P. 1
Elect Magnet 11

Elect Magnet 11

|Views: 262|Likes:
Published by Bayar Jargal

More info:

Published by: Bayar Jargal on Mar 27, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/10/2013

pdf

text

original

Цахилгаан соронзон Цахилгаан соронзон

Лекц 11 Лекц 11
www.zaluu.com
www.zaluu.com
8. СОРОНЗОН ОРОНГИЙН 8. СОРОНЗОН ОРОНГИЙН
ҮҮСГЭГЧҮҮД ҮҮСГЭГЧҮҮД
 8.1. Жигд х 8.1. Жигд хөөддөөлж байгаа цэнэгийн соронзон лж байгаа цэнэгийн соронзон
орон орон
 8.2. Био 8.2. Био--Саварын хууль Саварын хууль
 8.3. Параллель хоѐр дамжуулагчийн 8.3. Параллель хоѐр дамжуулагчийн
хоорондын соронзон х хоорондын соронзон хүүчч
 8.4. Амперийн хууль 8.4. Амперийн хууль
 8.5. Соронзон урсгал ба Гауссын хууль 8.5. Соронзон урсгал ба Гауссын хууль
 8.6. Соленоидын соронзон орон 8.6. Соленоидын соронзон орон
 8.7. Шилжилтийн г 8.7. Шилжилтийн гүүйдэл ба амперийн нэгдсэн йдэл ба амперийн нэгдсэн
хууль хууль
www.zaluu.com
www.zaluu.com
8.4. Амперийн хууль 8.4. Амперийн хууль
 Энэ замын дагууд хаа ч Энэ замын дагууд хаа ч B, ds B, ds векторууд векторууд ,, ,,. .
 Энэ тойрог дээр Энэ тойрог дээр BB--ийн хэмжээ тогтмол: ийн хэмжээ тогтмол: B= B=µµ
00
I/2 I/2ttaa
 үүржвэрийн бит ржвэрийн битүү үү замын дагуух нийлбэр замын дагуух нийлбэр
дараахь шугаман интегралтай эквивалент дараахь шугаман интегралтай эквивалент
 Энд Энд -- тойргийн урт тойргийн урт
 Ийнх Ийнхүү үү утсыг х утсыг хүүрээлсэн тойрог замын тохиолдолд рээлсэн тойрог замын тохиолдолд
циркуляцыг оллоо циркуляцыг оллоо
 Эрстедийн туршлага Эрстедийн туршлага
 BB--ийн чиглэл баруун гарын д ийн чиглэл баруун гарын дүүрмээр рмээр
 II ггүүйдэлтэй урт шулуун дамжуулагч йдэлтэй урт шулуун дамжуулагч
 Үү Үүний соронзон оронг ний соронзон оронг үүзсэн зсэн
 BB векторын циркуляцыг олъѐ векторын циркуляцыг олъѐ
 Үү Үүний тулд ний тулд үүржвэрийг олж ржвэрийг олж
утсан дээр т утсан дээр төөвтэй тойрог замын втэй тойрог замын
дагууд нийл дагууд нийлүү үүлнэ лнэ
B ds ·


I
a
B ds Bds · =


B ds ·


0
0
I
B ds B ds ( 2 a ) I
2 a
µ
t µ
t
· = = =
} }


 
ds 2 a t =
} 
B
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Гэвч дурын бит Гэвч дурын битүү үү замд хэрэглэж болно замд хэрэглэж болно
 Дурын бит Дурын битүү үү ххүүрээний дагуу рээний дагуу --ээс авсан шугаман ээс авсан шугаман
интеграл интеграл µµ
00
II--тэй тэнц тэй тэнцүү үү
 Амперийн хууль, Б Амперийн хууль, Бүүрэн г рэн гүүйдлийн хууль, йдлийн хууль, BB векторын векторын
циркуляцын теорем циркуляцын теорем
 II-- бит битүү үү ххүүрээний з рээний зөөвх вхөөн дотуур н дотуур
гарах нийт тогтворжсон г гарах нийт тогтворжсон гүүйдэл: йдэл:
 II
kk
бол алгебрийн хэмжигдэх бол алгебрийн хэмжигдэхүү үүн н
 ГГүүйдлийн чиглэл х йдлийн чиглэл хүүрээг тойрох чигтэй баруун рээг тойрох чигтэй баруун
шургийн систем шургийн систем үү үүсгэж байвал г сгэж байвал гүүйдэл эерэг, эсрэг йдэл эерэг, эсрэг
бол г бол гүүйдэл с йдэл сөөррөөгг
 Зургаас Зургаас II
11
, I , I
33
ггүүйдэл эерэг, йдэл эерэг, II
22
нь с нь сөөррөөгг
 Хэрэв Хэрэв I=0 I=0 бол бол
 Амперийн хуулийг ер Амперийн хуулийг ерөөнхий тохиолдолд нхий тохиолдолд
батлах т батлах төөввөөгтэй гтэй
 Туршлагаар нотлогдсон постулат гэж Туршлагаар нотлогдсон постулат гэж үүзз
B ds ·


0
B ds I µ · =
}



k
I I =
¿
B ds 0 · =
}



I
1
I
2
I
3
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Амперийн хууль з Амперийн хууль зөөвх вхөөн тогтворжсон г н тогтворжсон гүүйдэлд йдэлд
ххүүчинтэй чинтэй
 Цэнэгийн т Цэнэгийн түүгэлт дээд зэргийн тэгш хэмтэй байхад гэлт дээд зэргийн тэгш хэмтэй байхад
цахилгаан оронг Гауссын хуулиар бодоход цахилгаан оронг Гауссын хуулиар бодоход
тохиромжтой байдаг тохиромжтой байдаг
 Үү Үүний адилаар г ний адилаар гүүйдэл дээд зэргийн тэгш хэмтэй йдэл дээд зэргийн тэгш хэмтэй
байхад соронзон оронг Амперийн хуулиар бодоход байхад соронзон оронг Амперийн хуулиар бодоход
нэн тохиромжтой нэн тохиромжтой
 BB векторын циркуляц тэгээс ялгаатай байгаа нь векторын циркуляц тэгээс ялгаатай байгаа нь
соронзон орон потенциал орон биш гэдгийг соронзон орон потенциал орон биш гэдгийг үүззүү үүлнэ лнэ
 Ийм оронг Ийм оронг хуйларсан орон хуйларсан орон гэнэ гэнэ
 BB соронзон орон б соронзон орон бүүхий л г хий л гүүйдлээр йдлээр үү үүсдэг сдэг
 Харин Харин BB векторын бит векторын битүү үү ххүүрээгээрх циркуляц з рээгээрх циркуляц зөөвх вхөөн н
тэр х тэр хүүрээгээр гарах г рээгээр гарах гүүйдл йдлүү үүдээр илэрхийлэгднэ дээр илэрхийлэгднэ
 Амперийн хуулийг хэрэглэх хэдэн жишээг Амперийн хуулийг хэрэглэх хэдэн жишээг үүзье зье
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Жишээ 8.5 Жишээ 8.5
 A long, straight wire of radius A long, straight wire of radius aa carries carries
a steady current a steady current II
00
that is uniformly that is uniformly
distributed through the cross section of distributed through the cross section of
the wire. Calculate the magnetic field the wire. Calculate the magnetic field
at a distance at a distance rr from the center of the from the center of the
wire in the regions wire in the regions rr>>aa and and r<a r<a..
 aa радиустай урт шулуун утсаар радиустай урт шулуун утсаар II
00
тогтворжсон г тогтворжсон гүүйдэл йдэл
ггүүйх ба энэ г йх ба энэ гүүйдэл утасны х йдэл утасны хөөндл ндлөөн огтлолын дагууд н огтлолын дагууд
жигд т жигд түүгсэн. Утасны т гсэн. Утасны төөввөө өөс с rr зайнд зайнд rr>>aa ббa a r<a r<a байх байх
мужид соронзон оронг бодож ол мужид соронзон оронг бодож ол..
 Бодолт: Бодолт: rr>>aa ббaaйх йх 11 мужид утсан дээр т мужид утсан дээр төөвтэй втэй rr
радиустай тойрог замыг сонгон авна радиустай тойрог замыг сонгон авна
 Тэгш хэмийн улмаас замын аль ч цэг дээр Тэгш хэмийн улмаас замын аль ч цэг дээр BB тогтмол тогтмол
 BB ––ийн чиглэл ийн чиглэл ds ds--тэй параллель тэй параллель
 11 замаар х замаар хүүрээлэгдсэн нийт г рээлэгдсэн нийт гүүйдэл йдэл II
00
I
0
a
r
1
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 11 замд Амперийн хуулийг хэрэглэвэл замд Амперийн хуулийг хэрэглэвэл
 Эндээс Эндээс ((rr>>aa байхад байхад))
 Энэ нь Жишээ 27.1 Энэ нь Жишээ 27.1--д олсонтой тохирч байна д олсонтой тохирч байна
 Одоо утасны дотор, Одоо утасны дотор, r<a r<a байх байх 22 мужийг мужийг үүзье зье
 Энэ тохиолдолд тойрог замаар х Энэ тохиолдолд тойрог замаар хүүрээлэгдсэн г рээлэгдсэн гүүйдэл йдэл
нийт нийт II
00
ггүүйдлээс бага йдлээс бага
 Утасны х Утасны хөөндл ндлөөн огтлолын дагууд н огтлолын дагууд
ггүүйдэл жигд т йдэл жигд түүгсэн гэж гсэн гэж үүзье зье
 22 замын дотор агуулагдах г замын дотор агуулагдах гүүйдэл нь йдэл нь
ггүүйдлийн нягт йдлийн нягт j=I j=I
00
//tt aa
22
--ийг ийг 22 замаар замаар
ххүүрээлэгдсэн рээлэгдсэн tt rr
22
талбайгаар талбайгаар
үүрж ржүү үүлсэнтэй тэнц лсэнтэй тэнцүү үү
I
0
a
2
0 0
B ds B ds B( 2 r ) I t µ · = = =
} }


 
0 0
I
B
2 r
µ
t
=
r
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 ГГүүйдл йдлүү үүдийн харьцааг бичвэл дийн харьцааг бичвэл
 11 замд г замд гүүйцэлд йцэлдүү үүлсэнтэй адилаар лсэнтэй адилаар 22 замд Амперийн замд Амперийн
хуулийг хэрэглэвэл хуулийг хэрэглэвэл
 Эндээс Эндээс ((r<a r<a үүед ед))
 Урт шулуун утасны соронзон орон Урт шулуун утасны соронзон орон
rr--ээс хамаарахыг зурвал ээс хамаарахыг зурвал
 Энэ Энэ үүр д р дүүн хэлбэрээрээ жигд н хэлбэрээрээ жигд
цэнэглэгдсэн савааны доторх цэнэглэгдсэн савааны доторх
цахилгаан оронтой т цахилгаан оронтой төөссөө өөтэй тэй
 Утасны дотор талд Утасны дотор талд r r ÷÷ 00 үүед ед B B ÷÷ 00
2
2
0
I r
I a
t
t
= ¬
2
0
2
r
I I
a
=
2
0 0
2
r
B ds B( 2 r ) I
a
t µ
| |
· = =
|
\ .
}



0 0
2
I
B r
2 a
µ
t
| |
=
|
\ .
r
B
R
B~r
B~1/r
I
0
a
2
r
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Жишээ Жишээ 88.6 .6
 Тороид ороомгийн соронзон орон. Тороид ороомгийн соронзон орон. Зурагт Зурагт үүззүү үүлснээр лснээр
тороид ороомог гархи хэлбэрийн гол дээр утсаар тороид ороомог гархи хэлбэрийн гол дээр утсаар
эрэгдэж ороосон эрэгдэж ороосон NN тооны ороодсоос тогтоно. тооны ороодсоос тогтоно.
Ороодсууд нягт байрласан гэж Ороодсууд нягт байрласан гэж үүзээд ороомгийн зээд ороомгийн
дотор талд т дотор талд түү үүний т ний төөввөө өөс с rr зайнд соронзон оронг зайнд соронзон оронг
бодож ол. бодож ол.
 Бодолт: Бодолт:
 Ороомгийн дотор талд оронг бодохын тулд Ороомгийн дотор талд оронг бодохын тулд
--ээс авсан шугаман интегралыг ээс авсан шугаман интегралыг rr радиустай тойргийн радиустай тойргийн
ххүүрээнд илэрхийлэх хэрэгтэй рээнд илэрхийлэх хэрэгтэй
 The magnetic field of a toroidal coil: The magnetic field of a toroidal coil:
The toroidal coil consists of The toroidal coil consists of NN turns of turns of
wire wrapped around a doughnut wire wrapped around a doughnut
shaped structure as in Fig. Assuming shaped structure as in Fig. Assuming
that the turns are closely spaced, that the turns are closely spaced,
calculate the magnetic field inside the calculate the magnetic field inside the
coil, a distance coil, a distance rr from the center. from the center.
B ds ·


r
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Гархи б Гархи бүүрийн г рийн гүүйдэл йдэл II
 Амперийн хуулийн баруун тал энэ тохиолдолд Амперийн хуулийн баруун тал энэ тохиолдолд µµ
00
NI NI
 Тус бит Тус битүү үү замд Амперийн хуулийг хэрэглэвэл замд Амперийн хуулийг хэрэглэвэл
 Эндээс Эндээс BB нь нь 1/r 1/r--ээс хамаарах тул орон жигд биш ээс хамаарах тул орон жигд биш
 Харин Харин r>>a r>>a бол орон ойролцоогоор жигд бол орон ойролцоогоор жигд
 Ороодсууд нь нягт идеаль тороидын гадна орон тэг Ороодсууд нь нягт идеаль тороидын гадна орон тэг
 Ороомгийн гадна бит Ороомгийн гадна битүү үү замаар х замаар хүүрээлэгдсэн г рээлэгдсэн гүүйдэл йдэл 00
 Бодит байдалд ороодсууд п Бодит байдалд ороодсууд пүүрш рш үү үүсгэж орон сгэж орон == 00
 Тэгш хэмийн улмаас энэ замын Тэгш хэмийн улмаас энэ замын
дагууд соронзон орон тогтмол дагууд соронзон орон тогтмол
хэмжээтэй б хэмжээтэй бөөггөө өөд замд ш д замд шүүргэгчээр ргэгчээр
чиглэнэ чиглэнэ
 Иймд Иймд
 Энэ бит Энэ битүү үү зам зам NN тооны утсан тооны утсан
гархийг с гархийг сүүвэлж гарна вэлж гарна
B ds B ds · = ·


0
B ds B ds B( 2 r ) NI t µ · = = = ¬
} }


 
0
NI
B
2 r
µ
t
=
r
2a
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Жишээ Жишээ 88.7 .7
 ГГүүйдэлтэй нимгэн хязгаарг йдэлтэй нимгэн хязгааргүүй й
хуудасны соронзон орон. хуудасны соронзон орон.
Дамжуулагч хязгаарг Дамжуулагч хязгааргүүй хуудас й хуудас yz yz
хавтгайд орших ба т хавтгайд орших ба түү үүгээр гээр jj
ss
нягт нягт
ббүүхий гадаргуугийн г хий гадаргуугийн гүүйдэл г йдэл гүүйнэ. йнэ.
ГГүүйдэл йдэл yy тэнхлэгийн дагуу чиглэх ба тэнхлэгийн дагуу чиглэх ба
jj
ss
бол бол zz тэнхлэгийн дагуух нэгж уртад тэнхлэгийн дагуух нэгж уртад
ноогдох г ноогдох гүүйдэл. Хуудасны орчимд йдэл. Хуудасны орчимд
соронзон оронг бодож ол. соронзон оронг бодож ол.
 Бодолт: Бодолт: ГГүүйдэлтэй хавтгайг г йдэлтэй хавтгайг гүүйдэлтэй нарийхан йдэлтэй нарийхан
утсууд болгон задлая утсууд болгон задлая
 Ер Ерөөнхий нхий BB орон хавтгайтай параллель орон хавтгайтай параллель
 Гэхдээ хавтгайн баруун талд дээшээ, з Гэхдээ хавтгайн баруун талд дээшээ, зүү үүн талд доош н талд доош
 Эдгээр чиглэлийг баруун гарын д Эдгээр чиглэлийг баруун гарын дүүрмээр тогтооно рмээр тогтооно
 BB оронг Амперийн хуулиар олохын тулд хуудсыг оронг Амперийн хуулиар олохын тулд хуудсыг
тойруулан тойруулан l, w l, w талтай тэгш талтай тэгш өөнц нцөөгт зам авна гт зам авна
 ll урттай талууд хуудастай урттай талууд хуудастай ,, ,,,, ww өөрг ргөөнтэй талууд нь нтэй талууд нь ±±
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Соронзон орон г Соронзон орон гүүйдэлтэй хуудас х йдэлтэй хуудас хүүртэлх зайнаас ртэлх зайнаас
хамаарахг хамаарахгүүй ажээ й ажээ
 Иймд соронзон орон жигд, хуудастай параллель Иймд соронзон орон жигд, хуудастай параллель
 Хуудас хязгаарг Хуудас хязгааргүүй учир ийм байна й учир ийм байна
 Энэ Энэ үүр д р дүүн хязгаартай хуудасны хувьд х н хязгаартай хуудасны хувьд хүүчинтэй чинтэй
 Гэхдээ хуудсанд ойрхон б Гэхдээ хуудсанд ойрхон бөөггөө өөд т д түү үүний ирмэгээс хол ний ирмэгээс хол
байгаа цэг байгаа цэгүү үүдэд тохирно дэд тохирно
 Энэ нь цэнэг хязгаарг Энэ нь цэнэг хязгааргүүй хуудас й хуудас үү үүсгэн т сгэн түүгсэн байхад гсэн байхад
жигд цахилгаан орон жигд цахилгаан орон үү үүсдэгтэй т сдэгтэй төөссөө өөтэй ажээ тэй ажээ
 ХХүүрээний дотуур гарах нийт г рээний дотуур гарах нийт гүүйдэл йдэл jj
ss
ll
 Энэ х Энэ хүүрээнд Амперийн хуулийг рээнд Амперийн хуулийг
хэрэглэе хэрэглэе
 ХХүүрээний рээний ww өөрг ргөөнтэй талууд шугаман нтэй талууд шугаман
интегралд хувь нэмэрг интегралд хувь нэмэргүүйй
 Иймд Иймд
0 s
2Bl j l µ = ¬
s
0
j
B
2
µ =
www.zaluu.com
www.zaluu.com
8.5. Соронзон урсгал ба Гауссын 8.5. Соронзон урсгал ба Гауссын
хууль хууль
 Соронзон ба цахилгаан орон адил 2 Соронзон ба цахилгаан орон адил 2
шинжтэй шинжтэй
 ББүүх вектор оронд байдаг х вектор оронд байдаг урсгал, урсгал,
циркуляц циркуляц хоѐр хоѐр
 Соронзон урсгалыг цахилгаан Соронзон урсгалыг цахилгаан
урсгалын адилаар тодорхойлно урсгалын адилаар тодорхойлно
 Дурын бит Дурын битүү үү гадаргуу дээр гадаргуу дээр dA dA гадаргуугийн элемент гадаргуугийн элемент
 Үү Үүн дээрх соронзон орон н дээрх соронзон орон BB бол урсгал нь бол урсгал нь
 dA dA--г бид мэднэ. Нийт гадаргуугаарх соронзон урсгал г бид мэднэ. Нийт гадаргуугаарх соронзон урсгал
AA гадаргуу хавтгай, гадаргуу хавтгай, BB орон орон
жигд б жигд бөөггөө өөд д ddAA--тай тай ZZ uu бол бол
u=90°° бол урсгал тэг
Харин u=0°° бол урсгал
хамгийн их буюу BA
m
B dA u = ·
}
 
B dA ·
 
m
BAcos u u =
Нэгж вебер, Вб: 1Вб=1Тл·· м
2
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Гауссын хууль Гауссын хууль
 Томъѐолвол: Томъѐолвол: аливаа бит аливаа битүү үү гадаргуугаар гарах нийт гадаргуугаар гарах нийт
соронзон урсгал ямагт тэг соронзон урсгал ямагт тэг
 Бит Битүү үү ххүүрээгээрх соронзон урсгал гадаргуугийн рээгээрх соронзон урсгал гадаргуугийн
хэлбэрээс хамаарахг хэлбэрээс хамаарахгүүйй
 Гауссын хууль байгаль дээр Гауссын хууль байгаль дээр BB--ийн шугам эхэлдэг ба ийн шугам эхэлдэг ба
ттөөгсд гсдөөг соронзон цэнэг байдагг г соронзон цэнэг байдаггүүйг илэрхийлнэ йг илэрхийлнэ
 Соронзон туйлуудыг хооронд нь салгаж болохг Соронзон туйлуудыг хооронд нь салгаж болохгүүйй
 Соронзын хэлтэрхий б Соронзын хэлтэрхий бүүр урд, хойд туйлтай р урд, хойд туйлтай
 ББүүх соронзон материал дахь соронзон оронгийн ганц х соронзон материал дахь соронзон оронгийн ганц
үү үүсгэгч нь соронзон диполь гэж сгэгч нь соронзон диполь гэж үүзнэ знэ
 Соронзон оронгийн шугамууд бит Соронзон оронгийн шугамууд битүү үү
байдаг онцлогтой байдаг онцлогтой
 Аливаа цэгээс эхлэх ч Аливаа цэгээс эхлэх ч үүггүүй, т й, төөгс гсөөх ч х ч
үүггүүйй
 Жишээ: шулуун соронзын орон Жишээ: шулуун соронзын орон
 Бит Битүү үү гадаргуугийн хувьд соронзон гадаргуугийн хувьд соронзон
урсгал тэг: урсгал тэг:
B dA 0 · =
}
 

Гауссын хууль
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Жишээ Жишээ 88.8 .8
 BB ,, ,, dA dA учир гадаргуугийн учир гадаргуугийн dA dA элементээрх соронзон элементээрх соронзон
урсгал урсгал ddФФ
mm
=BdA =BdA
 Нийт гадаргуугаар гарах урсгал Нийт гадаргуугаар гарах урсгал
 BB орон жигд биш, орон жигд биш, rr--ээс хамаарах тул ээс хамаарах тул BB ––ийг ийг
интегралын интегралын өөмн мнөө гаргаж болохг гаргаж болохгүүйй
 Интеграл авахын тулд гадаргуугийн элементийг Интеграл авахын тулд гадаргуугийн элементийг
dA=bdr dA=bdr хэлбэртэй бичнэ. Тэгвэл нэг хувьсагчтай болж хэлбэртэй бичнэ. Тэгвэл нэг хувьсагчтай болж
 aa өөрг ргөөнтэй, нтэй, bb урттай тэгш урттай тэгш өөнц нцөөгт жааз гт жааз II
ггүүйдэлтэй урт утаснаас йдэлтэй урт утаснаас cc зайнд оршин зайнд оршин
байв. Утас жаазны урт талтай байв. Утас жаазны урт талтай
параллель. Жаазаар гарах нийт параллель. Жаазаар гарах нийт
соронзон урсгалыг ол. соронзон урсгалыг ол.
 Бодолт: Бодолт: Амперийн хуулиар Амперийн хуулиар
утасны соронзон орон утасны соронзон орон
 Орон дэлгэц р Орон дэлгэц рүү үү чиглэнэ чиглэнэ
0
I
B
2 r
µ
t
=
0
m
I
BdA dA
2 r
µ
u
t
= =
} }
a c
a c
0 0 0
m
c
c
I Ib Ib dr a c
b lnr ln
2 r 2 2 c
µ µ µ
u
t t t
+
+ +
| |
= = =
|
\ .
}
www.zaluu.com
www.zaluu.com
8.6. Соленоидын соронзон орон 8.6. Соленоидын соронзон орон
 Ороомгийн дотор талд шугамууд бараг Ороомгийн дотор талд шугамууд бараг ,, ,, шиг шигүү үү
 Иймд дотор талд орон жигд б Иймд дотор талд орон жигд бөөггөө өөд х д хүүчтэй чтэй
 Ороодсын хооронд х Ороодсын хооронд хүүчний шугамууд усталцахаар чний шугамууд усталцахаар
 Соленоидын гаднах Соленоидын гаднах PP мэтийн цэг дээр орон жигд биш мэтийн цэг дээр орон жигд биш
ммөөртл ртлөө өө сулхан сулхан
 Учир нь: ороомгийн дээд ба доод хэсгийн г Учир нь: ороомгийн дээд ба доод хэсгийн гүүйдлийн йдлийн
элемент элементүү үүдийн орон усталцах чиглэлтэй дийн орон усталцах чиглэлтэй
 ППүүрш хэлбэртэй урт ороомгийг рш хэлбэртэй урт ороомгийг
соленоид соленоид гэнэ гэнэ
 Ороодсууд нягт бол соленоидын дотор Ороодсууд нягт бол соленоидын дотор
талд бараг жигд орон талд бараг жигд орон үү үүснэ снэ
 Ороодсууд зэрэгцэн нягт байрласан Ороодсууд зэрэгцэн нягт байрласан
тохиолдолд ороодос б тохиолдолд ороодос бүүрийг дугуй рийг дугуй
ххүүрээ гэж рээ гэж үүзнэ знэ
 Нийт орон ороодсуудын оронгийн Нийт орон ороодсуудын оронгийн EE
 Нягт биш ороодостой соленоидын Нягт биш ороодостой соленоидын
соронзон оронгийн шугамуудыг зурвал соронзон оронгийн шугамуудыг зурвал
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Идеаль соленоид Идеаль соленоид
 Ороодсууд нягт б Ороодсууд нягт бөөггөө өөд соленоид д соленоид
хязгаартай урттай бол х хязгаартай урттай бол хүүчний шугам: чний шугам:
 Оронгийн шугамууд ороомгийн нэг Оронгийн шугамууд ороомгийн нэг
ттөөгсг гсгөөллөө өөс гараад н с гараад нөөггөө өө дээр цугларч дээр цугларч
байна байна
 Эндээс харвал соленоидын гаднах Эндээс харвал соленоидын гаднах
орон шулуун соронзынхтой т орон шулуун соронзынхтой төөссөө өөтэй тэй
 Соленоидын нэг т Соленоидын нэг төөгсг гсгөөл соронзон л соронзон
хойд хойд NN туйлын, н туйлын, нөөггөө өө ттөөгсг гсгөөл л өөмн мнөөд д SS
туйлын туйлын үү үүрэг г рэг гүүйцэтгэнэ йцэтгэнэ
 Соленоидын урт ихсэхийн хэрээр доторх орон улам Соленоидын урт ихсэхийн хэрээр доторх орон улам
улам жигд болно улам жигд болно
 Ороодсууд зэрэгцэн шиг Ороодсууд зэрэгцэн шигүү үү байрласан б байрласан бөөггөө өөд урт нь д урт нь
радиусаас их байхад радиусаас их байхад идеаль соленоид идеаль соленоид үү үүснэ снэ
 Энэ тохиолдолд соленоидын гадна талын орон Энэ тохиолдолд соленоидын гадна талын орон
доторхтой харьцуулвал маш сулхан доторхтой харьцуулвал маш сулхан
 Соленоидын доторх орон ихээхэн мужид жигд байна Соленоидын доторх орон ихээхэн мужид жигд байна
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Идеаль соленоидын орон Идеаль соленоидын орон
 ММөөн н 22 ба ба 44 талын хувь нэмэр тэг талын хувь нэмэр тэг
 Учир нь: эдгээр замын дагуу Учир нь: эдгээр замын дагуу BB ±± ds ds
 ll урт б урт бүүхий хий 11 тал интегралд тал интегралд Bl Bl нэмэр оруулна нэмэр оруулна
 Учир нь: Энэ замын дагууд Учир нь: Энэ замын дагууд BB жигд б жигд бөөггөө өөд д ds ds--тэй тэй ,, ,,
 Иймд тэгш Иймд тэгш өөнц нцөөгт бит гт битүү үү замын дагууд авсан интеграл замын дагууд авсан интеграл
 Амперийн хуулиар бодъѐ Амперийн хуулиар бодъѐ
 II ггүүйдэлтэй идеаль соленоидын йдэлтэй идеаль соленоидын
нэгээхэн хэсгийн х нэгээхэн хэсгийн хөөндл ндлөөн огтлол н огтлол
 Үү Үүний дотор талд орон жигд б ний дотор талд орон жигд бөөггөө өөд д
тэнхлэгтэй тэнхлэгтэй ,, ,,
 Гадна талд орон тэг Гадна талд орон тэг
 ll урттай, урттай, ww өөрг ргөөнтэй тэгш нтэй тэгш өөнц нцөөгт зам гт зам
 Амперийн хуулиар д Амперийн хуулиар дөөрв рвөөн тал н тал
ббүүрийн хувьд рийн хувьд --ийг олъѐ ийг олъѐ
 33 талын орших мужид талын орших мужид B=0 B=0 учир энэ учир энэ
талын хувь нэмэр байхг талын хувь нэмэр байхгүүйй
B ds ·


