Илтгэлийн агуулга

ОНОЛЫН ХЭСЭГ:
 ×àíàðã¿é çýýë ¿¿ñýõ íºõöºë øàëòãààí
 Зээлийн зэрэглэл буюу Credit raiting
СУДАЛГАА №1: ЗЭЭЛИЙН ЗЭРЭГЛЭЛ ТОГТООХ АРГА ЗҮЙ.
 Компанийн зээлийн зэрэглэл тогтоох арга зүй
 Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ иж бүрэн үнэлгээний аргууд
 Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ шугман магдлалын загвар
СУДАЛГАА №2: ЗЭЭЛДЭГЧИЙН ЗЭЭЛЖИХ ЧАДВАРЫГ ҮНЭЛЭХ АРГА, АРГАЧИЛАЛ
 Санхүүгийн үйл ажиллагаа
 Бизнесийн үйл ажиллагааны үнэлгээ
 Үр ашиг, мөнгөн урсгалын төсөөлөл
 Зээлдэгчтэй хийх ярилцлага
СУДАЛГАА №3: ЗЭЭЛИЙН ЭРСДЛИЙГ БУУРУУЛАХ БУСАД БОЛОМЖ:
 Зээлийн даатгал
 Банк хоорондын эрсдэлийн сан байгуулж, зээлийн эрсдэлийг бууруулах
 Дампуурлын эрсдэл ба санхүүгийн тогтворгүй байдлын үнэлгээ
 Санхүүгийн эрсдэлийн шинжилгээ
 Комданий санхүү төлбөрийн чадварын сэргэлтийн шинжилгээ

ЕРӨНХИЙ ДҮГНЭЛТ:
АШИГЛАСАН ЭХ ҮҮСВЭР:

1

Îíîëûí õýñýã
Зээлийн эрсдэл гэдэг нь зээлийн хүү хугацаандаа төлөгдөхгүй хугацаа хэтэрч улмаар
зээл чанаргүй ангилалд шилжиж, банк алдагдал хүлээж болзошгүй магадлалыг хэлнэ. Зээлийн
эрсдэл нь зээлдэгч бүрийн үйл ажиллагааны өрнөл, хэтийн хөгжил, ажил хэргийн шударга
зарчимч чанар, өр төлөх чин эрмэлзлэл, мөн түүнчлэн гадаад орчин болох үйл ажиллагааны
төрөл, зээлийн зориулалт, эргэн төлөлтийн баталгааны төрөл чанар зэрэг олон тооны хүчин
зүйлсээс хамаардаг. Тийм учраас зээлийн үйл ажиллагаа нь зээлдэгчийн бодит зээлийн
чадварын үнэлгээг шаарддаг. Хэдийгээр зээлдэгчийн үнэлгээ зохих түвшинд гүйцэтгэгдсэн
хэдий ч зээлдэгчийн төлбөрийн чадвар хугацааны туршид янз бүрийн шалтгаанаар муудсан
байхыг үгүйсгэхийн аргагүй юм. Энэ төрлийн эрсдэл нь дан ганц зээлийн үйл ажиллагаа дээр
илрэх бус, балансад болон балансын гадуур тусгалаа олж байдаг бусад үйл ажиллагаануудтай
мөн адил холбоотой юм.
Зээлийн эрсдэлийн хамгийн томоохон үр дагавар нь олгосон зээлийн активыг бүрэн
хэмжээгээр нь алдах явдал юм. Зээлийн эрсдэлийн удирдлага нь онцгой анхаарал шаарддаг
асуудал бөгөөд түүний чанараас банкны үйл ажиллагааны үр дүн бүхэлдээ хамаардаг гэхэд
болно. Хэдийгээр активын чанар нь удирдлагын чанарыг илтгэдэг ч түүнд нөлөөлөх олон
тооны хүчин зүйлс байдаг нь засгийн газрын бодлого, макро эдийн засгийн байдал, банкны
удирдлагад нөлөөлж байдгаараа банкны өмчийн хэлбэр зэргийг дурьдаж болохоор байна.
Банкны активын чанарт гадаад нөлөөлөл ихээхэн чухал байдаг хэдий ч банкны зээлийн багц
болон санхүүгийн тайлангийн шинжилгээнд зээлийн процессийн удирдлагын үнэлгээ гол байр
суурийг эзэлдэг. Банкууд активынхаа чанарын бууралтыг цаг тухайд нь мэдэрч чадалгүй
түүнээс хамгаалах сангаа оновчтой хэмжээгээр байгуулаагүй зэргээс ихээхэн хүндрэлд ордог.
Харин зээлдэгчийн зээлийн чадварын зөв бодиттой үнэлгээ, болон зээл төлөгдөхөөс хамгаалах
санг журмын дагуу байгуулснаар бүх зээлийн багц эрсдэлээс хамгаалагдснаар ойлгож
болохгүй. Багцын эрсдэлийн төвлөрөл нь нэгж зээлдэгчийн эрсдэлийн өсөлт буюу хоорондоо
ашиг сонирхлын холбоотой этгээдүүдийн эрсдэлийн өсөлттэй уялдаж үүсдэг.
Эрсдлийн хүчин зүйлийн үед эрсдэл гарахаас өмнө түүнийг удирдах боломж банкинд
байдаг бөгөөд ингэснээрээ банк өөрийн үйл ажиллагааны зүгээс үүсч байгаа эрсдлийг удирдах
боломжтой юм. Банк эрсдэлээ удирдахын тулд өөрийн зүгээс хэд хэдэн арга хэмжээ явуулдаг
ба хамгийн үр дүнтэй нь үйл ажиллагааныхаа арга технологийг сайжруулах буюу өөрөөр

2

хэлбэл зээлийн шинжилгээ-зээлдэгчийн зээлжих чадварыг зөв чанартай тодорхойлох асуудал
юм. Ер нь банкинд зээлийн эрсдэл гарч байгаа гол шалтгаан нь зээл олгох банк тухайн
байгууллагад зээлийн шинжилгээг хангалтгүй хийсэн болон зээл олгосны дараах хяналт
шалгалтыг хангалтгүй явуулж байгаатай шууд холбоотой юм.
×àíàðã¿é çýýë ¿¿ñýõ íºõöºë øàëòãààíóóä:
1. Ãàäààä õ¿÷èí ç¿éë











Áèçíåñ ýðõëýõ ìýäëýã ÷àäâàð äóòìàã áàéäàã.
Òàéëàí òýíöëýý õóóðàì÷ààð ãàðãàäàã ÿâäàë
ªºðèéí ýðñäýë òºëáºðèéí ÷àäâàðàà òîîöîîã¿é áàéäàã
Çýýëèéí çîðèóëàëòààñ íü ººð ç¿éëä àøèãëàõ
Çýýëèéã àíõíààñàà òºëºõ çîðèëãîã¿é àâàõ
Óëñ òºðèéí áàéäàë
Õóóëü òîãòîîìæèéí ººð÷ëºëò
Çàñãèéí ãàçðûí áîäëîãî
Ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí õÿìðàë
Òåõíèê òåõíîëîãèéí îãöîì ººð÷ëºëò
Íèéãýì ñî¸ëûí íºëºº
Áàéãàëèéí ãàìøèã

2. Äîòîîä õ¿÷èí ç¿éëñ














Çýýëèéã õàâòãàéðóóëàí îëãîõ
ÓÀÀÀ-í íýã ñàëáàðò õýò èõ õºðºí㺠îðóóëàëò õèéõ
Çýýëèéí òºñëèéí èðýýä¿éä ãàð÷ áîëçîøã¿é ýðñäëèéã òîîöîîã¿éãýýñ
Çýýëèéí çàðöóóëàëò, òºñëèéí õýðýãæèëòýíä õÿíàëò òàâèàã¿éãýýñ
Çýýëèéí àæèëòàíû ìýäëýã ÷àäâàð äóòóóãààñ
Çýýëäýã÷èéí òóõàé ìýäýýëëèéã äóòóó öóãëóóëñàíààñ
Çýýëèéí õîëáîãäîõ áè÷èã áàðèìòûã ã¿éöýä á¿ðä¿¿ëýýã¿é áîëîí ãýðýýã õóóëü
òîãòîîìæèéí äàãóó õèéãýýã¿éãýýñ
Çýýëèéí õàìòðàí ýçýìøèã÷ òîãòîîãîîã¿éãýýñ
Áàðüöàà õºðºíãèéí áîäèò ¿íýëãýýã çºâ õèéãýýã¿é áîëîí áàòëàí äààëòûí ãýðýýã
õèéãýýã¿éãýýñ
Çýýë òºë¿¿ëýõ òîäîðõîé àðãà õýðýãëýýã¿éãýýñ
Òàíèë òàë, õýýë õàõóóëü õàðæ çýýë îëãîñíîîñ
Çýýëäýã÷ íàñ áàðàõ
Ñóðàãã¿é àëãà áîëîõ
Çýýëäýã÷ ýðõ ç¿éí ÷àäàìæã¿é áîëîõ
Áàðüöàà õºðºíãèéí ¿íý áóóðàõ ãýх ìýò ýðñäë¿¿ä áàéäàã.

3

4 . ¿ð ä¿íã óëàì ñàéæðóóëæ áîëîâñðîíãóé áîëãîõ ¿íäñýí íºõöºë áèëýý. Íèéëáýð ä¿íãèéí àðãà 2. ßëàíãóÿà ýäèéí çàñãèéí øèíæèëãýýíèé óëàìæëàëò àðãààñ ýõëýýä ºâºðìºö îëîí àðãà áàðèëûã õýä õýäýí õóâèëáàðààð õîñëóóëàí õýðýãëýõ íü ñóäàëãààíû îáúåêòîä ¿íýí çºâ áîäèòîé ¿íýëýëò ºãºõ áîëîìæ íºõöºëèéã èë¿¿ á¿ðä¿¿ëæ ºãäºã. Òóõàéí àðãûã àøèãëàæ áàéõäàà ñîíãîñîí ¿ç¿¿ëýëòèéí õàðüöààíû á¿õ ¿ð ä¿í íýã áîë ºñºõ. ýñâýë áóóðàõ ãýñýí íýã ÷èãò ÷èãëýãäñýí áàéõ ¸ñòîé.СУДАЛГАА №1. Компанийн үйл ажиллагаанд иж бүрэн үнэлгээ өгч судлах дараах үндсэн таван төрлийн арга байна.1 Компанийн зээлийн зэрэглэл тогтоох арга зүй: Альваа компанийн үйл ажиллагааны ямар нэгэн амжилт нь юунаас болж байгаа нь зөвхөн ãàíö òàëààñ ä¿ãíýõã¿éãýýð á¿õ òàëààñ íü ¿íýëæ ä¿ãíýëò ºã÷ õàðäàã. Иж бүрэн үнэлэх компанийн үйл ажиллагааны шинж чанараас хамааран төрөл бүрийн øàëãóóðààð õýìæèæ áîëîõ áîëîâ÷ õýðýãëýх арга зүй нь нэгдмэл байдаг. ýäèéí çàñãèéí øèíæèëãýýíèé õîñîëñîí аргын нэг нь “Иж бүрэн шинжилгээний арга“ юм. Орчин үед бизнесийн үйл ажиллагааг иж бүрнээр үнэлэх шаардлага өсөн нэмэгдэж байна.1. Èæ á¿ðýí ¿íýëãýý ºãºõ人 õàðüöàíãóé ¿ç¿¿ëýëò õýðýãëýõ íü çîõèìæòîé áàéäàã. òîîöîîëëûí àðãà ç¿éã ñàíõ¿¿ ýäèéí çàñãèéí шинжилгээнд өргөн ашиглах явдал бол зах зээлийн нөхцөлд ажиллаж байгаа компаниудын үр àøèãòàé ¿éë àæèëëàãààã äýýøë¿¿ëýõ. Îíîîãîîð ¿íýëýõ àðãà 4. Үүнд: 1. áàéð ñóóðèà áýõæ¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé þì. 1. ЗЭЭЛИЙН ЗЭРЭГЛЭЛ ТОГТООХ АРГА ЗҮЙ 1. Áàéð ýçë¿¿ëæ íýìýõ àðãà 3. Èíãýæ á¿õ òàëààñ íü шинжлэхдээ Оросын жишээнээс харахад иж бүрэн үнэлгээний аргыг түгээмэл хэрэглýäýã.1 Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ иж бүрэн үнэлгээний аргууд Ýäèéí çàñãèéí ìàòåìàòèêèéí îíîë. Çàéã òîäîðõîéëæ ¿íýëýõ àðãà ̺í õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóäààñ ãàðãàñàí àðãà àðãà÷èëàë çýðýã áîëíî. Ýäãýýð ñàíõ¿¿. Èéíõ¿¿ ñóäàëãàà òîîöîîíû àæèëä òîõèðñîí àðãûã áîëîëöîîòîé ãàçàðò íü îíîâ÷òîé õýðýãëýõ ÿâäàë øèíæèëãýýíèé àæëûí ÷àíàð. Àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí õýìæýý харилцан адилгүй шалгуур үзүүлэлт нь өөр өөр байдаг учир харьцангуй үзүүлэлт хэрэглэх òîõèðîìæòîé áàéäàã.

2 Áàéð ýçë¿¿ëæ íýìýõ àðãà Энэ аргын гол зарчим нь үзүүлэлт бүрээр компани тус бүрийг байр эзлүүлж эзэлсэн áàéðóóäàà íèéëáýðýýð ¿íýëæ ºãíº. Ãýâ÷ ýñðýã óòãûã àâ÷ áàéãàà òîõèîëäîëä çºâõºí ýåðýã óòãàòàé ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä áàéõ ¸ñòîé. ¿ð ä¿í íü áóóð÷ áàéõ òóñàì ñàéíààð õàðóóëæ áàéõ þì áîë äèôëÿòîð ¿ç¿¿ëýëò áîëíî. Èæ á¿ðýí ¿íýëãýýíèé àðãààð òîîöîæ áàéãàà ¿åä ººðèéí ºðòãèéí a1 ¿ç¿¿ëýëòèéí îðîíä ººðèéí ºðòãèéí õýìíýëòèéã îðóóëàõ ýñâýë ¿ç¿¿ëýëòèéí ýñðýã óòãà áóþó 1/à1 ¿ç¿¿ëýëòèéã àâ÷ áîëíî. ̺í òºãñ óòãàäàà õàìãèéí îéð áîëîí õîë óòãûã õàðãàëçàí ¿çäýãã¿é. Ýíý àðãûí äàâóó òàë íü òóõàéí ¿ç¿¿ëýëò äýýðõ çýðýãëýëèéã ãàðãàæ ºãäºã. Ýäãýýð ¿ç¿¿ëýëòèéã àøèãëàñàí òîõèîëäîëä íýã ÷èãëýëä îðóóëäàã 3 àðãà áàéíà.¯ç¿¿ëýëò èõñýõ òóñàì ¿ð ä¿í ñàéíààð õàðóóëæ áàéâàë ñòèìóëÿòîð. 5 . Харин сул òàë íü õýìæýýíèé õóâüä ººð ººð ¿ç¿¿ëýëòèéã íýìæ äóíäàæ òîîöäîã ó÷ðààñ áîäèò áàéäëûã çºâ õàðóóëæ ÷àääàãã¿é. äèôëÿòîð ¿ç¿¿ëýëò áàéâàë -1-ð ¿ðæ¿¿ëýõ àðãà íü òîõèðîìæòîé þì. Хувьцаат компанийг үнэлэх шалгуурт багтсан үзүүлэлтүүдийг гаргана. Ìºí ¿ç¿¿ëýëòèéí õýò ºíäºð ºñºëò áóñàä ¿ç¿¿ëýëòèéí òàñàëäëûã íºõäºã.3 Îíîîãîîð ¿íýëýõ àðãà Îíîîãîîð ¿íýëýõ àðãûã õýðýãëýõ ¿åä øàëãóóðò áàãòñàí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí õýìæýýã õàðãàëçàí өгч нийт буюу дундаж оноогоор үнэлдэг. Энэ эргын давуу тал нь хэрэглэхэд маш энгийн хялбар байдаг. Ýíý àðãûí äàâóó òàë íü ¿ç¿¿ëýëò á¿ðèéí à÷ õîëáîãäëûã õàðãëçàæ ¿çäýã. Èéìä èäýâõèæ¿¿ëýã÷ ¿ç¿¿ëýëò áàéâàë +1-ð. 1. øàëãóóðò îðæ áàéãàà ¿ç¿¿ëýëòèéí à÷ õîëáîãäëûã õàðãàëçàí ¿çäýãã¿é. ̺í øàòëàë òîãòîîæ îíîî ºãºõ áà ¿ç¿¿ëýëò á¿ðèéí ºñºëòèéí õóâèéí õàðüöààãààð îíîî ºãºõ ãýñýí õî¸ð õóâèëáàðûã àøèãëàíà. Энэ дундаж үзүүлэлтийг ашиглан хувьцаат компаниудад байр эзлүүлж зэрэглэл тогтооно. Õàðèí ñóë òàë íü ñàéí ¿ç¿¿ëýëòýýñ õýð àëñëàãäñàíûã õàðóóëæ ÷àääàãã¿é. Үзүүлэлт бүрийн онооны хэмжээг экспертийн аргаар óðüä÷èëàí òîîöíî. 1. Õàðèí ñóë òàë íü îíîî íü õèéñâýð øèíæòýé áàéäàã.1 Íéèëáýð ä¿íãèéí àðãà Хувьцаат компани бүрийн үзүүлэлтүүдийн иж бүрэн үнэлгээний утга нь нэг дүгээрт õàðüöóóëæ áàéãàà ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿ð ä¿íãèéí íèéëáýð áàéäëààð тооцоолдог. 1. Мөн ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèйн арифметик дундаж үзүүлэлтэд хувааж гарсан үр дүнгээ үзүүлэлтийн тоонд хувааж тооцож болно.

ìºí ýíä zi  1   2  xi ãýæ îðëóóëáàë ôóíêö 6 . Зайг тогтооно. Èæ á¿ðýí ¿íýëãýýíèé àðãûí ¿åä áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ ìºí øàëãàðóóëàëòûí çîðèëãîîñ õàìààð÷ òºðºë á¿ðèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñîíãîí àâäàã. Шалгуурт орсон үзүүлэлт тус бүр дээр хамгийн сайн үзүүлэлт бүхий хувьцаат компанийг олно. Энэ загварыг дараахь байдлаар òîäîðõîéëäîã. 1.4 Çàéã òîäîðõîéëæ ¿íýëýõ àðãà Èæ á¿ðýí ¿íýëãýýíèèé àðãóóäààñ õàìãèéí òîõèðîìæòîé íü ýíý àðãà þì.Pt ) + 1× Pt = Pt áóþó ýíý íü y t -ûí õ¿ëýýëòèéí óòãà áîëíî. Yt  f  β. ªºðººð õýëáýë òóõàéí ¿ç¿¿ëýëò ìààíü ¿ð ä¿í ãàðñàí ýñâýë ãàðààã¿é ãýñýí óòãûã èëýðõèéëíý. X t  Pt = f (β. Êîýôôèöåíòèéã óðüä÷èëàí à÷ õîëáîãäëûã õàðãàëçàí íàðèéí òîãòîîíî. yt = 1 ãýñýí óòãûã àâàõ ìàãàäëàë íü Pt áîëíî. 1.Pt ) áîëíî. p i  E (Yi / X i )  1 1 e (β1 β 2 X i ) Ýíä: yi  ýíäîãåí õóâüñàã÷.2 Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ шугман магдлалын загвар Ëîæèò çàãâàð Ýíýõ¿¿ ñóäàëãààíäàà õàìààðàã÷ õóâüñàã÷ íü ÷àíàðûí õóâüñàã÷ áàéäàã çàãâàðóóäûí íýã болох шугаман магадлалын загварыг мөн ашиглалаа. ¯ç¿¿ëýëò á¿ðèéí õàìãèéí ºíäºð óòãàä õóâààæ ñòàíäàðò ¿ç¿¿ëýëòèéã òîîöíî. X t   u t Ýíä y t íü 0 ýñâýë 1 ãýñýí óòãà àâàõ áîëíî. шалгуур үзүүлэлт өөр өөр байдаг учраас харьцангуй ¿ç¿¿ëýëòèéã õýðýãëýõýä èë¿¿ òîõèðîìæòîé áàéäàã.1. E  y t / X  X t   f  β. ¯ç¿¿ëýëòèéí à÷ õîëáîãäëûã õàðãàëçàí êîýôôèöåíò ºãíº. Үүний дараа зайг харгалзан байр эзлүүлнэ. 4. Өөрөөр хэлбэл үзүүлэлт бүрээс хамгийн их үзүүлэлтийг нь гаргана. Çàéã òîäîðõîéëîõ àðãûí õóâüä ¿ç¿¿ëýëò¿¿äýýðýý á¿õ íýãæèéí øèëäýã ÷àíàðûã àãóóëñàí òîîöîîíû ¿ëãýð æèøýý хувьцаат компанитай бусал хувьцаат компаниудыг харьцуулах юм. 2. Õàðèí yt = 0 ãýñýí óòãà àâàõ ìàãàäëàë íü (1 . Энэ аргын хувьд дараах äàðààëëààð çýðýãëýëèéã òîäîðõîéëíî. xni  ýêçîãåí õóâüñàã÷èä. 3. Компаниудын хэмжээ харилцан адилгүй. E (Yt ) = 0 × (1 . Òýãâýë ëîæèò çàãâàðûí ¿íäñýí òýãøèòãýëèéí òàâèë äàðààõ áàéäàëòàé áîëíî. X t ) Ëîæèò çàãâàðûí õóâüä Pt ìàãàäëàëûí òàðõàëòûí ëîæèñòèê òàðõàëòûí õóóëüä çàõèðàãäàíà ãýæ ¿çäýã. Рейтиíã áàãàòàé áóþó тоцооны үлгэр жишээ утгат хамгийн ойр байгаа нь тэргүүний хувьцаат компани болно.1.

1) óòãûã àâíà ãýæ ¿çâýë ln  .α α ) 1 2 3 n áîëîí (β 1. Òèéìýýñ ýíý õ¿íäðýëýýñ ãàðàõûí òóëä õàìààðàëã¿é õóâüñàã÷èéí óòãûí õóâüä òîäîðõîé á¿ëýãëýë õèéæ á¿ëýã òóñ á¿ðò õàðãàëçàõ pi ìàãàäëàëûí ¿íýëãýýã îëäîã.α .1) zi zi e / 1 e e i  pi    z i  Li  β 1  β 2 2. Îëîí ñîíãîëòîä çàãâàðûã äàðààõ áàéäëààð òîäîðõîéëíî. 2. 1  pi  1  1 1  e  zi  1 e  zi   1  e  zi 1  e  zi 1  e  zi pi 1 pi  1 / 1  e zi 1  z  e zi (2. Îëîí ñîíãîëòîä çàãâàð Ìàãàäëàëûí øóãàìàí çàãâàð áîëîõ ëîæèò çàãâàðûí õóâüä îëîí ñîíãîëòîä õýëáýðò øèëæ¿¿ëýõ àæëóóäûã 1965-75 îíóóäàä ýð÷èìòýéãýýð ñóäàëæ áàéñíûã äóðäàõ íü ç¿éòýé áàéõàà.3) (α . Ýíäýýñ äîîðõè õýëáýðýýð ôóíêöýý öýãöýëüå.  P1i =α1+β1 X i  P =α +β X 2i 2 2 i    P3i =α 3+β 3 X i      Pni=α n +β n X i Ýíäýýñ áèä (2.2) ãýñýí íºõöºë áèåëýíý. Ëîãèñòèê çàãâàðûí 0 1 хувьд үнэлгээ хийхэд хамаараа хувьсагчийг (0.1 òýãøèòãýëèéí õî¸ð òàëàаñ ëîãàðèôì àâú ln  1 p i   Xi Ýíý íü ëîãèñòèê çàãâàðûí õóâüä ïàðàìåòð ¿íýëýõ òýãøèòãýë þì. Ïàðàìåòð¿¿äèéí ñîíãîëòûí õóâüä ÿìàð ÷ áàéäëààð àâ÷ áîëîõ áºãººä áèäíèé ñóäàëãààíû àæëûí õ¿ðýýíä êîìïàíèóäûí ñàíõ¿¿ãèéí øèíæèëãýýíèé åðºíõèé ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä íü ìºí íýãýí ýãçîãåí õóâüñàã÷ áîëíî.β 3 β n ) ãýñýí 2n ïàðàìåòð¿¿äèéã ¿íýëýõ øààðäëàãàòàé áîëíî. Ýäãýýð ìàãàäëàëóóä íü i -ð ñîíãîã÷ûí äîòîîä ìºí ÷àíàðûã èëýðõèéëäýã. ýíä: P1i  Pi 2  Pi 3  Pin  1 (2.4) 7 .  1   2   3   n  1   1   2   3    n  0 (2. Áèäýíä i ãýñýí ñîíãîëò áàéãàà ãýæ áîäú¸.β 2 .ìààíü äàðààõü õýëáýðòýé áîëîõ áà p i  E (Yi / X i )  1 1 e zi ¿¿íèéã òàðõàлтын логистик ôóíêö ãýíý. Өөрөөр хэлбэл дээрх 2n параметрүүдийн хувьд тэдгээрийн холбоосыг èëýðõèéëñýí òîäîðõîé íºõöºë¿¿ä áàéõ ¸ñòîé. Ìàãàäëàëûí ÷àíàð ¸ñîîð ïàðàìåòð¿¿äèéí ¿íýëãýýíèé õóâüä äàðààõ шаардлагагыг тавина. 3n} ãýñýí n øèðõýã áîëîìæîîñ á¿ðäýíý. j = {1. ln   ãýñýí 1 0 òîäîðõîéã¿é áàéäàëä õ¿ðíý. Õàðèí ýäãýýð ñîíãîëòóóäûã òóñ á¿ðèéã ñîíãîõ ìàãàäëàë íü Pji áàéíà.

β 1 X ∧  P2 .. P1i . P2 .. Ýíãèéí õàìãèéí áàãà êâàäðàòûí àðãààð ¿íýëñýí òîõèîäîëä (4) íºõöºë áèåëýæ áàéãààã øàëãàõ õýðýãòýé áîëíî.1  1 X   1 X i .P  . N-ñîíãîëòîä Ëîæèò çàãâàð 8 . p1i = (P1i . ∧ β2  2 i n ∧ ∧ ∧ ∧ β 1 + β 2 + β 3 + β n  i 1i ∧ ∧ xi i 1 n ∑x i 1 . 2 i 0 ⇒ n ∑x 2 i n n  P2i  P3i   Pni  i 1 ∧ 2i ∧ β3  ∑P3i x i i 1 n i 1 i 1 ∑x P ∑P ∑x .P) ⇒ p1i  p 2i  p3i   p ni  0 ãýæ îëäîíî. Y¿íèéã 3 ñèñòåìä îðëóóëáàë äàðààõ áàéäàëòàé áîëíî.ãýñýí á¿õ ñîíãîëòóóäûí õóâüä äóíäàæ íü (P) áàéíà ãýæ ¿çüå. p 2i  P2i .. pni = (Pni .. n n ∑P 1i ∧ β1  xi i 1 n ∑x .5) (5) òýãøèòãýëèéí õóâüä β i ïàðàìåòð¿¿äèéã õàìãèéí áàãà êâàäðàòûí àðãààð ¿íýëâýë.Õýðýâ äýýðõ íºõöºë áèåëæ áàéãàà òîõèîëäîëä áèä ïàðàìåòð¿¿äèéí ¿íýëãýýã õèéæ áîëíî.P).β  2 X 3 X n X ⇒ ∧  Pn . P1 .P) .β ∧  1 + α 2 + α 3 +α n  P1  P2  P3   Pn Ëîæèò çàãâàðûí õóâüä îëîí ñîíãîëòòîé áîëãîõ àðãóóäûã àíõ 1965 îíä Çåëìåí Ëè ãýã÷ áîëîâñðóóëàõûã îðîëäîæ áàéñàí íü äýýðõ îëîí ñîíãîëòòîé çàãâàð äýýð ñóóðüëàãäàæ áàéñàí õýðýã.β ∧  P3 .X   1 xi ãýæ îëäîíî.P1  1  1 X i  . ∧ βn  ∑P 2 i xi ∑x 2 i i 1 i 1  ∧ α1 ∧ α 2 ∧ α 3   ∧ α n ni i 1 n ∧  P1 .X ) áàéíà ãýæ ¿çâýë. P3  Pn . p3i = (P3i . Òýãâýë ýíä xi = (X i .  P1i =β1 x i  P =β x 2i 2 i    P3i =β 3 x i      Pn i=β n x i (2. Ýíäýýñ äàðààõ ýíãèéí õóâèðãàëòûã õèéå.

 3 2 Îëîí ñîíãîëòîä ëîæèò çàãâàðûã ¿íýëýõäýý øóãàìàí çàãâàðûí ¿íýëãýýíä àøèãëàñàí õ¿ñíýãòèéã àøèãëàíà. I t   0  1 xt  ut Энд X i нь тайлбарлагч хувисагч. Энэ загварын ерөнхий хэлбэр нь дараах хэлбэртэй байдаг билээ.7) Ìàãàäëûí ÷àíàð ¸ñîîð (7) ñèñòåì íü 6 ïàðàìåòðààñ 4-èéã íü ë ¿íýëýõýä õàíãàëòòàé.α 31  β 31X i  P1 1  e Пробит (Probit) загвар Энэхүү загварыг анх 1933 онд M. ln P3i / P2i   ln P3i / P1i  P1i / P2i   ln P3i / P1i  .  ln P2i / P1i =α 21+β 21 X i   ln P3i / P1i =α 31+β 31 X i ln P / P =α +β X 3i 2i 32 32 i  (2. pt  p( y t  1)  pt ( I t  I t )  F ( I t )  It   1 2 t2 2 * e dt 9 . Энэ нь хэвийн тархалтын хуулинд захирагддаг. P2 i P1i  n 2i  N 2    n1i  N  1   n 3i     N   n 2 i . Харин I t -ын утга нь дараах байдлаар тодорхойлогдно: Pt -ийн хувьд дараах хэлбэртэй байна гэж * үзье.  P1i n1i n1i  n1i     N     1  P3 1  e - 21   21X i    e -α 32 β 32 X i  . 21   21 X i    32   31 .  нь тайлбарлагч хувьсагчид харгалзах коэффициент ба u t гадны шок.  P ln   1 .Fadden боловсруулж байжээ. P3i n  3     3i .Îëîí ñîíãîëòîä çàãâàðûí õóâüä ëîæèò õýëáýðò îðóóëàõûã äàðààõ áàéäëààð ãàðãàÿ.Pt     0   1 xt  (2.6) Ýíý óäààä çàãâàðûã õÿëáàð áîëãîõ ¿¿äíýýñ çºâõºí 3 ñîíãîëò áàéãàà ãýæ ¿çýýä P1i  P2i  P3i  1 ãýäãýýñ äàðààõ áàéäàëòàé áè÷èæ áîëíî. Харин Logit загвар нь ложистик тархалтын хуулинд захирагддаг.ln P1i / P1i    32   32 X i   31   31 X i . 21  P3 2   3 2 .

957762 c14 ªºðèéí õºðºíãèéí à÷ààëàë -1.39 4.28 0.53 0.14 9.126191 c9 Àâëàãûí ýðãýö /óäàà/ 4.40 0. Энд байгаа Pt -ийн утга нь ложит загвартай олсонтой адил юм. Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ иж бүрэн үнэлгээний аргуудын үр дүн Тус судалгаандаа 22 компанийн санхүүгийн тайлан балансыг ашигласан ба 100 орчим санхүүгийн харьцаанаас хамгийн өргөн хэрэглэгддэг.60656 c4 Ãàäíû êàïèòàëûí õóâèéí æèí 0.23 0. Хувьсагч Тодорхойлогч Mean 0.22 11.11 0.08 3.00 0.665065 c1 Áèå äààëòûí êîåôöèåíò c2 Çîõèöóóëàëòûí êîýôôèöèåíò -1.279744 10 .938105 c3 ªºðèéí áà ãàäíûí êàïèòàëûí õàðüöàà -3.33145 c11 Ýðãýëòèéí õºðºíãèéí ýðãýö /óäàà/ 1.1223 c12 Íèéò õºðºíãèéí ýðãýö 0.47 Std. Deviation 0. Öаашид эдгээр санхүүгийн харьцаануудыг ашиглан ïàðàìåòð¿¿äèéã òîîöîîëîõ áîëíî. ЗЭЭЛИЙН ЗЭРЭГЛЭЛИЙН ЭМПИРИК СУДАЛГАА 1.Эндээс I t -ын утга нь чанарын хувьсагчидын итгэх магдлалын хэвийн тархалтын хуулинд захирагдсан функцын урвуу функцын утга гэсэн үг юм.11349 c15 Áîðëóóëàëòûí àøèãò àæèëëàãàà 0.329696 c13 ¯íäñýí õºðºíãèéí à÷ààëàë 1.665066 c5 Áàéíãûí êàïèòàëûí á¿òýö 0.375542 c8 Õóðäàí õºðâºõ õàðüöàà 2.863073 c6 Ãàäíû êàïèòàëûí á¿òýö 0.289991 c7 Ýðãýëòèéí õàðüöàà 3.90 9.81 4.55497 c10 ͺºöèéí ýðãýö /óäàà/ 5.92 21.52 10. мөн зээлийн зэрэглэлд нөлөөлж болох дараах 30 харьцааг сонгон авсан болно. өөрөөр хэлбэл: I t  F 1 ( Pt )   0  1 xt  ut байна.

17 -0.18 11 . ýçýìøèã÷äèéí õºðºíãèéí õàðüöàà c29 ªð áàðàãäóóëàõ ºíººãèéí áîëîìæ c30 ªð áàðàãäóóëàõ îéðûí áîëîìæ Ãýõäýý ýäãýýð õóâüñàã÷èä íü á¿ãä òàéëáàðëàã÷ õóâüñàã÷ààð ñîíãîãäîæ ÷àäààã¿é áà æèøýý íü íèéò àâëàãûí ýðãýö.20 1.14 0.20 0.c16 ¯íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû àøèãò àæèëëàãàà 3.03 -0.27 19.25 0.146657 c26 c27 ªðèéí õàðüöàà c28 ªð.20 0.26 1.14 -0.01 0.22 0.469789 c20 Õºðºíãèéí ºãººæ /ROA/ 0.01 0.74751 Дампуурлын эрсдлийн коэффицэнт 5.20 0.064327 c18 ªºðèéí êàïèòàëûí àøèãò àæèëëàãàà 0.29 0.457868 c23 ¯íý àøãèéí õàðüöàà -37.18 -0.469789 c19 Õóâüöàà ýçýìøèã÷èéí ºì÷èéí ºãººæ /ROE/ 0.07 0.10 -0.342302 2.385723 c17 Õºðºíãèéí àøèãò àæèëëàãàà 0.00 -0.00 0.29 -0.09 0.1532 c22 Õóâüöàà ýçýìøèã÷èéí àøèãò àæèëëàãàà 0.06 -0.03 -0.87279 0.17 0.00 0.17 0.05 1.665066 -4.20 -0.064327 c21 Õóâüöààíû íýãæèä íîãäîõ àøèã 186.09 0.16 -0.18 0. C1 C8 C11 C12 C1 C8 C11 C12 C14 C18 C19 C22 C25 C26 1.08 0.03 -0.88 12.46 9.87 720.18 0. á¿ðòãýëèéí ¿íèéí õàðüöàà 0. Үүнийг сонгохдоо үл хамаарагч хүчин зүйлсийн хоорондох корелляцын хамаарлыг нь шалгаж үзхэд дээрх 30 харьцаанаас зарим харьцааны хооронд маш хүчтэй хамаарал байсан тул хасаж тоосцоны үндсэндээр мөн зээлийн эрсдэлд хамгийн их нөлөөлж чадах хувьсагчидыг сонгох авхад дараах 10 хувьсагч шүүгдэн үлдлээ. ýëýãäëèéí íîðì çýðýã çàðèì íýã õóâüñàã÷èä íü ýõíèé òîîöîîëëûí õýñýãò à÷ õîëáîãäîë ¿ç¿¿ëæ áàéñíàà äàõèí òîîöîîëëûí ¿åä à÷ õîëáîãäîëã¿é ãàð÷ ÿâöûí äóíä õàñàãäàí ýöñèéí òýãøèòãýëä îðæ ÷àäààã¿é áîëíî.09 2.00 0.99 179.15 -0.77389 0.14 1.17 -0.07 -0.236767 c25 ̺íãºí ã¿éëãýýíèé õàðüöàà 0.07 0.26 0. ººðèéí êàïèòàëûí çîõèöóóëàëòûí êîýôôèöèåíò ãýõ ìýò õóâüñàã÷èä þì.01 0.04 0.53 0.15 0.02 3.329 c24 Çàõ çýýëèéí ¿íý. ̺í ýðãýëòèéí õºðºíãèéí ýðãýö. íººöèéí ýðãýö.06 -0.04 0.

03 -0.07 -0.00 -0.43000 5 k17 "Монгол нэхмил" ХК 4.19 1.07 -0.13 0.07 0.17 0.14 0.01 0.17 -0.04 0.10 -0.14 1.19 -0.44 0.57897 8 k6 "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ 1.29135 10 k10 "Òàõü-êî"ÕÊ 1.20 0.14 1.23516 16 k9 "Ñ¿ëæýý"ÕÊ 1.02500 2 k15 "Õ¿ðä"ÕÊ 7.01 -0.01200 12 k13 "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ 16.16387 6 -2.16 -0.00 1.92700 7 k18 "Иж бүрэн" ХК 0.44 -0.34 0.84400 1 k14 "Ãîâü"ÕÊ 13.31 0.06 -0.20517 17 k8 "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ 0.34 1.07 0.18 0.14 0.86800 14 k19 "Орхон далай" ХК -0.06700 19 k20 "Öуу тайж" ХК 9.13 0.06 0.12387 20 "Áàÿíãîë çî÷èä áóóäàë" ÕÊ 0.C14 C18 C19 C22 C25 C26 0.00 -0.06 -0.65400 4 k16 "Мандал" ХК 7.06 0.04 0.13851 18 k5 "Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ 1.17438 11 k11 "Улаанбаатар ЗБ" ХК 0.01 0.18 0.17 -0.31 -0.44 0.08 0.38175 9 k7 "Àòàð ºð㺺"ÕÊ 0.13 -0.03 -0.31 0.18 -0.11400 3 k21 "Ноѐт хайрхан" ХК -2.31 1.41032 15 k12 "БАГАНУУР" ХК 1.07 0.13 -0.44 -0.04 0.00 -0.17 -0.14 0.00 0.00 1.97075 13 k4 "ТУЛГА" ХК 0.03 -0.00 0.04 -0.72800 21 12 .00 Íýãä¿ãýýð Àðãà: Íéèëáýð ä¿íãèéí àðãà № Хувьцаат компанийн нэр k1 "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ k2 "Ãóòàë" ÕÊ k3 Дүн Байр 2.18 1.

20% 4 Монгол нэхмил ХК k17 79 23.90% 18 "Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ k5 100 33.70% 3 Мандал ХК k16 68 14. Энэ мэтчилэн бусад аргуудын хувьд зэрэглэл тогтооѐ.00% 1 "Ãîâü"ÕÊ k14 55 4. "Ãîâü"ÕÊ хоѐрдугаар байранд орсон бол "Арготех импекс" ХК хамгийн сүүлийн байранд орсон байна.85000 22 Эндээс харахад "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ нэгдүүгээр байранд.40% 20 ÁÀÃÀÍÓÓÐ ÕÊ k12 120 42.80% 11 "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ k13 29 0. Õî¸ðäóãààð àðãà: Áàéð ýçë¿¿ëæ íýìýõ àðãà Хувьцаат компанийн нэр № "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ k1 96 28.40% 16 "Ñ¿ëæýý"ÕÊ k9 126 52.90% 14 ÒÓËÃÀ ÕÊ k4 142 80.00% 22 "Áàÿíãîë çî÷èä áóóäàë" ÕÊ k3 133 61.10% 17 "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ k8 138 71.50% 7 "Ãóòàë" ÕÊ k2 175 100.k22 "Арготех импекс" ХК -3.80% 11 "Àòàð ºð㺺"ÕÊ k7 141 76.10% 13 Орхон далай ХК k19 148 85.70% 19 Öуу тайж ХК k20 77 19.00% 9 Óëààíáààòàð ÇÁ ÕÊ k11 155 90.30% 8 "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ k6 120 42.70% 3 "Õ¿ðä"ÕÊ k15 55 4.30% 12 "Òàõü-êî"ÕÊ k10 117 38.80% 6 Иж бүрэн ХК k18 128 57.00% 5 Ä¿í Ýçëýõ õóâü Áàéð 13 .

00 -1.74 5.94 -0.20% 21 Ãóðàâäóãààð àðãà: Îíîîãîîð ¿íýëýõ àðãà Хамгийн их утгад нь хуваасаны дараа баллын оноогоор харгалзан үржүүлэв.60 1.08 0.44 k8 -1.00 k15 4.37 1.48 k13 7.00 5.60 3.68 0.23 -0.04 0.03 0.16 0.23 -1.81 0.06 0.09 0.21 -0.78 1.26 2.35 0.40 -0.35 -10.33 0.07 -0.03 0.00 2.18 -2.55 k3 2.43 -0.68 -0.13 0.16 0.33 0.57 1.44 k9 1.62 -0.20 7.83 0.12 6.08 22.61 0.46 3.95 0.02 -0.04 0.41 -0.36 -0.34 k17 5.00 2.00 1.08 14 .02 0.31 -0.02 k10 0.65 10.03 0.19 0.00 -1.41 0.93 -0.03 0.07 0.56 -0.44 0.08 4.31 -0.75 0.25 k12 -0.60% 15 Арготех импекс ХК k22 172 95.00 0.59 k6 1.13 k5 2.00 2.96 0.60 -0.08 16.36 -0.23 0.55 k2 -8.39 -1.43 0.32 0.12 k7 -1.31 -0.17 9.00 -1.17 1.85 6.04 14.09 0.82 -1.80 1.10 k11 1.08 3.02 0.43 0.20 0. Балл № 8 C1 22 C8 16 C11 10 C12 8 C14 1 C18 5 C19 2 C22 3 C25 25 C26 k1 8.02 3.70 1.25 4.01 0.00 0.93 -0.26 0.85 0.19 -0.34 0.33 0.90 1.86 0.43 -0.01 0.07 0.41 0.54 24.Ноѐт хайрхан ХК k21 135 66.22 -0.57 k4 1.17 0.06 -0.02 0.01 -0.06 4.01 -0.31 -0.41 0.63 6.10 0.00 -0.39 0.08 -0.08 0.37 -1.09 0.06 5.60 4.34 0.07 0.12 0.70 3.13 -0.46 0.06 2.61 0.49 -0.68 -0.36 25.87 0.20 0.80 k14 7.05 2.20 8.02 -1.36 -0.14 0.00 10.00 0.01 2.14 0.38 0.39 -1.81 6.12 0.32 k16 1.18 2.68 0.32 6.13 0.

43 0.16 1.12 3.28 4.51 -0.92 k19 3.58 k22 0.17 1.79 10 11.28 -0.00 5.42 16 "Òàõü-êî"ÕÊ 3.33 -1.15 -0.48 -5.00 0.66 k20 1.29 2.70 1.00 0.94 13 ТУЛГА ХК 7.00 0.62 11 "Ãóòàë" ÕÊ "Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ Иж бүрэн ХК 15 .16 -0.00 -1.34 Êîìïàíèéí íýð "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ Нийлбэр Áàéð 14.84 5 6.k18 4.77 2.96 9 3.41 15 Улаанбаатар ЗБ ХК 1.27 -0.72 3 Монгол нэхмил ХК 24.46 0.13 4 Мандал ХК 30.29 18 "Ñ¿ëæýý"ÕÊ 3.54 3.09 -3.27 6 "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ 75.30 0.08 8 -14.95 14 "Àòàð ºð㺺"ÕÊ -0.38 0.03 -0.45 2.04 -5.00 -0.27 -1.15 -0.06 0.87 1 "Ãîâü"ÕÊ 55.73 0.71 -0.06 22 "Áàÿíãîë çî÷èä áóóäàë" ÕÊ 4.80 1.00 0.31 19 "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ -0.28 0.80 1.81 2 "Õ¿ðä"ÕÊ 27.73 k21 -0.61 0.52 6.63 17 БАГАНУУР ХК 22.25 1.33 -2.47 0.83 0.00 0.

85 8 "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ k6 8.34 3 Мандал ХК k16 6.62 6 Иж бүрэн ХК k18 8.86 2.84 7 "Ãóòàë" ÕÊ k2 14.Орхон далай ХК 5.09 14 "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ k8 9.35 2.09 3.11 2.19 17 "Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ k5 8.92 9 Улаанбаатар ЗБ ХК k11 10.11 21 Арготех импекс ХК -1.58 21 "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ k13 3.56 3.09 15 "Ñ¿ëæýý"ÕÊ k9 8.13 7 Ноѐт хайрхан ХК -2.68 3.97 10 16 .06 2.82 3.53 3.97 3. Êîìïàíèéí íýð № Дүн Язгуур Байр "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ k1 8.99 11 "Àòàð ºð㺺"ÕÊ k7 9.26 2 "Õ¿ðä"ÕÊ k15 5.75 22 "Áàÿíãîë çî÷èä áóóäàë" ÕÊ k3 9.15 12 Öуу тайж ХК 19.10 2.11 16 ÒÓËÃÀ ХК k4 10.16 3.48 2.31 18 ÁÀÃÀНУУР ХК k12 12.52 5 Монгол нэхмил ХК k17 6.86 1.00 12 "Òàõü-êî"ÕÊ k10 8.53 2.96 1 "Ãîâü"ÕÊ k14 5.98 3.83 2.92 20 ĺðºâä¿ãýýð àðãà: Çàéã òîäîðõîéëæ ¿íýëýõ àðãà Хамгийн ихэд нь хуваасаны дараах утгуудаа нэгээс хасаж гарсан утгуудийн квадратуудын нийлбэрийг олсоны дараа байр эзлүүлнэ.92 2.

39 3.49 19 Арготех импекс ХК k22 12.50 4 Ноѐт хайрхан ХК k21 12.16 3.Орхон далай ХК k19 9.56 3. Иж бүрэн үнэлгээний аргуудын нэгдсэн үр дүн. Компаниудын хэмæýý õàðèëöàí àäèëã¿é. Компанийн нэр "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ "Ãóòàë" ÕÊ "Баянгол ЗБ" ХК ТУЛГА ХК "Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ "Àòàð ºð㺺"ÕÊ "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ "Ñ¿ëæýý"ÕÊ "Òàõü-êî"ÕÊ Улаанбаатар ЗБ ХК БАГАНУУР ХК "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ "Ãîâü"ÕÊ "Õ¿ðä"ÕÊ Мандал ХК Монгол нэхмил ХК Иж бүрэн ХК Орхон далай ХК Öуу тайж ХК Ноѐт хайрхан ХК Арготех импекс ХК Компанийн нэр "Ìîíãîëûí ÖÕ" ÕÊ "Ãîâü"ÕÊ "Õ¿ðä"ÕÊ “Мандал” ХК “Öуу тайж” ХК “Монгол нэхмил” ХК "Àâòîèìïýêñ"ÕÊ № k1 k2 k3 k4 k5 k6 k7 k8 k9 k10 k11 k12 k13 k14 k15 k16 k17 k18 k19 k20 k21 k22 I àðãà II àðãà 6 20 13 18 8 9 17 16 10 11 15 12 1 2 4 5 7 14 19 3 21 22 7 22 14 18 8 11 17 16 12 9 20 11 1 3 3 4 6 13 19 5 15 21 III аðãà 8 22 13 10 9 14 19 18 16 15 17 6 1 2 4 3 5 11 12 7 21 20 IV àðãà 7 22 16 17 8 11 14 15 12 9 18 21 1 2 3 5 6 10 13 4 19 20 Ä¿í 28 86 56 63 33 45 67 65 50 44 70 50 4 9 14 17 24 48 63 19 76 83 ÁÀÉÐ 7 22 14 15 8 10 18 17 12 9 19 13 1 2 3 4 6 11 16 5 20 21 БАЙР 1 2 3 4 5 6 7 17 .54 20 Èæ á¿ðýí ¿íýëãýýíèé àðãûí ¿åä áèçíåñèéí ¿éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîñ ìºí øàëãàðóóëàëòûí çîðèëãîîñ õàìààð÷ òºðºë á¿ðèéí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéã ñîíãîí àâäàã.06 13 Öуу тайж ХК k20 6. øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò ººð ººð áàéäàã ó÷ðààñ õàðüöàíãóé ¿ç¿¿ëýëòèéã õýðýãëýõýä èë¿¿ òîõèðîìæòîé áàéäàã.27 2.

680279 0. Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ шугман магдлалын загвар үр дүн.560924 -1.565894 0. Ингэж гурав хуваан тооцох нь хувьсагчийн магадлалд ямар íýã ñºðºã íºëºº ¿ç¿¿ëýõã¿é.8847 0.682561 0.1218 0. 11-18 хүртэлх. Харин “Гутал” ХК нь хамгийн олон оноо буюу нийт 86 оноо авсанаар бусад хувьцаат компаниудаасаа хамгийн бага реитингтэй гарсан байна.227305 0.160648 3.461905 -0.144950 1.0906 0. Èíãýýä ¿ð ä¿í õàðóóëáàë: Dependent Variable: DDD Method: ML . Error z-Statistic Prob.2522 0.137007 -0.122113 6.139048 0. Эндээс харахад хамгийн олон удаа нэгдүгээр байр эзэлсэн буву дээрх 4 аргын үр дүнгээс авсан нийлбэр оноогоороо хамгийн бага оноо буюу 4 оноо авсан компаний нь” Монголын ÖХ” ХК байна. 19-35 хүртэлх гэж гурав хувааж тооцоолсон.032715 -1.1185 0. Эхний ээлжинд бүх хувьсагчдынхаа ач холбогдолын магадлалыг тооцохдоо õóâüñàã÷èäàà 1-10 хүртэлх.312456 -7.165919 0.061933 0.847444 2.078687 0.369588 1.1708 0.0929 18 . Иймээс тус компаний зээлийн эрсдэл их гэж хэлж болно.145026 -0.944710 0.Binary Probit Date: 04/05/08 Time: 11:07 Sample: 1 22 Included observations: 22 Convergence not achieved after 1 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.139225 0. C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 C9 C10 0."Çîîñ ãî¸ë"ÕÊ "Òàõü-êî"ÕÊ "Æåíêî òóð áþðî" ÕÊ “Иж бүрэн” ХК "Ñ¿ëæýý"ÕÊ “БАГАНУУР” ХК "Áàÿíãîë çî÷èä áóóäàë" ÕÊ “ТУЛГА” ХК “Орхон далай” ХК "Ìîíãîë øèëòãýýí" ÕÊ "Àòàð ºð㺺"ÕÊ “Улаанбаатар ЗБ” ХК “Ноѐт хайрхан” ХК “Арготех импекс” ХК "Ãóòàë" ÕÊ 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Компанийн зээлийн çýðýãëýë òîãòîîõ иж бүрэн үнэлгээний аргуудаар үнэлсэн компанийн зэрэглэлийн ононы нийлбэрээс эцсийн зэрэглэлийн утгаа тодорхойлон харахад энэхүү үр дүн гарсан билээ.135278 0.528236 -1.692466 -1.155211 -1.982803 1.5715 0.547338 -1.1935 0. Учир íü õýòýðõèé îëîí õóâüñàã÷èéã çýðýã òîîöîõ ¿åä ïðîãðàììä çàðèì íýã ãàæóóäàë ¿¿ñýýä áàéñàí тул дээрх маягаар тооцсон болно.189968 0.944788 0.5973 0.300295 1.

097299 3. Dependent Variable: DDD Method: ML .5846 0.D.E.9354 Mean dependent var S.3232 C18 0.324727 Obs with Dep=0 Obs with Dep=1 8 14 S. C11 C12 C13 5.080129 0.197593 -0. log likelihood 0.712906 1. dependent var Akaike info criterion Schwarz criterion Hannan-Quinn criter. 0.3227 C14 -0.45711 3. dependent var Akaike info criterion Schwarz criterion Hannan-Quinn criter.D.Mean dependent var S.603179 -1. of regression Sum squared resid Log likelihood Avg. 19 .131897 1.636364 0.06418 3. Dependent Variable: DDD Method: ML .6851 C15 C16 C17 -3.333995 -7.081073 0.558546 2.342352 0.1089 0.409624 Total obs 22 Ñ11-ýýñ Ñ18 õ¿ðòýëõ á¿ëýãëýëä çýýë îëãîõ óó îëãîõã¿é þó ãýñýí õàìààðàã÷ õóâüñàã÷èä нөлөөлж чадах хувьсагч байхгүй болох нь харагдаж байна.675372 Total obs 22 Ñ1-ýýñ Ñ10 õ¿ðòýëõ ýõíèé á¿ëýãëýëä çýýë îëãîõ óó îëãîõã¿é þó ãýñýí õàìààðàã÷ õóâüñàã÷èä íºëººëæ ÷àäàõ õóâüñàã÷èä íü Ñ7. log likelihood 0.Binary Probit Date: 04/05/08 Time: 11:09 Sample: 1 22 Included observations: 22 Convergence achieved after 9 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std. Error z-Statistic Prob.546658 0.891464 -18.294446 Obs with Dep=0 Obs with Dep=1 8 14 S.Binary Probit Date: 04/05/08 Time: 11:12 Sample: 1 22 Included observations: 22 Convergence not achieved after 9 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.284549 0.1795 0.400122 2. Ñ9 áàéíà.1800 0.316164 1. Error z-Statistic Prob.674864 13.063304 -0.160043 1.E.144004 -0.089541 14.441021 2.492366 1.492366 1.340879 -0.054474 1.241366 -6.974052 0.636364 0. of regression Sum squared resid Log likelihood Avg.988953 0.987991 0.39827 2.405527 0.163798 14. Áóñàä õóâüñàã÷èä íü á¿ãä õàìààðàã÷ õóâüñàã÷èéí õóâüä òàéëáàðëàã÷ áàéæ ÷àäàõã¿é áàéíà. 0.477801 -0.57327 -1.

3891 0.829543 15.267195 22 20 .9333 0.043338 1.085296 2.360832 1.532566 1. С33 буюу ªð.355625 2.861259 -0.451769 5.233020 1.0292 0.327443 0.706977 -0.359503 0. Total obs 0.06000 6.165713 2.111607 -1.20018 25.0561 0.606968 -1.65980 -0.083713 -1. ýçýìøèã÷äèéí õºðºíãèéí õàðüöàà.936821 0.5059 0.419018 -3.0545 Mean dependent var S.967240 S.042853 -0.303469 -0.0492 0.521639 0.0502 0.197061 -1.635392 0. С35 буюу ªð áàðàãäóóëàõ ºíººãèéí áîëîìæ зэрэг хувьсагчид нөлөөлж байна.274526 8 14 S. Total obs 0.88869 0.952996 -6.069015 -0.958278 0.446570 2.0752 0.094805 1.910299 -0.76619 2.184463 2.883542 1. Error z-Statistic Prob.D.076301 0. Иймээс эдгээр хувьсагчдийг дахин үнэлэж үзэхэд дараах үр дүн гарлаа.009713 2.779312 -1.Binary Probit Date: 04/05/08 Time: 11:19 Sample: 1 22 Included observations: 22 Convergence not achieved after 5 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.E. Dependent Variable: DDD Method: ML .2502 0.008595 31.90344 159.009148 56.8537 0. С22 буюу Õóâüöàà ýçýìøèã÷èéí àøèãò àæèëëàãàà.312921 1.2872 0. of regression Sum squared resid Log likelihood Avg. log likelihood Obs with Dep=0 Obs with Dep=1 89.7543 0.180181 -2. C7 C10 C19 C22 C26 C33 C35 -0. of regression Sum squared resid Log likelihood Avg. dependent var Akaike info criterion Schwarz criterion Hannan-Quinn criter.992975 -1. log likelihood Obs with Dep=0 Obs with Dep=1 0.234996 22 Ñ19-ýýñ Ñ35 õ¿ðòýëõ á¿ëýãëýëä çýýë îëãîõ óó îëãîõã¿é þó ãýñýí õàìààðàã÷ õóâüñàã÷èä нөлөөлж чадах хувьсагчид нь С19 буюу Õóâüöàà ýçýìøèã÷èéí ºì÷èéí ºãººæ /ROE/.689919 1.882511 -29.064371 1.000366 -0.75792 -0.284723 -1.492366 1.707146 0.0385 0.0280 0.015885 2.495053 0. С26 буюу Дампуурлын эрсдлийн оношлогоо.001948 8 14 46.1752 0.89880 0.097847 -11.636364 0.D.492366 1.039582 -0.0671 0.8157 0.006048 0.185417 1.C19 C20 C21 C22 C23 C24 C25 C26 C32 C33 C34 C35 Mean dependent var S. dependent var Akaike info criterion Schwarz criterion Hannan-Quinn criter.636364 0.665305 -1.192194 1.E.831291 -0.1020 0.993794 0.59958 -96.922981 0.5439 0.

0367 0. 0.918805 0. C10 C26 C33 C35 0.323078 0. Error 0.162575 1. эзэмшийгчийн өмчийн харьцаа болон өр барагдуулах өнөөгийн боломж нь буурах тусам зээл олгох шийдвэрт эерэгээр нөлөөлдөг байхнэ.476755 -0.177389 0.0397 0.0763633441444 21 .0686%-ийн магадлалтайгаар. ýçýìøèã÷äèéí õºðºíãèéí õàðüöàà 0. харин өр. харин Y1=0 бол зээл олгохгүй. С22 гэсэн хувьсагчид нь мөн ач холбогдол муу гарсан тул тэгшитгэлээс хасч тооцсон ба дараах үр дүн гарлаа. С19.101568770235 C33 0.0741172632934 C35 -0.299943 0.Энд С7. С26 буюу Дампуурлын эрсдлийн оношлогоо 0.158786 0.339643 -2.057184 -1.821294 2.636364 0.E. Error z-Statistic Prob.055%-ийн маглалтайгаар тайлбарлагч хувьсагчаар сонгогдож áàéíà. of regression Sum squared resid Log likelihood Avg.603910 1.158786 * C35 Std.323078 * C10  0. dependent var Akaike info criterion Schwarz criterion Hannan-Quinn criter. С33 буюу ªð.603910 z-Statistic 1.180981 Total obs 22 Ингээд эцэст нь зээл олгох шийдвэрт С10 буюу Нөөцийн эргэц 0.0686 0.D.162575 1.299943 0.089153 -2.Binary Probit Date: 04/05/08 Time: 11:21 Sample: 1 22 Included observations: 22 Convergence not achieved after 5 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.339643 * C 26  2. С35 буюу ªð áàðàãäóóëàõ ºíººãèéí áîëîìæ 0. Энд нөөцийн эргэц болон дампуурлын коэффифент нь өсөх тусам зээл олгох шийдвэрт эерэгээр нөлөөлдөг.385307 Obs with Dep=0 Obs with Dep=1 8 14 S.821294 2. Correlation Matrix C10 C10 1 C26 0.057184 -1.0367%-ийн магдлалтайгаар.0397%-ийн магдалтайгаар.772701 -8.177389 0.674223 * C33  1. Èíãýýä ãàðãàæ àâñàí êîýôôèöèåíòóóäàà àøèãëàí òýãøèòãýëýý áè÷âýë: Y1  0.089153 -2.674223 -1.0550 Mean dependent var S.134250 1. Dependent Variable: DDD Method: ML .492366 1.918805 Энд: Y1=1 бол зээл олгоно.392478 2. log likelihood 0.332622 1.

4239 1 0.0016 4.8451 0.2061 0. 1.164 K8 0 0.0914338578106 1 0.707 K6 1 0.2114 0.0829 8.0171 0.ººðèéí õºðºíãº/ãàäíûí êàïèòàë 5.0690 -0.5185 0.C26 C33 C35 1 0.7036 1 0.0553 0 0.õóðèìòëàãäñàí àøèã/íèéò õºðºí㺠3.1551 0.511 K10 0 0.699 K11 1 0.199 0.154 0.846 K14 1 0.0660 0.3094 0 0.0550 2.0250 1.799 0.1414 1.0169 94.1799 0.268 K12 1 0.0667 1 0.5227 1 0.9523 0.4264 0.ººðèéí ýðãýëòèéí õºðºíãº/íèéò õºðºí㺠2.3610 1.293 0. C27 .032 K3 0 0.0101 0.4300 0.0102 1 0.8030 0. DDD С27 С28 С29 С30 С31 Result Default prob Undefault prob K1 1 0.5167 0.2203 0.4725 1 0.0007 3.4690 -0.0690 -0. C29 .4976 1 0.489 0.0756 -0.732 0.5021 1 0.1283 0 0.433 K13 1 0.201 K9 1 -0.836 0.0042 10.4735 0.0706 0 0. C31 .2260 0 0.0720 0.7772 -0.0043 -0.735 0.òàòâàðûí ºìíºõ àøèã/íèéò õºðºí㺠4.0467 0.567 0.3173 0. C28 .653 K7 0 0.7013 0.191757442859 -0.301 0.968 0.8681 0.0105 38.2088 7.1322 1 0.4314 0. C30 .4982 0.2783 0.270 0.265 K5 1 0.326 K4 1 0.0555 -0.7426 1.0969 -0.7614 0.801 22 .3299 0.2747 0.730 K2 1 0.áîðëóóëàëòûí îðëîãî/íèéò õºðºí㺠Èíãýõýä äàðààõ òîîöîîëîë ãàðñàí áîëíî.1325 -0.1127 -2.3506 0.1369 0.2094 0.0505 13.150412318046 1 Zeta score çàãâàðûí êîýôôèöèåíòûí òîîöîîëîë Ýíä SPSS ïðîãðàììûã àøèãëàí äèñêðèìèíàíòûã òîîöîîëîõäîî ºãºãäëèéíõºº áîëîìæèä суурилан дампуурлын эрсдэл үнэлэхэд ашигладаг дараах 5 үзүүлэлтийг сонгож аван òîîöîîëëûã õèéñýí áîëíî.347 0.6767 0.674 0.0575 9.0079 -0.

2562 -0.0306 0 0.0859 1 0.434 0.1034 0.803 0.80% байхад.243 0.2014 -0.846% байна.7621 0.7619 -0.0251 0.763 0.3846 1 0.1587 0.2291 -0. СУДАЛГАА №2: ЗЭЭЛДЭГЧИЙН ЗЭЭЛЖИХ ЧАДВАРЫГ ҮНЭЛЭХ АРГА.0005 1. Өөрөөр хэлбэл эдгээр дампуурах эрсдэлтэй компаниудад зээл олгох нь эрсдэлтэй гэдгийг харж болно.5856 0.3676 -0.1958 0.0317 -0.3085 0.0278 1.0381 -1.0319 0.1127 0.745 K21 0 -0.1161 -0.197 Эндээс харахад Undefault prob –ын утгууд нь дампуурахгүй байх магдлал ба Default prob – ын утга нь дампуурах магдлалыг харуулж байна.0446 1. АРГАЧИЛАЛ Зээлийн эрсдэлийг үнэлэхэд бүх шатны хяналт чухал байдаг ч анхан шатны хяналт болох çýýë îëãîõîîñ ºìíºõ øèíæèëãýý íü çýýëèéí ýðñäëýýñ õàìãààëàõ õàìãèéí ÷óõàë àëõàì áàéäàã. Òèéì ÷ ó÷ðààñ áàíêóóä ýíý øàòíû øèíæèëãýýíä ãîë àíõààðëàà õàíäóóëäàã áà ýíý øèíæèëãýýã õèéõ òºðºë á¿ðèéí àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëàí àøèãëàäàã.0629 0 0. K13 буюу 13-р компаний дампуурахгүй байх магдлал 0.566 K19 0 0.  Голомт банкны: Зээл олгосны дараах байдлаар нь гэх мэт Гадаадын орны жишээнээс харахад зээлийн эрсдлийг тооцох төрөл бүрийн аргууд байдаг ба эдгээрээс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг аргууд нь: 23 .0004 1 0.0246 0.4327 1 0. ªíººäºð ìàíàé á¿õ áàíêóóä ñêîðèíãèéí àðãûí ÿíç á¿ðèéí õóâèëáàðóóäûã àøèãëàí øèíæèëãýý õèéäýã.0469 -0.733 K18 0 0.6831 0.0560 0. Жишээ нь: K22 буюу 22-р компани нь дампуурах эрсдэл хамгийн их буюу 0.3730 0.775 0.5557 -0. Æèøýýëáýë  Àíîä áàíê 5C-ûí àðãà áолон SWOT шинжилгээний арга  Õóäàëäàà Õºãæëèéí áàíê нь өөрсдийн боловсруулсан Back-Up  ХААН банкны ААН-н орлогын байдалд нь үндэслэн тоон шинжилгээ хийдэг.6657 1 0.2605 0.267 0.1754 0.766 K17 1 0.2941 -0.2435 0.0895 0.234 0.757 K16 1 -0.K15 1 0.225 K20 1 0.237 K22 0 -0.2197 1 0.0176 0.255 0.

1. АНУ-ын 5Ñ–ийн арга. Англи улсын CAMPARI –ын арга.зээлийн хэмжээг тодорхойлох  Repayment . худалдааны тариф гэх мэт. õàðèëöàã÷èéí ìýäýýëýë. татварын бодлого болон холбогдох хууль байгаль зохицуулалтын журмууд. õàðèëöàõ.  Political-улс төр. 5P -ийн арга  People-çàí áàéäàë  Payment-çýýëèéí òºëáºð  Purpose-çýýëèéí çîðèóëàëò  Protection-áàðüöàà õºðºí㺠 Plan-òºëºâëºëò 3. áèçíåñèéí õàðèëöàà. áèçíåñèéí ¿ð àøèã.Ability-Cýòãýí áîäîõ. ìýðãýæëèéí óð ÷àäâàð. Pest буюу ПЭСТ арга.  Person . ººðèéí õºðºíãº.зээлийн буцаан төлөлт найдвартай эсэх  Security . áàòàëãààãààð õàíãàõ 5.  Amount-çîõèñòîé õýìæýý. хямрал. Англи улсын PARSER –ын арга.  Means-õºðºíãèéí ÷àäàâõè.зээлийн баталгаатай эсэх  Expediency – зээлийн зорилго  Remuneration – зээлийн төлбөр 6.эдийн засгийн тогтвортой болон тогтворгүй байдал.харилцагчийн нэр хүнд  Amount . SWOT шинжилгээний арга  Stength-äàâóó  Weakness-ñóë  Opportunity-áîëîìæ  Trheat-aþóë 4.  Economic.  Character-çýýëäýã÷èéí øèíæ ÷àíàð  Capacity-îðëîãî îëîõ ÷àäâàð  Capital-õºðºí㺠 Condition-îð÷èí  Collatral-áàðüöàà 2.ìºíãºí óðñãàëûí òºëºâëºëò.  Purpose-çýýë õ¿ññýí øàëòãààí. çýýëýý ýðã¿¿ëýí òºëºõ õ¿ñýë ýðìýëçýë.  Pepayment-õóãàöàà íºõöë¿¿ä.  Interest and Insurance-áàòàëãàà.  Character. 24 .

Зээлдэгчийн зээлжих чадварыг тооцох ерөнхий үнэлгээ 1. харин зээлдэгчийн бизнесийн үйл ажиллагааны шаардлагатай чанарын болон тоон үзүүлэлтүүдийг бүхэлд нь хамруулан шинжлэхийг зорьлоо. мөнгөн урсгалын төсөөлөл (12 балл) 4. Ìºí ¿¿íýýñ ãàäíà áàðüöàà õºðºíãèéí çàõ çýýëèéí ¿íýëãýý. хүчин чадал гэх мэт 7. 8. Санхүүгийн үйл ажиллага (30 балл) 2. Үр ашиг.Мэргэжлийн удирдлага  Earing .Төлбөрийн чадвар Судлаач миний хувьд дэлхий нийтэд өргөн хэрэглэгддэг дээрх аргуудаас манай орны нөхцөл байдалд тохиорсон. Өрөөр хэлбэл эдгээр аргууд нь өөрсдийн гэсэн давуу болон сул талтай ба эдгээрийн давуу талуудыг түүвэрлэн авч загвараа боловсруулна. зээлийн эрсдэлийг бууруулхад хүчтэй нөлөөлж чадах хүчин зүйлсийг сонгон авч нэг багц болгосноор өөрийн шинэ арга боловсруулах юм.  Capital . Энэ арга нь тухайн зээлийн хувьд хугацаа хэтэрсний дараа алдагдал болох магадлалыг èëýðõèéëíý. Дэлхийн банкнаас явуулдаг “CAMEL” систем. Учир нь манай орны нөхцөлд тооцоолох боломжтой үзүүлэлтүүдийг авахгүй бол бодит байдалд нийцэхгүй. тэхник арга болон бусад эконометрик аргуудыг ашиглах болно. ашиглалт. Зээлдэгчтэй хийх ярилцлага (8 балл) 25 .Ашигт ажиллагаа  Liquidity . Шинээр боловсруулах арга нь зээлдэгчийн зээлдэх чадварыг үнэлэхдээ зөвхөн санхүүгийн үзүүлэлтүүдийг харьцуулан дүгнэлт өгөх бус.Өөрийн хөрөнгийн хэмжээ  Assets . Social-нийгмийн ухамсар. Ингээд дээрх аргуудаас манай орны нөхцөлд тохирсон зээлийн эрсдэлд хамгийн их нөлөөлж болох хүчин зүйлсээс сонгон авя. Үнэлгээний баллын системийг ашиглан аль хэр бодит байдалд нөлөөлөх байдлаар нь баллын үнэлгээг өгөхийг бодсон. оюуны өмчийн хамгаалал гэх мэт  Technologies –тэхникийн аюулгүй байдал.Хөрөнгө  Management . LGD ( Loss Given Default ) буюу тухайн зээлээ төлөхгүй байх алдагдал. Бизнесийн үйл ажиллагаа (50 балл) 3. Ингэхдээ credit scoring буюу зээлийн онооны арга. çýýëýý íºõºõ ÷àäâàð áîëîí ò¿ðãýí áîðëîãäîõ ÷àäâàð çýðãèéã òîîöîõ õýðýãòýé.

12 -0.29 -0.18 -0. Үүнээс гадна сàíõ¿¿ãèéí òîîöîîëëûí øèíæèëãýýíä ìàòåìàòèê òîîöîîëëûã ò¿ëõ¿¿ хэрэглэх болно.16 0.29 0.25 -1.Зээлийн оноо болон зээлийн шийдвэр Зээлийн оноо Ангилал Эрсдлийн багц Шийдвэр гаргалт 100-85 A Эрсдэлгүй Зээл олгож болно 86-70 B Бага зэргийн эрсдэлтэй Зээл олгож болно 69-55 C Дундаж эрсдэлтэй Эргэлкээтэй 54-30 D Эрсдэлтэй Зээл олгож болохгүй 31-0 F Хамгийн их эрсдэлтэй Зээл олгож болохгүй 2.00 -0.20 0. Юуны өмнө хүчин зүйлсээ сонгохдоо тэдгээрийн хоорондох кореляци хамааралыг нь харах хэрэгтэй.41 -1.20 -0.1 Санхүүгийн үйл ажиллагаа (30 балл) Санхүүгийн үйл ажиллагааны үнэлгээ буюу тоон үнэлгээг санхүүгийн баланс болон орлогын тайланг ашиглан санхүүгийн чадавхи. ашигт ажиллагаа.12 0.00 1.00 -1.25 26 . хөрөнгийн хэсжээ болон дампуурах урсдэл зэрэг үзүүлэлтүүдийг ашиглаж болно.00 0.00 -0. Энэ ч утгаараа тухайн зээлдэгчийн санхүүгийн тайланг харгалзан үлдээх нь тийм ч сайн зүйл биш бөгөөд харин түүнд шаардлагатай хэдэн шинжилгээг хийж гүйцэтгэх хэрэгтэй. Өнөөдөр ААН-үүд санхүүгийнхээ тайланг хэд хэдэн зорилго чиглэлээр гаргаж байгаа хэдий ч харьцааны шинжилгээнд ялгаа нь бараг гарахгүй гэж хэлж болно.11 -0.00 0.41 1. төлбөрийн чадвар.16 -0.11 0.18 0. иймээс дээрх 22 компаний тайлангийн мэдээг ашиглан нийт 35 санхүүгийн харьцаанаас зээлийн эрсдэлд нөлөөлж чадах дараах 11 үзүүлэлт шүүгдэн үлдсэн билээ. Corellation Matrix C1 C2 C1 C2 C11 C12 C13 C16 C18 C26 C32 C33 C34 1.

12 0.01 -0.16 0.8 1.ийн үр ашгийг õºðºíãèéí ýðãýö 2.18 -0.18 -0.03 0.08 -0.18 1.26 -0.9> 1.00 -0.20 0.01 1.09 -0.01 0.62 1.20 0.20 -0.00 Санхүүгийн үйл ажиллагаа нь нийт балын онооны 30% буюу 30 баллын оноо авхаас:  Ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí øèíæèëãýý: 5 балл  Үйл ажиллагааны идэвхжилтийн øèíæèëãýý: 3 балл  Àøèãò àæèëëàãààíû øèíæëãýý: 7 балл  Өрийн шинжилгээ: 9 балл  Дампуурлын шинжилгээ: 6 балл Үзүүлэлтүүд Томьѐны Тайлбар.01 0.00 0.05 0.41 0.20 -0.02 -0.41 -1.2 илэрхийхлнэ.01 -0.20 -0. 0< 0 Энэ харьцаа нь компанийн 1< 0.03 0.10 0.25 1.ийн үр ашгийг 2.02 -0.18 -0.45 -0.22 0.06 0.29 -0.1-2.06 0.02 -0.09 0.00 0.00 -0.5 0.2 НХ.41 1.01 1.05 0.12 -0.29 -0.05 0.11 0.8 0.5 1 1 27 .00 0.05 -0.11 -0.8-0.1-0.2< 0 Энэ харьцаа нь өсч байвал >1.08 -0.09 1.29 0.20 1.7 1 <0 0 төлбөр бага байгааг Áèå äààëòûí ЭХ-БХӨТ ЭӨ 5 балл сайн ба тогтсон норм байдаггүй байна.29 -0.41 1.18 0.5 0.19 -0.00 -0.06 0.05 0.01 0. байх ѐстой Авах Авах утга хэвийн утга утгууд оноо №1 Ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí øèíæèëãýý 1-рүү ойртох тусам өр С1 êîåôфиöèåíò ЭӨ/НХ Зохицуулалтын С2 коеффицент 0.11 -0.09 -0.01 -0.01 0.12 0.9 0.25 -0.26 0.22 -0.C11 C12 C13 C16 C18 C26 C32 C33 C34 0. >0.8 0.05 -0.00 0.5 3 балл 3< ЭХ.00 -0.16 0.1-1.25 0.00 -0.20 -0.45 -0.09 -0.5 хэвийн 0.19 1.18 -0.00 -0.10 0.12 -0.02 -0.11 0.06 0.16 0.06 0.20 0.06 -0.00 -0.25 -0.16 -0.9 0.00 0.3 1 илэрхийлнэ.62 0. №2 Үйл ажиллагааны идэвхжилтийн øèíæèëãýý Энэ харьцаа нь компанийн Ýðãýëòèéí С11 /óäàà/ Íèéò õºðºíãèéí С12 ýðãýö БО/ЭХ 0.09 0.01 -0.

2< бол С33 1 МХ/БХӨТ байдаг.9> 2 08.4*X4+1.5 1 <0.6*X3+1.8 0.6 0 Энэ харьцаа нь буурч <0. >0.2-0.4-0.БО/НХ С13 ¯íäñýí 0< 0 Энэ харьцаа нь компанийн 2< 0.1 0 ӨТ/НХ ªð áàðàãäóóëàõ байвал сайн ба 0.2 0< 0 ҮХ.8 0 ªð áàðàãäóóëàõ Энэ харьцаа нь 0.5 1.1-0. №4 Өрийн шинжилгээ С32 Энэ харьцаа нь буурч ªðèéí õàðüöàà <0.2-0.4 0 2.5 багдаа нэгээс их гарах 1-0. №3 Àøèãò àæèëëàãààíû øèíæëãýý С16 ¯íäñýí ¿éë àæèëëàãààíû АА С18 БО/ББӨ ªºðèéí êàïèòàëûí АА ТҮÖА/ЭӨ 7 балл Энэ харьцаан нь хамгийн >1.4-1.2 1 <0.2*X5 эрсдлийг харуулах ба 3.1 2 0.5 1 хэвийн гэж үзнэ.-0.4 0 ЭӨ-ийн 1₮ тутамд ногдож 0.5 хэрэгтэй байдаг <0.4 0 буй ÖА-ийн хэмжээг харуулна.5< бол ºíººãèéí áîëîìæ УХӨТ/ЭӨ С34 4 3 9 балл байвал сайн ба 0.675> бол хэвийн Тоон үнэлгээний нийт авах ѐтой онооны нийтбэр 6 30 балл 28 .5 4 Z=3. №5 Дампуурлын шинжилгээ 3 3 3 6 балл C26 Альтманы инпекс Энэ нь дампуурлын >3.1 2.3 2 0.9 0.3*X1+X2+0.3-0.5 2 <1.4 2 îéðûí áîëîìæ хэвийн ба өсч байвал сайн 0. БО/ҮХ илэрхийхлнэ.7 1 хэвийн гэж үзнэ.ийн үр ашгийг õºðºíãèéí à÷ààëàë илэрхийхлнэ.25 бол >0. >0.

99 – ын хооронд байна.0 -0. стандарт хазайлт нь 0. Энэ мэтчилэн бусад үзүүлэлтэд тохирох баллын оноо болон интервал үнэлгээг өгсөн болно.5 оноо.2 0. Дундаж нь 0.4 0. Хэвийн утга нь 0.6 0. h = 0.8-0.2588) 10 1. 0.2 Бизнесийн үйл ажиллагааны үнэлгээ (50 балл) 1. Dev. Харин дээрх графикас хэвийн тархалтын дундажийн орчинд хэлбэлзэж байгаа утгаас харахад энэхүү үзүүлэлт нь 0.664153 -2.47318. Зээл олгосны дараах хяналт шалгалт: 9 балл № Хүчин зүйлс Тайлбар Авах утга Балл 29 .0 Жишээ нь: C1 буюу бие даалтын коеффицеэт нь эзэмшигчийн өмчийг нийт хөрөнгөд харьцуулсан харьцаа байдаг ба 1-рүү ойртох тусам өр төлбөр бага байгааг илэрхийлдэг.20335 Jarque-Bera Probability 89. Иймээс энэ үзүүлэлтийн интервал утгыг өгөхдөө 0.5 1. Барьцаа хөрөнгийн байдал: 6 балл 5.990000 -2.090000 0.744058 11.0 -1.5 -1.9-өөс их бол 1.000000 2 0.655000 0.Kernel Density (Normal. Skewness Kurtosis 0. Банктай харьцадаг байдал: 9 балл 3.0 0 -2 -1 0 1 C1 -2. Зээлдэгчийн хувийн мэдээлэл: 10 Балл 2.0 Series: C1 Sample 1 22 Observations 22 8 6 4 0.5 аас их байвал тохиромжтой гэж үздэг.3 бол 1 оноо зэрэг оноо өглөө.473182 0. Зээлийн төслийн байдал: 11 балл 4. Салбарын онцлог: 5 балл 6.5 0.6641 байна. /Хавсралтаас харна уу/ 2.8-0.0 0.8 Mean Median Maximum Minimum Std.29647 0.

орлогоороо Сайн 0.9 Менежментийн Менежмент.6 эрх зүйн зөрчилтэй зөрчилгүй байх хэрэгтэй ба үүнийг Бага зэрэг 0.6 суваг авагчтай.5 Шинэ бизнес Зээлдэгч нь хууль эсэх 1.2 эсэх баталгаажуулсан баримт хэрэгтэй Маш их 0 Зах зээл болон Газарзүйн байршил-бизнесийн салбараас Сайн 0.5 хөдөлмөрийн нөхцөлийн хувьд ашигтай. үр өгөөж Дунд 0.7 биеэсээ үл хамаарах бүтээгдэхүүн 4-2 0.5 хэрэглэгчтэйгэ ойр хамаараад.2 нөөцдөө ойр ихтэй.1. мөн тухайн банкнаас хол ойр Дунд 0.3 Гадны эх үүсвэрээс Муу 0 Бүтээгдэхүүнээ өөрийн нэрийн дэлгүүр <15 0. Зээлдэгчийн хувийн мэдээлэл 1.4 10 балл 0.2 үзээд дөрөөх оноог өгөв.7 Диверсификаци үйлчилгээтэй эсэх.3 бага 0 өсөлтөөс ямар түвшин байгааг харна.7 0.7 арга барил хэлтсүүдтэй ба зах зээл.2 1.м Муу 0 Ашиг. бол гэрээт байгууллагын тоо 1.8 Үндсэн капитал Компанийн үндсэн капитал дахь өмчийн <35% 0.2 зэрэг Муу 0 Тухайн байгууллага нь байгалийн орчин Сайн 0. маркетинг зэрэг алба Сайн 0.7 1 1 1 0.8 0.7 идэвхжилт идэвхитэй байдал нь имфляцийн Ойролцоо 0.6 дахь өмчлөгчийн эрх нь төвлөрсөн бол эрсдэл ихтэй гэж 36-80% 0. газар зүйн бүсэд г.3 Хангалтгүй 0 маркетингийн судалгааг хийдэг эсэх 1. 1.7 Барьцаа болон өөрийн хөрөнгөөс Дунд 0.7 туршлага зээлдэгчийн болон байгууллагын бизнес 1-4 жил 0. өрсөлдөгч Дунд 0. 1 0 Зээлдэг нь ямар нэгэн хууль эрх зүйн Түүхий эд болон 1.7 болон бусад байнгийн худалдан 1-14 0.8 1 1 30 .3 Байхгүй 0 Үйл ажиллагааны төрөлжилт болон бие >5 0. 1.3 эрхэлсэн хугцааг нь харна.3 Зөрчилгүй 0.1 Бизнесийн Бикнесийн туршлагыг харахдаа >5 жил 0.3 1 0 Зээлийн төлбөр Борлуулалтын 1.1 0 Хэрэглэгчийн Хэрэглэгчийн үйл ажиллагааын Их 0. >81% 0 эрх 1.

м 1 2. нийлүүлэлтийн эрсдэлийн аюул болон Дунд зэрэг 0.4 энэ нь шинэ бүтээгдэхүүн бол хүлээлт Шинэ бүт 0 Авахыг хүсч буй зээл нь эргэлтийн 2.8 оруулалтын өгөөж хугцаанаасаа өмнө болон хойно болох Ойролцоо 0.8 түүхий эдийн нөөц.5 9 балл Энд ашгийн хэмжээг сарынхаар аван ба зээлтэй харьцуулан үнэлэх юм.2 31 . Зээл болон ашгийн 2.2 1. сунгаж байсан бол байгаагүй хэдэн удаа сунгаж байсан.1 чадал эсвэл өмнө нь ашиглаж байсан хэдий ч ЭЗ-н шаардлага хангахуйц.7 Хэвийн 0.4 хойно эсэх.4 хамаарал Үйл ажиллагааны зах зээлийн боломж 2.1 11 балл Зээлийн төслийн Зээлийн төслийн зарлагаа нөхөх хугацаа Өмнө 0.3 Зээлийн хэмжээ хөрөнөг болон нийт хөрөнгөтэй харьцуулсан байдалыг харна.1 Банктай харьцдаг байдал Зээлийн түүх Зээлийн өнөөгийн 2.2 1.м >4 удаа 0.5 хэтэрсэн зээлтэй эсэх Хэтэрсэн 0 < ЭХ 1. Зээлийн төслийн байдал 3.9 бол эрэлт хэрэгцээ их болон бага. Хойно 0 Төслийн хөрөнгө Төслийн өгөөж нь зээлийн өрөө төлөх Өмнө 0.3 1. 2.2 1. эсвэл Дунд 0.8 3-6 дахин 0.3 Муу 0 1 технологийн хоцрогдолд орсон г. Тухайн бүтээгдэхүүн нь зах зээлд байдаг 1.5 2 1.1 Тус банкнаас болон бусад банкнаас зээл Хэвийн 1 авч басан бол хэвийн болон хугацаа Байхгүй 0. Техникийн хүчин 1. техник Маш сайн 0.4 Хараат 0 боломж нөөцийн хэмжээ 3.4 хугацаа 1.3 ЭХ-НХ 0.5 зээл г.8 1. Ямар банкны 3-1 удаа 0.Сүүлийн үеийн.6 Бүтээгдэхүүний Тухайн бүтээгдэхүүний түүхий эдийн Аюулгүй 0.3 өндөр болон бага байдал 2.4 7 –оос бага 0 Эрэлт их 0.9 зардлаа нөхөн өр барагдуулах хугацаанаас өмнө болон Ойролцоо 0.7 >НХ 0 2 дахин бага 0.2 байдал Зээл авч байсан бол төлөлтийн хугацааг Сунгаж сунгаж байсан эсэх. хүчин чадал өндөр.

5 1.1 Барьцаа хөрөнгийн 4.2 эзлэх % бүрдүүлж байгаа эсэх 91-100% 0 4.7 Муу 0 Маш сайн 0.3 өнөөгийн үнэлгээ нь зээлийн төлбөрийн Ойролцоо 0.7 0 Төслийн гэрээ. моралын элэгдэл.3 даатгалтай бол даатгалын хэмжээ нь < 39% 0.3 Заримдаа 0.7 ханш. өрсөлдөх чадвар нэр хүнд эсэх.2 үнэлгээ Барьцаа хөрөнгийн 4.4 өнөөгийн байдал.5 3.8 Төсөл хэрэгжих явцад банкны зүгээс шаардлагын дагуу мэдээлэл өгөх. Зах зээл. үндэслэл 3. эсвэл 100% зээлээр 51-90% 0.5 зээлийн хэлбэр.5 32 .эсэх. зах зээл дээрх Эргэлзээтэй 0.3 хэрэгжилтийн хяналт Төслийн 3.2 0.2 Төслийн 3.4 шинжилгээ.3 Муу 0 Тус бүтээгдэхүүний зах зээл нь Монополь 1 өрсөлдөгч бүтээлдэхүүнтэй эсэх. эрэлт нийлүүлэлтийн Дунд 0. үндэслэл 3.3 чанар > 40% 1 1.7 зээлийн хэмжээний хэдэн хувь болох. өрсөлдөгчийн зэрэг Маш сайн 1. бага эсэх БХ>Зээл 0 ашиглалтын Хангалттай 1. Муу 0 Төслийнхөрөнгө Компанийн ӨХ болон зээлээр төслийн <50% 0.6 оруулалтад зээлийн ХО хийж байгаа. бүтэц гэх мэт Өрсөлтөөнт 0 Маш сайн 0. байгууллагуудтай хийсэн гэрээ Бүтээгдэхүүний зах 3.7 хэмжээнээс их.7 тавих боломжтой эсэх. зах Олигополь 0. Даатгалгүй 0 Тухайн барьцаа хөрөнгийн зах зээлийн БХ>Зээл 1.6 Хойно зээлийн онцлог хэлцлийн баталгааны байдал Бүтээгдэхүүний Бүтээгдэхүүн нь зах зээл дээр танигдсан. хяналт судалгаа нь үнэн зөв.3 Боломжийн 0. Барьцаа хөрөнгийн байдал Барьцаа хөрөнгийн даатгалт 4.8 1.7 Боломжийн 0. Боломжгүй 0 Маркетинг.8 Боломжтой 1. Зээл олгосны дараах хяналт шалгалт Зориулалтын дагуу 2 6 балл Тухайн барьцаа хөрөнгө нь хэрэв Энд 2 Зориулалтын дагуу бүрэн болон 2 2 2 9 балл 95-100% 1.3 байдал. 3. байршил гэх мэт Хангалтгүй 0 барьцаа хөрөнгийн 6. бодитой үндэслэлтэй хийгдсэн эсэх Төсөлтэй холбоотой хууль эрх зүйн хууль эрх зүйн бүрдэл.

Үзүүлэлтүүд Суурь Зээл олгосны дараах 33 . Маш ихээр 0 Барьцаа хөрөнгийн бүрэн бүтэн байгаа Асуудалгүй 1. Энэхүү төсөөлөл бүрт үр ашгийн тооцоо нь ялгаатай гарах бөгөөд ингэснээрээ зээл төлөгдөх хугацааг оновчтой төлөвлөхөд чухал ач холбогдолтой юм. харин эргэлтийн хөрөнгө болон бусад төрлийн зээлийн хувьд тухайн аж ахуй нэгжийн санхүүгийн тайлангийн гурван жилийн дундаж өсөлтөөр авна. 2. Өөрөөр хэлбэл өөдрөгөөр. тогтмолоор.3 Үр ашиг. шажуудал гарсан Бага зэрэг 1 гэх мэт. Төсөөллийг дараах байдлаар хийнэ.6.2 гажуудал Барьцаа хөрөнгийн 6.3 Асуудалтай 0 Төслийн төлөвлөлт.1 ашиглаж буй эсэх Төслийн үйл явцын 6. Төсөөллийн тогтмол өсөлтийн хувийг тухайн шинэ төслийн үед суурь үйл ажиллагааны ашиг болоод төслийг ирээдүйн үр ашгийн өсөлтөөр. Төсөөллийн суурь үзүүлэлтүүдийг тухайн зээлдэгчтэй хийх ярилцлага болоод газар дээрх анхан шатны баримтуудын хяналтын үе шатуудаас олж авна. Ингэхдээ бусад мөнгөн урсгалын төсөөллүүдээс хэд хэдэн онцлог шинж чанараараа ялгаатай юм. Төсөөллийг хийхдээ 3 түвшинд хийнэ.4 төлөлтийн байдал хэсэгчилэн мөн огт зорулалтын дагуу 75-96% 1 ашиглаагүй байдлыг нь харна. Биенесийн үйл ажиллагааны нийт үнэлгээний утга 2. мөнгөн урсгалын төсөөлөл (12 балл) Үр ашиг мөнгөн урсгалын тооцоог хийхдээ шаардлагатай хэд хэдэн гол үзүүлэлтүүдийг таамаглах замаар төсөөллийг хийнэ. < 74% 0 Нөлөөлөөгүй 2 болон бүтцэд өөрчлөлт.3 хяналт шалгалт Зээлийн эргэн 6. 3. зорилго. мөн муугаар төсөөлнө гэсэн үг юм.7 Бага зэрэг 0. зорилтод эсэх болон даатгалтай холбоотой графикийн дагуу хийгдэж байгааг тухай бүрд нь судална.5 Бага зэрэг 1 асуудалууд.5 3 2. Маш их 0 Зээл болон хүүгийн төлбөр нь Хэвийн 0. Үүнд: 1.5 1 50 алл 2.

Муугаар: Төсөөллийг муугаар буюу зээл олгосны дараах борлуулалтын өсөлтийн хувийг тодорхой хэмжээгээр бууруулан. 2. зардлыг максимум түвшинд байхаар бодож төсөөлнө. 34 . зардлыг зээл авсаны дараах байдлаар хэдий хэмжээгээр өсөхөөр төлөвлөгдсөн тэр хэмжээгээр нь авч төсөөлнө. Тогтмолоор: Бүх үзүүлэлтүүдийн тогтоогдсон өсөлтийн хувийг тогтмолоор авч төсөөллийг хийнэ. Өөрөөр хэлбэл: борлуулалтыг минимум түвшинд байхаар. Гэхдээ зардлыг максимумаар бодож төсөөлнө.зээлээс өмнө Борлуулалт - ББӨ - Нийт ашиг - Үйл ажиллагааны зардал - Борлуулалты н цэвэр ашиг - Үйл ажиллагааны бус орлого - Үйл ажиллагааны бус зардал - Татварын өмнөх ашиг - Татвар - Цэвэр ашиг - ЭХШ - ЦА+ЭХШ - Муугаар Өсөлт % сар Тогтмолоор жи л Өсөлт % сар Жил Өөдрөгөөр Өсөлт % сар Жил 1.

Энэ нь мөн зээлийн шийдвэрт чухал ач холбогдолтой юм. К хугацаа = Зээл +Нийт хүү/ ÖА+ ЭХШ Дээрх үзүүлэлтүүдийг гурван түвшинд үнэлж үзсэнээр тухайн зээлийн төлөгдөх боломжит хугацааны интервалыг гаргаж ирнэ гэсэн үг юм.4 Зээлдэгчтэй хийх ярилцлага (8 балл) 35 .3. 2. Өөрөөр хэлбэл. түүнээс дээш хэлбэлзэлтэй байвал бага эсвэл их гэсэн утгуудыг авна. төсөөллийн гурван түвшин бүрт зардлыг максимум байхаар бодож авах нь зээл олгогдоход хүрсэн тохиолдолд аль аль талдаа ашигтай юм. Тухайн хугацаанаас 2 тийш Авах балл 12 балл нэг сарын хэлбэлзэлтэй байвал зээлийн хугацаатай ойр. МУ-н төсөөллийн нийт оноо 1. Үүний дараагаар эдгээр гурван төсөөлөл бүрээр дараах харьцааг тодорхойлох шаардлагатай. Үзүүлэлтүүд Авах утгууд Өөдрөгөөр (12) Тогтмол (9) Муугаар (6) Зээлийн хугацаанаас бага 12 Зээлийн хугацаатай ойр 9 Зээлийн хугацаанаас их 6 Зээлийн хугацаанаас бага 9 Зээлийн хугацаатай ойр 6 Зээлийн хугацаанаас их 3 Зээлийн хугацаанаас бага 6 Зээлийн хугацаатай ойр 3 Зээлийн хугацаанаас их 0 Үр ашиг. Мөн түвшин бүр дэх коэффициентүүд нь гурван үеийн (ихэнхдээ сараар) дунджаар тооцогдох болно. мөн зардлыг максимум түвшинд байхаар бодож төсөөлнө. Өөдрөгөөр: Төсөөллийн хувийг өөдрөгөөр тооцоолох буюу борлуулалтын өсөлт нь максимум байхаар. Хэрвээ өөдрөгөөр төсөөлсөн үе дэх энэхүү хугацаа нь санал болгож буй зээлийн хугацааны дээд хэмжээнээс их тохиолдолд банк тухайн бизнесийг санхүүжүүлэхэд анхаарах шаардлагатайг харуулна. 2.

муу чанарын таатгуулаг ч уу гэдгийг мэдэхгүй.Гадны оруудын жишээнээс харахад зээл олгох гол шалгуурын нэг нь зээлдэгчтэй хийх ярилцлага байдаг. Жишээ нь: даатгагч нь даатгуулагчаа сайн чанарын датгуулагч уу. Төгөс бус мэдээлэлийн (Assimetric information) улмаас муу сонголт (adverse selection) бий болдог байна. 2. Энэхүү төгс бус мэдээлэлийн улмаас бий болдог муу сонголтын жишээ амьдралд маш өргөн тохиолддог. ажил мэргэжилтэй. Гарал үүсэл: Тухайн бүсгүйн гарал үүсэл болон хамаатан садангийнх нь талаар мөн илүү сайн сэдээлэл цуглуулан дүн шинжилгээ хийх хэрэгтэй. Ярилцлага нь зээлийн хэрэгцээ үүссэн шалтгааныг тайлбарлах боломж. Тэрээр эхнэр болох хүнээ өөрт нь сайн гэгдэх маш олон бүсгүйчүүдээс сонголт хийхээр болсон гэе. Тухайн бүсгүй нь өв хөрөнгө ихтэй эсэх: Эцэг эхээс өвөлсөн өв хөрөнгө ихтэй. Мөн эдгээр бүсгүйчүүддтэй ойр ойр уулзан ярилцах хэрэгтэй. эсвэл түүний мөнгөнд нь болж байна уу? Иймээс болд зөв шийдьэр гаргахын тулд эдгээр бүсгүйчүүдийн талаарх мэдээллээ сайн цуглуулах хэрэгтэй болно. эргэлзээ төрүүлдэг. 3. Ийм байдал нь банкны ажилтан зээлийн тухайн захиалгыг зээлдэгчээс хүлээн авч хянах үед харгалзан үзэх сөрөг хүчин зүйл болдог. Тухайн ярилцлага нь банкны ажилтны хувьд зээлдэгчийн дүр төрх болон төлөвлөсөн зорилгодоо үнэнч байгаа эсэхийг нь үнэлэх боломжтой болгодог учраас нэн чухал ач холбогдолтой. Учир нь хүнтэй ханилан байж хүний мөн чанарыг таних хялбар гэж үг хүртэл байдаг. мөн эхээс цөөхүүлээ байдаг зэрэг нь Болдын мөнгөнд шунах эрсдэл бага байх магдлалтай байна. Болдтой танилцсан хугцаа: Болд нь тухайн бүсгүйтэй хэр удаан уулзаж байсан эсэх нь чухал юм. 36 . түүний цуглуулах мэдээлэл нь дараах мэдээлэлүүд байж болох юум. Учир нь эдгээр бүсгүйчүүд нь үнэхээр Болдод сэтгэлтэй учираас түүнтэй суух гээд байна уу?. 4. Гэвч Болдын хувьд эдгээр бүсгүйчүүдийг тийм ч их сайн мэдэхгүй учир түүнд эргэлзээ төрнө. ажил мэргэжилтэй эсэх: Өндөр боловсрол. Үүнд: 1. бүсгүйчүүд нь мөнгөнд шунах хүсэл харьцангуй бага. Үүнээс гадна хамгийн энгийн жишээ татвал: Болд бол маш их мөнгөтэй залуу. Хэрэв зээлдэгч тавьсан зоригодоо хүрэх талаар үнэмшилгүй багатай тайлбар өгч байх юм бол түүний зүгээс гэрээний нөхцлийг мөрдөж ажиллана гэдэгт итгэмээргүй болж. Боловсролт.

ярилцлага хийдэг хэдий ч энд төгс бус мэдээлэлийн улмаас зээлийн эрсдэлээ бууруулж чадахгүй хэвээр байга. Зээлийн эдийн засагч нь зээлдэгчээс зээл авхад шаардлагтай гэсэн материалуудтай сайтар танилцаад зээлдэгчтэй аман ярилцлагыг хийх бөгөөд энэ нь дараах зорилгыг агуулна. Хэдийгээр манай улсын арилжааны банкууд нь зээл олгохдоо төрөл бүрийн судалгаа шинжилгээ. Жишээ нь. Тухайн зээлдэгчийн зан чанарыг тодорхойлох зэрэг болно. Тэгвэл зээлийн зах зээл дэхь төгөс бус мэдээлэлийн улмаас бий болох муу сонголтыг яаж бууруулах вэ? Энд юуны өмнө зээлдэгчтэй хийх ярмлцлагыг маш их сайн хийх хэрэгтэй. хэрэглэгчийн зан төлвийг бүрэн төгөс мэдхийх тулд маш олон арга зам байдаг. 1. бодит мэдээлэлдээр тулгуурлан ярилцлага хийх нь зүйтэй. баримт зэргийг бүрдүүлэх хэрэгтэйгээс гадна тус хамтран ажиллагч компаниудтай нь холбогдон баталгаажуулах хэрэгтэй. Зээлээр санхүүжигдэж буй үйл ажиллагааны талаар: 0-2 балл 37 . Ярилцлагыг дараах ерөнхий асуудлын хүрээнд явуулах ба нийт 8 балл байна. Зээлдэгчийн хувийн мэдээлэл: 0-1 балл 2. энэ мэтчилэн бүх л төрлйн болмжит. Хэдийгээр энэ жишээ нь хялбар жишээ хэдий ч үүнийг хөрвүүлэн зээлийн зах зээлдээр мөн ашигласан байдаг. Зээлдэгчийн бүрдүүлж ирсэн материалуудад тусгагдаагүй бизнесийн үйл ажиллагаатай холбоотой мэдээллүүдийг олж авах 3. Тухайн зээлдэгч нь бизнесээ өргөжүүлэх болон шинэ бизнес эрхэлж байгаа үед хамтран ажиллаж буй түнш компаниудаас болон бэлтгэн нийлүүлэгч зэргийн талаар зээлдэгчтэй хийж буй ярилцлагын үед сайн тодруулах ба үүнтэй холбоотой гэрээ.Энэ мэтчилэн олон талын судалгаа хийсний үндсэндээр Болд сонголтоо хийх болно. Миний боловсруулсан зээлдэгчийн зээлжих чадварыг тодорхойлсон энэхүү аргачилал маань үндсэн 4 хэсгээс бүрдсэнийг дээр өгүүлсэн ба эдгээрийг гадны жишээнээс үндэслэн өөрийн орны нөхцөл байдалд тохируулан боловсруулсан ба энд зээлдэгчтэй хийх ярилцлагад 12 балл өгсөн билээ. эсвэл зээлээ эргүүлэн төлөх магдлал багтай муу чанарын (эрсдэл өндөртэй) зээлдэгч үү? гэдгийг мэдээж шууд хараад мэдэх боломжгүй. Өөрөөр хэлбэл: Зээлдүүлэгч нь зээлдээгчээ сайн чанарын зээлдэгч үү? (эрсдэл багатай) . Зээлийн мэдээлэл: 0-2 балл 3. Үүнд: 1. Бүрдүүлсэн материалуудын бодит эсэхийг шалгах 2.

бизнесийн туршилга  Зээлдэгчид уг зээлийг буцааж төлөх эрмэлзэл. Зээлдэгчийн банктай ажиллах ажиллагаа болоод зээлийн түүх: 0-1 балл Энд асуулга тус бүр нь хамгийн багадаа тэг оноо авах болно. үйл ажиллагаа явуулсан хугацаа. бүтээгдэхүүн үйлчилгээ. түүний нэр төрөл  Зээл хүсэгчийн үйлчлүүлэгч. Үүнд: 1. түүний онцлог. удирдлага зохион байгуулалттай танилцах 38 . Иймээс хэд хэдэн үндсэн хяналт. өр төлбөртэй байгаа эсэх Дээрх ярилцлагын дараа зээлдэгчийн өгсөн мэдээлэлийг баталгаажуулсанаар зээлдэгчтэй хийх ярилцлагад өгөх оноо нь баталгаажих юм. итгэл хэр зэрэг байгаа.4. төлбөр тооцоогоо хариуцуулж үйлчлүүлдэг эсэх  Өмнө нь авч байсан төлөгдсөн зээлтэй эсэх  Хугацаа хэтэрсэн зээл. болон өнөөгийн бодит байдал  Удирдлага болон ажиллагсдын мэргэжлийн ур чадвар. Асуулга (Баллын оноо) Зээлдэгчийн хувийн мэдээлэл (0-1 балл) Зээлийн мэдээлэл (0-2 балл) Зээлээр санхүүжигдэх үйл ажиллагааны талаар (0-2 балл) Зээл хүссэн этгээдийн бизнесийн ерөнхий байдал (0-2 балл) Банктай ажиллах ажиллагаа болоод зээлийн түүх (0-1 балл) Асуулгын дүнд олж авах мэдээлэл  Гэр бүлийн байдал  Боловсрол мэдлэг. түүний ашиглалтын байдал  Зээлээр санхүүжигдэх гэж буй үйл ажиллагаа. түүний найдвартай байдал  Хувь хүний эрүүл мэндийн байдал  Зээлийн хэмжээ. худалдан авагч. Зээл хүсэгч этгээдийн бизнесийн ерөнхий төлөв. хүү буюу зээлийн нөхцөл  Зээлийг ямар зорилгоор авч байгаа эсэх  Барьцаа хөрөнгө. байдал: 0-2 балл 5. Учир нь энд яг тогтсон онооны интервал өгөх боломжгүй байдаг. хугацаа. Харин яг хэдээн баллын оноог яаж өгөх вэ гэдэг нь зээлийн эдийн засагчаас хамаарна. Зээлдэгчийн ажлын байр. ярилцлагаар олж авсан бизнесийн үйл ажиллагааны талаарх мэдээллүүдийн газар дээр нь тулган танилцана. давуу болон сул тал  Зээлийн зарцуулалтын тооцоо  Зээлээр санхүүжигдэх үйл ажиллагааны зах зээлийн боломж. багтаамж болон ирээдүйн хандлага  Үйл ажиллагааны үр ашгийн тооцоо  Зээл хүсэгчийн байршил  Зээл хүсэгчийн үйл ажиллгааны товч түүх. болоод бэлтгэн нийлүүлэгчид-хамтран ажиллагсдын талаар  Зээл хүсэгч нь аль банкинд данс. ажиллах орчин нөхцөл  Тухайн байгууллагын эрхэлж буй үйлдвэрлэл. Юуны өмнө зээлдэгчийн үйл ажиллагаатай танилцаж. шалгалтын цаг алдалгүй явуулах хэрэгтэй.

2. шаардлагатай тоон мэдээллийг цуглуулах явдал юм. ярилцлага болоод газар дээрх шалгалтаас олж авсан мэдээллүүд нь ямар нэгэн хууль зүйн зөрчилгүй. зээлийн төлбөрийг гүйцэтгэхэд хоѐрдогч эх үүсврийг ашиглах нь хялбар. Тиймээс дараах төрлийн анхан шатны баримтуудыг зайлшгүй үзэж. үнэлгээг өөрийн журмын дагуу хийж. ангилал тогтооно. зориулалтаар худлаа гаргадаг байлаа ч гэсэн анхан шатны баримтууд нь илүү үнэн зөв байх магадлал илүү байдаг. шаардлагатай мэдээлэл. Зээлийн эрсдэлийг бууруулах бусад боломж: 3. Зээлдэгчийн ерөнхий үйлдвэрлэл. зохимжтой бус байдаг. байгууллагууд санхүүгийнхээ тайланг хэд хэдэн чиглэл. Үүнд: 1. материалуудыг бүрдүүлэн. Ерөнхий дэвтэр 4.1 Зээлийн даатгал: Зээлийн даатгал нь зээлийн гэрээнээс банк ба зээлдэгч үүссэн хохирлыг барагдуулахад үйлчилдэг. СУДАЛГАА №3. Энэ хувилбар нь: 39 . төлөгдөөгүй зээлийн хүү болон үндсэн төлбөрөөс үүсэх хохирлыг барагдуулахад зориулагдана. барьцаа хөрөнгө гэдэг бол тухайн зээлдэгчийн банкнаас авсан зээлийнхээ оронд баталгаа болгон тавьж байгаа хөрөнгө бөгөөд энэ ч утгаараа гэрээний харилцан тохиролцлын үүднээс зээлдэгч үүргээ биелүүлээгүй буюу зээлээ төлөөгүй тохиолдолд тухайн барьцаа. учир нь хэрвээ аж ахуй нэгж. батлан даалт нь банкны мэдэлд шилжиж. Ерөнхий гүйлгээ журнал 3. Бараа татан авалт болон борлуулалттай холбоотой анхан шатны баримтууд 2. Санхүүгийн анхан шатны баримтуудтай танилцах гэх мэт Энэхүү үе шатанд хамгийн гол нь зээл хүсэгч этгээдийн үйл ажиллагааг хамгийн үнэн зөвөөр тодорхойлох боломжийг илүү олгодог санхүүгийн анхан шатны баримтуудтай танилцаж. Зээлдэгчийн зээлээр санхүүжигдэх гэж буй ажилтай нарийвчлан танилцах 4. үйлчилгээний үйл явцтай танилцах 3. танилцах шаардлагатай юм. зарлагын падааны нэгтгэл гэх мэт Тус хяналт шалгалтын явцад мөн барьцаа хөрөнгийн хяналт шалгалтыг хийх хэрэгтэй. Даатгалын гэрээнд дурдсан эрсдэл үүссэн бол зээлийн даатгалаар хохирлыг барагдуулах . мөн түүнчлэн ярилцлагыг хийгээд боломжийн гэж үзсэн тохиолдолд зээл хүсэгчийн барьцаа хөрөнгийг газар дээр нь очиж үзэн. Хэрвээ зээлдэгчийн бүрдүүлж ирүүлсэн. Орлого. бүрэн гүйцэд шаардлагыг хангасан.

5%-н ашигтай байна гэсэн үг. 50%-иар нь 40 . Ингэхдээ банкны зардлыг ихэсгэхгүй байхаар даатгалд шаардлагатай хэмжээнээс доогуур даатгуулж болох юм.5% 2.- Даатгалын (эрсдэлд орох боломжгүй байх ) зарчим дээр тулгуурлна. Ингэхийн тулд зээлийн эрсдлийн байдлаар даатгалд хамруулах. зээлийн эрсдэлийг бууруулах нь: Энэ хувилбар нь барьцаа хөрөнгө аль болох шаардахгүй гэсэн нөхцлийг биелүүлэх бас нэг хувилбар юм. Эрсдлийн сангийн хувь Банкны эрсдлийн сангийн хэмжээ Зээлдэгчийн нөхөн төлбөр Банканд давуу тал 0% 0% 0% 0% Хугацаа хэтэрсэн 5% 2. 3.5% 37.5% Хэвийн бус 45% 22. Харин тэрхүү 5%-г датгалын байгууллага өгөх ѐстой. - Даатгалын нөхөн төлбөрийг 2 тал хийх буюу банк. Энэ эрсдэлийн санг 2 банк 50%.5% Эргэлзээтэй 75% 37.5%-г нь өгснөөр 5%-н эрсдэлийн сан г өөрсдийн зардлаар байгуулах байсан бол 2. харилцагч 2 нөхөн төлбөрийг гүйцэтгэнэ.5% 22. Үүнд 2 банк оролцож багуулах юм.5% муу 100% 50% 50 % Зээлийн төрөл Хэвийн зээл Чанаргүй зээл үзүүлэх Тал хэмжээгээр нь эрсдлийн сан үүслээ гэж үзэх Тал хэмжээгээр нь эрсдлийн сан үүслээ гэж үзэх Тал хэмжээгээр нь эрсдлийн сан үүслээ гэж үзэх Тал хэмжээгээр нь эрсдлийн сан үүслээ гэж үзэх Үүнийг тайлбарлахад хэрэв зээлийн хугацаа хэтэрлээ гэж үзвэл харилцагч зээлийн хүүгээс гадна. Энэ бүхнийг 3 талын гэрээгээр зохицуулана.2 Банк хоорондын дундын эрсдэлийн сан байгуулж. Үндсэн 3 субъект оролцох боловч эрсдэлийн сангаа зөвхөн 2 банк байгуулна. даатгалын нөхөн төлбөр болох байгуулагдах эрсдэлийн сангийн 2.

байгуулсан эрсдэлийн сангийн хөрөнгө алдагдвал “А банк” буцаан төлнө. Энэ загвар нь АНУ –ын хувид 41 . 1 “А банк” Зээл хүсэгч 2 2.явцад анхаарлаа сулруулалгүй.Альтман 1966 онд Америкийн компаниудын хувид тодорхойлсон Z индексийн загварыг ашигласаар ирсэн. Ингэснээр эрсдэлийн сангийн хэмжээг 100%-иар багуулах байсан бол 50%-иар байгуулж.сайн ажиллах шаардлагатай. харин “Б банк” илүүдэл нөөцөөр байгуулах боломжтой. “А банк” ийм эрдэлийг бий болгохгүйн тулд зээлийн хяналт. - “А банк”-ны хувьд: Зээлийн үндсэн үйл ажиллагаа хийгдэх бөгөөд харицагчаас авч байгаа зээлийн хүүгийн хэсгээс “Б банк”-инд илүүдэл нөөцөө ашиглуулсны хүүг мөн төлнө.3 Дампуурлын эрсдэл ба санхүүгийн тогтворгүй байдлын үнэлгээ Энэ хэсэгт Монголын компаниудын дампуурлын шинжилгээг өөрийн оны нөхцөл байдалтай уялдуулан тооцоход явдал юм. хадгаламжийн хүүгээс их байхаар тогтооно. Өнөөдөр манай компаниудын дампуурлын шинжилгээг АНУ-ын эрдэмтэн Э. 3. Үүнийг зээлийн хүүгээс бага. 4.А. Мөн 50%иас бага хүү төлөснөөр эрсдлийн сангийн зардал багасч байгаа юм. Дээрх хувилбарыг зураглан үзүүлбэл: 1. 3.байгуулах ба “А банк” өөрийн зардлаар. Хэрэв зээлийн чанар муудаж. “А банк” 3 “Б банк” “Абанк” “А банк” 50% 4 50% “Б банк” “Б банк 1: Зээлийн үндсэн үйл ажиллагаа явагдана 2: 2 банк хоорондын гэрээ байгуулах 3: 2 банк харицан тохиролцсоны үндсэн дээр эрсдэлийн сангаа бүрдүүлнэ 4: “А банк” нь “Б банк”-нд илүүдэл нөөц ашиглуулсны төлбөр хийнэ. - “Б банк” нь илүүдэл нөөцөө ашиглуулсны орлого орно.

204015542249 X2 0. Тайлбарлагч хүчин зүйлс буюу санхүүгийн харьцааны сонголтын хувьд Альтманы болон бусад эрдэмтэдийн судалгааны ажилд дампуурлыг шалтгааныг тайлбарлахад чухал ач холбогдолтой байсан харьцааг авлаа.274163604471 0. Гэтэл тэд нь дампуурхад ойрхон компаниуд байсан бол банкинд их хүндрэл учирна.0681116003532 0.тодорхойлсон ба шууд Монголын хувьд авч хэрэглэх нь учир дутагдалтай байгаа юм. Судалгааны түүвэр сонголт хийхдээ Монголын Хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй.04078994977 1 Пробит болон Ложит загварын үр дүн: Энд дээрх эрдэмтэдийн болон Альтманы загварыг гаргахад хамгийн өргөн хэрэглэгдсэн болон хамгийн зөв тооцоолдог пробит загварын үр дүнг эконометрикын шинжилгээ хийдэг Eviews 5.04078994678 X5 0.26415720854 0.169903023599 0.00657067494 0. компаниудын цар хүрээ зэрэг олон зүйлээр ялгаатай билээ. 42 . Иймээс тус загварыг өөрийн орны нөхцөл байдалд тохирсон шинэ загвар боловсруулахыг зорисон билээ.34250451668 1 0. одоогоор үйл ажиллагаагаа явуулж буй 400 шахам компаниас 190 компаний тайлан тэнцлийн үзүүлэлтийг цуглуулсан.274163604471 1 -0.408359384419 X4 0. Учир нь эдгээр хүчин зүйлс нь санхүүгийн бусад харьцаануудыг бодвол илүү сайн төлөөлж чадаж байсан ба эдгээр хувьсагчидын хоорондох корреляци матрици хамаарал нь бага байлаа. Эдгээр санхүүгийн тайландаа шинжилгээ хийх замаар түүвэрчлэн сонголт хийж 88 компанийг үзүүлэлтэд эрсдэлийн шинжилгээ хийв. Өөрөөр хэлбэл Монгол улс нь АНУ-аас эдийн засгийн. X1 X2 X3 X4 X5 X1 1 0.20401554229 0.006570674944 1 -0.408359384419 -0.06811160032 0.26415720854 0. хууль эрх зүйн. Арилжааны банкууд иргэдийг бодвол байгууллагуудад харьцангуй их хэмжээний төрөл бүрийн зээл олгодог.207514007436 0.169903023599 -0.207514007436 X3 0. Дампуурлын шинжилгээг хийх нь арилжааны банкуудад их хэрэгтэй байдаг.342504516698 0.0 программаар тооцон үзлээ. Тиймээс арилжааны банкууд дампуурлын шинжилгээ үнэн зөв хийснээр тухайн компаныг өрөнд орох эрсдэлээс өөрийгөө хамгаалах боломжтой болно.

0077 X3 4. dependent var 0.Binary Probit Date: 11/27/07 Time: 13:50 43 . X1 0.020215 Obs with Dep=0 25 Obs with Dep=1 63 Total obs 88 Substituted Coefficients: ===================== L = 1-@LOGIT(-(0.204618 2.530089 0.291514 0.123389 2.0181 Mean dependent var 0.473299 0.E.2915138416*X5)) 2.1.8824655467*X2 + 4.590629 0.882466 0.453565 S.294823 Hannan-Quinn criter.577264148*X3 + 0. Error z-Statistic Prob. of regression 0.Binary Logit Date: 12/01/07 Time: 18:48 Sample: 1 88 Included observations: 88 Convergence not achieved after 10 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.715909 S.154066 Sum squared resid 0. Пробит загварын үр дүн: Dependent Variable: L Method: ML .0096 X5 0.362559 0. log likelihood -0.533014 0.5300894496*X4 + 0.200660 2.0079 X2 0.077826 Akaike info criterion 0.5330136006*X1 + 0.502715 Schwarz criterion 0.577264 1.656308 0.666870 0.330899 2.D. 0.0134 X4 0.778885 Avg.850672 2. Ложит загварын үр дүн: Dependent Variable: L Method: ML .210773 Log likelihood -1.

of regression 0.293949 Hannan-Quinn criter.196800 2.D.365305 0.0081 X2 0. 0.567999 0. log likelihood -0.650520 0.173216 0.Sample: 1 88 Included observations: 88 Convergence not achieved after 10 iterations Covariance matrix computed using second derivatives Variable Coefficient Std.0141 X4 0. dependent var 0.1732164514X5 Энд Ложит болон Пробит загварын үр дүнгүүд нь ерөнхийдөө төстөй байлаа.3122001991X4+0.709515 1.70951494X3+0.079447 Akaike info criterion 0. X1 0.455244 0.315382 0. өмнө дурьдсан эрдэмтэдүүдийн загварт пробит загварыг түлхүү ашигласан байдаг.648453 0.0080 X3 2.121573 2.521622 0. Error z-Statistic Prob.453565 S.E.715909 S. Мөн энд Akaike болон Schwarz шинжүүрүүдийн утга зэргээс харгалзан цаашид бид тэгшитгэлээ пробит загварын утгаар авхаар боллоо.103562 2.312200 0.0180 Mean dependent var 0. Мөн эдгээр загварууд нь статистикийн хувьд ач холбогдолтой гарсан байна. Загваруудын тэмдэглэгээ: 44 .019778 Obs with Dep=0 25 Obs with Dep=1 63 Total obs 88 Substituted Coefficients: Z=0.315381866X1+0.209899 Log likelihood -1.119082 2.521621984X2+2.153191 Sum squared resid 0.740426 Avg.073232 2.523878 Schwarz criterion 0.0102 X5 0.

3 дампуурах магадлал бага 4.3122001991X4+0.2X1+1. 3 æèë õ¿ðòëýõ õóãöààíä 83 õóâèéí ìàãàäëàëòàé òîîöäîã.0697 бол дампуурна. Z-new нь бидний шинэ загвар юм.6X4+1.18X3+0. ZETA нь Э.13X2+0.56X1+3.70951494X3+0.315381866X1+0.037 äàìïóóðàõ ìàãàäëàë èõ Z>0. харин 1 –ээр дампуураагүй гэж үзэж байгаа компаниудыг тус тус тэмдэглэсан ба бусад тэмдэглэгээ нь дараах байдалтай билээ.063X1+0. Өөрөөр хэлбэл: 45 .810≤ Z<2. Z нь Э.53X1+0.037 äàìïóóðàõ ìàãàäëàë áàãà 6. Таффлер нь Таффлерын дөрвөн хувьсагчтай загвар Z=0.001X4 Z<0.Альтманы таван хувьсагчтай загвар /1968/ Z=1.16X4 Z<0. 1.675 äàìïóóðàõ ìàãàäëàë 0.Альтманы дөрвөн хувьсагчтай загвар /1977/ Z=6.05X4 Z<1. 2. L гэж тэмдэглэсэн багананд байгаа 0 –оор дампуурсан гэж үзэж байгаа компанийг.675<Z≤2.K i -аар компаниудыг.521621984X2+2. Энд байгаа хувьсагчидын утга бүгд ижил юм.4X2+3.057X3+0.675 дампуурах магадлал дунд зэрэг Z=2.1 бол дампуурсан 3. Лиссо нь Лиссогийн дөрвөн хувьсагчтай загвар Z=0.26X2+6.1732164514X5 Z< -0.990 äàìïóóðàõ ìàãàäëàë áàãà Энэ загвар нь дампуурах магадлалыг жилийн хугàöààíä 85-90 õóâèéí. Z=0.092X2+0.810 äàìïóóðàõ ìàãàäëàë èõ 1.990 дампуурах магадлал их биш Z>2.5 2.72X3+1.2 êîìïàíèé ¿éë àæèëëàãààíû õýòèéí õºãæèë áàéõã¿é áîëñîí Z>0.0X5 Z<1.3X3+0.

037 -0..001 0..954135 Зөв тооцсон Дампуур-аагүй 26 2.9012 8.3.... .оос дээш Эргэлзээтэй 1.. .....4019 -0.04315 0. ...0315 -0. .... .037. .оос бага Бага Итгэх магдлал 85-90% 22 63 0.0697 бага 96.1-ээс бага 0..... .55956 0..Àëüòìàíû òàâàí õóâüñàã÷òàé çàãâàð /1968/ нь нийт дамдуураагүй 88 компаниас 26 компаныг пампуураагүй үлдсэн 62 –ыг нь дмпуурсан гэж гаргасан байна. Дампуурсан гэж үзэх үндэслэл: 46 . . ...84248 -0........ k87 2006 1.94337 5.50099 0.....44442 -0...412362 k2 2004 0.. Эдгээр загваруудаам хамгийн үнэн таамаглаж байгаа нь ZETA буюу Э....4677 0.0014 дээш дээш 0.. .99 1-2.0697) 0..657583 k88 2005 4.. Харин бидний шинэ загвар нь дампуураагүй гэж үзсэн 66 компанийг бүгдийг нь дампуураагүй...2-0. № он Z ZETA Таффлер Лисо Z -new k1 2005 0.Альтманы дөрвөн хувьсагчтай загвар /1977/ багаа ба энэ нь дампуураагүй 88 компаниас 48 –ыг нь дампуураагүй гэж гаргасан байна. пампуурсан гэж үзсэн 25 компанийг бүгдийг нь дампуурсан гэдгээр нь зөв тооцлоо.1136 2.. ..81-2..037бага 90% -0.. .64619 0. .3587 0...оос -0...81-ээс 1...2....0014-ээс (-0..0307 0.....3 Дампуурсан 1..5-100% Ý.112396 .99-дээш 48 26 2.59 0.12409 -0..Õ1 – ажлын капитал/нийт àêòèâ Õ2 -хуримтлагдсан ашиг/нийт актив Õ3 -òàòâàðûí ºìíºõ àøèã/íèéò àêòèâ Õ4 -ººðèéí õºðºíãº/ºð Õ5 -борлуулалтын орлого/нийт актив Сонгосон 88 компаниа эдгээр загваруудад үнэлж үзхэд дараах үр дүн гарлаа.6 дээш 0.

32613 -15.00206 -0.10132 -0.108399 -0.13181 -0.29308 -3.77448 -3.06754 0.38919 -0.26648 k6 2006 -0.6516 k21 2006 -1.02389 -0.1717 -0.02605 k49 2006 -0.409279 -1. Таффлерын дөрвөн хувьсагчтай загвар.04976 -0.6756 -0.3018 -0.04527 -0.33759 -0.01003 0.23832 -1.10662 -0. (Дампуурсан гэж үзэж буй компаний харалдаа 0 оноо. Үүнд: 1-р үндэслэл: Энд Э.0613 -0.02807 0.05867 -0.Альтманы дөрвөн хувьсагчтай загвар /1977/.68141 -0.60545 -3.02735 0.74624 -0.99982 k33 2006 -0.18853 47 .168 -0.35545 k32 2006 -4.06453 k39 2006 -0.05691 -1.03602 -0.067529 k56 2006 -0.47272 -10.43199 -0.88061 -0.42208 -0. Лиссогийн дөрвөн хувьсагчтай загварын утгуудаас сонгосон 88 компагийг дампуурсан гэж гаргасан 25 компанийг сонгон авсан билээ.72462 -0.060933 k44 2006 -0.014406 k13 2006 0.Альтманы таван хувьсагчтай загвар /1968/.08006 -0. Э.05314 -0.08508 -0.81826 -4.48411 -0.39127 k37 2006 -0.2624 -0.96327 -0.28687 k10 2006 0.62821 -1.06549 0.58234 -5.99372 -0.Манай судалгаанд үйл ажиллагааг нь хуулиар болон өөрсдийн хүсэлтээр нь зогсоосон компаний тайлан олдоогүй тул Хөрөнгийн Биржид бүртгэлтэй хувьцаат компаниудаас сонгосон 88 компаниас дараах үндэслэлийн дагуу дампуурсан гэж үзээд загвараа үнэлсэн билээ (Өмнөх L багананд 25 компаныг дампуурсан гэж үзээд 0 оноо өгөв).17192 k36 2006 -2.12155 k41 2006 -0.1971 -0.27879 -0.929719 -0.24732 -6.001892 k38 2006 -1.22646 -2.12709 -0. дампуураагүй гэж үзсэн компаний ард 1 гэсэн оноо өгсөн билээ) Компани Z ZETA Лисо Таффлер k5 2006 -0.0574 0.03536 k15 2006 -3.170176 k53 2006 -0.09612 k52 2006 -0.35273 0.

k67

2006

-0,83721

-4,44885

-0,06524

-0,28179

k68

2006

-1,71757

-5,67094

-0,08585

-0,31772

k69

2006

-0,54084

-2,47669

-0,03684

-0,12212

k71

2006

-0,22819

-2,33014

-0,04296

-0,10834

k72

2006

-0,72669

-2,60681

-0,04107

-0,14854

k76

2006

-0,22826

-2,33061

-0,04297

-0,10837

k81

2006

0,307552

-0,37267

-0,02092

0,021737

Дампуурсан

1,81-бага

1,1-бага

0,037-бага

0,2-бага

Эндээс харахад дээрх 25 компанийг эдгээр таван загвар нь бүгд дампуурсан гэж харуулж
байна. Гэхдээ эдгээр загварууд нь ямар ч эдийн засагтай аль ч орны дурын компаниудад
тохирно гэдэг нь өнөөг хүртэл эргэлзээтэй байгаа тул эдгээр загварын үр дүнгээс гадна дараах
шалгуурыг илүү анхаарах хэрэгтэй юм. Ингэсний үндсэндээр дээрх 25 компаныг дампуурсан
гэж үзэж болно.
2-р үндэслэл: Тухан компаний тайлангаас сонгон авсан хувьсагчид буюу харьцаануудын
(дээрх загваруудад бүгдэд нь хэрэглэгддэг) утгаас шалтгаалан сонголт хийсэн билээ.
ХКомпани

X1

X2

X3

X4

X5

дорнод геологи

k5

-0,35273

0,929719

-4,70796

-0,0574

0,26648

төмрийн завод

k6

-0,60545

-3,96327

0,199717

-0,04527

-0,28687

ган хийц

k10

0,108399

-0,38919

-0,37552

-0,01003

0,014406

шарын гол

k13

0,409279

-1,74624

-0,03325

-0,05314

-0,03536

шинэст

k15

-3,47272

-10,1971

-5,82595

-0,1717

-0,6516

Мон ноос

k21

-1,58234

-5,99372

-2,7051

-0,10662

-0,35545

даваан булаг

k32

-4,32613

-15,6756

-4,83093

-0,2624

-0,99982

залуучууд

k33

-0,77448

-3,42208

-1,46334

-0,0613

-0,17192

сүмбэр өлзий

k36

-2,24732

-6,88061

-4,23113

-0,12709

-0,39127

иж бүрэн

k37

-0,62821

-1,72462

-2,99797

-0,06754

0,001892

орхон далай

k38

-1,29308

-3,13181

-4,64677

-0,10132

-0,06453

48

мөнх сансар

k39

-0,05691

-1,68141

-0,12578

-0,02389

-0,12155

өндөр хаан

k41

-0,08508

-0,48411

-1,59134

-0,02735

0,060933

цуу-тайж

k44

-0,23832

-1,33759

-1,56997

-0,04976

-0,02605

тавилга

k49

-0,22646

-2,168

-0,41088

-0,03602

-0,09612

их өргөө

k52

-0,00206

-0,27879

-2,75162

-0,06549

0,170176

төв оргил

k53

-0,08006

-0,43199

-1,37475

-0,02807

0,067529

улаанбаатар байрилга

k56

-0,81826

-4,3018

-1,70862

-0,05867

-0,18853

баян уул

k67

-0,83721

-4,44885

-0,84414

-0,06524

-0,28179

ноѐт хайрхан

k68

-1,71757

-5,67094

-2,72343

-0,08585

-0,31772

ХИД

k69

-0,54084

-2,47669

-1,1434

-0,03684

-0,12212

дархан ЗБ

k71

-0,22819

-2,33014

-0,58137

-0,04296

-0,10834

агротехимпекс

k72

-0,72669

-2,60681

-1,16509

-0,04107

-0,14854

дархан ЗБ

k76

-0,22826

-2,33061

-0,58136

-0,04297

-0,10837

материал импекс

k81

0,307552

-0,37267

-0,66047

-0,02092

0,021737

Энд байгаа хувисагчидын утга нь дараах хэлбэртэй байдаг билээ.
Õ1 – ажилын капитал/нийт актив
Õ2 -хуримтлагдсан ашиг/нийт актив
Õ3 -òàòâàðûí ºìíºõ àøèã/íèéò àêòèâ
Õ4 -ººðèéí õºðºíãº/ºð
Õ5 -áîðëóóëàëòûí îðëîãî/íèéò àêòè
Эдгээр хувисагчидын өмнөх утга буурах тусам Z индексын утга бага гарах нь ойлгомжтой.
Мөн эдгээр хувисагчидын өмнөх параметрүүд нь ядаж ерэг байх нь тухайн компаны үйл
ажиллагаа хэвийн буйг харуулна. Жишээ нь хуримтлагдсан ашиг, ажилын капитал,
борлуулалтын орлого, татварын өмнөх ашиг зэргийн нийт хөрөнгөд харицуулсан харицаа нь
тэгээс бага гарах нь тухайн компани дампуурах эрсдэлд орж буйг харуулах юм. Үүний нэгэн
адил өөрийн хөрөнгөөсөө өр төлбөрийн хэмжээ нь давах нь тухайн компани маш өндөр
эрсдэлд буйг харуулах юм.

49

Загварын итгэх интервалыг олох нь:
Шинэ загвар зохиохдоо өмнөх судлаачдын баримталсан зарчим, аргачлалаас илүү боäèòîé
үр дүн гаргадаг аргачлал сонгох зорилт тавьсан. Үүний тулд загварын интервал утга болон
итгэх магадлалыг дараах байдлаар сонгосон.
Point

Column1

Rank

Percent

60

13,52378

1

100,00%

77

13,07216

2

98,80%

………

………

………

………

………

………

………

………

70

-0,0014

63

28,70%

53

-0,00697

64

27,50%

52

-0,00966

65

26,40%

………

………

………

………

………

………

………

………

15

-1,47787

87

1,10%

32

-1,7008

88

0,00%

Энд 88 компаны хувисагчидаа шинээр үнэлсэн загварт орлуулахад гарсан утгуудыг эхээс нь
багаруу нь дараалуулан харуулхад, дампуурсан гэж үзсэн 25 компаний Z –ын утга нь (шинэ
загварын) сүүлийн 25 мөрөнд байгаа нь харагдаж байна. өөрөөр хэлбэл Z –ын утга нь багсах
тусам дампуурах магдлал нь өсдөг байхнээ. Эндээс дараах үр дүн гарах юм.
1.Z >-0,014 гарвал дампуурахгүй ба итгэх магадлал нь 100% тай.
2. Хэрэв -0,014<Z< -0,0697 гарвал дамдуурах магадлалтай ба энэ нь 96,15%
3. Z< -0,0697 гарвал 100% магадлалтайгаар дампуурна гэж хэлж болох юм.

Монголын компаниудад тохирсон шинэ загварын утга нь дараах хэлбэртэй гарч байна.
Z=0,315381866X1+0,521621984X2+2,70951494X3+0,3122001991X4+0,1732164514X5

50

5 áàëë) 0.39-0.10 (0.5 áàëë <0.7-0 áàëë) 0.99-0.7 - L3= (A1+A2)/(Ï1+Ï2) 4 Óðñãàë òºëáºðèéí ÷àäâàðûí õàðüöàà 5 Ãîë àêòèâûí áàéðøóóëàëòûí êîýôôèöèåíò L4= (A1+A2+A3)/(Ï1+Ï2 ) L5= (A1)/(À1+À2+À3-Ï1Ï2) Áîãèíî õóãàöààòàé ºð òºëáºðèéã ÿìàð õýñãèéã ìºíãºí õºðºí㺠áîëîí.30 (12.49-0.5-4 áàëë) 0.8-10 áàëë) 0.49-1.8.49-0.8-6 áàëë 0.70 (14 áàëë 0.3 Êðèòèã ¿íýëãýýíèé êîýôôèöèåíò 0.5 èõ áàéõ íü òîõèðîìæòî îíîâ÷òîé íü 0.3 1 ä¿ãýýð àíãèëàë 2 äóãààð àíãèëàë 3 äóãààð àíãèëàë 4 ä¿ãýýð àíãèëàë 5 äóãààð àíãèëàë ≥0.99 (0.00 (6.5 áàëë) 51 .69-0.0 áîë 19 ≥0.40 (9-7 áàëë) 0.39-0.8-3 1.70 (6.7-2.5 áàëë) 0.79-0.5-0 áàëë <0.20 (0.50 (13.20 (3.50 (10 áàëë) ≥0.2-9.2-0.3+Ï4) L2= A1/(Ï1+Ï2) >0.29-0.8-2) 0.4 Санхүүгийн эрсдлийн шинжилгээ: Òºëáºðèéí ÷àäâàð àëäàãäàõ ýðñäýëèéí ¿íýëãýý.19-0.01-0.8-0 áàëë) <0.10 (3.60 (4.8-0 <0.8-5 1.8-7 1.3*A3)/ (Ï1+0.2-3.80 (10.7-1 áàëë) <0.5*Ï2+0.01-0.20 (9.7-7 áàëë) 0.29-1.5 Òàéëáàð Áîãèíî õóãàöààòàé ºð òºëáºðèéã ìºíãºí õºðºí㺺ð õýðõýí áàðàãäóóëæ áóéã õàðóóëäàã Òóõàéí ñàëáàðààñ õàìààðäàã Ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí ¿íýëãýýíèé øèíæèéí àíãèëàë Ñàíõ¿¿ãèéí ¿ç¿¿ëýëò Øèíæèéí áàãàñàõ íºõöºë Àâñîëþò òºëáºðèéí ÷àäâàðûí ¿ç¿¿ëýëò 0.59 (2.30 (6.2-0. ìºíãºí õºðºí㺠áîëîí áîãèíî õóãàöààòàé ¿íýò öààñààð áàðàãäóóëæ áóéã õàðóóëäàã Óðñãàë ïàññèâûí ÿìàð õýñãèéã á¿õ ýðãýëòèéí õºðºí㺺ð õýðõýí áàðàãäóóëæ áóéã õàðóóëäàã Àêòèâûí õºäºë㺺íò ÷àäâàðûã õàðóóëäàã 6 Ýðãýëòèéí àêòèâûí íèéò àêòèâò ýçëýõ % 2 3 L6= (A1+A2+A3)/Á Õÿçãààðëàëò Ǻâøººðºõ íü 0.2 áàëë) ≥1 (11 ≥2 (20 áàëë 1. 6 ¿ç¿¿ëýëòýýñ òîãòîíî.29-0.10 (5.40 (12.5*A2+0.2 –îîñ áàãàã¿é áàéõ Äèíàìèê ººð÷ëºëòèéã õàðóóëäàã êîýô >0.01-0.2 Óðñãàë òºëáºðèéí ÷àäâàðûí ¿íýëãýýíèé êîýôôèöèåíò 0.7-13 áàëë) 0.5-1 áàëë) 0.3. № ¯ç¿¿ëýëò Òîîöîîíû òîìü¸î 1 Òºëáºðèéí ÷àäâàðûí åðºíõèé ¿ç¿¿ëýëò Àâñîëþò òºëáºðèéí ÷àäâàðûí ¿ç¿¿ëýëò Êðèòèê ¿íýëãýýíèé êîýôôèöèåíò L1= ≥1 (A1+0.30 (9.50 (18.7-0.01 Ýðãýëòèéí õºðºíãèéí íèéò àêòèâò ýçëýõ õóâü ªºðèéí õºðºíãèéí õàíãàëòûí êîýôôèöèåíò - 0.49-0. > 1.69-1.10 (1.69-0.50 (12.

òàéëàí ãàðãàõ õóãàöààíû. Êòëí õóãàöààíû ýõýí áîëîí ýöñèéí ¿åèéí ¿ç¿¿ëýëò Ò. Êóï=(Êòë+3/Ò(Êòëê-Êòëí))/2>1 52 .0.0 áàëë) ≥0.40 (6.80 (5 áàëë) 0.8 áàëë) ≥1.4 áàëë) 1.7 >0. 6.60 (3 áàëë) 0.Òºëáºðèéí ÷àäâàðûí ñýðãýëò: Êâï=(Êòëê+6/Ò(Êòëê-Êòëí))/2 > 1 Êòëê.01 -0.69-0.49 (1-0 áàëë) 7. 12 ñàðààð àâíà  Õýðýâ Êâï>1 áîë êðèçèñèéí áàéäëààñ ãàðàõ áîäèò áîëîìæ áèé  Êâï<1 áîë îéðûí õóãàöààíä ñàíõ¿¿ òºëáºðèéí ÷àäâàð îéðûí õóãàöààíä ñàéæðàõ áîëîìæ áàéõã¿é.45 (8.5-0.4 áàëë) 1.5 áàëë) 0.01-0.01-1.5 Комданий санхүү төлбөрийн чадварын сэргэлтийн шинжилгээ Êîìïàíû òºëáºðèéí ÷àäâàð 6 ñàðûí õóãàöààíä ñàéæðàõ áîëîìæòîé ýñýõèéã ìýäýõ øààðäëàãà ïðàêòèêò òîõèîëäдог.4 0.7 1 ä¿ãýýð àíãèëàë .8-10.8-0.1 áàëë) 0.30 (0. Энд Êòë. 1.22 (17.39-0.4-4. Êîññ êîýôôèöèåíòèéã àøèãëàäàã.0-10. 2.Êàïèòàë÷ëàëûí êîýôôèöèåíò Ñàíõ¿¿ãèéí õàìààðàëã¿é áàéäëûí êîýôôèöèåíò Ñàíõ¿¿ãèéí òîãòâîðòîé áàéäëûí êîýôôèöèåíò Àíãèëàëûí õÿçãààð 0.6 93. Êîññ>0.6.0 10 балл) 1.2-0 áàëë) <0.50 (2 áàëë) 100-97.23-1.1-1 0.56 (3.5-67. Çýýë òºëºõ ÷àäâàðûí ¿ç¿¿ëýëò Õýðýâ Êòë>2.0. 3.6-0 <0.44-0.ñàíõ¿¿ãèéí ¿ç¿¿ëýëò êðèçèñûí áàéäàëòàé ( 9-0 áàëë) 3.6 (9.0 (17.79-0.ýðñäýëã¿é ( 97-100 áàëë) 2 äóãààð àíãèëàë .6 64.70 (4 áàëë) 0.59-0.8 <0.14.45-1.49-0.57 (0.7-1.0.44 (10.4. 9.ñàíõ¿¿ãèéí áàéäàë äóíäà÷ ( 65-37 áàëë) 4 ä¿ãýýð àíãèëàë .ñàíõ¿¿ãèéí áàéäàë õýâèéí ( 67-94 áàëë) 3 äóãààð àíãèëàë .0.ñàíõ¿¿ãèéí áàéäàë òîãòâîðã¿é ( 36-10 áàëë) 5 äóãààð àíãèëàë .1 ñàíõ¿¿ãèéí ÷àäâàð ñàéí áàéãàà ¿åä çýýë òºëºõ ÷àäâàðûã ãàðãàõ øààðäëàãà ãàðíà.31 (4.4-37 33.3 0.517.

6986376 хэвийн зээлтэй зээлдэгчдийн санхүүгийн t-132 2.1338556 t-180 1.Êòëí)/Ò*t) Êtòë>2 áîë òºëáºðèéí ÷àäâàðàà ñàéæðóóëàõ áîëîìæòîé.122224 энэхүү загварыг Орос улсад хэргэлдэг ба t-96 2.8398331 учир дутагдалтай юм.0399947 Эндээс харахад тус компани нь 168 t-12 3. Зээл загварыг төлөх баланс өөрийн боломжтой юм.9693969 сар буюу ойролоцоогоор ойрын 4 жилдээ t-24 3.2750511 t-168 2. Жишээ нь: Çýýë òºëºõ ÷àäâàðûí ¿ç¿¿ëýëòийн загварыг “Зоос гоѐл” ХК – ний санхүүгийн тайландээр туршин үзсэн билээ.687006 буюу 5 жилийн дараагаас муудаж эхлэн t-60 3.2634195 харуулсан t-84 3. Õî¸ðäàõü äóòàãäëûã õàðãàëçàí øèíý çàãâàð ãàðãàñàí áàéíà Êòët=(Êòë+(Êòëê.4162466 дэдээлэл /их хэмжээгээр/ олдсон цагт тус t-156 2.t=(Ктлк+(Ктлк-Ктлн)/Т*t)/2 Хугацаа /сараар/ ДҮН t-2 4. Ктл. Мөн тàéëàíò ¿åèéí ¿ç¿¿ëýëòýýð èðýýä¿é öàãèéí òºëâèéã èëýðõèéëäýã.404615 t-72 3.0870598 t-6 4.9926602 нь харагдаж байна. Чанаргүй болон t-120 2.9810286 манай улсын хувьд шууд хэрэглэх нь t-108 2. Êóï>1 êîìïàíи 3 ñàðûí õóãàöààíä çýýëèéí ÷àäâàð ñàéòàé  Êóï<1 òºëáºðèéí ÷àäâàðûí óëìààñ ýíý áàéãóóëëàãàä çýýë òºëºõ ýðñäýë ¿¿ññýí ãýæ ¿çíý. чадварыг болон бусад сайжруулах бүрэн 53 .8282015 зээл төлөх чадвар сайтай.5574421 тайлан мэдээ t-144 2. Äàâóó òàë: Ýíãèéí Ñóë òàë: Áàéãóóëëàãààñ ýðãýëòèéí àêòèâûí òàëààð ÿâóóëæ áàéãàà áîäëîãûã á¿ðýí òóñãàõ áîëîìæã¿é. харин 180 сар t-36 3. ìºí çýýëèéí ýðñäýëýýñ çàéëñõèéõ áîëîìæòîéã õàðóóëäàã.

Энэ мэтчилэн алдаа дутагдал байгаагаас гадна дан ганц санхүүгийн тайланд тулгуурлан зээлийн зэрэглэл болон зээлжих чадварыг тодорхойлох нь санхүүгийн 2 төрлийн тайлантай манай орны хувьд учир дутагдалтай учир өөрийн орны нөхцөл байдалд илүү тохирсон арга аргачлал боловсуулах нь нэн чухал байгаа нь харагдаж байна.Àëüòìàíû 1968 онд зохиосон òàâàí хувьсагчтай загвар нь манай улсын нөхцөлд шууд хуулбарлан хэрэглэх нь тохирохгүй байгаа нь практикт тодорхой болсон.Анхбаяр –ын СЗХ -ны илтгэлийн уралдаанд тавьсан “Зэрэглэл тогтоохын ач холбогдол” сэвэвт судалгаанд SOCELB аргыг хэрэглэсэн ба зөвхөн санхүүгийн тайлан ашигласнаас гадна тайлбарлагч хувьсагчдийн хоорондох корреляци хамаарлалыг нь харгалзан үзээгүйгээс гадна баллын оноог гадны жишээнээс шууд хуулбарлан ашигласан байдаг. Гэвч эдгээр аргачилал нь шилжилтийн эдийн засагтаа яваа манай орны хувьд тэр бүр таарч тохирохгүй байгаагаас зээлийн эрсдэлийг бууруулж чадахгүй хэвээр байна. 54 . çýýë õ¿ñýã÷äýä çýýë îëãîñîí òîõèîëä çýýëèéí ýðãýí òºëºëò ÿìàð áàéõûã óðüä÷èëàí òààìàãëàõàä зэрэг олон асуудалд бага ч болов тус дөхөм болох болов уу. удирдах” сэдэвт магистрын ажилд мөн л хүчин зүйлсийг санхүүгийн санхүүгийн харьцаанаас сонгон авсан ба корелляцын шинжилгээ тооцоогүйгээс загварт алдаа гарсан байж болох талтай) гадна тус ажилдаа зээлийн эрсдэлийг үнэлдэг merton –ны загварыг ашигласан байдаг. ä¿ðýì æóðàì áàéõã¿é. Ìàíàé óëñûí áàíêíû ñèñòåìä çýýëäýã÷èéã ¿íýëýõ òîäîðõîé òîãòñîí àðãà.Ишдоржийн “Арилжааны банкны зээлийн эрсдлийг үнэлэх. Гэтэл энэ загвар нь хувьцаат компаний хувьд илүү тохиромжтой загвар юм. Тиймээс миний ñàíàë áîëãîæ áóé ýíýõ¿¿ загвар íü çýýëèéí ýäèéí çàñàã÷èä çýýëäýã÷äýý çºâ ¿íýëýõ. Мөн бидний боловсруулсан дампуурлын эрсдэлийн шинэчилсэн загварыг хэрэглэх нь зүйтэй гэж зөвлөж байна. Үүнээс гадна МУИС-ЭЗС-ийн магистар Б.ЕРӨНХИЙ ДҮГНЭЛТ Ìîíãîë óëñûí áàíê ñàíõ¿¿ãèéí ñåêòîð õºãæèõèéí õèðýýð àðèëæààíû áàíêóóä çýýëäýã÷ýý ¿íýëýõ àðãà àðãà÷ëàë çàéëøã¿é øààðäàãäàæ áàéíà. õàðèí áàíêóóä ººð ººðñäèéí àðãà áàðèëààð çýýëäýã÷ýý ¿íýëæ áàéãàà þì. Зээлийн эрсдэлийн талаар олон төрлийн судалгаа шинжилгээ хийх боломтой ба манай орны судлаачдын боловсруулсан хэдий ч (“Анод банкны Эрсдлийн удирдлагын газрын судлаач Ч. Арилжааны банкууд маань зээлийн эрсдлээ бууруулахын тулд дээрх боловсруулсан арагчиллыг туршиж үзхээс гадна зээлдэгчийн санхүүгийн эрсдэлийн иж бүрэн шинжилгээг хийдэг байх хэрэгтэй байна. Òóõàéäáàë. Ý. Энэõ¿¿ ñóäàëãààíû ÿâöàä ÷ áàòëàãäàæ áàéíà.

шалгалтыг чанарын өндөр төвшинд хийдэг байх хэрэгтэйгээс гадна зээлийн эдийн засагч нь энэ төслийн болон санхүү. Эцэст нь хэлэхэд компанийн санхүү. төлбөрийн чадварыг тодорхойлох шинжилгээг зээлийн эдийн засагч нь компани бүрийн хувьд хийх нь цаг шаардсан ажил тул үүнийг хялбарчилах зорилгоор Java дрограмчилалын хэлдээр (Java –гийн визуал орчинд) программ боловсруулж байгаа билээ.  Зээлийн дараах төслийн үйл явцтай ойр ойр танилцан хяналт. Таффлерын 4 хувьсагчтай загвар нь 26. эрсдлийн шинжилгээг төгс хийдэг байх. өргөн мэдээлэлийн сантай байх  Өндөр хөгжилтэй орнуудад өргөн хэрэглэгддэг зээлийн даатлалыг өөрийн орны эдийн засгийн нөхцөл байдалтай уялдуулан нэвтрүүлэх. Үүнээс гадна арилжааны банкууд маань зээлийн эрсдэлээ бууруулахын тулд дараах асуудлуудыг ойрын үед шийдвэрлэх хэрэгтэй байна. 55 . хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй 88 компаниас зөвхөн 26 компанийг л дампуураагүй гэж харуулсан. Харин бидний энэхүү шинэ загвар нь дампуураагүй гэж үзсэн 63 компанийг бүгдийн дампуураагүй гэж гаргасан байна.  Зээлийн эрсдэлийг бууруулахын тулд зээлдэгчийн зан төлвийг судлах тал дээр илүү анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй байна.Өнөөдөр үйл ажиллагаагаа явуулж буй. Учир нь Assimetric Information буюу дутуу мэдээлэлийн улмаас adverse selection буюу муу сонголт үүсдэг ба үүнийг дагааг moral hazart –ын аюул ч үүсч болно. Мөн дампуурлын эрсдэлийг харуулдаг бусад загварын утгаас харахад нийт 88 компаниас дампуурлыг зөв тодорхойлсон байдлыг авч үзвэл: Альтманы ZETA загвар 48.  Банкууд нь зээлийн үнэн зөв. Тус судалгааг хийхэд мэдээлэл дутмаг байсан (зээлдэгчийн мэдээлэл нь нууцлагдмал байдаг) ба энэхүү боловсруулсан аргыг арилжааны банкууд нь өөрт буй зээлдэгчийн мэдээлэлдээр тулгуурлан (тус аргад дурьдсан зарим мэдээлэлийг арилжааны банкууд авдаггүй учир нэмж аваад) туршин үзсэний үндсэн дээр тус загварын жинхэнэ ажиллаж буй эсхийг батлах юм. Лисогийн дөрвөн хувьсагчтай загвар нь 22 гэж гаргасан байна.

Embrechts. "Methodologies for Management and Measuring Operational Risk. Charles M.Гэрэлт-Од (2005 он) 5.Öýðýíïèë Ï. D. Third edition. Risk.ph .. 2000. А. M. “Санхүүгийн байгууллагын эрсдлийн удирдлага” З.ph . Harmantzis. Credit Portfolio Management. “Банкны зээлийн эрсдлийн удирдлага” Ө. óäèðäàõ”. Vol. "Risk Management. “Аж ахуйн нэгжийн санхүү” доктор. and Salkin. Firm Heterogeneity and Credit Risk Diversification (Samuel Hanson. Cruz. C.. P. А. 22. Reto R. Ө. 26.Öэвэлмаа (2002 он) 8. Gallati (2003) “Risk Management and Capital Adequacy”. Daniel L. M.. 1998.Smithson. Ö.Аюурзана (2004 он) 9. “Санхүүгийн тайлан шинжилгээ” Док(ph) Б. 2000. 25. "Эрсдэл ба даатгал" Г." Journal of Risk.Ашигласан ном.Ë. Philippe Jorion (2003) “Financial Risk Manager Handbook”. Монголбанк судалгааны ажил.Балж (2006 îí) 13.Rubinfeld) 18. Philippe Jorion (2001) “Value at Risk: The New benchmark for Managing Financial Risk”." McGraw-Hill Trade. Hashem Persaran (2005 îí) 15. Coleman. 24.Ганзориг (2007 îí) 2. Эрсдэлийн удирдлага äîêòîð. “Áàíêíû õ¿ëýýæ áîëçîøã¿é ýðñäëèéã ¿íýëýõ.Îþóíáèëýã (2003 îí) Гадаад ном: 14. John Wiley and Sons. McGraw-Hill 20.Îþóí (2007îí) 4. Calif. R. F. New jersey: John Wiley &Sons (2006 îí) 17. Credit Risk and Bank Lending in the Czech Pepublic / Joerg Keplinger (2003îí)/ 16. Mark. “Арилжааны банкуудын албан бус зэрэглэл тогтоох нь” С.Pindyck. Áàíêíû çýýëèéí øèíæèëãýý Ä. "Modeling and Measuring Operational Risk. 2002.Ганзориг (2007 îí) 3. pg. 19. зээлийн шинжилгээ” доктор ph. “Арилжааны банкны зээл. G. “Зах зээлийн эрсдэл тооцох аргачлал" Монгол банк Хяналт шалгалтын газар 2002 îí) 12." INFORMS Annual Meeting 2002 San Jose. Ñàíõ¿¿ ìàòåìàòèê õè÷ýýëèéí ëåêö äîêòîð. Second Edition. 1.Хоролсүрэн 6. Operational Risk Special Report. T. Springer Verlag. C. Mikosch (2001) ”Modelling Extremal Events for Insurance and Finance”. McGraw-Hill.ph ..Сайнжаргал 7. Second Edition. “Eviews 5 User’s Guide” (2004) 23.M. Crouhy. Менежментийн эдийн засгийн онол Х.Оюунцацрал (2006он) 10. Microeconomics (Robert S. 21. материалын жагсаалт Монгол ном: 1. November 2000 ХАВСРАЛТ ХАВСРАЛТ №1 56 . 63-72. and Galai. Îäîíñ¿ðýí (2004 он) 11. R. Kluppelberg.

218923 1.738814 19. Dev.085312 0.075311 4.045013 -37.010479 0.137558 3347.5636 Minimum -0.279744 9.012659 0.664153 21.571784 -3.54489 -0.231635 2.062518 2.552839 -0.033976 0.000000 22 22 22 22 22 22 22 22 C9 C10 C11 C12 C13 C14 C15 C16 Mean 4.60656 0. 0.460637 Median 1.000000 2.938105 C17 C18 C19 C20 C21 Mean 0.064327 0.85257 0.469789 0.59251 19.005739 0.29647 319.030616 0.179479 2.18875 12.0147 4.062518 0.20335 19.162438 1.795874 3.000000 0.101183 0.0681 -3.863073 0.202855 -174.085312 0.093476 0.000000 0.422778 12.481362 -815.33089 Minimum 0.064879 Maximum 0.206270 4. Dev.280805 0.98548 Minimum -2.033976 0.922443 0.47361 19.202855 -0.76097 Jarque-Bera 223.228159 3.391013 0.375542 3.7601 Probability 0.314058 Kurtosis 16.768744 18.222268 0.11349 0.512630 1.5120 154.896395 -3.768744 15.1532 1.51120 7.180898 0.468397 0.461826 2.457868 Skewness -1.608475 0.990000 3.100815 -4.99475 Median 0.3290 17.137558 2.04635 18.8909 3.655000 0.090000 -46.394263 2.945745 Kurtosis 6.7743 Std.000000 0.064327 720.0370 89.208962 Maximum 44.15304 111.5518 299.13379 -99.388569 19.811939 0.145 4.012659 10.740421 3.95254 51.000000 0.000000 0.003425 -1.64539 14.595871 113.634380 0.564211 Maximum 0.349371 3.283446 1.33145 4.232831 3.6102 164.983759 20.202042 0.236014 0.55701 Jarque-Bera 89.096834 0.C1 C2 C3 C4 C5 C6 C7 C8 Mean 0.006041 186.519244 0.26848 14.000000 0.45088 3.459467 3.385723 Skewness 3.000000 0.949798 1.000000 0.113044 3.977940 45.142029 5.000000 0.7691 Probability 0.000000 0.117320 -46.250565 0.501402 0.157304 179.206270 3.079226 Median 0.87455 6.398327 1.000000 0.419647 4.002667 0.68998 57 .811628 0.744058 -4.473182 -1.457935 -1.665066 0.0201 40.87455 15.552839 -0.00390 116.006041 0.035595 1.126191 Skewness -2.3046 279.37210 0.080616 0.457935 3.399297 0.000000 22 22 22 22 22 22 22 22 C22 C23 Observations Observations 9.60468 3.88675 1. 0.740102 325.876291 3.329696 0.469789 0.402585 4.833139 Std.055690 0.280500 -4.160922 Std.000000 0.957762 10.20834 7.66427 14.554970 11.526776 0.397929 Kurtosis 11.993823 3.047325 0.01094 11. Dev.8654 0. 9.581648 320.000000 0.122300 0.092625 3.000000 0.289991 4.737782 8.343693 0.

6 5 0.000397 0.019273 Median 1.938105 -4. Dev .000103 0.362394 1.5 Series : C11 Sample 1 22 Obs erv ations 22 0. h = 0.0 7.063723 0.160922 Std.5 10.000004 0.22933 7.45088 J arque-Bera Probability 279.427408 1.87279 0.225999 3.988880 3.665066 19.608475 19.381557 Kurtosis 14.047325 4.3 10 0.49E-05 0.740421 -4.343693 0.03665 6.87178 0.1579) 1.59251 319.5 5. Dev.000199 0.000000 0 -50 -45 -40 -35 -30 -25 -20 -15 -10 -5 0 5 0.224032 2.5 20.4 Jarque-Bera Probability 0.115692 0.910181 0.8386 24.5518 0.526776 -4.010479 -93.280500 19.737782 -46.79708 162.000103 0.000000 0 0.0439 4. Sk ewnes s Kurtos is 1.0 17.1 0.0 2.146657 Skewness 3.031129 2.080616 18.43144 1. Dev.8909 0.336977 0.88675 0.126178 0.140131 89.000000 0.Jarque-Bera 18.0878 Probability 0.0 20 Series: C2 Sample 1 22 Observations 22 Kernel Dens ity (Normal.000000 0.342302 3.000000 0.00390 335.811628 0.000000 0. 20.35514 195.4 15 0.13379 9.8985 Probability 0.513420 11.0 -40 -30 -20 -10 0 C2 58 .338655 14.7846 18.98548 Minimum -0.676650 0.44916 Jarque-Bera 157.0 12.122300 4.2 -1.000000 22 22 22 22 22 22 Observations ХАВСРАЛТ №2 Ker nel Dens ity ( Nor mal.15043 3.18875 20.000000 0.315970 1.000000 0.363792 0.346997 0. h = 0.0 0 5 10 15 20 C11 Mean Median Max imum Minimum Std.350938 14.0 15 Mean Median Maximum Minimum Std.5006) 20 0.000000 22 22 22 22 22 22 22 Observations C30 C31 C32 C33 C34 C35 Mean 9.2 5 0.000000 0.931866 Maximum 94.5 15.896395 0.04168 254.35514 282.222268 3.0889 17.266839 0. Skewness Kurtosis 0.8 10 0.7846 195.092625 0.

988880 6. Sk ewnes s Kurtos is 6 0. h = 0.085312 0.033976 2.8 0.385723 4.811939 3. Dev .0 2.338655 7.25 1.8 1.2 0.3 4 0.0 -0.100 .22410 -4.79708 0.80 .87455 0.5 1.010479 0.833139 9.0 1.2 Mean Medi an Max i mum Mi ni mum Std.003425 0.5 1.4 0.00 0 20 40 60 0 10 20 30 40 50 60 C26 ХАВСРАЛТ №3 59 .3473) Series : C26 Sample 1 22 Obs erv ations 22 0.24802 2 0. h = 0.100815 3.1 0 0.1057) Series : C16 Sample 1 22 Obs erv ations 22 1.05 20 0.101183 2 0.60 . h = 0.0245) C16 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 14 8 Series : C18 Sample 1 22 Obs erv ations 22 12 6 10 Mean Median Max imum Minimum Std.87279 -4. Sk ewnes s Kurtos is 0.457935 15.000000 0.0 0.063723 1.0 6 0.224032 0.5 2. Sk ewnes s Kurtos is 8 4 6 2 4 2 J arque-Bera Probability 0 -0.5 C18 Ker nel Dens ity ( Nor mal.5 195.343693 3.000000 0 0.0 0 1 2 3 0.552839 0. Dev .49E-05 0.0 1.50 C34 10 Ker nel D ens ity ( N or mal.559319 57.4 Mean Median Max imum Minimum Std.219431 13.77389 3.342302 1.5 0. Dev .20 335.460637 1.388569 J arque-Bera Probabi l i ty 4.06 4 0.5 1.5 1. Sk ewnes s Kurtos is 3.2159) 0.0 3.665066 2.5 3.6 4 0.526776 0.01 5 -4. Dev .8 10 0.000004 0 0 0. Dev .0 0.6 0.03665 J arque-Bera Probability 0.117320 0.76097 J arque-Bera Probability 325.319857 12.581648 0.2 0.876813 2.4 20 1.40 .092625 0.03 0. Dev .0 10 Series : C32 Sample 1 22 Obs erv ations 22 1.04 Mean Median Max imum Minimum Std.0 1.7601 0.02 10 0.08 Mean Median Max imum Minimum Std.000000 0 2.00 1.22933 19. h = 2.5 2. h = 9.5 Seri es : C13 Sampl e 1 22 Obs erv ati ons 22 8 0.0 1.0 0.10 8 0.8386 0.4 Mean Median Max imum Minimum Std.6 0.740421 11. Sk ewnes s Kurtos is 0.00 .0 3 0.02 J arque-Bera Probability 134.0 2.2741 0. Sk ewnes s Kurtos is 15 0.350938 J arque-Bera Probability 24.0 1. h = 0.50 0.2 1.062518 -0.4 6 0.04 5.208962 45.00390 0.266839 0.2 0 0.0 15 0.75 1.18875 J arque-Bera Probability 89. Sk ewnes s Kurtos i s 1.2 8 1.0756) 20 4 Series : C34 Sample 1 22 Obs erv ations 22 15 3 10 2 5 1 Mean Median Max imum Minimum Std.5 3.Ker nel Dens ity ( Nor mal.0 C32 25 Ker nel D ens ity ( N or mal.2 0 0.25 0.459467 0.315970 -93.362394 20.000000 5 0.314058 19.7846 0. h = 0.0 0.000000 0 0 ** -90 -80 -70 -60 -50 -40 -30 -20 -10 0 10 C 33 Kernel Density (Normal.0 0 1 2 0.4171) Series : C33 Sample 1 22 Obs erv ations 22 0.33089 0.4 0.957762 1.469789 3.00 1.5 2. Dev .000000 2 0.4050) 10 0.5 4 25 Ker nel Dens ity (C13 Nor mal.0 10 20 30 0 40 Kernel Dens ity (Normal.

11029 -0.27717 11.8357 -0.69125 -1.53156 -0.34055 0.№ он k1 2006 k2 Z Таффлер Лисо ZETA Z-san Z -new L 0.5823 -5.708 0.34252 -1.826 -0.2749 23.0574 -0.197 -5.3892 -0.19972 -0.518402 1 60 .1066 -0.4019 0.0891 -0.0057 0.02521 0.03798 0.7051 -0.6516 -0.0269 0.02573 0 k11 2006 0.001 0.01 -0.76195 0.0354 -0.781304 1 k13 2006 0.33772 -0.44403 2.648983 1 k4 2006 5.48352 0.1364 -0.24732 0.5699 0.16291 1 k5 2006 -0.06158 6.39083 -0.3527 0.0145 0.3554 -0.4616 0.0307 0.03106 0.0296 0.16466 3.03 0.069893 1 k23 2006 1.0039 0.5613 0.14362 0 k14 2006 1.79686 0.29548 0.227833 1 k12 2006 2.03775 6.07218 0.0315 -0.3501 -0.3755 0.93255 6.112396 1 k3 2006 1.58235 1.4943 0.02529 0.33877 -0.64915 0.92972 -4.04157 -0.2187 0.475117 1 k8 2006 2.29004 0.627025 1 k19 2006 2.82509 0.8686 -0.0639 0.42924 -0.806389 1 k17 2006 0.0886 0.399132 1 k10 2006 0.73001 1 k20 2006 0.54163 4.1635 0 k7 2006 1.544569 1 k15 2006 -3.55185 -0.8912 -0.066 3.291516 1 k24 2006 0.01441 -0.4727 -10.5305 0.412362 1 2006 0.146 -0.49231 0 k22 2006 6.26648 -0.64316 -0.1152 0.34246 0.21715 1.40928 -1.0315 0.15695 0 k6 2006 -0.4425 0.41705 -0.0017 0.04399 -0.9937 -2.0049 0.0282 -0.47787 0 k16 2006 13.41974 0.12872 0.8283 0.55938 -1.4371 1.9633 0.035096 1 k27 2006 1.012998 1 k21 2006 -1.68315 1 k9 2006 1.7462 -0.06269 -0.14785 0.0453 -0.09452 0.0091 0.1717 -1.49998 5.09946 1.2869 -0.2041 0.6054 -3.006 0.8076 0.1084 -0.0936 0.0333 -0.44442 -0.04063 3.84248 -0.2428 0.53989 1.50144 0.74309 1.12409 -0.05079 0.131799 1 k25 2006 1.521537 1 k26 2006 0.245797 1 k18 2006 1.58594 0.10104 0.0531 -0.65171 1.28084 4.49383 0.00231 -0.25657 3.53756 0.3587 -0.62805 -0.3163 0.

44028 0.70047 0.5243 0.17018 -0.0801 -0.k28 2006 6.0067 3.24486 0 k34 2006 2.75882 0.0239 -0.168 -0.3913 -0.0009 0.05831 10.7745 -3.4158 4.2788 -2.24013 0.0613 -0.20529 0.3376 -1.7246 -2.1719 -0.21252 0 k42 2006 0.4841 -1.308 0.0498 -0.71226 0.439694 1 k41 2006 -0.55741 -0.676 -4.45218 2.02516 0.279721 1 k36 2006 -2.116487 1 k29 2006 0.0851 -0.793976 1 k47 2006 1.562022 1 k49 2006 -0.02151 2.19955 -0.0535 2.67936 3.026 -0.38615 0.4069 -2.00697 0 k54 2006 1.019 0.556805 1 k30 2006 k31 2006 1.1496 8.03096 0 k50 2006 0.673421 1 k44 2006 -0.00189 -0.14799 0.2931 -3.209395 1 k46 2006 2.7516 0.347484 1 k51 2006 2.73559 1.5627 0.34319 0.0675 -0.6814 -0.20953 0 k38 2006 -1.06056 0.03358 0.02226 0.63161 0.73698 3.2265 -2.37102 1.3027 13.98749 4.8456 1.10735 3.2932 -22.04373 -0.8806 -4.06093 -0.60225 -0.28862 -0.04422 0.76697 -0.09404 0.06753 -0.00966 0 k53 2006 -0.998 0.4221 -1.20153 0.36294 1 k32 2006 -4.432 -1.76062 -0.385463 1 k48 2006 19.12947 4.1258 -0.3261 -15.15412 5.036 -0.188363 1 5.33441 0.662285 1 k55 2006 17.30382 2.0608 1.01763 0.8309 -0.6468 -0.50033 0 k39 2006 -0.1013 -0.8071 0.41224 0.15455 0.2624 -1.553894 1 k52 2006 -0.01979 0.7008 0 k33 2006 -0.08849 6.68597 -1.8308 13.54081 0.26284 0.6282 -1.14647 0.4633 -0.56962 0.0274 -0.0281 -0.5913 0.01962 0.0697 -0.3748 0.1318 -4.599743 1 61 .011 0.99418 2.4109 -0.96964 0 k37 2006 -0.97699 -0.13347 0 k45 2006 5.6586 0.00109 0.590178 1 k35 2006 0.9746 32.0016 0.81337 0.57 -0.1271 -0.66575 -0.06789 0.27209 0.0569 -1.0021 -0.20699 8.1846 0.1215 -0.00839 0.9998 -0.49712 2.39223 -1.0645 -0.07458 0 k40 2006 0.6364 -3.0655 -0.1024 0.2473 -6.2311 -0.90141 -0.18662 9.100574 1 k43 2006 2.0961 -0.2383 -1.

52378 1 k61 2006 2.1232 0.08428 3.0858 -0.0455 0.83686 0.04336 -0.07771 0.94121 0 k69 2006 -0.91991 -0.8372 -4.19828 0.7514 1.03885 1 62 .10526 -0.300504 1 k63 2006 3.01699 0.9798 3.32737 0.7176 -5.043 -0.04799 13.323515 1 k76 2006 -0.80958 0.02149 -0.32058 0 k73 2006 2.4668 6.20948 0.26535 -0.87519 3.032543 1 k83 2006 6.36584 5.3301 -0.02314 0 k77 2006 25.0713 0.9719 -1.0606 0.11067 3.01114 0.49988 1.5754 1.2282 -2.00393 0.40008 0 k70 2006 -0.06367 -0.2283 -2.5814 -0.1084 -0.5814 -0.1221 -0.5953 0.0014 1 k71 2006 -0.6709 -2.1434 -0.446761 1 k80 2006 0.3177 -0.8183 -4.1651 -0.23939 0.1885 -0.55286 1.63095 0.02908 0.01252 -0.04384 0.26227 0.5408 -2.7595 -0.0587 -0.61375 0.33644 0.68 12.7605 0.0158 0.2197 0.70718 0.00096 0.245548 1 k81 2006 0.3727 -0.06016 0.0209 -0.02174 -0.64376 -1.11112 -0.68455 7.40843 -0.50913 0.385256 1 k60 2006 26.084607 1 k75 2006 0.964169 1 k62 2006 0.65267 0.0326 0.3306 -0.76826 0 k57 2006 0.555876 1 k67 2006 -0.48117 2.4489 -0.3846 -0.11862 0.3217 0.165792 1 k59 2006 1.04626 0 k82 2006 0.0031 0.5839 7.63429 13.7086 -0.30755 -0.089 0.20095 0.7234 -0.46722 0.7307 0.08441 1.03476 1.3138 0 k68 2006 -1.26652 -1.40491 -0.450071 1 k64 2006 1.0368 -0.5623 50.907656 1 k74 2006 0.324 44.1425 0.001033 1 k79 2006 1.03839 0.043 -0.k56 2006 -0.043 -0.1485 -0.0411 -0.0039 0.18225 7.00174 0.0836 -0.7267 -2.07216 1 k78 2006 0.29352 0.1011 -0.56405 1 k65 2006 2.72121 1.2818 -0.02313 0 k72 2006 -0.076089 1 k66 2006 7.00021 0.66755 0.796 0.1083 -0.8405 0.21568 0.0446 -0.6068 -1.6605 0.0652 -0.90468 2.11 0.3962 -1.47865 0.00138 0.10754 13.84226 -0.310503 1 k58 2006 0.1827 0.08467 2.8441 -0.3018 -1.4767 -1.01372 0.70146 2.02889 1.

9012 8.00562 0.04103 1.6 дээш -0.50099 7.0697) Дампуурсан 1.954135 1 9 26 22 63 2.94337 5.04587 0.68236 0.5084 0.01149 0.k84 2006 4.657583 1 k88 2005 4.5-100% магдлал 63 .43399 0.06991 0.25346 0.59 1-2.99 1-2.2-0.оос дээш 0.1136 2.3.74645 0.оос бага 0.299061 1 k87 2006 1.01дээш 0.3 0.55956 0.0697 бага 96.27765 0.95867 0.037оос Зөв тооцсон Дампуураагүй 26 2.47019 0.64619 0.04315 0.0014-ээс (-0.04125 1 k86 2006 0.691433 1 k85 2006 0.037 -0.35715 0.037бага -0.81-2.81-ээс бага Итгэх 85-90% 1.99-дээш 48 2.4677 -0.01 0.01286 0.19828 6.2.47489 0.1-ээс бага 1-ээс бага 90% 85-90% 0.0014 дээш дээш Эргэлзээтэй 1.