñýíä õàìòäàà áóó áè&ý
äààñàí áàéæ áîëíî.
jàðñíû öýñýíä øèëòýé äàðñ, îðãèëóóí äàðñûã òóñãàæ ºãäºã.jàðñûã äîîðõ äàðààëëààð òîãòîîíî. Póõàéëáàë
Y
 Sàãààí äàðñûã UKMOULL
 Nëààí äàðñûã !KMO!LL
 lãààí äàðñûã MKMOMLL
 iðãèëóóí äàðñûã FKMOFLL ãýæ äóãààðëàí òýìäýãëýíý.
Sýñýíä äàðñûã æàãñààõäàà Y
 •àíàðòàéãààñ ÷àíàð ìóóòàé ðóó
 (ýìæýý áàãàòàéãààñ èõòýé ðóó
 Sàãààíààñ óëààí ðóó
'ýðä ãàðñàí äàðñíààñ íýðä ãàðààã¿é äàðñ ðóó ãýñýí äàðààëëààð áè÷íý.
jàðñíû öýñ íü äàðààõ áàéäëààð áè÷èãäýíý.
jàðñíû òºðë¿¿ä (ýìæýý
’ géëä#ýðëýãäñýí îí 'ýð K.!Vë K.UrVë K.rVë
(àð&6ã öý&ýí áè.è%ýý àí%ààðà% ç¿'!
 jàðñíû íýðèéã àëäààã¿é çº# áè÷èõ
 Nðãàö õóðààñàí æèë
 •àíàðûí ¿ç¿¿ëýëò
 •àíàðûí ¿ç¿¿ëýëò, òýìäýãëýãýý
 màçàð ç¿éí áàéðëàëûí íýð áóó ãàçàð íóòãèéí íýð
 Nñàí ¿çìèéí íýð
 Ià#ëàñàí ãàçàð ýñ#ýë ¿éëä#ýðëýã÷èéí íýð
 IGèðòèéí àãóóëàìæ
 Eàãëààíû áàãòààìæ
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹`
4è.ýý!è'í &ýý"5 [ýðãý$!è'í ‚& ç¿'/ ç+.èí %àíà% %àí!àãà
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 :77ã. -ýðãý$!è'í ‚& ç¿'í +íö!+ã/ ç+.èíò+' %àðè!öà%
%àðè!öààí6 &+‚!6í òà!ààð -ý!ýã +!ã+%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. Ǻºã÷ ìýðãýæëèéí Rñ ç¿éí îíöëîã
!. Çî÷äûí çàí à#èðûí îíöëîã
U.Çî÷èíä õàíäàõ õàíäëàãà
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
1. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ (óóäàñ MOF
2. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ (óóäàñ JkOJr
1. :77ã. -ýðãý$!è'í ‚& ç¿'í +íö!+ã
Ǻºã÷ ìýðãýæëèéí Rñ ç¿éä s 纺ã÷èéí ¿ñíèé çàñàëò, õó#öàñëàëò çýðýã íü ñòàíäàðòûí äàãóó çº# çîõèñòîé,
öý#ýð ¿çýìæòýé áàéõààñ ãàäíà çî÷èäòîé çº# çîõèñòîé õàðüöàõ õàðèëöààíû ñîRë ç¿é Rñîîð îðíî.
“éë÷èëãýýíèé ãàçðûí ãîë çîðèëãî íü çî÷äûã ñýòãýë õàíãàëóóí áàéëãàõ ÿ#äàë ì. "íý íü 纺ã÷èéí ãàäààä
¿çýìæ, õàðèëöààíû ñîRëîîñ èõýýõýí øàëòãààëíà.
Ǻºã÷ íü îëîí ÿíçûí ààø àðàíøèíòàé õ¿ì¿¿ñòýé õàðüöäàã ó÷ðààñ òýäãýýðèéí çàí ààøèéí îíöëîãèéã
ìýäýæ, çº# õàðüöàõ íü ÷óõàë ì.
Çî÷äûã ñýòãýë õàíãàëóóí áàéëãàõûí òóëä òýäãýýðèéí ó õ¿ñ÷ áàéãààã ìýäýõ íü ÷óõàë ì. Çî÷èä
äàðààõ ç¿éëèéã õ¿ñäýã áàéíà. g¿íä Y
 Çî÷ëîìòãîé çàí
 "íãèéí ý&ëäýã íàéðñàã çàí
 oýðãýæëèéí ÷àä#àðëàã áàéäàë
 Hºðòºº èòãýëòýé áàéäàë
 T#õààëæòàé áîëîí òóñ÷ áàéäàë
 Çî÷èä á¿ð ººð ººðèéí õ¿ñýëòýé áàéíà. "íý íü ÿíç á¿ðèéí øàëòãààíòàé áºãººä ¿¿íèé íýã íü çî÷äûí çàí
à#èðûí øèíæ òýìäýãòýé õîëáîîòîé.
=. :+.6í çàí à"èð6í +íö!+ã
Çîîãèéí ãàçàðò ÿíç á¿ðèéí çàí à#èðòàé õ¿ì¿¿ñ ¿éë÷ë¿¿ëäýã. Çî÷äûí çàí à#èðûí áàéäëààð íü &ðºíõèéä íü
äîòîãø áà ãàäàãø ÷èãëýñýí ãýæ àíãèëäàã."õíèé àíãèëàëä íýýëòòýé õàðèëöààòàé, õîRð äàõü àíãèëàëä
õºíäèé õàðüöààòàé õ¿ì¿¿ñ õàìààðàãäàíà.
 ,-íäèé çî+èí s Wéì øèíæòýé çî÷íûã äóóã¿é ìºí ººðòºº èòãýëã¿é áàéäëààð íü òàíüæ áîëíî. Wéì
õ¿ì¿¿ñòýé óðèàëãàõàí õàðüöàõ õýðýãòýé.
 ./àíä õ0/ãàòàé çî+èí s Wéì õ¿í çîîãèéí ãàçàðò îðîõîîñîî ºìíº ë ¿¿äýíä áàéãàà õîîëíû öýñòýé
òàíèëö÷èõñàí áàéäàã ó÷ðààñ õîîë çàõèàëàõäàà èõ öàã çàðöóóëäàãã¿é. Wéì õ¿íä 纺ã÷ õîîë ñàíàë
áîëãîõ íü òîõèðîìæã¿é, ìºí ¿ë òîîìñîðëîñîí õ¿íäýòãýëã¿é õàíäàæ îãò áîëîõã¿é.
 1àð+ ñàíäàðñàí çî+èí s làðñàí çàðèìäàà ìûã ¿ë àíõààðñàí áàéäëààð íü ò¿¿íèéã òàíüæ áîëíî. Wéì
çî÷èä àëü áîëîõ õóðäàí ¿éë÷ë¿¿ëýõèéã õ¿ñäýã. Pà àëü áîëîõ õóðäàí áîëäîã õîîëûã ñàíàë áîëãîîðîé.
 2àé3àí çî+èí s Wéìýðõ¿¿ ìàãòìààð ñàéõàí çàíòàé çî÷èí ãàäíààñàà ë ìýäýãääýã. Pýä òàé#àí
àìèðëàíãóé õàðàãääàã. Pýð õîîë ñîíãîõäîî îãò ÿàðäàãã¿é. Näààí õ¿ëýýãäýõ õîîëûã ÷ òº#ºãøººëã¿é
õ¿ëýýæ ÷àääàã.
 4ýðãý5ëèéí çî+èí s Wéì õ¿í çàðèì òàë äýýð àìèà áîäñîí ñàéðõóó áóñäààñ èë¿¿ ìýäýã÷ øèã
õàðàãääàã. oýðãýæëèéí òàëààð ìàðãàëäàõ ÿðèëöàõ íü òîõèðîìæã¿é. Wéì õ¿í ãîë ä¿ðä áàéõ äóðòàé.
Pèéìýýñ ò¿¿íòýé ý&ëäýã õàðüöàõ õýðýãòýé.
 ,-ã5ëèéí 6ýðõ7ýýëòýé çî+èí s "äãýýð õ¿íä òóñëàõàä òýð òàëàðõàõ óó ýñ#ýë óóðëàõ óó
ãýäãèéã ìýäýõýä õýö¿¿. „ð íü òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ íü ÷óõàë áàéäàã. mýõäýý õýòð¿¿ëæ áîëîõã¿é
çî÷èí ººðèéã íü ÷àä#àðã¿é ãýæ ¿çëýý õýìýýí áîäîõ òóë òîõèðóóëàí õàðüöàõ.
 8àñòàé çî+èí " 'àñòàé çî÷èí íü îíöãîé õ¿ì¿¿ñ áàéäàã ÷ òýäýíä ý&ëäýã õàðüöàæ óðèàëãàõàíààð
øèðýýíä ñóóëãàõàä ñýòãýë õàíàìæ íü õóðäàí èëýðíý.
 9àéíã:í çî+èí s Eàéíãûí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ ãýäýã áîë ã¿éëãýýíä òîäîðõîé õó#ü îðóóëæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ.
Pèéìýýñ òýäýíä îíöãîé ýðõ ýäë¿¿ëýõ õýðýãòýé. †èøýý íüY Eè&÷ëýí ìýäëýõ, íýð ì óó öîë,
õýðãýìýýð íü ÿðèõ, îðæ èðýõ áîëãîíä íü òóõòàé øèðýýã ñàíàë áîëãîõ, áàéíãà çàõèàëäàã ç¿éëèéã íü
ñàéí ìýäýæ áàéõ ãýõ ìýò.
 #à$àà$ %î&'í s "íý òîõèîëäîëä áèä ººðñäèé㺺 òýäíèé îðîíä òà#üæ ¿ç#ýë õÿëáàð. Póõàéí óëñûí
õýëýýð ÿðüäàã 纺ã÷èéã ¿éë÷ë¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé. (îîëíû öýñ òýð õ¿íèé òºðºëõ õýë äýýð
áàé#àë ýõ îðîíäîî áàéãàà ìýò ñýòãýãäýë òºðíº.
 (î)*++ %î&'í s Wéì ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ õýäýí õîðìûí äîòîð çàíãàà õó#èðãàäàã ó÷èð èõ õýö¿¿. Ø¿¿ìæëýë
îãò õýðýãã¿é. Iîãòóó çî÷èíòîé àëü áîëîõ ý&ëäýã ãýõäýý àëáàðõóó õàðüöàæ óõààðóóëàõ
õýðýãòýé. (àðèí õýò ñîãòñîí çî÷íûã ãýðò íü õ¿ðãýæ ºãºõ íü áàéõ àñóóäàë. Íà,*à- %î&'í s 'àñòàé
çî÷èí îíöãîé õ¿ì¿¿ñ áàéäàã ÷ òèéì ÷ õýö¿¿ áèø. Pýäýíòýé ý&ëäýãýýð õàðüöàæ, òóõòàé øèðýýíä
ñóóëãàõàä ñýòãýë õàíàìæ õóðäàí èëýðäýã.
_. :+.èí %àíà% %àí!àãà
Çî÷èíòîé õàðèëöàõäàà äàðààõ ç¿éë¿¿äèéã àíõààðàõ õýðýãòýé. g¿íä Y
 Çî÷èíòîé ìýíäëýõ
 Çî÷íû õ¿ñýë ñîíèðõîëä íèéö¿¿ëýõ
:+.èíò+' -ýí!ý% 5 Çî÷èíòîé ìýíäýëñýíýýð çî÷èíòîé õàðèëöàõ ýõíèé àëõàì áîëîõ áºãººä òýäíèé
ñàíàà áîäëûã èë ãàðãàõ, ÿðèàã ýõë¿¿ëýõ ¿íäýñ íü áîëíî. Wéìýýñ ¿éë÷èëãýýíèé àæèëòàí á¿ð íü ìýíäëýõ
õ¿íäëýõ Rñûã ýðõýìëýí äýýäëýõ Rñòîé.
Ǻºã÷ íü ¿ã õýë, ìýíä÷èëãýýíýýñ ãàäíà í¿¿ðíèé õºäºë㺺í, í¿äíèé áàÿñãàëàí, èíýýìñýãëýë, äóóíû ºíãº
àÿñ, ãàðûí õºäºëãººíººð çî÷äîä ÿíç á¿ðèéí ñýòãýãäýë òºð¿¿ëäýã.
Wéìýýñ ¿éë÷èëãýýíèé àæèë÷äûí ãîë áàðèìòëàõˆ çàð÷èì íü èíýýìñýãëýæ ÷àääàã áàéõ ‡ì.
oýðãýæëèéí îíöëîãò òîõèðóóëàí ìýíä÷èëãýýíèé ¿ã õýëëýãèéã öººí òîîíû ìýðãýæëèéí õý#øìýë ¿ã
õýëëýãýýð òóõàéí öàã õóãàöààíä íü òîõèðóóëàí ý&ëäýã, 纺ëºí íàéðñàã, ºí㺠àÿñààð õýëýõ íü çîõèñòîé.
Póõàéí 纺ã÷ººð ¿éë÷ë¿¿ëýõ ñîíèðõîëûã òºð¿¿ëýõ ìýðãýæëèéí áîëîí õàðèëöààíû ÷àä#àðòàé áàéõ áà
çî÷äîä õîîëíû öýñèéã òàíèëöóóëàõ, çº#ëºõ, òóñëàõ ¿¿ðýãòýé.
Tëè#àà çî÷íîîñ èðñýí ø¿¿ìæëýëèéã ý&ëäýãýýð õ¿ëýýí à#÷, àíõààðàë òà#üñàíä áàÿðëàñíàà
èëýðõèéëýõ, óó÷ëàë ãóéõ, ãîìäëûã íü òóõàé á¿ðä íü òýìäýãëýæ õ¿ëýýí à#÷ õîëáîãäîõ õ¿ì¿¿ñò íü õýëæ
áàðàãäóóëàõ
Ø¿¿ìæëýëèéã õ¿ëýýí à#÷ õýðõýí õàíäàõààñ òóõàéí áàéãóóëàãûí îðëîãî ºñºõ, áóóðàõ ¿íäýñ íü áîëîõ
áºãººä áà óëìààð òóõàéí áàéãóóëëàãûí íýð õ¿íäýä øóóä íºëººëíº.
Ǻºã÷ ºäºð òóòìûí ¿éë÷èëãýýíäýý çî÷äûí ñýòãýë ç¿éã ìýäýð÷ çî÷äûí çàí à#èðò òîõèðóóëàí
õàðüöàõ íü ÷óõàë ì. Póõàéëáàë Y
 Nóðòàé, òý#÷ýýðã¿é çî÷èíòîé ý&ëäýã òàé#íààð, õàíäàõ
 Näààí çî÷äîä õóãàöàà ºãºõ, øééä#ýð ãàðãàõàä íü òóñëàõ ãýõ ìýò.
:+.í6 %¿&ý! &+íèð%+! íè'ö¿¿!ý% 5
Çî÷äûã çàí à#èðûí îíöëîãèéã õàðãàëçàí òóõàéí íºõöºë áàéäëûã õàðãàëçàí çî÷äûí õ¿ñýë, ñîíèðõîëä
íèéö¿¿ëýí ¿éë÷ëýõ ÿ#äàë ì.
4¿¿%ýòý' ç+.èí %àíà% 5
"öýõ, ýõòýéãýý èðæ áóé õ¿¿õä¿¿äýä îíöãîé àíõààðàë òà#üæ, íýìýëò ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëíý.Pýäýíä õ¿¿õäèéí
ñàíäàë ìºí õ¿¿õäèéí õîîëíû öýñèéã ñàíàë áîëãîõ íü ÷óõàë.
4àðààí6 áýð%>ýý!òý' ç+.+ %àíà% 5
(àðààíû áýðõøýýëòýé çî÷äîä àëü áîëîõ äîõèî, çàíãàà áàãà õýðýãëýõèéã õè÷ýýõ õýðýãòýé. (ýðý#
äàãóóëæ ÿ#àà õ¿íã¿é áîë 纺ã÷ íü ò¿¿íèéã äàãóóëàí ñóóäàëä à#àà÷èæ ñóóëãàíà.Wõýíõè õàðààíû
áýðõøýýëòýé çî÷èä õºòºëæ ÿ#àà õ¿íèé ãàðûí õºäºë㺺íèéã äàãàõ ÷àä#àðòàé áàéäàã. Pýðýýð õýð#ýý
çî÷íûã õ¿ñ#ýë õîîëíû öýñ óíøèæ, ¿éë÷ëýõ ¿&äýý õèéæ áàéãàà ç¿éëýý õýëæ ºãºõ õýðýãòýé.
Øààðäëàãàòàé ¿&ä õîîëûã íü æèæèãëýæ ºãíº.(àðèóëò ìºí㺠ºãºõ, çýýëèéí $àðòààð ¿éë÷ë¿¿ëýõ òîõèîëäîëä
ò¿¿íèéã òºëáºðèéí àñóóäàëä ñàíàà òàé#àí áàéëãàõ ¿¿äíýýñ òºëáºðèéí áàéäëûã òîäîðõîé õýëæ ºãºõ íü
ç¿éòýé.
V+í&ã+!6í áýð%>ýý!òý' ç+.+ %àíà%5
Iîíñãîëûí áýðõøýýëòýé áóó ä¿ëèé çî÷èí õîîëíû öýñèéã òàéëáàðëóóëàõ òîõèîëäîëä ¿éë÷ëýã÷ ò¿¿í
ð¿¿ ýãö õàðàí òàéëáàðëàõ õýðýãòýé.Wõýíõè ñîíñãîëûí áýðõøýýëòýé çî÷èä óðóóëûí õºäºëãººíººð îéëãîõ
÷àä#àðòàé áàéäàã ÷ õýëñíýýðýý õèéõèéã õ¿ëýýæ áàéäàã.
Ǻºëºí íóäðàõ áîëîí øèðýý ð¿¿ îéëãîìæòîé äîõèõ íü ò¿¿íä ¿éë÷ëýõýä áýëýí áàéãààã îéëãóóëíà.Çàðèì
ñîíñãîëûí áýðõøýýëòýé ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ ÿðüæ ÷àääàã áàéõàä çàðèì íü öýñýí äýýð çààõ áàéäëààð çàõèàëãà
ºãäºã.
ƒ „m… +íöã+' .)%à! %¿-¿¿& † ç+.+ %àíà% 5
"äãýýð õ¿ì¿¿ñò îíöãîé àíõààðàë òà#èõ áóñàä çî÷äûí àíõààðàëä ºðòºõ¿éö áàéæ áîëõã¿é. Pèéìýýñ ”Q•
¿éë÷ë¿¿ëýã÷äèéã òóñãàéëàí ºðººíä õ¿ëýýí à#àõ ýñ#ýë çîîãèéí ãàçðûí áóñàä õ¿íèé àíõààðàëä ºðòºõã¿é
õýñýãò òóñãàéëàí ¿éë÷ëýõ øààðäëàãàòàé áàéäàã.”Q• ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ íàð óðàìøóóëàë ºãºõ人 ºãººìºð
õàíäàõã¿é ÷ áàéñàí ÷ äýýä çýðãèéí ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýõ øààðäëàãàòàé.
(ààõ öàãèéã äºõ¿¿ëæ, îðîéòîæ, èðñýí çî÷äûã íýýõ öàãò èðæ áàéñàí õ¿ì¿¿ñòýé àäèë ºíäºð ò¿#øèíä õ¿ëýýí
à#àõ õýðýãòýé áºãººä ì&í&æ&ð¿¿ä íü ýíý òàë äýýð òîäîðõîé òºëº#ëºãºº áîëî#ñðóóëàõ íü ç¿éòýé.iðîéòîæ
èðäýã çî÷äîä õ¿ì¿¿ñèéí àæëûí öàã íü
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹a
4è.ýý!è'í &ýý"5 9'!.è!ãýýíè' ý& àðàà!à!/ç+%è+í áà'ã))!à!ò
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 9'!.è!ãýýíè' ý& àðàà!à!/ ç+%è+í áà'ã))!à!ò6í
+íö!+ãè'ã -ýý%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. 9'!.è!ãýýíè' ý& àðàà!à!
!. Çî÷äûí çàí à#èðûí îíöëîã
U.Çî÷èíä õàíäàõ õàíäëàãà
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
M. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ (óóäàñ MOF
!. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ (óóäàñ JkOJr
*î+èí ;ãòàõ
Çî÷äûã ¿éë÷èëãýýíèé òàíõèìä îðæ èðýõýä 纺ã÷ íàð óãòàí à#÷ ìýíäëýýä, øèðýýíä óðüæ ñóóëãàíà. Çî÷äûí
á¿ðýëäýõ¿¿íýýñ õàìààð÷ ñóóäàë ñîíãîæ ºãºõ õýðýãòýé.. iëîí õ¿íèé ñóóäàëòàé øèðýýíä çî÷èä ñóóäàë
ýçýëñýí áîë ¿ëäñýí ñóóäàë äýýð çº#øººðºë à#ñíû äàðàà çî÷äûã ñóóëãàíà. "ðýãòýé 纺ã÷ íàð ýìýãòýé÷¿¿ä,
àõìàä õ¿ì¿¿ñò, ýìýãòýé 纺ã÷ íàð àõìàä õ¿ì¿¿ñò ñóóäëàà ýçëýõýä òóñàëíà. Iàíäëûã õàæóó òèéø áîëãîí
óðäóóð íü çî÷íûã ºíãºð¿¿ëæ, ñàíäëûã áàéðàíä íü áóöààí òà#üæ ñóóëãàíà.
9'!.è!ãýýíè' ç+%è+í áà'ã))!à!ò
E¿õ òºðëèéí õîîëíû ãàçàð íü èæèë äèçàéíòàé, èæèë ìàÿãààð ¿éë÷èëíý ãýñýí õàòóó ä¿ðýì áàéäàãã¿é . N÷èð
íü òýä ººð õîîðîíäîî ºðñºëääºã áºãººä áóñäààñ äà#óó áàéæ ÷àäñàí íü ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã òàòäàã. Çàðèì çîîãèéí
ãàçàð íü ¿íäýñíèé, çàðèì íü îð÷èí ¿&èéí ¿éë÷èëãýýã ÷óõàë÷èëàõ áà çàðèì íü ººðñäèéí ãýñýí îíöëîã
¿éë÷èëãýýã áèé áîëãîõûã õ¿ñäýã ì.
ið÷èí ¿&ä çîîãèéí ãàçðûí áàðèëãûí í¿¿ðýí òàëûã ºíãº, äèçàéíòàé º#ºðìºö ä¿ð òºðõòýé áîëãîõûí òóëä òºðºë
á¿ðèéí ìàò&ðèàëûã õîñëóóëàí ‰ òóõàéëáàë øèë, òîëü ºíãºë㺺íèé òîîñãî, áàéãàëèéí ÷óëóó ãýõ ìýò ‹ ãýðëýýð
÷èìýãëýäýã áîëñîí. lëàíãóÿà îðîéí öàãààð çîîãèéí ãàçðûí ãàäààä ¿çýìæ íü ãýðýëò¿¿ëãýýñ èõýýõýí
øàëòãààëíà.(ýðý# çîîãèéí ãàçàð íü òóõàéí áàðèëãûí !,U ò¿¿íýýñ äýýø äà#õàðò áàéðëàõ áîë çîîãèéí ãàçðûí
õàÿãèéã ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãòýé. (àÿã áîëîí îðîõ õààëãàíä ìýäýýëëèéí ñàìáàð, öàãèéí õó#ààðü çýðãèéã
áàéðëóóëñàí áàéíà.
Çýðýãëýë ºíäºðòýé çîîãèéí íü ãàçðóóä íü à#òîìàò ãóòàë öý#ýðëýã÷, àãààðæóóëàã÷èéã ñóóëãàñàí áàéäàã.
9'!.è!ãýýíè' ý& àðàà!à!
géë÷èëãýýíèé äàðààëàëOO¿éë÷ë¿¿ëýã÷ óãòàõààñ ýõëýýä òóõàéí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã ¿äýõ õ¿ðòýë ¿ç¿¿ëýõ
á¿õèé ë ¿éë÷èëãýýíèé äýñ äàðààëëûã õýëíý."íý íü õîîëíû ãàçðûí õý#, ìàÿã, ¿éë÷èëãýýíèé õýëáýðýýñ
õàìààð÷ ººð ººð áàéæ áîëíî.
géë÷ë¿¿ëýã÷ á¿ðèéí ñýòãýëä íèéöñýí òààòàé óóð àìüñãàëûã á¿ðä¿¿ëýõ ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéã ñýòãýë
õàíãàëóóí áàéëãàõ ¿¿äíýýñ ¿éë÷èëãýýíèé äàðààëëûã çº# çîõèîí áàéãóóëàõ íü ÷óõàë.
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹b
4è.ýý!è'í &ýý"5 4++!í6 öý& òàíè!ö))!à%/ çà%èà!ãà à"à%
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 4++!í6 öý& òàíè!ö))!à%/ çà%èà!ãà à"à% òà!ààð -ý!ýã
+!ã+%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. Nðüä÷èëàí çàõèàëãà à#àõ
!. Çî÷èíòîé ìýíäëýõ, øèðýýíä óðüæ ñóóëãàõ
U. (îîëíû öýñ òàíèëöóóëàõ
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
M. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ (óóäàñ JJOLM
!. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ (óóäàñ LJOMK!
U. E. q¿ðý#äóëàì ‡ Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý (óóäàñ ULOFK
4++!í6 öý& òàíè!ö))!à%/ çà%èà!ãà à"à%
*àõèàëãà à3àõ < Øèðýý çàõèàëàõ =
Pà çàõèàëãà à#àõààñ ºìíº ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéí àñóóæ áîëîõ äàðààõ àñóóëòàíä õàðèóëæ ÷àäíà ãýäýãòýý
èòãýëòýé áàéõ õýðýãòýé. †èøýý íüY
• lìàð ¿íäýñíèé õîîëîîð ¿éë÷ëýõ #ý– fìîíãîë, îðîñ, ÿGîí, %ðàíöf
• lìàð òºðëèéí õîîëíû öýñýýð ¿éë÷ëýõ #ý– f÷ºëººòýé ñîíãîõ ,èæ á¿ðäýëf
• Eýëýí ìºí㺺ð ýñ#ýë $ð&äèò $àðòààð òîîöîî õèéõ
• màäíààñ áýëýí àðõè äàðñ à#÷èð÷ ¿éë÷ë¿¿ëæ áîëîõ ýñýõ. Eîëíî ãýñýí òîõèîëäîëä íýìýãäýë òºëáºð áàéõ
ýñýõ
• (ýäýí öàãò îíãîéõ #ý–
• (¿¿õýäòýé èðæ áîëîõ óó–
• Tãààðæóóëàëòûí ñèñò&ì àæèëëàäàã óó
• Pàìõè òàòàõûã çº#øººðºõ ýñýõ
• oàøèíû ãàðàæ áèé ó–
• (¿ëýýí à#àëòûí çàõèàëãà à#äàã ýñýõ
• Pàíàé çîîãèéí ãàçðûã ÿàæ îëîõ ãýõ ìýò
Çàõèàëãà à#àõûí ºìíº äý#òðèéã áýëòãýñýí áàéõ Rñòîé. (àìãèéí ýõýíä ºäºð ýñ#ýë îðîéí õîîë õýçýý, õýäýí õ¿í
èðýõèéã òîäîðõîéëíî.
Nòñààð çàõèàëãûã à#àõäàà äàðààõ ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãòýé.g¿íä Y
 P&ë&%îí óòñààð ÿðèõäàà àëü áîëîõîîð òîäîðõîé äóó õîîëîéãîîð ý&ëäýã, 纺ëºí ÿðèõ
 Nòñààð ÿðèõäàà õàæóóãèéí ÷èìýý, øóóãèàíààñ õîë óðóóëàà ò&ë&%îí óòàñíû ãàðààñ îéðîëöîîãîîð
M.V ñì çàéòàé áàðèõ
 lðèàíûõàà õóðäûã ¿& ¿& ººð÷ëºõ,òýìäýã á¿õèé ¿ã ºã¿¿ëáýðèéã òîä áºãººä óäààí õýëýõ
 Çàõèàëãà à#àõ áîëîìæã¿é ¿&ä ý&ëäýãýýð òàéëáàðëàõ
 Çàõèàëãûã óòñààð ‰ àìààð‹ à#ñàí áîë ñàéòàð áàòàëãààæóóëàõ
Çàõèàëãûã áàòàëãààæóóëàõäàà
 Çàõèàëãà ºãñºí ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéí î#îã íýð
 Çàõèàëãûí íàðèéí îí ñàð, ºäºð
 (¿íèé òîî
 Çî÷èí õýä õýäýí õ¿íèé çàõèàëãà ºãñºí áîë õ¿¿õýä áàéãàà ýñýõèéã ëà#ëàõ
 Çî÷èä òóõàéí çî÷èä áóóäàëä àìüäàðäàã áîë ºðººíèé äóãààð, õàðèí ººð çî÷èä áóóäàëä áóóäàëñàí áîë
íýð áà òàñàëãààíû äóãààðûã çàà#àë òîäðóóëàõ õýðýãòýé.
 Øààðäëàãàòàé ç¿éëèéã áè÷èæ, òýìäýãëýæ à#íà.
Øèðýý çà%èà!à%à >ààð!àãàòà' áè.èã áàðè-ò
 Çàõèàëãûí õóóäàñ áóó çàõèàëñàí ñóóäëûí á¿ðòãýëèéí äý#òýð
 Eè÷èã õýðãèéí õýðýãñýë
 Tðãà õýìæýý ÿ#óóëàõ æàãñààëò ‰ õóàíëè‹
 (îîë, äàðñíû öýñ
 Çàõèàëãûí õîîëíû æàãñààëò
 Çî÷äûí $àðò
 Çàõèàëãûí $àðò
Çàõèàëãûí õóóäñûã àøèãëààä çî÷èí èðýõ îí, ñàð, ºäºð, öàãèéã ò¿ðãýí øóóðõàé òýìäýãëýæ à#íà. (ýðý#
çî÷èí õóãàöààíäàà èðýýã¿é áîë òóõàéí øèðýýíä áóñàä çî÷äûã á¿¿ óðü. Çî÷èí çàõèàëãà ºãºõ ¿&ä øèðýýã UK
ìèíóò õàäãàëíà ãýäãèéã ñàíóóëàõ õýðýãòýé. g¿íèé äàãóó UK ìèíóò øèðýýã õàäãàëíà. (óãàöààíäàà
èðýýã¿é,áîëîí õóãàöààíààñàà õîöîð÷ èðñýí áîë à÷ààëëûí óëìààñ çàéëøã¿é çî÷èí óðüæ ñóóëãàõ áîëñîí
ãýäãèéã ý&ëäýãýýð òàéëáàðëàõ õýðýãòýé.
Çî÷èí øèðýýã ýçëýõ ¿&ä ººð íýãýí õ¿íèéã õ¿ëýýæ áóé ýñýõèéã ëà#ëàæ àñóóíà. Tæëàà õºíãº#÷ëºõ, çî÷äûí
òà# òóõòàé áàéäëûã õàíãàõ ¿¿äíýýñ øèðýýí äýýð õîëîîñ õàðàãäàõ äóãààð òà#èõ íü ìàø èõ ¿ð
ä¿íòýé.Øèðýýí¿¿äèéã íèéë¿¿ëæ òà#üñàí äóãààðûã íü õý#ýýð ¿ëäýýõ õýðýãòýé.
:+.èíò+' -ýí!ý%/ >èðýýí )ð]$ &))!ãà%
Çî÷èíòîé ìýíäëýõ íü ¿éë÷ëýã÷, ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ õîRðûí àíõíû õàðüöàà ì. oýíäëýõäýý òóõàéí çî÷íûã
¿éë÷ë¿¿ëýõ ãýæ áóéä áàÿðëàæ áàéãààãàà èëýðõèéëýí 纺ã÷ íàéðñàãààð óãòàí à#÷ èíýýìñýãëýõ íü òóõàéí
çî÷íû èòãýëã¿é áàéäëûã ¿ã¿é áîëãîíî.
Nðüä÷èëàí çàõèàëãà ºãñºí ¿&ä íýðèéã íü ìýäýæ à#ñàí çî÷äûí íýðýýð íü äóóäàæ, õàðüöàõ íü òýäíèéã
õ¿íäýòãýæ, áóñäààñ äîòíî ¿çýæ áóé ìýò ñýòãýãäýë òºð¿¿ëäýã òóë çî÷èä äóðòàé áàéäàã ì.
Çî÷èíòîé ìýíäëýõäýý õ¿íäýòãýëèéí ¿ã õýðýãëýõýýñ ãàäíà òóõàéí öàã ¿&ä íü òîõèð÷ ìýíäèéã ìýäýõ
øààðäëàãàòàé. oýíäýëñýíèé äàðàà çî÷íû õó#öàñûã ºëã¿¿ðò óðüæ øèðýýíä ñóóëãàíà.
4)"öà&6ã à". 7!ã¿¿ðò 7ã7%
Çîîãèéí ãàçðûí çààëààñ õàìààð÷ çî÷äûí õó#öàñûã ìýíäýëñýíèé äàðàà ýñ#ýë çàõèàëñàí øèðýýí äýýð íü
óðüæ ñóóëãàñíû äàðàà à#íà.
:+.6ã >èðýýí )ðè%
Çî÷äûã ñýòãýë õàíãàëóóí áàéëãàõ øèðýýíä óðèõäàà ¿¿äíýýñ äàðààõ ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãòýé.
 (àìò ÿ#àà çî÷äûã õàìòàä íü ñóóëãàõ
 iëóóëàà ÿüàà çî÷äûã õ¿ññýí øèðýýíä íü ñóóëãàõ
 Sîíõîí òàëä áàéðëàõ øèðýýí¿¿ä áàéðøëûí õó#üä õàìãèéí ñàéíä òîîöîãääîã.
 (àíûí õàæóó äàõü øèðýý ãîëûí øèðýýíýýñ ÷ èë¿¿ áàéðøèëòàéä òîîöîãääîã.
 oýíäýëñýíèé äàðàà õýäýã õ¿íèé ñóóäàëòàé øèðýý õýðýãòýéã ëà#ëàíà.
 Çî÷äûí õ¿ñýëòèéã õàðãàëçàí øèðýýíä óðèõ
 Ióë øèðýý áàéõã¿é ¿&ä çî÷äûí çº#øººðºëòýéãýý𠺺ð çî÷èíòîé õàìòðàí ñóóëãàõ
jàðààõ ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãòýé.
 Øèðýýíä ñóóæ áóé çî÷äîîñ çº#øººðºë à#àõ
 màíöààðàà ÿ#àà õ¿íèéã ãàíöààð ÿ#àà õ¿íòýé
 "ìýãòýé õ¿íèéã ýìýãòýé õ¿íòýé
 "ðýãòýé õ¿íèéã ýðýãòýé õ¿íòýé
 (îñûã õîñòîé ñóóëãàíà
 Çàðèì òîõèîëäîëä çî÷èä ººðñ人 纺ã÷äºä õ¿ñýëò òà#èõ íü áèé.
4++!í6 öý& òàíè!ö))!à% òå%íèê à$è!!àãàà
(îîëíû öýñèéã õàòóó õà#òñàíä õèéñýí áîë ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ öýñèéã óíøèæ, õîîë ñîíãîõîä õÿëáàð áîëãîõ ¿¿äíýýñ
ºãºõèéí ºìíº íýýæ îëãîíî. Ç¿¿í ãàðòàà öýñèéã áîñîî áàéäëààð áàðèíà. Eàðóóí ãàðààðàà öýñíèé äýýä òàëààñ
íýýæ ºãíº. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ ºãíº. E¿õ ¿éë÷ë¿¿ëýã÷äýä öýñèéã ºãñíèé äàðàà áàéõã¿é õîîëûã õýëýõ
ýñ#ýë õîîëíû òºðë¿¿äèéã õýëæ ºãíº. Sýñèéã ãàðäóóëààä õîîë ñîíãîæ à#àõóéö õóãàöàà ºãíº. géë÷ë¿¿ëýã÷
öýñòýé òàíèëöñàí ãýæ ¿ç#ýë çàõèàëãûã à#÷ ýõýëíý.
M. géë÷ë¿¿ëýã÷ çàõèàëãà ºãºõºä áýëýí áîëñîí ãýäýãò èòãýëòýé áàéõ
!. "çíèé áàðóóí ãàð òàëä ñóóæ áóé ¿éë÷ë¿¿ëýã÷èéí áàðóóí ãàð òàëààñ çàõèàëãûã ýõýëæ à#àõ áà öàãèéí
ç¿¿íèé ýñðýã øèðýýã òîéð÷ õàìãèéí ñ¿¿ëä ýçíýýñ à#íà.
U. Çî÷èíä õîîë ñîíãîõîä íü çº#ëºõ,òóñëàõ
4. Çî÷íû òà#üñàí òóñãàé ñàíàë õ¿ñýëòèéã òýìäýãëýí à#íà. f Póõàéëáàë ñ¿ìñã¿é ãýõ ìóó ÿàð÷ áàéãàà
òóë õîîëûã ò¿ðãýí à#àõ ãýõ ìýòf
V. Çàõèàëãûã çº# áóðóó à#ñàí ýñýõýý äàõèí íýã ëà#ëàæ àñóóíà.
k. Pà#üñàí øààðäëàãûí õàìò ãàë òîãîîíä äàìæóóëàõ. Çàõèàëãûã òîîöîîíû äý#òýðò õîRð õó#ü áè÷íý.
Eè÷èëò íü ãàðãàöòàé, îéëãîìæòîé áàéíà.
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹c
4è.ýý!è'í &ýý"5 4++!++ð ¿'!.!ý% òå%í+!+ãè
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 4++!++ð ¿'!.!ý% òå%í+!+ãè'í òà!ààð -ý!ýã +!ã+%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. (îîë îëãîõ äàðààëàë
!. (àëóóí, õ¿éòýí çóóø îëãîõ
U. غëòýé õîîë îëãîõ
F. gíäñýí õîîëîîð ¿éë÷ëýõ
V. Tìòëàã õîîë, æèìñýýð ¿éë÷ëýõ
k. Pà#àã, áàãàæ, õýðýãñýë õóðààõ
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
1. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ
2. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ
3. E. q¿ðý#äóëàì ‡ Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý
4. ???.‡FeCAfBAgCEeFBhijF
4à!))í %¿'òýí ç))>/ >7!òý' %++!/ ¿í&ýí %++!++ð ¿'!.!ý%
,îîë îëãîõ äàðààëàë
Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíä õîîë, óíäààíû ç¿éëèéí îëãîõ äàðààëëûã íàðèéí áàðèìòëàõ õýðýãòýé. "íý íü
õîîëûã öýñýíä áè÷èõ äàðààëàëòàé àäèëõàí áàéäàã. Wéìýýñ çî÷íû çàõèàëãûã à#ñíû äàðàà îëãîõ äàðààëëûã
òºëº#ëºæ ãàðãàñàí áàéíà. lìàð ÷ òñõèîëäîëä çàãàñíû ìàõàí õîîëûã õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ºãäºã æóðàìòàé. (îîëûã
ºãñíèé äàðàà ò¿¿íä òîõèðñîí àðõè äàðñíû ç¿éëèéã õóíäàãàëíà.
,àë;;í>õ¿éòýí ç;;7 îëãîõ
(¿éòýí çóóøèéã õàìãèéí ò¿ð¿¿íä îëãîíî. "íý õîîë íü áàãà õýìæýýòýé, ãîRìñîã ÷èìýãëýëòýé, ¿çýìæòýé áàéíà.
(îäîîäíû ø¿¿ñèéã ÿëãàðóóëæ, äàðààãèéí õîîë èäýõ áýëòãýëèéã áèé áîëãîäîã. (¿éòýí çóóø îëãîõûí ºìíº
øèðýýíèé çàñàëòàíä çóóøíû õóòãà, ñýðýý òà#üñàí áàéíà. Çî÷èí õýä õýäýí òºðëèéí çóóø çàõèàëñàí áîë
îëãîõ äàðààëëûã íàðèéí áàðèìòàëíà. Çàãàñíû ìàõàí çóóø ºãñíèé äàðàà òà#àã áîëîí çîðèóëàëòûí áàãàæ
õýðýãñëèéã ñîëèõ õýðýãòýé. Çóóøèéã õîîë îëãîõ àëü ÷ àðãààð îëãîæ áîëíî. g¿íäY
• màð äýýðýýñ îëãîõ
• Póñëàõ øèðýý àøèãëàí îëãîõ
• Øèðýýí äýýð à#÷èð÷ òà#èàä çî÷äîî𠺺ðñ人ð íü à#àõóóëàõ
• (¿í á¿ðò òà#àãëàñàí áàéäëààð à#÷èð÷ ºãºõ
Çàðèì çóóø îëãîõ îíöëîãY
1. Çàãàñíû õàð ò¿ðñO ò¿ðñíèé ì&òàëë òà#ãàíä õèéæ, çà#ñàð íü ìºñ õèéíý. (ýýòýé ñàë%&òî$ äý#ññýí
òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä ò¿ðñíèé õóòãóóð ýñ#ýë öàéíû õàëáàãà òà#üæ ºãíº. P¿ðñýíä öºöãèéí òîñ,
çàãàñíû ìàõàí øàíçòàé Gèðîæ$è, øàðñàí öàãààí òàëõ äàãóóëæ ºãíº. Sºöãèéí òîñûã äèéçýíä, áóñäûã íü
òàëõíû òà#ãàíä õèéñýí áàéíà. Pà#àãòàé ò¿ðñ, öºöãèéí òîñûã ç¿¿í ãàð òàëä, òàëõ, Gèðîæ$èéã õàëóóíààð
íü áàéëãàõûí òóëä äóãòóé õýëáýðòýé ý#õñýí äàà#óóí áóó öààñàí ñàë%&òî$íû çà#ñàð õèéæ, ç¿¿í ãàð
òàëä òà#üæ ºãíº.
2. Çàãàñíû óëààí ò¿ðñO æèæèã, çóé#àí òà#ãàíä òà#àãëàæ, íîãîîí óðãàìàë, íèìáýãýýð ÷èìýãëýíý. Çî÷íû
áàðóóí ãàð òàëä òà#èíà. Sºöãèéí òîñûã ç¿¿í ãàð òàëä òà#üæ ºãíº.
3. Sºöãèéí òîñO ºã뺺íèé öàéíû öýñýíä îðñîí áàéäàã. †èæèã äºð#ºëæèí ç¿ñýýä, íààëäàæ
Ẻãíºðºõººñ õàìãààëæ, õ¿íñíèé ìºñòýé õàìò òà#àãëàíà.Sºöãèéí òîñíû õóòãûã òàëõíû
òà#ãàí äýýð òà#üæ ºãíº.
F. jàí íîãîîíû çóóøO çàãàñ,ìàõ, øó#óóãààð õèéñýí õ¿éòýí çóóøòàé õýðýãëýõýä òîõèðîìæòîé.
mðóGGýýð ÿ#àà çî÷äûí ¿éë÷èëãýýíä øààçàí òà#ãàíä, õ¿ëýýí à#àëòûí ¿éë÷èëãýýíä áîëîð
òà#ãàíä òà#àãëàñàí áàéäàã. MO! Gîðöûí íîãîîã ñàëàòíû òà#ãàíä õèéæ, òàëõíû òà#ãàí äýýð
òà#èàä îëãîíî. oºñòýé õàìò òà#àãëàæ, äýýã¿¿ð íü óñ ø¿ðøèíý. 'îãîîã ç¿ññýí áîë ñýðýý
òà#üñàí áàéíà. QQ õîîë èäýæ äóóñòàë øèðýýí äýýðýýñ õóðààõ øààðäëàãàã¿é.
5 •àíàñàí, öàðöààñàí, øàíçàëñàí, ìàéîí&çòîé çàãàñO çóé#àí òà#ãàíä òà#àãëàíà. Pà#àãòàé
íü çî÷íû ç¿¿í ãàð òàëä òà#üæ îëãîíî.
k ØGðîòû, ñàðäèí, ñàéðàO çóé#àí òà#ãàíä òà#àãëàæ, íèìáýã, íîãîîí óðãàìëààð ÷èìýãëýñýí
áàéäàã.
7 oàõíû öóãëóóëãà çóóø f àññîðòè ìÿñíî& f O UOk íýð òºðëèéí ìàõ, ìàõàí á¿òýýãäýõ¿¿íýýð áýëòãýæ, øèíý
áîëîí $îíñ&ð#ëîñîí æèìñ, íîãîîí óðãàìàë, øºëíèé öàðöààìëààð ÷èìýãëýñýí áàéíà. Çóé#àí òà#ãàíä òà#àãëàæ,
ãàð äýýðýýñ îëãîíî.
J Øàðñàí òîðîéO õ¿ëýýí à#àëòûí õîîë ì. †èæèãëýæ ç¿ñýýä çóé#àí òà#ãàíä á¿òýí áàéäëààð
òà#àãëàñàí áàéíà. Øèíý íîãîî, ÿíøóé, öàðöààìëààð ÷èìýãëýæ,. ãàð äýýðýýñ îëãîíî.
9 Øàðñàí òàõèàO Gîðöûí õýð÷ìýýð õýð÷ýýä, äóãóé òà#ãàíä á¿òýí áàéäëààð òà#àãëàæ, ÷èìýãëýíý. màð
äýýðýýñ îëãîíî.
MK. Iàëàò, öóóæóóëñàí æèìñ, íîãîîO ñàëàòíû òà#ãàíä òà#àãëàæ, òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä
îëãîíî. Çàðèì òîõèîëäîëä ñàëàòûã øèëýí àÿãàíä õèéæ îëãîæ áîëíî. Wéì ñàëàòûã ñàëàò
$î$ò&éëü ãýíý. (ýýòýé ñàë%&òî$ äý#ññýí òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä öàéíû õàëáàãàòàé
îëãîíî.
MK Eÿñëàã fñûðfO íèìãýí ç¿ñýýä çóé#àí òà#ãàíä òà#àãëàíà. Wòàëè, pðàíö, WñGàíè çýðýã îðîíä
àìòëàã õîîëíû ºìíº áÿñëàãèéã îëãîíî
,àë;;í ç;;7 îëãîõ:
(¿éòýí çóóøèéã èäýæ õýðýãëýñíèé äàðàà òà#àã, áàãàæ õýðýãñëèéã õóðààíà. (àëóóí çóóøíû îëãîõ
ò&ìG&ðàòóð íü —JVO—LK
K
I áàéíà. Eàÿðûí áîëîí õ¿ëýýí à#àëòûí õîîëíû öýñýíä îðñîí áàéäàã. (àëóóí çóóøèéã
áýëòãýñýí ñà#òàé íü, õàëóóíààð íü îëãîäîã. nî$îòíèöà, $î$èëüíèöà, æèæèã õàéðóóëûí òà#ãàíä áýëòãýäýã.
(ýýòýé ñàë%&òî$ äý#ññýí òàëõíû ýñ#ýë çóóøíû òà#ãàí äýýð òà#èàä $î$îòíèöàãèéí áàðèóëä öààñàí
öýöýã ,$î$èëüíèöà ,õàéðóóëûí òà#àãíû áàðèóëûí äýðãýä ãóð#àëæèëæ ý#õñýí öààñàí ñàë%&òî$ òà#èíà
."íý íü ãàð ò¿ëýõýýñ õàìãààëíà . Eýëòãýñýí õàëóóí çóóøèéã çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ ºãíº.
•àíàñàí õà#÷Y "íý íü ñàéí ÷àíàðûí õàëóóí çóóøíû íýã ì . غëòýé ,øºëã¿é ! ÿíçààð îëãîíî .غëòýé îëãîõäîî
øºëòýé õîîëíû ì&òàëë òà#ãàíä õèéæ, òàëõíû ýñ#ýë çóóøíû òà#ãàí äýýð òà#èàä çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ
îëãîíî. غëã¿é îëãîõäîî äóãóé ì&ëüõèîð òà#ãàíä òà#àãëàæ îëãîíî. (àëóóíààð íü áàéëãàõûí òóëä äóãòóé
õýëáýðòýé ý#õñýí äàà#óóí ñàë%&òî$íû çà#ñàð òà#èíà.Çî÷èí á¿ðò çóóøíû òà#àã, õÿñààíû áàãàæ ºãñºí
áàéíà. (ÿñààíû áàãàæèéã õóòãà ðóó FV
K
íàëóó áàéðëóóëíà. oºí õóíäàãàëñàí Gè#î ºãíº. "íý õîîëûã èäýõýä
ãàð îðîëöîíî. Wéìýýñ ãàð çàéëàõ õ¿÷èëëýã óñ ºãíº. Pàëõíû òà#ãàí äýýð F íóãàëñàí äàà#óóí ñàë%&òî$
òà#üæ, äýýä òàëûí ¿ç¿¿ðèéã ñºõíº. Çà#ñàð íü M ç¿ñýì íèìáýã á¿õèé ñàëàòíû òà#àãòàé óñ òà#üñàí
áàéíà.Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëä òà#üæ ºãíº. Çî÷èä õóðóóíû ¿ç¿¿ðèéã ä¿ðæ öý#ýðëýýä ñàë%&òî$íû ñºõñºí
¿ç¿¿ðýýð àð÷èíà.(ýðýãëýñíèé äàðàà 纺ã÷ õóðààíà.
(àëóóí áóò&ðáðîä. fòàëõàí çóóø f Y 'ýã ç¿ñýì òàëõàí äýýð áÿñëàã, óòñàí ìàõ, çàãàñ, íîãîî, 캺ã ìýòèéí
õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òà#èàä øàðàõ ø¿¿ãýýíä áèò¿¿ õàéðñàí áàéíà. iëãîõûí ºìíº çî÷èí á¿ðò õàëààñàí
çóóøíû òà#àã, çóóøíû õóòãà, ñýðýý ºãíº.
Ø7!òý' %++! +!ã+%5
gäèéí õîîëíû öýñýíä îðñîí áàéíà. P¿ð¿¿÷èéí èäýæ õýðýãëýñýí õîîëíû òà#àã, áàãàæ õýðýãñëèéã õóðààñíû
äàðàà øºëòýé õîîëûã îëãîíî. غëòýé õîîëûã îëãîõ ò&ìG&ðàòóð íü õàëóóí øºëòýé õîîë —rV
K
I, õ¿éòýí øºëòýé
õîîë —r
K
O—MF
K
I áàéíà. غëèéã îëãîõûí ºìíº òàëõûã ñýëáýæ, íýìæ òà#èíà.غëòýé õîîëûã äàðààõ àðãààð
îëãîíî. g¿íäY .
M. Póíãàëàã øºë, çóòàí øºëèéã øºëíèé àÿãàíä õèéæ, õàëáàãàíû õàìò çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ íü óðä íü
òà#üæ ºãíº.
!. ‘ààðàí ñà#àíä áýëòãýñýí øºëòýé õîîëûã ã¿&õýí òà#ãàí äýýð òà#èàä çî÷íû áàðóóí ãàð
òàëààñ óðä íü òà#üæ ºãíº. Çàðèì òîõèîëäîëä øºëíèé òà#àã ðóó ¿ëýí îëãîæ áîëíî.
U. غëèéã ¿ëýí îëãîõ àðãà. "õëýýä çî÷èí á¿ðò õàëààñàí øºëíèé òà#àã òà#üæ ºãíº. qîäíîñîí äýýð òà#üæ
áýëòãýñýí ñýíæòýé àÿãàíä õèéñýí øºëèéã à#÷ðààä, çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ î÷èæ, óðä íü áàéãàà
òà#ãàíä ýðãýëäýõ õºäºëãººíººð ¿ëýí îëãîæ áîëíî.
F. mýð á¿ëýýðýý ÿ#àà õ¿ì¿¿ñ, òàìèð÷äûí õîîë, ãðóGGýýðýý ÿ#àà æóóë÷äûí ¿éë÷èëãýýíä øºëòýé õîîëûã
øºëíèé ñà#íààñ îëãîæ áîëíî. "íý òîõèîëäîëä øºëèéã 纺ã÷ íàð òà#àãëàæ îëãîõîîñ ãàäíà çî÷èä ººðñ人
òà#àãëàæ à#÷ áîëíî. Ià#òàé øºëèéã òà#àã, Gîðöûí õàëáàãàíû õàìò òóñëàõ øèðýýí äýýð à#÷èð÷
áàéðëóóëààä ñàë%&òî$îîð æèéðýãëýæ, øºëíèé òàãèéã à#íà. Ç¿¿í ãàðòàà ã¿&õýí òà#àã áàðèàä äýýð íü
õàëààñàí øºëíèé òà#ãèéã òà#üæ òà#àãëàíà. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ ºãíº.
غëòýé õîîëûã çî÷èí á¿ðò çîðèóëñàí áàéäëààð òà#àãëàæ, !,U òà#àãíû àðãààð à#÷ðààä çî÷íû áàðóóí ãàð
òàëààñ íü óðä íü òà#üæ ºãíº.
Tìòëàã áîëîí õ¿éòýí øºëèéã óëèðëûí áàéäàëä òîõèðóóëàí îëãîíî. Çî÷èí á¿ðò òà#àãëàñàí áàéäëààð îëãîõ íü
òîõèðîìæòîé. غëòýé õîîëîíä çîðèóëæ öºöãèé äàãóóëæ ºãíº. g¿íèéã öºöãèéíèé ñà#, öºãöºíä õèéæ, çî÷íû
áàðóóí ãàð òàëä òà#üæ ºãíº.
¯íäñýí õîîëîîð ¿éë+ëýõ:
gíäñýí õîîë íýð òºðëèéí õó#üä îëîí ÿíç áàéäàã. "íý õîîëûã îëãîõûí ºìíº øèðýýí äýýðýýñ øºëòýé õîîëíû òà#àã,
áàãàæ õýðýãñýë, ¿ëäýãäýë çóóøèéã õóðààíà. Øèðýýíä íýìýëò çàñàëò õèéíý. (ýðý# ! òºðëèéí ¿íäñýí õîîë
çàõèàëñàí áîë øèðýýíèé çàñàëòàíä çàãàñíû áîëîí ¿íäñýí õîîëíû áàãàæ õýðýãñëèéã òà#üñàí áàéõ õýðýãòýé.
¿íäñýí õîîëûã õýä õýäýí ÿíçààð òà#àãëàñàí áàéíà. g¿íäY
M. gíäñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, õà÷èð, ñ¿ìñ õàìòäàà
!. gíäñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ñ¿ìñ íýã òà#ãàíä, õà÷èð íü òóñäàà
U. gíäñýí á¿òýýãäýõ¿¿í, ñ¿ìñ, õà÷èð ãóð#óóëàà òóñäàà
Híäºð çýðýãëýëèéí çîîãèéí ãàçàðò ¿íäñýí õîîëûã èõý#÷ëýí ãàð äýýðýýñ îëãîäîã. „ð íü ¿íäñýí õîîëûã õîîë
îëãîõ àëü ÷ àðãààð îëãîæ áîëíî.
Çàðèì ¿íäñýí õîîë îëãîõ îíöëîã.
M •àíàñàí çàãàñ qîëüø ýñ#ýë mîëëàíä ñîóñòýéO •àíàñàí çàãàñûã çóé#àí ýñ#ýë ì&òàëë òà#ãàíä òà#àãëàíà.
(à÷èðò ºãºõ ÷àíàñàí òºìñèéã äóãóé ì&òàëë òà#ãàíä òà#àãëàæ, æèæèã õýð÷ñýí ÿíøóé öàöíà. Iîóñûã
ñ¿ìñíèé ì&ëüõèîð ñà#àíä õèéñýí áàéíà. Póñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîíî. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ íü óðä
òà#üæ ºãíº. lñ õèéõ òà#ãèéã áàðóóí ãàð òàëä íýìæ òà#üæ ºãíº.
2 Híäºãòýé áè%øò&$ñO "íý õîîëûã çóé#àí ì&ëüõèîð òà#ãàíä õà÷ðûí õàìò òà#àãëàñàí áàéíà. jýýð íü
í¿äýëæ øàðñàí ºíäºã òà#èíà. màð äýýðýýñ ýñ#ýë òóñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîíî.
U 'àðèéí ìàõàí õóóðãà fE&%ñòðîãàíî#fO †èæèã õàéðóóëûí òà#ãàíä ýñ#ýë çóé#àí ì&òàëë òà#ãàíä
òà#àãëàñàí áàéíà. (à÷ðûã òóñàä íü æèæèã õàéðóóëûí òà#ãàíä òà#àãëàíà. (à÷èðò íü øàðñàí òºìñ ºãíº.
"íý õîîëûã òóñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîõîä òîõèðîìæòîé. Pà#ãàíä ýõëýýä õà÷ðûã, äàðàà íü ìàõûã
òà#àãëàíà. Çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ ºãíº.
F jà#òìàë ìàõàí $îòë&òO o&ëüõèîð òà#ãàíä õèéæ, õà÷ðûí õàìò òà#àãëàíà. Póñëàõ øèðýýí äýýðýýñ ýñ#ýë
ãàð äýýðýýñ îëãîíî.
5 Øîðëîã f øàøëû$ fO Çóé#àí ì&ëüõèîð òà#ãàíä øîðíû õàìò òà#àãëàíà. (à÷ðûã òóñàä íü ñàëàòíû òà#ãàíä
òà#àãëàñàí áàéíà. (à÷èðò øèíý óëààí ëîîëü, íèìáýã, õýð÷ñýí ñîíãèíî ºãíº. I¿ìñèéã íü ñ¿ìñíèé øààçàí
òà#ãàíä õèéñýí áàéíà. "íý õîîëûã òóñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîíî. oàõûã øîðíîîñ íü ñàëãàõäàà öààñàí
ñàë%&òî$îîð æèéðýãëýí ç¿¿í ãàðààðàà øîðíîîñ áàðüæ, áàðóóí ãàðòàà áàðüñàí õàëáàãà, ñýðýýãýýð
ìàõûã óðàãø øó#òàð÷ ñàëãàíà. Pà#àãòàé ìàõûã çî÷íû óðä òàëä òà#üæ, õà÷èð, ñ¿ìñèéã ç¿¿í ãàð òàëä
òà#üæ ºãíº.
k •ëÿO$&áàá f Tç&éðáàéäæàí ¿íäýñíèé õîîëf O çóé#àí ì&ëüõèîð òà#ãàíä øîðíû õàìò òà#àãëàíà. Póñëàõ
øèðýýí äýýðýýñ îëãîíî
r nè&# $îòë&ò fnîòë&ò Gî nè&#ñ$èf O o&ëüõèîð òà#ãàíä íîãîîí #àíäóé, òºìñíèé õà÷ðûí õàìò òà#àãëàñàí
áàéíà. lñàíä íü öààñàí öýöýã øóðãóóëíà. Póñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîõîä òîõèðîìæòîé. Pà#àãëààä
çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ îëãîíî. "íý õîîëûã öºöãèéí òîñîîð øàíçàëñàí ãýäãèéã çî÷èíä
àíõààðóóëàõ õýðýãòýé.
J oàõòàé áëèí÷è$O Çóé#àí ì&òàëë òà#ãàíä òà#àãëàíà. Póñëàõ øèðýýí äýýðýýñ îëãîíî. (àëààñàí ã¿&õýí
òà#ãàíä òà#àãëààä, çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ îëãîíî. Ià#òàé öºöãèéã ç¿¿í ãàð òàëä íü
òà#üæ ºãíº.
s-ò!àã %++!/ $è-&ýýð ¿'!.!ý%/ хэрэqлэсэ1 0аˆаq/
‰аqаt хэрэqсэл хuраах
Tìòëàã õîîë, æèìñèéã èäýæ õýðýãëýñíýýð õîîëëîõ àæèëëàãàà äóóñíà. "äãýýð õîîë íü ñàéõàí àìò ¿íýðòýé,
纺ëºí áè& á¿òýöòýé, ºí㺠¿çýìæ ñàéòàé áàéäàã. Tìòëàã õîîëûã õàëóóí, õ¿éòýí ãýæ ! àíãèëíà. Tìòëàã õîîëûã
îëãîõûí ºìíº øèðýýí äýýðýýñ ò¿ð¿¿÷èéí õýðýãëýñýí õîîëíû òà#àã, áàãàæ õýðýãñýë, ¿ëäýãäýë òàëõ,
àìòëàã÷ çýðãèéã õóðààíà. Øààðäëàãàòàé áîë á¿òýýëãèéã ñîëèíî.Wõýíõ àìòëàã õ¿éòýí õîîëûã øèë, áîëîð
öºãöºíä, ìºõººëäºñ, õººñð¿¿ëñýí öºöãèéã ì&òàëë öºãöºíä õèéæ îëãîíî.Sºãöòýé õîîëûã õýýòýé ñàë%&òî$
äý#ññýí òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä öàéíû, àìòëàã õîîëíû,ìºõººëäºñíèé õàëáàãàíû àëü íýãòýé îëãîíî.Eàðóóí
ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ îëãîíî. Tìòëàã õàëóóí õîîëûã èõý#÷ëýí áýëòãýñýí ñà#òàé íü îëãîíî.Çóóøíû ýñ#ýë
¿íäñýí õîîëíû òà#ãàí äýýð òà#üæ îëãîíî. jàãóóëæ ºãºõ ñ¿¿, öºöãèé, Rîòîíãèéí íóíòàãèéã ñ¿¿, öºöãèéíèé ñà#,
æèæèã äèéçýíä õèéíý. Eàðóóí ãàð òàëä íü òà#üæ ºãíº. †èìñ, æèìñãýíèéã öºãöºíä õèéæ, Rîòîíãèéí íóíòàã
öàöàæ, òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#üæ, àìòëàã õîîëíû õàëáàãàòàé îëãîíî.Tìòëàã õ¿éòýí õîîëûã —rO—MF
K
IOòàé,
ìºõººëäºñèéã K
K
IOòàé, àìòëàã õàëóóí õîîëûã —rV
K
IOòàé îëãîíî.
.'/,í'- à)0àà/à1: æèæèã õàéðóóëûí òà#ãàíä õèéæ, õýýòýé ñàë%&òî$ äý#ññýí çóóøíû òà#ãàí
äýýð òà#èàä , àìòëàã õîîëíû õàëáàãàòàé îëãîíî. Tìòëàã ñ¿ìñèéã ñ¿ìñíèé ñà#àíä õèéæ, áàðóóí ãàð òàëä íü
òà#üæ ºãíº.
†èìñíèé ÷àíàìàëòàé áëèí÷è$Y †èæèã õàéðóóëûí òà#àã ýñ#ýë äóãóé òà#ãàíä õèéæ, Rîòîíãèéí íóíòàã öàöààä,
çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ óðä íü òà#üæ ºãíº.
.'/,í'- ,à1à*: Øèëýí öºãöºíä õèéæ, òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä, àìòëàã õîîëíû õàëáàãàòàé îëãîíî.
iëîí íýð òºðëèéí æèìñY (¿ëýýí à#àëòûí ¿éë÷èëãýýíä áîëîð òà#ãàíä, &ðäèéí ¿éë÷èëãýýíä øààçàí
òà#ãàíä õèéæ, çî÷íû ç¿¿í ãàð òàëààñ î÷èæ ñîíãóóëíà.
#à$'1 23àíàí 2: gç¿¿ðèéã íü õºíãºí ç¿ñýýä, àìòëàã õîîëíû òà#ãàíä òà#àãëàíà. †èìñíèé õóòãà, ñýðýýòýé
îëãîíî.
#4-1, 2à3ð'5î, 2: Tìòëàã õîîëíû òà#ãàíä òà#àãëàæ, æèìñíèé õóòãà, ñýðýýòýé îëãîíî.lñ õèéõ òà#ãèéã íýìæ
ºãíº.
6í*îîð 2 7'0í8 2: Øèëýí öºãöºíä õèéæ, òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä, öàéíû õàëáàãàòàé îëãîíî. Eàðóóí ãàð
òàëä ÿñ õèéõ òà#àã, ãàð çàéëàõ õ¿÷èëëýã óñ òà#üæ ºãíº.
9:$):í: 2 51+3í'5à 2; 3<<ð<1%)<í< 2 /à1'íà 2: Øèëýí öºãöºíä õèéæ, øèðýýí äýýð òà#èíà.Çî÷èí á¿ðò àìòëàã
õîîëíû õàëáàãà, òà#àãíû õàìò ºãíº.˜îòîíãèéí íóíòàãèéã öºãöºíä õèéæ, öàéíû õàëáàãàòàé îëãîíî.
='-)+à 2 àð3+% 2: Eóöàëãàñàí óñààð óãààíà. iðîéí õýñãèéã à#÷, ñ&ãì&íò õýëáýðòýé ç¿ñíý.Tìòëàã õîîëíû
òà#ãàíä õèéæ, àìòëàã õîîëíû õóòãà, ñýðýýòýé ºãíº.˜îòîíãèéí íóíòàã äàãóóëæ ºãíº.
>îð*; ï'ðî?íîå: Ç¿ñýýä õýýòýé ñàë%&òî$ äý#ññýí òîðòíû òà#ãàí äýýð òà#àãëàæ, íàðèéí áîî#íû õà#÷ààð,
õóòãóóðààð îëãîíî. Çî÷èí á¿ðò àìòëàã õîîëíû ã¿&õýí òà#àã ºãíº.Ǻºëºí ÷èìýãëýëòýé íàðèéí áîî#îíä àìòëàã
õîîëíû ñýðýý,õàòóó öàðöàíãè ÷èìýãëýëòýé íàðèéí áîî#îíä àìòëàã õîîëíû õóòãà, ñýðýý ºãíº.
@à7,; &'A:ð*:- 0àð,àí ,à/àð: jóãòóé õýëáýðòýé ý#õñýí äàà#óóí ñàë%&òî$íû çà#ñàð õèéæ, áîëîð, øààçàí
òà#ãàíä òà#àãëàíà.màðààðàà à#÷ èäíý.
E¿õ çî÷èä õîîë èäýæ äóóññàíû äàðàà áîõèðûã õóðààíà. (ýðý#
çî÷èí õîîëíû õýðýãñëýý çýðýãö¿¿ëýí òà#üñàí òîõèîëäîëä
òà ò¿¿íèéã õóðààæ áîëîõ áà õýðý# òà èòãýëòýé áóñ áàé#àë
àñóóæ áîëíî. Eîõèðûã õóðààõäàà çî÷èíû áàðóóí ãàð
òàëààñ áàðóóí ãàðààð öàãèéí ç¿¿íèé äàãóó øèðýýã òîéð÷
õóðààíà.
(óðààõäàà ! áà U òà#àãíû àðãààð õóðààíà.
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹d
4è.ýý!è'í &ýý"5 Xíààãààð ¿'!.!ý% òå%í+!+ãè
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 Xíààãààð ¿'!.!ý% òå%í+!+ãè'í òà!ààð -ý!ýã +!ã+%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. Çî÷èíä óñ,óíäààãààð ¿éë÷ëýõ
!. •îíõ ýñ#ýë ãðà%èíààð ¿éë÷ëýõ
U. mîîæóóðûí óíäàà, øàð àéðãààð ¿éë÷ëýõ
4. Sàé, $î%&ãîîð ¿éë÷ëýõ
V. Iîãòóóðóóëàã÷ã¿é óíäààãààð ¿éë÷ëýõ
k. Tðõè, äàðñ îëãîõ ò&õíè$
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
V. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ
k. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ
r. E. q¿ðý#äóëàì ‡ Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý
8. ???.‡FeCAfBAgCEeFBhijF
:+.èí )&/ )íààãààð ¿'!.!ý%
Øèëýí ýäëýëèéã ÿ#÷ ÿ#àõ áà ¿éë÷ëýõY
géë÷èëãýýíèé òàíõèìä çî÷èíòîé ýñ#ýë çî÷èíã¿é àëè#àà òîõèîëäîëä øèëýí ýäëýëèéã øèëáýíýýñ íü áàðèí äîîø
õàðóóëàí à#÷ ÿ#àõ ýñ#ýë òîõèðîõ õýìæýýíèé öàðàí äýýð à#÷ ÿ#íà.
Eóðóó áàðèëò Ǻ# áàðèëò
Eàðèóëòàé øèëýí ýäëýëýýð çî÷èíä ¿éë÷ëýõäýý áàðèóëûã áàðóóí òèéø õàðóóëàí øèëýí ýäëýë äýýðõ
çóðàã, ÷èìýãëýë áîëîí ñ¿ëä òýìäãèéã çî÷èí ðóó õàðóóëàí áàéðëóóëíà. (ýðý# øèðýý íü äàà#óóí ýäëýëã¿é
áîë øèëýí ýäëýëèéí äîîð ñóóðü òà#üæ ºãíº. Sý#ýðëýæ áýëòãýñýí øèëýí ýäëýëèéã øèëáýíýýñ ýñ#ýë
áàðèóëààñ íü áàðüæ õýðýãëýõ áºãººä øèëýí ýäëýë äýýð õóðóóíû õýý ãàðãàæ áîëîõã¿é.
Níäààíû ç¿éëèéã áó%&òýýð áîëîí à#òîìàòààð ¿éë÷ëýõýä çî÷èä ººðºº ººðòºº ¿éë÷èëäýã áºãººä ýíý ¿&ä çî÷äîä
öý#ýðõýí ýäëýë, ëîíõ ýñ#ýë ãðà%èí à#àà÷èæ ºãíº.
Ë+í% ý&"ý! ãðà*èíààð ¿'!.!ý%
"íý òîõèîëäîëä öý#ýðõýí øèëýí ýäëýë õýðýãòýé áîëíî. •îíõûã çî÷äûí äýðãýä òóñëàõ øèðýýí äýýð
îíãîéëãîí øèðýýí äýýð çàññàí øèëýí ýäëýëä õóíäàãàëíà. (àðèí ãðà%èíààð óíäààíû ç¿éë îëãîõûí ºìíº çî÷äîîñ
çàõèàëãûã ëà#ëàí àñóóæ ò¿¿íèéã äàõèí äà#òàí õýëæ çº#øººðñíèé äàãóó ¿éë÷èëíý. mðà%èí áîëîí ëîíõîí äàõü
óíäààíû ç¿éëèéã õóíäàãàëàõäàà áàðóóí ãàðààðàà ëîíõíû øîøãûã çî÷èí ðóó õàðóóëàí ñóóðü õýñãýýñ áàðüæ
õóíäàãàëíà.
Nñ óíäààã çî÷èíä õàìãèéí ò¿ð¿¿íä îëãîõ áà óðüä÷èëàí õºðãºñºí áàéíà. •ààçòàé øèëòýé óíäààíû
ç¿éëèéã ñàéí àð÷èæ, õàÿãèéã íü á¿ðýí á¿òýí áàéëãàíà.(àÿãàí äýýð áàéãóóëàãûí òàìãà äàðñàí áàéäàã.
•àíàðûã øàëãàæ õ¿ëýýæ à#íà.
†èøýýëáýëY qè#î, æèìñíèé óñ, ñî$íû ìóóäàæ ýõëýõ àíõíû øèíæ òýìäýã íü òóíàäàñ ¿¿ñýõ ÿ#äàë ì. qè#ûã
îíãîéëãîõîä õóðö ¿íýð ¿íýðòýíý. Níäààíû ç¿éë õóíäàãàëàõ ¿&ä èõ õýìæýýíèé õººñðºëò ºãäºã áàéíà.Iî$èéã
äîìáî, $îíóñ õýëáýðèéí ñòà$àíä, ìºñòýé óñûã äîìáîíä õèéæ áýëòãýíý. oºñèéã òóñàä íü ñàëàòíû òà#ãàíä
õèéãýýä îëãîæ áîëíî. (¿éòýí óíäàà îëãîõ ò&ìGðàòóð íü JOM!
K
I áàéíà. Øèëòýé óíäààíû ç¿éëèéã òóñëàõ
øèðýýí äýýð îíãîéëãîîä àìñðûã íü àð÷èíà. Wíãýýä çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ íü îëãîíî. •ààçòàé óíäààã
îíãîéëãîëã¿éãýýð à#÷ðààä çî÷íû äýðãýä îíãîéëãîæ çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ íü îëãîíî.
(ýðý# çî÷èí óñ óíäàà çàõèàëààã¿é òîõèîëäîëä øèðýýí äýýðõ øèëýí ýäëýëèéã õóðààõã¿é, ó÷èð íü
çî÷èí õýñýã õóãàöààíû äàðàà ¿éë÷èëãýýíèé ÿ#öàä óóõ óíäàà çàõèàëæ áîëíî.
;++$))ð6í )íààãààð ¿'!.!ý%5
mîîæóóðûí ãýäýã íü øèðýýíä &ðäèéí ëîíõã¿éãýýð îëãîäîã á¿õ òºðëèéí ñîãòóóðóóëàõ áà ñóë ñîãòîîã÷
ñîãòóóðóóëàã÷ã¿é óíäààã õýëíý. Çîîãèéí ãàçàðò ýäãýýð íü èõýíõè òîõèîëäîëä òîðõòîé øàð àéðàã, äàðñ,
çîðèóëàëòûí ñà#òàé ñîãòóóðóóëàã÷ã¿é óíäàà ýñ#ýë MO! ëèòðèéí ëîíõîíä äàðñ, ñîãòóóðóóëàã÷ã¿é óíäààã
õèéæ îëãîäîã.
Øàð à'ðãààð ¿'!.!ý% í]5
†¿íçèéã øàð àéðãààð ä¿¿ðãýõäýý ò¿¿íèéã ¿ë ìýäýõ äîîø íü òîíãîéëãîíî.
Øàð àéðãèéã îëãîõ ¿&äýý õººñèéã íü áóóëãàõã¿é áàéõàä àíõààðàõ. "õëýýä æ¿íçíèé MfU sèéã ä¿¿ðãýýä
õººñ áîëîìæèéí õýëáýðò îðîõûã ìèíóò îð÷èì õ¿ëýýíý.
(îRð äàõü óäàà ä¿¿ðãýñýí æ¿íçíèé ýðìýãýýñ õàëüñàí õººñèéã äîîø ñóóõàä îéðîëöîîãîîð UK ñ&$óíä
øààðäàãäàíà.
Øàð àéðãèéã øèðýýíä îëãîõîîñ ºìíº õººñ íü ãóðà# äàõü óäàà õººñºí öàãàðèã ¿¿ñãýíý."íý íü øàð àéðàãíû
õàìãèéí äýýä çýðãèéí ÷àíàðûã èëýðõèéëíý.
:+.èí )& )íààãààð ¿'!.!ý% Š"öà àí%ààðà% ç¿'!5
o Nóõ óíäààíé ¿éë÷èëãýý ýìýãòýé çî÷èíîîñ ýõýëíý
o Çî÷èíä õººñºðäºã óíäàà õóíäàãàëàõààñàà ºìíº õ¿÷òýé ñýãñýðýõ, çàéëàõ çýðãèéã õîðèãëîõ
õýðýãòýé.
o Çî÷èíä õººñºðäºã óíäààã õóíäàãàëàõ ÿ#öàä õººñ øèëýí àÿãàíààñ õàëüæ àñãàðàõààñ áîëãîîìæëîí
õººñèéã òîãòîîæ õèéõ
o mðà%èíààð çî÷èíä óíäàà îëãîõûí ºìíº çàõèàëãûã äà#òàí àñóóõ
o Çî÷èíä óñ óíäààã õóíäàãàëààä ¿ëäñýí óíäàà óñûã çî÷íû áàðóóí ãàð òàëä øîøãûã çî÷èí ðóó õàðæ
áàéõààð øèðýýí äýýð òà#èíà.
o •ààçòàé óíäàà , öý#ýð óñ çýðãèéã çî÷íû äýðãýä îíãîéëãîæ õóíäàãàëàõ õýðýãòýé
Zà' ê+*åã++ð ¿'!.!ý%/ &+ãò))ð))!àã.òà'
)íààãààð ¿'!.!ý%
Sàé, $î%&, øî$îëàä çýðýã õàëóóí óíäààã çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ îëãîõ áà çî÷íû õ¿ñýëòýýð
íàéðóóëñàí áîëîí áýëòãýñýí áàéäëààð îëãîíî. (àëóóí óíäààã —rV
K
I õýìòýé îëãîíî.
?î@A 6ýëòãýõ:
nî%& íü ìàø îëîí òºðºë áàéäàã áºãººä áýëòãýõ àðãà íü ÿíç á¿ð áàéíà.Wðëàíä, ‘àðøà#, Póð$,
"$ñGð&ññî, oî$$à ãýõ ìýòýýð íýðëýãäýíý.(àð $î%&ã $î%&íû àÿãàíä, ñ¿¿òýé $î%&ã öàéíû àÿãàíä îëãîíî.
(àëóóí ñ¿¿, öºöãèé íèìáýã, Rîòîí äàãóóëæ ºãºõ áà õººñð¿¿ëñýí öºöãèéã çàðèì òºðëèéí $î%&íä õèéæ îëãîíî.
(¿éòýí òºðëèéí $î%&ä íü $î%& ãëÿññ& îðíî. nî%& ãëÿññ&ã ìºõººëäºñòýé, ìºñòýé áýëòãýæ áîëäîã.Eýëýí õàð
$î%&í äýýð ýëñýí ÷èõýð íýìæ õóòãààä JOMK õýì õ¿ðòýë õºðãºíº. Çóçààí Rðîîëòîé $îíóñ õýëáýðèéí ñòà$àíä
õèéæ !OU ø ìºñ ýñ#ýë ìºõººëäºñ õèéíý. (ýýòýé ñàëü%&òî$ äý#ññýí òàëõíû òà#ãàí äýýð òà#èàä ! ø ãóóðñ,
ìºõººëäºñíèé õàëáàãàíû õàìò îëãîíî.
Bàé 6ýëòãýõ:
Tÿãàëñàí öàéã äèéçýí äýýð òà#üæ, àÿãàíû ñýíæ õàëáàãàíû èø áàðóóí òèéø õàðñàí áàéäëààð òà#üæ
îëãîíî.
Sàéíä ñ¿¿, Rîòîí , íèìáýã, çºãèéí áàë äàãóóëæ ºãíº. Çî÷èíä ÿìàð öàé óóõûã õ¿ññýíýýñ øàëòãààëàí öàé
áýëòãýõ ÿíç á¿ðèéí àðãóóä ãàð÷ èðäýã. †èøýýëáýëY öàéã õàíäëàõ, íýã óäààãèéí áà$&òòàé öàé îëãîõ ãýõ
ìýò.
Sàéíû àìò îðóóëäàã õàìãèéí ãîë õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä íü óëàìæëàëò öàéíóóä áîëîìæèéí íàéðëàãàòàé öàéíû
õîëüöóóä ìºí öàéíû óñ ÷óõàë ì.
?àCàî 6îëîí 7îCîëàäí: ;íäàà 6ýëòãýõ:
nà$îíû óíäàà íü èë÷ëýã áàãàòàé íóíòàã $à$àî, ýëñýí ÷èõýð, ñ¿¿, óñ çýðãýýñ á¿ðäýíý.
Í:) à8)à 5à5àî í-àð++1àAà$ :
MKO ãð íóíòàã $à$àî
Eàãà çýðãèéí õ¿éòýí ñ¿¿, ýñ#ýë óñ
Eóöàëñàí ñ¿¿, öºöãèé
Eýëòãýõ àðãàY 'óíòàã $à$àîã õ¿éòýí óñàíä ýñ#ýë õ¿éòýí ñ¿¿íä õèéæ õóòãàíà. (àëààñàí àÿãàíäàà áîëñîí
ñ¿¿íèéõýý õàìò õèéæ öºöãèé㺺ð õà÷èðëàíà.
Dîãò;;ð;;ëàã+òàé õàë;;í ;íäààí;;ä:
"íý óíäààíóóäûã õ¿éòýí ºäð¿¿äýä õ¿ì¿¿ñ äóëààöàõààð çàõèàëàí óóäàã. Eýëòãýõäýý àðõèíû ò&ìGðàòóð íü
õàìãèéí èõäýý rJ ãðàäóñ áàéõààð õàëààíà.
Iîãòóóðóóëàã÷òàé õàëóóí óíäààíóóäY
M. (àëóóí äàðñ
!. †èìñíèé õàëààñàí äàðñ
U. mðîã
F. Sàéòàé õàëààñàí äàðñ
V. "íãèéí õîëèìîã äàðñ
k. nî%&
Eðõè> äàðñ:ã õîîëîíä òîõèð;;ëàí îëãîõ àðãà òAõíèC
(îîëîíä àðõè äàðñûã òîõèðóóëàí õýðýãëýõ íü õîîëíû øèíãýöèéã ñàéæèðóóëæ, àìòûã áàÿæóóëæ ºãäºã.
Wéìýýñ õîîë áà àðõè äàðñíû çîõèöîõ ÷àíàðûã ìýäýõ øààðäëàãàòàé. g¿íäY
o Çóóøèíä õàòóó àðõè, õàòóó äàðñ äàãóóëàõ èë¿¿ òîõèðîìæòîé. Çàðèì çàéäàñ, õà#÷ çýðýã õàëóóí
çóóø, áÿñëàã, õà#÷íû ìàõòàé õ¿éòýí çóóøèíä Gè#î äàãóóëíà.
o màõàé, õîíü,àíãèéí øó#óó çýðýã àìüòàíû ìàõ, íóãàñ, ãàëóó çýðýã áàðààí ºíãèéí ìàõàí õàëóóí õîîëîíä
óëààí äàðñ äàãóóëíà.
o Çàãàñàí õîîëîíä 纺ëºí öàãààí äàðñ äàãóóëíà.
o 'îãîîòîé õîîëîíä 纺ëºí àìòëàã, õ¿÷èëëýã ñóë, õàãàñ õóóðàé öàãààí óëààí äàðñ äàãóóëíà.
o Tìòëàã õîîë æèìñýíä øàìGààí äàðñ, àìòëàã äàðñ äàãóóëíà.(ýò ÷èõýðëýã íÿëóóí õîîëîíä àìòëàã äàðñ
äàãóóëàõã¿é áàéõ õýðýãòýé.
o (ýðý# òóõàéí õîîëûã äàðñààð àìòëàæ õèéñýí áîë òýðõ¿¿ äàðñûã îëãîíî.
o 'óòãèéí õîîëîíä íóòãèéí äàðñ òîõèðíî.
o Sóóãààð àìòàëñàí ñàëàò, $àððè ñ¿ìñèýé ìàõ, øî$îëàäòàé àìòëàã õîîëûã äàðñààð äàðóóëæ
áîëäîãã¿é, ó÷èð íü ýäãýýð àìò õîîðîíäîî çîõèöäîãã¿é.
o (àð $î%&íä $îí™ÿ$,öàéíä ëè$Rð äàãóóëíà. Pýð÷ëýí $îí™ÿ$ íèìáýã, áàéõî# öàé, æèìñòýé
èë¿¿ çîõèöäîã.
o Øèðýýíä îëîí íýðèéí äàðñ îëãî#îë øèíýõýí äàðñûã õóó÷èí äàðñíààñ ºìíº, õóóðàé áîëîí õàãàñ õóóðàé
äàðñûã àìòëàã áîëîí ëè$Rðûí ºìíº, öàãààí äàðñûã óëààí äàðñíû ºìíº îëãîíî.
,ð%è áà àð& +!ã+% òå-‹åðàò)ð5
Tðõè, äàðñíû àìò, ¿íýðèéã èë¿¿ òîä ìýäðýõýä ò¿¿íèéã îëãîõ ò&ìGðàòóð ãîë ¿¿ðýãòýé áàéäàã. g¿íäY
o Sàãààí àðõè, äæèí, #èñ$è F
K
IOk
K
I
o (àíäàëñàí àðõè, ëè$Rð MK
K
IOMV
K
I
o nîí™ÿ$ MJ
K
IOML
K
I
o Sàãààí äàðñ J
K
IOM!
K
I
o Nëààí äàðñ Mk
K
IOMJ
K
I
o Tìòëàã äàðñ ‘&ðìóòûí òºðºë MU
K
IOMk
K
I
o iðãèëóóí äàðñ k
K
IOJ
K
I
o (óóðàé õàãàñ õóóðàé øàìGààí J
K
IOMK
K
I
o Tìòëàã øàìGààí MF
K
IOMk
K
I
o Póíãàëàã Gè#î J
K
IOMK
K
I
o (àð Gè#î MK
K
IOM!
K
I
o IGèðòòýé $î$ò&éëü F
K
IOV
K
I
Iîãòóóðóóëàõ óíäààã îëãîõ öàã óëèðàëûí áàéäàë èõýýõýí íºëººòýé. (àëóóí äóëààí ºäð¿¿äýä 纺ëºí àìòòàé
öàãààí õóóðàé äàðñ, º#ëèéí öàãò óëààí äàðñ, õàòóó äàðñ, $îí™ÿ$ èë¿¿ òîõèðîìæòîé áàéäàã
jàðñûã FV
K
ûí íàëóóòàé áºã뺺ã äîîø õàðóóëæ
äàðñíû òà#èóð äýýð ºðæ õàäãàëíà.
Fàðñààð ¿éë+ëýõ:
jàðñíû ¿éë÷èëãýý áîë çîîãèéí ãàçðûí
¿éë÷èëãýýíèé õàìãèéí ãîë ç¿éëèéí íýã ì. jàðñíû
¿éë÷èëãýý íü òîäîðõîé äàðààëàëòàé
¿éë÷èëãýýíèé îíöëîãòîé áàéäàã. Çî÷íûã ñóóñíû
äàðàà ò¿¿íòýé î÷èæ ìýíäëýí äàðñíû öýñèéã
ãàðäóóëíà. Wíãýõäýý èõýíõ çîîãèéí ãàçðûí õó#üä
ýíãèéí 纺ã÷ íàð ¿éë÷èëäýã áîë ºíäºð çýðýãëýëèéí çîîãèéí ãàçðóóäàä äàðñíû 纺ã÷ áóó •šŒŒw}|w›
¿éë÷èëäýã ì. "íý õ¿í íü äàðñ ñîíãîëò, äàðñíû ¿éë÷èëãýý, õîîë äàðñíû çîõèäîëãîîíû òàëààð äýýä çýðãèéí
ìýäëýãòýé áàéíà.
jàðñíû 纺ã÷ íü çî÷äîä äýýä çýðãèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëæ ÷àääàã áàéõ Rñòîé. jàðñíû 纺ã÷ áóñàä 纺ã÷
íàðààñ õó#öàñëàëò íü ººð áàéäàã. jàðñ ñîíãóóëàõäàà äàðñíû ÷àíàð, à÷ õîëáîãäîë, äàðñ ñàéí ãàðñàí æèë,
¿éëä#ýðëýñýí îðíû óëàìæëàë áîëîí áóñàä ìýäýýëëèéã äàðñíû 纺ã÷ ñàéí ìýäýæ áàéõ Rñòîé.
jàðñûã çî÷èíä U ÿíçààð ñîíãóóëäàã.
M. Øèëòýé äàðñûã áàðóóí ãàðûí àëãàí äýýð ñàëü%&òî$îîð æèéðýãëýí õý#òýý áàéäëààð áàéðëóóëæ,
çî÷íû áàðóóí ãàð òàëààñ à#÷èðàí ¿ç¿¿ëíý. "ñ#ýë äàà#óóí ñàëü%&òî$îîð æèéðýãëýí áîñîî áàéäëààð
áàðèíà.
!. (îRð òºðëèéí àðõè äàðñûã ç¿¿í ãàðòàà áîñîî áàéäëààð áàðüæ, çî÷íû ç¿¿í ãàð òàëààñ íü ¿ç¿¿ëæ
ñîíãóóëíà.
U. Çàðèì òîõèîëäîëä àðõè äàðñûã àìñóóëàí ñîíãóóëæ áîëíî.
•îíõòîé äàðñûã ãàð äýýð òà#üñàí áàéíà. (àðèí øèëýí ýäëýëèéã öàðàí äýýð òà#üæ, çî÷íû øèðýýí äýýð
à#÷ðààä áàéðëóóëæ òà#èíà.Eàðóóí ãàð äýýðýý òà#èí çî÷èí ðóó øîøãûã õàðóóëàí ò¿¿íèé çàõèàëñàí äàðñíû
¿éëä#ýðëýñýí îí, óëñ, óñàí ¿çìèéí ñîðò áîëîí äàðñíû àìò çýðýã íü òààð÷ áàéãàà ýñýõèéã ëà#ëàíà.
jàðñûã ñîíãîñîí òîõèîëäîëä 纺ã÷ òóñëàõ øèðýýí äýýð äàðñûã îíãîéëãîíî. jàðñûã îíãîéëãîõûí òóëä
ýõëýýä õàÿãèéã çî÷èí ðóó õàðóóëàí òà#èàä ëîíõíû èðìýãýýð äàðñ îíãîéëãîã÷èéã õóòãààð ç¿ñíý. jàðñíû
áºã뺺íèé äýýä òàëûí õàÿãèéã õà#÷ààðààð õà#÷èí à#÷ öý#ýð ñàëü%&òî$ äý#ññýí çî÷íû áàðóóí ãàð òàëä
æèæèã òà#ãàí äýýð òà#èíà.Eºã뺺ã à#íà. géñýí áºã뺺í äýýð òîëáî òîãòñîí ýñýõýýñ ò¿¿íèéã çº# íºõöºëä
õàäãàëñàí ýñýõ, áºã뺺ã ñàéí áºãºëºãäñºí ýñýõ f àãààð íý#òýðñýí ýñýõ f "íý äàðñíû ÷àíàðûã õàðæ áîëíî.
"íý ¿&ä áºã뺺ã îíãîéëãîã÷îîð íý#ò õàòãàõ íü çîõèìæã¿é áàéäàã.
jàðñûã îíãîéëîãñíû äàðàà çî÷èíä áàãà õýìæýýòýé àìñóóëíà. "íý íü äàðñ à#àõ ¿ã¿é ýöñèéí øàëãóóð ì.
Iîíãîæ à#àõààð áîë áóñàä õ¿ì¿¿ñò õóíäàãàëààä õàìãèéí ñ¿¿ëä àìññàí õ¿íä õóíäàãàëäàã æóðàìòàé.
(ýðý# äàðñûã îíãîéëãîõ áîëîí àìñóóëàõ ÿ#öàä çî÷èí òàòãàëç#àë ººð íýã äàðñûã ñàíàë áîëãîíî. Wíãýõäýý
òóõàéí äàðñòàé òºñòýé çî÷íû çàõèàëñàí õîîëòîé çîõèöîõîîð äàðñûã ñàíàë áîëãîõ õýðýãòýé. Näààí
õóãàöààíä õàäãàëñàí óëààí äàðñûã õóíäàãàëàõäàà òóíäàñûã íü òóíãààæ õóíäàãàëíà.Çî÷èä óëààí äàðñûã
ãîë òºëº# ¿íäñýí õîîëòîé õàðèí çóóø áîëîí àìòëàã õîîëòîé öàãààí äàðñûã çîõèöóóëàí õýðýãëýäýã.

jàðñ õóíäàãàëàõ Rñ ä¿ðýì íü ýìýãòýéãýýñ ýõëýæ öàãèéí ç¿¿íèé äàãóó õóíäàãàëñààð ýçýíä õàìãèéí
ñ¿¿ëä õóíäàãàëíà. Tðõè äàðñûã çîíû áàðóóí ãàð òàëààñ õóíäàãàëíà. (óíäàãàíû UfF sò õóíäàãàëàõ áºãººä
øèëòýé àðõè äàðñûã õóíäàãàíû àìñàðò ýðã¿¿ëæ à#íà. Sàãààí äàðñûã õóíäàãàíû àìñðààñ òîäîðõîé çàéä,
õàðèí óëààí äàðñûã õóíäàãàíû àìñàðò îéðõîí áàðüæ õóíäàãàëíà.
Nëààí äàðñûã óóæ äóóñààã¿é áîë ñýðãýýæ õóíäãàëàõã¿é, áóñàä àðõè äàðñûã óóñíû äàðàà àõèí
õóíäàãàëíà.
iðãèëóóí äàðñûã çº# îíãîéëãîõ õýðýãòýé Iàë%&òî$îîð æèéðýãëýí ç¿¿í ãàðààðàà áºã뺺í äýýð äàðæ,
áàðóóí ãàðààðàà áýõýëãýýã ñóëðóóëíà. Eàðóóí ãàðòàà øèëæ¿¿ëýí áàðüæ, áºã뺺ã ààæìààð à#íà. iðãèëóóí
äàðñûã MO! óäààãèéí õóíäàãàëàëòààð çîõèõ õýìæýýíä íü õ¿ðãýíý. Eàÿðûí ¿éë÷èëãýýíä õººñð¿¿ëýí
îíãîéëãîæ áîëíî. Øèëòýé äàðñûã îëîí äàõèí çàéëàæ õºäºëãºõèéã õîðèãëîíî. Tðõè äàðñûã ñà#àëñàí
õýìæýýíýýñ áàãààð îëãîõäîî õýìæèæ à#ààä ãðà%èíä øèëæ¿¿ëýí õèéõ õýðýãòýé.
Eàòëà#. (ggPýíõýìèéí ýðõëýã÷ hhhhhh.(.Híºðæàðãàë
Ëåêö ¹Œ
4è.ýý!è'í &ýý"5 :+.èíò+' ò++ö++ %è'%
8ð+% àíãè 49:;,<=/ :#:;,<=<ð àíãè)
4è.ýý!è'í ç+ðè!ã+5 :+.èíò+' ò++ö++ %è'%/ ò++ö++í6 Š-àð Š-àð %ý!áýð áà'àã
òà!ààð -ý¿¿!ý%
4è.ýý!è'í àã))!ãà5
M. Çî÷èíòîé òîîöîî õèéõ
!. Pîîöîîíû ñèñò&ì
U. Çî÷íûã ¿äýí ãàðãàõ
,>èã!à% í+-/ &)ðà% áè.èã5
L. E.ióíöýöýã. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýíèé ò&õíîëîãè.ˆ
MK. E.jàã#àäóëàì. ‡Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýýˆ
11. E. q¿ðý#äóëàì ‡ Çîîãèéí ãàçðûí ¿éë÷èëãýý
12. ???.‡FeCAfBAgCEeFBhijF
:+.èíò+' ò++ö++ %è'%/ ¿ýí ãàðãà%
)*+,,5 4,,+ C[.+ -9@*5 /^^= >.37..7 1. [,4,2783 >90 1885,,/ >82 199<9956 2^^4/67
.D@+.2 ,/D,0 2990, ^54..7 1^/7.30.5 1:0:2 ,/,2*37 ./^^5..
\99<9956 2^^4/67 -9@*54 /.0bc1`.1.3 1.D7.5 4,,+ ,/D,0 -9+*^0.0165 =*=*7 [:57:0:7 œ9459/
4,,+ ,/D,0 199<9956 2.D1/.54 :75:.
?9@*5 1:0>:+, 199<99799 2*37,,4 2.+*^01 [:57:: .D/56 4.+.. 18854 <..A*4 @ .52..+0..
2.54^^0.267 [.+1.2783, A*+,,5,,/ 290492783 >.32 2,+,71,3.
\99<9956 2^^4./ >90 1:0>:+*35 9095 ^0/65 2,+,7/,0 •[. ?9@*54 2990 ^54..7 9079294
199<9956 2^^4/.54 C[.+ 2990 ^54.. .D/567 -..D.0 1,[4,70,4,7.
?997*35 7.-.+1 199<99 2*324,, ,57*35 `.//65 .œœ.+.1 2,+,70,2,,/ ,20,5 ,0c`1+95 290>92
/*/1c[,,+ CD.74.5.. \99<9956 2^^4./ 5; 4.+..2 -830*37 -..D.0 .7^^0/.5 >.35..
• ž5, /.+, :4:+
• )*+,, >9095 :+::5*3 4^7..+, 285*3 199
• •990 ^54..56 5,+ 1:+:0, 85,, ,</*35 485
• X30@*07,,5*3 .=*0156 4^7..+ ,/D,0 7.+65 8/,7
• \99<9956 2^^4/67 .04..783 -:D >:70:2
• \94 7.+7.<1.3, <,D,+2,5, -:D, -9@*54 A^^4 2.+..4 93079[=193 >.340..+ 8-,7 •[^^ >.0..+
>*@/,5 >.32
\^2.35 -997*35 7.-+65 2,+,70,4,7 19D@*0/95 87 2,00,7*37 2,+,70,2 =*A,, 5; C[.+ 5,7 ^+1
5,+1,3 2990 ^54..7 19D@092 f A.+/.5 1:[/1,3 <^^54 4.+/.5 7.2.35 [.2.5 /1c.` ‡eaŸZ]ˆ 7,2 [,1
•990 ^54..56 -.2*.07. .D@ >*@*24,, 299056 4,/ 4.+..0067 5.+*35 >.+*[1.0= >*@*2. •990
^54..7 199<9956 2^^4/.54 >*@*24,, .52..+.01.3 .04..783 >*@*2. _@*+ 5; -9@*54 >.00./.5
199<9956 2^^4./ 90792 5; -92*[=783, >.37^^00.765 /.52884 5,7 2^^0>.+ 2^D; 5; 8044,7 ,5, 5;
/.52887*35 >.+*[1 >*@*7 >90497 ^@*+ >.00.= /9209= >9092783.
Тооцооны
хуудсаар
Бүртгэлийн
кассаар
Комьютер
кассаар
Үнэт
маркаар
Тооцооны систем
M. \99<9956 2^^4./
€.7. 28@*5 @.4.01.3 >9095 ^0*+0..+ .=*00.4.7 -997*35 7.-+^^4 ,5, 199<9956 2^^4/67
2,+,70,5,. \99<9956 2^^4./ 5; MOMKK 28+1,0 4^7..+0.74/.5 , C5- >8+*35 :57:1,3, `94193 >.35..
\99<9956 2^^4./ 5; !OU 2^D*./ >8+4/,5 >.3= >9059. X54/,5 2,/,7 5; 830@*07,,5*3 .=*01.54,
5:7:: 2^D; 5; 7.0 19799, >^bc1 +^^ *07,,74,5,. X04/,5 5,7 2^D; 5; 830@0880,7@*4 804,5,. d=065
:4:+ 4^^/.2.4 199<9956 2^^4/65 854/,5 2,/7*35 485 2C5.0165 2,/,71 [,4,,0,744,7.
5,288 199<9956 2^^4./ 5; 5*0,,4 187,,[,0 >:7::4 29<+974/95 .+7. •[. •9+65 <../..+
29+4^^0= >^^07.2 /*/1c[ 4,,+ 1^07^^+0.4.7. €82 0 2^^4/.5 4,,+ /.52887*35 1.[7.0/.5 `94,
A*+,,5*3 4^7..+, 285*3 199, 299056 5,+ 1:+:0, 5,7 >8+*35 85,, 5*31 85,, 199<99 2*3/,5 285*3
7.+65 8/,7 >.34.7.
BCCDCCнE FуудсEн систG!ийн эGрэг тал:
•C[4 :+1:71,3, `9[œ;•1c+ `.//, >8+17,0*35 `.//65 [.A*5 A..+40.7.783. \^/7.3 .+7. 2,[=,,54
1^/7.3 199<99 2*32,4 .A*71.3.
HIрIг тал нь:
\./.0>.+67 7.+..+.. >*@*2,4 <.7 *2 9+497, *088 .=*0, 8304,0 2*3744,7.
!. €8+17,0*35 `.//
a^54 -,+7*35 8304D,+, 830@*07,,5*3 7.-+^^4 ,5, /*/1c[*37 /9579497. \99<9956 2^^4./ >*@*2
2,+,7783 >:7::4 -.2*.0/.5 >.+..5 4,,+ -::7@*35 4^7..+ >. 85,, 95 /.+, :4:+ 5; 2,D0,74/,5 >.35..
X30@*07,,5*3 .=*0156 -.D/+65 >9095 :4+*35 ,+7,01*35 78307,, 1^A..065 4.7^^
-92*<^^0.74.5.. ¡*31 78307,, 5; 18+7,5 A^^+2.3, *088 8304,0 2*32 A..+40.7.783.
U. ¢9[œ;•1c+ `.//
\9[99295 28@*5 @.4.01.3 830@*07,,5*3 7.-+^^4 2,+,70,4,7. 5, 5; 1971/95 85,1,3 9095 1.065
.A*71.3 œ+97+.[[@0.74/.5, A.07.2 19D@99 >9095 830@*07,,5*3 .=*0@465 .=067 2:57:D@*04:7.
ЭGрэг тал нь:
• \99<9956 2^^4./ 7.+..+ >*@*2 A..+40.7.783
• •990 ^54..56 5,+ 1:+:0 85*35 5::<1,3
• •990 ^54..56 85*37 5,[,2,4 C[.+ @ 2854+,0783
• X5*37 5; A^^4 8+=880= >90497.
• \./.0>.+ >*@*2 <.7*37 2,[5,4,7
• \./.0>.+ 4,,+ A*+,,5*3 1.5*2 1,[4,71,3
• £[.+ @ 8c4 .D19[.1 85*35 ::+@0:01 2*3= >90497
• \99009765 4851,3 4832 >.+;<..
• ¤c`*35 /*/1c[1,3
• X30@*07,,5*3 .=*0156 .D19[.1 19900979
• ?9@467 4.30= <.30.2.4 -.+<^^0/.5 [:57:5*3 >*@*7 5; ^0/65 [:57:5 /.52887*35 48+,[
=^+.[4 5*3<4,7.
5, 5; [.A*5..+ .=*00.=, [.A*5..+ >8+17,74,= <::5 2,/,7 5; 8044,7. \^2.35 7.-+65 5,+ 2.C7,
4.300.7. 2*32 :4:+, .=065 >81,,[=, 2,[=,, >. 2:0/, 5,[,74/,5 :+17*35 .0>.5 1.1D.+65 1971/95
2,[=,,, ¡•d\O65 5*31 485, 199<9956 1:7/7:0*35 5*31 485 -,+7*37 >.71..5..
F. X5,1 [.+` >^•^ 1.095
X5,1 [.+` 199<99 2*32 1:+:04 >.71.2 >. A.07.2 2C5.2 /*/1c[ 5; 2C0>.+@0.74/.5 >.35.. 5,288
[.+` 5; 830@*07,,5*3 .=*01.54 90797492 >:7::4 885*37 ^^2 -830,,+ /90;= >90497. •57:5::/
2.[..+.5 85, 5; ::+ ::+ >.34.7.
€,0,5 >^/ 199<99 2*32 1:0>:+*35 2,+,7/0884
X854Y
• ¤c` >^•^ >955 fD.^@c+f
• ¤c`*35 95<793 1:+0884 fcD+9@c`, cD+9`.+1f
• dC0.065 @c`
• ?,,0*35 `.+1
JGK буюу бCнн 2LаучGр2 O *3[ 1:+0*35 >.+*[167 -:D2:5 1949+293 2,[=,,7,,+ 9079497. •,+,D
830@0880,7@ 1:0>:+1 -9+*^0/.5 @c` ,/D,0 >95599+ 199<99 2*3D,0 >.5`56 5,+, 1,54 199<99
2*37/,5 ,/,2 [:5 -92*2 /.52887*35 2C5.01..+ 2*374/,5 ,/,2*37 A.07.2 2,+,71,3.
MLрCчGK " cD+9œ65 9095 >.5` .A*70.4.7. \,47,,+*37 .A*70.24.. 4.+..2 -830*37 .52..+.2 5;
-831,3. Y
• ¤c` 5; -:D2:5 `.+165 2.[1 28@*5 1:7:04:+ >.35..
• ¤c` `.+1 5; cD+9œ 7.+.01.3 >.35..
• ¤c` 5; 5,7 ^4..7*35 1:0>:+*35 4994 2,[=,,7 .7^^0/.5 >.35..
• ¤c` 5; [.A*54 /.35 ^5A*744.7 >.35..
• ¤c` `.+165 1^2.35 4^7..+67 .+ 1.04 5; 1,[4,70,/,5 >.32 B/193.
• ¤c`,5 4,,+2 7.+65 8/,7 5; .A*70.7@*35 5,+*35 :[5: 1.D*74/.5 >.32 B/193.
• X30@0880,7@ ::+ 9+599/ *+/,5 >90 @c`,5 4,,+ 1885*3 œ./œ9+165 4^7..+ >.35..
47,,+*37 >.+*[1.0>.0 c+4*35 >.340..+ 1:0>:+*37 783<,17,2 >909[= 9079= C5- >8+*35 80
930790<92 >.34067 8783 >907959.
NOлалEн чGK " ¡*0,,4 4,07,+/,5 ,5, 2,0>,+*37 >.+..56 1:0>:+*35 >82 1:+:04 .A*70.4.7. ¤c`,54
29B+ 1:+0*35 7.+65 8/,7 >.35.. ¡,7487,,+ 7.+65 8/7*37 >.5`*54 830@0880,2,4, 29B+4^7..+67
,-,[A*7@*35 5,+*35 :[5: 1.D;4.7. 5, ,; 29B+ 7.+65 8/7*37 .4*017.5 A.07.2 >9090<997
9079497.
¤c` ,-,[A*7@*35 >.+*[167 .A*70./.5..+ 5,[,01 2C5.01 2*3= >9059.
Ÿ90 1:0:D œ./œ9+167 5; A.07.4.7 ^@*+ œ./œ9+165 4^7..+ 5; @c`,54 1,[4,70,74/,5 >.34.7.
Pээлийн Kарт " ?,,0*35 `.+1..+ 199<99 2*32 5; 4,02*34 5*0,,4 4,07,+@ >.35.. Ÿ90 1:0:D
A..+44.7 -,,0*35 `.+1^^4Y
 N!GриKан эKсQрGсс
 Rиза
 SастGр
 Bусгай KартEн тIрлTTд багтана.
\:0>:+*37 29B+ 2,0>,+,,+ 2*3= >9059.
 57*35 2,0>,+ s UVWWVXY
 £.+.01.3 2,0>,+ O Z[\]VX^W
X30@0880,7@ -,,0*35 `.+1.. :75:. ¢.+165 1:+:0 >8+1 -9+*^0.5 ^7 >.37^^00.7. 5;
,-,[A*7@ œ88/1,3 7,+,, >.37^^04.7. ¢.+165 4^7..+ >. -9@56 5,+*37 1^/7.30.5 >8+17,/,5 >.34.7.
\*3[,,/ @c` ,-,[A*7@*4 >.1.07.. 7.+7.= 1949+293 2,[=,,7 -.+<^^0.2 >9090<99 9079497. \^2.35
`.+1 5; [:57:1,3 >.32 8c4,, 28@*51,3. ¢.+165 =.7/..01 >.37^^00.7.4 >.35..?,,0*35 `.+167
A.07.265 1^04 19[ >.37^^00.7.4 9499 <.71 Z[\]VX^WO67 2,+,70,4,7. ¢.+167 28@*51,37 [,4,2*35
1^04 ,0c`1+95 A^^4.5 .A*70.5.. X87,,+ ¡•Ÿ 5; -,,0*35 `.+1 :7/:5 7.-.+1.3 A^^4 290>974959.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->