P. 1
erdem shinjilgeenii

erdem shinjilgeenii

|Views: 2,207|Likes:
Published by Nkhjn Gnbld

More info:

Published by: Nkhjn Gnbld on Apr 03, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/24/2014

pdf

text

original

Сүүний зах зээл

Хуудас 1


Агуулга

Нэгдүгээр бүлэг: Сүүний зах зээлийн судалгааны хэсэг
1.1 Сүүний зах зээлийн өнөөгийн төлөв байдал
1.2 Сүүний зах зээлд оролцогч талууд, тэдгээрийн давуу болон сул
Хоѐрдугаар бүлэг: СүүХК-ны судалгааны хэсэг
2.1 Сүү ХК-ны “Шинэ сүү” бүтээгдэхүүний судалгаа
Гуравдугаар бүлэг: Шингэн болон савалгаат сүүний харьцуулсан судалгааны хэсэг
3.1 Зах зээлд борлуулагдаж буй шингэн болон савалгаат сүүний үнэ,түүнд нөлөөлөгч
хүчин зүйлс

Ерөнхий дүгнэлт
Хавсралт



























www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 2


Нэгдүгээр бүлэг: Сүүний зах зээлийн судалгааны хэсэг
1.1 Сүүний зах зээлийн өнөөгийн төлөв байдал:

 Сүүний худалдан авалтын 80 хувь нь Улаанбаатар хотод төвлөрсөн байна.
Улаанбаатар хот нь байнгын оршин суугч 1 025 100 хүн амтай, тодорхой
хугацаагаар орж гардаг хүмүүстэй нь тооцвол 1600 000 орчим хүн байдаг байна.
/2009 оны Үндэсний статистикийн мэдээлэл/
 Хотын агаарын бохирдол, хүнсний аюулгүй байдлын баталгаа алдагдаж байгаа нь
хүмүүсийн сэтгэхүйд дотоодын сүү, сүүн бүтээгдэхүүний хэрэглэх хандлагыг улам
бүр өсгөж байна.
 Хөрш орны хятадын сүүн бүтээгдэхүүнээс меламин гэх хорт бодис илэрч 2
төрлийн импортын сүүг хориглосон нь импортын бүтээгдэхүүний зах зээл улам
уналтанд орсон бөгөөд дотоодын сүү нийлүүлэгчдэд зах зээлээ бүрэн эзлэх
боломжийг бүрдүүлж байна.
 Улаанбаатар хотын Баянзүрх дүүргийн хэрэглээний түвшинг авч үзвэл: Баянзүр
дүүрэг нь 221 600 хүн амтай, 60 000 гаруй өрхтэй. Үүний 60 хувь нь хэрэглээндээ
сүүг тогтмол хэрэглэж заншсан байна. Нэг өрх 7 хоногт дунджаар хамгийн багадаа
4 литр сүү хэрэглэдэг, сардаа 16 литрийг хэрэглэдэг. Нийт өрхөд харьцуулахад
сардаа дунджаар 576 000 литр сүү хэрэглэдэг байна. Баянзүрх дүүргийн сүүний
хэрэглээний 40 хувийг томоохон компаниуд хуваан хангадаг үлдэх 60 хувь буюу
345 600 литр сүүний хэрэгцээ бүрэн хангагдаж чаддаггүй. Энэ бол зөвхөн
Баянзүрх дүүргийн хувьд гарсан статистик юм. /Үндэсний Статистикийн
мэдээлэл 2009.01.31-ний байдлаар/

1.2 Сүүний зах зээлд оролцогч талууд, тэдгээрийн давуу болон сул:
Сүүний зах зээлд оролцогч талуудыг ерөнхийд нь ангилж авч үзвэл үйлдвэрлэгч буюу
малчид фермерүүд, худалдааны хэсэг буюу малчид фермерүүдээс худалдан авч цааш нь
дамжуулан борлуулдаг ченжүүд, хамгийн сүүлд нь сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг хийдэг
томоохон үйлдвэрлэгч компаниуд хамаарагдана.

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 3

Малчид, жижиг фермерүүд:
Ихэвчлэн хотоос 40-50 км зайд байдаг. Сүүгээ түүхийгээр нь нийлүүлдэг хүмүүс
хамаарагдана.
Давуу тал нь:
1. Сүүний хэрэглээ тогтмол их, цэвэр үнээний сүүг илүүд хэрэглэхийг
эрмэлздэг болсон.
2. Ихэнх малчид үнээгээ голдуу бэлчээрээр тэчээдэг нь тэжээлийн зардлыг
бууруулж өгдөг.
Сул тал нь:
1. Мал эмнэлэгийн үйлчилгээг тогтмол авч чаддаггүй.
2. Сүү нь борлуулалт сайтай бүтээгдэхүүн боловч аль болох богино хугацаанд
борлуулах шаардлагатай бүтээгдэхүүн. Хэрэв борлуулалтыг нарийн зохион
байгуулж чадахгүй бол сүүгээ үлдэгдэлтэй буцаах, гашилгах гэх мэт
эрсдэлтэй
3. Их хэмжээгээр сүүг борлуулах боломжгүй байдаг, агуулах тусгай
хөргөгчтэй худалдааны цэг байхгүй учир бага багаар оруулж ирж
борлуулдаг
4. Хурдан зарахын тулд ченжүүдэд хямд борлуулдаг
5. Бага хэмжээгээр олон дахин оруулж ирэх нь тээврийн зардлыг өсгөдөг
6. Байгаль цаг уураас шалтгаалан үхрийн фермержсэн дулаан байр сав
байхгүй, тэжээлийг хангалттай хэмжээгээр нөөцөлж чаддаггүй зэрэг нь
хүйтний улиралд үхэх эрсдэлтэй байдаг.
Ченжүүд:
Давуу тал:
1. Зах зээлдээ сайн байршиж чаддаг, Улаанбаатар хотын орон нутагт жигд тархаж
сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг хүргэж худалдаалдаг.
2. Тодорхой хэмжээний хөргөгч агуулах савтай худалдааны цэгтэй байдаг.
3. Хэрэглэгчид муудсан бүтээгдэхүүн авсан тохиолдолд эргээд хандах эзэнтэй байдаг
4. Бүтээгдэхүүнээ тогтмол шинжилгээнд хамруулдаг.
5. Сүүг дамжуулан худалдаалах сүлжээ бий болсноор давхар олон хүн ажлын
байртай, тодорхой орлоготой болдог
Сул тал:
1. Ченжүүд нь ашиг нэмэгдүүлэх үүднээс малчдаас авсан түүхий сүүнд ус холих гэх
мэт сүүнийхээ чанарыг муутгах явдал цөөнгүй
2. Малчдаас сүүг нь авахдаа үнийг хэт унагах
3. Ченжээр дамжсан сүүний үнэ өсдөг /Сүүний үнэ өсөхийн хирээр малын
тэжээлийн үнэ өсдөг учир малчид, фермерүүдэд дарамт болдог/
Томоохон үйлдвэрлэгч компаниуд:
Давуу тал:
1. Зах зээлийн тодорхой хэмжээний хэрэглээг дангаараа хангаж чаддаг. Жишээ нь:
Сүү ХК нь Улаанбаатар хотын сүүний хэрэглээний 40 орчим хувийг хангадаг.
2. Том үйлдвэр нь жижиг бизнес эрхлэгчдийг төвлөрүүлдэг. Сүү ХК нь өдөр бүр 10-
15 тн сүүг гэрээгээр ажилладаг 2500 шахам малчдаас худалдан авдаг
3. Үйлдвэрлэлийн хэмжээ нь зах зээлд шинэ технологи, хямд үнэ, сайн чанарыг бий
болгодог
4. Нийлүүлэгчдээс гадна, олон зуун хүнийг ажлын байраар хангадаг.
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 4

5. Том үйлдвэрүүд өөрсдийн брэндийг бий болгодог. Энэ нь сав баглаа боодлын
үйлдвэр, реклам сурталчилгааны компаниуд, төрийн зарим том хөтөлбөрийг
хэрэгжүүлэх чадалтай байдаг. Жишээ нь: Сүү ХК нь өдөртөө л 3,5 сая төгрөгийг
сав баглаа боодолдоо зарцуулдаг, сард зар сурталчилгаанд хамгийн багадаа 30-40
сая төгрөг зарцуулдаг, 30000 хүүхдийн үдийн цай хөтөлбөрийн тараг сүүг
хангадаг.
6. Том үйлдвэр нь нийт дүнгээрээ олон зах зээлд шууд нөлөөлж олон хүнийг
орлоготой байлгаж чаддаг. Тиймээс зах зээлд сайн хамгаалалттай, ямар нэгэн
хямралыг даван туулах чадвар сайн байдаг.
7. Үнээ өөрсдөө тогтоож байдаг. Бензин шатахууны үнэ 1300-1600 төгрөг байхад Сүү
ХК-ны 1 л сүү 850 төгрөг байсан. Өнөөдөр бензин шатахууны үнэ 990 төгрөг
болоход 1 л сүү 1500 төгрөг байна. Үнэ өссөн ч хэрэглээ буураагүй өсөх
хандлагатай байна.
Сул тал:
1. Үйл ажиллагааны цар хүрээ том учир зах зээлд эзэлсэн хэмжээгээ алдахгүй
тогтвортой хангахыг эрмэлздэг. Зарим асуудлаа шийдэж чаддагүй сарнисан байдаг.
2. Бүтээгдэхүүний нэр хүнд чухал байдаг. Нэр хүнд нь хэрэглэгчдийн дунд унаж
эхэлвэл огцом уруудах магадлал өндөр
3. Том үйлдвэр дампуурвал дагаж олон жижиг бизнес эрхлэгчид дампуурдаг
4. Жижиг, том олон өрсөлдөгчидтэй нэг зах зээлд оршдог
5. Технологио байнга шинэчлэхийг шаарддаг тул хөрөнгө оруулалт ихийг шаардана.

Хоёрдугаар бүлэг: СүүХК-ны судалгааны хэсэг
2.1 Сүү ХК-ны “Шинэ сүү” бүтээгдэхүүний судалгаа:

Удиртгал
1.1 Ñóäàëãààí û ¿í äýñëýë
Ì àí àé ì î í ãî ë î ðî í ä òº äèéã¿é äýëõèé í èéòèéí ýí ý òýðã¿¿í èé òóëãàì äñàí àñóóäàë
áî ë ÿàõû í àðãàã¿é õ¿í ñí èé àþ óëã¿é áàéäàëòàé õî ëáî î òî é àñóóäàë þ ì . Ñ¿¿ëèéí ¿åä ì àí àé
óëñàä ñ¿¿í èé àþ óëã¿é áàéäàë àëäàãäàæ, ¿¿í èé õî ð óðø èãààð î ëî í õ¿ì ¿¿ñ õî ðäî æ, î ëî í
õ¿ì ¿¿ñ ¿õýæ áàéí à. Ýí ý ÿâäàëòàé õî ëáî ãäóóëàí óã ñóäàëãààãààð ì î í ãî ë óëñàä áî ðëî ãäî æ
õýðýãëýã÷äèéí ãàð äýýð õýðýãëýãäýæ áàéãàà ýêñï î ðò, èì ï î ðòû í ñ¿¿í ýýñ ýð¿¿ë àõóé,
÷àí àðû í ø ààðäëàãà õàí ãàñàí ñ¿¿ã àðä ò¿ì ýí ä òàí èóëàõ òº äèéã¿é äî òî î äû í òî ì î î õî í
ñ¿¿í èé êî ì ï àí èóäû ã ñóðòàë÷èëàõ ¿í äýñëýëòýéãýýð ýí ý ñóäàëãààã ÿâóóëëàà.
1.2 Ñóäàëãààí û çî ðè ëãî
Монголын зах зээлд тэрг¿¿лэх байр суурь эзэлдэг “С¿¿”ХК-èéí ¿éë àæèëëàãàà õýòèéí
тºлвийг тодорхойлох мºн “С¿¿”ХК-ийн шинээр нэвтр¿¿лж буй “ШИНЭ С¯¯”
á¿òýýãäýõ¿¿í èé õýðýãëýý áî ëî î ä ò¿¿í ä õàí äàæ áóé õýðýãëýã÷èéí õàí äëàãà, õýðýãëýñí èé
äàðààõ ñýòãýë õàí àì æèéã í ýýí èëð¿¿ëýõ çî ðèëãî òî éãî î ð äàðààõ çî ðèëòóóäû ã äýâø ¿¿ëýí
òàâèëàà.
1.3 Ñóäàëãààí û çî ðè ëòóóä:
1. “С¿¿”ХК-èéí ì î í ãî ëû í çàõ çýýëä ýçëýæ áóé áàéð ñóóðèéã ñóäëàõ
2. “С¿¿” ХК-èéí öààø äû í ÿâóóëàõ áî äëî ãî , ¿éë àæèëëàãààã áî ëî âñðóóëæ çàõ çýýëä
ýçëýõ áàéð ñóóðèà í ýì ýãä¿¿ëýõ áî ëî ì æèéã òî äî ðõî éëî õ
3. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг хэрэглэх хэрэглэгчийн хандлагыг тодорхойлох
4. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг хэрэглэдэг хэрэглэгчдийн хэмжээг илр¿¿лэх
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 5

5. “Шинэ с¿¿” б¿тээãäýõ¿¿í èéã õýðýãëýõ áî ëñî í ø àëòãààí û ã ñóäëàõ
6. “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний давуу болон сул тал, хэрэглэдэг давтамж, худалдан
àâàõ í º õöº ë áî ëî ì æèéã òî äî ðõî éëî õ

Дээрх зорилтуудын хүрээнд 9-н асуулттай 3-н атирбуцын асуулттай анкетийн судалгааг
авсан болно. Уг судалгаанд түүврийн аргаар нийт 1000-н хүнийг төлөөлөл болгон
хамруулсан болно.

Çî ðè ëò1: -ийн хүрээнд “Сүү” ХК нь зах зээлийн 74.9%-ийг эзлэдэг болох нь харагдаж
байна.
Àñóóëò1: Òà ÿì àð êî ì ï àí èé ñ¿¿ã õýðýãëýäýã âý?
a. “С¿¿” ХК
b. “Монфрэйш” К-ийн “ª¿лэн с¿¿”
c. “Монфрэйш” К-ийн “ Биеэ бодоорой” с¿¿
d. “Монфрэйш”К-ийн “Монфрэйш” с¿¿
e. “Öаст ф¿¿дс” К-ийн “Монгол ¿нээ” с¿¿
ãýñýí àñóóëòû í 749 õ¿í áóþ ó 74.9%-нь “С¿¿” ХК,
130 õ¿í áóþ ó 13%-нь “ Монфрэйш”-ийн “ª¿лэн с¿¿”
121 õ¿í áóþ ó 12.1%-нь “ Монфрэйш”-ийн “Биеэ бодоорой”
ãýñýí ñî í ãî ëòû ã ñî í ãî â.

Ñàí àë àñóóëàãàä í èéò 1000-í õ¿í èéã õàì ðóóëñí ààñ ¿ð ä¿í ä í ü 74.9%-нь “С¿¿” ХК-ã
сонгосон нь “С¿¿” ХК-èéí ñ¿¿í èé çàõ çýýëä òî ì î î õî í áàéð ñóóðèéã ýçëýæ áàéãààã
õàðóóëæ áàéí à Ýнэ нь 2006 онд “С¿¿” ХК-èéí ñ¿¿í èé çàõ çýýëä 60-70%-èéã ýçýëäýã ãýñýí
ñòàòèñòèê ì ýäýýòýé õàðüöóóëàõàä 14.9%-иар ºссºн нь цаашид “С¿¿” ХК-í ü ñ¿¿í èé çàõ
çýýëäýõ áàéð ñóóðèà óëàì í ýì ýãä¿¿ëýõ áî ëî ì æòî éã õàðóóëæ áàéí à.
Судалгааны үр дүнд “Сүү”ХК-ны “Шинэ сүү”-г хэрэглэх болсон шалтгааныг
судлахад дийлэнх буюу 49.79% нь чанартай гэж хариулсан бөгөөд сэтгэл ханамжийн
байдал 37.91% сайн, 36.98% нь маш сайн гэж хариулсан болно.
“Шинэ сүү”-г хэрэглэдэггүй 25.1% байгаагийн шалтгааныг судлах үед дийлэнх
буюу 50,1% нь үнэ өндөр гэсэн хариултыг өгсөн болно.

Çî ðè ëò 6: -ийн хүрээнд дараах асуултыг дэвшүүлэн тавихад доорх үр дүн гарсан
болно.
Àñóóëò6: “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний давуу тал нь юу вэ?

a. Öýâýð ñ¿¿ãýýð õèéãääýã
b. Àì ò,÷àí àð ñàéòàé
0.00%
20.00%
40.00%
60.00%
80.00%
Ñ¿¿ ÕÊ ª¿ëýí Ìîíôðýéø
74.90%
13%
12.10%
Çàõ çýýëä ýçëýõ
õóâü
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 6

c. Ñàâàëãàà ñàéòàé
d. Õýðýãëýõýä õÿëáàð
e. Áàòàëãààòàé


Ýí äýýñ ä¿ãí ýõýä Ñ¿¿ ÕÊ-ààñ ãàðãàæ áóé Ø èí ý ñ¿¿ á¿òýýãäýõ¿¿í ä õàí äàõ
õýðýãëýã÷èéí õàí äëàãà ñàéí áàéäàã ãýäýã í ü äàõèí í î òëî ãäî æ áàéãàà òº äèéã¿é àì ò ÷àí àð
сайтай, баталгаа хангасан, цэвэр с¿¿гээр хийдэг нь “С¿¿” ХК*ийн бусад ºрсºлдºгч
êî ì ï àí èàñ ÿëãàðàõ äàâóó òàë í ü áî ëæ º ãäº ã ãýñýí ä¿ãí ýëòýä õ¿ðýâ.

Àñóóëò 7: Ñóë òàë í ü þ ó ãýæ áî ääî ã âý?
a. Ñàâ áàãëàà áî î äî ë ì óó
b. ¯ í ý º í äº ð
c. Õýðýãëýã÷äýä èðæ áóé ø àò äàì æëàãà î ëî í

Ì î í ãî ëû í í èéãýì ä òýð áî ëãî í õ¿ì ¿¿ñ º í äº ð ¿í ýòýé áàðàà á¿òýýãäýõ¿¿í õóäàëäàí
àâàõ ÷àäâàð áàéäàãã¿éòýé õî ëáî î òî éãî î ð Ø èí ý ñ¿¿-ã õóäàëäàí àâ÷ õýðýãëýæ ÷àääàãã¿é.
Òèéì ýýñ ¿í èéã àëü áî ëî õ áóóðóóëàõ á¿õèé ë àðãà çàì û ã í ýýí èëð¿¿ëýõ ÿâäàë ÷óõàë þ ì .
Èí ãýñí ýýð ýðýëò í ýì ýãäýæ î ðëî ãî о º ñ㺠õ áî ëî ì æòî é þ ì . Èéì ýýñ ì î í ãî ëû í î äî î ãèéí
í º õöº ë áàéäëаас ¿¿дэн “Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿ний хамгийн гол сул тал нь ºндºр ¿нэ
áî ëî î ä áàéí à.
Манай судалгаанд оролцогчид насны хувьд 36,6% нь 18-25; 17,3% нь 26-35; 13,8%
нь 36-45 насныхан дийлэнх хувийг эзлэн оролцсон бол орлогын хувьд 35% нь 600-дээш ,
20.3% нь 400-600 мянган төгрөгний орлоготой хүмүүс хамрагдсан болно. Өөрөөр хэлбэл
манай түүвэр судалгаанд өндөр орлоготой хүмүүс ихэвчлэх хамрагдсан болох нь харагдаж
байна.
Харьцуулсан судалгаа
Öýâýð ñ¿¿ãýýð
20.37%
àìò ÷àíàð
ñàéòàé 30.56%
ñàâàëãàà
сайтай 13,29%
õýðýãëýõýä
õÿëáàð 13.3%
áàòàëãààòàé, 2
2.48%
Ñàâ áàãëàà ìóó
¯íý ºíäºð
Øàò äàìæëàãà îëîí
0.00%
50.00%
100.00%
12.55%
58.74%
28.70%
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 7

“Шинэ с¿¿”-ã õýðýãëýäýã õýðýãëýã÷äèéã î ðëî ãî òî é õàðüöóóëñàí ñóäàëãàà:


“Шинэ с¿¿”-ã õýðýãëýæ áàéãàà í èéò õýðýãëýã÷äèéí èõýí õ í ü äóí äàæ áî ëî í
ò¿¿í ýýñ äýýø áî ëî ì æèéí àì üäðàëòàé õ¿ì ¿¿ñ áàéí à. Ýí ý í ü þ óã õàðóóëæ áàéí à âý? Ãýâýë
“Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿н нь 100-200 ì ÿí ãàí òº ãðº ãí èé áóþ ó áàãà î ðëî ãî òî é õ¿ì ¿¿ñ
òº äèéëº í õýðýãëýõ áî ëî ì æã¿é áàéãààã õàðóóëæ áàéí à.Иймээс цаашид “Сүү”ХК бага
орлоготой хэрэглэгч рүүгээ анхаарах хэрэгтэйг тэдэнд зориулсан хямд чанартай сүү, сүүн
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх эсвэл тэдэнд зориулан бага хэмжээтэйгээр савлах зэрэг арга
хэмжээг авах нь зүйтэй.


Д¿ãí ýëò
Ì àí àé î ðí û õóâüä ñ¿¿ í ü ì àø ÷óõàë ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýæ áàéäàã. Òýð ÷ óòãààðàà
ì î í ãî ëû í àðä ò¿ì í èé àõóé àì üäðàëä º äº ð á¿ðèéí õýðýãëýý ãýäýã óòãààðàà ñ¿¿ í ü áèåý
äààñàí í ýã òî ì çàõ çýýë áî ëî õ º ð㺠æñº í .
Ñóäàëãààí û ãî ë çî ðèëãî áî ë Ì î í ãî ëû í çàõ çýýëä òýðã¿¿ëýõ áàéð ñóóðü ýçýëäýã
“С¿¿”ХК-ийн ¿йл ажиллагаа хэтийн тºлвийг тодорхойлох мºн “С¿¿”ХК-èéí ø èí ýýð
нэвтр¿¿лж буй “ШИНЭ С¯¯” б¿тээгдэх¿¿ний хэрэглээ болоод т¿¿нд хандаж буй
õýðýãëýã÷èéí õàí äëàãà, õýðýãëýñí èé äàðààõ ñýòãýë õàí àì æèéã í ýýí èëð¿¿ëýõ ÿâäàë áàéñàí .
Óчир нь “С¿¿” ХК бол 50-í æèëèéí ò¿¿õòýé ì î í ãî ëû í óðäàà áàðèõ òî ì î î õî í ñ¿¿í èé
¿éëäâýð þ ì .
Òýð ÷ óòãààðàà Ýðõýì çî ðèëãî òî î õ¿ðýõèéí òóëä òî äî ðõî é çî ðèëòóóäû ã òàâèí ø àò
äàðààòàéãààð ñóäëàí àâ÷ ¿çëýý. Ñóäàëãààí ä àæèãëàëò, àñóóëãà, àí êåòû í àðãû ã àø èãëàñàí
áà àí êåòû í àðãàä 1000-í õ¿í èéã òº ëº º ëº ë áî ëãî í õàì ðóóëñàí ¿¿í ýýñ:
74.9%-нь “С¿¿” ХК-ны бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг гэсэн ¿р д¿н гарсан нь “С¿¿”ХК-í èé
“Шинэ с¿¿” б¿тээгдэх¿¿нийг 10-í õ¿í äóòàì û í 7-í ü õýðýãëýæ áàéí à ãýñýí ¿ã ýí ý í ü
“С¿¿”ХК ºнººдрийн с¿¿ний зах çýýëä òî ì î î õî í áàéð ñóóðü ýçëýæ áàéí à ãýäýã í ü
í î òëî ãäî æ áóé õýðýã.
“С¿¿” ХК нь цаашид улам боловсронгуй болгох тал дээр анхаарвал дотоодын
õýðýãëýýãýý õàí ãààä çî ãñî õã¿é ãàäààäàä ÷àí àðòàé ñ¿¿ãýýð ýêñï î ðòëî õ á¿ðýí áî ëî ì æòî é
ãýäýã í ü òî ãòî î ãäî â. Õàì ãèéí ãî ë í ü ì î í ãî ëû í àðä ò¿ì ýí ä ýõ î ðí û õî î ÷àí àðòàé
á¿òýýãäýõ¿¿í èéã хэрэглэх х¿сэл эрмэлзлэл цаашлааä ýõ î ðî í ÷ ¿çëèéã áèé áî ëãî õî ä áàãà ÷
болов хувь нэмэр оруулж чадна. Гэвч Хавсралтад тусгагдсан “С¿¿”ХК-èéí ò¿¿õèé ýäèéí
õàí ãàì æèéí áàéäàë, ¯ éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàë, ¿éëäâýðëýëèéí õýì æýý, ñ¿¿ áýëòãýëèéí
áàéäàë çýðýã òàí èëöóóëàãàòàé óã ñóäàëãààí ä èëýðñýí áî ëî ì æòî é õàðüöóóëàõàä ¿í ýõýýð
90
150
192
317
12.01% 20.00% 25.63% 42.32% 0
100
200
300
400
Õýðýãëýäýã õ¿íèé òîî Õóâèàð èëýðõèéëáýë
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 8

хэц¿¿хэн харагдаж байна. ßлангуяа “С¿¿”ХК-èéí ýäèéí çàñãèéí àñóóäëààñ áî ëî î ä
¿йлдâýðëýëèéí õ¿÷èí ÷àäàëàà í ýì ýãä¿¿ëýõ, ò¿¿õèé ýäèéã õàí ãàõ ôåðì åð ì àë àæ àõóéëàà
ºргºж¿¿лэх зэрэг нь х¿ндхэн мэт харагдаж байгаа ч тоног төхөөрөмжөө сайжруулах цаг
нэгэнт болсон гэдэгийг 50-н жилийн түүхтэй “Сүү”ХК-нд харуулж байна. Хамгийн гол нь
“Сүү”ХК-ны бүтээгдэхүүнийг хэрэглэдэг хэрэглэгчдийн хувьд сэтгэл ханамж маш өндөр
байдаг гэдэг нь илэрсэн. Өөрөөр хэлбэл “Сүү” ХК нь чанараараа олон жилийн
туршлагаараа хэрэглэгчдийн дунд нэр хүндтэй гэдэг нь нотлогдлоо.

Õàâñðàëò
“С¿¿” Хувьцаат компаний товч танилцуулага:
“С¿¿” хувьцаад компани нь Улаанбаатар хотын х¿н амыг с¿¿, с¿¿н
á¿òýýãäýõ¿¿í ýýð õàí ãàõ çî ðèëãî î ð 1958 î í ä ¿¿ñãýí áàéãóóëàãäñàí . Òóñ êî èï àí è í ü
Óëààí áààòàð õî òû í Ñî í ãèí î õàéðõàí ä¿¿ðýãò ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã õóâèéí õýâø ëèéí
¿йлдвэр юм. Эд¿гээ “С¿¿” ХК- í ü ñ¿¿ áî ëî âñðóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàë, á¿òýýãäýõ¿¿í
áî ðëóóëàëû í õýì æýýãýýðýý Ì î í ãî ë óëñàä òýðã¿¿ëýõ áàéðû ã ýçëýäýã ¿éëäâýð þ ì .
 Ò¿¿õè é ýäè é í õàí ãàì æè é í áàé äàë í ü:
Òº â, ñýëýí ãý, ç¿¿í õàðàà, áàðóóí õàðàà, Î êòÿáðü, Ï àðòèçàí çýðýã 20 ãàðóé ÷èãëýëèéí 2500
ãàðóé ãýðýýò ì àë÷èä, ôåðì åð¿¿äýýñ 6.0 ñàÿ ãàðóé ëèòð ñ¿¿ áýëòãýí í èéë¿¿ëäýã. 2004 î í ä 2
ñàÿ 700 ì ÿí ãà, 2005 î í ä 5 ñàÿ 600 ì ÿí ãà, 2006 î í ä 6 ñàÿ 200 ì ÿí ãà ãýõ ì ýò õýì æýýí èé ñ¿¿ã
òóñ òóñ áýëòãýæ ¿éëäâýðëýëä í èéë¿¿ëñýí áàéí à

 ¯ éëäâýðëýëèé í õ¿÷èí ÷àäàë í ü:
¯ éëäâýð 1985 î í î î ì õî éø õî í î ãò 200 òí , æèëä 60 ñàÿ ëèòð ñ¿¿ õ¿ëýýí àâ÷ áî ëî âñðóóëàõ
õ¿÷èí ÷àäëû í õ¿ðýýí ä ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í áî ëî âñðóóëñààð èðæýý.

¹ Á¿òýýãäýõ¿¿í èé í ýð Õýì æèõ í ýãæ Æèëä
áýëòãýõ/¿éëäâýðëýõ
õýì æýý
1. Ò¿¿õèé ñ¿¿ Ñàÿ ëèòð 60.0
2. Õº º ð¿¿ëñýí ñ¿¿ Ñàÿ ëèòð 30.9




 ¯ éëäâýðëýëèé í õýì æýý í ü:

¹ Á¿òýýãäýõ¿¿í Õýì æèõ
í ýãæ
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
1 Àðèóòãàñàí
ñ¿¿
Ì ÿí .ë 637.8 1031.9 1723.9 2093.1 1982.7 1985.2 2000.1

www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 9


¯¿нээс ¿зэхэд “с¿¿” ХК- í èé ¿éëäâýðëýëèéí õýì æýý í ü 2004 î í õ¿ðòýë áóóðñàí
áî ëî â÷ 2007 î í û òº ëº âèéã õàðàõàä öààø èä ñ¿¿ ¿éëäâýðëýëèéí õýý õýì æýýã º ñ㺠õ
áî ëî ì æòî é.

 Ñ¿¿ áýëòãýëè é í áàé äàë í ü:
Òóñ êî ì ï àí è í ü 1980-ààä î í û áàéäàëààð õèéãäñýí ýäèéí çàñãèéí òî î öî î ãî î ð òóõàéí ¿åäýý
õî í î ãò 160-200 òí , æèëä 35-60 ñàÿ ëèòð ñ¿¿ õ¿ëýýí àâ÷ áî ëî âñðóóëàõ õ¿÷èí ÷àäàëòàéãààð
àæèëëàæ áàéñàí . 1985-2006î í û ñ¿¿ áýëòãýëèéí áàéäàëû ã äî î ðõ õ¿ñí ýãòýë õàðóóëàâ .

¯ ç¿¿ëýëò Î í
Öóãëóóëñàí
Ñ¿¿
/ñàÿ ëèòð/
1985 1987 1989 1991 1992 1993 1994 1995 1996 2006 2006

32.2

35.3

40.0

30.8

16.8

9.8

2.1

1.9

1.3

6.1

5.6
¯¿нээс ¿зэхэд “с¿¿” ХК анх байгуулагдаж байсан ¿е шигээ ò¿¿õèé ýä áî ëî õ
ñ¿¿ãýýð õàí ãàãäàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà í ü ì î í ãî ëû í ñ¿¿í èé çàõ çýýëä í èéë¿¿ëýõ ñ¿¿í èé
õýì æýý ÷ áàñ áóóð÷ áàéí à ãýñýí ¿ã èéì ýýñ öààø èä ñ¿¿ãýýð òî ãòì î ë õàí ãàæ ÷àäàõ ì àë÷èä
ñ¿¿í èé ôåðì åðèéã í ýì ýãä¿¿ëýõ õýðýãòýé .


















0
500
1000
1500
2000
2500
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
àðèóòãàñàí ñ¿¿
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 10

Гуравдугаар бүлэг: Харьцуулсан судалгааны хэсэг
3.1 Зах зээлд борлуулагдаж буй шингэн болон савалгаат сүүний үнэ,түүнд нөлөөлөгч
хүчин зүйлс, цаашид авах арга хэмжээ
Сүүний төрөл, үнэ Шат дамжлага
Шингэн сүүний үнэ өнөөдөрийн
байдалаар 1300 төгрөгний үнэтэй
Хяналт





Савалгаат сүү буюу “Сүү”ХК-ны
Шинэ сүүний үнэ өнөөдөрийн
байдалаар 1700 төгрөгний үнэтэй
худалдаалагдаж байна.


Малчид
Жижиглэн
худалдаачид
буюу
ченжүүд

Хэрэглэгч
www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 11













Дээрхээс үзэхэд чанарын хувьд харьцуулан үзвэл олон дамжлагатай, дамжлага
болгонд хяналттай савалгаат сүү илүү чанартай боловч үнийн хувьд савалгаат сүү нь илүү
үнэтэй. Иймээс чанартай хямд үнэтэй сүүгээр хэрэглэгчдийг хангах нь чухал юм. Өөрөөр
хэлбэл цаашид бүх шингэн сүүг боловсруулан савалгаатай байдалаар хэрэглэгчдийг
дотоодын сүүгээр хангах бодлогыг хэрэгжүүлэх нь чухал юм. Үүний тулд хамгийн эхлээд
савалгаат сүүний олон дамжлагыг цөөрүүлж, нэгтгэх байдалаар дамжлага болгон дээр үнэ
нэмэгдэх явдалыг бууруулах хэрэгтэй юм. Өнөөдөрийн байдалаар монголын
хэрэглэгчдийн дийлэнх хувь нь шингэн сүүг хэрэглэдэг. Учир нь монголын иргэд, айл
өрхийн амжиргааны түвшин доогуур , ядуурал их байгаатай холбоотойгоор илүү хямдыг
нь хэрэглэдэг.



















www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 12


Ерөнхий дүгнэлт
Сүүний хэрэглээгээрээ дэлхийд дээгүүрт бичигддэг манай орны хувьд сүүний зах
зээл төрийн мэдлийн эзэмшлээс хуви1йнхад шилжих огцом үед сүүний салбар задран,
уналтад орсон билээ. 1990 онд 65 сая орчим сая литр сүү үйлдвэрийн аргаар боловсруулж
байсан бол 2002 онд уналтын дараа сэргэсэн гэх үед дээрх үзүүлэлт таван сая орчим литр
л болсон байв. Эл байдал хүн амын хүнсний хангамж, аюулгүй байдал, олон хүний
амьжиргаа, амьдралд сөргөөр нөлөөлсөн.
Сүүлийн жилүүдэд ган, зуд хэдэн жилээр ээрч, дээрх байдлыг улам л дордуулаж
байсан энэ хугацаанд нийт мал сүргийн гуравны нэг нь хорогдсон билээ. Сүү, сүүн
бүтээгдэхүүний импорт сүүнд шилжүүлснээр тавь орчим сая литр болон жилд 3.6 тэрбум
төгрөг буюу гурав орчим сая ам.доллар гадагш урсч, тэр хэмжээгээр дотоодын сүүний зах
зээл хүчээ алдсан билээ. Энэ гадагшаа урсан гарч байгаа мөнгийг дотоодын сүүний
томоохон компаниудад хөрөнгө оруулбал юу болох вэ? Хямд чанартай дотоодын сүүгээр
хэрэглэгчдийг хангах боломжтой болох биш гэж үү!!! Мөн монголын хэрэглэгчдийн
дийлэнх хувь нь шингэн сүүг хэрэглэдэг. Учир нь монголын иргэд, айл өрхийн
амжиргааны түвшин доогуур , ядуурал их байгаатай холбоотойгоор илүү хямдыг нь
хэрэглэдэг. Иймээс савалгаат сүүний олон дамжлагыг цөөрүүлж, нэгтгэх байдалаар
дамжлага болгон дээр үнэ нэмэгдэх явдалыг бууруулаж, шингэн сүүний үнийн түвшинд
хүргэх хэрэгтэй юм. Ингэхийн тулд өөрсдийн нэрийн барааны дэлгүүрүүдээр
хэрэглэгчдэд шууд хүргэх шаардлагатай.
Дотоодын сүүний зах зээлийн хувьд хятадын сүүнээс меланмин илэрсэн явдал нь
томоохон боломжуудыг бий болгосон. Иймээс чанартай хямд дотоодын сүүгээр
хэрэглэгчдийг хангах, сүү сүүн бүтээгдэхүүнийг өдөр тутамын хэрэглээ болгох бүрэн
боломжтой юм. Улаанбаатарчуудын 2005 онд хэрэглэсэн нийт сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг
шингэн сүүнд шилжүүлбэл 64 сая литр байсан. Öаашид нэг хүний жилийн хэрэглээ 66
литр хэвээр байна гэж үзвэл УБ хотын хүн ам өсөхийн хэрээр сүүний нийт эрэлт өсөх
болно.Иймээс сүүний зах зээлийг хөгжүүлснээр өөрсдийн дотоодын компаниудаар
монголын сүүний хэрэглээг хангаж чадвал:
- Ñ¿¿ ¿éëäâýðëýã÷ ì àë÷èä ôåðì åð¿¿äèéí î ðëî ãû í òî ãòì î ë ýõ ¿¿ñâýð
- Хот болон хºдººгийн х¿м¿¿сийг ажлын байраар хангадаг
- Ñ¿¿, Ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í èéã ýêñï î ðòî í ä ãàðãàõ á¿ðýí áî ëî ì æòî é
- ß äóó èðãýäýä áî ëî ì æ í ýýæ áî äèò ÿäóóðëû ã 2 äàõèí áóóðóóëàõàä äýì æëýã ¿ç¿¿ëí ý
ãýýä à÷ õî ëáî ãäî ë èõ áàéí à.












www.zaluu.com
www.zaluu.com
Сүүний зах зээл

Хуудас 13

Хавсралт

Олон улсын сүүний үнэ 2008 оны 9-р сар/ евро/100 кг

Европ 2008.09 Хэлбэлзэл
Сүүлийн 12
сарын
дундаж
1. Milcobel Бельги 29.56 0.37 36.70
2. Хумана Милк Юнион Герман 35.75 -0.22 37.01
3. Нордмилк Герман 31.79 -0.17 34.51
4. Арла Фүүдс Дани 37.62 1.42 37.69
5. Хаминлиннан
Осусмейжири
Финланд 46.48 3.88 43.38
6. Бонгрэйн Франц 36.89 - 36.18
7. Даноне Франц 39.06 - 37.37
8. Лактали Франц 36.41 - 35.96
9. Содиал Франц 38.41 - 35.76
10. Дэйри Крэст(Давидстов) Их Британи 35.60 0.00 33.46
11. Фөрст Милк Их Британи 33.60 0.00 31.83
12. Гланбиа Ирланд 29.54 0.00 35.72
13. Керри Ирланд 31.83 - 34.37
14. Кампина Нидерланд 35.80 1.20 37.59
15. Фриланд Ф¿¿дс Нидерланд 35.40 1.86 38.05
Бусад
16. Алуас М¿ллэр Австрали 34.04 0.24 37.75
17. ДОК Каас Австрали 29.91 2.48 36.98
18. Шинэ Зеланд Шинэ Зэланд 23.57 0.00 30.04
19. АНУ АНУ 28.31 30.01
* 100 кг стандарт с¿¿ 4,2% ººх тос, 3,4% уураг, агуулсан


www.zaluu.com
www.zaluu.com

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->