P. 1
Эссэ бичих заавар

Эссэ бичих заавар

Views: 907|Likes:

More info:

Published by: Tumendembrel Gansukh on Mar 29, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/08/2015

pdf

text

original

Эссэ бичих заавар

2009 оны 09-р сарын 02, Нийтэлсэн $@ND@G
Хүн болгонд хэрэгтэй мэдээ байхаа. гээд тавилаа за сэтгэгдлээ бичээрэй. Мөн өөрсдийн
бичсэн эссэ гээ надай холбогдоод блогт маань тавьж бусдадаа толилуулаарай.
ЭССЭ бичих заавар
Эссэ хэрхэн бичих вэ?
Эссэ гэдэг харь хэлний үг болоод ч тэр үү, эссэ бичнэ гэдэг бидэнд нэлээд хэцүү даалгавар
байдаг билээ. Тэгвэл чамд эссэ бичихийн энгийн нууцыг нээе. Энэхүү бяцхан нууцыг
судлан мэдээд, өөрийн гарт оруулсан байхад чиний хувьд санаагаа олох, дэлгэрүүлэн
бичих, төгсгөл хийх гээд эссэтэй холбоотой, тархи гашилгасан олон асуудлууд үгүй болж,
ямар ч сэдвийн дагуу цэгцтэй, ойлгомжтой, сайн эссэг бичихэд хагас цаг л хангалттай
байх болно.

Эссэ гэж юу вэ?
Эссэ гэдгийн утга учрыг сайтар ойлгоогүй тохиолдолд эссэ бичихийн тухай санахын ч
хэрэггүй биз ээ. Үүнийг ойлгохын тулд эхлээд нь хүн төрөлхтний нийгэмшин амьдрах
болсны цаад шалтгаан тийш анхаарлаа хандуулъя. Нийгмээрээр амьдрах нь юугаараа
давуутай вэ?Олуулаа байхын гол давуу тал нь бие биетэйгээ мэдээлэл солилцсны дүнд
бүгдээрээ хөгжиж байдагт оршдог байна. Тэгэхээр ийнхүү мэдээлэл солилцохын тулд, мөн
өөрийгөө бусдад илэрхийлэх, өөрийн үзэл бодлыг ойлгуулахын тулд хэл яриа бий болсон
билээ. Харин бидний авч үзэж буй үндсэн асуудал болох эссэг агуулдаг бичгийн хэлний
хувьд бол харьцангуй сүүлд үүссэн боловч бас л хүмүүсийн харилцааны хэлбэр юм.
Товчхондоо эссэ бол "Хүн хүндээ өөрийн үзэл бодол болон сэтгэлийн хөдлөлөө
илэрхийлэхэд зориулагдсан бичгийн хэлний нэгэн хэлбэр юм." Бидний өдөр тутмын
амьдралд тааралдаж байдаг бусад бичгийн хэлнүүд буюу лекц, сонингийн мэдээ зэргээс
ялгарах онцлог нь гэвэл эссэ бол чиний өөрийн үзэл бодлыг илэрхийлэх боломж гэдэг
утгаараа илүү ойр дөхөм давуу талтай байдаг. Өөрөөр хэлбэл, эссэ бол бидний уур хүрэм
дайсан байх зүйл биш харин ч бидний хамгийн ойрын анд нөхөр болох учиртай юм аа.

Зөвлөмж
Энэхүү "Эссэ хэрхэн бичих вэ?" гэсэн "микро сурах бичгийг" ашиглан өөрөө багахан
хөдөлмөрлөөд эссэчин болохыг хүсэгч танд энэхүү зөвлөмжийг зориулж байна. Юуны
өмнө үүнийг нэг бүрчлэн уншаад үзэх хэрэгтэй. Дараа нь хичээлийн өөрийн хуваарийг
гаргаад тусгайлан цаг гаргаж судлаад үзээрэй. Үүнд ердөө л аравхан хоногийн хэдхэн
цагийг зарцуулахад хангалттай байх болно. Хэрвээ чин сэтгэлээсээ хөдөлмөрлөж чадвал
нэг л мэдэхэд чи зорьсондоо хүрч эссэ гэдэг толгойны өвчнөөс ангижрах болно гэдгийг
амлая.

Эссэ хэрхэн бүтдэг вэ?
Эссэг бид олон олныг уншиж өөрсдөө бичихийг хичнээн олон оролдож үздэг боловч нэг л
болж өгөхгүй байгаа биз. Тэгэхээр эссэг яг яаж бичдэг болохыг танд харуулъя.Багш чинь
чамд хоѐр хуудас эссэ бичиж ирэх даалгавар өгсөн гэе. Хэрвээ урьд нь чи эссэ бичиж
байгаагүй бол энэ нь хэтэрхий том даалгавар мэт санагдах вий. Тэгэхээр хэрхэн бүхэл
бүтэн хоѐр хуудсыг дүүргэх вэ?Эхлээд чамд хоѐр калибр, нэг гар буу, бас нэг карбин,
шувууны хоѐр амтай буу байдаг гэж үзье. Ердөө энэ таван буу чинь л чиний бэлэн таван
параграф болох болно.Гэхдээ түр азнаарай. Юу ч гэсэн таван буу байж байг. Тэгэхээр чи
эднээр юу хийж чадах вэ? "Миний таван буу их сонирхолтой гэртэй" гэсэн өгүүлбэрийг
аваад үзье. Тэгвэл ойлгомжтой чиний эссэ нь буу бүрийн сонирхолтой гэрний тухай
өгүүлэх болно. Эсвэл чи өөрийн туршлагаас үндэслэн "Анчин ямар ч ан хийх байлаа
гэсэн түүнд таван ширхэг буу байхад л хангалттай" гэж хэлсэн ч болох юм. Тэгвэл чиний
дараа, дараагийн параграфуудад буу тус бүрийг хэрхэн хэрэглэх тухай өгүүлэх
болно. Эссэний сэдэв олох ба түүнийгээ дэлгэрүүлэлт хийх нь
хичнээн энгийн асуудал болохыг бид харж байна. Үүнээс гадна "Бууг хэрхэн цэвэрлэх
вэ?", "Бууны үнэ хэрхэн бүрэлддэг вэ?" гэх мэтээр гарчгаа чи дураараа сонгож болох юм.
Өөр хэд хэдэн гарчиг бодож олоод бичээд үзсэн ч болно. Гэтэл надад ямар ч буу байхгүй
бол яах вэ? гэж санаа зовох хэрэггүй. Магадгүй чамд нохой байгаа байж болох юм. Хоѐр
гурван нохой нь хоѐр гурван бууг сайн орлож чадна. Эсвэл чамд ах, эгч, найз нар, багш
нар ядаж ямар нэгэн хобби байгаа биз дээ. Тэгэхээр чамд байгаа ямар ч гэсэн дотроо
задардаг сэдэв бүр нь чиний хувьд эссэний сэдэв болж чадах нь байна. Энэ толгой эргэм
олон эссэний сэдвийг мэдэж авсны дараа таныг түр зуур амсхийхыг зөвлөж байна. Эднийг
одоо яаж эссэ болгох гэж та бодож байна?Эссэ бичих нь хичнээн хялбар болохыг нотлон
харуулахын тулд чамд тав биш гурван буу байсан бөгөөд гарчиг нь "Ангийн буунууд" гэж
өгье. Эссэний гол өгүүлбэрт гурван буундаа энгийн байдлаар тодорхойлолт өгөх болно.
Жишээ нь Турван буу бол энэ нутагт ан хийхэд хэрэгтэй бүх зүйл мөн." гэсэн өгүүлбэрийг
авч үзье. Мэдээж зөвхөн энэ өгүүлбэрийг бичèх нь эвгүй учраас өөрийн хувийн туршлага
болон мэдээлэлд тулгуурлан багахан дэлгэрүүлэх хэрэгтэй. Эхний параграф:"Яг одоо
надад Ругер маркийн гар буу, Ремингтон 600 загварын карбин, унэгний хоѐр амтай буу
гэсэн гурван ширхэг буу бий. Эд нар бол энэ нутагт ан хийхэд хэрэг болох бүх зуйл мөн
юм. Үунийг одоо тайлбарлая л даа."Энд гурваас олон өгүүлбэрийн шаардлагагүй. Эссэний
танилцуулгын хэсгийн үүрэг бол уншигчийн сонирхлыг татах ба эссэний цаашдын явцын
үндсэн төрхийг томьѐолох явдал байдаг. Чиний зүгээс эссэндээ хамгийн эхлээд гар бууг
дурдсан байгаа билээ. Энэ нь чиний хоѐрдугаар параграфын гарчиг болно. Үүнд
түүнийгээдүрслэн тайлбарлан бичих хэрэгтэй."Миний эхний буу бол Ругер маркийн гар
буу юм. Энэ буу маань .22-ийн калибртай, 9 сумтай дайзтай бөгөөд 42 унцийн жинтэй. Бас
чамин улаан гадаргатай, буудахад их эвтэйхэн байдаг.юм. Туунийг би зөвхөн бап унахад
төдийгуп ууль, шар шувуу зэргийг буудахад ашигладаг. Энгийн амарч суух далимдаа
зугаа болгож буудах нь тун таатай. Олон ч хагас сайн өдрийг буу бид хоѐр эргэн тойрон
гуйлдэх хулгана, зурмыг агнаж өнгөрүулсэн дээ."Гуравдугаар параграф нь мэдээжийн
хэрэг дараагийн бууны тухай байх болно."Дараагийн буу маань Ремингтон 600 загварын
карбин юм. .308-ын энэхуү буу винчестерийн уйлдвэрийн 5 ууртэй дапзтай бөгөөд 5,5
фунтын жинтэй. Бас автомат хамгаалалт 2,75 инчийн гоѐмсог гэртэй билээ. Үугээр туулай,
чандага агнахад төгс зохицсон бөгөөд гэрийн ойролцоох цөөрөмд ирдэг нугаснуудад мөн
ч их тохирсон эд юм шуү."Үүний дараа дөрөвдүгээр параграф буюу гуравдугаар бууны
тухай өгүүлэх болно."Миний гурав дахь буу бол үнэгний хоѐр амт юм. Энэ .12-ийн
хэмжээтэп богино буу бол миний бахархал миний зугаа юм. Хорио тавигдах үеэр буга
агнахад хамгийн тохирсон зэвсэг билээ. Энд буганууд нь өтгөн ойн гүнд байдаг болохоор
хүчтэйхэн, хурдан буу хэрэгтэй байдаг юм. Энэ бууныхаа ачаар би жилийн 3 улиралд
гэртээ байнга антай ирдэг билээ."Одоо чамд төгсгөлийн параграф хэрэгтэй бөгөөд энэ нь
эхлэлтэй холбогдсон байх ѐстой. "Ойрын үед би дахиад хэдэн буу авах санаатай байна.
Гэхдээ одоогоор манай хотын ойролцоох нэг өдрийн амжилттай анг явуулахад миний
гурван буу маань хангалттай зэвсэг болдог юм аа."Одоо эдгээр таван параграфыг
дараалуулан тавиад л эссэ бэлэн боллоо. Дүгнэж үзвэл, эссэ нь чиний өгүүлэх гээд байгаа
санаатай яг тохирсон гарчигтай бөгөөд гол санаа нь чиний танилцуулах параграфт
тодорхой тусгагджээ. Үргэлжлэлд нь тус бүр нэг бууны тухай агуулсан гурван параграфыг
авсан байна. Дараа нь дүгнэлт буюу төгсгөл хэсэгт бүх санаагаа нэг дор "базаж" өгсөн
бөгөөд гол өгүүлбэрээрээ ончтой төгсгөсөн байна. Мэдээжийн хэрэг энэ нь нэлээд
механик шинжтэй учраас үүний параграфуудыг илүү жишээ баримт болон сэтгэл татах
зарим үгсээр баяжуулах нь зүйтэй юм.Ýнэ эссэг бичихийн өмнө эссэ бичиж болох хэд
хэдэн эх үүсвэрийн тухай ярилцсан билээ. Багш, ах, эгч нар болон хоббиныхоо тухай
нэгэн эссэг дараахь хүснэгтийн дагуу бичээд үзээрэй.

Миний гурван
___________________________________Эхний параграфт гол өгүүлбэр байна. Миний
гурван_____________________ ____________________________________2 дахь
параграфын гарчиг өгүүлбэр. Миний
эхний____________________________________________3 дахь параграфын гарчиг
өгүүлбэр. Миний дараах_______________________________________4 дахь параграфын
гарчиг өгүүлбэр. Миний гурав
дахь_____________________________________________________5 дахь параграф эссэгээ
дүгнэнэ. Эд нар бол миний гурван___________________________________________ Энд
орхисон хоосон зайнуудад хамгийн багадаа 3 өгүүлбэр бичснээр чиний эссэ чинь бэлэн
болох болно.

Гэвч параграф гэж юу вэ?
Бид өмнөх сэдвүүдэд параграфын тухай зөндөө их ярилаа. Харин одоо параграф гэж
чухам юу болох, түүний бүтэц ямар болох, яаж түүнийг бичдэг тухай авч үзье. Тэгэхээр
эссэ бичихийн тулд параграср гэж юу болох тухай маш сайн мэддэг байх ѐстой. Хүн
төрөлхтний нийгэмшин амьдардгийн гол утга учир нь хоорондоо харилцах ба бичихүйн
гол шалтгаан бол цаг хугацаа хийгээд орон зайг алгасан өөр нэгэнд санаа бодлоо
илэрхийлэх болох тухай өмнө нь өгүүлсэн. Параграф бол уншигчдад хаана шинэ санаа
эхлээд хаана дусч байгааг мэдэгдэх бичгийн хэлний соѐл юм. Хамгийн түгээмэл бөгөөд
өөрийн санааг илэрхийлэхэд дөхөмтэй параграфын хэлбэр бол "тайлбар" параграф байдаг.
Параграф хэрхэн бичдэг тухай энэ параграфын жишээн дээр үзье.Тайлбар параграфыг
төлөвлөх нь эгээ л нэг жижигхэн байшин барихтай адил юм. Юуны өмнө чи яах гэж тэр
байшинг барьж. байгаа тухайгаа мэдэж байх ѐстой. Үнэхээр, яах гэж байгаагаа мэдэлгүй
зүгээр л нэг байшин барья гэвэл утгагүй хэрэг болно биз дээ. Үүний дараа байшин нь
өөрийн зорилгод хамгийн их нийцэж байхаар бодож зураг төслөө зурна. Тэгээд зурсан
зураг чинь чиний тавьсан зорилгод тохирох эсэхийг дахин сайтар шинжилж үзсний эцэст
л хэрвээ чиний сэтгэлд бүрэн дүүрэн нийлж байвал сая байшингаа барьж эхлэнэ. Хэрвээ
ямар нэгэн өөрчлөлт хийхээр бол эхлээд зурган дээрээ засвар хийгээд дараа нь л
байшингаа засдаг.Параграфыг зохион байгуулах нь байшин барихтай адилхан юм.
Зорилго буюу гол санаагүйгээр "толгой" өгүүлбэрийг эхлүүлэх хэрэггүй юм. Харин гол
санаагаа тов тодорхой болгосны дараа бол чиний хувьд төлөвлөлтийг хийж бүрэн болно.
Зөвхөн үүний дараа л чиний өөрийн санааг хүмүүст зөв хүргэхээр бичих ээлж ирэх ѐстой.
Мэдээжийн хэрэг ямар ч барилгачин өөрийн барьсан байшинг аятайхан цонхтой байгаасай
гэж боддог шиг чиний эссэ цэгцтэй, тодорхой төгсгөл хийх хэрэгтэй.Товчхондоо тайлбар
параграф гэдэг нь хоорондоо холбоотой бүлэг өгүүлбэрээр өрнөдөг. Гол санаа нь толгой
өгүүлбэрээр танилцуулагдах бөгөөд энэ нь логик утгаар энэ өгүүбэрийг баяжуулж чадах
бүлэг өгүүлбэрээр дамжигдан өрнөх болно. Мэдээж хэрэг хүчтэй дүгнэлт бол ус агаар шиг
чухал юм.

Гол санаа.
Энэ бол чиний параграфын тусгалын цэг, анхаарлын төвд байх, чиний зорих тэр л зүйл
юм. Төлөвлөлт хийх ба бичилт эхлэхийхн өмнө чамд юуг илэрхийлэхийг хүсч байгаа
тухай тодорхой санаа байх ѐстой. Жолооч хүн хаана хүрэхээ мэдэж байж хамгийн дөт
сайн замыг сонгож чаддагчлан бичигч хүн өөрийн юуг илэрхийлэхийг мэдэж байж сайн
зохиол, бүтээл гаргах болно. Сонирхолтой гол санаанууд нь тунхгийн шинжтэй байх нь
тохиромжой бөгөөд ерөнхий байсан нь зохимжтой байдаг. Жишээ нь "Би эсрэг
хүйснийхэнтэйгээ найрсаг харилцаа тогтоож чаддаггүй." гэж хэт субъектив шинжтэй
гарчгийг өгснөөс "Зарим хүмүүс эсрэг хүйснийхэнтэйгээр найрсаг харилцаа тогтоож
чаддаггүй" гэсэн нь илүү дээр байх болно.

Төлөвлөлт.
Гол санаа буюу гарчгийг олсны дараа төлөвлөлт хийх нь хялбархан байх болно. Чиний гол
санаа чинь эссэний бичлэгийн хэлбэрийг тодорхойлж өгөх учир чиний хувьд өөрийн
санааг тодотгоход шаардлагатай гэж үзсэн түлхүүр үгс болон илэрхийллүүдийг бичихэд л
хангалттай юм. Дараа нь эдгээр нь үнэхээр гол санааг илэрхийлэхэд ямар үр нөлөөтэй
болохыг шүүн үзээд хэрэггүй бол шууд дарах хэрэгтэй. Үлдсэн үгс чинь дараагийн ажилд
чинь хэрэг болно.

Толгой өгүүлбэр.
Гол санаагаа олох явдал бичиж байгаа хүнд хичнээн чухал байдаг вэ, толгой өгүүлбэр бол
уншигчдад төчнөөн чухал байдаг юм. Энэ нь гол санаатайгаа ижил утгатай, өдөөх
сонирхол төрлүүлэхүйц байх ѐстой. чиний өмнө суугаад сонсож байгаа хүнээс ялгаатай нь
уншигчид чамаас ойлгомжгүй зүйлээ асууж чадахгүй бөгөөд чи түүнд өөрийн үгийг засаж
хэлж чадахгүй. өөрөөр хэлбэл, хэрвээ толгой өгүүлбэр нь сонирхолгүй байвал уншигч тэр
дороо чиний эссэг орхиод явчихаж ч болох боловч. чиний баталгаа нотолгооны хэсэг
хичнээн сайхан байгаад ч нэмэргүй юм. Толгой өгүүлбэр нь шууд, шууд биш, яруу гэсэн
хувилбартай байж болдоог. Шууд гэдэг нь "Оюутны хөдөлгөөн нь сургуулийн удирдлагын
шийдвэрт нөлөөлж чадна." Шууд биш гэдэг нь: "Саяхан би нэгэн хуульчтай телевизын
тухай ярилцлаа." Яруу гэдэг нь "Засгийн газрын гишүүнчлэлийн тоо нь хэнд хэрэгтэй вэ?"
гэсэн байж болно.Эдгээр бол мэдээж хэрэг параграфын бүх зүйл биш ч гэсэн хамгийн гол
амин сүнс нь учир үүнийг сайтар судлан үзэж өөртөө эзэмших хэрэгтэй. Ийнхүү бид эссэ
бичихийн хамгийн энгийн асуудлуудыг авч үзлээ. Одоо бүгдээрээ эссэ бичихэд анхаарах
зүйлсийн тухай авч үзье.

Эссэг эхлүүлэх аргууд.
Суут Пифагор "Аливаа үйлийн эхлэл нь тэн хагастайгаа тэнцүү байдаг." гэж хэлсэн нь
бий. Эссэ бичих цаг хугацааны хувьд үнэн ч юм шиг. Оюутнууд үнэхээр эхний
параграфыг бичихэд маш их цаг зарцуулдаг билээ. Эхний танилцуулах параграфын гол
зорилго нь ямар нэгэн аргаар уншигчдын анхаарлыг татах явдал юм гэдгийг санах
хэрэгтэй. Доор зарим жишээг өглөө:

1. Эхний ээлжинд ямар нэгэн асуулт тавиад түүндээ өгөх өөрийн хариултыг тайлбарлах
замаар эссэг эхлүүлж болно.
2. Номноос буюу хүний хэлсэн үгнээс тохирсон ишлэл авах
3. Толгой өгүүлбэрээ бичээд түүнийгээ хамгаалж бичих
4. Хүүрнэл буюу цөөн мөр харилцан яриагаар эхлэж болно.
5. Өөрт болон хэн нэгэнд тохиолдсон сонирхолтой үйл явдал, онигоогоор эхэлж болно.
6. Эсвэл дараахь бэлэн загвараас ашиглаж болно:

Эссэг өрнүүлэх аргуудӨөрийн бодлыг зөв, цэгцтэй илэрхийлэхэд эссэгээ тодорхой нэгэн
аргад баригдаж бичих нь сайн байдаг тэгэхээр эссэ бичдэг хэд хэдэн аргыг авч үзье.

1. Дедуктив арга. Өөрийн гол санаагаа илэрхийлэхийн тулд хөндөх шаардалагтай хэд
хэдэн санаа байгаа үед хэрэглэдэг арга юм. Энэхүү энгийн арга нь нийт эссэний 75% д
ашиглагддаг байна. Жишээ нь "Би чамд дургүй, яагаад гэвэл чи харамч, муу хүн" гэсэн
өгүүлбэрээр толгой өгүүлыэр хийсэн гэвэл эссэ нь яагаад дургүй тухайгаа, мөн харамч хүн
гэж, муу хүн гэж ямар хүнийг хэлдгийг тайбарлах шаардлагатай болно. Энд энэ аргыг
хэрэглэн эссэ бичиж болох 3-н аргыг өгсөн байгаа.

a.Хэрхэн суралцах вэ? b.Гурван төрлийн оюутан c.Миний амьдралын зарчим

1. Индуктив арга. Дедуктив аргын урвуу арга: Хэрвээ өөрийн гол санааг эссэний
төгсгөлд хүртэл хадгалахыг хүсвэл энэхүү аргыг хэрэглэнэ. Дээр авч үзсэн жишээ
өгүүлбэр энэ тохиолдолд "Чи харамч, муу хүн учир би дургүй болж өөрчлөгдөнө. өөрөөр
хэлбэл эссэний эхний хэсгүүдэд харамч, ба муу хүний тухай бичээд дараа нь төгсгөл
хэсэгт түүнд муу тухайгаа бичнэ.

a.Машины даатгал b.Бидний ѐс суртхууныг хэн үгүй хийв? c.Би сонссон байх ѐстой

1. Хронологийн арга. Үйл явдлыг цаг хугацааны дарааллын дагуу өгүүлэх арга юм.
Хэрвээ чиний эссэнд бүхэлдээ цаг хугацаа чухал үүрэг хүлээж байвал энэхүү арга нь
үнэхээр үр дүнтэй араг юм. Гэвч ийм төрлийн эссэнд зарим дутагдал гээд ... үүнд
нэгдүгээрт, бүх зүйлийг нэг бүрчлэн өгүүлвэл уншигчдад таагүй сэтгэгдэл үлдэнэ.

a.Миний хамгипн дурсгатай өдөр b.Хүн төрөлхтөн байгальд дайсагнасан байдлыг зогсооѐ
c.Тамирчны диваажин

1. Дүрслэн бичих арга. Хэрвээ'чи бичиж байгаа зүйлийнхээ тухай уншигчдаас ямар ч
байсан илүү мэднэ гэдэгтэй итгэлтэй байгаа тохиолдолд болон сэтгэл хөдлөн үйл явдлын
тухай бичихэд хэрэглэгддэг арга юм. Аргын зорилго бол уншигчдад өөрийн мэдэж байгаа
зүйлийн тухай өөртэйгээ ижил төсөөлөл өгөх байдаг.

a.Гайхалтай машин b.Миний их сургууль c.Дотуур байрны нэгэн өрөө

1. Аналогийн арга. Ямар нэгэн нийлмэл төвөгтэй зүйлийг өөр энгийн зүйлтэй зүйрлэн
тайлбарлах арга юм. Ихэвчлэн хоѐр зүйлийг авч хооронд нь харьцуулдаг.

a. Зураг зурах ба эссэ бичих b.Хуучин ба шинэ үе c.Шашин ба сэтгэл зүй

1. Шалтгаан ур дагаврын арга. Ямар нэгэн үйл явдал санаа бодол нь ямар үр дүнд
хүрснийг үзүүлэхэд хэрэглэнэ. Ийм төрлийн эссэг шалтгаан нь үр дагавраа хэрхэн бий
болгож байгаа байдлаар болон үр дагавар нь шалтгаанаа хэрхэн бий болгож байгаа
байдлаар зохиомжлон бичиж болно.

a.Шалгалтанд унагчид b.Багш нар шуүгчид болох нь c.Яагаад хүмүүс уурладаг вэ?

Эссэг хэрхэн төгсгөх вэ?
Эссэний төгсгөл нь эхлэлээсээ дутахааргүй чухал юм. Анхлан бичигч хүмүүст зориулсан
энгийн нэгэн чухал дүрэм байдаг. Энэ бол "Хэрвээ чи хэлье гэснээ хэлж болсон бол одоо
зогс." Хэтэрхий сунжирсан нуршуу төгсгөл чиний эссэг тэр чигт нь унтраачихаж ч
магадгүй юм шүү. Эссэний төгсгөл ихэвчлэн дүгнэсэн байдалтай байдаг. Өөрөөр хэлбэл,
чиний эссэ нь зорилгодоо хүрсэн гэсэн сэтгэгдлийг уншигчид үлдээхийн тулд чи эссэгээ
заавал дуусгаж дүгнэх хэрэгтэй байдаг. Эссэг хэрхэн төгсгөх зарим аргыг авч үзье:
1. "Бид ийм байдлыг үргэлжлүүлсээр л байх уу?" гэсэн асуултаар төгсгөж болно.
2. Толгой өгүүлбэртэйгээ хамааралтай ишлэлээр төгсгөж болно.
3. Чиний зорилго ямар цэгт хүргэж байна вэ?
4. Өөрийн дэвшүүлсэн санаагаа хоѐр талаас нь харж дүгнэх маягаар төгсгөж болно.
5. Энэ сэдвийн дагуу уншигчид өөр ном эссэнээс уншихаар бодож төгсгөж болно.
6. Эссэ нь мөн уншигчдад амлалт, тангараг өгөх болон анхааруулгаар төгсөж болох юм.
Гэвч хэзээ ч дараахь маягаар эссэгээ бүү төгсгөж байгаарай.

1. Уншигчаас цагийг нь үрсэн болон сонирхолд нь нийцээгүй байж магад гэх мэтээр
уучлал гуйх. Энэ нь өөрийн хөдөлмөрийн хүндэтгээгүй мөн уншиж буй хүний
хөдөлмөрийг ч хүндэтгээгүй хэрэг болно.
2. Өөр нэгэн гол санаа болон гарчгийг санал болгох

Төгсгөл
Энэхүү бичвэрийг уншиж эхлэхэд таны өмнө эссэ гэсэн аварга том хар үүл сүртэй нь
аргагүй зогсож байсан бол одоо эссэ гэДэг бол тийм аймаар эд биш бөгөөд харин ч хэн
бүхний хийж чадах энгийн зүйл юм гэдгийг ойлгосон бол миний зорилго биелж байгаа
юм. Дахин сануулж хэлэхэд аливаа зүйлийг өөрийн болгон эзэмшихэд хөдөлмөр тэвчээр
хоѐр хамгийн чухал учир шилдгийн шилдэг эссэ бичиж чаддаг болохын төлөө
хөдөлмөрлөхийг та бүхнээс хүсье. Нэгэн залхуу хүний тухай үлгэрт "...аймшигтай залхуу
хүүгээ засахын тулд хөөрхий эцэг эх нь гэртээ орхиод явж гэнэ. Тэгээд өлсөж үхүүлэхгүй
тулд гэрийнхээ унинаас хоолыг нь зүүгээд явжээ. Тэгээд хэд хоногийн дараа- ирэхэд хүү
өлгөөтэй хоолыг харсаар үхсэн байсан" ãэж өгүүлдэг. Монголын өнөөгийн залуусын дотор
тиймэрхүү залхуус мэр сэр байсаар байгаа бөгөөд харин үүнийг уншигч та тэдний өрөөсөн
дугуй биш учир миний зөвлөсний дагууд хөдөлмөрлөж чадна гэдэгт итгэлтэй байна.
Хэрхэн илтгэл бичих вэ?

Õ¿í á¿ðò ºíäºð áîëîâñðîë, òàë á¿ðèéí ìýäëýã çàéëøã¿é õýðýãöýýòýé. Ãýâ÷ ò¿¿íèé äîòðîîñ ÿðèõ
óðëàã, õàðèëöààíû ñî¸ë, èëòãýõ ÷àäâàð øèíý çóóíû èðãýäèéí çààâàë ýçýìøèõ ÷àäâàð áàéõ áîëíî
ãýäýãò èëòãýëòýé áàéæ áîëíî. Òýãâýë ÿàãààä èëòãýõ óðëàã õýðýãòýé ÷àäâàð áàéõ âý? ÿìàð à÷
òóñòàé âý? ãýñýí àñóóëòàä õàðèóëüÿ. ¯¿íä:
 ªºðòºº èòãýëòýé áîëîõ
 Ýâ ýåèéã ýðõýìëýã÷ èðãýíëèã õ¿í áîëãîíî
 Õàðèëöààíû ºíäºð ñî¸ëòîé èëòãýã÷ áîëãîíî
 Àìæèëòàíä õ¿ðãýã÷ õ¿÷ áîëíî ãýõ ìýò åðºíõèé à÷ õîëáîãäîëòîé. Èëòãýõ óðëàãò ñóðàëöàõûí
òóëä íýí òýðã¿¿íä èëòãýë õýðõýí áè÷èæ ñóðàõ òàëààð ìýäýãäýõ¿¿íòýé áàéõ øààðäëàãà
çàéëøã¿é óðãàí ãàðíà.

Èëòãýë õýðõýí áè÷èõ âý? á¿òýö, íàéðóóëãà

Èëòãýëèéí á¿òýö íü îéëãîõîä õÿëáàð áºãººä áèäíèé äóíä ñóðãóóëüä ¿çñýí ñîíãîäî㠺㿿ëëýã øèã
á¿òýöòýé áàéäàã. Èëòãýë íü äàðààõ ¿íäñýíõýñã¿¿äòýé áàéíà. ¯¿íä:
· Îðøèë õýñýã /15%/
· ¯íäñýí õýñýã /70%/
· Òºãñãºë õýñýã / 15% /
Àëèâàà èëòãýë íü 15 ìèíóòààñ èë¿¿ã¿é õóãàöààíä ¿ðãýëæëýõ íü ç¿éòýé. ¯¿íýýñ óäààí õóãàöààíä
¿ðãýëæèëáýë ñîíñîã÷äûã ÷èëýýæ áîëíî.

Îðøèë õýñýã

Îðøèë õýñãèéã èëòãýõäýý ñîíñîã÷èä òàíòàé "äàñàí çîõèöîõ" íýãýýñ õî¸ð ìèíóòûí
õóãàöàààã òýäýíä îëãîîðîé. Ñîíñîã÷èä òàíû äóó õîîëîéíû ºíãº, äàñàë áîëñîí äîõèî çàíãàà, í¿¿ðíèé
õóâèðàë áîëîí ãàäààä òºðõ áàéäàëä äàñàí çîõèöîæ, ñîíñîã÷èä áîëîí òàíû õîîðîíä õàðèëöàí èòãýëöýë
áèé áîëîõîä ýíý õóãàöàà øààðäëàãàòàé áàéäàã.
Òàíä ìºí àäèë òàíõèìûí äóó àâèàíû îéëò, òàðõàëò ñîíñãîë ç¿éä äàñàí çîõèöîæ ñàíäàð÷
òýâäñýí áàéäëàà äàâàí òóóëàõàä òºäèé õýìæýýíèé õóãàöàà øààðäëàãàòàé. Òà ñîíñîã÷èäòîéãîî
íºõºðñºã õàðüöàà òîãòîîõ õýðýãòýé. Èëòãýëýý õýò ÷àíãà áàñ ñóë áóñ ºí㺺ð ýõëýõ íü ç¿éòýé. ̺í
òýäýíòýé õàðöààðàà õàðèëöàà òîãòîîõ íü òàíõèìûí óóð àìüñãàëûã òîîöîîëîõîä àøèãòàé áàéõ áîëíî.
Òà èëòãýëýý ýõë¿¿ëýõäýý äàðààõ àðãóóäûã õýðýãëýâýë òîõèðîìæòîé.
¯¿íä:
1. Òóõàéí íºõöºë áàéäàëòàé óÿëäóóëàí ýõëýõ Àðãà õýìæýý áîëæ áóé ãàçàð, öàã àãààðûíáàéäàë,
òóõàéí ºäðèéí òºëºâëºãººíä îðñîí õàìòàðñàí õîîë, ºìíºõ èëòãýã÷èéíÿðüñàíç¿éëòýé óÿëäóóëàõ ãýõ
ìýòýýð ýõëýõ
2. Õîøèí ò¿¿õ, îíèãîî Èëòãýëèéí ýõýíä õîøèí ¿ã ÿðèàãààð ýõëýõ íü ìàø ñàéí ¿ð ä¿íòýé àðãóóäûí íýã
áºãººä ìàø ñàéí íàðèéí ìýäðýìæòýé áàéõ øààðäëàãàòàé. Õýðýâ ìýäýð÷ ÷àäààã¿é ç¿éë ÿðüæ òýð íü
òàíõèìä ñàéõàí ñýòãýãäýë ¿ëäýýæ ÷àäàõã¿é áîë òàíû èëòãýë áàðàã ë ñºíºëºº ë ãýñýí ¿ã.
3. Èøëýë òàòàæ ýõëýõ Ñàéí ýõ ñóðâàëæààñ èøëýë òàòàõ íü áîëîâñðîëòîé ñàéí õ¿íèé øèíæèéã
èëýðõèéëíý. Èøëýëèéã àðäûí óðàí öýöýí ¿ã, ýðäýìòäèéí õýëñýí èøëýëýýñ òàòàæ áîëíî. Ãýõäýý
áóñäàä õ¿ëýýí çºâøººðºãäºõ¿éö ñàéí èøëýë ñîíãîîðîé
4. Òóõàéí ñýäýâòýé õîëáîîòîé ººðò áîëîí òàíû òàíèëä òîõèîëäñîí æèøýýãýýð ýõëýõ
5. Èëòãýëèéí îðøèë õýñýã íü ìàø ÷óõàë áºãººä ¿íäñýí õýñãýýñ äóòàõààðã¿é õóãàöààã çàðöóóëàõ
õýðýãòýé. Ãàðàà ñàéí áîë áàðèà ñàéí.

¯íäñýí õýñýã

Èëòãýëèéí ¿íäñýí õýñýã íü òàíû èëòãýëèéí ãîë öºì áàéäàã. Èëòãýëèéí ¿íäñýí õýñãèéã áýëäýõäýý
äàðààõ ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãýòýé.
1. ßìàð ¿íäýñëýë¿¿äèéã ãàðãàí òàâèõ
2. ßìàð ¿íäýñëýë íü òàíû èëòãýëä èë¿¿ òîõèðîìæòîé áàñ îíîâ÷òîé áàéõ
3. ¯íäýñëýë¿¿äýý ÿìàð äýñ äàðààëàëòàéãààð òàâèõ
4. ¯íäýñëýëèéí ÿìàð õýëáýðèéã ñîíãîõ.
¯íäýñëýë íü æèøýý, ñóäàëãàà, òîî áàðèìò áàéæ áîëíî. Èëòãýã÷ õ¿í ¿íäýñëýëýý ñîíãîõäîî äàðààõ
ç¿éëñèéã àíõààðàõ õýðýãòýé.
§ Ìèíèé ñîíñîã÷èä ÿìàð õ¿ì¿¿ñ áàéõ âý?
§ Òýä ýíý ñýäâèéí òàëààð þó ìýäýõ áîë?
§ Òýä ñîíãîí àâñàí ñýäâèéí òàëààð ýåðýã ýñâýë ñºðºã ñýòãýãäëèéí àëèíòàé íü ¿ëäýõáîë?
Èëòãýëèéí ¿íäñýí õýñýã íü ñîíñîã÷äîä ñîíñîõ òóñàì óëàì ñîíèðõîë òàòàõóéö ñîíèðõîëòîé
áàéõ íü èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéíà. Èéìýýñ èëòãýëýý äàðààõ àñóóëãààð òàâüáàë òîõèðîìæòîé.
¯¿íä:
 Òà ýíý àñóóäëûã õýðõýí íýýñýí
 Àñóóäëûã øèéäýõ ãàðöûã îëîõã¿é áàéñàí òóõàé
 Ýöýñò íü àñóóäëûã õýðõýí îíîâ÷òîé øèéäâýðëýæ ÷àäñàí òóõàé
¯íýíäýý ñîíñîã÷èä ñîíèðõîëòîé, àäàë ÿâäàëòàé, àäàðìààòàé ºã¿¿ëëýã ñîíñîõîîð èðöãýýäýã.
Òýäýíä õ¿ññýíèéã íü ºãºõ íü ç¿éòýé. Èíãýæ áàéæ òàíû èëòãýë àìæèëòòàé áîëíî.
Èëòãýë á¿õýí ººðèéí ãýñýí îðãèë öàãòàé áàéäàã. Ýíý íü õàìãèéí ñîíèðõîëòîé õýñýã íü.
Èëòãýëèéí îðãèë öýã¿¿ä äàðààõ áàéäàëòàé áàéæ áîëíî.
¯¿íä:
1. Õàìãèéí ¿íýìøèëòýé ¿íäýñëýë
2. ªä㺺ã õ¿ðòýë íóóöàëæ áàéñàí ñàíààã îëîí íèéòýä ãýíýòèéí áýëýã ìýò äýëãýõ
3. Õÿìðàëûí ¿åä ººðèéí áàéð ñóóðèéã îíîâ÷òîéãîîð èëýðõèéëýõ
4. Ñýòãýë õºäëºëºº èëýðõèéëñýí ò¿ð çóóðûí ãàöàëò, äîõèî çàíãàà èëýðõèéëýõ
5. Èëòãýëèéí õàìãèéí ñîíèðõîëòîé ò¿¿õ áîëîí îíèãîîã èëòãýõ
Èëòãýëèéã õýð ¿íýìøèëòýé áîëãîõ íü îðãèë öàãèéí øèéäýõ àñóóäàë.

Òºãñãºë õýñýã
Àëèâàà èëòãýëèéí òºãñãºë íü ñîíñîã÷äûí îé òîãòîîëòîä õàìãèéí èõ òîãòîîãääîã
õýñýã.Òèéìýýñ èëòãýëèéí òºãñãºë ñýòãýë õºäºëãºì ýð÷ õ¿÷òýé îðãèëóóí áàéõ ¸ñòîé. Óòãûí õóâüä
òºãñãºë õýñýã íü èëòãýëèéí ãîë ñàíààã àãóóëæ áàéäàã ó÷èð ò¿¿íèéã ñîíñîã÷äûí õóâüä îéëãîãäîõ
õàìãèéí áîëîìæòîé õýëáýðýýð ºã¿¿ëýõ íü òîõèðîìæòîé.Òºãñãºëèéã òîõèðîìæòîé õèéõ õýä õýäýí àðãà
áàéäàã.
¯¿íä:
Óòãûí õóâüä èëòãýëèéí îðøèë õýñýãò óÿëäóóëàõ.
Ä¿ãíýëòèéã ãóðâàí ººð ñýäâèéí õ¿ðýýíä õèéõ.
Ó÷èð øàëòãààíóóäûã íýãýí ¿ç¿¿ðò çàíãèäàõ
ªºðèéí äýâø¿¿ëñýí ñàíàëûí õýä õýäýí õóâèëáàðûã äýâø¿¿ëýõ
Á¿õ õ¿íèé ýâ ñàíààíû íýãäýë, íýãäñýí îéëãîëòîíä òóëãóóðëàñàí ñýòãýë õºäëºì óðèàëãà ãàðãàõ
Õàìòðàí àæèëëàõûã øààðäàõ
Õàðèëöàí áóóëò õèéõ ñàíàëóóäûã ãàðãàõ
Èðýýä¿éã ñàéí ñàéõíààð òºñººëºõ
Àëèà õîøèí ò¿¿õ ÿðèõ
Áýëýã ºãºõ, õàíäèâ ºðãºõ
Òºãñãºë õèéõäýý àíõààðàõ ç¿éë ãýâýë îëîí èëòãýã÷äèéí õèéäýã àëäàà íü èëòãýëèéíõýý
òºãñãºëèéã àëáàí ¸ñîîð çàðëàñàí àòëàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí ÿðüñààð áàéäàã ÿâäàë ÿàõ àðãàã¿é ìºí áèëýý.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->