13

ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ

1. 1.

ΈΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΟΡΙΖΟΥΣΑΣ

Για έναν ν × ν τετραγωνικό πίνακα Α, λέµε ορίζουσα του πίνακα Α και γράφουµε
detA =| A|, τον πραγµατικό αριθµό που προκύπτει από µία συγκεκριµένη διαδικασία
υπολογισµού.
Αν ο Α είναι 2 × 2 πίνακας η ορίζουσά του υπολογίζεται ως εξής :

det A = | Α |=
σµβ

α1 α 2
= α1β 2 − β1α 2
β1 β 2

Αν ο Α είναι 3 × 3 πίνακας, ο υπολογισµός της ορίζουσας γίνεται µε ανάπτυξη κατά
γραµµή ή στήλη και έχουµε αναγωγή σε άθροισµα 2 × 2 οριζουσών π.χ. η ανάπτυξη ως
προς τη πρώτη γραµµή ή την 2η στήλη γίνεται ως εξής :
+

+

α11 α12 α13
α
α 23
α
α 23
α
α 22
− α12 21
+ α13 21
=
det A = | Α |= α 21 α 22 α 23 = α11 22
α 32 α 33
α 31 α 33
α 31 α 32
σµβ
α 31 α 32 α 33
= −α12

α
α13
α
α13
α 21 α 23
+ α 22 11
− α 32 11
α 21 α 23
α 31 α 33
α 31 α 33

Σχόλιο : Τα στοιχεία κατά την ανάπτυξη έχουν πρόσηµο + ή – ανάλογα µε το αν το
άθροισµα του δείκτη (θέση) του στοιχείου είναι άρτιο ή περιττό δηλαδή ( −1) κ + λ για το
στοιχείο ακλ.
π.χ. το πρόσηµο στο στοιχείο α11 είναι (−1)1+1 = (+) , στο στοιχείο α32 είναι (−1) 3+ 2 = (−) ,
στο στοιχείο α33 είναι (−1) 33 = (+) , στο στοιχείο α31 είναι (−1) 3+1 (+) , στο στοιχείο α21
είναι (−1) 2+1 = (−1) .

1.2.

Ι∆ΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΙΖΟΥΣΩΝ

Τονίζουµε ότι η ορίζουσα του πίνακα Α είναι πραγµατικός αριθµός δηλαδή |A| ∈ R.
1η) Όταν αλλάζουµε τη θέση 2 γραµµών ή 2 στηλών τότε η ορίζουσα αλλάζει πρόσηµο.

π.χ. | Α |=

α1 α 2
α α
β β2
=− 2 1 =− 1
= −(β1α 2 − α1β 2 ) = α1β 2 − β1α 2
β1 β 2
β 2 β1
α1 α 2

Studies & Publishing

ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.: 210.38.22.157

www.arnοs.gr

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε.Ι. –Α.Τ.Ε.Ι. – Ε.Α.Π. - Ε.Μ.Π.

|ΑΤ|=|Α| 8η) Όταν Α ≠ 0 τότε λέµε ότι ο πίνακας είναι αντιστρέψιµος ή οµαλός.38. Επίσης όταν µια γραµµή ή στήλη έχει όλα τα στοιχεία µηδέν τότε η ορίζουσα είναι µηδέν.Α. | Α | = α α β1 β 2 =α 1 1 β1 β 2 = α(β 2 − β1 ) 3η) Μπορούµε να προσθέσουµε όλες τις γραµµές ή όλες τις στήλες σε µια γραµµή ή στήλη (µπορούµε και λιγότερες).Ι.: 210. λ 1 1 | Α |= 1 λ 1 ( − γ 2 + γ1 → γ1′ ) λ −1 1− λ = 3 2 λ −1 1 0 1 −1 0 1 λ 1 3 2 λ −1 0 = (λ − 1) 1 λ 1 3 2 λ −1 σ 2 + σ1 →σ′2 = 0 λ +1 1 = (λ − 1) 1 λ + 1 1 = (λ − 1) = (λ − 1)(λ2 − 6) 5 λ −1 3 5 λ −1 5η) Η ορίζουσα τριγωνικού πίνακα πάνω ή κάτω είναι ίση µε το γινόµενο των διαγώνιων στοιχείων.Ε. λ+3 λ+3 λ+3 λ 1 2 | Α |= 1 λ 1 = 2 2 λ 1 2 λ 2 1 λ 1 1 1 = (λ + 3) 1 λ 1 2 2 λ Προσθέσαµε τις τρεις γραµµές στην πρώτη γ1 + γ 2 + γ 3 → γ1′ 4η) Μπορούµε να πολλαπλασιάσουµε µια γραµµή ή στήλη µε έναν πραγµατικό αριθµό και να την προσθέσουµε σε κάποια άλλη.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 2η) 14 Μπορούµε να βγάλουµε κοινό παράγοντα από µία γραµµή ή στήλη µιας ορίζουσας.157 www.Ε. 7 0 0 | Α |= 2 λ 0 = 7 λµ −1 2 µ 6η) Όταν 2 γραµµές ή στήλες µιας ορίζουσας είναι ίσες ή ανάλογες τότε η ορίζουσα είναι ίση µε µηδέν. ∆ηλαδή υπάρχει ο αντίστροφός του Α-1. . . π. Β .χ. π. 7η) Για τους n × n πίνακες Α.χ.χ. ΑΤ – ανάστροφο του Α ισχύουν : ΑΒ =| Α | ⋅ | Β | .Μ.Τ. –Α.Ε.arnοs.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.22.Ι.χ.Π. µε Α ⋅ Α −1 = Α −1 ⋅ Α = Ι και ισχύει: 1 Α −1 ⋅ Α = 1 ή Α −1 = Α Studies & Publishing ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. π.Π. π. – Ε.

gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.: 210. δηλαδή Αij = (-1)i+j Μ ij τότε έχουµε το αλγεβρικό συµπλήρωµα Αij του στοιχείου αij. Όµοια για το στοιχείο α32 έχουµε τον πίνακα:  1 − 1  Μ32 =  0 4  την ελάσσονα ορίζουσα : Μ 32 = και το αλγεβρικό συµπλήρωµα: Studies & Publishing 1 −1 = 4−0 = 4 0 4 Α32 = .Τ.Π. α32 και τα αλγεβρικά συµπληρώµατα Α21.3.χ.22.χ. –Α.Ι. α1 + x 1 3 α2 + x 2 7 α3 + x 3 4 1 α1 4 0 = 3 α2 − 3 7 α3 1 x1 0 + 3 x2 − 3 7 x3 4 0 −3 1. – Ε.38. . Α32. Για το στοιχείο α21 αφαιρούµε την 2η γραµµή και τη 1η στήλη οπότε προκύπτει ο πίνακας :  3 − 1  Μ21 =  1 2  Άρα η ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου α21 είναι: Μ 21 = 3 −1 = 6 − (−1) = 7 1 2 και το αλγεβρικό συµπλήρωµα Α21 = (-1)2+1 Μ 21 = -7.Ε.Α. Αν πάρουµε την τιµή της ελάσσονας ορίζουσας.Π.157 www.Ε. µε πρόσηµο ανάλογα µε τη θέση του στοιχείου αij . ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΟΡΙΖΟΥΣΑ-ΑΛΓΕΒΡΙΚΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ-ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ Α-1 Σ΄ έναν n × n πίνακα Α αν πάρουµε το στοιχείο αij και ‘κόψουµε’ την i – γραµµή και την j – στήλη τότε προκύπτει ένας (n-1) × (n-1) πίνακας Μij του οποίου η ορίζουσα Μ ij λέγεται ελάσσονα ορίζουσα του στοιχείου αij . 1 π.arnοs. .  1 3 − 1   π.Ι.Ε.Μ.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 15 9η) Όταν στην ορίζουσα ενός n × n πίνακα Α τα στοιχεία µιας στήλης (ή γραµµής) είναι άθροισµα κ – προσθετέων τότε η ορίζουσα Α γράφεται σαν άθροισµα κ – οριζουσών.Μ 32 = −4 ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. Για τον πίνακα Α =  0 2 4  να βρεθεί η ελάσσονα ορίζουσα των 3 1 2    στοιχείων α21.

