P. 1
ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ

ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ

|Views: 175|Likes:

More info:

Published by: Vasilis-Arsenis Asteriou on Sep 13, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/04/2012

pdf

text

original

Studies & Publishing

ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157 www.arnοs.gr
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.


13







1. 1. ΈΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΡΙΖΟΥΣΑΣ

Για έναν ν×ν τετραγωνικό πίνακα Α, λέµε ορίζουσα του πίνακα Α και γράφουµε
detA =| A|, τον πραγµατικό αριθµό που προκύπτει από µία συγκεκριµένη διαδικασία
υπολογισµού.
Αν ο Α είναι 2×2 πίνακας η ορίζουσά του υπολογίζεται ως εξής :

= = Α =
2 1
2 1
σµβ β β
α α
| | A det
2 1 2 1
α β β α −

Αν ο Α είναι 3×3 πίνακας, ο υπολογισµός της ορίζουσας γίνεται µε ανάπτυξη κατά
γραµµή ή στήλη και έχουµε αναγωγή σε άθροισµα 2×2 οριζουσών π.χ. η ανάπτυξη ως
προς τη πρώτη γραµµή ή την 2
η
στήλη γίνεται ως εξής :

= + − = = Α =
+ − +
32 31
22 21
13
33 31
23 21
12
33 32
23 22
11
33 32 31
23 22 21
13 12 11
σµβ α α
α α
α
α α
α α
α
α α
α α
α
α α α
α α α
α α α
| | A det

23 21
13 11
32
33 31
13 11
22
33 31
23 21
12
α α
α α
α
α α
α α
α
α α
α α
α − + − =


Σχόλιο : Τα στοιχεία κατά την ανάπτυξη έχουν πρόσηµο + ή – ανάλογα µε το αν το
άθροισµα του δείκτη (θέση) του στοιχείου είναι άρτιο ή περιττό δηλαδή
λ
1) (
+

κ
για το
στοιχείο α
κλ
.
π.χ. το πρόσηµο στο στοιχείο α
11
είναι ) ( ) 1 (
1 1
+ = −
+
, στο στοιχείο α
32
είναι ) ( ) 1 (
2 3
− = −
+
,
στο στοιχείο α
33
είναι ) ( ) 1 (
33
+ = − , στο στοιχείο α
31
είναι ) ( ) 1 (
1 3
+ −
+
, στο στοιχείο α
21

είναι ) 1 ( ) 1 (
1 2
− = −
+
.


1.2. Ι∆ΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΙΖΟΥΣΩΝ

Τονίζουµε ότι η ορίζουσα του πίνακα Α είναι πραγµατικός αριθµός δηλαδή |A|∈ R.

1
η
) Όταν αλλάζουµε τη θέση 2 γραµµών ή 2 στηλών τότε η ορίζουσα αλλάζει πρόσηµο.

π.χ. | Α |= ( )
2 1 2 1 2 1 2 1
2 1
2 1
1 2
1 2
2 1
2 1
α β β α β α α β
α α
β β
β β
α α
β β
α α
− = − − = − = − =



ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ
ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ





Studies & Publishing


ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157 www.arnοs.gr
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

14
2
η
) Μπορούµε να βγάλουµε κοινό παράγοντα από µία γραµµή ή στήλη µιας ορίζουσας.

π.χ. | Α | = ( )
1 2
2 1 2 1
β β α
β β
1 1
α
β β
α α
− = =

3
η
) Μπορούµε να προσθέσουµε όλες τις γραµµές ή όλες τις στήλες σε µια γραµµή ή
στήλη (µπορούµε και λιγότερες). π.χ.

λ 2 2
1 λ 1
1 1 1
3 λ
λ 2 2
1 λ 1
3 λ 3 λ 3 λ
λ 2 2
1 λ 1
2 1 λ
) ( | | + =
+ + +
= = Α
Προσθέσαµε τις τρεις γραµµές στην πρώτη
1 3 2 1
γ γ γ γ ′ → + +

4
η
) Μπορούµε να πολλαπλασιάσουµε µια γραµµή ή στήλη µε έναν πραγµατικό αριθµό
και να την προσθέσουµε σε κάποια άλλη. π.χ.


2 1 2 1 1 2
σ σ σ γ γ γ
1 λ 2 3
1 λ 1
0 1 1
1 λ
1 λ 2 3
1 λ 1
0 λ 1 1 λ
1 λ 2 3
1 λ 1
1 1 λ
′ → + ′ → + −
=


− =

− −
=

= Α ) ( | |
) (


) )( ( ) ( ) ( 6 λ 1 λ
1 λ 5
1 1 λ
1 λ
1 λ 5 3
1 1 λ 1
0 0 1
1 λ
2
− − =

+
− =

+ − =

5
η
) Η ορίζουσα τριγωνικού πίνακα πάνω ή κάτω είναι ίση µε το γινόµενο των
διαγώνιων στοιχείων. π.χ.

λµ 7
µ 2 1
0 λ 2
0 0 7
=

= Α| |

6
η
) Όταν 2 γραµµές ή στήλες µιας ορίζουσας είναι ίσες ή ανάλογες τότε η ορίζουσα
είναι ίση µε µηδέν. Επίσης όταν µια γραµµή ή στήλη έχει όλα τα στοιχεία µηδέν τότε η
ορίζουσα είναι µηδέν.

7
η
) Για τους n n × πίνακες Α, Β , Α
Τ
– ανάστροφο του Α ισχύουν :
| | | | Β ⋅ Α = ΑΒ , |Α
Τ
|=|Α|

8
η
) Όταν 0 ≠ Α τότε λέµε ότι ο πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή οµαλός. ∆ηλαδή
υπάρχει ο αντίστροφός του Α
-1
, µε Ι = Α ⋅ Α = Α ⋅ Α
− − 1 1

και ισχύει:
1
1
= Α ⋅ Α

ή
Α
= Α

1
1

ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ





Studies & Publishing


ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157 www.arnοs.gr
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

15
9
η
) Όταν στην ορίζουσα ενός n×n πίνακα Α τα στοιχεία µιας στήλης (ή γραµµής)
είναι άθροισµα κ – προσθετέων τότε η ορίζουσα Α γράφεται σαν άθροισµα κ –
οριζουσών.

π.χ.
3 x 7
0 x 3
4 x 1
3 α 7
0 α 3
4 α 1
3 x α 7
0 x α 3
4 x α 1
3
2
1
3
2
1
3 3
2 2
1 1

+

=
− +
+
+



1.3. ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΟΡΙΖΟΥΣΑ-ΑΛΓΕΒΡΙΚΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ-ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ Α
-1

Σ΄ έναν n×n πίνακα Α αν πάρουµε το στοιχείο α
ij
και ‘κόψουµε’ την i – γραµµή
και την j – στήλη τότε προκύπτει ένας (n-1)×(n-1) πίνακας Μ
ij
του οποίου η
ορίζουσα
ij
Μ λέγεται ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου α
ij .
Αν πάρουµε την τιµή της ελάσσονας ορίζουσας, µε πρόσηµο ανάλογα µε τη θέση του
στοιχείου α
ij
, δηλαδή Α
ij
= (-1)
i+j


ij
Μ
τότε έχουµε το αλγεβρικό συµπλήρωµα Α
ij

του στοιχείου α
ij
.
π.χ. Για τον πίνακα Α =









 −
2 1 3
4 2 0
1 3 1
να βρεθεί η ελάσσονα ορίζουσα των
στοιχείων α
21
, α
32
και τα αλγεβρικά συµπληρώµατα Α
21
, Α
32
.
Για το στοιχείο α
21
αφαιρούµε την 2
η
γραµµή και τη 1
η
στήλη οπότε προκύπτει ο
πίνακας :
Μ
21
=







 −
2 1
1 3

Άρα η ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου α
21
είναι:

7 ) 1 ( 6
2 1
1 3
21
= − − =

= Μ
και το αλγεβρικό συµπλήρωµα Α
21
= (-1)
2+1
21
Μ = -7.
Όµοια για το στοιχείο α
32
έχουµε τον πίνακα:
Μ
32
=







 −
4 0
1 1

την ελάσσονα ορίζουσα : 4 0 4
4 0
1 1
32
= − =

= Μ
και το αλγεβρικό συµπλήρωµα: Α
32
= - 4
32
− = Μ

ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ





Studies & Publishing


ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157 www.arnοs.gr
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

16
Μεθοδολογία Υπολογισµού Ορίζουσας

Σε µια ορίζουσα για τον υπολογισµό της ή την απόδειξη κάποιας σχέσης φροντίζουµε :
α) Να βγάλουµε κοινό παράγοντα σε γραµµή ή στήλη.
β) Να εµφανίσουµε όσο περισσότερα (µπόλικα) µηδενικά γίνεται προκειµένου να
βρεθεί το ανάπτυγµα εύκολα σε µορφή γινοµένου παραγόντων. Μ’ αυτόν τον τρόπο
βρίσκουµε εύκολα τις τιµές που µηδενίζεται η ορίζουσα δηλ. |Α|=0.


ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΙΝΑΚΑ Α
-1


Όταν 0 ≠ Α τότε υπάρχει ο αντίστροφος πίνακας και δίνεται από τη σχέση:
Α adj
1
1
Α
= Α


όπου ο πίνακας adjΑ έχει στήλες τα αλγεβρικά συµπληρώµατα των γραµµών του
πίνακα Α και λέγεται συµπληρωµατικός ή προσαρτηµένος πίνακας. ∆ηλαδή έχουµε:















Α Α Α
Α Α Α
Α Α Α
Α
= Α

nn n 2 n 1
2 n 22 12
1 n 21 11
1
1







Παράδειγµα 1
ο


Να βρεθεί ο αντίστροφος του Α =








δ γ
β α
αν γ β δ α ⋅ ≠ ⋅ .
Η ορίζουσα είναι γ β δ α ⋅ − ⋅ = Α .
Τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του πίνακα Α είναι:
Α
11
= δ Α
21
= -β
Α
12
= -γ Α
22
= α

Άρα από την παραπάνω σχέση ο Α
-1
είναι:













=








Α Α
Α Α
Α
= Α

α γ
β δ
βγ αδ
1 1
22 12
21 11 1


ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ





Studies & Publishing


ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157 www.arnοs.gr
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

17
Παράδειγµα 2
ο


Να βρεθεί ο αντίστροφος του πίνακα Α =










− −

6 4 3
4 2 1
2 5 2
.
Για να είναι ο πίνακας αντιστρέψιµος πρέπει 0 ≠ Α , που ισχύει διότι:
106 20 30 56 ) 6 4 ( 2 ) 12 6 ( 5 ) 16 12 ( 2
4 3
2 1
2
6 3
4 1
5
6 4
4 2
2
6 4 3
4 2 1
2 5 2
− = − − − = − − + + − − − − =
=

+



− −

=
− −
− = Α

Για τον υπολογισµό του αντίστροφου θα βρούµε τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του
πίνακα Α (δηλαδή το συµπληρωµατικό πίνακα)
28
6 4
4 2
11
− =
− −

+ = Α 22
6 4
2 5
21
=
− −
− = Α 24
4 2
2 5
31
− =

+ = Α
6
6 3
4 1
12
− =


− = Α 18
6 3
2 2
22
− =

+ = Α 10
4 1
2 2
32
=

− = Α
10
4 3
2 1
13
− =

+ = Α 23
4 3
5 2
23
=

− = Α 1
2 1
5 2
33
− = + = Α

Άρα ο αντίστροφος του Α είναι:










− −
− −
− −
− =










Α Α Α
Α Α Α
Α Α Α
Α
= Α

1 23 10
10 18 6
24 22 28
106
1 1
33 23 13
32 22 12
31 21 11
1
.











µε Α ⋅ Α −1 = Α −1 ⋅ Α = Ι και ισχύει: 1 Α −1 ⋅ Α = 1 ή Α −1 = Α Studies & Publishing ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. λ 1 2 | Α |= 1 λ 1 = 2 2 λ λ+3 λ+3 λ+3 1 2 λ 2 1 λ 1 1 1 = (λ + 3) 1 λ 1 2 2 λ Προσθέσαµε τις τρεις γραµµές στην πρώτη γ1 + γ 2 + γ 3 → γ1 ′ 4η) Μπορούµε να πολλαπλασιάσουµε µια γραµµή ή στήλη µε έναν πραγµατικό αριθµό και να την προσθέσουµε σε κάποια άλλη. π. | Α | = α α β1 β 2 =α 1 1 β1 β 2 = α(β 2 − β1 ) 3η) Μπορούµε να προσθέσουµε όλες τις γραµµές ή όλες τις στήλες σε µια γραµµή ή στήλη (µπορούµε και λιγότερες). Β .χ.38. λ 1 | Α |= 1 λ 1 1 ′ ( − γ 2 + γ1 → γ1 ) λ −1 1− λ 1 3 λ 2 0 1 λ −1 1 −1 = (λ − 1) 1 3 λ 2 0 1 λ −1 = σ 2 + σ1 →σ′2 = 3 2 λ −1 1 0 0 λ +1 1 = (λ − 1) 1 λ + 1 1 = (λ − 1) = (λ − 1)(λ2 − 6) 5 λ −1 3 5 λ −1 Η ορίζουσα τριγωνικού πίνακα πάνω ή κάτω είναι ίση µε το γινόµενο των διαγώνιων στοιχείων.Ε. π.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 14 2η) Μπορούµε να βγάλουµε κοινό παράγοντα από µία γραµµή ή στήλη µιας ορίζουσας.Ε.Α. .Π. Επίσης όταν µια γραµµή ή στήλη έχει όλα τα στοιχεία µηδέν τότε η ορίζουσα είναι µηδέν.Ι.157 www.χ.22.χ. π. – Ε. π. –Α. |ΑΤ|=|Α| 8η) Όταν Α ≠ 0 τότε λέµε ότι ο πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή οµαλός.χ. ∆ηλαδή υπάρχει ο αντίστροφός του Α-1.Π.Ε.arnοs.Μ. 7 0 0 | Α |= 2 λ 0 = 7 λµ −1 2 µ 5η) 6η) Όταν 2 γραµµές ή στήλες µιας ορίζουσας είναι ίσες ή ανάλογες τότε η ορίζουσα είναι ίση µε µηδέν. ΑΤ – ανάστροφο του Α ισχύουν : ΑΒ =| Α | ⋅ | Β | . . 7η) Για τους n × n πίνακες Α.: 210.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ι.Τ.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->