www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Амперийн хуулийн баруун талд интеграл авч байгаа Амперийн хуулийн баруун талд интеграл авч байгаа
замаар х замаар хүүрээлэгдсэн талбайгаар гарах нийт г рээлэгдсэн талбайгаар гарах нийт гүүйдэл йдэл
байдаг байдаг
 Манай тохиолдолд энэ нь нэг ороодсын г Манай тохиолдолд энэ нь нэг ороодсын гүүйдлийг йдлийг
ороодсын тоогоор ороодсын тоогоор үүрж ржүү үүлсэнтэй тэнц лсэнтэй тэнцүү үү
 ll уртад ноогдох ороодсын тоо уртад ноогдох ороодсын тоо NN гэвэл гэвэл
 Тэгш Тэгш өөнц нцөөгтийн дотуур гарах нийт г гтийн дотуур гарах нийт гүүйдэл йдэл NI NI
 Иймд амперийн хууль Иймд амперийн хууль
 Эндээс Эндээс
 n=N/l n=N/l бол нэгж уртад ноогдох ороодсын тоо бол нэгж уртад ноогдох ороодсын тоо
 Энэ илэрхийллийг тороид ороомгийн оронгоос Энэ илэрхийллийг тороид ороомгийн оронгоос
хялбархан гаргаж болно. Яаж ? хялбархан гаргаж болно. Яаж ?
 Энэ томъѐо з Энэ томъѐо зөөвх вхөөн маш урт соленоидын т н маш урт соленоидын төөгсг гсгөөллөө өөс с
хол орших цэг хол орших цэгүү үүдэд тохирно дэд тохирно
1 1
B ds B ds B ds Bl · = · = =
} } }
 
  

0
B ds Bl NI µ · = =
}



0 0
N
B I nI
l
µ µ = =
0
NI
B
2 r
µ
t
=
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Соленоидын тэнхлэг дээрх орон Соленоидын тэнхлэг дээрх орон
 Нийт орон б Нийт орон бүүх цагирагийн оронгийн суперпозиц х цагирагийн оронгийн суперпозиц
 Соленоидын Соленоидын dx dx уртад ноогдох ороодсын тоо уртад ноогдох ороодсын тоо (N/l)dx (N/l)dx
 Энэ уртад харгалзах г Энэ уртад харгалзах гүүйдэл йдэл I(N/l)dx I(N/l)dx
 dx dx хэсгийн орон хэсгийн орон PP цэгт цэгт
 Зургаас Зургаас x=Rtan x=Rtan|| тул тул dx=Rsec dx=Rsec
22
|| dd||
 ll урттай, урттай, RR радиустай, радиустай, N N тооны тооны
зэрэгцэн шиг зэрэгцэн шигүү үү байрласан байрласан
ороодостой, тогтворжсон ороодостой, тогтворжсон II
ггүүйдэлтэй соленоид авъя йдэлтэй соленоид авъя
 ТТүү үүний дотор талд тэнхлэг дээр ний дотор талд тэнхлэг дээр
орших орших PP цэгт оронг олъѐ цэгт оронг олъѐ
 Соленоидыг г Соленоидыг гүүйдэлтэй йдэлтэй
цагирагуудын цогц гэж цагирагуудын цогц гэж үүзье зье
 Ганц цагирагийн орон т Ганц цагирагийн орон түү үүний ний
тэнхлэг дээр тэнхлэг дээр
2
0
x
3
2 2
2
IR
B
2( x R )
µ
=
+
2
0
3
2 2
2
R N
dB I dx
l
2( x R )
µ
| |
=
|
\ .
+
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Ийнх Ийнхүү үү xx хувьсагчийг хувьсагчийг || хувьсагчаар илэрхийлэв хувьсагчаар илэрхийлэв
 Үү Үүнийгээ орлуулаад нийгээ орлуулаад ||
11
--ээс ээс ||
22
ххүүртэл интеграл авбал ртэл интеграл авбал
 Хэрэв Хэрэв PP цэг соленоидын яг голд оршиж байгаад цэг соленоидын яг голд оршиж байгаад
 Соленоид Соленоид RR--тэй харьцангуй урт бол тэй харьцангуй урт бол ||
22
=90 =90°°, , ||
11
==--90 90°°
 Иймд Иймд
 Энэ нь Энэ нь өөмн мнөөхтэй таарч байна хтэй таарч байна
 Хэрэв Хэрэв PP цэг соленоидын т цэг соленоидын төөгсг гсгөөл дээр л дээр
оршвол оршвол ||
2 2
~~90 90°°, , ||
1 1
~~ 00°° болох тул болох тул
 Соленодын тэнхлэг дээр орон Соленодын тэнхлэг дээр орон xx--ээс ээс
хэрхэн хамаарахыг зурвал хэрхэн хамаарахыг зурвал
2
1
0 0
2 1
NI NI
B cos d (sin sin )
2l 2l
|
|
µ µ
| | | | = = ÷
}
0 0
0
NI NI
B ( 1 1) nI
2l l
µ µ
µ ~ + = =
0
1
B nI
2
µ ~
www.zaluu.com
www.zaluu.com
8.7. Шилжилтийн гүйдэл ба амперийн 8.7. Шилжилтийн гүйдэл ба амперийн
нэгдсэн хууль нэгдсэн хууль
 Амперийн хуулийг з Амперийн хуулийг зөөвх вхөөн дамжуулалт хугацаанаас н дамжуулалт хугацаанаас
хамаарахг хамаарахгүүй тогтмол байгаа й тогтмол байгаа үүед л хэрэглэнэ ед л хэрэглэнэ
 Максвелл энэ хязгаарлалтыг авч б Максвелл энэ хязгаарлалтыг авч бүүх н х нөөхц хцөөлд тохирч лд тохирч
байх болгожээ байх болгожээ
 Цэнэглэгдсэн конденсатор авъя Цэнэглэгдсэн конденсатор авъя
 Конденсаторын цэнэг Конденсаторын цэнэг QQ бол дамжуулалтын г бол дамжуулалтын гүүйдэл йдэл
 I I ггүүйдэл хугацаанаас хамааран йдэл хугацаанаас хамааран өө өөрчл рчлөөгд гдөөж байвал ж байвал
 Ялтсууд дээрх цэнэг Ялтсууд дээрх цэнэг өө өөрчл рчлөөгд гдөөннөө. Гэвч: . Гэвч:
 Ялтсуудын хооронд дамжуулалтын г Ялтсуудын хооронд дамжуулалтын гүүйдэл г йдэл гүүйхг йхгүүй й
 ГГүүйдэлтэй дамжуулагч тэгш хэмтэй йдэлтэй дамжуулагч тэгш хэмтэй
бол Амперийн хуулиар соронзон бол Амперийн хуулиар соронзон
орон орон::
 Энэ шугаман интегралыг дотуур нь Энэ шугаман интегралыг дотуур нь
дамжуулалтын г дамжуулалтын гүүйдэл йдэл өөнг нгөөрч байгаа рч байгаа
бит битүү үү замын дагууд авдаг замын дагууд авдаг
0
B ds I µ · =
}



I dQ / dt =
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Үргэлжлэл Үргэлжлэл
 Харин энэ зам Харин энэ зам SS
22
--ийг х ийг хүүрээлж байгаа гэж рээлж байгаа гэж үүзвэл звэл үүр д р дүүн н
тэг гарна тэг гарна
 Учир нь Учир нь, , SS
22
гадаргуугаар дамжуулалтын г гадаргуугаар дамжуулалтын гүүйдэл йдэл үүггүүйй
 Энэ байдал г Энэ байдал гүүйдэл тасралтг йдэл тасралтгүүй байхтай харшилна й байхтай харшилна
 Үү Үүнийг Максвелл шийджээ нийг Максвелл шийджээ
 Амперийн хуулийн баруун талд Амперийн хуулийн баруун талд шилжилтийн г шилжилтийн гүүйдэл йдэл
нэртэй гиш нэртэй гишүү үүнийг постулат маягаар нэмжээ нийг постулат маягаар нэмжээ
 Энэ г Энэ гүүйдлийг дараахь маягаар тодорхойлсон йдлийг дараахь маягаар тодорхойлсон
 цахилгаан оронгийн урсгал цахилгаан оронгийн урсгал
 Ижилхэн Ижилхэн PP замаар х замаар хүүрээлэгдсэн рээлэгдсэн SS
1 1
ба ба
SS
22
гадаргууг авъя гадаргууг авъя
 PP замыг замыг SS
11
гадаргуугийн хувьд гадаргуугийн хувьд үүзвэл звэл II
ггүүйдэл энэ гадаргуугаар гарна йдэл энэ гадаргуугаар гарна
 Амперийн хуулийн интеграл Амперийн хуулийн интеграл µµ
0 0
II гарна гарна
e
d 0
d
I
dt
u
c =
e
E dA u = ·
}
 
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Шилжилтийн гүйдэл Шилжилтийн гүйдэл
 Зургаас Зургаас
 Тэгвэл Тэгвэл
 Шилжилтийн г Шилжилтийн гүүйдэл йдэл
 Шилжилтийн г Шилжилтийн гүүйдэл дамжуулалтын йдэл дамжуулалтын
ггүүйдэлтэй яг тэнц йдэлтэй яг тэнцүү үү, яг адил , яг адил BB... ...
 Конденсатор цэнэглэгдэж эсвэл цэнэгээ алдаж Конденсатор цэнэглэгдэж эсвэл цэнэгээ алдаж
байвал ялтсуудын хоорондох цахилгаан оронгийн байвал ялтсуудын хоорондох цахилгаан оронгийн
өө өөрчл рчлөөлт дамжуулалтын г лт дамжуулалтын гүүйдлийг таслалг йдлийг таслалгүүй й
үүргэлжл ргэлжлүү үүлнэ гэсэн санаа энд агуулагдна лнэ гэсэн санаа энд агуулагдна
 Цахилгаан оронгийн Цахилгаан оронгийн өө өөрчл рчлөөлт г лт гүүйдлийн нэгэн т йдлийн нэгэн төөррөөл л
 Энэ гиш Энэ гишүү үүнийг тооцвол Амперийн хууль нийг тооцвол Амперийн хууль
 Үү Үүнийг нийг Ампер Ампер--Максвеллийн хууль Максвеллийн хууль гэнэ гэнэ
e
0 d 0 0 0
d
B ds ( I I ) I
dt
u
µ µ µ c · = + = +
}



e
E dA EA u = · =
}
 
0 0
E, A ? E / Q / A o c c ÷ = =
e
0
Q
EA u
c
= =
e
d 0
d dQ
I
dt dt
u
c = =
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Жишээ Жишээ 88..99
 8 мкФ 8 мкФ багтаамжтай конденсаторт багтаамжтай конденсаторт 3 кГц 3 кГц давтамжтай давтамжтай
30 В 30 В далайцтай хувьсах х далайцтай хувьсах хүүчдэлийг шууд чдэлийг шууд өөгс гсөөн бол н бол
конденсаторын хавтас хоорондын шилжилтийн конденсаторын хавтас хоорондын шилжилтийн
ггүүйдлийг ол. йдлийг ол.
 Бодолт: Бодолт: Үү Үүсг сгүү үүрийн рийн өөнц нцөөг давтамж г давтамж
 ee=2 =2tt f=2 f=2tt (3 (3××10 10
33
Гц Гц)=6 )=6tt××10 10
33
cc
--11
 Конденсаторын хавтас хоорондын х Конденсаторын хавтас хоорондын хүүчдэл чдэл
 V=V V=V
mm
sin sineet=30sin(6 t=30sin(6tt××10 10
33
t) B t) B
 Шилжилтийн г Шилжилтийн гүүйдэл йдэл
 Ийнх Ийнхүү үү шилжилтийн г шилжилтийн гүүйдэл хугацаанаас синусан йдэл хугацаанаас синусан
хуулиар хамаарах б хуулиар хамаарах бөөггөө өөд хамгийн их утга нь д хамгийн их утга нь 4,52 А 4,52 А
6 3
d
dQ d( CV ) dV d
I C ( 8 10 ) 30 sin( 6 10 t )
dt dt dt dt
t
÷
( = = = = × × =
¸ ¸
3
4,52cos(6 10 t ) A t ×
www.zaluu.com
www.zaluu.com

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->