Ε.Ε.157 www.Μ.Ι. ∆ηλαδή έχουµε: Α −1  Α11  1  Α12 = Α  Α  1n Α 21 … Α n1   Α 22 … Α n 2    Α 2n Α nn  Παράδειγµα 1ο α β  αν α ⋅ δ ≠ β ⋅ γ .Ι.Π.: 210. β) Να εµφανίσουµε όσο περισσότερα (µπόλικα) µηδενικά γίνεται προκειµένου να βρεθεί το ανάπτυγµα εύκολα σε µορφή γινοµένου παραγόντων.38. Μ’ αυτόν τον τρόπο βρίσκουµε εύκολα τις τιµές που µηδενίζεται η ορίζουσα δηλ.Α. –Α.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α. Να βρεθεί ο αντίστροφος του Α =   γ δ Η ορίζουσα είναι Α = α ⋅ δ − β ⋅ γ .ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 16 Μεθοδολογία Υπολογισµού Ορίζουσας Σε µια ορίζουσα για τον υπολογισµό της ή την απόδειξη κάποιας σχέσης φροντίζουµε : α) Να βγάλουµε κοινό παράγοντα σε γραµµή ή στήλη. ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΟΥ ΠΙΝΑΚΑ Α-1 Όταν Α ≠ 0 τότε υπάρχει ο αντίστροφος πίνακας και δίνεται από τη σχέση: Α −1 = 1 adjΑ Α όπου ο πίνακας adjΑ έχει στήλες τα αλγεβρικά συµπληρώµατα των γραµµών του πίνακα Α και λέγεται συµπληρωµατικός ή προσαρτηµένος πίνακας.arnοs. .Ε.Τ. |Α|=0. – Ε.Π.22. Τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του πίνακα Α είναι: Α11 = δ Α21 = -β Α12 = -γ Α22 = α Άρα από την παραπάνω σχέση ο Α-1 είναι: Α −1 = 1 Α  Α11   Α12 Studies & Publishing Α 21  1  δ − β  =   Α 22  αδ − βγ  − γ α  ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ. .

Π. που ισχύει διότι: 2 5 2 2 −4 1 −4 1 2 Α = 1 2 −4 =2 −5 +2 = −4 −6 3 −6 3 −4 3 −4 −6 = 2(−12 − 16) − 5(−6 + 12) + 2(−4 − 6) = −56 − 30 − 20 = −106 Για τον υπολογισµό του αντίστροφου θα βρούµε τα αλγεβρικά συµπληρώµατα του πίνακα Α (δηλαδή το συµπληρωµατικό πίνακα) Α11 = + 2 −4 = −28 −4 −6 Α 21 = − 5 2 = 22 −4 −6 Α 31 = + 5 2 = −24 2 −4 Α12 = − 1 −4 = −6 3 −6 Α 22 = + 2 2 = −18 3 −6 Α 32 = − 2 2 = 10 1 −4 Α13 = + 1 2 = −10 3 −4 Α 23 = − 2 5 = 23 3 −4 Α 33 = + 2 5 = −1 1 2 Άρα ο αντίστροφος του Α είναι: Α −1 = 1 Α  Α11 Α 21 Α 31   − 28 22 − 24  Α  = − 1  − 6 − 18 10  .Τ. .Α.22.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ Α.Ε. .: 210.Μ.157 www. – Ε.Ι.38.ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ 17 Παράδειγµα 2ο 2  2 5 Να βρεθεί ο αντίστροφος του πίνακα Α =  1 2 − 4  .Ι.Π. –Α.Ε.arnοs.Ε.  3 − 4 − 6   Για να είναι ο πίνακας αντιστρέψιµος πρέπει Α ≠ 0 . Α Α 22 32   12 106  − 10 23 − 1   Α Α Α 23 33   13   Studies & Publishing ΣΟΛΩΜΟΥ 29 (ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ) ΤΗΛ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful