13

ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ

1. 1.

ΈΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΡΙΖΟΥΣΑΣ

Για έναν ν × ν τετραγωνικό πίνακα Α, λέµε ορίζουσα του πίνακα Α και γράφουµε
detA =| A|, τον πραγµατικό αριθµό που προκύπτει από µία συγκεκριµένη διαδικασία
υπολογισµού.
Αν ο Α είναι 2 × 2 πίνακας η ορίζουσά του υπολογίζεται ως εξής :

det A = | Α |=
σµβ

α1 α 2
= α1β 2 − β1α 2
β1 β 2

Αν ο Α είναι 3 × 3 πίνακας, ο υπολογισµός της ορίζουσας γίνεται µε ανάπτυξη κατά
γραµµή ή στήλη και έχουµε αναγωγή σε άθροισµα 2 × 2 οριζουσών π.χ. η ανάπτυξη ως
προς τη πρώτη γραµµή ή την 2η στήλη γίνεται ως εξής :
+

+

α11 α12 α13
α
α 23
α
α 23
α
α 22
− α12 21
+ α13 21
=
det A = | Α |= α 21 α 22 α 23 = α11 22
α 32 α 33
α 31 α 33
α 31 α 32
σµβ
α 31 α 32 α 33
= −α12

α
α13
α
α13
α 21 α 23
+ α 22 11
− α 32 11
α 21 α 23
α 31 α 33
α 31 α 33

Σχόλιο : Τα στοιχεία κατά την ανάπτυξη έχουν πρόσηµο + ή – ανάλογα µε το αν το
άθροισµα του δείκτη (θέση) του στοιχείου είναι άρτιο ή περιττό δηλαδή ( −1) κ + λ για το
στοιχείο ακλ.
π.χ. το πρόσηµο στο στοιχείο α11 είναι (−1)1+1 = (+) , στο στοιχείο α32 είναι (−1) 3+ 2 = (−) ,
στο στοιχείο α33 είναι (−1) 33 = (+) , στο στοιχείο α31 είναι (−1) 3+1 (+) , στο στοιχείο α21
είναι (−1) 2+1 = (−1) .

1.2.

Ι∆ΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΙΖΟΥΣΩΝ

Τονίζουµε ότι η ορίζουσα του πίνακα Α είναι πραγµατικός αριθµός δηλαδή |A| ∈ R.
1η) Όταν αλλάζουµε τη θέση 2 γραµµών ή 2 στηλών τότε η ορίζουσα αλλάζει πρόσηµο.

π.χ. | Α |=

α1 α 2
α α
β β2
=− 2 1 =− 1
= −(β1α 2 − α1β 2 ) = α1β 2 − β1α 2
β1 β 2
β 2 β1
α1 α 2

Studies & Publishing

ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157

www.arnοs.gr

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

Ε. λ 1 1 | Α |= 1 λ 1 ( − γ 2 + γ1 → γ1′ ) λ −1 1− λ = 3 2 λ −1 1 0 1 −1 0 1 λ 1 3 2 λ −1 0 = (λ − 1) 1 λ 1 3 2 λ −1 σ 2 + σ1 →σ′2 = 0 λ +1 1 = (λ − 1) 1 λ + 1 1 = (λ − 1) = (λ − 1)(λ2 − 6) 5 λ −1 3 5 λ −1 5η) Η ορίζουσα τριγωνικού πίνακα πάνω ή κάτω είναι ίση µε το γινόµενο των διαγώνιων στοιχείων.Ι.Τ.157 www. –Α. – Ε. π. 7 0 0 | Α |= 2 λ 0 = 7 λµ −1 2 µ 6η) Όταν 2 γραµµές ή στήλες µιας ορίζουσας είναι ίσες ή ανάλογες τότε η ορίζουσα είναι ίση µε µηδέν. Επίσης όταν µια γραµµή ή στήλη έχει όλα τα στοιχεία µηδέν τότε η ορίζουσα είναι µηδέν. 7η) Για τους n × n πίνακες Α.Α.22.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α. ∆ηλαδή υπάρχει ο αντίστροφός του Α-1.χ.Ι. π.arnοs. | Α | = α α β1 β 2 =α 1 1 β1 β 2 = α(β 2 − β1 ) 3η) Μπορούµε να προσθέσουµε όλες τις γραµµές ή όλες τις στήλες σε µια γραµµή ή στήλη (µπορούµε και λιγότερες). π.χ. . |ΑΤ|=|Α| 8η) Όταν Α ≠ 0 τότε λέµε ότι ο πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή οµαλός. ΑΤ – ανάστροφο του Α ισχύουν : ΑΒ =| Α | ⋅ | Β | . λ+3 λ+3 λ+3 λ 1 2 | Α |= 1 λ 1 = 2 2 λ 1 2 λ 2 1 λ 1 1 1 = (λ + 3) 1 λ 1 2 2 λ Προσθέσαµε τις τρεις γραµµές στην πρώτη γ1 + γ 2 + γ 3 → γ1′ 4η) Μπορούµε να πολλαπλασιάσουµε µια γραµµή ή στήλη µε έναν πραγµατικό αριθµό και να την προσθέσουµε σε κάποια άλλη.χ.χ.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 2η) 14 Μπορούµε να βγάλουµε κοινό παράγοντα από µία γραµµή ή στήλη µιας ορίζουσας.Ε. .Π.: 210. π. µε Α ⋅ Α −1 = Α −1 ⋅ Α = Ι και ισχύει: 1 Α −1 ⋅ Α = 1 ή Α −1 = Α Studies & Publishing ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.Π.Μ. Β .Ε.38.

38. ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΟΡΙΖΟΥΣΑ-ΑΛΓΕΒΡΙΚΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ-ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ Α-1 Σ΄ έναν n × n πίνακα Α αν πάρουµε το στοιχείο αij και ‘κόψουµε’ την i – γραµµή και την j – στήλη τότε προκύπτει ένας (n-1) × (n-1) πίνακας Μij του οποίου η ορίζουσα Μ ij λέγεται ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου αij .Τ.arnοs. .Ι. α32 και τα αλγεβρικά συµπληρώµατα Α21. – Ε. –Α. δηλαδή Αij = (-1)i+j Μ ij τότε έχουµε το αλγεβρικό συµπλήρωµα Αij του στοιχείου αij.χ.Ε.Ι.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 15 9η) Όταν στην ορίζουσα ενός n × n πίνακα Α τα στοιχεία µιας στήλης (ή γραµµής) είναι άθροισµα κ – προσθετέων τότε η ορίζουσα Α γράφεται σαν άθροισµα κ – οριζουσών.Α.χ. Όµοια για το στοιχείο α32 έχουµε τον πίνακα:  1 − 1  Μ32 =  0 4  την ελάσσονα ορίζουσα : Μ 32 = και το αλγεβρικό συµπλήρωµα: Studies & Publishing 1 −1 = 4−0 = 4 0 4 Α32 = .157 www. µε πρόσηµο ανάλογα µε τη θέση του στοιχείου αij .  1 3 − 1   π.Ε.Μ 32 = −4 ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. 1 π.Ε. α1 + x 1 3 α2 + x 2 7 α3 + x 3 4 1 α1 4 0 = 3 α2 − 3 7 α3 1 x1 0 + 3 x2 − 3 7 x3 4 0 −3 1.22.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α. Α32.Π. Για τον πίνακα Α =  0 2 4  να βρεθεί η ελάσσονα ορίζουσα των 3 1 2    στοιχείων α21. Για το στοιχείο α21 αφαιρούµε την 2η γραµµή και τη 1η στήλη οπότε προκύπτει ο πίνακας :  3 − 1  Μ21 =  1 2  Άρα η ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου α21 είναι: Μ 21 = 3 −1 = 6 − (−1) = 7 1 2 και το αλγεβρικό συµπλήρωµα Α21 = (-1)2+1 Μ 21 = -7.Π. .Μ.3. Αν πάρουµε την τιµή της ελάσσονας ορίζουσας.: 210.

ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΙΝΑΚΑ Α-1 Όταν Α ≠ 0 τότε υπάρχει ο αντίστροφος πίνακας και δίνεται από τη σχέση: Α −1 = 1 adjΑ Α όπου ο πίνακας adjΑ έχει στήλες τα αλγεβρικά συµπληρώµατα των γραµµών του πίνακα Α και λέγεται συµπληρωµατικός ή προσαρτηµένος πίνακας. Να βρεθεί ο αντίστροφος του Α =   γ δ Η ορίζουσα είναι Α = α ⋅ δ − β ⋅ γ .Π. Τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του πίνακα Α είναι: Α11 = δ Α21 = -β Α12 = -γ Α22 = α Άρα από την παραπάνω σχέση ο Α-1 είναι: Α −1 = 1 Α  Α11   Α12 Studies & Publishing Α 21  1  δ − β  =   Α 22  αδ − βγ  − γ α  ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. –Α.arnοs. β) Να εµφανίσουµε όσο περισσότερα (µπόλικα) µηδενικά γίνεται προκειµένου να βρεθεί το ανάπτυγµα εύκολα σε µορφή γινοµένου παραγόντων. Μ’ αυτόν τον τρόπο βρίσκουµε εύκολα τις τιµές που µηδενίζεται η ορίζουσα δηλ. .gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε. ∆ηλαδή έχουµε: Α −1  Α11  1  Α12 = Α  Α  1n Α 21 … Α n1   Α 22 … Α n 2    Α 2n Α nn  Παράδειγµα 1ο α β  αν α ⋅ δ ≠ β ⋅ γ .Α.Ι. .Ε.Μ. – Ε. |Α|=0.Ε.Ι.Τ.22.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 16 Μεθοδολογία Υπολογισµού Ορίζουσας Σε µια ορίζουσα για τον υπολογισµό της ή την απόδειξη κάποιας σχέσης φροντίζουµε : α) Να βγάλουµε κοινό παράγοντα σε γραµµή ή στήλη.38.157 www.: 210.Π.

gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.  3 − 4 − 6   Για να είναι ο πίνακας αντιστρέψιµος πρέπει Α ≠ 0 .Ι. .Π.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 17 Παράδειγµα 2ο 2  2 5 Να βρεθεί ο αντίστροφος του πίνακα Α =  1 2 − 4  .Μ.Α.Ε.Ι.157 www.Ε.: 210. Α Α 22 32   12 106  − 10 23 − 1   Α Α Α 23 33   13   Studies & Publishing ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. που ισχύει διότι: 2 5 2 2 −4 1 −4 1 2 Α = 1 2 −4 =2 −5 +2 = −4 −6 3 −6 3 −4 3 −4 −6 = 2(−12 − 16) − 5(−6 + 12) + 2(−4 − 6) = −56 − 30 − 20 = −106 Για τον υπολογισµό του αντίστροφου θα βρούµε τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του πίνακα Α (δηλαδή το συµπληρωµατικό πίνακα) Α11 = + 2 −4 = −28 −4 −6 Α 21 = − 5 2 = 22 −4 −6 Α 31 = + 5 2 = −24 2 −4 Α12 = − 1 −4 = −6 3 −6 Α 22 = + 2 2 = −18 3 −6 Α 32 = − 2 2 = 10 1 −4 Α13 = + 1 2 = −10 3 −4 Α 23 = − 2 5 = 23 3 −4 Α 33 = + 2 5 = −1 1 2 Άρα ο αντίστροφος του Α είναι: Α −1 = 1 Α  Α11 Α 21 Α 31   − 28 22 − 24  Α  = − 1  − 6 − 18 10  .38. . – Ε. –Α.arnοs.Π.22.Τ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful