www.zaluu.

com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Агуулга
Нэгдүгээр бүлэг: Сүүний зах зээлийн судалгааны хэсэг
1.1 Сүүний зах зээлийн өнөөгийн төлөв байдал
1.2 Сүүний зах зээлд оролцогч талууд, тэдгээрийн давуу болон сул
Хоѐрдугаар бүлэг: СүүХК-ны судалгааны хэсэг
2.1 Сүү ХК-ны “Шинэ сүү” бүтээгдэхүүний судалгаа
Гуравдугаар бүлэг: Шингэн болон савалгаат сүүний харьцуулсан судалгааны хэсэг
3.1 Зах зээлд борлуулагдаж буй шингэн болон савалгаат сүүний үнэ,түүнд нөлөөлөгч
хүчин зүйлс
Ерөнхий дүгнэлт
Хавсралт

Хуудас 1

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Нэгдүгээр бүлэг: Сүүний зах зээлийн судалгааны хэсэг
1.1 Сүүний зах зээлийн өнөөгийн төлөв байдал:

Сүүний худалдан авалтын 80 хувь нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн байна.
Улаанбаатар хот нь байнгын оршин суугч 1 025 100 хүн амтай, тодорхой
хугацаагаар орж гардаг хүмүүстэй нь тооцвол 1600 000 орчим хүн байдаг байна.
/2009 оны Үндэсний статистикийн мэдээлэл/

Хотын агаарын бохирдол, хүнсний аюулгүй байдлын баталгаа алдагдаж байгаа нь
хүмүүсийн сэтгэхүйд дотоодын сүү, сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглэх хандлагыг улам
бүр өсгөж байна.

Хөрш орны хятадын сүүн бүтээгдэхүүнээс меламин гэх хорт бодис илэрч 2
төрлийн импортын сүүг хориглосон нь импортын бүтээгдэхүүний зах зээл улам
уналтанд орсон бөгөөд дотоодын сүү нийлүүлэгчдэд зах зээлээ бүрэн эзлэх
боломжийг бүрдүүлж байна.

Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн хэрэглээний түвшинг авч үзвэл: Баянзүр
дүүрэг нь 221 600 хүн амтай, 60 000 гаруй өрхтэй. Үүний 60 хувь нь хэрэглээндээ
сүүг тогтмол хэрэглэж заншсан байна. Нэг өрх 7 хоногт дунджаар хамгийн багадаа
4 литр сүү хэрэглэдэг, сардаа 16 литрийг хэрэглэдэг. Нийт өрхөд харьцуулахад
сардаа дунджаар 576 000 литр сүү хэрэглэдэг байна. Баянзүрх дүүргийн сүүний
хэрэглээний 40 хувийг томоохон компаниуд хуваан хангадаг үлдэх 60 хувь буюу
345 600 литр сүүний хэрэгцээ бүрэн хангагдаж чаддаггүй. Энэ бол зөвхөн
Баянзүрх дүүргийн хувьд гарсан статистик юм. /Үндэсний Статистикийн
мэдээлэл 2009.01.31-ний байдлаар/

1.2 Сүүний зах зээлд оролцогч талууд, тэдгээрийн давуу болон сул:
Сүүний зах зээлд оролцогч талуудыг ерөнхийд нь ангилж авч үзвэл үйлдвэрлэгч буюу
малчид фермерүүд, худалдааны хэсэг буюу малчид фермерүүдээс худалдан авч цааш нь
дамжуулан борлуулдаг ченжүүд, хамгийн сүүлд нь сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг хийдэг
томоохон үйлдвэрлэгч компаниуд хамаарагдана.

Хуудас 2

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Малчид, жижиг фермерүүд:
Ихэвчлэн хотоос 40-50 км зайд байдаг. Сүүгээ түүхийгээр нь нийлүүлдэг хүмүүс
хамаарагдана.
Давуу тал нь:
1. Сүүний хэрэглээ тогтмол их, цэвэр үнээний сүүг илүүд хэрэглэхийг
эрмэлздэг болсон.
2. Ихэнх малчид үнээгээ голдуу бэлчээрээр тэчээдэг нь тэжээлийн зардлыг
бууруулж өгдөг.
Сул тал нь:
1. Мал эмнэлэгийн үйлчилгээг тогтмол авч чаддаггүй.
2. Сүү нь борлуулалт сайтай бүтээгдэхүүн боловч аль болох богино хугацаанд
борлуулах шаардлагатай бүтээгдэхүүн. Хэрэв борлуулалтыг нарийн зохион
байгуулж чадахгүй бол сүүгээ үлдэгдэлтэй буцаах, гашилгах гэх мэт
эрсдэлтэй
3. Их хэмжээгээр сүүг борлуулах боломжгүй байдаг, агуулах тусгай
хөргөгчтэй худалдааны цэг байхгүй учир бага багаар оруулж ирж
борлуулдаг
4. Хурдан зарахын тулд ченжүүдэд хямд борлуулдаг
5. Бага хэмжээгээр олон дахин оруулж ирэх нь тээврийн зардлыг өсгөдөг
6. Байгаль цаг уураас шалтгаалан үхрийн фермержсэн дулаан байр сав
байхгүй, тэжээлийг хангалттай хэмжээгээр нөөцөлж чаддаггүй зэрэг нь
хүйтний улиралд үхэх эрсдэлтэй байдаг.
Ченжүүд:
Давуу тал:
1. Зах зээлдээ сайн байршиж чаддаг, Улаанбаатар хотын орон нутагт жигд тархаж
сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг хүргэж худалдаалдаг.
2. Тодорхой хэмжээний хөргөгч агуулах савтай худалдааны цэгтэй байдаг.
3. Хэрэглэгчид муудсан бүтээгдэхүүн авсан тохиолдолд эргээд хандах эзэнтэй байдаг
4. Бүтээгдэхүүнээ тогтмол шинжилгээнд хамруулдаг.
5. Сүүг дамжуулан худалдаалах сүлжээ бий болсноор давхар олон хүн ажлын
байртай, тодорхой орлоготой болдог
Сул тал:
1. Ченжүүд нь ашиг нэмэгдүүлэх үүднээс малчдаас авсан түүхий сүүнд ус холих гэх
мэт сүүнийхээ чанарыг муутгах явдал цөөнгүй
2. Малчдаас сүүг нь авахдаа үнийг хэт унагах
3. Ченжээр дамжсан сүүний үнэ өсдөг /Сүүний үнэ өсөхийн хирээр малын
тэжээлийн үнэ өсдөг учир малчид, фермерүүдэд дарамт болдог/
Томоохон үйлдвэрлэгч компаниуд:
Давуу тал:
1. Зах зээлийн тодорхой хэмжээний хэрэглээг дангаараа хангаж чаддаг. Жишээ нь:
Сүү ХК нь Улаанбаатар хотын сүүний хэрэглээний 40 орчим хувийг хангадаг.
2. Том үйлдвэр нь жижиг бизнес эрхлэгчдийг төвлөрүүлдэг. Сүү ХК нь өдөр бүр 1015 тн сүүг гэрээгээр ажилладаг 2500 шахам малчдаас худалдан авдаг
3. Үйлдвэрлэлийн хэмжээ нь зах зээлд шинэ технологи, хямд үнэ, сайн чанарыг бий
болгодог
4. Нийлүүлэгчдээс гадна, олон зуун хүнийг ажлын байраар хангадаг.
Хуудас 3

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Том үйлдвэрүүд өөрсдийн брэндийг бий болгодог. Энэ нь сав баглаа боодлын
үйлдвэр, реклам сурталчилгааны компаниуд, төрийн зарим том хөтөлбөрийг
хэрэгжүүлэх чадалтай байдаг. Жишээ нь: Сүү ХК нь өдөртөө л 3,5 сая төгрөгийг
сав баглаа боодолдоо зарцуулдаг, сард зар сурталчилгаанд хамгийн багадаа 30-40
сая төгрөг зарцуулдаг, 30000 хүүхдийн үдийн цай хөтөлбөрийн тараг сүүг
хангадаг.
6. Том үйлдвэр нь нийт дүнгээрээ олон зах зээлд шууд нөлөөлж олон хүнийг
орлоготой байлгаж чаддаг. Тиймээс зах зээлд сайн хамгаалалттай, ямар нэгэн
хямралыг даван туулах чадвар сайн байдаг.
7. Үнээ өөрсдөө тогтоож байдаг. Бензин шатахууны үнэ 1300-1600 төгрөг байхад Сүү
ХК-ны 1 л сүү 850 төгрөг байсан. Өнөөдөр бензин шатахууны үнэ 990 төгрөг
болоход 1 л сүү 1500 төгрөг байна. Үнэ өссөн ч хэрэглээ буураагүй өсөх
хандлагатай байна.
Сул тал:
1. Үйл ажиллагааны цар хүрээ том учир зах зээлд эзэлсэн хэмжээгээ алдахгүй
тогтвортой хангахыг эрмэлздэг. Зарим асуудлаа шийдэж чаддагүй сарнисан байдаг.
2. Бүтээгдэхүүний нэр хүнд чухал байдаг. Нэр хүнд нь хэрэглэгчдийн дунд унаж
эхэлвэл огцом уруудах магадлал өндөр
3. Том үйлдвэр дампуурвал дагаж олон жижиг бизнес эрхлэгчид дампуурдаг
4. Жижиг, том олон өрсөлдөгчидтэй нэг зах зээлд оршдог
5. Технологио байнга шинэчлэхийг шаарддаг тул хөрөнгө оруулалт ихийг шаардана.
5.

