P. 1
SONIN

SONIN

|Views: 1,504|Likes:
Published by Gantumur Norovsuren

More info:

Categories:Types, Comics
Published by: Gantumur Norovsuren on Mar 25, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/27/2013

pdf

text

original

ØÓÒÈÑ-ÈÉÍ ÎÞÓÒÍÛ ÕÎËÁÎÎ

ØÓÒÈÑ-ÈÉÍ Á¯Õ ÎÞÓÒÍÓÓÄÀÄ
ÇÎÐÈÓËÑÀÍ ØÈÍÆËÝÕ ÓÕÀÀÍ ÒÀÍÈÍ ÌÝÄÝÕ¯ÉÍ ÓËÈÐÀË ÒÓÒÌÛÍ ÑÝÒï¯Ë 2011 ÎÍ ¹1 /16/
ÈÕ ÇÀÂÑÀÐËÀÃÀ
ÄÓÃÀÀÐÛÍ Õª Òª ×:
Ø ÓÒÈÑ-èéí Î Õ-í û mýðã¿¿í
Á.Áàÿðáèëýã:
ÎÞÓÒÍÛ ÁÀÉÃÓÓËËÀÃÛÃ
ÓÄÈÐÄÀÆ ÁÀÉÃÀÀ ÍÜ
ÌÈÍÈÉ ÕÓÂÜÄ
ÍÝÐ ÒªÐÈÉÍ ÕÝÐÝÃ
¯ ðãýëæ ëýë 12-ð í ¿¿ðò
À.ÀËÒÀÍÕÓßÃ:
ÁÈ ÝÕ ÎÐÍÎÎÐÎÎ ÁÀÕÀÐÕÄÀÃ
¯ ðãýëæ ëýë 7-ð í ¿¿ðò
ØÓÒÈÑ ÍÈÉÒ ÏÐÎÔÅÑÑÎÐ ÁÀÃØ
ÍÀÐÛÍ ÀÒÒÅÑÒÀÒ×ÈËËÛÍ
Ä¯Í ÃÀÐËÀÀ
¯ ðãýëæ ëýë 15-ð í ¿¿ðò
“ÁÀÃØ ÀÀ ÑÀÉÍ ÁÀÉÍ ÓÓ?“
ÃÝÆ ÕÝËÝÕ ¯ÃÝÍÄ Ë ÝÍÅÐÃÈ ÀÂÄÀÃ
¯ ðãýëæ ëýë 8-ð í ¿¿ðò
Ì î í ãî ë Óëñûí ãàâúÿàò áàãø
Ø .Ëóâñàí äî ðæ :
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Èõ õàéð , èõ îëîëò íü èõ ýðñäýëèéã äàãóóëæ ÿâäãèéã ñàíà .
ÓÓÈÑ-èéí î þ óòàí 4000 àì .äî ëëàðû í
òýòãýëýã ãàðäàí àâëàà
ØÓÒÈÑ-òàé õàì òûí àæèëëàãààòàé “Gemcom”
êî ì ï àí è ýí ý ñàðûí 23-í ä Ì î í ãî ë äàõü ñàëáàðàà í ýýëýý.
Í ýýëòèéí àæèëëàãààí ä “Gemcom” êî ì ï àí èéí ì î í ãî ë
äàõü ì åí åæåð Ì .Äàãâà áî ëî í òóñ êî ì ï àí èéí áóñàä àëáàí û
õ¿ì ¿¿ñ, ØÓÒÈÑ-èéí ÓÓÈÑ-èéí çàõèðàë Ë.Ï ¿ðýâ,
óóë óóðõàéí ñàëáàðò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà
êî ì ï àí èóäûí òºëººëºë
î ðî ëöî â. Í ýýëòèéí ¿åýð
“Gemcom” êî ì ï àí è æèë á¿ð
óóë óóðõàéí ñàëáàðò ñóðàëöàæ
áàéãàà õî ¸ð î þóòàí ä òýòãýëýã
î ëãî õ áî ëñí î î ì ýäýãäñýí
þì . Ýí ý óäàà ØÓÒÈÑ-èéí ÓÓÈÑ-èéí Àøèãëàëòûí
òåõí î ëî ãèéí ãóðàâäóãààð êóðñûí î þóòàí Á.Í î ì èí ä 4000
àì .äî ëëàðûí òýòãýëýã ãàðäóóëëàà. “Gemcom” êî ì ï àí è
Ì î í ãî ëä ººðèéí ñàëáàðûã àëáàí ¸ñî î ð í ýýñí ýýð óóë
óóðõàéí ñàëáàðò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæáàéãàà êî ì ï àí èóä
ì ýðãýæëèéí ºí äºð ò¿âøí èé ï ðî ãðàì ì àøèãëàõ áî ëî ì æ
á¿ðäýæáàéí à. Ãåî ëî ãèéí õàéãóóëûí ì ýäýýã í ýãòãýæ, î ðäûí
õ¿äðýý áëî ê÷èëæ, çàãâàð ¿¿ñãýõýýñ ýõëýýä óóðõàéí óðò
áî ëî í áî ãèí î õóãàöààí û òºëºâëºëò õèéõ, ºäºð òóòì ûí ¿éë
àæèëëàãààã òî î öî õ òýòãýëýã ãàðäóóëëàà. “Gemcom” êî ì ï àí è
Ì î í ãî ëä ººðèéí ñàëáàðûã àëáàí ¸ñî î ð í ýýñí ýýð óóë
óóðõàéí ñàëáàðò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæáàéãàà êî ì ï àí èóä
ì ýðãýæëèéí ºí äºð ò¿âøèí èé ï ðî ãðàì ì àøèãëàõ áî ëî ì æ
á¿ðäýæáàéí à. Ãåî ëî ãèéí õàéãóóëûí ì ýäýýã í ýãòãýæ, î ðäûí
õ¿äðýý áëî ê÷èëæ, çàãâàð ¿¿ñãýõýýñ ýõëýýä óóðõàéí óðò
áî ëî í áî ãèí î õóãàöààí û òºëºâëºëò õèéõ, ºäºð òóòì ûí ¿éë
àæèëëàãààã òî î öî õçóðãóóä áýëäýõ ãýýä óóëûí î ëáî ðëî ëòòî é
õî ëáî î òî é êî ì ï üþòåð äýýðõ á¿õ ç¿éëèéã ýí ý êî ì ï àí èéí
í ýâòð¿¿ëñýí ï ðî ãðàì ààð õèéæ áî ëí î . Ì î í ãî ëûí óóë
óóðõàéí êî ì ï àí èóä “Gemcom”-ûí ï ðî ãðàì ì õàí ãàì æèéã
1995 î í î î ñ í ýâòð¿¿ëæ ýõýëñýí áºãººä Ýðäýí ýñ Ì ÃË,
Ñåí òåððà Ãî óëä ãýõ çýðýã î ëî í êî ì ï àí è àøèãëàäàã þì .
Ìýíä÷èëãýý
Þ óí û ºì í º ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û Õî ëáî î í û õóóëèéí õ¿ðýýí ä øèí ý÷ëýãäýí áàéãóóëàãäñàí û
11-í æèëèéí î éí õ¿ðýýí ä øèí ýýð ñàí àà÷ëàí ýðõëýí ãàðãàæáóé “Èõ çàâñàðëàãà” ñýòã¿¿ëèéí õýý
àí õí û äóãààðààð ì ýí ä÷èëæáàéãààäàà áàÿðòàé áàéí à. Àì æèëò á¿õí èé äýýäýýð æèã¿¿ðýý äýëãýí
áàéãàà ýð÷õ¿÷òýé, óëñ î ðí û çàëóóð í ü áî ëñî í ì ÿí ãà ì ÿí ãàí î þóòàí çàëóóñûí õàà àì ðûã àéëòãàí
Î þóòí û Õî ëáî î í û ç¿ãýýñ áî ëî í õóâèàñàà õàëóóí äî òí î î ð ì ýí ä÷èëüå. ØÓÒÈÑ-èéí í èéò
á¿ðýëäýõ¿¿í ñóðãóóëüä ñóðàëöàã÷36 ì ÿí ãà ãàðóé î þóòí û ýðõ àøèã, äóó õî î ëî é õºãæ¿¿ëýõ çî ðèëãûã
ºì í ºº òàâèí ºí ºð ºòãºí áàéãóóëëàãûí òýðã¿¿ëýõ èòãýë õ¿í äëýëèéã õ¿ëýýí çî ðèëãî òàâèí àæèëëàæ
áàéãààäàà áàÿðòàé áàéí à. Î þóòí û Õî ëáî î 2009/10 î í û õè÷ýýëèéí æèëä Î þóí ëàã ¸ñ ñóðòàõóóí ò
î þóòàí óðèàòàéãààð ºì í ºº çî ðèëãî òàâèí òî äî ðõî é ç¿éë¿¿äèéã òºëºâëºí àæèëëàæáàéãàà òºäèéã¿é
ýðõ àøãèéã õàì ãààëàõ ¿éëñýä çî ðèëãî í ýãäýæøèí ýëýã ñàí àë ñàí àà÷ëàãûã ãàðãàæî þóòàí çàëóóñòàé óëàì òóëæàæèëëàõ,
çàðëàãà áàãàòàé ¿ð ä¿í òýé àæëóóäûã çî õèî í áàéãóóëàõ ¿çýë ñàí ààã óäèðäëàãà áî ëãî í àæèëëàæáàéí à. Ýöýñò í ü õýëýõýä
öàã õóãàöàà áèäí èéã õ¿ëýýõã¿é, ºí ãºðñºí õî ðî ì ì èí óò ýðãýæî ëäî õã¿é ãýäãèéã ýðõýì çî ðèëãoî áî ëãî í ñóð÷áî ëî âñðî õ,
õºãæ¿¿ëýõ, áóñäûí òºëºº õºäºëì ºðëºõ àðâèí ¿éëñò ººðèé㺺 áî ëî í î éð äî òí û õ¿ì ¿¿ñýý õóðöëàí ýõ î ðí û õºãæëèéã
òî äî ðõî éëî õ ÷àäâàðëàã áî ëî âñî í õ¿÷èí ì àí ëàéëàë í ü áàéõûã õ¿ñüå.
Õ¿í äýò ãýñýí :
Ø ÓÒÈÑ-èéí Î þ óò í û Õî ëáî î í û Òýðã¿¿í
Ì î í ãî ëû í Òº ðèéí èõ äýýä ñóðãóóëèóäû í êî í ñåðöèóì û í ò ýðã¿¿ëýã÷
Òóã÷èí î âî ãò Áàÿðààãèéí Áàÿðáèëýã
QGX MONGOL LLC
Êüþ Æè Ýêñ Ì î í ãî ë ÕÕÊ áî ëî í Ì î í ãî ë óëñûí
Ø èí æëýõ Óõààí Òåõí î ëî ãèéí Èõ Ñóðãóóëèéí
õàì ò ûí àæèëëàãàà
Êüþ Æè Ýêñ êî ì ï àí è í ü 1994 î í ä
áàéãóóëàãäñàí áºãººä õàéãóóëûí ëèöåí ç
ýçýì øèã÷, àí õí û ãàäààäûí õºðºí 㺠î ðóóëàëòòàé
êî ì ï àí è þì . Áàéãóóëàãäñàí öàãààñàà èäýâõèòýé
¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ, ºí ãºðñºí õóãàöààí ä õèéæã¿éöýòãýñýí
õàéãóóëûí àæëóóäààðàà Ì î í ãî ë óëñûí àøèãò ì àëòì àëûí
õàéãóóëûí ñàëáàðò áàãàã¿é õóâü í ýì ýð î ðóóëààä áàéí à.
Ì àí àé êî ì ï àí è ºí ººã õ¿ðòýë õºðºí 㺠î ðóóëàã÷äûí
õàéãóóëûí àæèëä çàðöóóëñàí õºðºí ãº, õºëñ õ¿÷, õóðèì òëóóëñàí
òóðøëàãà äýýð ¿í äýñëýí Ì î í ãî ë î ðí û, ÿëàí ãóÿà î ðî í í óòãèéí
õºãæèë, èðãýäèéí àì üäðàë àõóéä òî ì î î õî í õóâü í ýì ýð
áî ëî õóéö á¿òýýí áàéãóóëàëòûãöî ãöëî î æ, í ýýëòòýé, øóäàðãà,
øóóðõàé ¿éë àæèëëàãààãààð áóñäàä ¿ëãýð äóóðàéë ¿ç¿¿ëýõ í ü
áèäí èé õýòèéí çî ðèëò þì .
2011 î í û 1-ð ñàðûí 28-í û ºäºð Êüþ Æè Ýêñ Ì î í ãî ë
ÕÕÊ áî ëî í ØÓÒÈÑ í àð í ü ãýðýý áàéãóóëñí ààð òóñ õî ¸ð
áàéãóóëëàãûí õàì òûí àæèëëàãààí û ò¿í øëýë ýõýëñýí þì .
Õàì òûí àæèëëàãààãààð äàðààõ ç¿éë¿¿äèéã õèéõýýð
òºëºâëºæáàéãàà áà ì àí àé Êî ì ï àí èéí òàëààðõ äýëãýðýí ã¿é
ì ýäýýëýëòýé áî ëñí î î ð öààøèä õàì òðàí àæèëëàõ ñàéõàí
áî ëî ì æãàð÷áàéãààãäóóëãàõàä òààòàé áàéí à.
Ãýðýýí èé õóãàöààí ä õàì òðàí àæèëëàõ ¿éë àæèëëàãààí û
åðºí õèé ÷èãëýë¿¿ä:
ØÓÒÈÑ-ûí ñàãñàí áºì áºãèéí øèãøýý áàãèéã
ñàí õ¿¿æ¿¿ëýí , äýì æèí , õàì òðàí àæèëëàõ
Ñóðãóóëèàñ Êî ì ï àí èéí àæèëòí óóäûí ì ýäëýã
áî ëî âñðî ëûã äýýøë¿¿ëýõýä øààðäëàãàòàé ñóðãàëò,
ñåì èí àðûãàâàõ
Øèëäýãî þóòí û äàäëàãûí õºòºëáºð õýðýãæ¿¿ëýõ
Õýðýãöýýòýé ñàëáàðûí øèëäýãî þóòí óóäûí ì ýäýýëëèéã
ò¿¿âýðëýí àâàõ
Õýðýãöýýòýé ñàëáàðûí î þóòí û ýðäýì øèí æèëãýýí èé
õóðëûí èâýýí òýòãýã÷ýýð àæèëëàõ,
Ñóðãóóëèéí ñóðãàëòûí òàí õèì , õóðëûí òàí õèì , ñï î ðò
çààëûã àøèãëàõ çýðýã þì .
-
-
-
-
-
-
2
Àðâàí æèëèéí ñóðãóóëèà òºãñººä èõ äýýä ñóðãóóëüä
îðæ ýõ îðíûõîî
ºìíº èõèéã ñóð÷
ìýäýæ, õèéæ
á¿òýýõ íü îþóòàí òà
áèëýý. Ãýâ÷ îþóòàí
ãýõ òîäîòãîëòîé
èðýýä¿éí õºãæëèéí
ýçýä ýð÷ õ¿÷ýýð
ä¿¿ðýí ºðñºëäºõ
÷àäâàð ºíäºð
íèéãìèéí õºãæèë øèíý÷ëýëèéí òýðã¿¿í ýãíýýíä áàéõ
ãýäýã óðèàòàé îþóòàí òàíû ñóð÷ áóé ñóðãóóëèéí ãàäààä
îð÷èí ÿìàð áàéíà âý? Îþóòàí òà áèä Ìîíãîë õýìýýõ
óëñûí ýçýä, äýëõèéí äýâøèëòýò òåõíîëîãèéí ã¿¿ð íü
áàéõûí òóëä ýð¿¿ë áàéõ íü íýí ÷óõàë. Ýíý îð÷èíã òà
áèä ººðñ人 á¿òýýõ ó÷èðòàé. Ýíý óòãààðàà ñóð÷ áóé
ñóðãóóëèéíõàà ýðãýí òîéðîíä ºâºë人 ø¿ëñýí ÊÎÒÎÊ,
çóíäàà ø¿ëñýí ÁÎÐÎÎ îðóóëàõàà áîëèõ öàã íýãýíò
èðæýý çàëóóñàà!
Àðä÷èëñàí íèéãýìä
àìüäàð÷ áàéíà
ãýýä ººðºº áîëîîä
ºðººëèéã ýð¿¿ë
ìýíäýýð íü õîõèðîîõ
íü èðýýä¿éí èíæåíåð
îþóòàí òàíû çîðèëãî
áèø áàéëòàé.
Ñóðãóóëèéí ãàäóóð
ø¿ëñýí êîòîê ¿¿ñãýæ áàéãàà íü íÿíã õàìãèéí õóðäàí
¿ðæèõ áîëîìæ îëãîõîîñ ãàäíà õàëüòèð÷ õºë ãàðàà
ãýìòýýõ ãýõ ìýò òîìîîõîí óðøèãòàé. Ñ¿¿ëèéí ¿åä
Ìîíãîëäîî õàìãèéí øèëäýã èíæåíåð¿¿äèéã áýëòãýäýã
ØÓÒÈÑ ãýõýýñýý èë¿¿òýéãýýð ø¿ëñýí êîòîêíû ãàçàð
ãýäýã íýðòýé áîëîõíýý îþóòíóóäàà.
Òà áèä “Îþóòàí Èíæåíåð” ãýäýã íýðèéã ºíäºðò ºðãºæ
ìàíëàéëàã÷ , òýðã¿¿ëýã÷èä íü áàéõ ¸ñòîé.

دËÑÝÍ ÊÎÒÎÊ
Íàñàà õîðîîæ òàìõè òàòàõäàà èíýýæ öýíãýõ ÷èíü
þóíûõ âý?
Íýãýíò àëäñàíäàà ººðèé㺺 çºâòãºæ õîðîíä øèìòýõ
íü þóíûõ âý?
×èìýýã¿é ¿õýë öóñàíä ÷èíü øèíãýæ çºâõºí ÷àìààð
äóóñàõ þì ãýæ ¿¿?
ÒÀÌÕÈ ÁÀ ÒÀÂÈÍ ÒªÃЪÃ
ªíººãèéí íèéãìèéí õîðò çóðøëûí íýã ÿàõ àðãàã¿é
äýëõèé íèéòèéí òàìõèíû äàÿàð÷ëàë þì. Òà òàìõè
ãýõýýð ýð¿¿ë
ìýíäýä õîðòîé,
õ¿íèé áèå
îðãàíèçìä ñºðºã
íºëºº ¿ç¿¿ëäýã
ãýäãèéã õýíýýð ÷
õýë¿¿ëýõã¿é ñàéí
ìýäíý. ªíººäºð
äýëõèé íèéòýä
òàìõèíààñ áîëæ
öàã õîðîì ìèíóò,
ñåêóíä á¿ðò õ¿íèé àëòàí àìü ¿ðýãäýæ áàéíà. Õºãøèí
çàëóó, ýð ýì ãýëã¿é á¿ãä òàìõè òàòäàã áîëñîí ìàíàéõ
øèã óëñóóäûí õóâüä òàìõè íü óóøèãíû õàâäðûí
íèéò òîõèîëäëûí 90%-èéí øàëòãààí íü áîëæ ºãäºã.
Ç¿ðõíèé íèéò ºâ÷ëºëèéí 25% íü ìºí ë òàìõè òàòàëò
ãýñýí ãàíöõàí øàëòãààíòàé áàéäàã. 2006 îíä çºâõºí
íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí òîîãîîð 100 õ¿íèé 46.7% áóþó
áàðàã òàë õóâü íü òàòäàã ãýâýë ýíý òîî áàðèìò äýëõèéä
ýõíèé òàâä áàãòàõ ¿ç¿¿ëýëò
áîëæ áàéíà. Ìàíàé îþóòàí
çàëóóñ òàìõèéã õýðõýí, ÿìàð
õýìæýýãýýð õýðýãëýãäýãèéã
áèä ñàéí ìýäíý. Æèøýý
íü îþóòàí ºäºðò õàìãèéí
áàãààð áîäîõîä 50 òºãðºãººð
òàìõè àâ÷ òàòäàã ãýæ ¿çâýë
äºðºâõºí æèëèéí äîòîð
õî¸ð æèëèéí ñóðãàëòûí
òºëáºðºº ñóðãóóëèéíõàà
¿¿äýíä ÿíæóóðíû èø áîëãîîä
õàÿ÷èõäàã ãýñýí ¿ã áîëæ òààðëàà. ¯¿íýýñ ¿çýõýä òà
òàìõè òàòñàíààð ààâ, ýýæýý
õîõèðîîæ ìºí ýðäìèéí ºð㺺
áîëñîí ñóðãóóëèéíõàà ¿¿ä
õîéìðûã áóëèíãàðòóóëæ áàéíà.
Õàìãèéí ãîë íü òà ººðèé㺺
¿ã¿é õèéæ áàéíà ãýäãýý óõààðàõ
õýðýãòýé. Îþóòàí òà ãýíýí
ñàâààã¿é çàíãààñàà õýí íýãíèé
ÿòãàëãà, áóñäûã äóóðàéæ ñàéõàí
áîëæ õàðàãäàõ çîðèëãîîð òàìõè
òàòàæ ººðèé㺺 áîëîí áóñäûã
õîðäóóëñààð áàéíà. Èéì ó÷ðààñ
àðõè òàìõè, ìàíñóóðóóëàõ áîëîí ò¿¿íòýé àäèëòãàõ
õîðò áîäèñîîñ èäýð çàëóó íàñàà õàéðëàí õàìãààëæ íàéç
íºõ人 óðèàëàí áîäèò àæèë áîëãîõûã õ¿ñýæ áàéíà.
ªºðºº õàìãààñ øèëäýãò ñóðàëö, áóñäûã ÷ õàìãààñ øèëäýãò ë ñóðãà. / ÔÀËÅÑ/
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
3
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
4
Áàãøèéí çºâëºãºº
Àìüäðàë áîë óóë þì. Áèä óäààí àâèð÷, ò¿ðãýí óðóóääàã. /Ãè äº Ìîïàññàí/
ÎÞÓÒÀÍ ÒÀÍÄ - ÁÀÃØ ÇªÂ軮 ÁÀÉÍÀ
Èõýíõ èëòãýë íü 10 ìèíóòûí õóãàöààòàé, õóðäàí áèø
õýìíýëýýð ãîë ç¿éëèéã òîâîéëãîí ÿðèõ õýðýãòýé. Õýðýâ
òà õóðäàí õýìíýëýýð èëòãýâýë àìæèëòàíä õ¿ðýõã¿é.
Ñëàéäûã áýëòãýõäýý èõýâ÷ëýí power point äýýð
áýëòãýíý. Ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðàë íü ãýðýë èõòýé
ãàçàð áîëäîã ó÷èð êîíòðàñò ñàéòàé áàéõ ¸ñòîé. Íýã
ñëàéäûã 4 ñåêóíäýä îéëãîõã¿é áàéâàë ìóó áýëòãýãäñýí
ñëàéä ãýæ îéëãîæ áîëíî.
Èëòãýë íü õîæèì õýâëýãäýõ ºã¿¿ëëèéí òºñëèéí
õóâèëáàð áàéäàã ó÷èð õýâëýëä ºãºõ人 òóõàéí ñýòã¿¿ë,
ýìõýòãýë çýðãèéí øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýõ õýðýãòýé.
ªã¿¿ëëèéã áýëýí áîëãîõûí òóëä õîëáîãäîõ
ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñýýð ø¿¿ìæë¿¿ëýõ õýðýãòýé
áàéäàã. Ýíý íü òóõàéí èëòãýëèéí ÷àíàðûã èëýðõèéëýõ
íýãýí øàëãóóð áîëäîã. Ø¿¿ìæëýë õèéëãýõäýý òóñãàé
áýëòãýñýí ìàÿãòûí äàãóó áè÷¿¿ëæ, ýñâýë àñóóìæ
áàéäëààð áºãë¿¿ëýõ íü ÷óõàë ãýäãèéã ñàíààðàé.
Ìýäýýæ áýëýí áîëñîí ç¿éë ñàéõàí õàðàãäàõ ¸ñòîé. (Òà
øèíý áàéðàíä îðëîî ãýæ áîäîõîä ÿìàð áàéãààñàé ãýæ
õ¿ñ÷ áàéíà ?)Ýöýñò íü õýëýõýä òà “ ÓÑ” áàéãààðàé ãýæ
õýëüå. Ñóäëàà÷ òàíû ìýëìèé òóíãàëàã, ºëìèé áàò áàéõ
áîëòóãàé.
Óóë Óóðõàéí Èíæåíåðèéí Cóðãóóëèéí áàãø
Á. Óëààíáààòàð
Òàíèí ìýäýõ àðãà íü òóðøèëò õèéõ, ìýäýýëýë
öóãëóóëàõ, àñóóäëûã èëð¿¿ëýõ, áàðèìòæóóëàõ,
òýäãýýðèéã çàãâàð÷ëàõ àæëóóäààñ á¿ðääýã. Äåäóêöè
(åðºíõèé㺺ñ ñàëàíãè), èíäóêöè (íýãòãýí ä¿ãíýõ ),
Ãèïîòåçà – òààìàãëàë äýâø¿¿ëýõ áàéäëààð òàíèí
ìýäýõ àðãà áàéäãèéã ìàðòàæ áîëîõã¿é þì.
Ýðäýì øèíæèëãýýíèé àæëûí çîðèëãî íü îíîëûí ñóóðü
ñóäàëãààíû àñóóäëààñ æèæèã õàâñàðàãà àñóóäàë õ¿ðòýë
áàéæ áîëíî.
Ñóäàëãàà õèéõýýñ ºìíº àðãà÷ëàëàà çºâ áîëîâñðóóëàõ
íü ÷óõàë áàéäàã. (1 – ð çóðàã) ßàæ, þó, õýçýý, õýí, þóíä,
ÿàãààä, õààíà ãýõ ìýò àñóóëòûã òàâüæ òóõàéí àñóóäëûã
òîäðóóëíà. Èíòåðíåò, íîìûí ñàí, òóõàéí àñóóäàë
ýðõýëñýí ìýðãýæèëòí¿¿äýýñ ìýäýýëýë öóãëóóëàõ
çàìààð ñóäàëãàà õèéíý. “õýðýâ _____[áè ¿¿íèéã õèéâýë ]
_____,òýãâýë _____[ýíý]_____èéì ¿ð ä¿íä õ¿ðíý” ãýñýí
òààìàãëàë äýâø¿¿ëýõ õýðýãòýé. Õýðýâ òóðøèëòààñ
ãàðñàí ¿ð ä¿í áóðóó áîë øèíý òààìàãëàë äýâø¿¿ëíý.
Çîõèîí áàéãóóëàëòûí çàð÷èì

Ñóäàëãàà õèéõ àðãà÷ëàë
Äýýä àìæèëòàä õ¿ðýõèéí òóëä õàìãèéí áàãà çàðäëààð õ¿ðýõ õýðýãòýé.
Èëòãýã÷ òà ººðººñºº äàðààõ àñóóëòóóäûã ÿìàãò òàâüæ áàéãààðàé.
- Ìèíèé èëòãýë ¿íýõýýð ÷óõàë óó?
- Áè ¿íýõýýð øèíý ç¿éëèéã õèéñýí ¿¿?
- Ýíý èëòãýë ñîíèðõîëòîé þó?
Îþóòàí òà àëèâààä óë ñóóðüòàé õàíäàæ, áîëîâñðîëòîé áàéæ, áàãø íàðàà õ¿íäýòãýæ áàéõ íü õàìãààñ ÷óõàë þì. Íýã
õ¿íèé ýðõ ÷ºëººã õ¿íäýòãýæ ñóðâàë ÷èíèé ýðõ àøèã çºð÷èãäºõã¿é áàéíà. ØÓÒÈÑ – èéã “Øèëòãýýí” ãýæ áîäâîë òà
òýð øèëòãýýíèé óðàí áàðèìàë÷ íü ÒÀ ãýäýãò èòãýýðýé. Óðàí áàðèìàë÷ þó õèéíý òýð øèëòãýýíèé ¿íý öýíý íü òýãæ
ë òîäîðõîéëîãäîíî. Èéìä òàíä ºãºõ ìèíèé ýíý óäààãèéí çºâëºãºº Ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðàëä èëòãýë áè÷èæ
îðîëöîõ ñîíèðõîëòîé ñóäëàà÷ îþóòàí, çàëóó÷óóäûí ºìíº òóëãàðäàã îëîí áýðõøýýëòýé àñóóäëóóäûí çàðèìààñ
íü õàðèóëò ºãºõ çîðèëãî òàâüæ áàéíà. Áýðõøýýë á¿õíèéã òîî÷âîë ýíä äýíä¿¿ íóðøóó, çàëõóóòàé çºâëºãºº áîëîõ
áàéõ.
Èëòãýë áè÷èõýä äàðààõ åðºíõèé îéëãîëòûã ìýäýõ íü ÷óõàë þì.

Îðøèë Þóíû òóõàé, ÿìàð àñóóäàë
øèéäâýðëýõ ãýñýí, þó õèéãäñýí,
øèéäâýð çºâ ýñýõ
Àðãà Òóõàéí øèéäâýðëýõ àñóóäëûí ó÷èð
øàëòãààíûã òàíèõ ¿éë àæèëëàãàà,
òåõíèê õýðýãñýë
¯ð ä¿í Õýðýãëýñýí àðãûí õ¿ðýýíä
èëð¿¿ëñýí îéëãîëòûã øèíæëýõ
óõààíû ¿¿äíýýñ ìýðãýæëèéí áîëîí
ìýðãýæëèéí áóñ óíøèã÷ (ñîíñîã÷)
– èéí ñîíèðõîë òºð¿¿ëýõ õýëáýðýýð
áè÷âýð áàéäëààð èëýðõèéëñýí
òàéëàí.
Õýëýëö¿¿ëýã
(Äèñêóññè)
¯ð ä¿íã õýëýëö¿¿ëýõ íü àñóóäëûí
ãîë ó÷èð ç¿éã òàéëàõ ñàéí òàëòàé
áºãººä ýíä¿¿ðëýýñ çàéëñõèéõ à÷
õîëáîãäîëòîé.
ØÈÍÝ ÒÅÕÍÎËÎÃÈ
iPhone-í èé º ñ㺠ã÷ - Bone Horn Stand
Î ð÷èí ¿åèéí çàëóóñûí áàéí ãûí õýðýãëýý áî ëñî í iPhone-í èé åð áóñûí
àâñààðõàí ºñãºã÷áî ëî õ “Bone Horn Stand”-èéãòàí èëöóóëæ áàéí à. Ýí ýõ¿¿
òºõººðºì æí ü ÿì àð ÷í ýì ýëò òýæýýë øààðäàõã¿éãýýð, iPhone-í èé äóãàðàëòàä
øóóä 13 äåöèáåë í ýì äýã àæýý. Äýýðýýñ í ü Bone Horn Stand ºñãºã÷èéã
óòàñí ûõàà òàâèóð áî ëãî í àøèãëàæ÷áî ëî õ þì áàéí à. ¯ í ý í ü 25 äî ëëàð
àæýý.
Áàòóì è äàõü åð áóñû í áàðèì àë
ÿðæèéí Áàòóì è õýì ýýõ àÿëàë æóóë÷ëàë, ðàøààí ñóâèëëûí
¿çýñãýëýí ò õî òî ä “Õàéð” õýì ýýõ í ýðòýé í ýãýí åð áóñûí ì åòàëë áàðèì àë
ñ¿í äýðëýí áî ñ÷ýý. Õàì ãèéí àí õààðàë òàòàæáóé ç¿éë í ü þó âý ãýõëýýð, ýí ýõ¿¿
áàðèì àë í ü õºäºëäºãáºãººä, ýðýãòýé ýì ýãòýé õî ¸ð õ¿í èé ä¿ðñ í ü ýðãýëäýæ,
õî î ðî í äî î î éðòî í î éðòñî î ð áèå áèåí äýý óóñäàãò î ðøèí î .
Ýðýãòýé ýì ýãòýé õî ¸ð õ¿í èé àâàðãà òî ì , ýðãýëääýã ì åòàëë ä¿ðñ í ü 8-10
ì èí óò òóòàì ä áàéðëàëàà ñî ëüäî ãáºãººä òýí ãèñèéí ýðýãð¿¿ õàðñàí Áàòóì è
õî òûí õààëãàí äýýð áàðèãäæýý.
Áàéãóóëàì æèéãçî õèî í á¿òýýã÷Òàì àð Êâåñèòàï çå í ü Àçåðáàéæàí çàëóó, ÿðæ
á¿ñã¿é õî ¸ðûí õàéð ñýòãýëèéí óÿðàì ò¿¿õèéã õ¿¿ðí ýäýã Êóðáàí Ñàèä-ûí
áè÷ñýí “Àëè, Í èí î õî ¸ð” õýì ýýõ ðî ì àí ààñ ñýäýâëýæ, ýí ýõ¿¿ áàðèì ëàà á¿òýýñýí
þì áàéí à.
2010 îíû 12 äóãààð ñàðûí 07-íä ØÓÒÈÑ-èéí ÌÕÒÑ-èéí
îþóòíóóäûí “Á¿òýýëèéí ¿çýñãýëýí” àìæèëòòàé áîëæ ºíäºðëºëºº.
Ýëåêòðîí òåõíèêèéí ñàëáàðûí äýðãýäýõ “ HIGH TECH ” êëóáýýñ
æèë áîëãîí îþóòíóóäûí õèéñýí á¿òýýë¿¿äýýð ¿çýñãýëýí ãàðãàí
îëîí íèéòýä òàíèëöóóëäàã áèëýý. Ýíýõ¿¿ á¿òýýëèéí ¿çýñãýëýí íü
îþóòíóóäûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ, ººðñäèéí ñóðàëöàæ áóé
ìýðãýæëèéã áóñäàä òàíèóëæ ñóðòàë÷èëàõ áîëîí ìýðãýæëèéí ÷èã
áàðèìæààãàà ã¿í îéëãîæ ìýðãýæèëäýý äóðòàé áîëãîõîä îðøèíî.
Ò¿¿í÷ëýí óã ¿çýñãýëýíãèéí õàìò ýëåêòðîí òåõíèêèéí ñàëáàðààñ
çîõèîí ÿâóóëæ áóé “ Áèä ÷àäíà ” ãàãíóóðûí òýìöýýíä 1-ð êóðñûí
îþóòíóóä á¿òýýëýýðýý îðîëöñîí þì.
Ãóðàâ äàõü æèëäýý çîõèîí áàéãóóëñàí óã ¿çýñãýëýíä 1,2,3,4-
ð êóðñûí 300 ãàðóé îþóòíóóä ýëåêòðîí ñõåìèéí îíîë, õàãàñ
äàìæóóëàã÷ õýðýãñýë, òîîí òåõíèê, ìèêðîïðîöåññîð çýðýã
õè÷ýýë¿¿äýýñýý îëæ àâñàí ìýäëýãòýý òóëãóóðëàí á¿òýýëýý õèéæ
¿çýñãýëýíä àìæèëòòàé îðîëöäîã.
Èíãýýä Èõ çàâñàðëàãà ñýòã¿¿ëèéí óíøèã÷ îþóòàí çàëóóñ òà
á¿õýíä ÌÕÒÑ-èéí îþóòíóóäûí á¿òýýëèéã ñîíèðõóóëúÿ.
Ì ÕÒÑ-èéí “Á¯ ÒÝÝËÈÉÍ ¯ ÇÝÑÃÝËÝÍ ”
Ø ÀÃÍ ÀË ÀÂÑÀÍ Î Þ ÓÒÍ ÓÓÄ
1.Àëòàí ñ¿õ
2.Ýðäýí ýáàÿð
3.Ò¿âøèí æàðãàë
4.Ëõàãâàäî ðæ
Òî î í ò åõí èê
1.Î ëñ òàòàõ – Ýðäýí ýñóâä
2.Çàì ûí ãýðýëò¿¿ëýã –
Ì ºí õí àðàí
3.Block down – Àì àðñàéõàí
Ýëåêò ðî í ñõåì èéí î í î ë
1.Äàâààäî ðæ
2.Òî ãî î äî ðæ
3.Áèëã¿¿í
Áèä ÷àäí à
1.Áàòñàí àà
2.Óÿí ãà
5
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
ÊÎ ÊÀ ÊÎ ËÀÃÈÉÍ Ø ÈÍ Ý ÑÀÂÀËÃÀÀ
Ôðàí öûí äèçàéí åð Æåðî ì Î ëèâåò í ü äýëõèéí ñàÿ ñàÿ õ¿ì ¿¿ñèéí õàì ãèéí
äóðòàé óí äàà áî ëî õ àëäàðò Coca Cola -ä çî ðèóëàí øèí ý ºì ñãºë ñàí àà÷èëñàí
í ü ì àø ñî í èðõî ëòî é áî ëæýý. Ò¿¿í èé ýí ýõ¿¿ äèçàéí ûãÊî ëàãèéí õàí äýì æèæ,
“äî ì î ãò” óí äààãòóí óäàõã¿é öî î øèí ý ä¿ð òºðõòýéãýýð õýðýãëýã÷äèéí ãàð
äýýð òàâèõ ýðñäýëòýé ÷þì øèã, çî ðèãòî é ÷þì øèãàëõì ûãõèéõ ì àãàäëàëòàé
áàéãàà ãýí ý. “Mystic Bottle” õýì ýýí í ýðèéäñýí .
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
6
ÕÀÌÃÈÉÍ ÇÀËÓÓ ÒÝÐÁÓÌÒÍÓÓÄ ÁÀßËÃÀÀ ªªÐÑĪª Á¯ÒÝÝÑÝÍ
Õýäõýí æèëèéí ºìíº ìºí㺠èõòýé õ¿íèéã ñàÿòàí ãýäýã áàéñàí. Õàðèí ºä㺺 òýðáóìòàí ãýõ áîëæýý. Ýíýõ¿¿ íýðèéã àâñàí ìàø îëîí
õ¿í áèé ÷, èõýíõ íü ºâ çàëãàìæèëæ àâñàí õºðºí㺺𺺠îëíû òàíèë áîëäîã. Ãýòýë ººðñäèéí ÷àäëààð áóþó á¿õ ç¿éëèéã òýãýýñ ýõýëñýí
òýðáóìòíóóä îëîí áàéäàã àæ. Ýäãýýðýýñ õàìãèéí çàëóó àìæèëòòàé ÿâààã íü òàíèëöóóëæ áàéíà.
Õî¸ðäóãààð ñàðûí 14 ýìíýëýãèéí öîíõîîð õàðòàë õ¿ì¿¿ñ ãóäàìæààð
õîñ õîñîîðîî ñ¿ëæèëäýí àëõàöãààíà.
Ñóâèëàã÷ Íàäÿ:
-“Ãýðòýý õàðèõ þìñàí. Íàéç çàëóó ìèíü óóðëàæ áàéãàà áàéõäàà
“ãýõýä,
Ñóâèëã÷ Òàíÿ:
-“×è áèä õî¸ð Âàëåíòèíû áàÿðûí ºäðººð ýýëæ òààðàõ ÷ ãýæ äýý . Àçã¿é
ë áàéíà äàà “ãýëýý.
Íàäÿ: “Áóñäûã áîäâîë ÷è õàéðòàé õ¿íòýé . Çàðèì õ¿í á¿ð ººðèéã íü
õ¿ëýýõ ÷ õ¿íã¿é áàéäàã áîë ÿàíà? “ ãýõýä ,
Òàíÿ: “×è Ëèäà ýì÷èéã õýëýæ áàéíà óó” õýìýýí àñóóõàä , õàíàíû
öààíààñ áè ººðèéíõºº íýðèéã äóóëààä áè èõýä öî÷èðäîâ.
-ªíãºðñºí æèë ò¿¿íèé íàéç çàëóó áèäíèé í¿äýí äýýð íàñ áàðñàí ø¿¿
äýý. òýãýõýä Ëèäà ýì÷ óéëæ , õàøèãðààä , ÿã ãàëçóóðñàí þì øèã áàéñíûã
÷è ñàíàæ áàéíà óó? “ ãýæ õîîðîíäîî ÿðèëöàæ áàéëàà. Òýäíèéã èéíõ¿¿
õóó÷ õººð÷ áàéõàä íü áè ºðººíººñºº ãàð÷ èðýâ.
Õî¸ð ñóâèëàã÷èéí ìààíü í¿¿ð Âàëåíòèíû ºäðèéí øîêîëàäíààñ ÷ èë¿¿
÷àñ óëààí áîëñîí õàðàãäàíà. Áè þó ÷ ñîíñîîã¿é þì øèã ä¿ð ýñãýí
“Ìèíèé ãýðòýý õàðèõ öàã áîëëîî” ãýõýä
-Ëèäà ýì÷ýý òà àæèëäàà õýòýðõèé óëàéðàõ þì. Àæëûí ÷èíü öàã àëü
ýðò äóóññàí ø¿¿ äýý . Ìàðãààø áîëòîë áàÿðòàé . Âàëåíòèíû ºäðºº
ñàéõàí òýìäýãëýýðýé “ãýõýä íü
–“Òà õî¸ðò ãýñýí Âàëåíòèíû ºäðèéí ìýíä õ¿ðãýå!” ãýæ áè õýëýâ.
Èíãýýä õî¸ð ñóâèëàã÷ ìèíü ÿàðàí ÿâöãààëàà. Òýä ìèíèé þóíä íü
ñàíàà çîâñîí þì áîë äîî? Ãýæ Ëèäà ýì÷ áîäëîãøèðîâ.
Íàìàéã ãýðòýý õàðèõàä õî¸ð ìóóðíààñ ººð õýí ÷ áàéõã¿é ø¿¿ äýý.
Îäîî áè õàðèõàä õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ìóóðàà õîîëëîíî. ªíãºðñºí
æèëèéí Âàëåíòèíû ºäðººñ áè õî¸ð ìóóðàà îëñîí øèã ñàíàãäàæ áàéíà.
Òýð ¿åä áè õýíä ÷ õýðýãã¿é õàÿãäñàí ìóóð øèã ë áàéæ äýý. Ìóóð õýçýý
÷ óéëäàãã¿éòýé àäèë áè á¿òýí æèë íóëèìñ ãàðãàñàíã¿é. ªíººäðººñ
ÿã íýã æèëèéí ºìíº áè íàéç çàëóóòàéãàà õàìò ºäðèéí õîîëîî èäýýä
ñóóæ áàéñàí þì. Õàðèí áè áîëîìæ îëäñîí äýýð ãýýä áààõàí ãîìäîë
ãàðãàëàà.
-”ªíººäºð ÷èíü Âàëåíòèíû ºäºð áèç äýý? ×è íàäàä ÿàãààä öýöýã
ºãºõã¿é áàéãàà þì áý? Ãýõýä èõýä ãàéõàæ ,
-Áè ÷àìä ÿàãààä öýöýã ºãºõ ¸ñòîé áèëýý? ×è áèä õî¸ð ãýðëýýã¿é ø¿¿
äýý” õýìýýí õàðèóëëàà. Õýëñýí ¿ãýíä íü ìèíèé óðàì õóãàð÷ . ßäàæ íýã
ìýíä÷èëãýý ºã÷èõºæ áîëîõã¿é áàéíà óó? ãýëýý.
-”Çà ìýäýæ áàéíàà. Áè ÷àìä èíòåðíýò ìýíä÷èëãýý ÿâóóë÷èõüÿ” ãýæ
òýð õýëýâ. Èíãýæ õýëýõ íü ìèíèé õóâüä äýíä¿¿ èõ õºíäèé, õ¿éòýí
ñîíñîãäñîí ÷ ãýñýí ò¿¿íèé õèéæ ÷àäàõ ãàíö ç¿éë ýíý þì äàà.
-”×è ìèíèé è-ìýéë õàÿã ðóó íààä ìýíä÷èëãýýãýý ÿâóóë÷èõààðàé .
õ¿ëýýæ áàéÿ “ ãýýä áè èíýýìñýãëýí, äîòðîî ºäðèéí õîîëíûõîî äàðàà
ãýðòýý õàðèàä è-ìýéëýý øàëãàíà äàà ãýæ áîäëîî. Òýðýýð ñýòãýëèéã
ãèæèãäýõ õàéðûí ¿ãñèéã íàäàä èëãýýõã¿é ãýäýã íü îéëãîìæòîé áîëîâ
÷ ÿìàð ÷ áàéñàí òýð ìýíä÷èëãýýã õàðàõûã òýñýí ÿäàí õ¿ëýýâ.
-”Áè ýìýãòýé÷¿¿äèéã îãò îéëãîõã¿é þì. Âàëåíòèíèé ºäºð ãýæ ÿàõààðàà
èíãýæ èõ ñ¿ð äóóëèàí áîëäîã áàéíàà ?” ãýýä íàéç çàëóó ìààíü õîîëîî
èäýõ çóóðàà ÿðèíà. Ò¿¿íèé ýíý ÿðèà ìèíèé äóðãóéã õ¿ðãýæ, æààõàí
ìàðãàëäìààð ñàíàãäààä ýõëýâ.
-”×àìä ðîìàíòèê ñýòãýëãýý ãýæ îãò áàéäàãã¿é áàéõ . ÷è ãàíö ÷ ÿïîí
êèíî ¿çäýãã¿é áàéõ ë äàà.
-”ßïîí êèíî ãýíýý. ? Áè òàíèí ìýäýõ¿éí ñóâàã ¿çäýã. ”
-“×èíèé àìüäðàë ãýæ Ẻí óéòãàð ãóíèã áàéõ þìàà. Ñàÿõàí íýã êèíî
ãàðñàí áàéñàí. ×è ¿çýõ õýðýãòýé ø¿¿. ” ýæ õýëýýä áè ò¿¿í ë¿¿ ýãöëýí
ÊÎÑÒÿÍÒÈÍ ÆÅÂÀÃÎ
Óêðàéíû õàìãèéí çàëóó
òýðáóìòàí Êîñòÿíòèí
Æåâàãî 1992 îíä “Finance
& Credit” áàíêíû ñàíõ¿¿
õàðèóöñàí çàõèðëûí àæëààð
àìæèëòûí ãàðààãàà ýõýëæ
áàéâ. Ãÿëàëçñàí îíîâ÷òîé
ñàíàà÷ëàãà ãàðãàæ, àæëàà
ìàø çºâ çîõèîí áàéãóóëäàã,
“öàõèì” òîëãîéòîé çàëóóã
óäèðäëàãûí ç¿ãýýñ èõýä
ñàéøààäàã áàéæ. Óäàëã¿é òýðáýýð “Finance & Credit group”-ûã
áàéãóóëæ ºðõ òóñãààðëàñàí áºãººä õýäõýí æèëèéí äîòîð3,4
òýðáóì àì.äîëëàðûí àìæèëòòàé àæèëëàæ, óëñûíõàà òºäèéã¿é
äýëõèéä òýðã¿¿ëýõ òýðáóìòàí áîëñîí áàéíà.
ËÀÐÐÈ ÏÅÉÆ
Õàéëòûí ñèñòåì¿¿äýýñ
õàìãèéí àëäàðòàé “Google”-
èéí ¿¿ñãýí áàéãóóëàã÷
Ëàððè Ïåéæ 18,6 òýðáóì
àì.äîëëàðûí àøèãààð
æàãñààëòûã òýðã¿¿ëæýý.
Òýðáýýð õàìòðàã÷ íàéäâàðòàé
ò¿íø Ñåðãåé Áðèíòýé
Ñòåíôîðäûí Èõ ñóðãóóëèéí
îþóòàí áàéõ ¿åäýý òàíèëöàæ,
öàõèëãààí ¿¿ñãýã÷ áè÷èë
òýæýýë á¿òýýæ ýõýëñýí íü õîæìûí àìæèëòûíõ íü ýõëýë áîëñîí.
ªä㺺 äýëõèéí õýìæýýíèé ýäèéí çàñãèéí ÷óóëãà óóëçàëò, öàõèì
¿éëäâýðëýëèéí ñàëáàðûíõíû õóðàëäààíä “Google”-èéí áîññóóä
áàéíãà óðèãäàõ áîëñîí áàéíà.
“ÖÎ ÐÛÍ ÃÀÍ Ö ÕÀÉД
õàðàâ.
-”Òýãýýä òýð êèíîíû íýðèéã ÷èíü þó ãýäýã þì áý? ãýëýý. Ò¿¿íèé õóâüä
òåëåâèç, êèíîíä õàéð “ ãýäýã þì äàà ãýæ áè áàÿðòàé íü àðãàã¿é
õýëýâ.
-”Òýãýýä ýíý êèíîíä ÷èíü ÿìàð õºãèéí ç¿éë ºã¿¿ëäýã þì áý? Ãýâ.
”×è õºãèéí ç¿éë ãýæ þóã õýëýõ ãýýä áàéíà âý? ×è æààõàí ñî¸ëòîé
áàéõ õýðýãòýé “ ãýýä áè óóðëàâ. ”Ýíý êèíî ñóðãàìæòàé,êèíîíû äóó íü
áàñ óÿíãàëàã áàéñàí. Äóóã íü”Öîðûí ãàíö õàéð” ãýäýã þì. Ò¿¿íèéã
Íàíà Ìóñêîðè äóóëñàí þì”. ãýñíýý áè äîòðîî òýð Íàíà ãýæ õýí
áîëîõûã ìýääýã ë áàéõäàà ãýæ áîäëîî.
-”Íàíàã ìýäýëã¿é äýý . Ìàø èõ ¿íýòýé CD ãàðãàäàã Ãðåê äóó÷èí ìºí
áèç äýý” ãýâ.
Õýäèéãýýð áè ò¿¿íòýé äîòðîî ñàíàë íýãòýé áàéñàí áîëîâ÷ ,“ ãýõäýý òýð
òóí õîâîð õîîëîéòîé ø¿¿ äýý ãýæ çºð뺺.
Áè ãýð ð¿¿ãýý êîôåãîî ÷ äóóñãàëã¿é ÿâëàà. Ãýðòýý îðîîä øóóä ë
êîìïüþòåðîî àñààâ. Çàõèàíû õàéðöàãò þó ÷ áàéõã¿é áàéãààã õàðààä
ÿìàð íýã ìýíä÷èëãýýã îðæ èðýõèéã õ¿ëýýõ çóóð áèä õýðõýí àíõ óóëçàæ
ó÷èðäàã áàéëàà äàà ãýæ äóðñàæ ýõýëýý. Íàäàä òà èòãýõã¿é áàéæ áîëîõ
ë þì. ¯íýíèéã õýëýõýä íàéç çàëóó áèä õî¸ð õºðø¿¿ä áàéâ . Õ¿¿õýä
áàéõ ¿åýñýý áèä õî¸ð áàéíãà íîöîëäîæ çîäîëääîã áàéñàí. Òýð íýãýí
æèë ìàíàéõàí õºäºº í¿¿æ, õîòûí àìüäðàëä õýò äàññàí áîëîõîîð áè
áóéäõàí àìüäðàëä äàñàæ ºãºõã¿é èõ óéäíà.
Òýð íàäàä: “ ×è ÿàãààä òýíãýð ð¿¿ õàðààä ãºëðººä áàéäàã þì áý? þó ÷
õèéõã¿é áàéõààðàà ¸ñòîé öàðàé ìóóòàé õàðàãäàõ þì àà. Èíýýñýí ÷
ãýñýíäýý îíöã¿é õàðàããääàã “ ãýæ õýëýýä , ¿ñíýýñ ìèíü ÷àíãààäàã þì
áàéíà. “ òýãýýä áè ìóóõàé öàðàéòàé áîë ÿàãààä ÷è ìàíàéõààð èðäýã
þì áý? ãýæ íàìàéã áóõèìäàõàä ,Òàíàé õààëãà ÿã ìàíàé õàæóóä áàéäàã
áîëîõîîð ÿàõ ÷ àðãà àëãà ãýæ òýð ìàðãàíà.
-”Òýãýâýë áè óäàõã¿é í¿¿íýý”.
Äàðàà ºäºð íü áè ãàçàð äýýð øîõîéãîîð çóðààä
-“Ýíý øóãàìíààñ äîòîãø îðæ áîëîõã¿é “ãýæ ìàðãàëäàæ áèëýý.
Òýð æèë áèä õî¸ð òàâäóãààð àíãèä ýëñýí îðñîí þì. Áèå áèåíýý ¿çýí
ÿäàí õýí íýãíèéãýý áóøóóõàí ýíäýýñ ñàëæ í¿¿ãýýýñýé ãýæ õ¿ñíý.
Ãýâ÷ õ¿ññýí þì õ¿ç¿¿ãýýð òàòíà ãýã÷ýýð òàâàí æèë ºíãºðºõºä íýã íü
áàéðíààñ í¿¿ãýýã¿é òºäèéã¿é áèä íýã àõëàõ ñóðãóóëèéí íýã àíãèä õàìò
îðñîí . ” Òà õî¸ð ÷èíü íºãºº àëäàðò õîñóóä áèç äýý? ãýýä ñóðãóóëèä
òîõóóðõàíà
¯ ðãýëæëýë äàðààãèéí äóãààðò...
ßìàð÷ àæëûã çàëõóóðàë ìàø õ¿íä áîëãîäîã./Ôðàíêëèí/
7
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
7
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
ßðüæ áàéãàà á¿õíýý ¿ðãýëæ ìýäýæ áàé. /Ìàòòèñ Êëàóäèóñ/
-Ñàéí áàéíà óó? Òàíüä ýíý
ºäðèéí ìýíä õ¿ðãýå. Áàãàäàà
ÿìàðõóó õ¿¿õýä áàéâ Õààíà ºñ÷
òºðñºí áý?
Þóíû ºìíº ØÓÒÈÑ-èéí íèéò
îþóòíóóääàà ýíý ºäðèéí ìýíäèéã
õ¿ðãýå. Íàìàéã Àðèóíöýöýãèéí
Àëòàíõóÿã ãýäýã. Áè õîòîä òºðñºí ÷
õîòûí çàõàä ºññºí áîëîõîîð õîòûã
ñàéí ìýäýõã¿é ºññºí. Áàãàäàà
ìîðèíä èõ äóðòàé ìîðü ãýõýýð ë
õàìàã þìàà õàÿàä ÿâ÷èõäàã õ¿¿õýä
áàéëàà. 8 äóãààð àíãè õ¿ðòëýý
õóðäàí ìîðü óíàñàí. ̺í óðëàã
ñïîðòûí òýìöýýí óðàëäààíä èõ
îðîëöäîã áàéñàí .
-Îþóòàí áàéõäàà ÿìàðõóó õ¿¿õýä áàéâ?
Àíõ áàãøààðàà õºòë¿¿ëæ ÑÓÈÑ-èéã çààëãàæ áàéëàà . Áàãø
ìààíü ìèíèé àâüÿàñûã îëæ õàðààä “Ýíý ñóðãóóëüä îð” ãýæ
÷èãë¿¿ëæ ºãñºí. Îþóòàí áàéõäàà èõ õîëîîñ ñóðãóóëüäàà ÿâäàã
áàéñàí áîëîõîîð îðîéòâîë íàéçûíäàà õîíî÷èõäàã æèðèéí ë íýã
îþóòàí áàéëàà .
-Òàíûã õ¿ì¿¿ñ ÒÓÑÃÀÉ ÑÀËÀÀ êèíîãîîð ìýääýã
áîëñîí. Ýíý êèíîíä òîãëîõ ñàíàëûã õýí òàâüñàí áý?
Áè ºìíº íü ̯ÎÍÐÒ – ä àæèëëàäàã áàéñàí . Ìàíàé íàéç
íàäàä èéì êèíî õèéõ ãýæ áàéíà ÷è øàëãóóëààä ¿ç ãýæ õýëñýí
. Òýãýýä øàëãóóëàõààð î÷èõîä ìàø îëîí õ¿í Ñ¿ëäèéí ä¿ðä
øàëãóóëàõààð èðñýí áàéñàí . Òýð îëîí õ¿ì¿¿ñèéí äóíäààñ
øàëãóóëààä òýíöýæ ýíý êèíîíä òîãëîõîîð áîëñîí.
-Òóñãàé ñàëàà êèíîíîîñ ººð ÿìàð óðàí á¿òýýë äýýð
àæèëëàæ áàéñàí áý?
Áè åð íü íýã àíãèò êèíîíä òîãëîæ ¿çýýã¿é áàéãàà .
̯ÎÍÐÒ – ä àæèëëàæ áàéñàí áîëîõîîð ðàäèî òåëåâèçýýñ
ãàðãàñàí äýëãýöèéí îëîí á¿òýýëä òîãëîæ áàéñàí . Õàìãèéí àíõ
íýã êëèïýíä öýðãèéí ä¿ð á¿òýýæ áàéëàà . Áàñ Ãîíãîð áààòðûí
ä¿ð á¿òýýæ áàéñàí . Åð íü îëîí öýðãèéí ä¿ðèéã á¿òýýæ áàéñàí
áîëîõîîð ÒÓÑÃÀÉ ÑÀËÀÀ êèíîíä òîãëîõîä äºõºì áàéñàí. ̺í
òåëåâèçèéí áàÿðûí íýâòð¿¿ëã¿¿äýä öººíã¿é óäàà òîãëîæ áàéñàí
.
-Òóñãàé ñàëàà êèíîíû çóðàã àâàëòûã õýäýí ñàðûí
õóãàöààíä õèéæ äóóñãàñàí áý?
Àíõ òàâäóãààð ñàðûí 2 – íä
öýðýã òàòëàãàòàé çýðýã ýõëýæ
áàéëàà. Ò¿¿íýýñ òàâ õîíîãèéí ºìíº
áèäíèéã 013 – ð àíãèä áàéðëóóëæ
öýðãèéí àìüäðàëòàé òàíèëöóóëñàí.
Êèíîíû çóðàã àâàëò åñä¿ãýýð
ñàðûí äóíäóóð äóóññàí.
Äýíäýâ Ñ¿ëä õî¸ðûí õàðèëöàà
êèíîã ÷èìæ ºãäºã. Àìüäðàë äýýð
Ýðäýíýáàÿð Àëòàíõóÿã íàðûí
õàðèëöàà õýð äîòíî âý?
Ýðäýíýáàÿð áîë ìèíèé õóóðàé
àõ. Áè Ýðäýíýáàÿðûãàà Äýíäýâýý
ãýæ äóóäñààð áàéãààä ñóð÷èõæýý.
Áèä õî¸ð íýã áàãøèéí øàâü. Òýð
àíõíû òºãñºëò õàðèí áè äàðààãèéíõ íü òºãñºëò. Óã êèíîíîîñ
õîéø áèä õî¸ð óðàí á¿òýýëýýð èõ õîëáîãäîæ áàéãàà. Óðëàã
òºäèéã¿é àìüäðàë äýýð ÷ àõ ä¿¿ãèéí ñàéõàí õàðèëöààòàé.
Ñ¿ëä Àëòàíõóÿã õî¸ðûí ÿëãàà?
Àìüäðàëûí áýë áýí÷èíãýýð ÿëãààòàé. Àëòàíõóÿã áîë
àìüäðàëûã ººðèéí õ¿÷ýýð áîëãîæ áàéãàà æèðèéí íýã çàëóó. Àäèë
òàë íü ãýâýë àëèâàà àñóóäàëä òýâ÷ýýðã¿é õàíääàãààðàà òºñººòýé
áàéæ ìàãàäã¿é. Åð íü áîë îíäîî ë äîî îíäîî. /èíýýâ/
-Òóñãàé ñàëàà êèíîíä òîãëîñíîîð òàíû àìüäðàëä
ÿìàðõóó ººð÷ëºëò ãàðàâ?
Ìîíãîë îðíîîðîî áàõàðõàõ ñýòãýë þóí ò¿ð¿¿íä òºðæ áàéëàà.
Öýðýãò áàéõäàà ýíý ñàéõàí Îðíîî õàìãààëàõ ýõ îðîí÷ ¿çëèéã
ººðòºº øèíãýýí áèå áîëîí ñýòãýë ñàíààíû õóâüä õàòóóæèë
ñóóñàí.
-Òà íàðûã Òóñãàé ñàëàà êèíîíä òîãëîñíîîð öýðãèéí
àëáà õààñàíä òîîöñîí óó?
Åð íü áîë ¿ã¿é ë äýý. Öýðãèéí àëáà íýã æèë áàéäàã. Çààâàë
íýã æèë áàéæ ë öýðãèéí àëáà õààñàíä òîîöíî. Õàðèí Çýâñýãò
Õ¿÷èíä õóâü íýìðýý îðóóëñàí ãýæ “Ýõ îðíû òºëºº 3” õ¿íäýò
ìåäàëèàð øàãíàñàí.
-Íàéç îõèíòîé þó? Ãýð á¿ëèéí àñóóäëààð ÿìàðõóó áàéð
ñóóðüòàé ÿâäàã âý?
Îäîîõîíäîî íàéç îõèí
áàéõã¿é ýý. Åð íü íàñ ÷ õîðü
ãàð÷èõëàà ñàéõàí õàíüòàé áîëæ
àìüäðàëûã ýõë¿¿ëìýýð áàéíà ø
äýý.
-׺뺺ò öàãàà þó õèéæ
ºíãºð¿¿ëäýã âý?
Íàéçóóäòàéãàà òåííèñ,
áèëëúÿðä òîãëîõ äóðòàé. Õààÿà
çààë àâäàã. Áîëæ ºãâºë ñàëõèíä
ãàðàõûã õè÷ýýäýã. Ãýõäýý àæèë
èõòýé áàéäàã áîëõîîð òýð áîëãîí
÷àääàãã¿é.
-Çàëóó õ¿íèé õóâüä Ìîíãîë
îðîíäîî þó õèéìýýð ñàíàãäàæ
áàéíà âý? Ìàíàé çàëóó÷óóä
òàíû áîäëîîð íèéãýìä
¿íýëýãäýõ ¿íýëýìæ íü õýð
áàéíà âý?
Ìàíàé çàëóó÷óóä èõ ãî¸ ø
äýý. ßã òóëñàí ãàçàð áóñäààñàà èë¿¿ áàéäàã. Çàëóó÷óóäûí õóâüä
ãýâýë õàðüöàíãóé ø äýý. Áóñäûãàà äýýø íü òàòààä ñàéõàí ÿâæ
áàéãàà çàëóó÷óóä áàéõàä áîëîõã¿é íºõä¿¿ä áàñ áàéíà.
-Íóóö áèø áîë òàíû ñàðûí îðëîãî õýä âý? ÿìàð ìàøèí
óíàäàã âý?
Áè ÿã òîãòñîí àæèë õèéäýãã¿é ÷ºëººò óðàí á¿òýýë÷
áîëîõîîð ñàðûí îðëîãî òîãòìîë áèø. Óðëàãèéí áóÿíä ñàéõàí
áàéõ ¿å áèé. Õîîñîí ¿åäýý ÷ õîîñîí ë äîî. Íàéçòàéãàà õàìò
àìüäàðäàã áîëîõîîð áèå áèåíýý íºõººä ë áîëäîã. Ñàÿõàí íýã
ìàøèí ëèçåíãýýð àâñàí. Prius óíàæ áàéíà. Òºëáºðèéã íü òºëºõ
ãýýä øàðãóó àæèëàëàà /èíýýâ/
-ªºð êèíîíä òîãëîõ óðèëãà èðñýí ¿¿? Ò¿¿õýí êèíîíä
òîãëîõ ñàíàë èðâýë ÿàõ âý?
Õýäýí ñàíàë èðñýí. Íýã àíãèò êèíîíä òîãëî¸ ãýñýí áîäîë
áàéãàà. Åðºíõèé人 ººðèéí ãàðãàíà ãýñýí ä¿ðèéí ñàíàë èðâýë
òîãëîíî ãýæ áîäîæ áàéãàà. ßìàð ÷ áàéñàí õî¸ð ñàíàë èðñýí
áàéãàà. Áîäîæ áàéãààä øèéäíý. Ò¿¿õèéí êèíîíä áîë øóóä
òîãëîíî. ¯íý õºëñã¿é áàéñàí ÷ òîãëîíî îî. ×èíãèñ õààí íü áàéã
ãýõýä åñºí ºðëºãèéí íýã íü áàéñàí ÷ òîãëîíî ãýæ áîääîã. Åð íü
ýðýãòýé æ¿æèã÷èí á¿ð ë õ¿ñ÷ ÿâäàã áàéõàà.
-Ñ¿¿ë÷èéí àñóóëòûã òàíüä íýýëòòýé ¿ëäýýå...
ØÓÒÈÑ-èéí îþóòíóóäûí èõýíõ íü ýðýãòýé áàéäàã. Òèéì
áîëîõîîð íèéò ýð÷¿¿ääýý õàíäàæ õýëýõýä òà á¿õýí öýðãèéí
àëáûí íýã æèëèéã çààâàë õààæ ¿çýýðýé. Öýðãèéí àëáàíä ÿâáàë
õàìãèéí ýíãèéíýýð áîäîõîä ãóðàâäóãààð ñàðûí 18-íä æèë á¿ð
îõèä á¿ñã¿é÷¿¿äèéí äóíä áàðäàì ñóóõ áîëíî. Öýðýãò ÿâñíààð
Ìîíãîë ãýäýã ñàéõàí îðíîî á¿òýí æèë õàìãààëæ, õàéðëàæ ÿâñàí
ãýäãýý𠺺ðººðºº áàõàðõàõ áîëíî ø¿¿. Öýðãèéí àëáàíààñ èðýýä
ÿìàð íýãýí àæèëä îðîîä þóíû ÷ àðä çîâæ ç¿äðýõã¿é îëîí þì
ÿðèõã¿é ãàð÷ ÷àäíàà ãýæ áàòòàé õýëæ áàéíà. ßìàð ÷ ñóðãóóëèàñ
îëæ ÷àäàõã¿é ýðäýì ìýäëýãèéã ýð öýðãèéí àëáàíààñ îëæ àâíà
ø¿¿ çàëóóñàà. Áè ðåêëàìäàæ áàéãàà ÷ þì áèø. ªºðºº êèíîíä
òîãëîñîíäîî ÷ áèø îéëãîæ àâñíàà ë õýëëýý çàëóó÷óóäàà.
ÀËÒÀÍÕÓßÃ: ÄÝÍÄÝ ÁÎË ÌÈÍÈÉ ÕÓÓÐÀÉ ÀÕ
Ýíý óäààãèéí äóãààðûí ÿðèëöëàãàíäàà ÒÓÑÃÀÉ ÑÀËÀÀ êèíîíû Ñ¿ëäèéí ä¿ðýýð áèäíèé òàíèë áîëñîí À.Àëòàíõóÿãèéã
óðüæ îðîëöóóëëàà. Ýíãèéí õýðíýý ýð÷ õ¿÷ýýð ä¿¿ðýí ýíý çàëóóãèéí àìüäðàë, áîäîë ñàíàà áàñõ¿¿ Ìîíãîë îðíîî õàéðëàæ,
õàìãààëàõ ñýòãýëýýð ä¿¿ðýí áàéãàà íü òàíä ñîíèðõîëòîé àãààä íýãèéã áîäîãäóóëàõ áèç. Ò¿¿íòýé õèéñýí ÿðèëöëàãàà äîð
ñèéð¿¿ëýâ.
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
8
Õýðýëäýæ áàéãàà õî¸ðûí õýí óõààíòàé íü áóðóóòàé. /øòå/
Îþóòàí òà á¿õýíäýý ñîíèðõîëòîé áàéõ áîëîâ
óó ãýñýí ¿¿äíýýñ öàãààí ñàðààð ØÓÒÈÑ-èéí
àõìàä áàãø íàðààð àéë÷ëàëò õèéëýý.

Àõëàõ áàãø Äýä ïðîôåññîð, Ãàâúÿàò
áàãø Ì.Ä¿ãýðñ¿ðýí :
Áè 1932 îíä Çàâõàí àéìãèéí Óðãàìàë
ñóìûí Áàÿí Óëààí ãýäýã ãàçàð òºðñºí.
Ýíý ãàçàðò Âàí Ñýìáýð¿¿ ÌÓÑÊèíîíû
çóðàã àâàëò õèéñýí. Ìàíàé íóòàãò òóëãûí
3 ÷óëóó øèã ãóðâàí óëààí ÷óëóó áàéäàã
þì.
-Áàãà áàéõäàà ÿìàð õ¿¿õýä áàéâ?
Òýð ¿åä ÷èíü ÿìàð ñàõèëãàã¿éòýýä áàéõ
áèøäýý. պ人 õîíü õóðãà õàðèóëàõäàà
çàíãóó ãýäýã óðãàìàëä õàòãóóëààä ñàéðàí
õºëëº÷èõººä ÿâäàã õ¿¿ áàéëàà. 10 íàñ
õ¿ðòýë ìàë õàðèóëæ áàéãààä 1943 îíä
11 íàñàíäàà ñóìûíõàà áàãà ñóðãóóëèéí
íýãä¿ãýýð àíãèä îðñîí. 1947 îíä 4-ð àíãèà
òºãñººä Çàâõàí àéìãèéí òºâä 7-í æèëèéí
ñóðãóóëèéí 5-ð àíãèä îðæ, 7-ð àíãèà òºãñºõ
æèë ìàíàé àéìàã 10-í æèëèéí ñóðãóóëüòàé
áîëñîí. Òýãýýä 10-í æèëäýý 8-ð àíãèàñàà
¿ðãýëæë¿¿ëæ îðîîä 1953 îíä 10-í æèëýý
òºãñºæ áèëýý.Áè Çàâõàí àéìãèéí 10-í
æèëèéí óóãàí òºãñºëòèéí ñóðàã÷ áàéëàà.
-Áàãà áàéõàä òàíü öàãààí ñàðûã õýðõýí
òýìäýãëýäýã áàéâ ?
Äýýð ¿åä öàãààí ñàð ãýæ áîëäîã áàéñàí.
Ãýõäýý îäîî ¿åèéíõ øèã èéì ñàéõàí ºðãºí
äýëãýð áîëäîãã¿é áàéëàà. Ìàë÷èä áèä íàð
ººð ººðñäèéíõººðºº ë ñàéõàí áýëäýæ
òýìäýãëýäýã áàéñàí.
-Åð íü õ¿¿õä¿¿ä öàãààí ñàðààð àéëààð èõ
ÿâæ áýëýã ñýëò öóãëóóëàõ äóðòàé. Òà áàãàäàà
àéëààð õýð èõ õýñýæ ÿìàð áýëýã àâäàã
áàéñàí áý?
պ人 ÷èíü ºâºëæººí¿¿ä íü õîîðîíäîî èõ
çàéòàé. Òýãýýä àëü îéðõîí àéëûíä î÷èæ
çîëãîäîã. Òýð ¿åä àéëóóä õ¿¿õä¿¿äýä ¸îòîí ,
ýñâýë õ¿¿õäýä çîðèóëæ õèéñýí æèæèãõýí óë
áîîâ ºãäºã. Ñ¿¿ëä íü òýãýýä íºãºº óë áîîâ
ìààíü õàò÷èõñàí õàòóó áîë÷èõîîð íü öàéíä
äýâòýýæ èääýã áàéñàí. Ýíý íü òýð ¿åäýý ë èõ
äýýä çýðãèéí áýëýã áîëäîã áàéëàà. Äàéíû
äàðààõ öàã áàéñàí áîëîõîîð þì õîâîð
áàéñàí ¿å þìäàà.
-Òà ÿàãààä Ôèçèêèéí áàãø ãýäýã ìýðãýæëèéã
ñîíãîõ áîëîñîí áý?
Íàìàéã 8-ð àíãèä îðîõ æèë ìàíàé ñóðãóóëüä
Áàÿðàà ãýäýã çàëóóõàí áàãø èðæ áèäýíä
ôèçèêèéí õè÷ýýë çààñàí þì. Òýãýýä ë
åðºíõèé人 ôèçèê , ìàòåìàòèêèéí õè÷ýýë
ñîíèðõîëòîé ñàíàãäàæ ò¿ëõ¿¿ ñóð÷ ýõýëñýí
þì. ªºð áàñ ñîíèðõîë òºð¿¿ëñýí ç¿éë íü
÷èíýýëýã áàéðûí ãàäóóð áàéäàã õ¿¿õä¿¿ä
÷èíü õè÷ýýëäýý áàðàã èðäýãã¿é. Òýãýýä áè
ººðèéíõºº äýâòýð äýýð áè÷ñýí õè÷ýýëýý
òýð õ¿¿õä¿¿äýä áè÷èæ ºãäºã. ¯¿íèé øàíä
íü õàòñàí ààðóóë õàòñàí áîîðöîã òºäèéõºí
àâíà.Èíãýõèéí òóëä ýõëýýä áè ººðºº
òýð õè÷ýýëýý îéëãîæ , ñàéí áè÷ñýí áàéõ
øààðäëàãàòàé áàéëàà ø¿¿ äýý. Ýíý á¿õýí
Á¯Õ ÞÌ Õ¯ÍÈÉ ÕªÄªË̪ЪªÑ ØÀËÒÃÀÀËÍÀ د¯ ÎÞÓÒÍÓÓÄ ÌÈÍÜ !
“ÁÀÃØ ÀÀ ÑÀÉÍ ÁÀÉÍ ÓÓ?“ ÃÝÆ ÕÝËÝÕ
¯ÃÝÍÄ Ë ÝÍÅÐÃÈ ÀÂÄÀÃ.
Ìîíãîë Óëñûí ãàâúÿàò áàãø , Ǻâëºõ
Ïðîôåññîð Ø.Ëóâñàíäîðæ
Áè Äîðíîãîâü àéìãèéí Ìàíäàõ ñóìûí
õàðúÿàò õ¿í. 1931 îíä òºðñºí îäîî 80
íàñòàéãàà çîëãîæ áàéíà. Ìàíäàõ ñóìàíä
1940 îíä Áàãà ñóðãóóëü áàéãóóëàãäààä
àíõíûõ íü øàâü áîëæ îðñîí þì. Áè 10
íàñàíäàà áàãà àíãèä îðæ áàéõàä 15,16
íàñòàé õ¿¿õýä íàäòàé öóã áàãà àíãèä îðæ
áàéñàí þì ø¿¿ äýý. Òýãýýä äàéíû äàðààõ
æèë àéìãèéí òºâèéí ñóãóóëüä 5-ð àíãèä
äýâøèí ñóðàëöñàí. 1951 îíä Äîðíîãîâü
àéìãèéí 10-í æèëèéí ñóðãóóëèéí àíõíû
òºãñºã÷ áîëæ áàéëàà. Òýð ¿åä ÷èíü
õ¿¿õä¿¿ä ÌÓÈÑ-ûí áàãøèéí ôàêóëüòåò ë
îðîõ äóðòàé. Íàìàéã òºãñºõ æèë áàãøèéí
ôàêóëüòåòûí îðîí òîî äóóñ÷èõñàí íýã æèë
èõ ñóðãóóëèéí áýëòãýë àíãèà òºãñâºë äóðòàé
àíãèäàà ýëñýí ñóðàõ áîëîìæòîé ãýõýýð íü
áè áýëòãýë àíãèä îðîîä äàðàà íü ÌÓÈÑ-
èéí Ò¿¿õèéí ôàêóëüòåòýä îðñîí þìäàà.
1956 îíä Ò¿¿õèéí áàãøèéí ìýðãýæëýýð
ë íàäàä Ôèçèê , Ìàòåìàòèêèéí øèíæëýõ
óõààíûã ã¿íçãèé ñóäëàõ ò¿ëõýö áîëñîí áîëóó
äàà.
-Òà îþóòàí ¿åý äóðñàíà óó?
Áè 10-í æèëýý òºãñººä ë Èõ Ñóðãóóëèéí
“Òîî Ôèçèê”-èéí àíãèä îðæ äºðâºí æèë
ñóðààä áàãøèéí ìýðãýæèëòýé áîëñîí.
ĺðâºí æèë îþóòíû äîòóóð áàéðàíä áàéäàã
áàéëàà. Òýãýýä öàéíû ãàçðààð õîîëîî
èä÷èõíý. Îþóòàí áàéõàä öàãààí ñàðûã áàðàã
ìýääýãã¿é, õè÷ýýëýýñ ººð ç¿éëèéã áîääîãã¿é
áàéëàà.
-ØÓÒÈÑ-òàé õýðõýí àìüäðàëàà õîëáîæ
áàéñàí áý?
1969 îíä Èíæåíåðèéí áîëîâñðîëòîé
ìýðãýæèëòýí áýëòãýõ øààðäëàãààð Èõ
Ñóðãóóëèéí õàðúÿàíä Èíæåíåðèéí
Ñóðãóóëèéí àíãèóä íýýãäñýí þì. Òýð
àíãèóäàä èíæåíåðèéí áîëîâñðîë îëãîõ
øóãàìààð áè Ôèçèêèéí òýíõèìýýñ
òîìèëîãäîæ î÷ëîî. Ñ¿¿ëäýý Ïîëèòåõíèêèéí
ñóðãóóëü Èõ Ñóðãóóëèàñ òàñðàõààð çýðýã áè
äàãààä ë ØÓÒÈÑ-äàà áàãøèëæ áàéíà äàà.
1959 îíîîñ õîéø ØÓÒÈÑ-äàà òàñðàëòã¿é
Ôèçèêèéí õè÷ýýëèéã çààæ áàéíà.
-Òºãñãºëèéí àñóóëòûã òàíä íýýëòýé ¿ëäýýå.
Òóóëàé æèëäýý ººðèéí ñóðãóóëèéíõàà á¿õ
àæèë÷èä îþóòíóóääàà àæëûí ºíäºð àìæèëò
õ¿ñýå! Ãîë íü ýð¿¿ë ýíõ áàéæ, óéãàã¿é
õºäºëìºðëºæ, àæèëëàæ áàéâàë õ¿íèé ìýäýæ
÷àäñàí ç¿éëèéã õèéæ, á¿òýýæ ÷àääàã áîëíî
ø¿¿ äýý. Õèéæ ÷àäàõã¿é , îéëãîõã¿é áàéãàà
ç¿éëýý äàõèí äàõèí óíøààä áàéâàë ó÷èð íü
îëäîíî.
Á¿õ þì õ¿íèé õºäºëìºðººñ øàëòãààëíà ø¿¿
îþóòíóóä ìèíü!
òºãññºí. Òýãýýä Äóíäãîâü àéìàãò òºâèéí
10-í æèëä áàãøààð òîìèëîãäîîä òàâäóãààð
àíãèéã äààí àâ÷ àíõíû øàâü íàðàà òºãñãºæ
áàéëàà.Òýíä 7 æèë áàãøëààä 1963 îíä
Õîòûí Íàìûí Õîðîîíû äýðãýäýõ Ìàðêñèçì
Ëåíèíèçìûí îðîéí äýýä ñóðãóóëü ãýæ
áàéäàã. Òýð ñóðãóóëüä õè÷ýýëèéí ýðõëýã÷ýýð
áàñ 7 æèë àæèëëààä õàæóóãààð íü Èõ
Ñóðãóóëü, Àíàãààõûí ñóðãóóëèóäàä õè÷ýýë
çààæ áàéñàí. Òýãýæ áàéòàë Òºâ Õîðîîíû
íàðèéí áè÷ãèéí äàðãà íàðûí çºâëºãººíä
îðæ íàìàéã Íàìûí äýýä ñóðãóóëüä áàãøààð
òîìèëñîí. 1970 îíä Íàìûí äýýä ñóðãóóëüä
áàãøààð àæèëä îðîîä 5 æèë àæèëààä 1979
îíîîñ ÌÓÈÑ Ïîëèòåõíèêèéí äýýä ñóðãóóëüä
àæèëëàæ áàéãààä 1982 îíä Ïîëèòåõíèêèéí
äýýä ñóðãóóëü áèå äààñàí ñóðãóóëü áîëîõîä
áàãøààð î÷îîä îäîîã õ¿ðòýë òàñðàëòã¿é
àæèëëàæ áàéíà äàà.
-Ãýð á¿ëýý òàíèëöóóëíà óó?
1953 îíä àíõ ãýð á¿ëèéíõýý õ¿íòýé
òàíèëöààä 60 øàõàì æèë õàíèëàí ñóóæ áàéíà
äàà. ÿíäîî ìààíü ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñàã÷
ìýðãýæèëòýé. Ìîíãîëûí àíõíû ìýðãýøñýí
íÿãòëàí áîäîã÷ ãýæ 16 õ¿í ¿íýìëýõ àâñàí.
Òýð 16 õ¿íèé íýã íü õàíü ìààíü áàéãàà þì.
Áèä äºðâºí õ¿¿ ãóðâàí îõèí, áàñ 15 à÷ ,
çýýòýé
-Áàãà áàéõäàà öàãààí ñàðûã õýðõýí
òýìäýãëýäýã áàéâ?
Áàãà áàéõàä îäîîãèéíõîîñ øàë ººðººð
òýìäýãëýäýã áàéñàí. Ìàõ ÷àíààä ë òàâüäàã.
ßëàíãóÿà ìàíàé ãîâèéí õ¿ì¿¿ñ áàíø èõ
èääýã. Áàñ áýëýã ñýëò, ìºí㺠ºãäºãã¿é
áàéñàí. Åð íü íàñòàé õ¿ì¿¿ñò õàìãèéí òîì
áýëýã íü õàäàã áàéñàí. Òýãýýä õ¿¿õä¿¿äýä
õ¿¿õäèéí óë áîîâ ºãäºã. Õ¿¿õýä áàéõäàà
àéìãèéí òºâèéí áàðàã á¿õ àéëûã äóóñãàäàã
áàéëàà ø¿¿ äýý. Àâñàí óë áîîâíóóäàà õóðààæ
áàéãààä ë èääýã. Äàéíû ¿å áàéñàí áîëîõîîð
þì èõ õîâîð. Ýíý ÷èõýð æèìñ ÷èíü í¿äíèé
ãýì áàéëàà!!
-Õýäýí æèë àæèëëààä ãàâúÿàò öîëîîð
øàãíóóëñàí áý?
Ñîöèàëèñò íèéãýì èõ ÷àíãà áàéñàí. Äýýä
ñóðãóóëüä 20 æèë àæèëëàæ áàéæ àõëàõ
áàãø, 34 àæèëëààä Áîëîâñðîëûí Òýðã¿¿íèé
àæèëòàí, 45 æèë áàãøèëæ áàéæ Àëòàí Ãàäàñ
àâëàà, èíãýýä 55 íàñàíäàà ÌÓ-ûí Ãàâúÿàò
áàãø öîë òýìäãýýð øàãíàëóóëñàí äàà. Òýãýýä
îäîî áîäîõíîî äèïëîì , 10-í æèëèéíõ
íü ãýð÷èëãýý äýýð íü ãàðûí ¿ñýã çóðñàí
õ¿íèé òîî 30 000 áàéíà. Åð íü ñóðãóóëü
äýýðýý áàéæ áàéõàä ìèíèé øàâü áàãø íàð,
îþóòíóóä “áàãøàà!” ãýæ äóóäàõ õ¿í îëîí
áàéíà.
-Ñóðãóóëèéíõàà íèéò áàãø îþóòíóóääàà
õàíäàæ ñóðãààë ¿ãýý õýëíý ¿¿?
Îþóòíû àìüäðàë áîë õ¿íèé àìüäðàëûí
õàìãèéí ñîíèðõîëòîé ñàéõàí ¿å áàéäàã þì.
¯íýíäýý îþóòíóóä òºãñºõ àíãè äýýðýý î÷îîä
ÿã þì ñóðìààð áîëîîä ë òºãñ÷èõäºã þì. Òà
íàð áîë ìýäýýëýëèéí ýðèí çóóíä àìüäàð÷
áàéíà. Åð íü ìèíèé áîäëîîð ìýäýýëýë õýò èõ
áîë÷èõîîð õ¿íèéã äºæèð¿¿ë÷èõäýã òàëòàé
þì áîëóó äàà. Íîì èõ õîâîð áàéõ ¿åä áèä
íàð èõ õîðõîéòîæ óíøäàã áàéæýý. Õàìãèéí
ãîë íü òà íàð õýë ñàéí ñóðàõ õýðýãòýé. Ãàäààä
õýëòýé áàéõàä àæèë áîë åð íü áàòàëãààòàé
áàéíà ø¿¿ äýý.
Áè åð íü õè÷ýýëã¿é õèðíýý ë ñóðãóóëü
äýýðýý î÷äîã. Òýð îð÷èíä ÷èíü áàãø õ¿í
áîë äàñ÷èõäàã þì. Òýãýýä êîðèäîðîîð ÿâæ
áàéõàä ÷èíü “ Áàãø àà Ñàéí áàéí óó ?“ ãýæ
õýëýõ ¿ãýíä íü ë ñàéõàí ýíåðãè àâäàã.
Áóóðëûí ¿ãèéã äàãà
Áóÿí íü ÷àìä èðíý
9
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
9
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
LYTHC-uüu uuü1 cypanuarupmu 1oo
Ñóðãóóëü
ªäºð Îðîé Ý÷íýý
Áàêëàâðûí
ä¿í
Ìàãèñòð Äîêòîð ÌѯÒ
Íèéò
Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì Á¿ãä Ýì
1 ÁÈÀÑ 2506 668 1111 276 3617 237 90 11 5 1843 350 5708
2 ÃÃÒÑ 1882 316 286 1882 176 47 44 27 2106
3 ÄÒÑ 3156 964 24 11 3466 68 36 2 1 3536
4 ÊòÌÑ 2215 876 2215 370 204 96 56 2681
5 ÌÑ 403 214 403 24 12 21 9 624
6 ÌÒÑ 707 350 707 37 26 51 34 795
7 ÌÈÑ 1586 226 344 50 1930 66 21 60 14 586 60 2642
8 ÌÕÒÑ 1504 686 569 223 2073 187 69 61 21 2321
9 ÍÒÑ 236 151 266 178 502 24 16 15 10 541
10 ÓÓÈÑ 2469 384 180 20 2649 398 101 81 30 3128
11 ¯ÒÄÑ 1934 926 307 159 2241 79 52 61 38 106 11 2607
12 ÕÈÁÑ 843 640 370 265 1213 102 89 40 34 1355
13 ÕÁÑ 537 394 537 49 45 836
14 ÝÕÈÑ 2202 570 275 47 2477 206 73 22 8 2705
15 ÎðÒÑ 1047 275 31 3 1078 120 12 1198
16 ªâÒÑ 440 307 49 21 489 1493 797 1982
17 Ñ¿ÒÑ 216 136 216 645 313 861
18 ÄÏÊ 364 72 364
19
Áîð-
ªíäºð
345 120 345
Á¯ÃÄ 23883 8082 3526 1253 286 27695 2023 881 565 287 5052 1735 36331
Áàãø íàðûí áàÿðûã òîõèîëäóóëàí 2 ñàðûí 20-íä
ØÓÒÈÑ-èéí áàãø íàðûí çºâëºë “Îíû øèëäýã ñóäëàà÷-
ýðäýìòýí”-ýý øàëãàðóóëëàà. ØÓÒÈÑ-èéí áàãøëàõ
áîëîâñîí õ¿÷íèé óð ÷àäâàð, ìýäëýã ìýðãýæëèéí
ò¿âøèíã äýýøë¿¿ëýõ, òóõàéí æèëèéí õóãàöààíä õèéæ
ã¿éöýòãýñýí àæëûí ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ ¿¿äíýýñ çîõèîí
áàéãóóëñàí ýíý øàëãàðóóëàëòàíä ØÓÒÈÑ-èéí àõìàä
áîëîí çàëóó ýðäýìòýí áàãø íàð ºðãºíººð îðîëöëîî.
“Îíû øèëäýã
ñóäëàà÷-ýðäýìòýí”
øàëãàðóóëàõ ¿åýð
“Øèëäýã ñóðãàí
õ ¿ ì ¿ ¿ æ¿ ¿ ë ý ã ÷
áàãø”, “Øèëäýã
çàëóó áàãø” íàðûã
ìºí øàëãàðóóëñàí
þì. “Øèëäýã
ñóäëàà÷-ýðäýìòýí áàãø”-èéí øàëãàðóóëàëòûí íýãäñýí
ä¿íãýýð ÊÒÌÑ-èéí áàãø Ã.Áàòõ¿ðýë íýãä¿ãýýð
áàéðò îðñîí áîë ÌÑ-èéí áàãø Ö.Öýäýíáàÿð õî¸ðò,
ØÓÒÈÑ ØÈËÄÝÃ ÁÀÃØ ÍÀÐÀÀ ØÀËÃÀÐÓÓËËÀÀ
¯ÒÄÑ-èéí Ä.Ýíõòóÿà áàãø ãóðàâäóãààð áàéðò òóñ òóñ
øàëãàð÷ýý. Õàðèí “Øèëäýã ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷
áàãø” øàëãàðóóëàëòàíä ÌÈÑ-èéí Ã.Íàðàíãýðýë áàãø
òýðã¿¿ëæ, ¯ÒÄÑ-èéí Á.Îþóí-Ýðäýíý áàãø óäààëæ,
ÕÈÁÑ-èéí Á.Ìÿãìàðñ¿ðýí áàãø ãóðàâäóãààð áàéð
ýçýëëýý. “Øèëäýã çàëóó áàãø”-ààð ¯ÒÄÑ-èéí áàãø
Ä.Ï¿ðýâìàãíàé, ÊÒÌÑ-èéí áàãø Ä.Îþóí÷èìýã, ÓÓÈÑ-
èéí áàãø Á.Óëààíáààòàð íàð øàëãàðñàí áàéíà.
Ìýðãýí óõààíû ¿íäýñ íü òýâ÷ýýð þì. /Þâåíàë/
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Gmail- ä õýðõýí ¿íýã¿é
õàÿãòàé áîëîõ âý?
Mozilla Firefox âýá áðàóçåð ïðîãðàììûã
àæèëëóóëíà.
Õàÿãèéí ìºðºíä www.gmail.com ãýæ
áè÷ýýä <Enter> äàðàõàä Gmail: Email
from Google öîíõ íýýãäýíý.
Øèíýýð õàÿã àâàõ ãýæ áàéãàà ó÷ðààñ
Create an account òîâ÷ëóóð äýýð äàðàõàä
Google Accounts öîíõ íýýãäýíý.
Get started with Gmail õýñãèéí:
First name:-ººðèéí íýðèéã áè÷íý
Last name:-ýöãèéí íýðèéã áè÷íý
Desired Login Name:-õýðýãëýã÷èéí
íýðèéã áè÷íý
Choose a password:-íóóö ¿ãèéã
áè÷íý
Re-enter password:-íóóö ¿ãèéã äàâòàí
áè÷íý
Security Questions-àëü íýã àñóóëòûã
ñîíãîíî
Anzwer:-ñîíãîñîí àñóóëòûí õàðèóëòûã
áè÷íý
Recovery email:-ººð e-mail õàÿãàà
á¿òíýýð áè÷íý
Location-Ìîíãîë óëñ ãýäãèéã ñîíãîíî
Word Verification-áè÷ìýëýýð áè÷ñýí
¿ãñèéã äóóðàéëãàí áè÷íý
I accept Create my account-áè
çºâøººð÷ áàéíà òîâ÷ëóóð äýýð äàðíà.
Õýðýâ Login name áóþó õýðýãëýã÷èéí
íýðèéã õýí íýãýí ºìíº íü àâñàí ýñâýë
áè÷èãëýëèéí àëäààòàé áîë àëäààíû
ìýäýýëýë ãàðíà. Õýðýãëýã÷èéí íýð íü a-
z ¿ñýã, öýã, 0-9 òîîíóóä 6-30 òýìäýãòèéí
óðòòàé áàéæ áîëíî.
Ýñâýë Check availability òîâ÷ëóóð äýýð
äàðæ ñàíàë áîëãîæ áóé íýð¿¿äýýñ ñîíãîæ
áîëíî.
Í¿äí¿¿ä äýõ ìýäýýëëèéã á¿ðýí ã¿éöýä
îðóóëæ äóóññàíû äàðàà I accept Cre-
ate my account òîâ÷ëóóð äýýð äàðàõàä
Gmail:Introduction öîíõ íýýãäýíý.
Congratulations! õýñãèéí Show me my
Account òîâ÷ëóóð äýýð äàðàõàä òàíû
àâñàí õýðýãëýã÷èéí íýðýýð (account
name)@gmail.com
Gmail-Inbox@gmail.com öîíõ íýýãäýíý.
Èíãýýä òà Gmail õàÿãòàé áîëëîî. Òàíä
àìæèëò õ¿ñüå!
ÓÓÈÑ-èéí áàãø Ö. Áàòöýöýã
1.
2.
3.
4.
5.

5.
6.
7.
8.
Ñîðîáaí ãýæ þó âý?
Ñîðîáàí ãýäýã íü ÿïîíîîð ñàìïèí ãýñýí
óòãàòàé ¿ã þì .Ñàìïèíã àíõ 1500 æèëèéí
ºìíººñ õýðýãëýæ èðñýí ãýæ õÿòàäûí ò¿¿õýíä
òýìäýãëýí ¿ëäýýñýí áàéäàã Ãýõäýý ýíý íü
îäîîãèéí ñàìïèíòàé õýëáýð ä¿ðñèéí õóâüä
áîëîí áîäîõ àðãà÷ëàëûí õóâüä íèëýýí ÿëãààòàé
áàéñàí áàéíà. Õàðèí îäîîãîîñ 700æèëèéí
ºìíººñ ºíººãèéí ñàìïèíã õýðýãëýæ ýõýëæýý.
à ýõäýý áîäîõ àðãà÷ëàëûí õóâüä îäîîãèéíõîîñ
ìºí ÿëãààòàé áàéæýý.Ñàìïèíãèéí õýðýãëýý
íü îäîîãîîñ 450 ãàðóé æèëèéí ºìíº àíõ
ÿïîíä îðæ èðñýí áºãººä ñîðîáàí íü ÿïîíû
ñóðãàëòûí ñèñòåìä áàãòàæ áàéæýý. Ýäîãèéí
¿å áóþó 18-ð çóóíû ¿åä ÿïîí÷óóäûí áîëîâñðîë
òýð äóíäàà ìàòåìàòèêò ÷àäâàðëàã áàéñíûã
ñîðîáàí õýðýãëýýòýé õîëáîí òàéëáàðëàõ ÷
áèé . Öààøëààä ñàìïèí äýýð 16 îðîíòîé òîîã
õ¿ðòýë óíøèõ áîëîìæòîé áàéäàã áàéíà.
Ñîðîáàíû ãàéõàìøãèéã ìýäýðöãýýå.
Ñàìïèí àíõ õÿòàäàä ¿¿ñ÷ áàéñàí áîë
ßïîí÷óóä õÿòàä ,îðîñ ñàìïèíãèéí á¿òýö
¿¿ðãèéã ñóäàëñíààð ßïîí –Ñîðîáàí ñàìïèíã
áèé áîëãîæýý.ªíººäºð êîìïüþòåð òåõíèê
òåõíîëîãè õºãæñºí ýíý ¿åä þóí ñàìïèí áý?
ãýõ õ¿ì¿¿ñ ÷ òààðàëäàæ áàéãàà þì .
Òýãâýë ñîðîáàíûã ñóäàëñíààð õ¿íèé
ñýòãýí áîäîõ ÷àäâàð, òºñººëºë ,õóðä õè÷íýýí
èõ íýìýãäýæ áàéãààã Àìåðèê ,ßïîí ,Õÿòàä
,Ñèíãàïóð ,Òàéâàí çýðýã îðíóóä ñóäëàí
îëíîîð ñóðàëöàõ áîëæ îëîí óëñûí õýìæýýíèé
óðàëäààí òýìöýýí çîõèîãäîõ áîëñîí áàéíà.
ßïîíû ñîðîáàí ãýõýýð àçèä òºäèéã¿é äýëõèé
äàõèíä àëäàðòàé áîëîîä áàéãàà ýíý ¿åä
ñîðîáàí ñàìïèíã ìàíàé ̸áèóñ ñóðãàëòûí
òºâ , Ìîíãîëûí Õ¿¿õýä Çàëóó÷óóäûí Ñîðîáàí
Ñàìïèíãèéí Õîëáîî ,Îþóíû òóëãà äóíä
ñóðãóóëü ,ßïîí ìîíãîëûí õàìòûí àæèëëàãààíû
íèéãýìëýã çýðýã áàéãóóëëàãóóäòàé õàìòðàí
ìîíãîëäîî õè÷ýýëë¿¿ëæ ýõëýýä áàéíà.
Ñîðîáàíààð õè÷ýýëýñíýýð îëîí òºðëèéí
÷àäâàð õºãæäºã áà ýäãýýðýýñ ãàäíà Àíçàí
áóþó öýýæ òîîëîë ìàø ÷óõàë áàéäàã
.Ýäãýýðèéã ñóðàëöàõûí òóëä ìýäýýæ òàðõèà
õºãæ¿¿ëýõ õýðýãòýé áîëäîã .Òèéì ó÷ðààñ áèä
á¿õýí ñîðîáàí ñàìïèíãèéí õàæóóãààð áàðóóí
òàðõèà õºãæ¿¿ëýõ õè÷ýýë îðäîã .Áàðóóí
ç¿¿í òàðõèà õîñëóóëàí õýðýãëýæ ÷àäâàðëàã
áîëñíîîð ýíãèéí õ¿íèé 3-öàãò õèéäýã
ç¿éëèéã 30 ìèíóò ÷ öààøëààä 10 ìèíóò ÷ õèéõ
÷àäâàðòàé áîëäîã áàéíà.
Òàðõèíû ÷àäâàð ãýæ
þó âý?
Òàðõè áîë ìýäðýëèéí ýñ öóãëóóëàã÷
ñýòãýõ¿é áîëîí òºñººëºë, îé òîãòîîëò, ä¿í
øèíæèëãýý çýðýã õ¿íèé ãîë ¿éë àæèëëàãààã
çîõèöóóëæ áàéäàã ýðõòýí þì. Òàðõè íü
ãàâëàí äîòîð áàéäàã áºãººä îéðîëöîîãîîð
1300 ãð æèíòýé áà èõ òàðõè áàãà òàðõè
òàðõèíû áàãà çýðýã îëîí á¿ðýëäýõ¿¿í
õýñýãòýé. Òàðõè íü áàðóóí ç¿¿í õî¸ð
áºìáºëºãººñ òîãòîõ áà ç¿¿í òàðõè íü õýë
ÿðèàã çîõèöóóëàõ òàðõè áºãººä äàðààëàë
æàãñààëä çàäëàí øèíæèëãýý /ñèíòèç/ òîî
áîäîõ, ëîãèê ñýòãýõ¿é çýðãèéã çîõèöóóëæ
áàéäàã. Áàðóóí òàðõè íü ìýäðýõ¿éí òàðõè
ãýæ íýðëýãääýã áà òààìàãëàõ, îðîí çàé,
òºñººëºõ õýìíýë çýðýã ºâºðìºö ÷àíàð
á¿õèé ñýòãýõ¿éã çîõèöóóëæ áàéäàã.
Òàðõèíû á¿òöèéí òàëààð íàðèéí ñóäàëãàà
ÿâóóëàõ áîëñîí íü ñàÿõàíààñ áèëýý. Ò¿¿íèé
¿ð ä¿íãèéí íýã áîë èõ òàðõèíû ãàäàðãóóã
á¿ðõýæ áàéäàã íåéðîí ãýæ íýðëýãääýã
ìýäðýëèéí ýñ¿¿ä íü òàðõèéã àæèëëóóëàõ
òóñàì ñèíàïñè /õî¸ð íåéðîíû õîîðîíäûí
ìºðãºë人í/ ãýõ õîîðîíäûí ìýäðýëèéí
ñóäëûã ¿¿ñãýäýã. Ýäãýýð ìýäðýëèéí
ñóäëóóä íü ººð õîîðîíäîî íàðèéí òºâºãòýé
õýëõýýã øèíýýð áèé áîëãîæ áàéäàã ãýäãèéã
ìýäæýý. Ýíý íü ºíººã õ¿ðòýë èä çàëóó
íàñíààñ ýõëýí, íàñ àõèõ òóñàì äîðîéòäîã
ãýæ ¿çäýã áàéñàí. Õ¿íèé òàðõèíû ÷àäâàðûã
õºãæ¿¿ëñíýýð ÷àäâàðûã íü ñàéæðóóëàõ
áîëîìæòîéã õàðóóëæýý. ªºðººð õýëáýë
áèåèéí òàìèð äàñãàë ñóðãóóëèëò õèéñíýýð
áèåý ÷èèðýãæ¿¿ëäýãòýé àäèëààð òàðõèíû
÷àäâàðûã ÷ ìºí çàëóóæóóëàõ áîëîìæòîé
ãýæ îéëãîæ áîëíî. ¯¿íýýñ ãàäíà òàðõèíû
òàëàà𠺺ð ìýäýãäýýã¿é õýñýã îëîí áàéãàà
ãýæ ÿðèãääàã. Ýíý íü òàðõèíä íóóöëàãäàæ
áóé ÷àäâàð íü á¿ðýí èëðýýã¿é ãýñýí ¿ã
þì. Òà ººðòºº áàéãàà ýíýõ¿¿ õÿçãààðã¿é
áîëîìæèéã òàíèí ìýäýæ ººðèéí îþóí
óõààíûã õºãæ¿¿ëýõ òàðõèíû äàñãàëûã
õèéñíýýð òàðõèíû ÷àäâàðûí äîðîéòîë
áîëîí òàðõèíû íàñëàëòûí õºãøðºëòººñ
õàìãààëààä çîãñîõã¿é, á¿òýýë÷ýýð àìüäðàõ
÷àäâàð ýðñ äýýøèëæ ººðèéíõºº äîòîð áóé
ãàéõàìøèãò åðòºíöèéã íýýõ áîëíî.
Õ¿íèé òàðõèíû ¿éë àæèëëàãàà

Áàðóóí òàðõè
¯¿ðýã íü:
ªíãº
Òºñººëºë
̺ðººäºë
Õýìíýë
Îðîí çàé
Õýìæýýñ
Ä¿í øèíæèëãýý
Ä¿ðñëýë
Ç¿¿í òàðõè
¯¿ðýã íü:
¿ã
çóðààñ
æàãñààëò
äàðààëàë
öàã õóãàöàà
òîî
ëîãèê, ç¿é òîãòîë
çàäëàí øèíæèëãýý
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ì ýäëýãò òàí ü
ßìàð ¿ã õýëíý òèéì ë õàðèó ñîíãîíî. /Õîìåð/ 10
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
ØÓÒÈÑ- ÈÉÍ 2010 Î Í Û ØÈËÄÝÃ Î Þ ÓÒÍ Û ØÈÍ Ý ÆÈË
Õýí ÷ ãýñýí îéëãîõ ç¿éëýý ÷àãíàäàã. /Ïëàâò/
ØÓÒÈÑ-èéí Îþóòíû
Õîëáîîíîîñ æèë á¿ð
óëàìæëàë áîëãîí çîõèîí
áàéãóóëäàã “ØÓÒÈÑ-èéí
øèëäýã Îþóòíû Õàðøèéí
ñ¿ëä ìîäíû íààäàì”
2010.12.31-ä
“CHINGIS- KHAAN”
çî÷èä áóóäëûí KHAAN
PALACE-ä àìæèëòòàé
áîëæ ºíäºðëºëºº.
Òóñ øèíý æèëèéí ¿èë
àæèëëàãààíä ØÓÒÈÑ-èéí
ñàëáàð ñóðãóóëèóäèéí
òºëººëºë áîëñîí øèëäýã îþóòíóóä áîëîí ñóðëàãà,
óðëàã, ñïîðòûí àìæèëòóóäààðàà óëñ áîëîí òèâ äýëõèéä
àìæèëò ãàðãàæ ýõ îðîí, ñóðãóóëèéíõàà íýðèéã ãàðãàñàí
øèëäýã 150 îþóòàí îðîëöëîî.
Èíãýýä òà á¿õýíäýý øèëäýã¿¿äýý òàíèëöóóëüÿ.
ØÓÒÈÑ-í “Íîìòîé íºõºðëºã÷ îþóòàí “ ºðãºìæëºë
ÃÃÒÑ C.HG09D304 Áàòñ¿õ îâîãòîé Áàÿñãàëàí.
Íèéò óíøñàí íîìûí òîî 472 øèðõýã.
“Îþóòàí çàëóó÷óóäûí òºëºº õ¿íäýò ºðãºìæëºë”
×.ßíæèíäóëàì (ØÓÒÈÑ-èéí àæèëòàí)
“¨ñ ñóðòàõóóíò ¿ëãýð æèøýý áàãø ºðãºìæëºë”
ÌÕÒÑ-èéí Áèåèéí òàìèðûí áàãø Ì.Àìàðæàðãàë
ØÓÒÈÑ-èéí îíû “Èðýýä¿éí ìàíëàéëàã÷
îþóòà픺ðãºìæëºë ÌÒÑ-èéí îþóòàí Ý.Çîë-ýðäýíý
ØÓÒÈÑ-èéí îíû “Àâúÿàñëàã îþóòàí” òýðã¿¿í
äýýä ºðãºìæëºë ÝÕÈÑ-èéí III êóðñûí îþóòàí
Ö.ĺë㺺íòàìèð





ØÓÒÈÑ-èéí îíû “ Òàìèð÷èí îþóòàí” òýðã¿¿í
äýýä ºðãºìæëºë ÌÈÑ-èéí IY êóðñûí îþóòàí
Õ.Òýì¿¿æèí
ØÓÒÈÑ-èéí îíû “ Ñóäëàà÷ îþóòàí ” òýðã¿¿í
äýýä ºðãºìæëºë ÌÕÒÑ-èéí IY êóðñûí îþóòàí
Ñ.Ò¿ìýíäýìáýðýë
ØÓÒÈÑ-èéí ÎÕ-íû “Øèëäýã ãèø¿¿í”
ºðãºìæëºë ÝÕÈÑ-èéí III êóðñûí îþóòàí “Èõ
çàâñàðëàãà”ñýòã¿¿ëèéí ýðõëýã÷ Í.Äàøäýíçýí
ØÓÒÈÑ-èéí ÎÕ-íû Òýðã¿¿í äýýä øàãíàë
“Øèëäýã îþóòàí” ÌÕÒÑ-ûí IY êóðñûí îþóòàí
À.̺íõáàÿð
ØÓÒÈÑ-èéí îíû “Øèëäýã êëóá” ÌÕÒÑ-èéí
“Ýðäìèéí èíäýð”êëóá
ØÓÒÈÑ-èéí ÎÕ-íû “Øèëäýã àëáà” ºðãºìæëºë
“Ýðäýì Øèíæèëãýý, ñóðãàëò, ñóäàëãààíû àëáà”
ØÓÒÈÑ-èéí îíû “Øèëäýã îþóòíû
çºâëºë”ºðãºìæëºë ÊÒÌÑ-èéí ÎÇ







11
Öàã õóãàöàà áîë àâúÿàñ ÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ óóäàì îðîí þì. /Ê.Ìàðêñ/
Òà ìàíàé óíøèã÷äàä ººðèé㺺 òàíèëöóóëíà óó?
Ñàéí áàéöãààíà
óó? Þóíû ºìíº
“Èõ Çàâñàðëàãà”
ñýòã¿¿ëýýð äàìæóóëàí
íèéò îþóòàí
çàëóóñòàéãàà äàõèí
óóëçàæ áàéãààäàà
áàÿðòàé áàéíà.
Íàìàéã Áàÿðààãèéí
Áàÿðáèëýã ãýäýã. Áè
1988 îíû çóðãààí
ñàðûí íýãýíä Äàðõàí
õîòîä òºðñºí. 2006
îíä Äàðõàí õîòûí
Îþóíû Èðýýä¿é
öîãöîëáîð ñóðãóóëèéã
òºãñºæ òóñ æèëýý
ØÓÒÈÑ-èéí Ýð÷èì
õ¿÷íèé èíæåíåðèéí ñóðãóóëüä ýëñýí îðæ áàêàëàâðàà
ä¿¿ðãýýä óëìààð îäîî ÊÒÌÑ-èéí Òºðèéí çàõèðãààíû
óäèðäëàãûí ÷èãëýëðýýð ìàãèñòðò ñóðàëöàæ áàéíà.
-ØÓÒÈÑ-èéã ñîíãîõ áîëñîí øàëòãààí, åð íü
ñóðãóóëü ìààíü áóñàä ñóðãóóëèàñ þóãààðàà îíöëîã
þì áý?
Ñóðàã÷ áàéõäàà îëîí ç¿éëèéã áîäîæ ìºðººääºã
áàéëàà. ªºðèéí õ¿ñýë çîðèëãîäîî õºòëºãäºí îëîí
ìýðãýæèë äóíäààñ ààâûíõàà ìýðãýæëèéã ºâëºí
àâñàí äàà. Ìýðãýæèë á¿õýí ñàéõàí. Ãýõäýý èíæåíåð
ãýäýã áîë ìýðãýæèë á¿õíèé ñóóðü ¿íäýñ íü ãýæ
áîääîã. Òèéìäýý ÷ áè ØÓÒÈÑ-ä ýëñýæ ñîíãîëòîî çºâ
õèéñýíäýý ñýòãýë õàíãàëóóí áàéíà. Ñóðãóóëü á¿õýí
ººðèéí ãýñýí îíöëîã äàâóó òàëóóäòàé áàéäàã. Ìèíèé
áîäëîîð ØÓÒÈÑ-èéã òºãñºæ áóé îþóòíóóä îëîí óëñàä
õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí äèïëîì ºâºðòëºí ãàðäàã, ìºí
Ìîíãîëäîî àíõ êðåäèò ñèñòåìèéã õýðýãæ¿¿ëñýí ãýõ
ìýòèéí îëîí äàâóó òàëóóäòàé.
36 ìÿíãà ãàðóé ñóðàã÷, îþóòàí çàëóóóñûí
òºëººëºë áîëæ áóéí õóâüä ºíãºðñºí õè÷ýýëèéí
æèë ÿìàð áîäëîãî ÷èãëýëèéã îíöëîí àæèëëàñàí
âý?
ØÓÒÈÑ-èéí Îþóòíû Õîëáîîíû àæëûã àâààä
íèëýýäã¿é õóãàöàà ºíãºð뺺. ¯éë àæèëëàãàà á¿õýí
ìààíü îþóòàíä ÷èãëýäýã. 2009\10 îíû õè÷ýýëèéí
æèëèéã Îþóíëàã-¨ñ ñóðòàõóóíò îþóòíû æèë óðèàí
äîð ¿éë àæèëëàãààã òºëºâëºí ÷èãëýë áîëãîí
àæèëëàà. Óëàìæëàë áîëîí çîõèîí áàéãóóëëàãääàã ¿éë
àæèëëàãààã öàã ¿åòýé óÿëäóóëàí óëàì ñàéæðóóëàõ òàë
äýýð àíõààð÷, øèíýëýã ç¿éë¿¿äèéã ñàíàà÷ëàí ñóðãàëò,
ýðäýì øèíæèëãýý, îþóòíû ¸ñ ç¿éä ÷èãëýñýí îëîí òàëò
àðãà õýìæýýã ¿éë àæèëëàãààíû ãîë ÷èãëýëýý áîëãîí
àæèëëàñàí íü èõýýõýí îíöëîãòîé.
Ø ÓÒÈÑ-èéí Î þ óò í û Õî ëáî î í û mýðã¿¿í Á.Áàÿðáèëýã:
Îþóòíû áàéãóóëëàãûã óäèðäàæ áàéãàà íü ìèíèé õóâüä íýð òºðèéí õýðýã
Îþóòíû Õîëáîîíû òýðã¿¿íýýð àæèëëàæ áóé
òàíû ñýòãýãäýë?
Îþóòíû áàéãóóëëàãûã óäèðäàæ áàéãàà íü ìèíèé
õóâüä íýð òºðèéí áîëîí õàðèóöëàãûí àñóóäàë þì.
Íýãä¿ãýýð êóðñäýý ýëñýí îðñîí öàãààñààà îþóòíû
çºâëºëèéí ãèø¿¿íýýð àæèëëàæ ýõýëñýí áºãººä ººðèéí
õ¿ñýë ýðìýëçýëäýý õºòëºãäºí ýä¿ãýý õ¿ðëýý. Îþóòàí
öàãèéí õàìãèéí äóðñàìæòàé ìº÷ á¿õýí ìààíü îþóòíû
áàéãóóëëàãàòàé ñàëøã¿é õîëáîîòîé.
Õè÷ýýë íîìä øàìäàí ñóðàëöàõûí õàæóóãààð îþóòíû
ººðèéí óäèðäëàãûí áàéãóóëëàãàä òîäîðõîé õýìæýýíèé
¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýí ÿâàà îþóòàí çàëóóñ áèä ººðèé㺺
íýýí õºãæ¿¿ëýõ, õàðèëöààíû ñî¸ë, áàãààð àæèëëàõ
÷àäâàð ãýõ ìýò àìüäðàëûí óõààíä ñóðàëöàí, òºëºâøäºã
ãýæ õóâüäàà áîääîã.
Òàíû íýã ºäºð õýðõýí ºíãºðäºã âý?
Áàÿðëàëàà ãî¸ àñóóëò áàéíà. Àíõ îþóòàí áîëîõîä
ýöýã, ýõ ìààíü îþóòàí áàéõ õóãàöààíäàà ñóð÷ áîëîâñîð÷
ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõ õàìãèéí òîõèðîìæòîé ¿å áàéäàã
ó÷ðààñ öàãèéã ¿ð á¿òýýëòýé ºíãºð¿¿ëæ áàéõûã çàõèäàã
áàéëàà.
Ìèíèé àæëûí íýã ºäºð õî¸ð äàõü ãýð áîëñîí Îþóòíû
Õîëáîîíû ºðººíººñ ìèíü ýõýëæ, ýð÷ õ¿÷ýýð ä¿¿ðýí
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
12
òºëºº ñóðãóóëèéí çàõèðãàà îþóòíû
õîëáîî ìààíü áîäëîãî áîëîâñðóóëàí
îëîí îëîí ººð÷ëºëòèéã õèéõýýð
àæèëëàæ áàéíà.
Îþóòíû áàéãóóëëàãûã óäèðäàæ
áóéí õóâüä ñàíàë ø¿¿ìæ á¿õýí
õàìò îëîíä ñóðãàìæ áîëæ àëäààòàé
îíîîòîé ç¿éë¿¿äýý äàõèí äàâòàõã¿éí
òóëä çºâºë㺺 ºãºí õàìòäàà ÿðèëöàæ,
àìæèëò áîëãîí ìààíü óðàì ºã÷ ýð÷
õ¿÷ýýð ä¿¿ðýí àæèëëàäàã.
Ýöýñò íü õýëýõýä îäîîãèéí
Îþóòíû Õîëáîîíû ¿éë àæèëëàãààã
ìèíèé áèå ä¿ãíýõýýñýý èë¿¿òýéãýýð
íèéò îþóòàí çàëóóñ òýð òóñìàà ¿éë
àæèëëàãààíä îðîëöîæ áóé îþóòíóóä
¿íýëýëò ºã÷ ä¿ãíýõ áàéõ.
Òàíû áîäëîîð ÷ºëººò öàã ãýæ þó
âý? ìºí òà ÷ºëººò öàãàà õýðõýí
ºíãºð¿¿ëäýã âý?
׺뺺ò öàã ãýäýã íü ìèíèé áîäëîîð çàéëøã¿é ººðòºº
çîðèóëæ ãàðãàõ öàã þì áîëîâ óó. Õàðèí ýíýõ¿¿ öàãèéã
àæèë áîëîí õîááèòîéãîî õîñëóóëàí ºíãºð¿¿ëýõ íü
àæèë èë¿¿ àõèöòàé óðàãøèëäàã ãýæ áîääîã. Ìèíèé
õóâüä áîë àëü áîëîõ ýð¿¿ë ìýíääýý àíõààð÷ ÷ºëººò
öàãààðàà ñïîðòîîð õè÷ýýëëýõ, íàéç íºõºäòýé㺺 öýâýð
àãààðò ãàðàõ äóðòàé.
Ñóðàõ àæèëëàõûí õàæóóãààð ÷ºëººò öàãààðàà õºë
áºìáºã áîëîí ñàãñàí áºìáºã òîãëîõûã èë¿¿òýéãýýð
¿çäýã. Ñ¿¿ëèéí ¿åä áîóëåíãèéí ñïîðòûã ñîíèðõîí
òîãëîäîã áîëîîä áàéãàà.
Öàã çàâ ãàðãàæ áèäýíòýé ÿðèëöñàíä
áàÿðëàëàà. Èíãýýä òàíû àìüäðàëä ÷èíü ýð¿¿ë
ýíõ, àç æàðãàë, ñóðëàãà õºäºëìºðèéí ºíäºð
àìæèëòûã õ¿ñýí åðººå.
Çà áàÿðëàëàà. Òà á¿õýíä ÷ ìºí àäèë ñóðëàãà áîëîí
àæèëä íü àìæèëò á¿õíèé äýýäèéã õ¿ñýí åðººå.
Áóñäûí òºëºº õºäºëìºðëºñºí
¯éëñ á¿õýí óòãà òºãºëäºð áàéäàã.
õàìò îëîí óãòäàã. Õè÷ýýë íîì, øèðýýãýýð ä¿¿ðýí
òºëºâëºñºí àæèë, àëáàí áè÷èã, îþóòíû áàéãóóëëàãûã
çîðèí èðñýí õ¿ì¿¿ñ, îþóòíû öóâàà òàñðàëòã¿é
¿ðãýëæèëäýã áà òóõàéí ºäðèéí àæëûí òºëºâëºãººíººñ
õàìààð÷ àæëûí öàã äóóñäàã äàà.
Îäîîãèéí îþóòíû õîëáîîíû ¿éë àæèëëàãààã òà
õýðõýí ä¿ãíýõ âý?
Àëèâàà îþóòíû áàéãóóëëàãà æèë èðýõ òóñàì
õºãæèí áýõæèæ, ºìíºõ ¿å¿äèéíõýý õèéæ á¿òýýñýí
ç¿éë¿¿äèéã íóðààëã¿é íýð õ¿íäèéã ºíäºðò ºðãºí,
õºãæëèéí îðãèë ººä òýì¿¿ëýí àæèëëàäàã áàéõ
¸ñòîé. Ýíý á¿õíèé ýõëýë îþóòíû õîëáîîíû çàëóóð
íü áîëñîí óäèðäàõ àëáàíû ãèø¿¿äèéí ÷àäâàð, ¸ñ ç¿é,
ñóðëàãà íèéãìèéí èäýâõýýðýý ñóðãóóëèéí çàõèðãàà
áîëîí îþóòàí çàëóóñòàà íýð õ¿íäòýé áàéõ øàëãóóð
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä òàâèí áàã õàìò îëíîî á¿ðä¿¿ëýí àæèëëàæ,
ãèø¿¿äýä çîðèóëñàí ñóðãàëò ñåìèíàðóóä ãýõ ìýòèéí
äîòîîä çîõèîí áàéãóóëàëòûí àæëóóä äýýð íèëýýäã¿é
àíõààðëàà õàíäóóëñàí.
Ñóðãàëò, ýðäýì øèíæèëãýý, îþóòíû ¸ñ ç¿éí á¿òýýí
áàéãóóëàëòûí îëîí òàëò àðãà õýìæýýíä ãîë ÷èãëýë
áàðèí, ãàäààäûí èõ, äýýä ñóðãóóëèéí îþóòíû
áàéãóóëëàãûí æèøèãò íèéöñýí áàéãóóëëàãà áîëîõûí
¯ã õýëýíä á¿¿ èòãý, ¿çýë áîäîëä ÷ á¿¿ èòãý. Ãàãöõ¿¿ ¿éë õýðýãò íü ë èòãý.
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
13
14
ÊÒÌ Ñ-èéí î þ óòí û çº âëº ë
Êî ì ï üþòåðèéí òåõí èê ì åí åæì åí òèéí ñóðãóóëèéí
î þóòí û çºâëºë í ü àí õ 1999 î í ä ¿¿ñãýí áàéãóóëàãäàæ
ò¿¿í ýýñ õî éø òàñðàëòã¿é ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëñààð
èðñýí . Ì àí àé î þóòí û çºâëºë í ü í èéò òàâàí àëáàòàé
40 î ð÷èì ãèø¿¿í òýéãýýð ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ
áàéí à. 2010 î í ä î þóòí û çºâëºëèéí Ýðõ ç¿éí àëáà
øèí ýýð áàéãóóëàãäñàí . Î þóòàí çàëóóñûí ýðõ àøãèéã
õàì ãààëæòýäí èé äóó õî î ëî é áî ëæàæèëëàõûã ýðõýì ëýäýã.
Î þ óò í û çº âëº ëèéí äàðãà Á.Ñàí æ ààæ àì ö
Î þ óò í û çº âëº ëèéí äýä äàðãà Ò.Í ÿì æ àðãàë
Î þ óò í û çº âëº ëèéí í àðû í áè÷èã Ì ÿãì àðñ¿ðýí
ÃÕÕÀÀí û ì åí åæ åð Àçæ àðãàë
ÝØ ÑÑÀí û ì åí åæ åð Òº ãñáàÿð
ÓÑÑÕÀí û ì åí åæ åð Ñ.Í àðàí ò óÿà
Ì ÑÀí û ì åí åæ åð Áàò öýöýã
ÝÇÀí û ì åí åæ åð Ä.Ì º í õñàéõàí
Ø ÓÒÈÑ-ÈÉÍ Î Þ ÓÒÍ Û 3-Ð ÁÀÉÐÍ Û
ÒÀÍ ÈËÖÓÓËÃÀ
Ø ÓÒÈÑ-ÈÉÍ 2010 Î Í Û Ø ÈËÄï ¯ Ä
Ø ÓÒÈÑ-èéí Î Õ-í û Ø èëäýã àëáà
Ýðäýì Ø èí æèëãýý, Ñóðãàëò, Ñóäàëãààí û Àëáà
Çî ðèëãî :
Î þóòí óóäûí ñóðãàëò,
ñóäàëãàà òàí èí ì ýäýõ¿é,
ýðäýì øèí æèëãýýí èé àæëûã
õàðèóöàí çî õèî í áàéãóóëàõ,
òýäí èéã áèå äààí ñóðàëöàõ,
÷àäâàðûã õºãæ¿¿ëýõ, ýðäýì
øèí æèëãýýí èé àæëûí
òóðøëàãàòàé áî ëãî õ,
èäýâõèéã ºðí ¿¿ëýõ, óëì ààð Ì î í ãî ëûí èõ äýýä ñóðãóóëèóä
áî ëî í óëñ õî ò, î ëî í óëñûí óðàëäààí òýì öýýí ä õàì ðóóëàõ.
×èã ¿¿ðýã:
• Ñóðãàëò, ñóäàëãàà, ýðäýì øèí æèëãýýí èé àæèë áè÷èõýä
í ü òóñëàõ, õàì òðàí àæèëëàõ, çºâëºãºº ºãºõ, äýì æèõ,
• Õî ëáî ãäî õ ñóðãóóëü, ï ðî ôåññî ðóóäûí áàãóóäòàé
õàì òðàí àæèëëàõ,
• Àëáàí ûõàà áàéí ãûí ¿éë àæèëëàãààã óäèðäàõ, çî õèî í
áàéãóóëàõ, øèéäâýð ãàðãàõ,
• Åðºí õèé í àðèéí áè÷ãèéí äàðãàä òàéëàí ãàðãàæ
áýëòãýõ,
• Ñóðàëöàã÷ î þóòí óóäûí àâñàí ì ýäëýãèéí òàëààð
òààì àãëàë, òî éì ì ýäýý ãàðãàõ,
• Áàãø í àð, ï ðî ôåññî ðûí áàãóóäòàé í ÿãò õàì òðàí
àæèëëàõ,
• ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û Õî ëáî î í û ¿éë àæèëëàãàà áî ëî í
ñàí õ¿¿ãèéí í ýãäñýí òºëºâëºëò õàì òðàí õèéõ
Õàðèóöàí çî õèî í áàéãóóëäàã ¿éë àæèëëàãààí ààñ:
• Ì Ó-ûí àí õí û åðºí õèéëºã÷Ï .Î ÷èðáàòûí í ýðýì æèò
ØÓÒÈÑ-èéí Ýðäì èéí ÷óóëãàí
• Ñàëáàð ñóðãóóëèóäûí ýðäýì øèí æèëãýýí èé àæëûãõÿí àõ
• Òàí èí ì ýäýõ¿éí õî ëáî î òî é ñóðãàëò ñåì èí àð çî õèî í
áàéãóóëàõ
• Ì î í ãî ëûí í ýð õ¿í äòýé ëåêòî ð, áàãø, ýðäýì òýí äî êòî ð,
ï ðî ôåññî ðóóäààð ëåêö óí øóóëàõ
• ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û Õî ëáî î í û ãèø¿¿äèéí
áî ëî âñðî ëûã äýýøë¿¿ëýõ ñåì èí àð, ñóðãàëò çî õèî í
áàéãóóëàõ
Ì åí åæåð: Á.Áàÿðöýöýã /Í ÒÑ-3/
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
14
Íýð òºð áîë ãàäààä õ¿í ÷àíàð, õ¿í ÷àíàð áîë äîòîîä íýð òºð. /Øåêñïèð/
Áàéðíû çºâëºë
4 õ¿íèé ºðºº
Ø Ó Ò È Ñ - í
Îþóòíû III-ð áàéð
íü àíõ 1984 îíä
àøèãëàëòàíä îðñîí
áºãººä Áàðèëãûí
òåõíèê ìýðãýæëèéí
4-ð äóíä ñóðãóóëèéí
ñóðàã÷äûí áàéðààð
áàðèãäñàí 400
ãàðóé ñóðàã÷èéí õ¿÷èí ÷àäàëòàé äºðâºí äàâõàð áàðèëãà
þì. 1993 îíîîñ Êîìüïþòåðèéí Òåõíèê Ìåíåæìåíòèéí
Ñóðãóóëèéí ìýäýëä èðæ ¿éë àæèëëàãàà íü îþóòíû áàéðíû
çîðèóëàëòààð àøèãëàãäàõ áîëñîí. Ìîíãîëûí Îþóòíû
Õîëáîîíîîñ çîõèîí áàéãóóëäàã Óëñûí òýðã¿¿íèé îþóòíû
áàéð øàëãàðóóëàõ óðàëäààíä ººðñäèéí õ¿÷ áîëîëöîî,
áàéðíûõàà ñòàíäàðòûã õàðãàëçàí ¿çñýíèé ¿íäñýí äýýð
ÎÍÛ ØÈËÄÝÃ ÁÀÉÐ-ààð øàëãàðñàí áèëýý. Îþóòíû
áàéðàíäàà 1-4 äàâõàð õ¿ðòýë øààðäëàãà õàíãàñàí äàâõàð
îð, øèðýý, ñàíäàëòàé çàñâàðûã 3 æèëèéí õóãàöààíä õèéæ
ã¿éöýòãýæ 2010 îíû íàìàð äóóññàí. ̺í áàéðíû ñàíãèéí
àæèë äýýð á¿õ õàëààëòûí ïàðóóäûã öýâýðëýí, ñåêö¿¿äèéã
íýìñýí. Ãàäààä òîõèæèëòîí äýýð öîíõ õîîðîíäûí ìîäîí
áàéñàí õàíûã óëààí òîîñãî ºðºí øàâàðäñàí ãýõ ìýò
ãàäààä áîëîí äîòîîä òîõèæèëòûí àæèë äýýð îäîîã õ¿ðòýë
àæëóóä õèéãäñýýð áàéãàà þì. Îþóòàíä ÷èãëýñýí àðãà
õýìæýýíä õîòûí áîëîí ØÓÒÈÑ-í ÎÕ-íû ÎÁÕÕÀ-ààñ
çîõèîäîã á¿õèé ë àðãà õýìæýýíä àìæèëòòàé îðîëöñîîð
èðñýí.
Çîðèëãî: Áàéðíû îþóòíûõàà íèéòëýã ýðõ àøèãèéã
õàìãààëæ òýäíèé àÿ òóõòàé ñóð÷ áîëîâñðîõ,
õ¿ì¿¿æèõýä ãîë íºõöºë áîëñîí àìüäðàõ îð÷èíã
á¿ðä¿¿ëýõýä ÷èãëýãäýíý.
Çîðèëò: Îþóòíû äîòóóð áàéðàíä øèíýýð ýëñýí îðæ
áóé îþóòàí çàëóóñ ÿìàð íýãýí áóðóó çºð÷èë, ìóó ¿ð
äàãàâàð ãàðàõààñ ñýðãèéëýõ ìºí ýð¿¿ë öýâýð îð÷èíä
àìüäðàõ øààðäëàãûã á¿ðä¿¿ëæ ºãºõèéí òóëä õýâ
æóðàì, àðèóí öýâðèéí êîìèñûã àæèëëóóëæ áàéíà.
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Ø ÓÒÈÑ í èéò ï ðî ô åññî ð áàãø í àðûí
àò ò åñò àò ÷èëëûí ä¿í ãàðëàà
Àòòåññòàò÷èëëûí ñàëáàð áî ëî í òºâ êî ì èññ “ØÓÒÈÑ-èéí í èéò ï ðî ôåññî ð, áàãø í àðûã àòòåñòàò÷èëàõ, ï ðî ôåññî ðûí
áàã òýí õèì èéí ðåéòèí ã òî ãòî î õ æóðàì ”-ûí äàãóó àòòåñòàò÷èëëûã ÿâóóëæÐåêòî ðûí çºâëºëèéí 2011 î í û 1 ä¿ãýýð
ñàðûí 25-í û ºäðèéí õóðëààð õýëýëö¿¿ëýí òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð, ï ðî ôåññî ð, äýä ï ðî ôåññî ð, àõëàõ áàãø, áàãøèéí àëáàí
òóøààëä àæèëëàã÷äààñ ØÓÒÈÑ-èéí òî ï 100 áàãøèéã òî äðóóëæ áàòëàì æãàðäóóëàõûí çýðýãöýý äýýðõ àëáàí òóøààë
á¿ðèéí ýõí èé ãóðâàí áàéð ýçýëñýí í ýð á¿õèé áàãø í àðûã äàðààõ áàéäëààð øàãí àæóðàì øóóëàõààð øèéäâýðëýñýí áàéí à.

¯ ¿í ä:
Í ýãä¿ãýýð áàéð 1 ñàÿ 500 ì ÿí ãàí òºãðºã,
Õî ¸ðäóãààð áàéð 1 ñàÿ òºãðºã,
Ãóðàâäóãààð áàéð 700 ì ÿí ãàí òºãðºã.
ØÓÒÈÑ-èéí àòòåñòàò÷èëàëä àì æèëòòàé î ðî ëöñî í
í èéò áàãø í àðòàà ýðäýì í î ì ûí àðèóí ¿éëñ í ü ººäðºã,
àì æèëò á¿òýýëýýð ä¿¿ðýí áàéõûã õ¿ñýí åðººå.
Õîëûí çîðèëãî ¿ã¿é àâààñ îéðûí çîâëîí îðøèíî. /Ñóóò èõ áîãä ×èíãèñ õààí/
¹ Áàãø èéí í ýð Àëáàí òóø ààë Ñóðãóóëü
1 Ä.Äàì äèí ñ¿ðýí àõëàõ áàãø ¯ ÒÄÑ
2 Õ.Àðèóí àà àõëàõ áàãø ÊÒÌ Ñ
3 Æ.Í àì äàãñàì áà àõëàõ áàãø ÝÕÈÑ
4 Æ.Í àðàí ãýðýë àõëàõ áàãø ¯ ÒÄÑ
5 Ý.Í àðàí òóÿà àõëàõ áàãø Ì ÕÒÑ
6 Á.Ì ºí õçóë àõëàõ áàãø ¯ ÒÄÑ
7 Ö.Î þóí ãýðýë àõëàõ áàãø ÄàÒÑ
8 Ë.Èøäî ðæ àõëàõ áàãø ¯ ÒÄÑ
9 Ä.Àì àðáàÿñãàëàí àõëàõ áàãø ÕÈÁÑ
10 Ï .Òóóë àõëàõ áàãø ¯ ÒÄÑ
11 ×.Ñàéí áóÿí àõëàõ áàãø ÕÈÁÑ
12 Äó.Äî ëãî ðñ¿ðýí àõëàõ áàãø Ì ÕÒÑ
13 Ø.Àí ãàð àõëàõ áàãø ÝÕÈÑ
14 Á.Ì ÿãì àðñ¿ðýí àõëàõ áàãø ÕÈÁÑ
15 Ñ.Ýí õöàöðàë àõëàõ áàãø ÓÓÈÑ
16 Í .Àðèóí òóÿà àõëàõ áàãø Í ÒÑ
17 Ï .Äàâààí ÿì àõëàõ áàãø Ì ÕÒÑ
18 Ä.Ï ¿ðýâäàø àõëàõ áàãø ÝÕÈÑ
19 Ö.Àðèóí àà àõëàõ áàãø Ì ÕÒÑ
20 Æ.Àëèì àà àõëàõ áàãø ÓÓÈÑ
21 Ñ.Ñýðæì ÿäàã àõëàõ áàãø Ì Ñ
22 Ã.Áàòò¿âøèí àõëàõ áàãø ÊÒÌ Ñ
23 Ø.Ýí õ-Àì ãàëàí àõëàõ áàãø ÕÈÁÑ
24 Í .Î þóí öýöýã àõëàõ áàãø ÝÕÈÑ
25 Ö.Î þóí öýöýã àõëàõ áàãø ÓÓÈÑ
26 Ï .Àðèóí áî ëî ð àõëàõ áàãø ÓÓÈÑ
27 Ñ.Î þóí äýëãýð àõëàõ áàãø ÕÁÑ
28 Ã.Î þóí áàò àõëàõ áàãø Ì ÈÑ
29 Ì .Ñóãàð àõëàõ áàãø ÁÈÀÑ
30 Ã.Çî ðèãò àõëàõ áàãø Ì ÒÑ
31 Ã.Ñýðñì àà àõëàõ áàãø ÃÃÒÑ
32 Ñ.Ãàí òºì ºð àõëàõ áàãø ÃÃÒÑ
1 Ò.Áàòãýðýë áàãø ÝÕÈÑ
2 Ï .Áî ëî ðì àà áàãø ¯ ÒÄÑ
3 Ò.Ýí õöýöýã áàãø ÕÁÑ
4 Á.Ì ýí äñàéõàí áàãø ¯ ÒÄÑ
5 Ð.Þ ì æèðì àà áàãø ¯ ÒÄÑ
6 Ñ.Í àí äèí öýöýã áàãø ÓÓÈÑ
7 Í .Í àñàí áàÿð áàãø ÁÈÀÑ
8 Ä.Ï ¿ðýâì àãí àé áàãø ¯ ÒÄÑ
9 Ï .Î äì àà áàãø ¯ ÒÄÑ
10 Á.Áàòøàãàé áàãø ÝÕÈÑ
11 Í .Æèãæèäñ¿ðýí áàãø ÝÕÈÑ
12 Ö.Ò¿âøèí òóëãà áàãø ÝÕÈÑ
13 Ì .Áóðì àà áàãø Ì ÕÒÑ
14 Á.Àí õáàÿð áàãø ÝÕÈÑ
15 ×.Áÿì áàöýðýí áàãø ÄàÒÑ
16 Ã.Ãàí ÷èì ýã áàãø Ì Ñ
17 Ã.Í àñàí áóÿí áàãø ÄàÒÑ
18 Ä.Î þóí ãýðýë áàãø ÊÒÌ Ñ
19 Ë.Î þóí ÷èì ýã áàãø ÄàÒÑ
20 Æ.Èæèëì àà áàãø ÓÓÈÑ
21 Ö.Ñýëýí ãý áàãø ÕÈÁÑ
22 Ä.Î þóí ÷èì ýã áàãø ÊÒÌ Ñ
23 À.Ýðäýí ýòóÿà áàãø Ì ÈÑ
24 À.Áî ëî ðì àà áàãø ÊÒÌ Ñ
25 Ì .Ñàðóóë-Ýðäýí ý áàãø ÊÒÌ Ñ
26 Ñ.Áàóûðáåê áàãø ÊÒÌ Ñ
27 Ý.Ýí õöî ëì î í áàãø Í ÒÑ
28 Ò.Çî ëçàÿà áàãø ª âÒÑ
¹ Áàãø èéí í ýð Àëáàí òóø ààë Ñóðãóóëü
1 Á.Î òãî í áàÿð òýðã¿¿ëýõ ï ðî ô åññî ð Ì ÕÒÑ
2 Ä.Ëõàí àã òýðã¿¿ëýõ ï ðî ô åññî ð Ì ÈÑ
3 Ñ.Áàòì º í õ òýðã¿¿ëýõ ï ðî ô åññî ð ÝÕÈÑ
4 Í .Ò¿ãæñ¿ðýí òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð Ì ÒÑ
5 Ä.Ñî äí î ì äî ðæ òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÝÕÈÑ
6 Á.Ýí õòóÿà òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
7 Ñ.Öýäýí äî ðæ òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÓÓÈÑ
8 Ä.Ýí õòóÿà òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ¯ ÒÄÑ
9 Ö.Í àí çàä òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÓÓÈÑ
10 Ë.Óäâàë òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ¯ ÒÄÑ
11 ß.Ä¿éí õýðæàâ òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÁÈÀÑ
12 Á.Ñýðãýëýí òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð ÝÕÈÑ
13 Ç.Áóÿí õèøèã òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð Ì ÕÒÑ
14 Ä.Öýäýí áàÿð òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð Ì Ñ
15 Ã.×èì ýä-Î ÷èð òýðã¿¿ëýõ ï ðî ôåññî ð Ì Ñ
1 Î .Ãýðýë ï ðî ô åññî ð ÃÃÒÑ
2 Ò.Óðàí ÷èì ýã ï ðî ô åññî ð ÝÕÈÑ
3 Ë.Î þ óí öýöýã ï ðî ô åññî ð ÊÒÌ Ñ
4 ×.Àâäàé ï ðî ôåññî ð Ì Ñ
5 Ö.Æàäàì áàà ï ðî ôåññî ð Ì ÒÑ
6 Í .Áàòñ¿õ ï ðî ôåññî ð ÃÃÒÑ
7 Á.Áàòöàãààí ï ðî ôåññî ð ÁÈÀÑ
8 Á.Ñ¿õáààòàð ï ðî ôåññî ð Ì ÕÒÑ
9 Ä.Õºõºº ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
10 Ö.Áàòñ¿õ ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
11 Á.Áàÿðñ¿ðýí ï ðî ôåññî ð Ì ÈÑ
12 Á.Öýöãýý ï ðî ôåññî ð Ì ÕÒÑ
13 Äà.Í ÿì ñ¿ðýí ï ðî ôåññî ð Ì Ñ
14 ×.Ì èí æèí ï ðî ôåññî ð ÃÃÒÑ
Ê.Õàâàëáî ëàò äýä ï ðî ô åññî ð ÓÓÈÑ
Ï .Àþ óðçàí à äýä ï ðî ô åññî ð ¯ ÒÄÑ
×.Áàòõ¿ðýë äýä ï ðî ô åññî ð Ì ÈÑ
×.Çóí äóéñ¿ðýí äýä ï ðî ôåññî ð ÝÕÈÑ
ß.Àëòàí öýñöýã äýä ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
Æ.Ñ¿ðýí äýä ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
Æ.Áàëæèí í ÿì äýä ï ðî ôåññî ð ÕÈÁÑ
Ä.Ñýðäàðàì äýä ï ðî ôåññî ð Í ÒÑ
Ö.Öýöýãì àà äýä ï ðî ôåññî ð ÕÁÑ
À.Í àâ÷àà äýä ï ðî ôåññî ð ÊÒÌ Ñ
Á.Ýðäýí ýöýöýã äýä ï ðî ôåññî ð ¯ ÒÄÑ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
15
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
16
Ø ÓÒÈÑ-èéí í èéò àí ãèéí äàðãà í àðû í àí õäóãààð óóëçàëò
ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û Õî ëáî î í î î ñ çî õèî í áàéãóóëæ áóé “ØÓÒÈÑ-
èéí í èéò àí ãèéí äàðãà í àðûí àí õäóãààð óóëçàëò ” 2011 î í û
õî ¸ðäóãààð ñàðûí 18-í ä õóðëûí òàí õèì ä àì æèëòòàé áî ëæ
ºí äºðëºëºº. Ýí ýõ¿¿ õóðëààð ØÓÒÈÑ-èéí í èéò î þóòí óóäàä
òóëãàì äàæ áóé ãî ë àñóóäëóóäûã õýëýëö¿¿ëýã áî ëãî í àâ÷ õýëýëöëýý.

Ýí ý õóðëûí ãî ë çî ðèëãî àí ãèéí äàðãà í àðûí ¿éë àæèëëàãààã èäýâõæ¿¿ëýõ, Î þóòí û õî ëáî î , Î þóòí û çºâëºë,
Àí ãèéí äàðãà õî î ðî í äûí õî ëáî î ã èäýâõæ¿¿ëýõ çî ðèëãî òî é áàéâ. Ì ºí ýí ý õóðëààð ØÓÒÈÑ-èéí “Î þóòí û õºãæèë
¿éë÷èëãýýí èé àëáà” ººðñäèéí õèéäýã ¿éë àæèëëàãààãàà í èéò àí ãèéí äàðãà
í àð áî ëî í Î þóòí û Õî ëáî î í ä òàí èëöóóëëàà. Èéí õ¿¿ ØÓÒÈÑ-èéí àí ãèéí
äàðãà í àðûí àí õäóãààð óóëçàëò àì æèëòòàé áî ëæ ºí äºðëºñºí áºãººä î éðûí
õóãàöààí ä áî ëî í èðýõ õè÷ýýëèéí æèë¿¿äýä
äàõèí õýä õýäýí óäàà çî õèî õ ñàí àëûã àí ãèéí
äàðãà í àð ãàðãàëàà. Ì ºí óã õóðëààð ØÓÒÈÑ-
èéí í èéò î þóòí û ¸ñ ç¿éí ä¿ðì èéã áàòàëëàà.
Õýëýëö¿¿ëýã í ýã áî ëî õ ñóðãàëòûí òºëáºðèéí
òàëààð äèéëýí õ î þóòí û áàéð ñóóðü òºëáºðèéã
í ýì ýõèéí ýñðýã áàéâ. Ó÷èð í ü òºëáºð í ýì ñí ýýð
ñóðãóóëèà õàÿõ î þóòí óóäûí òî î æèëýýñ æèëä í ýì ýãäýæ áàéãàà, òºëáºðèéí
àñóóäëààñ áî ëæî þóòí û õè÷ýýë ñî í ãî ëò õààñí ààð ýõí èé äî ëî î õî í î ãóóäàä î þóòí óóä
õè÷ýýëäýý ÿâæ÷àäàõã¿é õè÷ýýëýýñýý õî öðî ãäî æáàéí à ãýñýí áàéð ñóóðüòàé áàéëàà.
ÝÕÈÑ-èéí Ñýðãýýãäýõ ýð÷èì õ¿÷í èé ãóðàâäóãààð êóðñû í àí ãèéí äàðãà, î þ óòí û çº âëº ëèéí
í àðèéí áè÷ãèéí äàðãà Àì àðáóÿí ãèéí Äàâààäóëàì
-ª í ººäðèéí ýí ý ¿éë àæèëëàãàà í ü ì àø ¿ð ä¿í òýé áî ëæáàéí à. Åð í ü æèëäýý õî ¸ð óäàà òî ãòì î ë
áî ëæáàéâàë ç¿ãýýð ãýæáî äî æáàéí à. Àí ãèéí äàðãà ãýäýã áî ë òóõàéí àí ãè õàì ò î ëí û òºëººëºë
áàéäàã. Èéì ÷ó÷ðààñ ýí ý ¿éë àæèëëàãàà í ü í èéò î þóòí óóäûã õàì àðñàí ¿éë àæèëëàãàà áî ëæ
áàéí à ãýæáî äî æáàéí à. Ýí ä ÿðèëöàæáàéãàà î þóòí óóäûí õóâüä áî ë èõýí õè í ü òºëáºð í ýì ýõýä
äóðã¿é áàéí à. Ì èí èé áî äëî î ð ñóðãóóëü òºëáºðºº í ýì ýýä î þóòí óóä òºëºõººñ ººð àðãà
áàéäàãã¿é. Òýãýýä ÿàæçàðöóóëàãäàæáàéãàà í ü òî äî ðõî é áóñ áî ëõî î ð äóðã¿éöýõ í ü òî äî ðõî é.
Õàðèí òàéëàí ãàà î þóòí óóäàä èë òî ä áàéäëààð òàéëàãí àæáàéâàë õàðüöàí ãóé î éëãî õ áàéõ.
ÓÓÈÑ-èéí Àø èãëàëòû í òåõí î ëî ãèéí äº ðº âä¿ãýýð êóðñû í àí ãèéí äàðãà Ò.Ò¿âø èí áàÿð:
-Þ óí û ºì í º ØÓÒÈÑ-èéí í èéò î þóòàí çàëóóñòàà ýí ý ºäðèéí ì ýí ä õ¿ðãýå. Àí ãèéí
äàðãà í àðûí àí õäóãààð óóëçàëò í ü ì àø àì æèëòòàé áî ëæºí ãºð뺺. Ýí ý õóðëààð ÿã
î äî î î þóòí óóäàä òóëãàì äàæáàéãàà àñóóäàë áî ëî õ ñóðãàëòûí òºëáºð áî ëî í î þóòí û
¸ñ ñóðòàõóóí ãýõ ì ýò ñýäâ¿¿äýýð ÿðèëöëàà. Ì èí èé áî äëî î ð õýðýâ ñóðãàëòûí òºëáºðºº
í ýì æáî ëí î . Óëì ààð î þóòí óóäûí òî î ã áàãàñãàæöººí òî î í û áî ëî âñî í õ¿÷èí áýëòãýõ
õýðýãòýé. Èí ãýõã¿é áî ë ñóðãóóëü ì ààí ü î ëî í òî î í û ÷àäâàðòàé, ÷àäâàðã¿é î ëî í
ì ýðãýæèëòýí òºãñºæýí ý í ü Ì î í ãî ë óëñûí í èéãýì ä ñºð㺺ð í ºëººëæáàéí à. Èéì
ó÷ðààñ î þóòàí çàëóóñ áèä á¿õýí äî ð á¿ðí ýý óõàì ñàðëàí ýçýì øèæáóé ì ýðãýæèëäýý
ýçýí í ü áàéæ ýõ î ðî í äî î èõèéã õèéñýí èí æåí åð¿¿ä áî ëî õûí òºëºº õè÷ýýå.
Õýëýëö¿¿ëýã-1
Õýëýëö¿¿ëýã-2

Õýëýëö¿¿ëýã-3
Ñóðãàëòûí òºëáºð
ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û Õî ëáî î í û ¿éë àæèëëàãàà, çî õèî í
áàéãóóëäàã òî ì î î õî í àðãà õýì æýýí ¿¿ä
ØÓÒÈÑ-èéí Î þóòí û ¸ñ ç¿é ãýñýí àñóóäëóóäûã àâ÷
õýëýëöëýý.
Àí ãèéí äàðãà í àðûí ñýò ãýãäýë
¯ ¿í ä:
ªíãºðñºí áîë ñóðãàìæ, ºíººäºð áîëîìæ, èðýýä¿é áîë áýëýã. /Ìàõàòìà Ãàíäè/
17
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Èõýíõ õ¿ì¿¿ñ äóðñàìæàà òóðøëàãà ãýæ áîäîí ýíä¿¿ðäýã. /Áèëë Ãåéòñ/
Ì ÕÒÑ-èéí ñóðãóóëèéí Î ï òèê õî ëáî î í û í ýãä¿ãýýð êóðñû í àí ãèéí äàðãà
Áèëã¿¿í òº ãñ
-Àí ãèéí äàðãà ãýäýã áî ë àí ãèéí õàí òàé øóóä õàðüöäàã òèéì ýýñ ÷ á¿õ î þóòí óóäòàé õàðüöàæ áàéãàà ì ýò ì àø
òî ì õýì æýýí èé óóëçàëò áî ëæáàéí à. Òºëáºð ãýäýã áî ë òóõàéí î þóòàí áºãººä ò¿¿í èé ãýð á¿ëèéí õóâüä áî ë
ÿàõûí àðãàã¿é ì àø òî ì àñóóäàë. Òèéì ýýñ ÷ýí ý çàðèì î þóòí óóäàä ì àø õ¿í äýýð òóñäàã. Í ºãºº òàëààñ òºëáºð
í ýì ýãäýõ í ü çºâ. Ãýâ÷òºëáºð í ýì ýãäýýä ñóðãàëòûí ÷àí àð áî ëî î ä ñóðàëöàõ î ð÷èí ñàéæðàõã¿é áàéí à. Ñóðãàëòûí
÷àí àð ãýõýýð áàãø í àðòàé øààðäëàãà ºí äºð òàâèõ õýðýãòýé. Òýä ë î þóòí óóäûã õºòºëæ ÷èãë¿¿ëýõ ¿¿ðýãòýé.
ÊÒÌ Ñ-èéí Õ¿í èé í º º öèéí ì åí åæì åí òèéí í ýãä¿ãýýð êóðñû í àí ãèéí äàðãà
Ñàí æì ÿòàâû í Ëõàãâàñ¿ðýí
-Àí ãèéí äàðãà í àðûí àí õäóãààð óóëçàëòàí ä î ðæáàéãàà ñýòãýãäýë áî ë ì àø ºí äºð áàéí à. Ýí ý
óóëçàëò í ü ì àø ºãººæòýé áºãººä î ëî í î þóòí óóäûí øèí ý ñàí ààã ãàðñàí ì àø ºðãºí õ¿ðýýòýé
õóðàë áî ëæáàéí à. Ì èí èé áî äëî î ð î þóòí û ñóðãàëòûí òºëáºð í ýì ýõ í ü áóðóó. Ó÷èð í ü áèäí èé
ýöýã ýõ ñóðãàëòûí òºëáºðèéã î ëî õ ãýæºäºð øºí ºã¿é í î éð õî î ëî î õàñàæõºäºëì ºðëºæáàéí à.
ÁÈÀÑ-èéí Óñí û í º º ö ýêî ëî ãèéí ãóðàâäóãààð êóðñû í î þ óòàí Ä.Àëòàí ñ¿õ
Áàãø í àð ÿàãààä õàì ãèéí ñàéí ÷àääàã õè÷ýýëýý çààæáî ëäî ãã¿é þì áý? ª í ººäºð í ýã áàãø 3-4 ººð õè÷ýýëèéã çààæáàéí à. Çààæ
áàéãàà õè÷ýýëýý ì ýääýãã¿é áàãø í àð õè÷ýýë çààæáàéí à. Î þóòí óóä áèä áàãøàà “Òà ÷àäàõã¿é áàéí à” ãýæõýëæ÷àäàõã¿é.
Ó÷èð í ü òóõàéí áàãø ë ä¿í ãàðãàäàã. ª ºðèé㺺 õ¿ëýýí çºâøººðäºã áàãø ãýæáàéõàä çàí ààä àëáààð óí àãààäàã áàãø í àð áàñ
áàéí à. Èí ãýýä áî äî õî ä õè÷ýýë äýýð óí àí à ãýäýã áî ë ì ºí 㺠ºº ÷, öàã õóãàöààãàà ÷àëäàí à. Èéì ó÷ðààñ î þóòàí áî ëãî í áàãøäàà
òàë çàñàæä¿í ãýý ãàðãàäàã. Ýí ý þó õýëýýä áàéí à âý ãýõëýýð ØÓÒÈÑ-ä áàãøèëæáóé áàãø í àðûí áî ëî âñðî ëûí ò¿âøèí
õàí ãàëòã¿é áàéí à. Èéì ýýñ ýí ý ñóðãóóëèàñ ºäºð èðýõ òóñàì ÷àí àðã¿é òºãñºã÷èä äèï ëî ì í û ãî ë áî ëñî í çàëóóñ ãàð÷áàéí à.
Ø ÓÒÈÑ-èéí Î þ óòí û Õî ëáî î í û ÿéöýòãýõ Õî ðî î í û
Êàëåí äàð÷èëñàí òº ëº âëº ãº º
Ýðñäýëýýñ àéõ íü àìæèëòààñ òàòãàëçàíà ãýñýí ¿ã. /À.Ñ.Ìàêàðåíêî/
B2ST-èéí Òîï-
Ä.Ï¿ðýâñ¿ðýí “UBS ”-èéí
õºòëºã÷òýé ¿é çàéã¿é íàéç
Ýð÷¿¿äèéí ñýòãýëèéã ýçýì äñýí á¿ñã¿é÷¿¿äèéí í ýã áî ë
ÿàõûí àðãàã¿é òî ï ì î äåëü Ä.Ï ¿ðýâñ¿ðýí . Ò¿¿í èé õóâüä
î ëí û òàí èë áàéõûí çî âëî í ã àì ñ÷, õàí ü èæëýý áóðóó
ñî í ãî ñî í ãýæî ëî í ä ÷è÷ë¿¿ëæáàéñàí ¿å ñàÿõàí . Àëòí û
ì àãí àòòàé äýð í ýãòãýæ¿ðòýé áî ëñî í õýäèé ÷òýä óäàëã¿é
õî ¸ð òèéø áî ëñî í . Óäàëã¿é ò¿¿í èéã Ö.Öýãöáààòàð õýì ýýõ
çàëóó ñýòãýëèéã í ü ýçýì äýæ, õàéðûí ò¿¿õýý ýõë¿¿ëñýí
áèëýý. Ãýñýí ÷òýäí èé äóðëàë äýí ä¿¿ ýýäðýýòýé. Çàëóó
á¿ñã¿éäýý ãàð õ¿ðñýí ýýñ áî ëî î ä õî ¸ð òàëä õýñýã
áàéñàí . Õàðèí î äî î ýâ í àéðàì äàëòàé, ñàéõàí àì üäàð÷
áàéãàà. “Òî ï ”-ûí õóâüä ¿í ýí ÷ õýäõýí í àéç áàéäãèéí
í ýã í ü “UBS” òåëåâèçèéí õºòëºã÷í .Õàëèóí . Òýä áèå
áèåí ýýñýý þóãàà ÷í óóäàãã¿é í àéçóóä. Ö.Öýãöáààòàðûí
äî òí ûí àí ä í ü õºòëºã÷á¿ñã¿éí í àéç çàëóó í ü þì áèëýý.
Èéì äýý ÷òýä õàà ñàéã¿é õàì ò áàéæ, ãàäààäàä õ¿ðòýë
öóã àì àð÷, áàÿð ¸ñëî ëûã ÷õàì òäàà òýì äýãëýäýã ãýí ý.
Í ýðýí äýý äóðã¿é Ì î í ãî ë î äî ä
Ì àí àé ðî ê ï î ï ûí óðàí á¿òýýë÷äèéí äèéëýí õ í ü àí õ óðëàãò
õºë òàâèõäàà æèí õýí ý í ýðýý í óóöàëæ, çàðèì í ü á¿ð î ãò
õî ëáî î ã¿é ì ºðò뺺 ººðòºº òààëàãäñàí í ýðýýð ãàð÷èðñýí
áàéäàã. Ýí ý í ü ì àãàäã¿é òýäí èé PR-òàé õî ëáî î òî é áàéäàã áèç.
ª ºðèéí õºº æèí õýí ý í ýðýýð ãàð÷ èðâýë õ¿ì ¿¿ñò
òàí èãäàõ í ü óäààí áàéæáî ëî õ òàëòàé. Èí ãýýä æèí õýí ý
í ýðýý í óóöàëñàí Ì î í ãî ëûí î ääûã òàí èëöóóëúÿ.
Çàëóó R&B äóó÷èí Ì àðàëæèí ãî î áóþó ª ¿ëýí . Ò¿¿í èé ýöýã
ýõýýñ çàÿàñàí æèí õýí ý í ýð í ü ª ¿ëýí . Î ëî í ä Ì àðàëæèí ãî î
í ýðýýðýý òàí èãäñàí . Õ¿ì ¿¿ñ ò¿¿í èé æèí õýí ý í ýðèéã
òºäèéëºí ì ýääýãã¿é ÷, Ì àðàëæèí ãî î í ýðýí ä á¿ãä äàñ÷ýý.
Äóó÷èí Ýãøèãëýí áóþó Áî ëî ðòóÿà. Ýãøèãëýí õýì ýýõ
àÿëãóóëàã í ýðèéã “Â ï ðî äàêøí ”-û çàõèðàë, äóó÷èí Ä.Áî ëä
áî äî æ î ëæýý. Òýðýýð ï ðî äàêøí ûõàà øèí ý äóó÷äûã
ºâºðì ºö áàéäàëòàéãààð ãàðãàæèðýõèéí òóëä ñòèëü, èì èæýýð
çî ãñî õã¿é í ýðýí äýýð í ü õ¿ðòýë àí õààð÷àæèëëàñàí í ü äóó÷èí
Ýãøèãëýí ãèéí î äî î ãèéí àì æèëòòàé í ÿãò õî ëáî î òî é.
Êèâè õàì òëàãèéí àõëàã÷, äóó÷èí Óêà áóþó Óëàì áàÿð. Ýí ý
í ýðèéã ñî í ñî õî î ð òàí ä ýðýãòýé õ¿í èé í ýð øèã ñî í ñî ãäî æ
áî ëî õ þì . Ãýõäýý Óêà ýí ý í ýðýí äýý ¿í ýõýýð õàéðòàé ãýí ý.
Ò¿¿í èé í ýðèéã ýýæÒ.Çàì àí ä í ü î õèí î î óëàì áàÿð, õººðººð
ä¿¿ðýí ÿâàõûí åðººëººð ºãñºí ãýäýã.
Äóó÷èí Í àðà áóþó Í àðàí òóÿà. Ðî ê ï î ï ûí õàì ãèéí
ºâºðì ºö í ýðòýé óã äóó÷èí ì ààí ü í ýãýí ÿðèëöëàãàäàà “Ì èí èé
á¿òýí í ýð í àäàä õºäººí èé í ýð øèã ñàí àãäààä áàéäàã þì ”
õýì ýýæýý.
Ðåï ï åð Quiza áóþó Áàòöýí ãýë. Ò¿¿í èé á¿òýí í ýðèéã
òºäèéëºí õ¿ì ¿¿ñ ì ýääýãã¿é. Äóó÷èí Àí ó áóþó Óðàí õî ëáî î .
Ò¿¿í èéã áàãààñ í ü ãýð á¿ëèéí õýí , í àéçóóä í ü Àí ó ãýæäóóääàã
áàéæýý. Áàãûí ýí ý í ýð í ü ò¿¿í èéã óðëàãèéí åðòºí öºä ãàð÷
èðýõýä èõýýõýí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýñýí .
Äóó÷èí Ì àðòà áóþó Í àðàí ãýðýë. Òýðýýð Ì àðòûí 8-í û
ºäºð òºðñºí áºãººä î éð äî òí û õ¿ì ¿¿ñ í ü äóóäàõäàà Ì àðòà
õýì ýýí äóóääàã ãýí ý. Áàñ ë óðëàãèéí åðòºí öºä ãàð÷èðýõäýý
Ì àðòà í ýðýýðýý î ëí û òàí èë áî ëñî í çàëóó óðàí á¿òýýë÷þì .
Õºòëºã÷, ðåï ï åð Áî áî áóþó Áî ëî ðõ¿¿. Ò¿¿í èé õºòëºã÷èéí
í ýð Æî øóà áºãººä óðëàãèéí í ýð í ü Áî áî . Õàðèí æèí õýí ý
í ýð í ü Áî ëî ðõ¿¿ àæ. Õ¿ññýí í ýðýýð í ü äóóäàõàä “Àéí ë…”
ãýäýã í ºõºð.
Äóó÷èí ÂÕ áóþó Áàòáààòàð. Òýðýýð í ýðí èé ýõí èé Á
¿ñýã, äàðààãèéí X áóþó í óóöëàã, äàëä ãýñýí óòãàòàé ¿ñãèéã
í èéë¿¿ëæóðëàãèéí í ýðýý î ëæàâñàí . Õàðèí á¿òýí í ýðýýð í ü
äóó÷í û ýýæí ü ë äóóääàã ãýí ý ëýý. Õºòëºã÷, ðåï ï åð Â.À.Ò
áóþó Áàòáî ëä. Ýõí èéõýý “ÁÀÒ” ãýñýí õýñãèéã ãàäààä ¿ñãýýð
í ü áóþó Â.À.Ò ãýæóðëàãèéí í ýðýý ºãñºí ãýõ þì áèëýý.
Flash õàì òëàãèéí äóó÷èí Áýáý áóþó Áèëã¿¿í -Î ä. Í ýã
õýñýã Ì î í ãî ëûí çàëóó÷óóäûã áàéëäàí äàãóóëæáàéñàí Flash
õàì òëàãèéí ãèø¿¿äèéí Áàáà, Áî áî , Áýáý ãýõ í ýð ì î äàí ä
î ðñî í . Õàðèí ýí ý í ýðñèéí ýõëýëèéã Flash õàì òëàã àí õ ãàðãàí
èðæýý.
Ýí ý÷ëýí äóó÷èí Àñòðî áóþó Àëòàéõ¿¿, “Ãóðâàí î õèí ”
õàì òëàãèéí äóó÷èí Ñî ëî áóþó Ñî ëî í ãî ãýýä í ýðýí äýý äóðã¿é
Ì î í ãî ë î ääûí öóâàà ¿ðãýëæèëí ý äýý.
Äóó÷èí Àí óãèéí ä¿¿ ì î í åòàí õ¿ç¿¿â÷òýé
í åì ö î â÷àðêàà 1000 àì .äî ëëàðòàé àëäàâ
“Ãàëà” õàì òëàãèéí ýêñ
ãèø¿¿í Àí ó áèå äààí óðàí
á¿òýýë õèéãýýä áàãàã¿é
õóãàöààã ¿äñýí . Òýð í ü
÷ äóó÷èí á¿ñã¿éä î âî î
àøèãòàé áàéãàà. “Õººðõºí äýëõèé” òî ãëî î ì ûí ãàçðààðàà
äàì æóóëàí áÿöõàí æààëóóäààñ î âî î õýäýí òºãðºã çî âî õ
þì ã¿é õàëààñàëæ÷àääàã ñýðãýëýí á¿ñã¿é. Äóó÷èí á¿ñã¿éí
àì üäðàë äýýøèëýõèéí õýðýýð àð ãýðèéí õ í ü àì üäðàë ÷áàñ
÷àì ã¿é ººäºëæáàéãàà àæ. Ò¿¿í èé áàãà ýðýãòýé ä¿¿ í ü
í î õî éí çî äî î í ä í óãàñã¿é áºãººä çàðèì äàà õàì àã áàéäãàà
àëäàõ í ü ÷áèé. Ñàÿõàí ñàâààã¿é çàëóó í ýãýí çàëóóòàé
í åì ö î â÷àðêàà çî äî ëäóóëààä õýí äèéëäñýí í ü í î õî éãî î
áàéãàà á¿õ õýðýãëýëòýé í ü, áàñ äýýð í ü 1000 äî ëëàð
ºãºõººð ì ºðèé òàâèí í î õî éãî î çî äî ëäóóëààä ÿëàãäàë
õ¿ëýýæýý. Ýð õ¿í àì ëàñàí äàà, ýì ýýëò ì î ðü õàðàéñàí äàà
ãýäãýýð õî í øî î ðòî é çàãí àæ, ì î í åòàí õ¿ç¿¿â÷òýé í åì ö
î â÷àðêàà ºãººä òýð äàðóé ãýðòýý äàãóóëàí î ÷èæàì ëàñàí
¸ñî î ð 1000 àì .äî ëëàð ÿëàã÷çàëóóä ºã÷ì ºí ãºòýé, áàñ
õýëñýí äýý õ¿ðäýã áî ëî õî î õàðóóëààä àâñàí áàéí à.
Î ääû í àì üäðàë
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
18
Ñàðì èñí û àí àãààõ ÷àäàë ýðòí ýýñ àëäàðòàé áºãººä ýì èéí áî äèñ
ãýäýã óòãààðàà ì ÿí ãàí æèëèéí ºì í ººñ àøèãëàãäàæ èðñýí ò¿¿õòýé.
Øèí ýõýí óðãàöûí ñàðì èñ ºâ÷èí í àì äààõ, í ÿí óñòãàõ, ì ººãºí öðèéí ýñðýã, àðèóòãàõ
çýðýã òºðºë á¿ðèéí ÷àäâàðòàé áàéãàëèéí àøèãòàé áî äèñóóäûã àãóóëäàã. Ò¿¿í ýýñ ãàäí à
ñàðì èñ í ü èñýëäëýãèéí ýñðýã ãàéõàëòàé áýëäì ýë òóë ºäºð á¿ð ñàðì èñ õýðýãëýñí ýýð
÷ºëººò ðàäèêàëóóäûí õî ðò í ºëººã óñòãàõàä òóñòàé. Ñàðì èñ øýýñ õººõ ÷àäâàðààðàà
ì ºí àëäàðòàé áºãººä áèå ì àõáî äèî ñ õî ðûã ãàäàãøëóóëæ, õàâàí ã õººäºã ÷àí àðòàé.
Ñàðì èñûã çî õèõ òóí ãààð í ü õýðýãëýæçàí øèõ þì áî ë
õàâäàðò ºâ÷í èé ýñðýã äàðõëàà ñóóëãàäàã áàéí à. Ýí ýõ¿¿ óðãàì àë í ü çºâõºí ýì ÷èëãýýí ä
áóñ ãî î ñàéõí û ¿éëäâýðëýëä ò¿ãýýì ýë àøèãëàãäñààð ºäèéã õ¿ðñýí . Øèí ýõýí ñàðì èñûã
ºäºð á¿ð õýðýãëýâýë òºðºë á¿ðèéí ºâ÷í ººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýýä çî ãñî õãvé,
õºãøðºëòèéã óäààøðóóëäàã ãýäýã. Í ýã õóì ñ ñàðì èñûã í óí òàãëàí ñî óñ, òàðàã ýñâýë
ààðöòàé õî ëüæºäºð òóòàì õýðýãëýõèéã õè÷ýýãýýðýé. Øàðñàí þì óó äàðøèëñàí ñàðì èñ
í ü áýëòãýõ ÿâöàä àí àãààõ ÷àäâàðàà àëääàã òóë øèí ý ñàðì èñ õýðýãëýæáàéõûã õè÷ýýí ý ¿¿.
Ñàðì èñ äàðààõ º â÷í ¿¿äèéã àí àãààõäàà î í öãî é ¿ð ä¿í º ãäº ã.
Õî ¸ð õóì ñ ñàðì èñí û ø¿¿ñèéã àäèë õýì æýýí èé öàãààí öóóòàé õî ëüæ õóòãàí à.
Ýí ýõ¿¿ áýëäì ýëýý õºâºí ä øèí ãýýí áàòãà ãàðñàí õýñã¿¿äýý øàâøèí à óó. ª äºðò õýä
õýäýí óäàà øàâøèõ í ü ç¿éòýé. Áàòãàí û ýñðýã ýí ýõ¿¿ áýëäì ýë í ü ñàðì èñí û í ÿí
óñòãàõ, ì ººãºí öðèéí ýñðýã, ¿ðýâñýë äàðààõ øèí æ¿¿ä äýýð ¿í äýñëýãäñýí àãààä ò¿¿í ä
àãóóëàãääàã àí òèî êñèäàí òóóä àðèñûã í ºõºí ñýðãýýõýä òóñàëæ, ÷ºëººò ðàäèêàëóóäûí
í ºëººí ººñ õàì ãààëäàã. Õàðèí öàãààí öóó òýí öâýðæèëòèéã ñýðãýýõýä òóñàëäàã.
Ø ¿ä öýâýð áàéõ òóñàì î é ñàí àì æ ñàéòàé áàéí à
ÀÍ Ó-ûí Áàðóóí Âèðæèí èÿãèéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì òýä í ýãýí ñî í èðõî ëòî é ñóäàëãààí û ä¿í ä
àì í û õºí äèéí öýâýð áàéäàë,î þóí ñàí ààí û ÷àäâàð õî ¸ðûí õî î ðî í ä õî ëáî î áàéäãèéã òî ãòî î æýý.
¯ ¿äýí ø¿äýý òî ãòì î ë öýâýðëýñí ýýð àþóëòàé í ÿí , áè÷èë áèåò¿¿äèéã áèå ì àõáî äèä í ýâ÷èí
î ðî õî î ñ õàì ãààëäàã àãààä ýí ý í ü í àñ àõèõ ¿åä î é ñàí àì æì óóäàõààñ ñýðãèéëäýã òóñòàé þì áàéí à.
Ýí ýõ¿¿ õàðèëöàí õàì ààðëûí øàëòãààí þó áî ëî õûã ýðäýì òýä òî äðóóëàõàà𠺺ð í ýãýí ñóäàëãààã
ÿâóóëæýõëýýä áóé àæ. Ýí ý òºðëèéí ä¿ãí ýëòèéã æèëèéí ºì í º ººð ñóäëàà÷èä ãàðãàæáàéæ.
ª í ãºðºã÷2009 î í û àðàâäóãààð ñàðä Êî ëóì áèéí èõ ñóðãóóëèéí ýðäýì òýä àì í û õºí äèéí àðèóí
öýâðèéã òî ãòì î ë ñàõèõ í ü î þóí óõààí ì óóäàõ, õÿì ðàõààñ õàì ãààëí à õýì ýýí òî äî ðõî éëæáàéâ.
Ø¿äí èé ÷óëóóòàé, õî ðõî éòî é, ï ààëàí í ü ãýì òñýí , öóñ ãàðäàã çýðýã ø¿äí èé ºâ÷ëºë¿¿ä ñàëäàãã¿é õ¿ì ¿¿ñèéí î é
ñàí àì æáóñäààñ õóðäàí ì óóäàõ áóþó Àëüöãåéì åðèéè ºâ÷èí òýé õî ëáî î òî é ºâ÷èí òóñàõ í ü ýëáýã ãýí ý. Ýí ýõ¿¿ ñóäàëãàà
í ü ø¿äí èé ýì ÷èä òî ãòì î ë ¿ç¿¿ëæ, ø¿äýý öýâýðëýæçàí øèõ øààðäëàãàòàéã ñàí óóëñàí áàòàëãàà áî ëæáàéãàà þì .
Àì í û õºí äèéí ýëäýâ ºâ÷ëºëººñ óëáààòàé í ÿí ãóóä áî ëî í áóñàä òºðºë á¿ðèéí ºâ÷í èé õî î ðî í ä õî ëáî î áàéäãèéã
ýðäýì òýä ýðò òî ãòî î ñî í . Òýð ÷àòóãàé ø¿äýý ì óó öýâýðëýõ í ü äààâàð áî ëî âñðóóëàõ ÷àäâàðò ñºð㺺ð í ºëººëäºã
òóõàé ÷ àí õààðóóëæ áàéñàí áèëýý. Òýãâýë ì óó ø¿ä î þóí óõààí ä ñºð㺺ð í ºëººëäºã í ü èéí õ¿¿ áàòëàãäëàà.
ª ñãèéí èé ì º º 㺠í öº ðò º â÷èí
Õºëèéí ºñãèé õàòóóð÷, ãî î ç¿éã¿é áî ëæ, ì ººãºí öºðò ºâ÷èí ä ºðòºõ í ü ýëáýã. Øèí ýõýí ñàðì èñí û õýä õýäýí
õóì ñûã í óí òàãëàí çóóðì àã áî ëãî î ä õàòóóðñàí õýñýãòýý áèò¿¿ ò¿ðõýí áî î æõî í î í î óó. ª ã뺺 õºëºº óãàà÷èõààä
ñàðì èñí û òî ñ ò¿ðõýí , î éì ñ ºì ñºí º ¿¿. Ì ººãºí öºðòñºí ºñãèé㺺 ýð¿¿ë áî ëòî ë ýí ýõ¿¿ àðãûã äàâòàí õýðýãëýýðýé.
¯ ñ óí àõàä
Ñàðì èñ í ü î ëî í çóóí û òóðøèä ¿ñ óí àëòûí ýñðýã áàéãàëèéí öýâýð
á¿òýýãäýõ¿¿í èé ¿¿ðãýýð àøèãëàãäàæ áóé. Ñàðì èñí û òî ñûã ¿ñ óí àí õàëöàð÷
áóé õýñýã áî ëî í õóéõàí äàà ò¿ðõýýä ãÿëãàð óóòààð áèò¿¿ áî î õ þì óó
ì àëãàé ºì ñ÷ óí òàí à óó. Î ðî éí î î ñ ºã뺺 õ¿ðòýë èéí áàéõ í ü ¿ð ä¿í òýé.
ª ã뺺 ¿ñýý óãààí à. Ýë àðãûã õýäýí äî ëî î õî í î ãèéí òóðø õýðýãëýõ ¸ñòî é.
Ñàðì èñ áà ýð¿¿ë ì ýí ä
Òàí û ýð¿¿ë ì ýí ä
Àìæèëò îëîõûí òóëä áèø ¿íý öýíãèéí òºëºº àìüäàð. /Àëüáåðò Ýéíøòåéí/
19
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
20
Äýëõèéí øèëäýã õºë áºì áºã÷í èé àëäðûã ãóðâàí òàà õ¿ðòñýí Áðàçèëûí àëäàðò
äî âòëî ã÷Ðî í àëäî çî äî ã òàéëàõààð øèéäæýý. “Çî äî ã òàéëàõ öàã áî ëæýý. Áè ç¿ãýýð öààøèä
òî ãëî î ä áàéæ÷àäàõã¿éí ý’’ ãýæòýðýýð õýëñýí áàéí à. Èí ãýýä Äýëõèéí í ýãýí ãàéõàì øèã,
ò¿¿õ áî ëñî í òî ãëî ã÷Õºë áºì áºãèéí í î ãî î í òàëáàéãàà î ðõèëî î . Ò¿¿í èéã Åâðî ï äàõü
áàéëäàí äàãóóëàëòàà ýõëýõýýñ ºì í º Áðàçèëäàà õýðõýí õºëºº î ëñí ûã ýðãýí ñàí àöãààÿ.
Ëóéø Í àçàðèî Äå Ëèì à áóþó Ðî í àëäî ã 1976 î í û 9 – ð ñàðûí 22 í ä /18 í ä òºðñºí ÷
ãýð÷èëãýýí äýýðýý 22 ãýñýí á¿ðòãýëòýé/ Òýðýýð Ðèî Äå Æàí åéðî ãèéí Áåí òî Ðèáåéðî õýì ýýõ
ÿäóóñûí õî ðî î ëî ëä òºðæýý./ Õî æèì í ü ýí ä ì ºí ò¿¿í èé øèãøýý áàãèéí õàì òðàã÷Àäðèî í î
òºðñºí ò¿¿õòýé. Áÿöõàí õ¿¿ Ðî í àëäî ì ýäýý î ðì î ãöî î áºì áºã õººæýõëýâ. Áðàçèë õ¿¿õýä á¿ð õºë áºì áºã÷òýð òóñì àà
äî âòëî ã÷áî ëî õûã õ¿ñäýã í ü ¸ñ. Ãýõäýý õýí í ýã í ü õààëãàí äýýð çî ãñî õ ¸ñòî é í ü ì ýäýýæáèëýý. Ýí ý ¿¿ðýã õàì ãèéí áÿöõàí
Ðî í àëäî ä í î î ãäæýý. Í ýãýí óäàà ãî î ë àëäñàí äàà øàðàëõñàí õ¿¿ ì ààí ü õààëãàí ààñàà áºì áºãºº òóóí ýñðýã áàãèéí õí àà
á¿ãäèéã í ü õóóð÷ãî î ëäñî í î î ð òýð áóðõí ààñ çàÿàñàí àâúÿàñàà í ýýñýí ãýëöäýã. Ãýâ÷ýí ý çºâõºí àì äàì æñàí ÿðèà. ª äºð
øºí ºã¿é ãóäàì æèí ä õºë áºì áºã òî ãëî æáàéñàí õ¿¿ãýý ýöýã ýõ í ü çààëí û õºë áºì áºã òî ãëóóëæýõëýõýýð øèéäýæÐèî õî òûí
çàõûí ä¿¿ðýãò í ýãýí êëóáò ºã÷ýý. Ýí ý í ü ò¿¿í èé óð ÷àäâàðûã óëàì í ýì ýãä¿¿ëñýí í ü î éëãî ì æòî é. Ãýð î ðî í í ü òóéëûí ÿäóó
ó÷èð áýëòãýëäýý ÿâàõ óí ààí û ì ºí ãºã¿é áàéñàí ÷î ãò áýëòãýëýý òàñàëäàãã¿é áàéñàí Ðî í àëäî õ¿¿ ôóòçàëààñ õºë áºì áºã
ð¿¿ î ðæSao Cristovao êëóáò ýëñëýý. Õ¿¿ ýí ý ¿åä 14 òýé áàéâ. Ò¿¿í èéã ÷óõàì ýí ä áàéõàä ë 1970 î í û äýëõèéí àâàðãà
áðàçèëèéí øèãøýýãèéí âèí ãýð òî ãëî ã÷àñàí Æàéðçèí î î ëæõàðæýý. Óð ÷àäâàð í ü óëàì ºñ÷áàéñàí Ðî í àëäî õî ¸ð æèëèéí
äàðàà ì ýðãýæëèéí ãýðýý áàéãóóëæàëáàí ¸ñî î ð Êðóéçåðî ãèéí òî ãëî ã÷áî ëëî î . Èí ãýýä ë òî ëãî é ýðãýì ýýð àì æèëòóóä
ýõëýõ í ü òýð. Òý𠺺ðèéí êëóáûí ðèâàë Àòëåòèêî Ì èí åéðî òî é õèéñýí òî ãëî ëòî ä áàãèéí õàà á¿õ ãî î ëûã áóþó õýò òðèê
õèéæáàã í ü çàí àëò ºðñºëäºã÷ºº 3-1 ýýð áóóëãàí àâàõ ¿åä Áðàçèë äàõèí í ýã àóãàà õºë áºì áºã÷èí èéã òºð¿¿ëæáàéãààãàà
ì ýäæýý. Ò¿¿í èéã àí çààðàõã¿é áàéõûí àðãàã¿é áàéëàà. Èí ãýýä Áðàçèëèéí øèãøýý áàãèéí åðºí õèé äàñãàëæóóëàã÷Ï åðàéðà
ò¿¿í èéã øèãøýý áàãò óðüæì ºðººäºë áî ëñî í øàð ºì ñãºëºº òýð 1994 î í û 3 ñàðûí 23-í ä Àðãåí òèí û ýñðýã í ºõºðñºã
òî ãëî ëòî í ä ºì ñ÷ýý. Õýäèéãýýð òýð ãî î ëäî î ã¿é ÷òóí ñàéí òî ãëî æÁðàçèëèéí ôýí ¿¿äýýñ ÷ºí äºð ¿í ýëýëò àâñàí àæ. Õàðèí
øèãøýýãèéí ãî î ëî î òýð óäààí õ¿ëýýñýí ã¿é. Äàðàà÷èéí òî ãëî ëòî í ä í ü áóþó Èñëàí äòàé õèéõ òî ãëî ëòî í ä ãî î ëäî æáàã
í ü 2-0 î î ð õî æèâ. Øèãøýýãèéí äàñãàëæóóëàã÷Àì åðèêò áî ëî õ ÄÀØÒ–ä 17 í àñ ÷õ¿ðýýã¿é õ¿¿ã áàãòààñàí í ü òèéì ÷
ãàéõì ààð ç¿éë áàéñàí ã¿é . Õýäèé Ðî í àëäî òî ãëî î ã¿é ÷áàã í ü ôèí àëä Èòàëèéã òî ðãóóëèéí öî õèëòî î ð
áóóëãàí àâ÷Äýëõèéí àâàðãà áî ëñí î î ð Ðî í àëäî äýëõèéí àâàðãà öî ëûã àí õ óäààãàà õ¿ðòëýý. Äýëõèéí
àâàðãà áî ëñí ûõî î áàÿðûã ÷ã¿éöýä òýì äýãëýæàì æààã¿é áàéñàí Ðî í àëäî ã åâðî ï ûí òî ì êëóáóóäûí í ýã
áî ëî õ Ýéí äõî âåí 6 ñàÿàð õóäàëäàæàâëàà. Èí ãýýä ò¿¿í èé Åâðî ï äàõü áàéëäàí äàãóóëàëò ýõýëñýí áèëýý.
Ðî í àëäî ãèéí Åâðî ï äàõü àì æèëò:
Ýéí äõî âåí 57 òî ãëî ëò 54 ãî î ë
Áàðñåëî í à 37 òî ãëî ëò 34 ãî î ë
Èí òåð Ì èëàí 86 òî ãëî ëò 56 ãî î ë
Ðåàë Ì àäðèä 163 òî ãëî ëò 103 ãî î ë
AC Ì èëàí 20 òî ãëî ëòî ä 9 ãî î ë
Äýëõèéí “Ø èëäýã Õº ë Ạì Ạã÷èí ” 1996, 1997, 2002
Åâðï û í “Ø èëäýã Õº ë Ạì Ạã÷èí ” 1997, 2002
Ðîíàëäîã õºë áºìáºãèéí áóðõàí õ¿í òºðºëõòºíä áýëýãëýñýí áèø
õàðèí òý𠺺𺺠áèäýíä èðñýí õºëáºìáºãèéí áóðõàí áèëýý.
Êàðì åëî Í ÈÊÑÒ!
Áàãààñàà ÿâí à ãýæ óäèðäëàãóóäàà äàðàì òàëñààð áàéãààä Ì åëî
ñàí àñàí äàà õ¿ðëýý. 2003 î í û ñóï åð äðàï òûí òºëººëºã÷ì ààí ü Í üþ Éî ðê
Í èêñ áàãòàé í ýãäñýí áàéí à. Ì ýäýýæÌ åëî ã ÿâí à ãýñýí ñóðãààð áàãóóä
ç¿ãýýð ñóóñàí ã¿é. Ãóðâàí áàãèéí 13 òî ãëî ã÷î ðî ëöñî í í ¿ñýð í àéì àà
öî í õ õààãäàõààñ ºì í º áî ëæýý. Äåí âåðèéí õýí Ì åëî ãèéí ãýðýýã ñóí ãàæ
ãýðýýòýé í ü õàì ò Í üþ Éî ðê ðóó í àéì ààëæáàéãàà þì . Í üþ Éî ðê èéí õ¿¿
Àì àðå Ñòàäåì àéåð, Êàðì åëî Ýí òî í è ãýñýí ñóï åð õî ñëî ëòî é áî ëæÌ àéì è,
Áî ñòî í òî é ºðñºëäºõ õýì æýýí èé áàã áî ñãî æ÷àäàâ. Í üþ Éî ðê ò¿¿í ÷ëýí ýí ý
í àéì ààãààð ×î í ñè Áèëëàï ñ, Ýí òî í è Êàðòåð, Ðåí àëäî Áî ëêì ýí , Øåëäåí
Óèëüÿì ñûã Äåí âåðýýñ àâñàí áî ë Óèëñî í ×ýí äëåð, Äàí èëî Ãàëëèí àðè, Ðýéì î í ä Ôåëòî í , Òèì î ôåé Ì î çãî â í àðûã î ðî í ä
í ü èëãýýæýý. Ì ºí Í èêñ Ýääè Êàððè, Ýí òî í è Ðýí äî ëüôèéã Ì èí í åñî òà ðóó ºã÷Êî ðåé Áðþýðèéã àâñàí . Äåí âåð õàðèí
Ì èí í åñî òàãààñ Êî ñòà Êóôî ñèéã àâ÷ýý. Í üþ Éî ðê 2014 î í û äðàôòûí í ýãä¿ãýýð á¿ñèéí ýðõ, 2012, 2013 î í û õî ¸ðäóãààð
á¿ñèéí ýðõ, 3 ñàÿ äî ëëàðûã áýëí ýýð ºãñºí áàéí à. Êàðì åëî 7 í î ì åðòî é òî ãëî í î . ¯ ¿í ýýñ õýäõýí öàãèéí äàðàà Äåðî í Óèëüÿì ñ
Í üþ Æåðñè Í åòñä èðñýí . 6 ñàðûí òóðø Êàðì åëî ãèéí àðààñ õººöºëäñºí Í åòñ ÿì àðòàé ÷ñóï åð î äûã áàãòàà àâ÷÷àäëàà. Äåðî í ûã
àâñí ûõàà øàí ä Äåâèí Õàððèñ, øèí ý òî ãëî ã÷Äåðèê Ôýâî ð, õî ¸ð äðàôòûí í ýãä¿ãýýð á¿ñèéí ýðõ, 3 ñàÿ äî ëëàðûã ºã÷ýý.
Õª Ë Áª Ì Áª ÃÈÉÍ ÁÓÐÕÀÍ
Õýðâýý òà ÷àäíà ãýæ áîäâîë òàíû çºâ. ßàãààä ãýâýë òà ÷àäíà.
21
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
“Ì åêñèêèéí òàðèàëàí ÷èéí î ëñî í áÿöõàí “õàðèéí ýë÷”
Ì åêñèêèéí òåëåâèç 2007 î í û 5 ñàðä èòãýõèéí àðãàã¿é í ýãýí ì ýäýýëýë
í ýâòð¿¿ëñýí í ü í ýãýí òàðèà÷èí æèæèãõýí “õàðèéí ýë÷”-èéã î ëñî í òóõàé áàéâ.
Ãýñýí ÷òàðèà÷èí óã “õàðèéí ýë÷”-ýýñ àéñí ààñàà áî ëî î ä óñí û ñóâàãò õèéãýýä
óðñãàñàí áàéâ. Ýí ý í ü ¿í ýí äýý æèí õýí ý “õàðèéí ýë÷” áàéâ óó, ýñâýë í óóöëàã
¿õëèéã õààöàéëàõ ãýñýí áàøèð àðãà óó? Òóðøèëòààð ò¿¿í èé çàðèì ¿å ì º÷í ü
õ¿í èéõòýé òºñòýé áî ëî â÷àðàã ÿñí û á¿òýö í ü ã¿ðâýëèéí õ ì ýò áàéñí ûã òî ãòî î æýý.
Ì ºí ø¿äýí ä í ü õ¿í èéõ øèã ¸çî î ð áàéõã¿é áàéâ. Ýðäýì òýä óã àì üòí ûã èõ
óõààëàã áî ëî õûã èëð¿¿ëñýí þì . Bild.com-ä ì ýäýýëñí ýýð ýí ýõ¿¿ àì üòàí î ëäñî í
òýð ãàçàðò UFO áóþó ¿ë òàí èãäàõ í èñäýã áèåòèéí óë ì ºð î ëî í áàéñàí áàéí à.
Äýëõèé äýýðõ í óóöëàã ç¿éëñ
¯ ë ì ýäýãäýõ õ¿÷í ýýñ áî ëæ àì èà àëäñàí æóóë÷èä
1959 î í û 2 äóãààð ñàðûí 2-í û ºäºð óóëàí ä àÿëàë õèéæÿâñàí 9 æóóë÷èí 0-ñ
äî î ø õýì èéí õ¿éòýí ä ì àéõí ààñàà çóãàòàæãàðàí ó÷èð áèò¿¿ëãýýð í àñ áàðæýý.
Ýäãýýðýýñ 6 í ü î ñãî ñî í áî ë 1 í ü ãàâëûí õ¿í ä áýðòëèéí óëì ààñ àì ü àëäñàí
áàéí à. Õàðèí 2-ûí õ í ü øàëòãààí í ü ¿ë ì ýäýãäýõ õ¿÷òýé ç¿éëýýñ ¿¿ññýí
öýýæí èé ãýì òëèéí óëì ààñ áî ëæýý. Í ýã ýì ýãòýé í ü á¿ð õýëýý òàñ õàçñàí áàéëàà.
Ýõ ñóðâàëæí ü ì ýäýãäýýã¿é ÷òýäãýýð õ¿ì ¿¿ñèéí áèåä ºí äºð õýì æýýí èé
ðàäèî -àêòèâ áî äèñ èëýðñýí áºãººä öî ãöî ñóóä í ü öàñàí äî òðî î ñ î ëäñî í áàéí à.
Õà÷èðõàëòàé í ü òýäí èé ýðãýí òî éðî í ä çºâõºí ººðñäèéí õ í ü ì ºð ë áàéñàí áà
òýä ì àéõí àà ººðñäèéí äóðààð î ðõèæÿâñàí áàéõ ãýñýí ä¿ãí ýëò ãàðñàí áàéí à
Êàí àäû í í ýãýí õàí àí äýýð òî äî ðñî í õàðü ãàðèãèéí õí û ä¿ðñ
Ãàäààäûí õýâëýë ì ýäýýëëèéí õýðýãñëýýð ì ýäýýëæ áàéãààãààð òàéëáàðëàõûí
àðãàã¿é 2 õàðü ãàðèãèéí õí û ä¿ðñ Êàí àäûí ª ì í ºä õýñýãò áàéðëàõ õî òûí õàí àí
äýýð ¿çýãäæýý. Ýí ýõ¿¿ çóðàãí ààñ õàðèéí õí û õýëáýð ä¿ðñ í ü èõ òî ä õàðàãäñàí
áàéí à. Í óòãèéí î ðøèí ñóóã÷ Êýðî í í óóöëàã òî õèî ëäî ëòî é àí õ ó÷èðñàí áºãººä
ýí ýõ¿¿ çóðãóóäûã áî ñ÷ çî ãññî í õàðü ãàðèãèéí õàí òàé ÿã àäèë áàéñàí õýì ýýæýý.
Ï î ëüø ò î ëäñî í òî ì õº ëò ì àí ãàñ
Í ýãýí Ï î ëüø ýð óóëàí ä àâèð÷áàéõ ¿åäýý ñàí àì ñàðã¿éãýýð “àãóó òî ì ì àí ãàñ”-í û çóðãèéã äàðæ
àì ææýý. Ãåðì àí û õýâëýë ì ýäýýëëèéí õýí ¿¿í èéã ãàéõàëòàé í ýýëò ýñâýë àäàë ÿâäàëä äóðëàñàí
òî ãëî î ì õýì ýýí ì ýäýýëæýý. Í ¿äýýð ¿çñýí ãýãäýæáàéãàà Êî âàëüñêèé õýëýõäýý “ì àí ãàñ ººðèéã
í ü ººð àì üòàí î ëî î ä ¿çýõýýñ ºì í º õàäí û öààãóóð î ðî î ä äàðàà í ü ã¿éæàëãà áî ëñî í ” áàéí à.
Èåðóñàëèì äàõü Wailing Wall-ñ óðññàí óñàí äóñëóóä
2002 î í û 7 äóãààð ñàðä Èåðóñàëèì äàõü àëäàðò Wailing Wall-ñ óñ ãýì ýýð
í óëèì ñàí äóñëóóä ÷óëóóí äýýð óðñ÷ýý. Çàðèì ñ¿ñýãòí ¿¿ä ÷óëóóí äýýðýýñ óñ
î ëäñî í áºãººä ýí ýõ¿¿ óñ òýãø ºí öºãò ä¿ðñèéã ¿¿ñãýñýí ãýæýý. Àðõåî ëî ãè÷äûí
á¿ëýã ¿¿í èéã óðãàì ëûí ø¿¿ðëýýð ¿¿ññýí ãýæ¿çýæáàéñàí áà ñóäàëãààí û äàðàà
óñ áèø áî ëî õ í ü áàòëàãäàâ. Ãýñýí õýäèé ÷òýä ººð ÷óëóóí äýýð ÿàãààä èæèë
î ðî ì ¿ëäýýã¿é áî ëî í òýãø ºí öºãò ä¿ðñ ¿¿ñ÷áàéñàí ä òàéëáàð ºã÷÷àäààã¿é þì .
‘‘Ñèí ãàï óðû í ýðýã äýýðõ “Ñ¿í ñí èé õº ëº ã î í ãî öí óóä”
Àí ãëèéí ºäºð òóòì ûí Daily Mail ñî í èí Ñèí ãàï óðûí ýðýã äýýð ¿çýãäñýí
àãóó òî ì , í óóöëàã “ñ¿í ñí èé õºëºã î í ãî ö”-í óóäûí òóõàé ì ýäýýëæýý. Õºëºã
î í ãî öí û òî î í ü Àì åðèê áî ëî í Áðèòàí èéí óñàí öýðãèéí õºëºã î í ãî öóóäûã
í èéë¿¿ëñí ýýñ ÷ èõ áàéñàí ãýí ý. Õàðèí õºëºã äýýð ÿì àð ÷ õ¿í , à÷àà òýýø
áàéõã¿é áàéæýý. Çàðèì í ýã í ü òýäí èéã äýëõèéí ýäèéí çàñãèéí õÿì ðàëûí ¿åýð
äàì ï óóðñàí õºëºã î í ãî öí û çóó÷í àðààñ ¿ëäñýí áàéõ õýì ýýí òààì àãëàñàí áàéí à.
Õýðâýý òà ÷àäàõã¿é ãýæ áîäâîë áàñ ë òàíû çºâ. ßàãààä ãýâýë òà ÷àäàõã¿é.
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
22
Õóäàë ¿íýíä íóóãäàõ ¯íýí õóäàëä íóóãäàõ ¿å áèé
1909 î í ä æèæèãõýí ì àëãàéí û äýëã¿¿ð í ýýí àæèëëóóëñàí í ü ýä¿ãýýõ ò¿¿í èé äýëõèé åðòºí öèéã áàéëäàí
äàãóóëñàí çàãâàðûí åðòºí öèéí ñî í ãî äî ã æèøýý, ýðõýì ñýã õàòàãòàéí ãàéõàëòàé ýð÷õ¿÷, àâúÿàñ ÷àäâàðûí
èëýðõèéëýë áî ëæ÷àäñàí “The House of Chanel” áóþó áèäí èé ñàéí ì ýäýõ “Chanel” áðýí äèéã 1909 î í ä
Gabrielle Bonheur “Coco” Chanel /1883-1971/ õýì ýýõ Ôðàí ö ýì ýãòýé ¿¿ñãýí áàéãóóëñàí áºãººä äýëõèéí
çàãâàðûí åðòºí öèéí òàí ñàã á¿òýýãäýõ¿¿í ¿¿ä áî ëî õ ãàð ö¿í õ, ¿í ýðòýí , ãî î ñàéõí û á¿òýýãäýõ¿¿í , áóãóéí
öàã, ãî ¸ë ÷èì ýãëýë, í àðèéí õèéö á¿õèé ãî ¸ì ñî ã äààøèí ç çýðýã áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýëýýðýý
äýëõèéí òî ì î î õî í áðýí ä¿¿äèéí í ýãä òî î öî ãääî ã Chanel áðýí ä ýí ý óäààä 2011 î í û çàãâàðûí ÷èã
õàí äëàãûã òî äî ðõî éëëî î .
ªíãº
Ýí ý æèëèéí õóâöàñ çàãâàðûí ¿í äñýí ºí ãèéã
óëààí , òî ä ÿãààí , î þó í î ãî î í , ÷àñ óëààí , õºõ,
ñààðàë, óõàà õóë, í èëýí õ¿é õàð ëóó øàòàëñàí
áàéäàëòàé ºí ãºí ¿¿ä äàâàì ãàéëæáàéí à.
Ãîî ñàéõàí
Òî ä ºí ãèéã àæèë õýðýã÷õóâöàñòàé õî ñëóóëàí , àì àð
òàéâàí áàéäëûã õàðóóëàõûí òóëä õàð ñààðàë ºí ãèéã
õî ñëóóëàí ýðõ ÷ºëººòýé áàéäëûã ñàí óóëàõûí òóëä
çàâñðûí ºí ã¿¿äèéã òóñãàñàí áàéí à. Í ¿¿ð áóäàëò
í ü àç æàðãàëòàé, ¿çýñãýëýí òýé, õ¿÷÷àäàëòàé, áàÿð
áàÿñãàëàí òàé, ýí ãèéí áàéí à.
Ìàòåðèàë
Äààâóó óòàñ áî ëî í èë¿¿äýë æèæèã ì àòåðèàë çóçààí áî ëî í í èì ãýí ì àòåðèàë äýýð
í ýì ñýí ì ºí ãàð àðãààð õèéñýí ç¿éë¿¿ä, çóçààí õóâöàñ õèéõýä çî ðèóëñàí í î î ëóóðàí
áî ëî í ñàëõè í ýâòð¿¿ëäýãã¿é ì àòåðèàë, äàì àñêèéí äààâóó ì ºí ò¿¿í ÷ëýí òî ðãî ì ñî ã
纺ëºí ì àòåðèàë çî í õèëæáàéí à.
Ýìýãòýé õóâöàñ çàãâàð
Ýì ýãòýé÷¿¿äèéã õàì ãèéí èõýýð ãàéõøðóóëàõààð çàãâàð áî ë ñóäàëòàé, áýëõ¿¿ñ áàðüñàí ï èäüæàê, ã¿í õóí èàñ áî ëî í
ãî ¸ëûí î ðóóëãàòàé öóëãàé áèå áàðüñàí ì èí è þáêà áî ëî í ãî éä î ðóóëàãàã¿é ýí ãèéí çàãâàð î ðæáàéí à.
Ì ºí ýì ýãòýé õ¿í èé áî ñî î çàõòàé í èì ãýí öàì ö, àæëûí õàëààò, á¿ñòýé öàì ö, óÿà òóóçàí ÷èì ýãëýëòýé ï ëàñòèê î ðóóëãàòàé
öàöàã áî ëî í ýì æýýðýí ÷èì ýãëýëòýé õºâºí äààâóóí ì àòåðèàëààð õèéñýí õóâöàñí óóä ýí ý æèëèéí õàâàð í àì ðûí çàãâàðûã
òî äî ðõî éëæáàéí à.
Ýðýãòýé õóâöàñ çàãâàð
Õóó÷èí ñóäàëòàé áî ëî í àí ãèéí àðüñàí õ¿ðýì , î ëî í õàëààñòàé ï èäüæàê
ýðýãòýé÷¿¿äèéí çàãâàðûí ãî ë ºí 㺠òºðõ áî ëæáàéí à. Àí ãèéí ¿ñýí áî ëî í ¿í ýò
àðüñàí ñàëõè í ýâòð¿¿ëäýãã¿é õ¿ðýì ì ºí ºí ãºëºã í èëî í î í õ¿ðýì áàñ ¿í äýñí èé
õýâ ì àÿã î ðóóëñàí ºì ä, ¿äýýñýí ÷èì ýãëýë¿¿äòýé öàì ö ýðýãòýé÷¿¿äèéí
õýâ ì àÿãèéã òî äî ðõî éëæ áàéí à.
Öýðãèéí àëáàí õààã÷äèéí õ¿ðýì
¿äýýñ, ì åäàëü, ãî ¸ë ÷èì ýãëýë á¿õèé
ï èäüæàê, äî òî ð òàëûí öàì öòàé ºí ãº
õî ñî ëñî í ï ëàñòèê, òóóç, ¿äýýñýí
÷èì ýãëýëòýé çàãâàðòàé áàéí à.
Àçèéí 2010-2011 îíû ýìýãòýé çàãâàð
Ýí ý çóí í àì ðûí çàãâàðûí ºí ã¿¿ä í ü õàð ñààðëûí çî õèöî ë áî ëî í óëààí , ÿãààí , õºõ ãýõ çýðýã çàëóó õ¿í èé ýð÷õ¿÷èéã
õàðóóëñàí ãýãýýëýã ºí ã¿¿ä çî í õèëæáàéí à. Àçèéí á¿ñã¿é÷¿¿ä èõýí õäýý äýýã¿¿ðõ õóâöàñ í ü òî ä õàðèí äî î ãóóðõ õóâöàñ
í ü áàðààí ºí ãèéã ñî í ãî äî ã ó÷ðààñ çàãâàðûí ÷èã õàí äëàãà èõýýõýí ººð÷ëºã人ã¿é ÷î ëî í ÿí çûí ì àëãàé í ¿äí èé øèëí ¿¿ä
õ¿÷ò¿ðýí î ðæèðæáàéí à.
2011 îíû ÕÀÂÀÐ ÍÀÌÀÐ
Çàãâàðûí åðòºíö
23
Y
e
I
e
t

i
e
b
S
e
R
X
e
)

t
Ñî í æî î
Õààÿà ò à º º ðèé㺠º óäèðäàæ ÷àäàõàà áàé÷èõäàã óó?
Ä¿ðýì æ óðì û ã õýð áàðèì ò àëäàã âý? Ýí ý ò àëààð äî î ðõè
ñî í æ î î ò àí ä õàðèóëí à.
1. Í àéçû í õàà í àéç çàëóóã õýçýý í ýã öàãò “º äº æ”
áàéñàí óó?
à. Õýçýý ÷¿ã¿é. Òýãýõ þì áî ë í àéçóóäûí ¸ñ æóðì ûã
çºð÷ñºí õýðýã áî ëí î .-5
á. Õààÿà ë. Ãýâ÷ç¿ãýýð ë õºãæèëäºõèéí òóëä ë äàà.
Õýòð¿¿ëýõã¿é áàéõ í ü ÷óõàë.-3
â. Òèéì ýý. Í àéçûí ì ààí ü í àéç çàëóó ãýäýã áî ë áàðàã ë
ì èí èé í àéç çàëóó ãýñýí ¿ã.-1
2. Àí õí û áî ëçî î í äýýðýý õèéæ áî ëçî ø ã¿é õàì ãèéí
“ä¿ðñã¿é” ¿éëäýë òàí ü?
à. Ò¿¿í ä ººðèéí òî ðî í äî òî î æî î äóðñãàë áî ëãî í ºãºõ.-5
á. Î ëî í õ¿í òýé ãàçàð ¿í ñýëöýõ.-3
â. Õî î ëí î î ñ í ü áóëààæèäýõ.-1
3. Ä¿¿ðýí õ¿í òýé áàðàí äî òî ð òà çóçààí ãýã÷èéí
ò¿ðèéâ÷ î ëëî î ...?
à. Áè÷èã áàðèì òûã í ü øàëãàæ¿çýýä, ýçí èéã í ü î ëî õûã
õè÷ýýí ý.-1
á. Í ýã óóõ þì í û ì ºí 㺠àâààä, áàéñàí ãàçàðò í ü ýðã¿¿ëæ
òàâèí à.-5
â. Àâì ààð áàéñàí ÷áàðì åí ä í ü ºãí º.-3
4. Àæëû í ãàçðààðàà áàÿð òýì äýãëýæ áàéëàà. Òà
í èëýýä ñî ãòñî í áàéí à. Ø èí ý äàðãà ÷èí ü àÿòàéõàí
õàðàãäààä áàéâàë...?
à. Ò¿¿í òýé ÿðèà ºäºæ, ººäººñ í ü èí ýýì ñýãëýí ý.-3
á. Ò¿¿í èé õàæóóä ãóÿà ãàðãàæñóóí à.-5
â. Ýí ý áî äëî î ì àðòàæ, ººð ºðººí ä î ðí î .-1
5. Òà “ä¿ðýì æóðàì ”-û ã õýð áàðèì òàëäàã âý?
à. Ǻð÷èõã¿é þì áî ë ä¿ðýì æóðàì ãýæáàéãààä ÿàõ þì
áý?-5
á. Ì ºðäºõ ¸ñòî é áî ëî î ä ë çî õèî ãääî ã áèç.-1
â. Í ºõöºë áàéäëààñàà ë øàëòãààëí à. Ãýâ÷õààÿàäàà
çºð÷èõºä þó í ü áî ëî õã¿é ãýæ.-3
6. Òà “Åð í ü ÿàäàã þ ì áý?” ãýäýã ¿ãèéã õýð èõ
õýðýãëýäýã âý?
à. Áàðàã õýðýãëýäýãã¿é. Áè ººðèé㺺 óäèðäàæ÷àääàã.-1
á. Äî ëî î õî í î ãò õî ¸ð óäàà áî ë çàéëøã¿é.-5
â. Õààÿà. Ãýâ÷òýãæõýëýýä ÿì àð í ýã áî ëî õã¿é þì
õèéñí èéõýý äàðàà ãýì ýý öàéðóóëæ, õàðàì ñäàã.-3
7. Òàí û ã õ¿ì ¿¿ñ èõýí õäýý ÿì àð ¿ãýýð òî äî ðõî éëäî ã
âý?
à. Í àéäâàðòàé, áàò.-1
á. Òààõûí àðãàã¿é, þó ÷õèéæì àãàäã¿é.-5
â. Í ýýëòòýé, ÷ºëººòýé.-3
8. Òàí û í àéç “ñî ëèî òî é” òýì äýãëýñýí òº ðñº í
º äðèéí õº º òàëààð ÿðüæýý. Òà þ ó ãýæ õàðèóëàõ âý?
à. ×è óõààí àà ãýý÷èõñýí áàéñàí þì óó?-1
á. Òèéì ¿¿? Ì èí èé ò¿ð¿¿ æèëèéí òºðñºí ºäºð í ààäàõààñ
÷èí ü ÷àéì àð áî ëæáèëýý.-5
â. ßì àð ãî ¸ þì áý? Òýãæí ýã òýì äýãëýõ þì ñàí .-3
Õàðèóëò
“Ì óó î õèí ” /31-40 î í î î /
Òà ä¿ðñã¿éòýõ äóðòàé. Ýðõ ÷ºëººòýé áàéäàë, ºäðèéã
ì àðòàãäàøã¿é äóðñàì æòàé ºí ãºðººõ òàí û õóâüä èõ ÷óõàë.
Ãýâ÷òàí û ýí ý “äàðõëààã¿é”, “çàäãàé” çàí ººðò òàí ü õî ð
õºí ººëòýé áàéæáî ëçî øã¿é. “Åð í ü ÿàäàã þì áý?” ãýæ
õýëýýä ë, òî ì áî ëî ì æ, ñàéõàí ó÷ðàëóóäûã ººðººñºº ò¿ëõñýí
áàéæì àãàäã¿é. Õààÿà ÷ãýñýí þì àí ä óë ñóóðüòàé, í óõàöòàé
õàí äàæ, õèéõ ãýæáàéãàà ¿éëäëýý õÿí àæñóðààðàé. Òàí û
¿éëäëèéí ¿ð äàãàâàð ÿì àð âý ãýäãèéã òóí ãààæáàéãòóí .
Æààõàí ä¿ðñã¿é î õèí /19-30 î í î î /
Òàí û áèåý áàðèõ ÷àäâàð èõ ñàéí þì . Òà ÿì àð í ýã ¿éëäýë
õèéõýýñýý ºì í º ¿ðãýëæ ò¿¿í èé ¿ð äàãàâàðûã ñàéòàð
òóí ãààäàã. Ãýâ÷“ãýì ã¿é” æèæèãõýí ç¿éëñ äýýð ä¿ðýì
çºð÷÷èõäºã. Òà ì óó î õèí áî ëî õûã õààÿà õ¿ñäýã ÷, òýð í ü
áóðóó ãýäãèéã ì ýääýã ó÷èð òýãòëýý òýì ¿¿ëäýãã¿é. Ãàí ö í ýã
ä¿ðñã¿éòýõ í ü òàí û òºðºëõèéí õ¿ì ¿¿æèëä í ºëººëäºãã¿é.
“Ýýæèéí ñàéí î õèí ” /8-18 î í î î /
Òà áî ë ñàõèóñàí òýí ãýð. Ãýâ÷ ñàõèóñàí òýí ãýð¿¿ä
õààÿà ñàéõàí ç¿éëñýýñ õî öî ð÷èõñî í áàéäãèéã ì ýäýõýä
èë¿¿äýõã¿é. Òà ä¿ðýì æóðàì ä áàðèãäì àë áà ¿ðãýëæÿàõ
¸ñòî é, ÿã ò¿¿ãýýð í ü ë õèéí ý ãýäýã çàð÷ì ûã áàðèì òàëäàã.
ßì àð í ýã áóðóó þì í û òàëààð áî äî õî î ñ ÷ýì ýýäýã çàð÷èì ÷
á¿ñã¿é. Òàí û ýí ý çàí õààÿà ýðãýí òî éðí ûõî í ä ÷èí ü
õ¿í äðýë ó÷ðóóëäàã. Ó÷èð í ü òýä òàí ûã çàãí àõ, ýñâýë
ñóðãàì æëàõààñ çàéëñõèéæ òàí û äýðãýä ººðèéí õººðºº
÷ºëººòýé áàéæ ÷àääàãã¿é. Õààÿà í ýã ä¿ðñã¿éòýõ
í ü õºãæèëòýé áºãººä òàí ûã òýð ÷èãò í ü ì óó õ¿í
áî ëãî äî ãã¿é. Òà óãààñ êî í òðî ë ñàéòàé ýì ýãòýé ø¿¿ äýý.
Ta
Òàíèí ìýäýõ¿éí áàÿëàã áîë áàéãàëèàñ õ¿íä çàÿàñàí õàìãèéí ñàéõàí õèøèã þì. /À Ýéíøòåéí/
Ðåäàêöû í çóðâàñ
Àëñ õýòèéí çî ðèëãî äî î õ¿ðýõèéí òºëºº î þóí û ÷ºä𺺠òàéëæá¿òýýë÷ñýòãýõ¿éí ýçýä í ü áî ëî õ ãýæÿâàà ýí ý
í èéãì èéí áàÿëàã í ü áî ëñî í î þóòàí çàëóóñ òà á¿õýí äýý øèí ýõýí ñýòã¿¿ëèéí õýý àí õí û äóãààðààð óóëçàæáóéäàà
òààòàé áàéí à. Õ¿ñýë çî ðèëãî äî î õ¿ðýõýä áýëýí ÷ëýõ çàëõóóðàõ ãýñýí òî ì î î õî í äàéñí ààñ ¿ðãýëæèä õî ë áàéæ
î þóí ëàã í èéãì èéí öóñã¿é ºðñºë人í èé òàëáàðûí î ðî éä öî éëæàì æèëòûí ýçýä áàéõûã õ¿ñüå!
ØÓÒÈÑ-èéí Îþóòíû Õîëáîî Ìýäýýëýë
Ñóðòàë÷èëãààíû àëáàíààñ ýðõëýí ãàðãàâ.
Ñàíàë õ¿ñýëò õ¿ëýýí àâàõ õàÿã:
ØÓÒÈÑ-èéí õè÷ýýëèéí 1-ð áàéð ÎÕîëáîîíû ºðºº
È-ìýéë õàÿã: ikh_zavsarlaga@yahoo.com
Web õàÿã: http://oyutan.must.edu.mn
(Ìàíàé ñýòã¿¿ëèéí ýëåêòðîí õóâèë-
áàðûã äýýðõ õàÿãààð îðæ ¿çíý ¿¿)
Õîëáîî áàðèõ óòàñ: 99755123, 99770338
Ðåäàêòî ð: Á.Öýðýí í àäì èä Ì ÕÒÑ
Ñýòã¿¿ë÷èä: Î .Öýöãýý ÝÕÈÑ
Ã.Ñóãàðñ¿ðýí ÕÈÁÑ
Ì .Öî ãòáàÿð ÓÓÈÑ
Á.Ýí õî ðãèë ÕÈÁÑ
Î .Ñî ëî í ãî Ì ÕÒÑ
Ã.Àðèóí ñóâä Ì ÕÒÑ
Ý.Ýí õçàÿà Ì ÕÒÑ
À.Áàòò¿âøèí ÃÃÒÑ
Ò.Í àðàí çóë ÕÈÁÑ
Á.Ì ºí õòóÿà Í ÒÑ
Ì ¯ Î Í ÒÂ, ÁÑØÓß-ààñ õàì òðàí çî õèî í áàéãóóëæáóé ”ÀÑÊ-2011” òýì öýýí ä ØÓÒÈÑ-
èéí í ýãäñýí í ýã áàã î ðî ëöî æáàéãàà áà ýõí èé øàòàí äàà øàëãàðààä áàéãàà áèëýý. Óã
òýì öýýí èé 2-ð øàòàí ä î ðî ëöî õî î ð “Ñóï åð Èí æåð¿¿ä” áàã áýëòãýë àæèëäàà î ðî î ä ÿâæ
áàéí à. 2-ð øàòí û òåõí èêèéí çºâëºãººí 2011.02.26-í ä Ì ¯ ÝÑÒÎ ðäî í ä áî ëñî í . Èéì ýýñ
óã òýì öýýí ä î ðî ëöî æáóé “Ñóï åð èí æåí åð¿¿ä” áàãàà õºã溺í äýì æèõèéã óðèàëæáàéí à.
Ñýòãýæ, ºðñºëäºæ, ÿëöãààÿ!!! Çàëóó÷óóäàà
Áàãèéí õàðèóöàã÷ààð ÑÕÀ-í û ì åí åæåð Ä.Ãàí áàÿð àæèëëàæáàéí à
Ýðò ¿åä í ýãýí ãàéõàëòàé ì ýðãýí
çºãí ºã÷áàéæýý. Ãýòýë çºãí ºã÷èéã í ýã
ºäºð õààí äóóäààä:
- Òà òèéì ñ¿ðõèé þì áî ë áè òàí ûã
õýðõýí øèéòãýõèéã õýë, õýðýâ
çºãí ºë ÷èí ü çºâ áî ë òàí ûã øàòààõ
òàëáàðò áóðóó áî ë öàâ÷èõ òàâöàí ä
õî ðî î í î ãýæýý.
Ǻ ãí º ã÷ þ ó ãýæ õàðèóëñàí áý?
Ǻ â õàðèóëò û ã õàì ãèéí ò ¿ð¿¿í ä
èëãýýñýí î þ óò àí ä ø àãí àëò àé.
Óò àñ 96600444
Ðåäàêöèéí õàì ò î ëî í
Ýðõëýã÷: Í .Äàøäýí çýí ÝÕÈÑ
1. Æî í í ò óí á¿ä¿¿ëýã óñàí öýðýã ãýí ý. Õàðèí õº ëãèéí àõì àä “Æî í í ø èã
10 óñàí öýðýãò ýé áî ëî õ þ ì ñàí ” ãýæ áî ääî ã ãýí ý. ß àãààä âý?
2. ª 㺠ãäñº í ¿ãò ýé óãò ûí õóâüä àëü í ü èë¿¿ ÷óõàë âý?
Õóðèì : à. Õàéð á. Õóðèì â. Áºãæ ã. Ãýðëýëò
Òî ð: à. Õààëò á. Õî ðèãäî ë â. Àì üòàí ã. Àì üòí û õ¿ðýýëýí
Ãýðýý: à. Áè÷èã á. Òî õèðî ëöî î â. Áàðèì ò ã. Í î òàðèàò
×è÷èðãýýí : à. Õºäºë㺺í á. Öàõèëãààí â. Øèí æëýõ óõààí ã. Äóó àâèà
3. Àí àãðàì ì ûã ò àéëæ õî ëáî î ¿ã ¿¿ñãý.
à. Í ¿òèõ¿é – ðºä¿ãºõ¿ë
á. Ýéøýèí ðè - ºõë
â. Í ºéõèì í – èæë
ã. Ýéõèè÷ëýí – ä¿ðõ
Æè÷: Ñóäî êó, ¿ãèéí ñ¿ëæ ýý, õî ø èí áî äëî ãî , IQ ñýò ãýëãýýí èé
áî äëî ãóóäû í çº â õàðèóëò äàðààãû í äóãààðò ãàðí à.
Easy
Medium Hard
Òà á¿õýí áèäýíòýé õàìòðàí àæèëëàõûã
õ¿ñâýë áèäíèé ¿¿ä õààëãà ¿ðãýëæ
íýýëòòýé áàéõ áîëíî
ÃÕÕÀÀ-í û äýðãýäýõ IQ êëóá
I
Q

C
D
T
F
D
R
F
D
D
H
H
H

B
O
þ
R
O
F
Y
Y
þ

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->