Хоёрдугаар бүлэг: СүүХК-ны судалгааны хэсэг
2.1 Сүү ХК-ны “Шинэ сүү” бүтээгдэхүүний судалгаа:
Удиртгал
1.1 Ñóäàëãààíû ¿íäýñëýë
Ìàíàé ìîíãîë îðîíä òºäèéã¿é äýëõèé íèéòèéí ýíý òýðã¿¿íèé òóëãàìäñàí àñóóäàë
áîë ÿàõûí àðãàã¿é õ¿íñíèé àþóëã¿é áàéäàëòàé õîëáîîòîé àñóóäàë þì. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ìàíàé
óëñàä ñ¿¿íèé àþóëã¿é áàéäàë àëäàãäàæ, ¿¿íèé õîð óðøèãààð îëîí õ¿ì¿¿ñ õîðäîæ, îëîí
õ¿ì¿¿ñ ¿õýæ áàéíà. Ýíý ÿâäàëòàé õîëáîãäóóëàí óã ñóäàëãààãààð ìîíãîë óëñàä áîðëîãäîæ
õýðýãëýã÷äèéí ãàð äýýð õýðýãëýãäýæ áàéãàà ýêñïîðò, èìïîðòûí ñ¿¿íýýñ ýð¿¿ë àõóé,
÷àíàðûí øààðäëàãà õàíãàñàí ñ¿¿ã àðä ò¿ìýíä òàíèóëàõ òºäèéã¿é äîòîîäûí òîìîîõîí
ñ¿¿íèé êîìïàíèóäûã ñóðòàë÷èëàõ ¿íäýñëýëòýéãýýð ýíý ñóäàëãààã ÿâóóëëàà.
1.2 Ñóäàëãààíû çîðèëãî
Монголын зах зээлд тэрг¿¿лэх байр суурь эзэлдэг “С¿¿”ХК-èéí ¿éë àæèëëàãàà õýòèéí
тºлвийг тодорхойлох мºн “С¿¿”ХК-ийн шинээр нэвтр¿¿лж
буй “ШИНЭ С¯¯”
á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýðýãëýý áîëîîä ò¿¿íä õàíäàæ áóé õýðýãëýã÷èéí õàíäëàãà, õýðýãëýñíèé
äàðààõ ñýòãýë õàíàìæèéã íýýí èëð¿¿ëýõ çîðèëãîòîéãîîð äàðààõ çîðèëòóóäûã äýâø¿¿ëýí
òàâèëàà.
1.3 Ñóäàëãààíû çîðèëòóóä:
1. “С¿¿”ХК-èéí ìîíãîëûí çàõ çýýëä ýçëýæ áóé áàéð ñóóðèéã ñóäëàõ
2. “С¿¿” ХК-èéí öààøäûí ÿâóóëàõ áîäëîãî, ¿éë àæèëëàãààã áîëîâñðóóëæ çàõ çýýëä
ýçëýõ áàéð ñóóðèà íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæèéã òîäîðõîéëîõ
3. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг хэрэглэх хэрэглэгчийн хандлагыг тодорхойлох
4. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг хэрэглэдэг хэрэглэгчдийн хэмжээг илр¿¿лэх
Хуудас 4

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

5. “Шинэ с¿¿” б¿тээãäýõ¿¿íèéã õýðýãëýõ áîëñîí øàëòãààíûã ñóäëàõ
6. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний давуу болон сул тал, хэрэглэдэг давтамж, худалдан
àâàõ íºõöºë áîëîìæèéã òîäîðõîéëîõ
Дээрх зорилтуудын хүрээнд 9-н асуулттай 3-н атирбуцын асуулттай анкетийн судалгааг
авсан болно. Уг судалгаанд түүврийн аргаар нийт 1000-н хүнийг төлөөлөл болгон
хамруулсан болно.
Çîðèëò1: -ийн хүрээнд “Сүү” ХК нь зах зээлийн 74.9%-ийг эзлэдэг болох нь харагдаж
байна.
Àñóóëò1: Òà ÿìàð êîìïàíèé ñ¿¿ã õýðýãëýäýã âý?
a. “С¿¿” ХК
b. “Монфрэйш” К-ийн “ª¿лэн с¿¿”
c. “Монфрэйш” К-ийн “ Биеэ бодоорой” с¿¿
d. “Монфрэйш”К-ийн “Монфрэйш” с¿¿
e. “Öаст ф¿¿дс” К-ийн “Монгол ¿нээ” с¿¿
ãýñýí àñóóëòûí 749 õ¿í áóþó 74.9%-нь “С¿¿” ХК,
130 õ¿í áóþó 13%-нь “ Монфрэйш”-ийн “ª¿лэн с¿¿”
121 õ¿í áóþó 12.1%-нь “ Монфрэйш”-ийн “Биеэ бодоорой”
ãýñýí ñîíãîëòûã ñîíãîâ.
80.00% 74.90%
60.00%
Çàõ çýýëä ýçëýõ
õóâü

40.00%
13%

20.00%

12.10%

0.00%
Ñ¿¿ ÕÊ

ª¿ëýí Ìîíôðýéø

Ñàíàë àñóóëàãàä íèéò 1000-í õ¿íèéã õàìðóóëñíààñ ¿ð ä¿íä íü 74.9%-нь “С¿¿” ХК-ã
сонгосон нь “С¿¿” ХК-èéí ñ¿¿íèé çàõ çýýëä òîìîîõîí áàéð ñóóðèéã ýçëýæ áàéãààã
õàðóóëæ áàéíà Ýнэ нь 2006 онд “С¿¿” ХК-èéí ñ¿¿íèé çàõ çýýëä 60-70%-èéã ýçýëäýã ãýñýí
ñòàòèñòèê ìýäýýòýé õàðüöóóëàõàä 14.9%-иар ºссºн нь цаашид “С¿¿” ХК-íü ñ¿¿íèé çàõ
çýýëäýõ áàéð ñóóðèà óëàì íýìýãä¿¿ëýõ áîëîìæòîéã õàðóóëæ áàéíà.
Судалгааны үр дүнд “Сүү”ХК-ны “Шинэ сүү”-г хэрэглэх болсон шалтгааныг
судлахад дийлэнх буюу 49.79% нь чанартай гэж хариулсан бөгөөд сэтгэл ханамжийн
байдал 37.91% сайн, 36.98% нь маш сайн гэж хариулсан болно.
“Шинэ сүү”-г хэрэглэдэггүй 25.1% байгаагийн шалтгааныг судлах үед дийлэнх
буюу 50,1% нь үнэ өндөр гэсэн хариултыг өгсөн болно.
Çîðèëò 6: -ийн хүрээнд дараах асуултыг дэвшүүлэн тавихад доорх үр дүн гарсан
болно.
Àñóóëò6: “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний давуу тал нь юу вэ?
a. Öýâýð ñ¿¿ãýýð õèéãääýã
b. Àìò,÷àíàð ñàéòàé
Хуудас 5

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

c. Ñàâàëãàà ñàéòàé
d. Õýðýãëýõýä õÿëáàð
e. Áàòàëãààòàé
Öýâýð ñ¿¿ãýýð
20.37%

áàòàëãààòàé, 2
2.48%

õýðýãëýõýä
õÿëáàð 13.3%

àìò ÷àíàð
ñàéòàé 30.56%

ñàâàëãàà
сайтай 13,29%

Ýíäýýñ ä¿ãíýõýä Ñ¿¿ ÕÊ-ààñ ãàðãàæ áóé Øèíý ñ¿¿ á¿òýýãäýõ¿¿íä õàíäàõ
õýðýãëýã÷èéí õàíäëàãà ñàéí áàéäàã ãýäýã íü äàõèí íîòëîãäîæ áàéãàà òºäèéã¿é àìò ÷àíàð
сайтай, баталгаа хангасан, цэвэр с¿¿гээр хийдэг нь “С¿¿” ХК*ийн бусад ºрсºлдºгч
êîìïàíèàñ ÿëãàðàõ äàâóó òàë íü áîëæ ºãäºã ãýñýí ä¿ãíýëòýä õ¿ðýâ.
Àñóóëò 7: Ñóë òàë íü þó ãýæ áîääîã âý?
a. Ñàâ áàãëàà áîîäîë ìóó
b. ¯íý ºíäºð
c. Õýðýãëýã÷äýä èðæ áóé øàò äàìæëàãà îëîí
100.00%

12.55%

50.00%
58.74%
28.70%

0.00%

Ñàâ áàãëàà ìóó ¯íý ºíäºð
Øàò äàìæëàãà îëîí

Ìîíãîëûí íèéãýìä òýð áîëãîí õ¿ì¿¿ñ ºíäºð ¿íýòýé áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í õóäàëäàí
àâàõ ÷àäâàð áàéäàãã¿éòýé õîëáîîòîéãîîð Øèíý ñ¿¿-ã õóäàëäàí àâ÷ õýðýãëýæ ÷àääàãã¿é.
Òèéìýýñ ¿íèéã àëü áîëîõ áóóðóóëàõ á¿õèé ë àðãà çàìûã íýýí èëð¿¿ëýõ ÿâäàë ÷óõàë þì.
Èíãýñíýýð ýðýëò íýìýãäýæ îðëîãîо ºñãºõ áîëîìæòîé þì. Èéìýýñ ìîíãîëûí îäîîãèéí
íºõöºë áàéäëаас ¿¿дэн “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний хамгийн гол сул тал нь ºндºр ¿нэ
áîëîîä áàéíà.
Манай судалгаанд оролцогчид насны хувьд 36,6% нь 18-25; 17,3% нь 26-35; 13,8%
нь 36-45 насныхан дийлэнх хувийг эзлэн оролцсон бол орлогын хувьд 35% нь 600-дээш ,
20.3% нь 400-600 мянган төгрөгний орлоготой хүмүүс хамрагдсан болно. Өөрөөр хэлбэл
манай түүвэр судалгаанд өндөр орлоготой хүмүүс ихэвчлэх хамрагдсан болох нь харагдаж
байна.

Харьцуулсан судалгаа
Хуудас 6

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

“Шинэ с¿¿”-ã õýðýãëýäýã õýðýãëýã÷äèéã îðëîãîòîé õàðüöóóëñàí ñóäàëãàà:
400
300
200
100
0

317
192

150

90
12.01%

20.00%

Õýðýãëýäýã õ¿íèé òîî

25.63%

42.32%

Õóâèàð èëýðõèéëáýë

“Шинэ с¿¿”-ã õýðýãëýæ áàéãàà íèéò õýðýãëýã÷äèéí èõýíõ íü äóíäàæ áîëîí
ò¿¿íýýñ äýýø áîëîìæèéí àìüäðàëòàé õ¿ì¿¿ñ áàéíà. Ýíý íü þóã õàðóóëæ áàéíà âý? Ãýâýë
“Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿н нь 100-200 ìÿíãàí òºãðºãíèé áóþó áàãà îðëîãîòîé õ¿ì¿¿ñ
òºäèéëºí õýðýãëýõ áîëîìæã¿é áàéãààã õàðóóëæ áàéíà.Иймээс цаашид “Сүү”ХК бага
орлоготой хэрэглэгч рүүгээ анхаарах хэрэгтэйг тэдэнд зориулсан хямд чанартай сүү, сүүн
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх эсвэл тэдэнд зориулан бага хэмжээтэйгээр савлах зэрэг арга
хэмжээг авах нь зүйтэй.

Д¿ãíýëò
Ìàíàé îðíû õóâüä ñ¿¿ íü ìàø ÷óõàë ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýæ áàéäàã. Òýð ÷ óòãààðàà
ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé àõóé àìüäðàëä ºäºð á¿ðèéí õýðýãëýý ãýäýã óòãààðàà ñ¿¿ íü áèåý
äààñàí íýã òîì çàõ çýýë áîëîõ ºðãºæñºí.
Ñóäàëãààíû ãîë çîðèëãî áîë Ìîíãîëûí çàõ çýýëä òýðã¿¿ëýõ áàéð ñóóðü ýçýëäýã
“С¿¿”ХК-ийн ¿йл ажиллагаа хэтийн тºлвийг тодорхойлох мºн “С¿¿”ХК-èéí øèíýýð
нэвтр¿¿лж буй “ШИНЭ С¯¯” б¿тээгдэх¿¿ний хэрэглээ болоод т¿¿нд хандаж буй
õýðýãëýã÷èéí õàíäëàãà, õýðýãëýñíèé äàðààõ ñýòãýë õàíàìæèéã íýýí èëð¿¿ëýõ ÿâäàë áàéñàí.
Óчир нь “С¿¿” ХК бол 50-í æèëèéí ò¿¿õòýé ìîíãîëûí óðäàà áàðèõ òîìîîõîí ñ¿¿íèé
¿éëäâýð þì.
Òýð ÷ óòãààðàà Ýðõýì çîðèëãîòîî õ¿ðýõèéí òóëä òîäîðõîé çîðèëòóóäûã òàâèí øàò
äàðààòàéãààð ñóäëàí àâ÷ ¿çëýý. Ñóäàëãààíä àæèãëàëò, àñóóëãà, àíêåòûí àðãûã àøèãëàñàí
áà àíêåòûí àðãàä 1000-í õ¿íèéã òºëººëºë áîëãîí õàìðóóëñàí ¿¿íýýñ:
74.9%-нь “С¿¿” ХК-ны бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг гэсэн ¿р д¿н гарсан нь “С¿¿”ХК-íèé
“Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг 10-í õ¿í äóòàìûí 7-íü õýðýãëýæ áàéíà ãýñýí ¿ã ýíý íü
“С¿¿”ХК ºнººдрийн с¿¿ний зах çýýëä òîìîîõîí áàéð ñóóðü ýçëýæ áàéíà ãýäýã íü
íîòëîãäîæ áóé õýðýã.
“С¿¿” ХК нь цаашид улам боловсронгуй болгох тал дээр анхаарвал дотоодын
õýðýãëýýãýý õàíãààä çîãñîõã¿é ãàäààäàä ÷àíàðòàé ñ¿¿ãýýð ýêñïîðòëîõ á¿ðýí áîëîìæòîé
ãýäýã íü òîãòîîãäîâ. Õàìãèéí ãîë íü ìîíãîëûí àðä ò¿ìýíä ýõ îðíûõîî ÷àíàðòàé
á¿òýýãäýõ¿¿íèéã хэрэглэх х¿сэл эрмэлзлэл цаашлааä ýõ îðîí÷ ¿çëèéã áèé áîëãîõîä áàãà ÷
болов хувь нэмэр оруулж чадна. Гэвч Хавсралтад тусгагдсан “С¿¿”ХК-èéí ò¿¿õèé ýäèéí
õàíãàìæèéí áàéäàë, ¯éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàë, ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý, ñ¿¿ áýëòãýëèéí
áàéäàë çýðýã òàíèëöóóëàãàòàé óã ñóäàëãààíä èëýðñýí áîëîìæòîé õàðüöóóëàõàä ¿íýõýýð
Хуудас 7

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

хэц¿¿хэн харагдаж байна. ßлангуяа “С¿¿”ХК-èéí ýäèéí çàñãèéí àñóóäëààñ áîëîîä
¿йлдâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàëàà íýìýãä¿¿ëýõ, ò¿¿õèé ýäèéã õàíãàõ ôåðìåð ìàë àæ àõóéëàà
ºргºж¿¿лэх зэрэг нь х¿ндхэн мэт харагдаж байгаа ч тоног төхөөрөмжөө сайжруулах цаг
нэгэнт болсон гэдэгийг 50-н жилийн түүхтэй “Сүү”ХК-нд харуулж байна. Хамгийн гол нь
“Сүү”ХК-ны бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг хэрэглэгчдийн хувьд сэтгэл ханамж маш өндөр
байдаг гэдэг нь илэрсэн. Өөрөөр хэлбэл “Сүү” ХК нь чанараараа олон жилийн
туршлагаараа хэрэглэгчдийн дунд нэр хүндтэй гэдэг нь нотлогдлоо.

Õàâñðàëò
“С¿¿” Хувьцаат компаний товч танилцуулага:
“С¿¿” хувьцаад компани нь Улаанбаатар хотын х¿н амыг с¿¿, с¿¿н
á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàõ çîðèëãîîð 1958 îíä ¿¿ñãýí áàéãóóëàãäñàí. Òóñ êîèïàíè íü
Óëààíáààòàð õîòûí Ñîíãèíî õàéðõàí ä¿¿ðýãò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã õóâèéí õýâøëèéí
¿йлдвэр юм. Эд¿гээ “С¿¿” ХК- íü ñ¿¿ áîëîâñðóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàë, á¿òýýãäýõ¿¿í
áîðëóóëàëûí õýìæýýãýýðýý Ìîíãîë óëñàä òýðã¿¿ëýõ áàéðûã ýçëýäýã ¿éëäâýð þì.
 Ò¿¿õèé ýäèéí õàíãàìæèéí áàéäàë íü:
Òºâ, ñýëýíãý, ç¿¿í õàðàà, áàðóóí õàðàà, Îêòÿáðü, Ïàðòèçàí çýðýã 20 ãàðóé ÷èãëýëèéí 2500
ãàðóé ãýðýýò ìàë÷èä, ôåðìåð¿¿äýýñ 6.0 ñàÿ ãàðóé ëèòð ñ¿¿ áýëòãýí íèéë¿¿ëäýã. 2004 îíä 2
ñàÿ 700 ìÿíãà, 2005 îíä 5 ñàÿ 600 ìÿíãà, 2006 îíä 6 ñàÿ 200 ìÿíãà ãýõ ìýò õýìæýýíèé ñ¿¿ã
òóñ òóñ áýëòãýæ ¿éëäâýðëýëä íèéë¿¿ëñýí áàéíà
 ¯éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàë íü:
¯éëäâýð 1985 îíîîì õîéø õîíîãò 200 òí, æèëä 60 ñàÿ ëèòð ñ¿¿ õ¿ëýýí àâ÷ áîëîâñðóóëàõ
õ¿÷èí ÷àäëûí õ¿ðýýíä ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîâñðóóëñààð èðæýý.
¹

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð

Õýìæèõ íýãæ

1.
2.

Ò¿¿õèé ñ¿¿
Õººð¿¿ëñýí ñ¿¿

Ñàÿ ëèòð
Ñàÿ ëèòð

Æèëä
áýëòãýõ/¿éëäâýðëýõ
õýìæýý
60.0
30.9

 ¯éëäâýðëýëèéí õýìæýý íü:
¹ Á¿òýýãäýõ¿¿í
1

Àðèóòãàñàí
ñ¿¿

Õýìæèõ 2001
íýãæ
Ìÿí.ë
637.8

2002

2003

2004

2005

2006

2007

1031.9

1723.9

2093.1

1982.7

1985.2

2000.1

Хуудас 8

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

2500
2000
àðèóòãàñàí ñ¿¿

1500
1000
500
0
2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

¯¿нээс ¿зэхэд “с¿¿” ХК- íèé ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý íü 2004 îí õ¿ðòýë áóóðñàí
áîëîâ÷ 2007 îíû òºëºâèéã õàðàõàä öààøèä ñ¿¿ ¿éëäâýðëýëèéíõýý õýìæýýã ºñãºõ
áîëîìæòîé.
 Ñ¿¿ áýëòãýëèéí áàéäàë íü:
Òóñ êîìïàíè íü 1980-ààä îíû áàéäàëààð õèéãäñýí ýäèéí çàñãèéí òîîöîîãîîð òóõàéí ¿åäýý
õîíîãò 160-200 òí, æèëä 35-60 ñàÿ ëèòð ñ¿¿ õ¿ëýýí àâ÷ áîëîâñðóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàéãààð
àæèëëàæ áàéñàí. 1985-2006îíû ñ¿¿ áýëòãýëèéí áàéäàëûã äîîðõ õ¿ñíýãòýë õàðóóëàâ .
¯ç¿¿ëýëò
Îí
Öóãëóóëñàí 1985 1987 1989 1991 1992 1993 1994 1995 1996 2006 2006
Ñ¿¿
/ñàÿ ëèòð/
32.2 35.3 40.0 30.8 16.8 9.8
2.1
1.9
1.3
6.1
5.6
¯¿нээс ¿зэхэд “с¿¿” ХК анх байгуулагдаж байсан ¿е шигээ ò¿¿õèé ýä áîëîõ
ñ¿¿ãýýð õàíãàãäàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà íü ìîíãîëûí ñ¿¿íèé çàõ çýýëä íèéë¿¿ëýõ ñ¿¿íèé
õýìæýý ÷ áàñ áóóð÷ áàéíà ãýñýí ¿ã èéìýýñ öààøèä ñ¿¿ãýýð òîãòìîë õàíãàæ ÷àäàõ ìàë÷èä
ñ¿¿íèé ôåðìåðèéã íýìýãä¿¿ëýõ õýðýãòýé .

Хуудас 9

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Гуравдугаар бүлэг: Харьцуулсан судалгааны хэсэг
3.1 Зах зээлд борлуулагдаж буй шингэн болон савалгаат сүүний үнэ,түүнд нөлөөлөгч
хүчин зүйлс, цаашид авах арга хэмжээ
Шат дамжлага
Сүүний төрөл, үнэ
Хяналт
Шингэн сүүний үнэ өнөөдөрийн
байдалаар 1300 төгрөгний үнэтэй
Жижиглэн
худалдаачид
Хэрэглэгч
Малчид
буюу
ченжүүд

Савалгаат сүү буюу “Сүү”ХК-ны
Шинэ сүүний үнэ өнөөдөрийн
байдалаар 1700 төгрөгний үнэтэй
худалдаалагдаж байна.

Хуудас 10

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Дээрхээс үзэхэд чанарын хувьд харьцуулан үзвэл олон дамжлагатай, дамжлага
болгонд хяналттай савалгаат сүү илүү чанартай боловч үнийн хувьд савалгаат сүү нь илүү
үнэтэй. Иймээс чанартай хямд үнэтэй сүүгээр хэрэглэгчдийг хангах нь чухал юм. Өөрөөр
хэлбэл цаашид бүх шингэн сүүг боловсруулан савалгаатай байдалаар хэрэглэгчдийг
дотоодын сүүгээр хангах бодлогыг хэрэгжүүлэх нь чухал юм. Үүний тулд хамгийн эхлээд
савалгаат сүүний олон дамжлагыг цөөрүүлж, нэгтгэх байдалаар дамжлага болгон дээр үнэ
нэмэгдэх явдалыг бууруулах хэрэгтэй юм. Өнөөдөрийн байдалаар монголын
хэрэглэгчдийн дийлэнх хувь нь шингэн сүүг хэрэглэдэг. Учир нь монголын иргэд, айл
өрхийн амжиргааны түвшин доогуур , ядуурал их байгаатай холбоотойгоор илүү хямдыг
нь хэрэглэдэг.

Хуудас 11

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Ерөнхий дүгнэлт
Сүүний хэрэглээгээрээ дэлхийд дээгүүрт бичигддэг манай орны хувьд сүүний зах
зээл төрийн мэдлийн эзэмшлээс хуви1йнхад шилжих огцом үед сүүний салбар задран,
уналтад орсон билээ. 1990 онд 65 сая орчим сая литр сүү үйлдвэрийн аргаар боловсруулж
байсан бол 2002 онд уналтын дараа сэргэсэн гэх үед дээрх үзүүлэлт таван сая орчим литр
л болсон байв. Эл байдал хүн амын хүнсний хангамж, аюулгүй байдал, олон хүний
амьжиргаа, амьдралд сөргөөр нөлөөлсөн.
Сүүлийн жилүүдэд ган, зуд хэдэн жилээр ээрч, дээрх байдлыг улам л дордуулаж
байсан энэ хугацаанд нийт мал сүргийн гуравны нэг нь хорогдсон билээ. Сүү, сүүн
бүтээгдэхүүний импорт сүүнд шилжүүлснээр тавь орчим сая литр болон жилд 3.6 тэрбум
төгрөг буюу гурав орчим сая ам.доллар гадагш урсч, тэр хэмжээгээр дотоодын сүүний зах
зээл хүчээ алдсан билээ. Энэ гадагшаа урсан гарч байгаа мөнгийг дотоодын сүүний
томоохон компаниудад хөрөнгө оруулбал юу болох вэ? Хямд чанартай дотоодын сүүгээр
хэрэглэгчдийг хангах боломжтой болох биш гэж үү!!! Мөн монголын хэрэглэгчдийн
дийлэнх хувь нь шингэн сүүг хэрэглэдэг. Учир нь монголын иргэд, айл өрхийн
амжиргааны түвшин доогуур , ядуурал их байгаатай холбоотойгоор илүү хямдыг нь
хэрэглэдэг. Иймээс савалгаат сүүний олон дамжлагыг цөөрүүлж, нэгтгэх байдалаар
дамжлага болгон дээр үнэ нэмэгдэх явдалыг бууруулаж, шингэн сүүний үнийн түвшинд
хүргэх хэрэгтэй юм. Ингэхийн тулд өөрсдийн нэрийн барааны дэлгүүрүүдээр
хэрэглэгчдэд шууд хүргэх шаардлагатай.
Дотоодын сүүний зах зээлийн хувьд хятадын сүүнээс меланмин илэрсэн явдал нь
томоохон боломжуудыг бий болгосон. Иймээс чанартай хямд дотоодын сүүгээр
хэрэглэгчдийг хангах, сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг өдөр тутамын хэрэглээ болгох бүрэн
боломжтой юм. Улаанбаатарчуудын 2005 онд хэрэглэсэн нийт сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг
шингэн сүүнд шилжүүлбэл 64 сая литр байсан. Öаашид нэг хүний жилийн хэрэглээ 66
литр хэвээр байна гэж үзвэл УБ хотын хүн ам өсөхийн хэрээр сүүний нийт эрэлт өсөх
болно.Иймээс сүүний зах зээлийг хөгжүүлснээр өөрсдийн дотоодын компаниудаар
монголын сүүний хэрэглээг хангаж чадвал:
- Ñ¿¿ ¿éëäâýðëýã÷ ìàë÷èä ôåðìåð¿¿äèéí îðëîãûí òîãòìîë ýõ ¿¿ñâýð
- Хот болон хºдººгийн х¿м¿¿сийг ажлын байраар хангадаг
- Ñ¿¿, Ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ýêñïîðòîíä ãàðãàõ á¿ðýí áîëîìæòîé
- ßäóó èðãýäýä áîëîìæ íýýæ áîäèò ÿäóóðëûã 2 äàõèí áóóðóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëíý
ãýýä à÷ õîëáîãäîë èõ áàéíà.

Хуудас 12

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хавсралт
Олон улсын сүүний үнэ 2008 оны 9-р сар/ евро/100 кг

Европ

2008.09

Milcobel
Бельги
29.56
Хумана Милк Юнион
Герман
35.75
Нордмилк
Герман
31.79
Арла Фүүдс
Дани
37.62
Хаминлиннан
Финланд
46.48
Осусмейжири
6. Бонгрэйн
Франц
36.89
7. Даноне
Франц
39.06
8. Лактали
Франц
36.41
9. Содиал
Франц
38.41
10. Дэйри Крэст(Давидстов) Их Британи 35.60
11. Фөрст Милк
Их Британи 33.60
12. Гланбиа
Ирланд
29.54
13. Керри
Ирланд
31.83
14. Кампина
Нидерланд
35.80
15. Фриланд Ф¿¿дс
Нидерланд
35.40
Бусад
16. Алуас М¿ллэр
Австрали
34.04
17. ДОК Каас
Австрали
29.91
18. Шинэ Зеланд
Шинэ Зэланд 23.57
19. АНУ
АНУ
28.31
* 100 кг стандарт с¿¿ 4,2% ººх тос, 3,4% уураг, агуулсан
1.
2.
3.
4.
5.

0.37
-0.22
-0.17
1.42

Сүүлийн 12
сарын
дундаж
36.70
37.01
34.51
37.69

3.88

43.38

0.00
0.00
0.00
1.20
1.86

36.18
37.37
35.96
35.76
33.46
31.83
35.72
34.37
37.59
38.05

0.24
2.48
0.00

37.75
36.98
30.04
30.01

Хэлбэлзэл

Хуудас 13

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful