P. 1
anti_book

anti_book

|Views: 881|Likes:
book
book

More info:

Published by: Myagmarsuren Shagdarsuren on Apr 24, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/05/2014

pdf

text

original

ÝÌ× ÒÀÍÄ ÇªÂ軮 ÁÀÉÍÀ

ÀÍÒÈÁÈÎÒÈÊ ÝÌÈÉà ßÀÆ ÇªÂ
ÕÝÐÝÃËÝÕ ÂÝ?














Óëààíáààòàð 2010 îí

1
ÕÀËÄÂÀÐÛÍ ÝÑÐÝà ÁÝËÄÌÝ˯¯Ä

Õàëäâàðûí ýñðýã ýìýíä íÿí, âèðóñ, 캺ãºíöðèéí ýñðýã áýëäìýë áàãòàíà. Óã
áýëäìýë¿¿äýä òàâèãäàõ ãîë øààðäëàãà íü íÿíä èäýâõèòýé íºëººëж õàðèí õ¿íèé ýñ¿¿äýä
õîðòîé íºëºº ¿з¿¿ëäýãã¿é áàéõ åñòîé. (ºíäºð ñîíãîìîë õîðóó ÷àíàð)
Íÿí áîëîí 캺ãºíöðèéí ýñ¿¿ä õ¿íèé ýñ¿¿äýýñ ýðñ ÿëãààòàé òóë íÿí áà
캺ãºíöðèéí ýñðýã ñîíãîìîë õîðóó ÷àíàðòàé ýìèéã á¿òýýõýä õàðüöàíã¿é àìàðõàí
áàéäàã. Õàðèí âèðóñ õ¿íèé ýñýä íýâòýðñíýý𠺺ðèéí ìºí ÷àíàðûã àëäàж ýñèéã äàõèí
øèíý âèðóñ ¿éëäâýðëýõýýð ïðîãðàì÷èëàíà. Òèéìýýñ õ¿íèé õàëäâàðëàñàí ýñèéã
ãýìòýýõã¿éãýýð âèðóñèéã ñîíãîìîëîîð óñòãàõ áýëäìýëèéã á¿òýýõýä òºâºãòýé áàéäàã.

Àíòèáèîòèê

Àíòèáèîòèêèéã íÿíä ¿з¿¿ëýõ íºëººãººð íü áàêòåðèîñòàòèê, áàêòåðèöèä ãýж
õóâààíà. Áàêòåðèîñòàòèê àíòèáèîòèêóóä íÿíãèéí ¿ðжëèéã зîãñîîж õ¿íèé áèå
îðãàíèзìä ¿ëäñýí íÿíãóóäûã óñòãàõ áîëîìжèéã îëãîíî. Õàðèí áàêòåðèöèä
àíòèáèîòèêóóä íÿíã øóóä ¿õ¿¿ëíý. Èõýíõè õàëäâàðò ºâ÷íèéã ýì÷ëýõýä ýíý õîåð
òºðëèéí àíòèáèîòèêóóä èжèë ¿ð ä¿íòýé. Ãýâ÷ õ¿íèé äàðõëààíû òîãòîëöîî ãýìòñýí
ýñâýë äîðîéòñîí òîõèîëäîëä õ¿íä õýëáýðèéí õàëäâàð áîëîõ ¿жëèéí ýíäîêàðäèò,
ìåíèíãèò зýðýã ºâ÷í¿¿äèéã áàêòåðèöèä àíòèáèîòèê ýìýýð ýì÷ëýõýä èë¿¿ òîõèðîìжòîé
áàéíà.
Àíòèáèîòèê ýìèéí ñîíãîëò
Ýì÷ òóõàéí õàëäâàð ÿìàð òºðëèéí ¿¿ñãýã÷ýýð èõýâ÷ëýí ¿¿ñäýã òóõàé
ìýäëýãýýñýý ¿¿äýí àíòèáèîòèê ýìèéí ñîíãîëòûã õèéäýã. Ò¿¿íýýñ ãàäíà áàêòåðèîëîãèéí
ëàáîðàòîðèä òóõàéí õàëäâàðûã ¿¿ñãýäýã íÿíã ÿëãàí ãàðãàж, ò¿¿íèé àíòèáèîòèê ìýäðýã
÷àíàðûã òîäîðõîéëж áîëíî. Ãýâ÷ óã øèíжèëãýý 1-2 ºäºð øààðääàã òóë àíòèáèîòèê
ýìèéí ýõíèé ñîíãîëòîíä òóñ áîëîõ íü õîâîð. Íÿíãèéí àíòèáèîòèêò ìýäðýã ÷àíàð
ëàáîðàòîðèéí íºõöºëä òîãòîîãäñîí ÷ õ¿íèé áèå îðãàíèзìä óã íÿí òýð ýìýíä ìýäðýã
áàéõ ýñýõ íü òîäîðõîéã¿é áàéäàã. Òèéìýýñ àíòèáèîòèêèéí ñîíãîëò òèéì ÷ àìàð áèø.
Ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ýìèéí øèìýãäýõ õóðä, ¿ðýâñëèéí ãîëîìòîä áàéõ õýìжýý,
áèåýñ ÿëãàðàõ õóðä зýðýã õ¿÷èí з¿éëýýñ õàìààðíà. Àíòèáèîòèê ýìèéã ñîíãîõäîî ºâ÷íèé
õýëáýð, õ¿íäèéí зýðýã, ýìèéí ãàж íºëºº, õàðøèë áà àìü íàñàíä àþóëòàé áóñàä óðâàë
ãàðàõ ýñýõ, ýìèéí ¿íýíä àíõààðíà.
Õ¿íä õýëáýðèéí õàëäâàðò ºâ÷íèé ¿åä, ÿàëàíãóÿà íÿíãèéí àíòèáèîòèêò ìýäðýã
ýñýõ íü òîäîðõîéã¿é òîõèîëäîëä õýä õýäýí àíòèáèîòèê ýìèéã ýì÷èëãýýíä õàâñàð÷
õýðýãëýõ øààðäëàãà ãàðäàã.
Àíòèáèîòèê ýìèéã õýðýãëýõ àðãà çàìóóä
2
Õ¿íä õýëáýðèéí õàëäâàðûã ýì÷ëýõäýý àíòèáèîòèê ýìèéã ýõëýýä áóë÷èíä ýñâýë
õîâîð òîõèîëäîëä ñóäñààð äóñëààð, öààøèä óóõààð õýðýãëýíý.
Àíòèáèîòèêèéã óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð õýðýãëýõ òîõèîëäëóóä
Àíòèáèîòèê ýìèéã õàëäâàðò ºâ÷íèéã àíàãààõààñ ãàäíà óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ
зîðèëãîîð õýðýãëýäýã. Àíòèáèîòèêèéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìжýý ¿ð ä¿íòýé
áàéõ áà íÿíãèéí òýñâýðëýõ ÷àäâàð ¿¿ñýõã¿éí òóë àíòèáèîòèê ýìèéã ºâºðìºö íÿíãèéí
ýñðýã áîãèíî õóãàöààíä õýðýãëýíý.
Æèøýýëáýë, жóóë÷äàä àÿí зàìä ãýäýñ ã¿éëãýõ, ìåíèíãîêîêêûí ãàðàëòàé
ìåíèíãèò ºâ÷èíòýé õ¿íòýé õàìò áàéñàí õ¿ì¿¿ñò óã õàëäâàð ¿¿ñýõýýñ óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõ зîðèëãîîð àíòèáèîòèê ýìèéã áîãèíî õóãàöààãààð ºãäºã. Ò¿¿í÷ëýí з¿ðõíèé
õàâõëàãûí ýìãýãòýé õ¿ì¿¿ñò àìíû õºíäèé áîëîí áóñàä ýðõòýíä áàéäàã íÿíãóóä öóñàíä
îðж з¿ðõíèé õàâõëàãóóäûã ¿ðýâñ¿¿ëýõ ºíäºð ìàãàäàëòàé òóë àëèâàà íýãýí õàãàëãààíä
îðîõîîñ ºìíº (ø¿ä àâàõóóëàõàä õ¿ðòýë) àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéäýã. Öóñíû õàâäàð,
ÄÎÕ ºâ÷èí, õèìè áîëîí òóÿàíû ýì÷èëãýý õèéëãýж áàéãàà õ¿ì¿¿ñò äàðõëààíû
òîãòîëöîîíû ¿éë àжèëëàãàà àëäàãäñíààñ õî¸ðäîã÷ õàëäâàð àâàõ ìàãàäëàëòàé òóë ìºí
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ зîðèëãîîð àíòèáèîòèê õýðýãëýíý. ̺í èõ õýìжýýíèé, òóõàéëáàë
¿å ìº÷, õýâëèéí õàãàëãààíû äàðàà õàëäâàðààñ ñýðãèéëýõèéí òóëä àíòèáèîòèê õýðýãëýíý.

Âèðóñèéí ýñðýã ýì÷èëãýý

Âèðóñ ººðèéí ãýñýí áîäèñûí ñîëèëöîîã¿é áà àìüä áàéãàëüä óäàìøëûí êîäã¿é
òóë âèðóñèéí ýñðýã áýëäìýëèéã á¿òýýõýä îëîí áýðõøýýë òóëãàðäàã. Âèðóñ ýñ ð¿¿
íýâòýð÷ ¿ðжäýã òóë âèðóñèéí ýñðýã áýëäìýë àíòèáèîòèê ýìòýé õàðüöóóëàõàä õ¿íèé ýñýä
èë¿¿ õîðóó ÷àíàðòàé áàéäàã. ͺ㺺òýéã¿¿ð, âèðóñ ýì÷èëãýýíä àìàðõàí äàñàë áîëäîã.

Ìөөãөíцðèéí ýñðýã áýëäìýë¿¿ä

Àðüñ áîëîí àì, ¿òðýýíèé ñàëñòûí 캺ãºíöðèéí õàëäâàðûí ¿åä 캺ãºíöðèéí
ýñðýã áýëäìýëèéã õýñýã ãàзàð õýðýãëýíý. ̺í óã áýëäìýëèéã óóõ áà òàðèàãààð õýðýãëýж
áîëíî.
Àíòèáèîòèê ýìòýé õàðüöóóëàõàä 캺ãºíöðèéí ýñðýã áýëäìýë¿¿ä ãàж íºëºº
èõòýéãýýñ ãàäíà ¿ð ä¿í áàãàòàé áàéäàã. Òèéìýýñ ìºãºíöðèéí õàëäâàðûã ýì÷ëýõýä
áýðõøýýëòýé áºãººä àìàðõàí àðõàã õýëáýð ð¿¿ øèëжäýã áàéíà.




3
Õàëäâàðûí ýñðýã çàðèì áýëäìýë¿¿ä áà ò¿¿íèé ãàæ íөëөө



Ýì Õýðýãëýõ çààëò Ãàæ íөëөө
Àíòèáèîòèê
Àìèíîãëèêîçèä
Ãåíòàìèöèí
Êàíàìèöèí
Íåîìèöèí
Ñòðåïòîìèöèí
Òîáðàìèöèí
Ãðàì ñºðºã íÿíãààð
¿¿ñãýãäñýí õàëäâàð
(ãýäýñíèé ñàâõàíöàð,
êëåáñèåëëà)
 Ñîíñãîë ìóóäàõ
 Òîëãîé ýðãýõ
 Áººðíèé ¿éë àжèëëàãàà àëäàãäàõ
Ìàêðîëèä
Àзèòðîìèöèí
Êëàðèòðîìèöèí
Ýðèòðîìèöèí
Ñòðåïòîêîêêèéí õàëäâàð,
òýìá¿¿, àìüñãàëûí зàìûí
õàëäâàð, ìèêîïëàзìûí
õàëäâàð, Ëàéìû ºâ÷èí
(áîððåëèîз)
 Äîòîð ýâã¿é îðãèõ, Ẻëжèõ,
ã¿éëãýõ (ÿëàíãóÿà ºíäºð òóíãààð
õýðýãëýõýä)
 Øàðëàëò
Ïåíèцèëëèí
Àзëîöèëëèí
Àìîêñèöèëëèí
Àìïèöèëëèí
Êàðáåíèöèëëèí
Ïåíèöèëëèí

ªðãºí õ¿ðýýíèé õàëäâàð.
Ïåíèöèëëèí
ñòðåïòîêîêêûí õàëäâàð,
òýìá¿¿, Ëàéìû ºâ÷íèé
(áîððåëèîз) ¿åä зýðýã
õýðýãëýíý.
 Õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìûí ¿éë
àжèëëàãàà àëäàãäàõ, ã¿éëãýõ
 Õàðøèë, àíàôèëàêñèéí óðâàë
 Òàðõè áîëîí Ẻð ãýìòýõ (õîâîð
òîõèîëäîëä)
Ïîëèïåïòèä
Ïîëèìèêñèí Â
Áàöèòðàöèí
Êîëèñòèí
Чèõ, í¿ä, øýýñ ÿëãàðóóëàõ
зàìûí õàëäâàð. Èõýâ÷ëýí
í¿äýí äýýð òàâèõ ýñâýë
àìüñãàëàõ, õîâîð
òîõèîëäîëä òàðèàãààð
õýðýãëýõ
 Òàðèàãààð õýðýãëýõýä Ẻð áîëîí
ìýäðýë ãýìòýõ
Òåòðàцèêëèí
Äîêñèöèëëèí
Òåòðàöèêëèí
Òýìá¿¿, Ëàéìû ºâ÷èí,
ìèêîïëàзì, õëàìèä,
ðèêêåòñèéí õàëäâàð
 Õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìûí ¿éë
àжèëëàãàà àëäàãäàõ
 Íàðíû òóÿàíä õýò ìýäðýã áîëîõ
 Ø¿äíèé ºí㺠ººð÷ëºãäºõ
 Æèðýìñíèé ¿åä ýõ áîëîí óðàãò
õîðòîé
Õèíîëîí
Íîðôëîêñàöèí
Öèïðîôëîêñàöèí
Îôëîêñàöèí
Øýýñ ÿëãàðóóëàõ зàìûí
õàëäâàð, зàã õ¿éòýí,
íÿíãèéí ãàðàëòàé ò¿ð¿¿
áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë,
ã¿éëãýëò
 Õîâîð òîõèîëäîëä Ẻëжíº.
Öåôàëîñïîðèí
Öåôàäðîêñèë
Öåôàзîëèí
Öåôàêîð
Öåôàëåêñèí
Öåôàëîòèí
Öåôèêñèì
Öåôîïåðàзîí
Öåôîòàêñèì
Öåôòðèàêñîí
ªðãºí õ¿ðýýíèé õàëäâàð  Õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìûí ¿éë
àжèëëàãàà àëäàãäàõ, ã¿éëãýõ
 Äîòîð ýâã¿éðýõ (àðõèíû òºðëèéí
óíäàà зýðýã õýðýãëýõ ¿åä)
 Õàðøèëûí óðâàë

Áóñàä àíòèáèîòèê
Âàíêîìèöèí Áóñàä àíòèáèîòèêò
òýñâýðòýé àìü íàñàíä
 Чè÷ð¿¿äýñ õ¿ðýõ, áèåèéí õàëóóí
èõñýõ (ñóäñààð õèéñýí
4
àþóëòàé õàëäâàð òîõèîëäîëä)

Èзîíèàзèä Ñ¿ðüåý  Àìü íàñàíä àþóëòàé áîëîâ÷
áóöàж ýðãýõ ýëýãíèé ãýìòýë
 Õàðøèë

Ëèíêîìèöèí Ñòðåïòîêîêê õàëäâàð,
àìüñãàëûí зàìûí õàëäâàð
 Õ¿íä õýëáýðèéí ã¿éëãýëò

Ìåòðîíèäàзîë Òðèõîìîíàä ýñâýë
ãàðäèíåëë ãàðàëòàé
âàãèíèò, ààðöàãíû áà
õýâëèéí õàëäâàðóóä
 Òîëãîéí ºâäºëò
 Àìàíä òºìºð àìòàãäàõ
 Õàð õ¿ðýí øýýñ ãàðàõ
 Äîòîð ýâã¿éðýõ

Íèòðîôóðàíòîèí Øýýñ ÿëãàðóóëàõ зàìûí
õàëäâàðóóä
 Äîòîð ýâã¿éðýõ, Ẻëжèõ
 Õàðøèë

Ïèðàзèíàìèä Ñ¿ðüåý  Öóñàíä øýýñíèé õ¿÷ëèéí õýìжýý
èõñýõ

Ðèôàìïèöèí Ñ¿ðüåý  Òóóðàëò
 Ýëýãíèé ¿ðýâñýë
 Ø¿ëñ, õºëñ, íóëèìàñ, øýýñ óëààí
øàð ºíãºòýé áîëîõ

Õëîðàìôåíèêîë Ñàëüìîíåëë ãàðàëòàé
õàëäâàð áà áàëíàä,
ìåíèíãèò
 Öàãààí ýñèéí òîî ýðñ öººðºõ
(õîâîð òîõèîëäîëä)

Ýòàìáóòîë Ñ¿ðüåý  Í¿äíèé ãýìòýë (ýì÷èëãýýã ýðò
зîãñîîñîí òîõèîëäîëä áóöàж
ýðãýõ ººð÷ëºëò)

Ñóëьôàíèëàìèä
Ñóëüôàñàëàзèí
Òðèìåòîïðèì-ñóëüôàìåòîêñàзîë
Øýýñ ÿëãàðóóëàõ зàìûí
õàëäâàð
 Äîòîð ýâã¿éðýõ, Ẻëжèõ, ã¿éëãýõ
 Õàðøèë (àðüñíû òóóðàëò)
 Øýýñýíä òóíäàñ ¿¿ñýõ
 Áººðíèé äóòàãäàë
 Öàãààí ýñ¿¿äèéí òîî öººðºõ
 Íàðíû òóÿàíä õýò ìýäðýã áàéõ

Âèðóñèéí ýñðýã áýëäìýë
Àìàíòàäèí Òîìóó (óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýëò)
 Óóð óöààðòàé áîëîõ
 Òîëãîé ýðãýõ
 Õýë ÿðèà îéëãîìжã¿é áîëîõ
 ßâàõàä ãóéâàõ

Àöèêëîâèð Ýíãèéí ãåðïåñ, ìîãîé ÿð,
ñàëõèí öýöýã
 Óõààí áàëàðòàõ, óõààí àëäàõ,
òàòàëò (ñóäñààð õýðýãëýõ
òîõèîëäîë)
 Õýñýã ãàзàð õýðýãëýõýä ãàж íºëºº
áàãàòàé

Èíòåðôåðîí àëüôà Öóñíû ºâ÷èí, Êàïîøè  Õàíèàä òºñò øèíж òýìäýã
5
ñàðêîì, áýëýã ýðõòýíèé ¿¿ (áèåèéí õàëóóí èõñýõ, áóë÷èíãààð
ºâäºõ, òîëãîé ºâäºõ, ÿäðàõ)
 Äîòîð ýâã¿éðýõ, ã¿éëãýõ

Ëàìèâóäèí (ýïèâèð) ÄÎÕ âèðóñèéí õàëäâàð  Çàõûí ìýäðýë ãýìòýõ, ¿ñ óíàõ

Ðåìàíòàäèí Òîìóó (óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýëò)
 Àìàíòàäèí ýìòýé õàðüöóóëàõàä
ãàж íºëºº áàãàòàé

Ðèáàâèðèí Àìüñãàëûí зàìûí
âèðóñèéí õàëäâàð
 Óëààí ýñ зàäàðñíààð öóñ áàãàäàëò
¿¿ñýõ

Ìөөãөíцðèéí ýñðýã áýëäìýë
Àìôîòåðèöèí  ̺ºãºíöðèéí õàëäâàð  Чè÷ð¿¿äýñ õ¿ðýõ, áèåèéí õàëóóí
èõñýõ, òîëãîé ºâäºõ, Ẻëжèõ
 Öóñàíä êàëè áàãàñàõ
 Áººð ãýìòýõ

Ãðèзåîôóëüâèí Àðüñ, ¿ñ, õóìñíû
캺ãºíöºðò õàëäâàð
 Àðüñíû òóóðàëò

Èíòðàêîíàзîë Êàíäèäîз, áóñàä
캺ãºíöºðò õàëäâàð
 Êåòîêîíàзîëòîé õàðüöóóëàõàä
ýëãèéã áàãà ãýìòýýíý

Êåòîêîíàзîë Êàíäèäîз, áóñàä
캺ãºíöºðò õàëäâàð
 Òåñòîñòåðîí, êîðòèзîë
äààâðóóäûí ÿëãàðàëòûã
ñààòóóëíà.
 Ýëãèéã ãýìòýýíý.

Ôëóêîíàзîë Êàíäèäîз, áóñàä
캺ãºíöºðò õàëäâàð
 Êåòîêîíàзîëòîé õàðüöóóëàõàä
ýëãèéã áàãà ãýìòýýíý.




6

ÀÍÒÈÁÈÎÒÈÊ



Àíòèáèîòèê ãýäýã íü áè÷èë íÿíãóóäûí ºñºëòèéã зîãñîîõ ýñâýë ¿õýëä õ¿ðãýõ
íÿí, àìüòàí áà óðãàìàëûí ãàðàëòàé áîäèñ þì.
Îëîí ìÿíãàí жèëèéí òóðø õ¿í òºðºëõòºí îëîí ñàÿ õ¿íèé àìü íàñàíä õ¿ðñýí ÿíз
á¿ðèéí òºðëèéí õàëäâàðò ºâ÷èíä ºðòºж áàéâ. 1929 îíä Àíãëèéí ìèêðîáèîëîã À.
Ôëåìèíã àíõíû áîëîõ àíòèáèîòèê ïåíèöèëëèí íýýжýý. Ýíý ¿éë ÿâäàë XX зóóíû
õàìãèéí òîì íýýëò ãýж ò¿¿õýíä òýìòýãëýãäñýí áºãººä 1940-ººä îíû ¿åýñ àíòèáèîòèê
ýìíýëãèéí ïðàêòèêò ºðãºí õýðýãëýãääýã áîëñîí áàéíà. Àíòèáèîòèê íýýãäýõýýñ ºìíº
íèéò õ¿í àì áà ýìíýëãèéí àжèëòíóóäûí äóíä àìü íàñàíä àþóëòàé ãýж òîîöîãäîж
áàéñàí õàëäâàðò ºâ÷íèéã ýäãýýõ ÷àäâàðòàé àíòèáèîòèêèéã á¿õ ºâ÷íèé àâðàë ãýñýí
îéëãîëò òàðõñàí áàéâ. Îëîí õ¿í óã ýìèéã ººðèéí ìýäëýýð, зîõèñã¿éãýýð óóж ýõýëñýí
áàéíà. Ãýâ÷ àíòèáèîòèê õýðýãëýж ýõýëñíýýñ õîéø ýì÷ íàð íÿí àíòèáèîòèêò òýñâýðòýé
áîëîõ àñóóäàëòàé òóëãàð÷ýý. Ýíý àñóóäàë õàðàìñàëòàé íü жèëýýñ жèëä óëàì á¿ð
õ¿íäýðñýí áàéíà.

Òà àíòèáèîòèê õýðýãëýæ ýõëýõ ãýæ áàéãàà áîë àíòèáèîòèêèéí òóõàé юó ìýäýõ
шààðäëàãàòàé âý?

 Àíòèáèîòèê çөâõөí íÿíãèéí ãàðàëòàé õàëäâàð өâ÷íèé ¿åä ¿ð ä¿íòýé.
Ìàíàé èõýíõ õ¿ì¿¿ñ ãýðèéí ýìèéí ñàíäàà àíòèáèîòèê áàéëãàж ò¿¿íèéã ýì÷èéí
зààâàðã¿éãýýð õàíèàä õ¿ðýõ, õàëóóí íýìýãäýõ, ãýäýñ õÿìðàõ зýðýã ¿åä õýðýãëýäýã. Ýíý íü
óòãà ó÷èðã¿é, àøèãã¿éãýýñ ãàäíà ìàø èõ õîðòîé.
Àíòèáèîòèê õýðýãëýõýä çîõèñã¿é òîõèîëäëóóä:
 âèðóñèéí ãàðàëòàé õàíèàäûí ¿åä àíòèáèîòèê âèðóñò íººëºõã¿é,
 õàëóóí íýìýãäýõ ¿åä àíòèáèîòèê õàëóóí áóóëãàõ, ºâ÷èí íàìäààõ ¿éë÷èëãýýã¿é,
 ¿ðýâñëèéí ¿åä àíòèáèîòèê ¿ðýâñýëèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýõã¿é,
 õàíèàëãàëòûí ìàø áàãà õóâü íü íÿíãóóäòàé õîëáîîòîé, èõýíõ òîõèîëäîëä ººð
îëîí øàëòãààíòàé áàéäàã òóë àíòèáèîòèê òóñ áîëîõ íü õîâîð. Òýð íü âèðóñèéí
ãàðàëòàé õàëäâàð, õàðøèë, áðîíõûí áàãòðàà, ãàäíû îð÷íû öî÷ðîîã÷èä ãóóðñàí
õîîëîé õýò ìýäðýã áîëîõ зýðýãòýé õîëáîîòîé áàéäàã.
 Ãýäýñíèé õÿìðàë зààâàë íÿíãèéí õàëäâàðòàé áàéõã¿é òóë àíòèáèîòèê õýðýãëýõ
íü зîõèìжã¿é. Òýð íü òîäîðõîé òºðëèéí õîîëíû áîëîâñðîëò ìóó áàéõ, âèðóñèéí
õàëäâàð ýñâýë õîîëòîé íÿí áóñ õàðèí ò¿¿íèé ÿëãàðóóëñàí õîðòîé áîäèñ áèåä
íýâòðýõòýé õîëáîîòîé áàéж áîëíî.
7

 Ýì÷ õàëäâàðò өâ÷íèé îíîш òîãòîîæ àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýã çààñíû äàðàà óã
ýìèéã õýðýãëýíý.

Àíòèáèîòèê зºâõºí òîäîðõîé õ¿ðýýíèé íÿíä ¿éë÷èëíý. Õ¿íèé áèåä èëýðñýí
õàëäâàðò ºâ÷íèé ¿åä ÿìàð àíòèáèîòèê õýðýãëýõ øààðäëàãàòàéã зºâõºí ýì÷ øèéäíý.
Ýì÷èéí зààâàðã¿é äóð ìýäýí ýì õýðýãëýõ íü ºâ÷íèé òàðõàëòûã óëàì èõýñãýíý.
(жèøýý íü òýìá¿¿ ã.ì.) Àíòèáèîòèê íü ºâ÷íèé øèíж òýìäýãèéã “á¿äýãð¿¿ëíý” ýñâýë
àðèëãàíà (òóõàéëáàë, ãýäýñíèé õóðö ºâäºëòèéí ¿åä). Ýíý íü ºâ÷íèé îíîø òàâèõàä
õ¿íäðýë ó÷ðóóëж óëìààð õ¿íèé àìü íàñàíä àþóëòàé áîëíî. ̺í àíòèáèîòèêèéí
зîõèñã¿é õýðýãëýý ºâ÷íèéã àðõàãøèõ ÿâö ðóó øèëж¿¿ëíý. (жèøýý íü зàã õ¿éòýí,
õëàìèäèîз, ãýäýñíèé õàëäâàðóóä ã.ì. áîëíî.)

 Çөâõөí ýì÷ àíòèáèîòèêèéí òóí, õýðýãëýõ õóãàцààã òîäîðõîéëíî.
Àíòèáèîòèê á¿ðèéã ¿éëäâýðýýñ áè÷èãäñýí зààâàð äàãàëäàж áàéãàà áîëîâ÷
зºâõºí ýì÷ ýì õýðýãëýõ á¿õ íºõöºë, õ¿÷èí з¿éëèéã òîîöîж ÷àäíà. Ýìèéã áàãà òóíãààð,
áîãèíî õóãàöààíä õýðýãëýõýä íÿí àíòèáèîòèêò òýñâýðòýé áîëж ýì÷èëãýýã äàõèí ýõëýõýä
õ¿ðãýíý. Áèåèéí áàéäàë ñàéжèðàõ ýñâýë õàëóóí áóóõàä àíòèáèîòèêèéã öàãààñ íü ºìíº
зîãñîîõ øàëòãààí áîëäîãã¿é ãýäãèéã ñàíàõ õýðýãòýé. Àíòèáèîòèêèéí á¿òýí êóðñ
ýì÷èëãýý ºâ÷íèéã á¿ðýí óñòãàíà.
Àíòèáèîòèêèéã ºíäºð òóíãààð õýòýðõèé óäààí õóãàöààãààð óóõàä õîðäëîãîíä
õ¿ðãýж áîëíî. Ò¿¿íýýñ ãàäíà, îëîí õ¿í з¿ðõ-ñóäàñ, ýëýã, Ẻð, ìýäðýëèéí òîãòîëöîî,
÷èõðèéí øèжèí зýðýã ºâ÷íººð ºâääºã òóë îëîí òºðëèéí ýìèéã зýðýã óóäàã. Ǻâõºí ýì÷
ýì¿¿äèéí õîîðîíäûí òîõèðîëûã òîäîðõîéëж òóõàéí õ¿íä õàìãèéí àþóëã¿é
àíòèáèîòèêèéã ñîíãîж ÷àäíà.

 Àíòèáèîòèê ýìèéã ýì÷èéí õÿíàëòàí äîð óóæ ýì÷èëãýýíèé ÿâцàä áèåä ãàðàõ
á¿õ өөð÷ëөëòèéã ýì÷èä ìýäýýëýõ õýðýãòýé.
Àíòèáèîòèê ñîíãîõäîî ýìèéí ãàж íºëººíä àíõààðàõ õýðýãòýé. Ýìèéí ãàж
íºëººíä õàðøèë, ýìýíä õýò ìýäðýã áàéõ, Ẻð, ýëýã, öóñàíä õîðòîé ¿éë÷ëýõ зýðýã
áàãòàíà. Ǻâõºí ýì÷ òóõàéí õ¿í òóõàéí ýìèéã õýðýãëýõýä ýìèéí ãàж íºëººíèé
ýðñäýëèéã òîîöîж ýìèéã ¿ðãýëжë¿¿ëýí óóõ, зîãñîîõ ýñâýë íýìýëò ýì÷èëãýýã àâàõ зýðýã
àñóóäëûã øèéäíý.

 Õóãàцàà äóóññàí ýìèéã õýðýãëýæ áîëîõã¿é.
8
Õóãàöàà äóóññàí àíòèáèîòèê õýðýãëýõýä ýìèéí ãàж íºëºº èëðýõ ýðñäýë õýä
äàõèí èõýñíý. Òèéìýýñ õóãàöàà äóóññàí àíòèáèîòèê òóñ áîëîõîîñîî èë¿¿ õîð íºëººòýé
áàéíà.

 Õ¿¿õýä, æèðýìñýí, õөõ¿¿ë ýìýãòýé÷¿¿äýä àíòèáèîòèê õýðýãëýõäýý áîëãîîìæòîé
áàéõ õýðýãòýé.
Õ¿í àìûí äóíä ºðãºí õýðýãëýãääýã àíòèáèîòèêèéã (òåòðàöèêëèí, äîêñèöèëëèí,
ëåâîìèöåòèí ã.ì.) õ¿¿õýä, жèðýìñýí, õºõ¿¿ë ýìýãòýé÷¿¿äýä õýðýãëýõèéã õîðèãëîäîã. Óã
ýì¿¿ä óðàã áîëîí õ¿¿õäýä õîðòîé íºëºº ¿з¿¿ëäýã ãýäãèéã íýãýíò òîãòîîжýý.

 Ìàíàé îðîíä àíòèáèîòèê ÷өëөөòýé çàðæ áàéãàà ÿâäàë íь óã ýìèéã çàìáðààã¿é
õýðýãëýæ áîëíî ãýñýí ¿ã áèш. Àíòèáèîòèê ýìèéã ìàш íàðèéí ÇÀÀËÒÀÀÐ,
çөâõөí ÝÌ×ÈÉÍ ÕßÍÀËÒÀÍ ÄÎÎÐ õýðýãëýíý. ªөðөө ìýäýí, äóðààðàà
àíòèáèîòèêèéã õýðýãëýæ áîëîõã¿é.

ÀÍÒÈÁÈÎÒÈÊ ÝÌÈÉÍ ÃÀÆ ÍªËªª

Ýìèéí ãàж íºëºº ãýж àëèâàà ýìãýãèéã ýì÷ëýõ зîðèëãîîð ýìèéã õýðýãëýõýä
ýì÷ë¿¿ëýã÷äýä àøèã òóñòàé ýì÷èëãýýíèé ¿éëäýë ¿з¿¿ëýõèéí зýðýãöýý áàñ зàðèìäàà
ñºðºã òààëàìжã¿é, õîðòîé íºëºº ¿з¿¿ëýõèéã õýëíý. Ãàäààäûí ýðäýìòäèéí ñóäàëãààãààð
(Е.ß.Ñåâåðîâà 1977, J. Levis 1987) íèéò ýì õýðýãëýã÷äèéí 18-20% -ä íü ÿìàð íýã ãàж
íºëºº èëýð÷ áàéжýý. Èõýíõ ýì îëîí òîîíû ãàж íºëººòýé áàéäàã. Òºðºëõèéí ýðõòýí
ñîãîãòîé òºðж áàéãàà õ¿¿õäèéí 5% íü ýìíýýñ øàëòãààëñàí íü ñóäàëãààãààð
áàòëàãäñàí áàéíà.
Øàëòãààí
1. Íèéëýã áîäèñ àãóóëñàí ýìèéí òîî îëøèðñîí
2. Ýì÷èéí зºâøººðºëã¿éãýýð ýì õýðýãëýõ
3. Íýã óäàà îëîí íýð òºðëèéí ýìèéã зýðýã õýðýãëýõ
4. Ýìèéí ãàж íºëººíèé òàëààð ìýäëýã õàíãàëòã¿é
5. Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àжèë äóòàãäàëòàé
Ýìèéí ãàæ íºëººíèé àíãèëàë
 Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ¿éëäýëòýé õîëáîîòîé èëýðäýã. Æèøýý íü: íèòðîñîðáèò óóñíû
äàðàà òîëãîé ºâääºã зîâèóð èëýðäýã. Ýíý íü ýì÷èëãýýíèé ¿éëäýëòýé õîëáîîòîé ñºðºã
¿ð äàãàâàð áàãàòàé ãàж íºëºº þì.
 Ýìèéí õàðøèë õîâîð òîõèîëäîëä èëýðäýã, òóíãèéí õàìààðàëã¿é, õóâü õ¿í á¿ðä ÿíз
á¿ðýýð èëýðäýã ãàж íºëºº þì. ßâöààð íü õî¸ð õóâààíà: 1. õóðäàí ÿâöàò óðâàë
9
(àíàôèëàêñèéí óðâàë) - ïåíèöèëëèí, âàêöèíä õàðøèë ºãºõ. 2. ààжóó ÿâöàò óðâàë -
òåòðàöèêëèí, ñóëüôàäîìåзèí, áèñåïòîë, ñåïòðèí зýðýã ýì¿¿äýä õàðøèë ºãºõ
 Ýìèéã óäààí õóãàöààãààð õýðýãëýõ ¿åä ãàж íºëºº èëýðäýã. Æèøýý íü ãîðìîí
ýì÷èëãýý, àíòèáèîòèê
 Çàðèì ñýòãýö íºëººòýé ýìèéã óäààí áà äàõèí äàâòàí õýðýãëýñíýýñ ýìèéí äîíòîë
¿¿ñäýã. Æèøýý íü õàð òàìõèíû áîäèñ, ñåäóêñåí ã.ì.
 Çàðèì ýì àëü íýãýí ýðõòíèéã èë¿¿ õîðäóóëàõ íºëººòýé áàéäàã. Òóõàéëáàë:
 Ãåíòàìèöèíû òóíã õýòð¿¿ëýõ áà óäààí õóãàöààãààð õýðýãëýâýë ñîíñãîëûí ìýäðýë
ãýìòýí ä¿ëèéðýõ øèíж òýìäýã èëýðäýã.
 Ïåíèöèëëèí, äèöèëëèí, õàãàñ íèéëýã ïåíèöèëëèí (àìïèöèëëèí, àìîêñàöèëëèí)
õýðýãëýñíýýñ õîéø 10-30 ìèíóòûí äîòîð àðüñ зàãàòíàõ, äîòîð ýâã¿é áîëîõ, з¿ðõ
äýëñýõ, í¿¿ð õàâàãíàõ, àìüñãààäàõ, õàëóóðàõ , òîëãîé ºâäºõ, òîëãîé ýðãýõ øèíж¿¿ä
èëðýõýýñ ãàäíà õ¿íä ¿åä õºë ãàð õ¿éòýí áîëж, àðüñ õºõðºõ, àðòåðèéí äàðàëò
óíàж, óõààí àëäàж áîëíî.
 Òåòðàöèêëèí, ýðèòðîìèöèí, ñóëüôàäîìåзèí, ñåïòðèí, áèñåïòîë ýì¿¿äèéã
õýðýãëýõýä 3-7 õîíîãîîñ 1-2 äîëîî õîíîãèéí äàðàà õîäîîä ºâäºõ, äîòîð ìóóõàé
îðãèõ, àðüñ зàãàòíàж, óëààí ã¿âäð¿¿í òóóðàëò ãàð÷, õàëóóðàõ, ¿å ìº÷, áóë÷èí
ºâäºõ, àðüñ ñàëñòààð öýâð¿¿ò òóóðàëò ãàðàõ øèíж¿¿ä èëýðíý.
 Àíòèáèîòèêèéã ºíäºð òóíãààð, óäààí õóãàöààãààð õýðýãëýõýä ãýäýñíèé àøèãòàé
íÿíã óñòãàõ (äèñáàêòåðèîз) áà 캺ãºíöðèéã ¿¿ñãýäýã áàéíà. Àìíû ñàëñò á¿ðõ¿¿ë,
áóéë, жàâüж, зàëãèóð, õýë зººëºí òàãíàé óëàéõ, öàãààí ºíãºð òîãòîõ, õîäîîä, ãýäýñ
ºâäºõ, öóñàðõàã , зàëõàãòàé øèíãýíýýð õîíîãò 2-6 óäàà ò¿¿íýýñ äýýø ñóóëãàõ,
ãýäýñ ä¿¿ðýõ, Ẻëж¿¿ëýõ, õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ, ÿäðàõ, õàëóóðàõ зîâèóðóóä
èëýðäýã.
Ýìèéí ãàæ íºëººíººñ ñýðãèéëýõ
 Ýì÷èéí зºâøººðºëã¿é äóð ìýäýí ýì õýðýãëýõã¿é áàéõ
 Àíòèáèîòèê ýìèéã зàìáàðààã¿é õýðýãëýõã¿é áàéõ
 Íýã äîð îëîí ýì õýðýãëýõýýñ зàéëñõèéõ
 Äîíòîë ¿¿ñãýõ ýìíýýñ зàéëñõèéõ
 Øààðäëàãàã¿é ýì òàðèà õýðýãëýõã¿é áàéõ
 Óðüä íü ýìèéí õàðøèë ºã÷ áàéñàí ýì òàðèàã äàõèí õýðýãëýõã¿é áàéõ
 Ýìèéí ãàж íºëººã ìýääýã áàéõ øààðäëàãàòàé.



10
ÃÝÄÝÑÍÈÉ ÍßÍÃÈÉÍ ÁÈ×ÈË ÎÐ×ÍÛ ªªÐ×˪ËÒ

Ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷èí á¿ðä¿¿ëýã÷, õ¿íèé áèåä àøèãòàé íÿíãèéí òîî
õýìжýý áîëîí á¿òýö, á¿ðýëäýõ¿¿í ººð÷ëºãäºõ, ìºí õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìûí áóñàä
ýðõòýíä áîëзîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿí ¿ðжèõ áàéäëûã ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû
ººð÷ëºëò ãýíý.
Ýð¿¿ë õ¿íèé áààñíû õóóðàé áîäèñûí 55-60%-èéã íÿí ýзýëäýã. Ìóõàð ãýäýñíèé
1 ãð àãóóëàìжèä 17 òºðºë, 45 îâîã, 400 ãàðóé îìãèéí, 12 òýðáóì îð÷èì íÿí àìüäàðäàã.
Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé íÿíãèéí 90-97% àãààðã¿éòýí (áàêòåðîéä, áèôèäóìáàêòåð) áà ¿ëäñýí
õóâüä íü äàãàëäàõ (ãýäýñíèé ñàâõàíöàð, ñ¿¿í õ÷ëèéí ñàâõàíöàð ã.ì) áà ò¿ð àìüäðàõ
(áîëзîëò ýìãýã òºðºã÷) íÿí ýзýëäýã.
Ãýäýñíèé íÿíãóóä õàìãèéí ÷óõàë äàðààõ ãóðâàí ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý. ¯¿íä:
 õàìãààëàõ - áóñàä ýìãýã òºðºã÷ íÿí ¿ðжèõýýñ ñýðãèéëýõ,
 äàðõëàà òîãòîîõ - öººí òîîòîé áàéäàã ãðàì ñºðºã íÿíãèéí ýñðýã ýзýí õ¿íèé áèåä
íÿíãààñ õàìãààëàõ ýñðýã áèå ¿¿ñäýã áà ýíý íü áèå ìàõ áîäèä ãàäíààñ îðж èðýõ àäèë
òºðëèéí íÿíãààñ íàéäâàðòàé õàìãààëàëò áîëäîã,
 áîëîâñðóóëàõ - íàðèéí ãýäñýíä áîëîâñîðäîãã¿é óðãàìëûí ýñëýã íÿíãèéí
îðîëöîîòîéãîîð á¿ä¿¿í ãýäñýíä зàäàð÷ áîëîâñîðíî.
Ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû ººð÷ëºëò õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìûí ýìãýã, öààøëààä
íèéò ýðõòýí òîãòîëöîîíû õÿìðàëä õ¿ðãýж áîëíî.
Øàëòãààí
 Ãýäýñíèé õàëäâàðò ºâ÷èí
 Õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòíèé àðõàã ºâ÷í¿¿ä
 Ýì, ÿëàíãóÿà àíòèáèîòèê зàìáðààã¿é õýðýãëýõ
 Òóÿàíû íºëºº
 Áèåèéí äàðõëàà ñóëðàõ
 Èë÷ëýã áîëîí òýжýýëýã ÷àíàð ìóóòàé, íýãýí òºðëèéí õ¿íñ õýðýãëýõ
 Ñòðåññ
Áàéðëàëààð
 Íàðèéí ãýäñýíä
 Á¿ä¿¿í ãýäñýíä
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
Àìàíä ãàøóóí àìòàãäàõ, öýýж õîðñîõ, ãýäýñ ä¿¿ð÷ öàíõàéõ, õóðжèãíàõ, áààñ
õàòàõ ýñâýë ã¿éëãýõ øèíжýýð èëýðäýã. Óóë ýìãýã õ¿íäðýõ òóñàì õîîë áîëîâñðóóëàëò
àëäàãäàж, òýжýýëèéí äóòàãäëûí øèíж, õàðøëûí øèíж òýìäýã òîäîðäîã.

11

1. Íÿíãèéí îðîëöîîòîé õîîë òýжýýëèéí
áîäèñ зàäàð÷, èõ õýìжýýãýýð îðãàíèê
õ¿÷ë¿¿ä ¿¿ñýõ
Õýâëèéãýýð ºâäºõ, ãýäýñ ä¿¿ðýõ, õîîë
óíäíû øèíãýö ìóóäàõ, áààñ øèíãýðýõ,
ã¿éëãýõ õàíäëàãòàé áîëíî.
Áèåèéí жèí áóóðàõ, àìèí äýìèéí
äóòàãäàë, öóñ áàãàäàëò
2. Öºñíèé õ¿÷èë ýðò зàäðàõ, öºñíèé
õ¿÷èë èõ õýìжýýãýýð á¿ä¿¿í ãýäýñ ð¿¿
îðîõ
Ø¿¿ðýë èõñýëòòýé õîëáîîòîé ñóóëãàõ,
áèåèéí жèí áóóðàõ, ãýäýñíèé ñàëñòûí
¿ðýâñýë
3. Ãýäýñíèé ã¿ðâýëзýõ õºäºë㺺íèé
àëäàãäàë
Àìàíä ãàøóóí àìòàãäàõ, õýõð¿¿ëýõ,
õóðäàí öàäàõ, ãýäýñ ä¿¿ð÷ öàíõàéõ,
àþóëõàé õ¿íä îðãèõ, äîòîð ìóóõàéðàõ, ¿å
¿å Ẻëжººä äàðàà íü õºíãºðºõ, ºâäºëòã¿é
ñóëãàõ, áààñ õàòàõ ýñâýë ã¿éëãýõ øèíжýýð

Îíîшëîãîî
• Äýýä ãýäýñíèé ø¿¿ñ, ãýäýñíèé ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí ýä áîëîí áààñûã øèíжèëж
ºñãºâºð õèéíý.
• Äýýä ãýäýñíèé íÿíãèéí òîî èõñýõ.
• Áààñàíä áèôèäóìáàêòåðè, ëàêòîáàêòåðè òîî öººð÷, ýìãýã òºðºã÷ íÿíãèéí òîî
îëøèðñîí áàéíà.
Ýì÷èëãýý
Ýíý õàì øèíж íü áèå äààñàí ºâ÷èí áèø òóë ò¿¿íä õ¿ðãýж áàéãàà øàëòãààíûã
òîäðóóëж, ¿íäñýí ºâ÷íèéã îíîøëîí, õîîë áîëîâñðóóëàëò, øèíãýýëò ñàéжðóóëàõ,
ãýäýñíèé ã¿ðâýëзýõ õºäºë㺺íèéã зàñàõ øàëòãààí, ýìãýã жàìûí ýì÷èëãýý ÿâóóëíà.
 ¯íäñýí ºâ÷èí, ãýäýñíèé õÿìðàëûí áàéäàëä òîõèðñîí õîîëíû ýì÷èëãýý: áèôèäî-,
ëàêòîíÿíãààð áàÿжóóëñàí ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í, óðãàìëûí ýñëýã àãóóëñàí õ¿íñ íîãîî,
жèìñ, ¿ð òàðèà, äàëàéí зàìàã ã.ì
 Õýâèéí ¿åä ãýäñýíä àìüäðàõ íÿíã àãóóëñàí ýìèéí áîäèñ: áèôèäóìáàêòåðèí,
êîëèáàêòåðèí, ëàêòîáàêòåðèéí õîñîëìîë, áèôèêîë, áèôèôîðì, ëèíåêñ
 Ãýäýñíèé õýâèéí íÿí ºñ÷ ¿ðжèõ íºõöºë á¿ðä¿¿ëýã÷: õèëàê ôîðòå, ëàêòóëîзà,
óðãàìëûí ýñëýã
 Ýìãýã íÿíãèéí ¿ðжèë òîäîðõîé áàéãàà òîõèîëäîëä àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýã зààëòààð
õèéíý.
Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýíèé çààëò
 Íàðèéí ãýäñýíä íÿí ¿ðжèõ
12
 Ãýäýñíèé ¿ðýâñýëò ººð÷ëºëò
 Ãýäýñíèé àãóóëàãäàõóóíä áîëзîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿí èëðýõ
 ¯íäñýí ºâ÷èíã ýì÷ëýõ, õîîëíû äýãëýì, õýâèéí ¿åä ãýäñýíä àìüäðàõ íÿí àãóóëñàí
áèîáýëäìýë ýì÷èëãýýíä ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áàéõ ¿åä ýì÷èéí зààëòààð ýì÷èëãýýã ýõëýíý.
Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýã äóð ìýäýí õýðýãëýñíýýð ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷èí
ººð÷ëºãäºí ºâ÷èí äààìжðàõ, õ¿íäðýõ, áîäñûí ñîëèëöîîíû ã¿íзãèé õÿìðàëä îðж, õóâü
õ¿í ººðºº õ¿íä áàéäàëä îðäîã òóë îíöãîé àíõààðíà óó!

̪ªÃªÍÖÐÈÉÍ ÕÀËÄÂÀÐ

Äýëõèé äàõèíû ýêîëîãèéí áàéäàë èõýýõýí ººð÷ëºãäºж, õ¿íèé äàðõëàà ñóëàð÷
áàéãààòàé õîëáîîòîé 캺ãºíöºðèéí õàëäâàðûí òîõèîëäîë èõñýж áàéíà. 400 ãàðóé
òºðëèéí 캺ãºíöð¿¿ä íü õ¿íä ÿíз á¿ðèéí ºâ÷èí ¿¿ñãýíý. ̺ºãºíöºð èëð¿¿ëýõ ýð¿¿ë
àõóéí ¿зëýãýýð ýìíýëýã áîëîí óóðàã, àìèí äýì áýëòãýäýã ¿éëäâýðèéí àãààðжóóëàõ
ñèñòåì, óíäíû óñ, ò¿¿õèé ìàõ, öàãààí èäýýíèé 80 ãàðóé õóâüä, õàòààñàí жèìñ, ñàìàð,
øèíý жèìñ íîãîîíä èõ õýìжýýíèé 캺ãºíöºð èëýðäýã. ̺ºãºíöºð íü ãîë òºëºâ ººð
ºâ÷íèé ñóóðèí äýýð äàðõëàë õîìñäîë, äîòîîä ø¿¿ðëèéí òîãòîëöîîíû õÿìðàëûí
ýìíýëз¿éí èëðýë áîëж ãîë÷ëîí àðüñ ñàëñòûã, зàðèì òîõèîëäîëä äîòîð ýðõòýí¿¿äèéã
ãýìòýýäýã. ̺ºãºíöºð íü àìíû õºíäèé, àìüñãàëûí зàìûí ýðõòýí, õîîë áîëîâñðóóëàõ
зàìûã áîëîí áýëýã ýðõòýíèé ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéã ãýìòýýäýã.
 Òàãíàé, õýë, жàâüжíû 캺ãºíöðèéí ¿åä:
 õýë õàëóóí îðãèж ºâäºíº
 þì зàëãèõàä õºíä¿¿ðëýíý
 õýëíèé óãèéí ¿ðýâñýë áèé áîëíî.
ÄÎÕ-ààð ºâ÷èëñºí õ¿ì¿¿ñèéí 90%-ä àìíû õºíäèéí 캺ãºíöºð òîäîðõîéëîãääîã.
 Õîîëîé, òºâºíõèéí 캺ãºíöðèéí ¿åä:
 õîîëîé ñýðâýãíýíý, õàëóóí îðãèíî, ñººíº
 õàíèàëãàíà,
 àìüñãàë õ¿íäýðíý
Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä, ìºí íàñàíä õ¿ðýã÷äýä àíòèáèîòèê èõ õýìжýýãýýð õýðýãëýñýí ¿åä
캺ãºíöºð ¿¿ñäýã.
 Ãóóðñàí õîîëîé, óóøèã, ãÿëòàí õàëüñíû 캺ãºíöðèéí ¿åä:
 õàëóóðàõ
 õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ
 öýýжýýð ºâäºõ
 àìüñãààäàõ
13
 õóóðàé áîëîí öýðòýé õàíèàëãàõ
Ýíý íü óëìààð 캺ãºíöðèéí ãàðàëòàé óóøèãíû ¿ðýâñýë, ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà ºâ÷èí
¿¿ñãýäýã.
 Áýëýã ýðõòýíèé ñàëñòûí 캺ãºíöðèéí ¿åä:
 áýëýã ýðõòýí зàãàòíàõ
 ºòãºí öàãààí ýýäýìöýð ìàÿãèéí öàãààí þì ãàðàõ
 ¿ðýâñýж, óëàéж õàâàãíàíà.
¯òðýýíèé 캺ãºíöºðèéí ¿ðýâñýë ýëáýã òîõèîëääîã. Æèðýìñëýëòýýñ õàìãààëàõ ýì,
õàëäâàðã¿éж¿¿ëýõ áîäèñ, óãààëãûí øèíãýí, ñàâàí, àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý, ñèíòåòèê
ìàòåðèàëòàé õóâöàñ ºìñºõ, õýò ÿäðàõ íü 캺ãºíöðèéí ºâ÷èí ¿¿ñýõýä íºëººëäºã.
̺ºãºíöðèéí õàëäâàðûã àëü áîëîõ ýðò îíîøèëж, зºâ ýì÷ëýõ õýðýãòýé.
Ýì÷èëãýýíä 캺ãºíöðèéí ºñºëò õºãжèëòèéã äàðàíãóéëàõ 캺ãºíöðèéí ýñðýã
áýëäìýëèéã õýðýãëýäýã. ¯òðýýíèé 캺ãºíöðèéí ýì÷èëãýýã õàìòðàã÷òàéãàà õàìò õèéëãýõ
øààðäëàãàòàé. Õýðýâ òà 캺ãºíöðèéí ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí áîë àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýã
õèéж áîëîõã¿éã àíõààð!

ÕÀÍÈÀÄ, ÒÎÌÓÓ


À,Â,Ñ õ¿ðýýíèé âèðóñûí òºðºë á¿ðèéí õýëáýð íü õàíèàä, òîìóóã ¿¿ñãýäýã. Ñ
õ¿ðýýíèé âèðóñýýð ¿¿ñãýãäñýí òîìóó íü àþóëòàé ¿ð äàãàâàð áàãà þì. Â õ¿ðýýíèé âèðóñ
íü àðàé èë¿¿ àþóëòàé , 3-4 жèëä 1 óäàà äýãääýã, õ¿í àìûí 25% ºâ÷èëäºã, äàðõëàà íü 3-4
жèë õàäãàëàãääàã áàéíà. Õàðèí õàìãèéí õýö¿¿ íü À õ¿ðýýíèé âèðóñ, òýð äóíäàà Í1N1 –
ûí òîìóó íü ìàø áîãèíî õóãàöààíä, õýäõýí ñàðûí äîòîð á¿õ õ¿í àìûí òàë õóâèéã
ºâ÷ë¿¿ëäýã, äàðõëàà íü зºâõºí 1 жèë õàäãàëàãääàã.
14
ªâëèéí óëèðàëä 3-4 óäàà õàíèàä òîìóó ¿¿ñãýäýã À õ¿ðýýíèé âèðóñ íü äîòðîî
îëîí òºðë¿¿äòýé. Âèðóñ íü º÷¿¿õýí жèжèã, íýã ýñòýé, á¿ðõ¿¿ëýýð á¿ðõýãäñýí àìüä áèåò
þì. Ýíý á¿ðõ¿¿ë äýýð íü âèðóñûí òºðëèéã òîäîðõîéëîã÷ ÿíз á¿ðèéí ìîëåêóë, ýñðýã áèå
áàéäàã. À õ¿ðýýíèé âèðóñûí ýäãýýð ýñðýã áèå íü áàéíãà ººð÷ëºãäºж áàéäàã. Ýìíýëãèéí
ìýðãýжèëòí¿¿ä âàêöèíû òóñëàìжòàéãààð âèðóñûí ýñðýã òýìöýõèéã õè÷ýýж áàéãàà
áºãººä âàêöèí íü âèðóñûí á¿ðõ¿¿ë äýõ ýñðýã áèåèéã ñàëãàõ óóðàã þì. Âàêöèí íü 100%
õàíèàä òîìóóãààñ õàìãààëàõ áîëîâ÷ âàêöèí õèéëãýñíýýñ 3-5 äàõü äîëîî õîíîãò äàðõëàà
õ¿íèé áèåä ¿¿ñäýã áà õàíèàäíû äýãäýëò ýõýëñýí õîéíî ë õ¿ì¿¿ñ âàêöèí õèéëãýõ
õýðýãòýéã ñàíàäàã. Èéìýýñ âàêöèí íºëººëºõ áîëîìжã¿é âèðóñûí øèíý õýëáýð áèé
áîëîõ ìàãàäëàë ãàðäàã.
ªâºë öàãò õàíèàäíû äýãäýëòèéí ¿åä õîòûí íèéòèéí òýýâýðò, îëîí íèéòèéí
ãàзàð, àжèë äýýðýý âèðóñýýð õàëäâàðëàãäàõ íü ýëáýã. Ýíý òîõèîëäîëä ººðèé㺺 100%
õàëäâàðààñ õàìãààëàõ áîëîìжã¿é ÷, õàëäâàðëàõ ýðñäýëèéã áóóðóóëàõ áîëîìж áèé.
¯¿íèé òóëä ãýðýýñ ãàðàõäàà õàìðàà äîòðîîñ íü îêñîëèíû òîñ, òóñãàé õàíèàäíû ýñðýã
áàëüзàì, õ¿¿õäèéí òîñ, ýñâýë áîðûí âàзåëèíààð òîñëîîä ãàðààðàé. Õàëäâàð èõýâ÷ëýí
õàìðûí ñàëñò á¿ðõýâ÷ýýð äàìжèж îðäîã áºãººä àãààðò áàéãàà âèðóñ íü ñàëñò á¿ðõýâ÷
äýýð ñóóäàã áàéíà. Õàìðûí ñàëñòûã òîñîëñîí ¿åä âèðóñ íýâòðýõ áîëîìжã¿é áîëж ¿õäýã
áà öààøàà àìüñãàëûí зàìààð äàìжäàãã¿é áàéíà. Îëîí íèéòèéí ãàзàð, íèéòèéí òýýâðýýð
ÿâàõäàà àëü áîëîõ ãàðàà í¿ä, õàìàð, óðóóëäàà õ¿ðãýõã¿é áàéõûã õè÷ýýãýýðýé. Ãýðòýý
èðýýä øóóä ãàðàà ìàø ñàéí óãààõ õýðýãòýé. ªâ÷òýé õ¿í áàðüñàí õààëãà, áàðèóë зýðãýýñ
áàðüñàíû äàðàà ãàðààð äàìжèí õàíèàäíû âèðóñ òàíû í¿ä, õàìàð, àìíû ñàëñòààð äàìжèí
îðж õàëäâàðëàäàã. Èéìýýñ ãàäàà ãóäàìжèíä ìºí õîîëëîõã¿é áàéõûã õè÷ýýãýýðýé. Âèðóñ
íü òîîñ øîðîî èõòýé ãàзàð èõ áàéäàã òóë àëü áîëîõ òèéì ãàзàðò ÿâàõã¿é áàéõûã õè÷ýýõ
õýðýãòýé.
Õàíèàä òîìóó õ¿ðñýí ¿åä ìàíàé èðãýä ÿàðàâ÷ëàí ýì õýðýãëýõ, òýð òóñìàà
àíòèáèîòèêèéã äóð ìýäýí õàìààã¿é õýðýãëýäýã. Ýíý íü òóéëûí áóðóó þì. Âèðóñò
àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý ÿìàð÷ íºëººã¿é þì. Õàðèí ò¿¿íèé îðîíä âèòàìèí õýðýãëýõ,
áèåèéí ýñýðã¿¿öëýý ñàéжðóóëàõ íü ¿ð ä¿íòýé ýì÷èëãýý áîëíî. Àïåëüñèí, ëèìîí, àíüñ
õýðýãëýõ íü õàìàð õîîëîéä îðж èðж áóé âèðóñûí õýñã¿¿äèéã óñòãàäàã áàéíà.
Õàíèàäòàé òýìöýõ íàéäâàðòàé àðãà áîë áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëàõ ÿâäàë þì. Ýíý
íü зºâõºí õàíèàäíû âèðóñòýé òýìöýýä зîãñîõã¿é áóñàä íÿíãóóäòàé òýìöäýãýýðýý ñàéí
þì. ¯¿íèé òóëä ºã뺺 ºëºí äýýðýý 1 àÿãà àïåëüñèí ýñâýë ëèìîí, ÷àöàðãàíû ø¿¿ñ, îðîé
íü ñîíãèíî, ñàðìèñòàé ýñâýë ààðöòàé õîîë õýðýãëýõ íü òàíû äàðõëààã ñàéжðóóëж, òàíû
áèåä íýâòýðñýí íÿíòàé òýìöýõýä òóñàëíà. Ñàðìèñàíä àãóóëàãääàã àëëàöèí íü âèðóñ,
íÿíä ¿ð ä¿íòýé ¿éë÷èëäýã áàéíà. Äóòóó íîéðòîé áàéõ íü äàðõëààã õýä äàõèí áàãàñãàäàã
ó÷ðààñ õàëäâàðëàõ ýðñäëèéã áàãàñãàõûí òóëä íîéðîî 1-2 öàã óðòàñãàõ õýðýãòýé. Öýãýí
èëëýãèéã öàãèéí з¿¿íèé äàãóó õèéõ íü áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëäàã.
15
ïÉËÑÝÍ ÁÓË×ÈÐÕÀÉÍ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË (ÒÎÍÇÈËÈÒ)



ÿéëñýí áóë÷èðõàéí õóðö ¿ðýâñëèéã áóðóó ýì÷èëñíýýð àðõàã õýëáýðò øèëжäýã
áºãººä ýíý íü îéðîëöîîãîîð 120 îð÷èì àþóëòàé ºâ÷íèéã ñýäðýýíý. Õîîëîé ºâäºõ,
ºíäºð õàëóóðàõ, îãöîì áèå ñóëüäàõ, òîëãîé ºâäºõ, ã¿éëñýí áóë÷èðõàé òîìðîõ áóþó
öàéâàð ýñâýë øàðãàë ºíãèéí ºíãºð áèé áîëîõ, зàëãèõàä õýö¿¿ áàéõ зýðýã íü ã¿éëñýí
áóë÷èðõàéí ¿ðýâñëèéí ¿íäñýí øèíж þì.
Çàðèì õ¿ì¿¿ñ ýíý õàëäâàðò îíöãîé àíõààðàë òàâüäàãã¿é áºãººä àðäûí ýì÷èëãýý
ýñâýë õîîëîéãîî зàéëàõ òºäèé㺺ð îðõèäîã. Ãýâ÷ ýíý íü ñàéí þìàíä õ¿ðãýäýãã¿é áàéíà.
Áàéíãà ýíý ºâ÷èí îëîí äàâòàãäàõ íü àðõàã ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë áîëîõ íºõöºë
áîëäîã. Àðõàã ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë íü àþóëòàé ºâ÷í¿¿ä áîëîõ з¿ðõíèé õýðõ
ºâ÷èí, ¿å ìº÷íèé ºâ÷èí, õàðøèë, Ẻðíèé ò¿¿äãýíöýðèéí ¿ðýâñýëò ºâ÷èí зýðãèéã áèé
áîëãîäîã. ÿéëñýí áóë÷èðõàéí õóðö ¿ðýâñëèéí ýðò ¿åèéí õ¿íäðýë áîëîõ зàëãèóðûí
èäýýò áóãëàà ¿¿ñýж, õàëäâàð ãàâàë ðóó äàìжèí òàðõèíû á¿ðõ¿¿ëèéí ¿ðýâñýë ¿¿ñýõ
(ìåíèíãèò), öóñààð äàìжèí ã¿í õîðäëîãûí áàéäàëä îðж áîëíî.
Èõýíõ òîõèîëäîëä ýíý ºâ÷íèéã ñòàôèëîêîêê, ñòðåïòîêîêê, ïíåâìîêîêê,
àäåíîâèðóñ ¿¿ñãýäýã. Õàëäâàð ãàäíààñ àãààð äóñëûí зàìààð îðж àìíû õºíäèé áîëîí
зàëãèóðò áàéðëàíà. ̺í äîòîîä õàëäâàðûí ýõ óóðõàé íü õîðõîéòñîí ø¿ä, õàìàð áîëîí
õàìðûí äàéâàð õºíäèéí èäýýò ºâ÷í¿¿ä зýðýã þì. Õýðýâ õîðõîéòñîí ø¿ä, õàìðûí àðõàã
¿ðýâñëèéã ýì÷ëýõã¿éãýýð õîîëîéã ýì÷ëýõ íü ¿ð àøèãã¿é. Õàìàð áèò¿¿ áàéõ, õàìðûí
òàñëàâ÷ ìóðóé ¿åä áàéíãà àìààðàà àìüñãàëñàíòàé õîëáîîòîé àðõàã ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí
¿ðýâñýë ¿¿ñýõýä íºëººëíº. Äààðàõ, õîîëîëò àëäàãäàõ, õîðäëîãî, ñýòãýë ñàíààíû
äàðàìòòàé áàéõ зýðýã íü áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñóëðóóëж, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë
¿¿ñýõ ¿íäýñ íü áîëäîã.
16
Øèíæèëãýý
 ã¿éëñýí áóë÷èðõàéãààñ õººìèéí íààëäàöûí øèíжèëãýý
 ¿¿ñãýã÷èéã ¿зýж, àíòèáèîòèêèéí ìýäðýã ÷àíàðûã òîäîðõîéëîõ
Ýì÷èëãýý
 íÿíãèéí ýñðýã ýì÷èëãýý
 ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿éë àжèëëàãààã õýâèéí áîëãîõ
¯¿íä ôèзèê ýì÷èëãýýã õèéõ, áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëàõ âèòàìèí, äàðõëàà
зîõèöóóëàã÷ ýì¿¿äèéã õýðýãëýõ, ÷èéðýãж¿¿ëýõ äàñãàë õèéõ, õîîëîé зàéëàõ
øààðäëàãààòàé. Õîîëîéãîî зàéëàõäàà ñóë, á¿ëýýí äàâñ, ñîäûí óóñìàë, ýñâýë óðãàìëûí
õàíä зýðýã õýðýãëýõýä òîõèðîìжòîé. Á¿òýí ºäðèéí òóðø õîîëîéãîî ÿíз á¿ðèéí
óóñìàëààð зàéëàõ õýðýãòýé. ̺í íÿíãèéí ýñðýã ýìèéí óóñìàëààð зàéëàõûã ýì÷ íàð
зºâëºäºã. Ýì÷èëãýýíèé ìºñºí ¿ðýë, àýðîзîë зýðãèéã õîîëîéí ºâäºëòºíä õýðýãëýäýã.
Ýäãýýð íü õîîëîéíû ºâ÷èíã áàãàñãàäàã ÷, õîîëîé зàéëàõûã îðëîõ àðãàã¿é. Ó÷èð íü
õîîëîé зàéëàõàä èäýý, íÿí, íÿíãèéí õîð зýðýã íü óãààãäàí ãàäàãøèëíà. Õîîëîé ºâäñºí
¿åä õàëóóí á¿ëýýí øèíãýí èë¿¿ õýìжýýãýýð óóõ õýðýãòýé. Ýíý íü õ¿íèé áèåä ¿¿ññýí
èë¿¿äýë áîäèñóóä øýýñýýð ÿëãàðàí ãàðàõ áà õîîëîéã á¿ëýýö¿¿ëж ÷èéãø¿¿ëýõ à÷
õîëáîãäîëòîé.
ÿéëñýí áóë÷èðõàé áàéõ óó? Ýñвýë áàéõ õýðýãã¿é þó?
Õ¿¿õýä ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí õóðö ¿ðýâñëýýð ºâ人ä ýõëýõýýð ýðò îðîé õýзýý
íýãýí öàãò ýíý àñóóëò ýöýã ýõèéí òîëãîéä îðж èðäýã. ÿéëñýí áóë÷èðõàé íü ºâ÷뺺ã¿é
¿åäýý àìààð îðж èðж áàéãàà íÿíãèéã áèåä ã¿í íýâòðýõýýñ õàìãààëж áàéäàã, äàðõëààíû
òîãòîëöîî, öóñíû ¿¿ñýë, áîäèñûí ñîëèëöîîíä îðîëöäîã õîñ ýðõòýí þì.
Ãýòýë íÿíãààð õàëäâàðëàãäàж ¿ðýâññýí ã¿éëñýí áóë÷èðõàé íü õ¿íèé áèåä ºâ÷èí
¿¿ñãýõ ¿ðýâñëèéí ýõ óóðõàé áîëäîã. Àðõàã ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë (òîíзèëëèò) íü
ýìýãòýé÷¿¿äèéí ¿ðã¿éäýë, ýðýãòýé÷¿¿äèéí áýëãèéí ñóëðàëûí íýã øàëòãààí áîëäîã,
ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí õóðö ¿ðýâñýë íü жèðýìñíèé ýõíèé õàãàñò óðãèéí ãàж õºãжèëä
õ¿ðãýж áîëäîã òàëààð íîòëîãäñîí áàéíà. Èéìýýñ ºâ÷èëñºí ã¿éëñýí áóë÷èðõàéã
àâàõóóëàõ íü àþóëòàé ºâ÷íººñ ñàëàõ òîõèðîìжòîé àðãà þì. Ãýõäýý ýíý àðãà íü ñóë
òàëóóäòàé. ÿéëñýí áóë÷èðõàéã àâàõóóëñíû äàðàà áèåèéí ýñýðã¿¿öýë ñóëðàõ, îéð îéð
õàíèàä õ¿ðýõ, ãóóðñàí õîîëîéí áîëîí ìºãººðñºí õîîëîéí ºâ÷íººð ºâääºã áàéíà.
Õ¿¿õýä íàñàíä ã¿éëñýí áóë÷èðõàéã àâàõ íü áýëãèéí áîéжèëòîíä ñºðºã íºëººòýé ãýж
ýðäýìòýä ¿зжýý. Èéìýýñ ã¿éëñýí áóë÷èðõàé àâàõ ìýñ зàñëûã зºâõºí òîäîðõîé зààëòààð,
ýìèéí ýì÷èëãýý ¿ð ä¿íã¿é ¿åä õèéãäýõ õýðýãòýé.
Õýðýâ ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë жèëä 4-ººñ áàãàã¿é óäàà, ýñâýë 2 жèëä 5
óäàà äàõèж áàéâàë õ¿íäðýë áèé áîëîõ íü òîäîðõîé ó÷èð èéì òîõèîëäîëä ìýñ зàñàë
ýì÷èëãýý ¿ð ä¿íòýé áàéäàã. ÿéëñýí áóë÷èðõàé òîìîð÷ àìüñãàëàõ áîëîìжã¿é áîëîõ,
17
ýñâýë øºíº õóðõèðóóëàõ, óíòàж áàéõäàà àìüñãàë зîãñîõ øèíж ºã÷ áàéãàà зýðýã
òîõèîëäëóóäàä ìýñ зàñàë õèéõ зààëòòàé. ÿéëñýí áóë÷èðõàéã ýì÷ëýõ ëàзåð áîëîí
êðèîõèðóðã зýðýã îð÷èí ¿åèéí àðãóóä áèé áîëñîí. Êðèîõèðóðã ãýäýã íü ìàø áàãà
òåìïåðàòóðûí òóñëàìжòàéãààð ¿éë÷èëäýã ìýñ зàñëûí àðãà þì. Ýäãýýð àðãóóä íü
ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí зºâõºí ãýìòñýí äàâõàðãûã àâ÷, ýðõòýíèéã á¿õëýýð íü ¿ëäýýäýã áà
õýñýã ãàзðûí ìýäýý àëäóóëàëòûí äîð õèéãääýã, ºâäºëò áàãàòàé àðãà þì.

ÕÝÐÕ ªÂ×ÈÍ (ÐЕÂÌÀÒÈÇÌ)

Õýðõ ºâ÷èí íü õîëáîã÷ ýäèéí ¿ðýâñýë, õàðøëûí ºâ÷èí þì. Èõýíõ òîõèîëäîëä
ýíý ºâ÷íèéã À á¿ëãèéí öóñ зàäëàã÷ áåòòà ñòðåïòîêîêê ¿¿ñãýäýã. Õàëäâàð ãàäíààñ àãààð
äóñëûí зàìààð îðж àìíû õºíäèé áîëîí зàëãèóðò áàéðëàíà. ̺í õîîëîé èõ ºâääºã,
ò¿¿íèéãýý äóòóó ýì÷èëж àðõàã áîëãîñîí, õàíèàä õ¿ðýõ, õàìðûí äàéâàð õºíäèéí èäýýò
ºâ÷í¿¿ä, ÷èõíèé ¿ðýâñýë, õîðõîéòñîí ø¿äòýé áàéõ зýðýã íü õàëäâàðûí ýõ óóðõàé
áîëäîã.
Õýðýâ àìüñãàëûí äýýä зàìä ¿¿ññýí õàëäâàðûã (õîðõîéòñîí ø¿ä, õàìàð, õîîëîéí
àðõàã ¿ðýâñëèéã) äóòóó ýì÷èëñíýýñ íÿí, íÿíãèéí õîð áèåä ã¿í íýâòýð÷ îëîí ýðõòýí
òîãòîëöîîã ãýìòýýíý. ßëàíãóÿà з¿ðõèéã ãýìòýýж з¿ðõíèé õýðõ ºâ÷èí, ¿å ìº÷èéã ãýìòýýж
¿å ìº÷íèé õýðõ ºâ÷èí, õàðøèë зýðãèéã ¿¿ñãýäýã. Ñòðåïòîêîêêûí íÿí íü áèåä ã¿í
íýâòýð÷ îðñíîîð ìàø èõ õýìжýýíèé õîð, ýñðýã áèåò ÿëãàðóóëäàã áºãººä ýäãýýð íü ýä
ýðõòýíèéã ãýìòýýäýã áàéíà. Ãýõäýý зºâõºí óã íÿíãèéí õîð, ýñðýã áèåòýýñ õýðõ ºâ÷èí
¿¿ñíý ãýж îéëãîж áîëîõã¿é. Юóíû ò¿ð¿¿íä òóõàéí õ¿íèé äàðõëààíû áàéäàë, õàëäâàð
ýñýðã¿¿öýõ ÷àäâàð, óäàìøèë, õ¿éòýí ÷èéãòýé îð÷èíä àжèëëàõ, àìüäðàõ зýðýã îëîí
õ¿÷èí з¿éë íºëººëíº.
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
Ç¿ðõèéã ãýìòýýñíýýñ з¿ðõíèé ãàжèã ¿¿ñ÷, õàëóóðàõ, ÿäðàõ, õºëðºõ, àìüñãààäàõ,
з¿ðõ äýëñýõ, з¿ðõ ºâäºõ зýðýã зîâèóð èëýðäýã. Õýðõ ºâ÷íèé ¿åä èõýâ÷ëýí òîì ¿å òîõîé,
ºâäºã, ìºð, ñàðâóó, øàãàéí ¿åèéã ãýìòýýäýã áºãººä ¿å íü õýðж, íýã ºäºð òîõîé ºâäºж
áàéõàä ìàðãààø íü ºâäºã ºâäºõ áàéäàëòàé íýã íü íýãíýýñýý øèëжèí õýñýж ºâääºã. ¯å
õàâäàõ, ¿åýð õàëóóí îðãèõ, àðüñ íü óëàéõ, ¿åýð ºâäºõ, ¿åýð õºäºëж áîëîõã¿é áîëîõ зýðýã
øèíж¿¿ä èëýðäýã.

18

Øèíæèëãýý
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Äàðõëàëûí øèíжèëãýý
 Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
 Õººìèéí àð÷äàñûí øèíжèëãýý
 Ç¿ðõíèé ýõîêàðäèîãðàôèéí øèíжèëãýý
Ýì÷èëãýý
 Íÿíãèéí ýñðýã
 ¯ðýâñëèéí ýñðýã
 Äàðõëàà áîëîí áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëàõ
 ªâ÷íèé õ¿íäðýëýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìжýý àâàõ
Ýì÷èëãýý íü ºâ÷íèé ýõëýë, ÿâö, ¿å øàò, èäýâõèжèë íü õýð зýðýã áàéãàà, ÿìàð
ýðõòýí òîãòîëöîîã õàìàðñàí зýðýã îëîí з¿éëýýñ øàëòãààëàí õ¿í òóñ á¿ðò ººð áàéíà.
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
Ýíý àþóëò ºâ÷íººð ºâ÷ëºõã¿éí òóëä ÷èõ, õàìàð, õîîëîéí ºâ÷íººð ºâ÷ëºõã¿é
áàéõ, ºâ÷èëñºí ¿åä íü á¿ðýí ã¿éöýä ýì÷èëж ýäãýýж áàéõ, ø¿äýý ýð¿¿ëж¿¿ëýõ, ÷èõíýýñ
áóëàã ãàðäàã áîë äàðóé ýì÷èä õàíäàж ýì÷ë¿¿ëýõ íü з¿éòýé. Õàìàð áèò¿¿ áàéõ íü
19
õàìðûí äàéâàð õºíäèéí ¿ðýâñýë, õîîëîé зàëãèóðûí ºâ÷èí ¿¿ñýõ øàëòãààí áîëäîã òóë
ýì÷ë¿¿ëýõã¿é îðõèж áîëîõã¿é. Õ¿éòýí, ÷èéãòýé îð÷èíä àжèëëàõ, äààðàõ, õîîëîëò
àëäàãäàõ, õîðäëîãî, ñýòãýë ñàíààíû äàðàìòòàé áàéõ зýðýã íü áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã
ñóëðóóëж, õýðõ ºâ÷èí ¿¿ñýõ ¿íäýñ íü áîëäîã. Áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëàõ íü ýíý
ºâ÷èíòýé òýìöýõ ìºí íýã àðãà þì. ¯¿íèé òóëä âèòàìèí áîëîí âèòàìèíжóóëñàí óíäàà,
ñàéí óíòàж àìðàõ íü ÷óõàë áîëíî.

ÃÓÓÐÑÀÍ ÕÎÎËÎÉÍ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË



Õ¿ðýýëýí áóé îð÷íû òààã¿é íºëºº, õàëäâàð õàðøëûí óëìààñ ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã
¿ðýâñýë ¿¿ñäýã áàéíà. Íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí 3-8% íü ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñëýýð
ºâäºж áàéíà ãýñýí ýðäýìòäèéí ñóäàëãàà áàéäàã.
Øàëòãààí:
 Òàìõèíû óòàà. 10 жèëýýñ äýýø òàìõè òàòàã÷äûí 35-80% íü ýðýãòýé÷¿¿ä, 10-20% íü
ýìýãòýé÷¿¿ä áàéíà. Òàìõèéã ñ¿¿ëèéí жèë¿¿äýä ºñâºð ¿åèéíõýí èõ õýðýãëýõ áîëжýý.
Òàìõè òàòäàã õ¿í òàìõè òàòäàãã¿é õ¿íýýñ 2-5 äàõèí èë¿¿ ºâ÷èëäýã àжýý.Òàìõèíû
óòàà 4000 ãàðóé õîðò áîäèñ àãóóëäàã.
 Àãààðûí áîõèðäîë (õ¿õýð, óòàà, í¿¿ðñòºðºã÷)
 Àжëûí òààã¿é íºõöºë (îðãàíèê áîëîí îðãàíèê áóñ òîîñîíöîð, õîðò õèé , óóð, õýò
õàëóóí, õ¿éòýí)
 Öàã àãààðûí òààëàìжã¿é ¿éë÷ëýë (÷èéãëýã, õ¿éòýí àãààð)
 Àìüñãàëûí зàìûí õàëäâàð (âèðóñ, íÿíãûí õàëäâàð)
20
 Õàìàð зàëãèóð, õàìðûí õºíäèéí ýìãýã
Öàãààí ìºãººðñ, ãóóðñàí õîîëîéã õó÷ñàí õó÷óóð ýä ãàäíààñ àìüñãàë àâàõàä
àãààðòàé õàìò îðñîí áîõèðûã ø¿¿ãýýä àìüñãàëààð ãàäàãø ãàðãàäàã. Ãàäàãøóóëж áóé
õýëáýð íü íóñ, öýð, õàíèàëãà ã.ì-ýýð èëýðäýã. Òîîñ, øîðîî óäààí õóãàöààíä ãóóðñàí
õîîëîéí ñàëñòàí äýýð áàéâàë óóøèãíû õàìãààëàõ, öýâýðëýõ ¿éë àжèëëàãàà àëäàãäñàíààñ
ºâ÷èí ¿¿ñíý.
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 Õàíèàëãà. ªã뺺㿿ð ñýðñíèé äàðàà èë¿¿ õàíèàëãàíà. Õ¿éòýí ñýð¿¿í óëèðàëä
õàíèàëãà èõýñäýã. ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä ¿ðãýëжèëñýí, á¿ãø¿¿ëñýí, õóöóóëñàí
õàíèàëãà ãàðíà.
 Öýð ãàðàõ. Ñàëñëàã, èäýýò, зàðèìäàà öóñòàé öýð ãàðäàã. Ýõíèé ¿åä öýð öàéâàð ñàëñëàã
ºíãºòýé áàéäàã. Àãààðûí áîõèðäîëò áîëîí àжëûí íºõöºëººñ õàìààð÷ õàð ºíãºòýé
öýð ãàðäàã. Öýð ºã뺺 ñýðñíèé äàðàà èë¿¿ èõ ãàðäàã áîë ºâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä õîíîãò
äóíäжààð 50-70 ìë ãàðäàã áàéíà. 10-14% íü öóñòàé öýð ãàð÷ áîëíî.
 Àìüñãààäàõ. Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ øèíж èëýðñýí ¿åä àìüñãààäàëò èõýñíý.
 Õàëóóðàõ. Õàëóóí 37-38 ãðàäóñ õ¿ðíý.
 Õºëðºõ, ÿäðàõ, àжëûí ÷àäâàð áóóðíà.
Øèíæèëãýý
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Öýðíèé åðºíõèé øèíжèëãýý
 Öýðíýýñ ¿¿ñãýã÷ ¿зýõ
 Ãàäààä àìüñãàëûí ¿éë àжèëëàãàà øàëãàõ
 Öýýжíèé зóðàã àâàõ
 Äàðõëàë ñóäëàëûí øèíжèëãýý
 Âèðóñîëîãèéí øèíжèëãýý
 Êîìïüþòåð òîìîãðàôè
 Õàðøëûí ñîðèë
Ýì÷èëãýý
 Íÿíãààð ¿¿ñãýãäñýí, èäýýò ¿ðýâñýë ñýäýðñýí ¿åä öýðíýýñ áàêòåðëîãèéí øèíжèëãýý
àâ÷ àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéíý. Ýì÷èëãýýã 7-14 õîíîã õýðýãëýж ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë
ýì, òàðèàã ñîëèíî.
 Ïåíèöèëëèí (àìïèöèëëèí, àìîêñàöèëëèí)
 Öåôàëîñïîðèí (öåôàзîëèí, êëîôàðîí, òåðöåô)
 Òåòðàöèêëèí (ýðèòðîìèöèí, êëàðèòðîìèöèí)
 Ñóëüôàíèëàìèä, íèòðîôóðàí, òðèõîïîë
21
 Öýð õîâõëîõ, öýð øèíãýëýõ ýì¿¿äèéã õýðýãëýíý –áðîìãåêñèí, ìóêàëòèí, ôëþäèòåê,
àìáðîáåíå, àìáðîêñîë
 Ãóóðñàí õîîëîéã ºðãºñãºõ ýì¿¿ä õýðýãëýíý – öàöëàãààð àòðîâåíò, áåðîòåê,
ñàëüáóòàìîë
 Ìàññàж, öýã÷èëñýí ìàññàж, áóë÷èí ñóëëàõ äàñãàë, áàíê òàâèõ, õºäºë㺺íò äàñãàëûã
öýð õîâõëîõ , øèíãýëýõ ýì¿¿äòýé õàâñðàí õýðýãëýíý.
 Ôèзèê ýì÷èëãýý ÷óõàë: äèàòåðìè, êâàðö, ñîëþêñ, ýëåêòðîôîðåз (êàëüöè, éîä,
ýóôèëëèí, ãåïàðèíòàé), øàâàð, òîñîí ýì÷èëãýý, áèåèéí òàìèð, àìüñãàëûí äàñãàë
õèéíý.
 Ãàõàéí Ẻðíèé ººõèéã õàéëж áóöàëñàí íýã àÿãà ñ¿¿íä íýã öàéíû õàëáàãà õèéж
ºäºðò 1 óäàà óóíà. Ýñâýë ãàõàé Ẻðíèé áîëîí äîòî𠺺õèéã öýýж, íóðóóíû
õýñãýýð ò¿ðõýýä õóóðàé áîëòîë èëж àð÷èíà. Ìàíäàðèíû õàëüñûã óãààж öýâýðëýýä
áóöàëãàж 2-3 õîîëíû õàëáàãûã ºäºðò 3 óäàà óóíà.
Тàíы áàðèìòëàõ äýãëýì
 Юóíû ºìíº òàìõèíààñ òàòãàëзàж, ºðºº òàñàëãààíä òàìõè òàòàõã¿é áàéõ
 ªäºðò 20-30 ìèíóò öýâýð àãààðò àëõàж áàéõ
 7 õîíîãò 2 óäàà ãýðòýý ÷èéãòýé èõ öýâýðëýãýý õèéõ, òîîñ ñîðîã÷îîð òîîñ ñîðóóëàõ,
àãààð ÷èéãø¿¿ëýã÷ õýðýãëýõ, ºðººí人 öýâýð àãààð òîãòìîë îðóóëàõ
 ªðºº òàñàëãàà õóóðàé áèø ÷èéãëýã áàéõ ¸ñòîé. ªðººí人 óñàí îðãèëóóð, àêâàðèóì
áîëîí òîì àìñàðòàé ñàâàíä óñ õèéж òàâèíà. Óñàíäàà ëèìîí äóñààâàë àãààð ÷èéãëýã
áîëîõîîñ ãàäíà öýâýð áîëíî.
 ªðºº òàñàëãààíä 3-4 òîì óðãàìàë òàðüñàí áàéõàä àãààðûã 88 % öýâýðëýäýã áàéíà.
Öýöýã óðãàìàë íü ºäðèéí öàãò õ¿÷èëòºðºã÷ ÿëãàðóóëж, í¿¿ðñõ¿÷ëèéí õèéã áàãàñãàж
õàðèí øºíèéí öàãò õ¿÷èëòºðºã÷èéã íàâ÷èíäàà õàäãàëäàã òóë óíòëàãàíû ºðººí人
öýöýã áàéëãàõ íü òîõèðîìжã¿é.
 Àìðàëòûí ºäºð õîòîîñ зàéäóó ãàзàð 2-3 öàã ýð¿¿ë àãààðò ÿâж, àìüñãàëûí äàñãàë
õèéãýýðýé
 ªðöíèé àìüñãàë - àìüñãàë àâ÷ ò¿ãжýýä ãýäñýý óðàãø ò¿ìáèéëãýí àìüñãàë ààжìààð
ãàðãàíà. Äàðàà íü ãýäýñýý òàòàж àìüñãàë àâíà. Ýíý äàñãàëûã 5-6 óäàà õèéíý.
 Àìüñãàë àâ÷ ò¿ãжýýä óðóóëàà жèìèéí ø¿äíèé зàâñðààð àìüãàëàà ààжìààð ãàðãàõàä
èñãýðñýí ÷èìýý ñîíñîãäîíî. Ýíý äàñãàëûã 4-5 óäàà õèéíý.
 Àìüñãàë ã¿í àâ÷ ò¿ãжýýä óðóóëàà öîðâîéëãîí ëàà ¿ëýýж áóé þì øèã 3 óäàà òàñàëж
ãàðãàíà. Ýíý äàñãàëûã 3 óäàà õèéíý.
 Ãàðàà äýýø ºðãºí àìüñãàë ã¿í àâ÷ ò¿ãжýýä 5-10 ñåêóíä áàðèíà. Äàðàà íü ñ¿õýýð ìîä
õàãàëж áóé þì øèã ãàðàà îãöîì áóóëãàõäàà àìüñãàëàà àìààðàà ãàðãàíà. Ýíý äàñãàëûã
2 óäàà õèéíý.
22
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
 Àìüñãàëûí ýðõòýíä ¿з¿¿ëж áóé ãàäààä, äîòîîä îð÷íû òààã¿é íºõöºëèéã àðèëãàõ.
 Òàìõèòàé òýìöýõ. ªðºº òàñàëãààíä ÿëàíãóÿà õ¿¿õäèéí äýðãýä òàìõè òàòàõã¿é áàéõ
 Àãààðûí áîõèðäîëòîé òýìöýõ. Öýâýð àãààð, ýð¿¿ë àãààð ýì ãýäãèéã àìüäðàëäàà
õýðýãж¿¿ëýõ.
 Àжëûí íºõöëèéã ñàéжðóóëàõ. ªðººíèé ÷èéãëýã, äóëààí, àãààжóóëàëò,öýâýðëýãýýíä
àíõààðàõ.
 Àìüñãàëûí зàìûí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéã öàã òóõàéä íü á¿ðýí ýì÷ë¿¿ëýõ.
 Õàíèàä òîìóóíààñ ñýðãèéëýõ âàêöèí õýðýãëýõ, ººðèé㺺 ÷èéðýãж¿¿ëýõ òàëààð
àíõààðàõ.

ÓÓШÈÃÍÛ ÕÓÐÖ ¯ÐÝÂÑÝË

Óóøèãíû ¿ðýâñýë íü óóøèãíû ººðèéí ýä áîëîí зàâñðûí ýäèéã õàìàðñàí õàëäâàðûí
ãàðàëòàé öî÷ìîã óðýâñýëò ºâ÷èí þì.
Ү¿ñãýã÷
 Âèðóñ. Âèðóñûí ãàðàëòàé óóøèãíû õóðö ¿ðýâñëèéã àäåíîâèðóñ, ðèíîâèðóñ,
òîìóóãèéí âèðóñ, òîìóó òºñò ºâ÷íèé âèðóñ ¿¿ñãýäýã. Íÿíãèéí ýñðýã ýì÷èëãýýíä ¿ð
ä¿í ºãäºãã¿é.
 Íÿí. Ñòðåïòîêîêê, ïíåâìîêîêêîîð ¿¿ñãýãäýõ áà ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëòºò
ýìãýãòýé, àðõàã àðõèäàëòòàé õ¿ì¿¿ñò ãîëëîí Êëåáñåëë íÿíãààð ¿¿ñãýãäýíý. Àãààð,
óñíû áîõèðäëîîñ îëääîã Ëåãèîíàëèéí íÿíãààð ìºí ¿¿ñãýãääýã áàéíà.
 Ìèêîïëàзì. Õýâ øèíжèò áóñ õóðö ¿ðýâñëýýð зóíû öàãò, зóíû ñàð äóóñàõ ¿åýð
ìèêîïëàзìûí íÿíãààð ¿¿ñãýãääýã.
 ̺ºãºíöºð. Àêòèíîìèêîз, êàíäèäîз, ãèñòîïëàзìîз, êîêöèäîìèêîз, áëàñòîìèêîз
зýðýã 캺ãºíöºðèéí õàëäâàðóóä ¿¿ñãýäýã. Íÿíãûí ýñðýã õ¿÷òýé ¿éëäýëòýé ýì¿¿ä
ýäãýýð 캺ãºíöºðèéã ¿¿ñãýäýã.
 Õàðøëûí, õàëäâàð õàðøëûí
 Õàâñàðñàí
 Øàëòãààí òîäîðõîéã¿é
ͺ뺺ëºõ ç¿éë
 Òàìõè, àðõè зàìáàðààã¿é õýðýãëýõ
 Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëò ¿ðýâñýëòýé, ýìôèзåìà, áàãòðàà ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñ
 65 äýýø íàñòàé, 1-ýýñ äîîø íàñòàé õ¿¿õýä
 Äàðõëààíû òîãòîëöîî ñóë, áèå ñóëòàé õ¿ì¿¿ñ
 Îéðûí õóãàöààíä òîìóóãûí õàëäâàð àâñàí, äààðñàí
23
 Õîîë òýжýýëèéí äóòàãäàëòàé
 Ýð÷èìò ýì÷èëãýýíèé òàñàãò áîëîí ýìíýëýãò õýâòýж ãàðààä óäààã¿é õ¿ì¿¿ñ
 Òîäîðõîé õèìèéí áîëîí õîðò áîäèñò ºðòñºí
 Õîäîîäíîîñ õîîë áîëîí øèíãýí з¿éë óóøãèíä îðîõ
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 Õàíèëãàíà (öýðòýé áà öýðã¿é)
 Öýð ãàðàõ (öàãààí, íîãîîí, öóñòàé)
 Öýýжýýð õàòãóóëж, õºíä¿¿ðëýж ºâäºíº
 Õàëóóðàõ (õàëóóí 38
0
- 40
0
, зàðèì ¿åä 37
0
õ¿ðýõ áà õàëóóðàõã¿é áàéж áîëíî)
 Òîëãîé ºâäºíº, áóë÷èíãààð ºâäºíº.
 Áèå ñóëàðíà, ÿäàðíà.
 Íóñ ãîîжèõ, Ẻëжèñ öóòãàõ
 Õºëºðíº
 Àìüñãààäàж, àìüñãàë ºíãºö áîëíî.
Øèíæèëãýý
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Öýðíèé åðºíõèé øèíжèëãýý
 Öýðíýýñ ¿¿ñãýã÷ òîäîðõîéëîõ
 Ðåíòãåí õàðàëò, зóðàã
 Êîìïüþòåð òîìîãðàôè
 Ãóóðñàí õîîëîé äóðàíäàõ
 Ãàäààä àìüñãàëûí ¿éë àжèëëàãàà
 Âèðóñ, ñåðîëîãèéí øèíжèëãýý
Ýì÷èëãýý
 ªâ÷òºí õàëóóðñàí, õîðäëîãûí øèíж¿¿ä èëýðñýí, õ¿íäðýë ãàðñàí ¿åä õýâò¿¿ëýí
ýì÷èëíý.
 ªðººíä ÷èéãòýé öýâýðëýãýý õèéж, àãààðжóóëàëò òîãòìîë õèéíý. Áººð, з¿ðõ
ñóäàñíû äóòàãäàë ¿ã¿é áîë õîíîãò 2-3 ëèòð øèíãýí óóëãàж, óóðàã, í¿¿ðñ óñ,
âèòàìèíààð áàÿëàã õîîë ºãíº.Àðõè, òàìõè õîðèãëîíî.
 Õàëäâàðûí ýñðýã ýìèéã íÿíãèéí àíòèáèîòèê ìýäðýõ ÷àíàðûã òîäîðõîéëñíû ¿íäñýí
äýýð ñîíãîí õýðýãëýíý. Øèíжèëãýýíèé õàðèó ãàðààã¿é ¿åä ýìíýë з¿éí øèíж¿¿ä,
áîäèò ¿зëýãèéã ¿íäýñëýí íÿíãûí ýñðýã ýì÷èëãýýã õèéíý.
 Öýð õîâõëîõ, öýð øèíãýëýõ ýì÷èëãýý õèéíý.
 Ãóóðñàí õîîëîé ºðãºñãºõ ýì¿¿ä õýðýãëýíý.
24
 Ýì÷èëãýýã õàëóóí áóóð÷, õîðäëîãûí øèíж àðèëòàë, óóøèãíû íýâ÷äýñ ñ¿¿äýð
øèìýãäòýë 7 -14 õîíîã õýðýãëýõ áà ýì÷èëãýý ¿ð ä¿íã¿é òîõèîëäîëä 2-3 õîíîîä
ýì÷èëãýýã ñîëèíî.
 Áèåèéí ýñýðã¿¿öëèéã ñàéжðóóëàõ õîîë, âèòàìèí ýì÷èëãýý, äàðõëàëûã ñàéжðóóëàõ
 Ýì÷èëãýýíèé áèåèéí òàìèð , áàíê, ìàññàж, ôèзèê ýì÷èëãýý õèéíý.

ÁªªÐÍÈÉ ÒÝÂШÈÍÖÝÐÈÉÍ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝËÒ ªÂ×ÈÍ

Áººðíèé òýâøèíöýðèéí àðõàã ¿ðýâñýëò ºâ÷èí íü Ẻðíèé àÿãàíöàð, òýâøèíöýð,
ò¿¿íèé зàâñðûí ýäèéí зàìûã õàìàðñàí ºâºðìºö áóñ õàëäâàðò ¿ðýâñýë þì. Áººðíèé
àðõàã ¿ðýâñýë íü ìàíàé óëñàä ºâ÷ëºëººð 3-ð áàéðàíä îðäîã. Àíõäàã÷ààð áà
õî¸ðäîã÷îîð ¿¿ññýí ¿ðýâñýë ãýж àíãèëàõààñ ãàäíà íýã òàëûí áóþó õî¸ð Ẻð зýðýã
¿ðýâññýí ãýж àíãèëàí ¿зäýã.
ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí ç¿éë
 Îõèäûí 6-15 íàñàíä èë¿¿ òîõèîëääîã. Ýíý íü øýýñíèé ñ¿â áîãèíîõîí зýðýã
àíàòîìûí á¿òýöòýé õîëáîîòîé.
 Æèðýìñýí, òºðºõ ýõèéí 18-30 íàñàíä: Áýëãèéí àìüäðàëä îðîõ, жèðýìñëýõ, áàãà
íàñàíä àðõàã íóóö ÿâàãäàж áàéãààä ñýäðýõ ã.ì. 60-70% íü жèðýìñýí, òºðºõ ¿åä
òîõèîëäîíî. Æèðýìñýí ýìýãòýé÷¿¿äèéí 2-10% -ä íü øýýñýýð íÿí ãàðäàã áàéíà.
 Æèðýìñýí ¿åèéí ¿ðýâñýë íü: 1. Ýñòðîãåííûé ãîðìîí äàâàìãàéëñíààñ, 2.Óìàé òîìîð÷
äàâñàã äàðñíààñ, 3. Ýìýãòýé÷¿¿äèéí õàãàëãàà õèéëãýñýíòýé õîëáîîòîé.
 Õýò õàëóóöàõ þìóó äààð÷ õºðºõ
 Áººð, á¿ñýëõèé îð÷ìîîð öîõèóëàõ, äîðãèõ
 Àðõè, äàâñ, õàëóóí íîãîî ã.ì. õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõ
 Õèжýýë íàñíû ýðýãòýé÷¿¿äýä ò¿ð¿¿ áóë÷èðõàé òîìðîëò, ò¿ð¿¿ áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë
Ү¿ñãýã÷
 Ãýäýñíèé ñàâõàíöàðààð 80% ¿¿ñãýãääýã. Ýíòåðîêîêê, ïðîòåé, êëåáñèåëëà, àëòëàã
ñòàôèëîêîêê ã.ì.
 Áèå îðãàíèзìûí äîòîîä õàëäâàðààñ: ãýäýñíèé íÿíãóóäààñ ãàäíà áóñàä ýðõòýíèé
ãîëîìòóóäààñ õàëäâàð àâàõ (ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë, ÷èõíèé áóëàã ã.ì.)
 Àíòèáèîòèêèéí зàìáàðààã¿é,õÿíàëòã¿é ýì÷èëãýýíèé ¿åä íÿí íü á¿ðõ¿¿ëýý ãýýж,
ãàäíûí íºëººíä òýñâýðòýé áîëж, ãèïîòîíèê óóñìàëä зàäàðäàãã¿é, ýìãýã ÷àíàðòàé
áîëäîã.
Дàìæèõ çàì
 Öóñíû ñóäñààð
25
 Òóíãàëãûí áóë÷èðõàéãààð
 Äàâñàã øýýë¿¿ðýýð ºãñºõ зàìààð
Явöààð íü
 Äàâøèí äààìжðàõ: ºâ÷èí áàéíãà äàâøèí äààìжðàõ ÿâöòàé áàéäàã.
 ¯å ¿å ñýäðýõ: õàíèàä òîìóó õ¿ðñýí þìóó äààð÷ õºðñíèé äàðàà øýýñ îéðõîí õ¿ð÷,
ºâäºëòòýé øýýõ, õàëóóðàõ, óóö íóðóóãààð íýã òàëäàà áà õî¸ð òàëäàà ºâäºíº.
 Íóóö áàéäëààð: õàíèàä õ¿ðýõ þìóó òîõèîëäëûí жóðìààð óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ
¿зëýã, øèíжèëãýýãýýð èëýðäýã.ßìàð íýã зîâèóð áàéäàãã¿é. (øýýñíèé øèíжèëãýýíä
¿ðýâñýë ãàð÷ èðýõ)
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 Õàâàãíàõ-ºã뺺 áîñîõîä зîâõè öýëõýð÷ õàâàãíàñàí, ¿äýýñ õîéø õàâàí áàãàñíà,
õºëèéí øèëáýýð áàãà зýðýã õàâàãíàíà
 Øýýñ îéðõîí õ¿ð÷, ºâäºëòòýé ãàðàõ, øýýñíèé ºí㺠ºòãºð÷ õººñºðõºã, ¿íýðòýé ãàðàõ,
зàðèì ¿åä öóñòàé øýýñ ãàðíà
 Àðòåðèéí äàðàëò èõýñíý
 Õàëóóðíà, õàëóóðàõ ¿åä ÷è÷ð¿¿äýñ õ¿ðíý
 Óóö íóðóóãààð 1 òàëäàà áà 2 òàëäàà ºâäºíº
 Àì õàòàõ, àðüñ õóóðàéøèõ, óðóóë îìãîëòîõ, òîëãîé ºâäºõ, Ẻëжèñ öóòãàõ
 ßäàð÷ ñóëüäàõ, õºäºëìºðèéí ÷àäâàð àëäàãäàíà
Øèíæèëãýý
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Øýýñíèé åðºíõèé øèíжèëãýý
 Íÿí óðãóóëàõ øèíжèëãýý
 Òîäîñãîã÷ áîäèñòîé Ẻðíèé зóðàã àâàõ
 Õýò àâèàí øèíжèëãýý
 Àìáóðжèéí ñîðèë
 Êîìïüþòåð òîìîãðàôè
 Áººðíèé ýäèéí øèíжèëãýý
Ýì÷èëãýý
Õî¸ð ¿å øàòòàé ýì÷èëãýý õèéíý. 1. ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä, 2. Ñýäðýëòýýñ ñýðãèéëýõ
ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä:
 Àíòèáèîòèê:
 Áàêòåð óñòãàõ - ïåíèöèëëèí / àìïèöèëëèí, àìîêñàöèëëèí/, öåôàëîñïîðèí,
ãåíòîìèöèí, õ¿íä õýëáýðèéí ¿åä õýðýãëýíý
26
 Áàêòåðèéí ºñºëòèéã зîãñîîõ - ìàêðîëèäûí á¿ëãèéí ýì òåòðàöèêëèí, êëàðèòðîìèöèí,
ýðèòðîìèöèí, ëèíêîìèöèí õýðýãëýíý
 Áººðºíä õîðòîé ¿éë÷ëýõ àíòèáèîòèê: îêñàöèëëèí, ýðèòðîìèöèí, ëåâîìèöåòèí
 Áººðºíä áàãà зýðýã õîðòîé: àìïèöèëëèí, íèòðîôóðàí, íåãðàì, ñåïòðèí, áèñåïòîë
 Áººðºíä èõ õîðòîé ¿éë÷èëãýýòýé: ãåíòàìèöèí, öåïîðèí
 Áººðíèé äóòàãäàëûí ¿åä òåòðàöèêëèí õýðýãëýж áîëîõã¿é.
 Ñóëüôàíèëàìèä: áèñåïòîë, ñåïòðèí, áàêòðèí
 Íèòðîôóðàíòîéí á¿ëýã: ôóðîäîíèí, ôóðàãèí
 Íàëèäèêñèíû á¿ëýã: íåãðàì, íåâèãðàìîí
 Îêñèõèíîëèíû á¿ëýã: ïÿò-íîê, íèòðîêñèí
 Ôèзèê ýì÷èëãýý: õýò àâèàí ýì÷èëãýýã Ẻðºíä õèéõ
 Óðãàìëûí ãàðàëòàé øýýñíèé зàì öýâýðëýõ áýëäìýë¿¿äèéã õýðýãëýíý. Òóõàéëáàë:
íîõîéí õîøóóí, òýõèéí øýýã, зýýðãýíý, õàëãàé ã.ì
 Õîîëíû äýãëýì: Äàðàëò èõýññýí ¿åä äàâñ õÿзãààðëàõ, àðõè, õàëóóí íîãîî зýðãèéã
òîõèðóóëàí õýðýãëýõ
 Ýì÷èëãýýã 3-6 ñàð ¿ðãýëжë¿¿ëýí õèéíý.
Ñýäðýëòýýñ ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý:
 Õàíèàä òîìóó õ¿ðýõã¿é áàéõ, äàâñàãíû ¿ðýâñýë, ò¿ð¿¿ áóë÷èðõàé ¿ðýâñýë, ÷èõíèé
áóëàã, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë зýðýã àðõàã ¿ðýâñ¿¿äèéã ýì÷ë¿¿ëýõ
 Áèåèéí ýñýðã¿¿öëýý ñàéжðóóëàõ, àжèë àìðàëòàà зºâ зàõèöóóëàõ, õýò äààðàõ, áýðòýë
ãýìòýë àâàõààñ ñýðãèéëýõ
 Øýýñíèé зàì öýâýðëýõ óðãàìëûí ãàðàëòàé áýëäìýë¿¿ä õýðýãëýõ (òýõèéí øýýã,
íîõîéí õîøóó, àíüñíû íàâ÷, зýýðãýíý, õàëãàé ã.ì.)
 Àðòåðèéí äàðàëò èõýññýí áîë äàâñ áàãà õýðýãëýõ, ¿ð õºíä¿¿ëýõ, жèðýìñëýëòèéã
зîõèöóóëàõ
 Áººðíèé õóðö ¿ðýâñëèéã á¿ðýí ã¿éöýò ýì÷ë¿¿ëýõ

ÕÎÄÎÎÄÍÛ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË \ ÃÀÑÒÐÈÒ\

Ààжèì ÿâöòàé õîäîîäíû ñàëñò á¿ðõýâ÷èéí ¿ðýâñëèéã àðõàã ãàñòðèò ãýж
íýðëýíý. À Àð ðõ õà àã ã ã ãà àñ ñò òð ðè èò òû ûí í ø øà àë ëò òã ãà àà àí íó óó óä äû ûí í ä äî îò òî îð ð õîäîîäîíä îðøäîã Õåëèêîáàêòåð
ïèëîðè íÿíãèéí õàëäâàð зîíõèëîõ õóâèéã ýзýëíý. Óã íÿí õîäîîäíû ñàëñò ÿëãàðóóëäàã
ýñ¿¿äèéí ãàäàðãóé äýýð áàéðëàíà.
Иëðýõ шèíæ òýìäã¿¿ä
 Äîòîð ýâã¿éðýõ
 Ãýäýñ ä¿¿ðýõ
 Àþóëõàé, õýâëèéí äýýä õýñýãò òººíºж, íóõàж, õàòãàж ºâäºíº
27
 Õîäîîäíû øàðõ ¿¿ñýж öóñ àëäàõ òîõèîëäîëä õîäîîäíû ø¿¿ñ öóñòàé õîëèëäñîí õàð
õ¿ðýí з¿éëýýð Ẻëжèõ, õàð ºíãèéí áààñ ãàðàõ зýðýã øèíж òýìäýã èëýðíý.
Øèíæèëãýý:
 Õîäîîä äóðàíäàõ
 Õåëèêîáàêòåð ïèëîðè íÿíãèéí õàëäâàðûã àìüñãàëûí ñîðèëûí øàëãóóðààð,õîäîîäíû
ø¿¿ñýíä, öóñíû ñèéâýíä èììóíîëîãèéí àðãààð,ºòãºíä íÿí ñóäëàëûí øèíжèëãýýãýýð
èëð¿¿ëíý.
 Õîäîîäíû ñàëñò õýñãýýñ жèжèã õýð÷èì àâ÷ áè÷èë õàðóóðààð õàðàõ (áèîïñè)
Ýì÷èëãýý:
 Õîäîîäíû õ¿÷ëèéí ÿëãàðóóëàëòûã äàðàíãóéëàõ îìåïðàзîë, öèìåòèäèí, ðàíèòèäèí,
ôàìîòèäèí àëü íýã áýëäìýëèéã óóíà.
 ßëãàðñàí õîäîîäíû õ¿÷ëèéã ñààðìàãжóóëàõ äå-íîë, àëüìàãåëü зýðýã ýì¿¿äèéí àëü
íýãèéã ñîíãîíî.
 Õåëèêîáàêòåð íÿíã óñòãàõ зîðèëãîîð õýä õýäýí àíòèáèîòèêèéí õîñëîëûã óóíà –
àìîêñàöèëëèí, êëàðèòðîìèöèí ýõíèé ýýëжèíä, öààøèä ¿ð ä¿í ãàðàõã¿é òîõèîëäîëä
ìåòðîíèäàзîë, òåòðàöèêëèí ýì¿¿äèéã õàâñàð÷ õýðýãëýíý.

ÖªÑÍÈÉ Õ¯¯ÄÈÉÍ ¯ÐÝÂÑÝË

Öºñíèé õ¿¿äèéí ¿ðýâñëèéã õóðö áà àðõàã ãýж àíãèëíà. Àðõàã õýëáýðèéí öºñíèé
õ¿¿äèéí ¿ðýâñýë íýëýýä ýëáýã òîõèîëäîõ áà öºñ ÷óëóóжèõ ºâ÷íèé óðüäàë ºâ÷èí
áîëäîã.
ªв÷èí ¿¿ñãýã÷ýýð íü:
 Íÿíãèéí øàëòãààíòàé
 Ïàðàзèòûí øàëòãààíòàé
ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí ç¿éë
 Öºñíèé зîãñîíãøèë ( öºñíèé õ¿¿äèéí õºäºë㺺íèé àëäàãäàë, òàðãàëàëò, ñºðºã ñýòãýë
õºäëºë, жèðýìñëýëò)
 Õîîëíû äýãëýì áàðèõã¿é áàéõ
 Õýâëèéí õºíäèéí áóñàä ¿ðýâñýëò ºâ÷èí
 Õóðö öºñíèé õ¿¿äèéí ¿ðýâñëýýð ºâäñºí
 Ãýäýñíèé ºíãºð àðèëàõ
Øàëòãààí
Áàêòåðèéí õàëäâàð ÷óõàë ¿¿ðýãòýé áà áèåä áàéãàà àðõàã ãîëîìòóóäààñ ( õàìàð
зàëãèóðûí ¿ðýâñýëò ºâ÷èí, Ẻð øýýñíû зàì, ýìýãòýé÷¿¿äèéí ºâ÷í¿¿ä, ãýäýñíèé
28
õàëäâàðò ºâ÷èí ã.ì) ºãñºõ зàìààð, öóñ, òóíãàëãûí øèíãýíýýð öºñíèé õ¿¿äèéä õàëäâàð
äàìжèíà.
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 ªâäºëò. Áàðóóí õàâèðãàíû íóìààð ºâäºíº. ªâäºëòèéí øèíж ÿíз á¿ð. Õàòãàíà, õàëóó
îðãèíî, òººíºíº, óíжèðíà ã.ì. ªâäºëò íü õîîëíû äýã àëäàõ, óäààí ºëºí ÿâàõ, äààð÷
õºðºõ, õ¿íä þì ºðãºõ зýðýãòýé õîëáîîòîé. ßëàíãóÿà òîñòîé õîîë, øàðñàí õ¿íñ,
õèéж¿¿ëñýí óíäàà, àðõè äàðñ óóж èäýõ ¿åä ºâäºëò ìýäðýãäýíý.
 Áèж. Øàð íîãîîí ýñâýë èñãýëýí з¿éëýýð õýõð¿¿ëýõ, öýýж õîðñîõ, ºòãºí õàòàõ, õýë àì
õóóðàéøèõ, àì ãàøóó îðãèõ зýðýã øàíàëãàà èëýðíý.
 Ìýäðýë ñóëüäàë. Àìàðõàí ÿäàð÷ ñóëüäàõ, íîéð õÿìðàõ, ãàðûí àëãà ýñâýë á¿õ áèå
õºëðºõ, öî÷ðîìòãîé áîëîõ øèíж àжèãëàãäàíà.
 ¯ðýâñëèéí õàì øèíж. Ñýäðýëèéí ¿åä ÿëèìã¿é õàëóóð÷ áîëíî.
Îíîшëîãîî
 Ëàáîðàòîðèéí øèíжèëãýý: öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý, áèîõèìè, öºñºíä ýìãýã
òºðºã÷ íÿí óðãóóëàõ
 Áàãàжèéí øèíжèëãýý: õýò àâèàí øèíжèëãýý, õîäîîä äýýä ãýäýñíèé äóðàí, êîìïüþòåð
òîìîãðàôè
Ýì÷èëãýý:
ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä зºâõºí ýì÷èéí зààâðààð, øààðäëàãàòàé áîë ýìíýëýãò õýâò¿¿ëж
ýì÷èëíý.
 Íàìжìàë ¿åä (õ¿÷òýé ºâ人ã¿é, Ẻëжèж, ñóóëãààã¿é, õîîë óíäàíäàà äóð
ñîíèðõîëòîé, õàëóóíã¿é)
 Õîîë óíäíû äýãëýì ñàõèíà
 Äàñãàë õºäºë㺺í õèéíý, öºñ óãààíà
 Ðàøààí, ñóâèëàë ýì÷èëãýýã õèéëãýíý
Õîîëíû äýãëýì: øèíãýö ñàéòàé (øºëòýé, ýñâýë жèãíýñýí) õîîëûã áàãà áàãààð îéðõîí
èäíý. Õîîë óíäàíäàà õ¿íñíèé íîãîî, жèìñ жèìñãýíý, ¿ð òàðèà, óðãàìëûí òîñ àõèó
õýðýãëýж зàíøèõ.
 ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä
Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéõ зààëò: (зºâõºí ýì÷èéí зààâðààð)
 Öºñ, öºñíèé зàìä íÿíãûí õàëäâàð áàéãàà íü øèíжèëãýýãýýð áàòëàãäñàí
 Öºñíèé õ¿¿äèéí ¿ðýâñýë ñýäýðñíýýñ áîäèò ¿зëýã, øèíжèëãýýíä õóðö ¿ðýâñýë,
õîðäëîãûí øèíж òýìäýã òîä èëýðñýí. ¯¿íä: õàëóóíòàé, Ẻëжèж áàéãàà, õîîë
óíäàíä ìàø äóðã¿é, áàðóóí õàâèðãàíû íóì îð÷èìä äàðõàä ýìзýãëýë èõòýé зýðýã
øèíж òýìäã¿¿ä îðäîã.

29
ÍÎÉÐ ÁÓË×ÈÐÕÀÉÍ ¯ÐÝÂÑÝË

Øàëòãààí
 Àíõäàã÷: Àðõè, áóðóó õîîëîëò, ýìèéí áîäèñóóä, âèðóñ
 Õî¸ðäîã÷: öºñ ÷óëóóжèõ ºâ÷èí, öºñíèé õ¿¿äèéí õºäºë㺺íèé àëäàãäàë, àðõàã
ãåïàòèò, ýëýãíèé õàòóóðàë
 Áóñàä: íîéð áóë÷èðõàéí ãýìòýë, õîðò áîäèñóóä, õîäîîä ãýäýñíèé ¿ðýâñýë, øàðõ
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 ªâäºëò. ªâäºëò õýâëèéí äýýä õýñãýýð òàðõìàë áàéäàëòàé ýñâýë з¿¿í äàë ìºð, ñ¿âýý,
àð íóðóó ðóó îðîîж á¿ñëýõ áàéäëààð ºâäºíº. ªâäºëò íü ãîë òºëºâ õîîë óíäíû äýãëýì
àëäñàíòàé õîëáîîòîé áà òîõèðîìжã¿é õîîë èäñýí, õàòóóðñàí àéðàã, àðõè äàðñ
õýðýãëýñýí ¿åä îãöîì õ¿÷òýé õàòãàà ìàÿãòàé ºâäºíº.
 Áèж. Õàð ø¿ëñ àñãàðàõ, Ẻëжèñ öóòãàõ, Ẻëжèõ, ãýäýñ ä¿¿ðýõ, ººõ òîñòîé õîîë,
ñ¿¿òýé öàéíû зîõèìж ìóóäàж àìàðõàí ã¿éëãýíý. ªºõ òîñíû áîëîâñðóóëàëò
ìóóäñàíààñ èõ õýìжýýòýé, òîñîðõîã íààëäàíãè øèíãýíýýð ñóóëãàíà. ªâ÷íèé ýõýí ¿åä
ºâäºëò, õîжóó ¿åä òîñîðõîã ã¿éëãýëò äàâàìãàéëàíà. Àðüñ øàðëàõ, õóóðàéøèõ, òóðàõ
øèíж äàãàëäàíà.
 Íîéð áóë÷èðõàéí ôåðìåíòèéí äóòàãäàëòàé õîëáîîòîé íàðèéí ãýäñýíä íÿí ¿ðжèíý.
Îíîшëîãîî
 Ëàáîðòîðèéí øèíжèëãýý: öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý, áèîõèìè, áààñíû øèíжèëãýý
 Áàãàжèéí øèíжèëãýý: õýò àâèàí øèíжèëãýý, ðåíòãåí, õîäîîä äýýä ãýäýñíèé äóðàí,
êîìïüþòåð òîìîãðàôè
Ýì÷èëãýý
 ªâ÷èí ñýäýðñýí ¿åä ýìíýëýãò õýâòýж ýì÷ë¿¿ëýíý. ¯¿íä:
 ªâäºëò íàìäààõ
 ÍÁ ø¿¿ðëèéã äàðàíãóéëàõ
 Õîäîîäíû ø¿¿ðýë äàðàíãóéëàõ
 ¯ðýâñýë íàìäààõ
 Õîðäëîãî òàéëàõ ýì÷èëãýý õèéíý
 Àíòèáèîòèê
 Íàìжìàë ¿åä
 Ýìèéí ýì÷èëãýý. Ãîë ýì÷èëãýý íü õîîë øèíãýýõ íîéð áóë÷èðõàéí öýâýð ôåðìåíò¿¿ä
(ìåзèíôîðòå, ïåïñèíïàíêðåàòèí, ôåñòàë, ïàíзèíîðì, êðåîí) õóâü õ¿íä òîõèðñîí
òóíãààð 3-4 ñàð óóëãàж öààøèä áàðèõ òóíãààð õýðýãëýíý
 Õîîë óíäíû äýãëýì ñàõèíà
 Ôèзèê ýì÷èëãýý
30
 Ðàøààí, ñóâèëàë ýì÷èëãýý
Àðõàã ÍÁ ýìãýãòýé õ¿íèé öýýðëýõ õ¿íñ
Õîäîîä ãýäýñíèé ñàëñòûã öî÷ðîîõ ¿éëäýëòýé õ¿íñèéã öýýðëýíý. ¯¿íä: ìàõ,
зàãàñ íîãîîíû áîãøñîí øºë, ººõòýé ìàõ (õîðõîã, áîîäîã), õèàì, á¿õ òºðëèéí äàðñàí
íîãîî, ëààзàëñàí õ¿íñ, õèéж¿¿ëñýí óíäàà, зàéðìàã, àðõè, ºòãºí öàé, êîôå, øîêîëàä, õàð
òàëõ, õàëóóí íîãîî, õîîë àìòëàã÷ îðíî.


Íàðèéí ãýäýñíèé ¿ðýâñýë \ÝÍÒЕÐÈÒ\

ªâºðìºö áóñ îëîí òºðëèéí øàëòãààíû íºëººãººð íàðèéí ãýäýñíèé ñàëñò
á¿ðõ¿¿ëèéã õàìàðñàí ¿ðýâñëèéí íýâ÷äýñò ººð÷ëºëò áîëж, õîîë áîëîâñðóóëàëò,
øèíãýýëò áóóðàõ øèíжýýð èëýðäýã óäààí ÿâöòàé ºâºðìºö áóñ ýìãýãèéã õýëäýã.
Øàëòãààí
 Õàëäâàðûí (öóñàí ñóóëãà, ñàëìàíåëë¸з, èåðñèíîз, êàìïèëîáàêòåðèîз, âèðóñ, õ¿íèé
áèåä áàéíãà îðøèõ áîëзîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿíãèéí õàëäâàð, ëÿìáëè, àñêèðèäîз,
ñòðîíãèëîèä зýðýã øèìýã÷ õîðõîéí õàëäâàð) Ñ¿¿ëèéí ¿åä õ¿íèé áèåä áàéíãà îðøèõ
áîëзîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿíãèéí íºëººãººð óã ºâ÷èí ¿¿ñýõ íü àжèãëàãäàõ áîëñîí.
 Ýãýë áèåòí¿¿ä
 Ǻâ áóñ õîîëëîëò
 Òóÿàíû õîðäëîãî
 Ýì
 Õîðò áîäèñ
 Õîîë áîëîâñðóóëàõ зàìä õèéñýí õàãàëãààíóóä
Øèíæ òýìäýã
 Ãýäýñíèé áèж :
 ñóóëãàëò (ºäºðò 1-3 óäàà, õýìжýý èõ, äóòóó зàäàðñàí õîîëíû ¿ëäýãäýëòýé áàéäàã)
 ºâäºëò
 ãýäýñ ä¿¿ð÷ òýëýãäýõ
 Áîäèñèéí ñîëèëöîîíû õÿìðàë
 øèìò áîäèñûí äóòàãäàë
 áèåèéí жèí áóóðàõ
 õîðäëîãûí øèíж
 ¿ñ øèíãýð÷, õóãàðàõ, ºí㺺 àëäàõ, ¿з¿¿ð ñàëààëàõ, õóìñ íèìãýðýõ
 õóìñíû òîëèî áºìáèéõ, ¿ð÷èéõ
 àðüñ õóóðàéøèõ, íºñººжèí õàðëàõ
 í¿ä óëàéõ
 íóëèìñ ãîîжèõ
 óðóóë зàâüж öóóð÷ õàãàðàõ
 àì ãýìòýõ
 õýë ãºëèéõ
 áèåýð õàâàãíàõ
 áóë÷èíãèéí õàòèíãàðøèë
 ÿñ áóë÷èí ºâäºõ
 ìàðòàìõàé, íîé𠺺ð÷ëºãäºõ
31
 зàí àðàíøèí õóâèðàõ
 ºíãºö ìýäðýõ¿é àëäàãäàõ
 öóñíû äàðàëò áàãàñàõ
Øèíæèëãýý
 ºòãºíèé øèíжèëãýý
 áèîõèìè øèíжèëãýý
 õîîë áîëîâðóóëàëò áà øèíãýëò àëäàãäëûã èëð¿¿ëýõ ¿éë àжèëëàãààíû ñîðèëóóä
 ðåíòãåí
 íàðèéí ãýäýñèéã íýëýíõ¿éä íü äóðàíäàõ
 ýä ýñèéí øèíжèëãýý
Ýì÷èëãýý
Øàëòãààíûã òîãòîîí, ¿íäñýí ºâ÷íèéã ýì÷èëíý.
 Õîðèãëîõ õîîë. Àìüäðàëûí òóðøèä ãëþòåí àãóóëààã¿é õîîë õýðýãëýõ: óäààí áóóäàéí
òàëõ, ãîéìîí, õ¿¿õäèéí áóäàà, ãóðèë àãóóëñàí ÷èõýð, áîðöîëж õàòààñàí, äàðøèëñàí
ìàõ, òîñòîé õóðö øºë, öýâýð ñ¿¿, õèéж¿¿ëñýí óíäàà, áàéöàà, øïèíàò, øàð ìàíжèí,
âàíäóé, 캺ã, ÷èõýð, жèìñíèé ò¿¿õèé ø¿¿ñ õîðèíî.
 Ýì. Íÿíãèéí ýñðýã ýì¿¿äèéã íÿíãèéí õàëäâàðòàé ¿åä ýì÷èéí зààâðààð õèéäýã. Óäààí
õóãàöààãààð (2-5 ñàð, áàðèõ òóíãààð 9 ñàð óóäàã) õýðýãëýíý. Äîîðõè ýìèéí àëü íýãýýð
äàãíàж ýì÷èëãýýã ÿâóóëíà (òåòðàöèêëèí, àìïèöèëëèí, ïåíèöèëëèí, õëîðàìôåíèêîë,
òðèìåòàïðèì, öåôàêñèì) ¯ðýâñýë èäýâõèòýé ¿åä áîãèíî ¿éë÷èëãýýòýé
ñóëôàíèëàìèäûí á¿ëãèéí ýìèéã 10-14 õîíîã óóíà.
 Òýжýýëèéí äóòàãäëûã зàñàõ ýì: óóðàã, ººõ òºñ, øèíãýí зýðãèéã áèåèéí жèíä áîäîж
ýì÷èëíý.
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
Õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ, зºâ õîîëëîõ, áèåý ÷èéðýãж¿¿ëýõ, àðõàã ºâ÷íèéã
ýì÷ëýõ íü ºâ÷íººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëíý.

Á¯Ä¯¯Í ÃÝÄÝÑÍÈÉ ¯ÐÝÂÑÝË (ÊÎËÈÒ)

Îëîí øàëòãààíû óëìààñ á¿ä¿¿í ãýäýñíèé õºäºë㺺í, ø¿¿ðýë, øèìýõ
àжèëëàãààíû õÿìðàë á¿õèé ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí ººð÷ëºëòèéã àðõàã êîëèò ãýíý.
Øàëòãààí:
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé õàëäâàðò ýìãýãèéí ¿ëäýö
 Íÿí: ãýäýñíèé ñàâõàíöàð, ïðîòåé, ýíòåðîáàêòåð, êàìïèëîáàêòåð
 Øèìýã÷ õîðõîé, ýãýë áèåò
 Õîîë õ¿íñ
 Õèìèéí õîðò íýãäýë
 Ýìèéí áîäèñ, ÿëàíãóÿà íÿí óñòãàõ áýëäìýë
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ãàж õºãжèë
 Áààñ óäààí õóãàöààãààð ñààòàõ
 Ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû ººð÷ëºëò
 Õîîë áîëîâðóóëàõ ýðõòíèé àðõàã ýìãýã
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 Õýâëèéí ºâäºëò
 Ãýäýñíèé áèж (õýâëèé ä¿¿ð÷ öàðäàéõ, õóðжèãíàí äóóãàðàõ, õèé ãàðãàõ, áààñ ÿëãàðàëò
ººð÷ëºãäºõ)
 Ìýäðýë ñóëüäëûí øèíж
32
 Ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷èí ººð÷ëºãäºõ øèíж
Х¿íäðýë:
 Øèíãýí àëäàõ
 Õîðäëîãî
 Õàðøèë
Øèíæèëãýý
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Áààñíû ýìíýëз¿éí øèíжèëãýý
 Áààñàíä íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû ººð÷ëºëòèéã òîäîðõîéëîõ íÿíãèéí øèíжèëãýý
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ðåíòåí øèíжèëãýý
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé óÿí äóðàíãèéí øèíжèëãýý
 Ýä, ýñèéí øèíжèëãýý
Ýì÷èëãýý
 Õîîë. Áààñ õàòàëò äàâàìãàéëñàí ¿åä ãýäýñíèé ã¿ðâýëзýõ õºäºë㺺íèéã ñàéжðóóëàõ,
ãýäýñíèé õàíûã öî÷ðîîõ õîîë №3, 4 –ã ñîíãîíî. Õîðèãëîõ õ¿íñ: äýýä ãóðèëààð
áýëäñýí øèíýõýí òàëõ, áîîâ, ÷èõýðòýé жèãíýìýã, áÿëóó, ýôèðûí òîñîîð áàÿëàã íîãîî:
öàãààí ëóóâàí, ìàíжèí, ñàðìèñ, ñîíãèíî, øèíý 캺ã, õàòóó ººõ òîñ èõòýé àìüòíû
ãàðàëòàé ººõ òîñ: ãàõàé õîíü, ¿õðèéí ìàõ, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í: áÿñëàã, õººð¿¿ëñýí ñ¿¿,
ýýäýì, êîôåéí àãóóëñàí õ¿íñ: øîêîëàä, ààãòàé öàé.
 Ýì: óóõ, øóëóóí ãýäñýýð ëàà õèéõ, ýì÷èëãýýíèé áóðãóé
 Íÿíãèéí ýñðýã ýì: 7-10 õîíîã õýðýãëýíý (зºâõºí ýì÷èéí зààâðààð).
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé õºäºë㺺íèé õÿìðàëûã зàñàõ
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò:
Ãýäýñíèé õàëäâàðò ºâ÷íèéã á¿ðýí òºãñ ýì÷ëýõ, õîîë õ¿íñíèé ýð¿¿ë àõóéí
äýãëýì ñàõèõ, õîîë õ¿íñýíäýý óðãàìëûí ýñëýãýýð áàÿëàã á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýõ áèåý
÷èéðýãж¿¿ëýõ, àìüäðàëûí èäýâõèòýé õýâ ìàÿãèéã áàðèìòëàõ íü ºâ÷íººñ ñýðãèéëíý.

ШÀÐÕËÀÀÒ ÊÎËÈÒ
Øàðõëààò êîëèò íü á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí äàõèìòãàé áºãººä
ñîëèãäîìòãîé ¿ðýâñýëò ºâ÷èí þì. Óã ýìãýã зºâõºí øóëóóí ãýäñýýð õÿзãààðëàõ
(ïðîêòèò), ýñâýë ã¿í ð¿¿ãýý ºðãºжèí á¿ä¿¿í ãýäýñíèé òîäîðõîé õýñãèéã, ýñâýë á¿õýëä
íü (ïàíêîëèò) õàâñàð÷ áîëíî.Óëìààð ýìãýã ïðîöåññ öóòãàëàí áà ìóõàð ãýäýñíèé
óóëзâàðûí õàâõëàãà õ¿ðòýë òàðõàж áîëîõ þì.
Тàðõàëò:Õ¿éñ õàìààðàõã¿é.20-40, 55-65 íàñàíä ýëáýã òîõèîëääîã.Еâðîï,Õîéä
Àìåðèêèéí õ¿í àìä èõ,Àзèéí õ¿í àìä áàãà òàðõñàí.
Øàëòãààí: òîäîðõîéã¿é áàéãàà áà õàðøèë, ãåíåòèêèéí õ¿÷èí з¿éë èõ íºëººòýé.
Øèíæ òýìäýã:
Èõ òºëºâ öóñòàé áîëîí зàëõàãòàé з¿éëýýð ñóóëãàõ øèíжýýð ýõëýí ÿâàãääàã.
Ãýäñýýð áàзëàõ, ýâã¿é îðãèõ øèíж íýëýýä ò¿ãýýìýë áà ºòãºíººð áèå зàñàõ äàâòàìж íü
ºâ÷íèé õ¿íä õºíãºíòýé õîëáîîòîé áàéäàã. ªâ÷íèé õºäëºëòèéí á¿õ ¿åèéí òóðø
õàëóóðàõ, á¿õ áèå ºâäºõ, õîîëîíä äóðã¿é õ¿ðýõ, жèí áóóðàõ зýðýã åðºíõèé øèíж
òýìäã¿¿ä ãàðàõ íü íýëýýä ò¿ãýýìýë. ßëàíãóÿà øóëóóí ãýäýñíèé ºâ÷íèé ¿åä ãýäñýýð õèé
áàзëóóëж, ã¿éëãýж, ñóóëãàõ íü îëîíòàà.
Ãýäýñíýýñ ãàäóóðõè øèíж¿¿ä: àìàí äîòîð øàðõëàà ãàðàõ, àðüñàíä зàíãèëààò óëàéëò
¿¿ñýõ, àðüñ èäýýëýí ¿õжèõ, зîâõè ¿ðýâñýõ, í¿ä óëàéí ¿ðýâñýõ, òîì ¿å ¿ðýâñýõ, ýëýã
33
ººõëºõ, íýëýýä õîâîð òîõèîëäîëä Ẻðºíä ÷óëóó ¿¿ñýõ, ÿñ зººëðºõ, òýжýýëèéí äóòàãäàë
зýðýã øèíж¿¿ä èëýðäýã.
Øèíæèëãýý:
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Áèîõèìè øèíжèëãýý
 Íÿí ºñãºâºðëºõ (õàëäâàðûí ãàðàëòàé ºâ÷íººñ ÿëãàõûí òóëä)
 Õýâëèéí ðåíòãåí
 Ñèãìîèäîñêîïè
 Øóëóóí ãýäýñíèé áèîïñè
 Áàðèéí áóðãóóòàé øèíжèëãýý
 Êîëîíîñêîïè
Х¿íäðýë:
 Ãýäýñ öîîðîõ
 Öóñ àëäàõ
 Õîðäëîãûí óëìààñ á¿ä¿¿í ãýäýñ òýëýãäýõ
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ºìºí: ýðñäýë 20 жèëèéí ÿâöòàé ïàíêîëèòûí ¿åä - 15% áàéäàã.
Èéìä 2-4 жèë òóòàìä á¿ä¿¿í ãýäýñíèé äóðàíãèéí øèíжèëãýý õèéëãýõ õýðýãòýé.
Ýì÷èëãýý:
Ýì÷èëãýýã ýì÷èéí зààâðààð õºíãºí ¿åä ãýðýýð, äóíä áà õ¿íä ¿åä ýìíýëýãò õýâòýí
ýì÷ë¿¿ëж áîëíî.
Õîîë:
Ýì÷èëãýýíèé õîîë №4 ºãíº.Áèåä äóòàãäàж áóé òýжýýëèéí áîäèñèéã íºõºõ зîðèëãîîð
óóðàã,ººõ òîñ,í¿¿ðñ óñ,àìèí äýì,ýðäýñ äàâñûã зîõèõ õýìжýýãýýð àãóóëñàí,èë÷ëýã ºíäºð
õîîë õ¿íñ õýðýãëýíý. Õîîë íü ãýäñèéã öî÷ðîîõã¿é áàéõààð ñàéòàð ÷àíàж
áîëãîñîí,óóðàíä áîëãîñîí áàéíà.Õèé èõ ¿¿ñãýäýã õ¿íñíèé з¿éë õîðèíî.Òîäîðõîé
õ¿íñíèé з¿éëèéí øèíãýö ìóóäñàí áîë õîîëíû öýñíýýñ õàñíà.
Ýì:
 Äààâðóóä (ïðåäíèзîëîí ã. ì.)
 Öèòîñòàòèê
 Á¿õ òºðëèéí 5-ÀSÀ (Ñóëôàñàëàзèí,îëñàëàзèí,ìåñàëàзèí ã.ì)
 Ìýñ зàñàë (õ¿íäýðñýí ¿åä)
 Õî¸ðäîã÷ õàëäâàð ãàðñàí òîõèîëäîëä íÿíãèéí ýñðýã ýì õýðýãëýíý.
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò:
Õîîëíû áà åðºíõèé äýãëýì ÷àíä ñàõèíà. ªâ÷íèé ñýäðýëèéí ¿åä ýì÷èëãýýã
òóóøòàé ÿâóóëж, õîåðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò õèéñíýýð ºâ÷èí õ¿íäðýõýýñ õàìãààëàõ
áîëîìжòîé.

КÐÎÍÛ ªÂ×ÈÍ

Õîäîîä ãýäýñíèé зàìûí àðõàã ¿ðýâñýëò ºâ÷èí áºãººä ãýäýñíèé õàíûã òóóøèä íü
õàìàðñàí ãðàíóëîìàòîз ¿ðýâñýë ÿâàãääàãààðàà îíöëîã þì. Ýíý ¿ðýâñýëä ãýäýñíèé àëü ÷
õýñýã õàìðàãäàж áîëîõ áà ãîë òºëºâ öóòãàëàí ãýäýñ, á¿ä¿¿í ãýäýñíèé äýýä õýñýã
ºâ÷èëäºã. ¯ðýâñýëä õàìðàãäààã¿é á¿ä¿¿í ãýäýñíèé õýñýã áà èäýâõèòýé ºâ÷èí á¿õèé
õýñýã ãýõ ìýòýýð àëàã öîîã (àëãàñ÷ ãýìòäýã) áàéäãààðàà îíöëîã.
Øàëòãààí: òîäîðõîéã¿é. Ãåíèéí ìóòàöòàé õîëáîж ¿зäýã.
ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí ç¿éëñ:
34
Õîîëîíä ÷èõýð èõ, øèðõýãëýã áàãà áàéõ, õàëäâàðûí àãåíò (ÿëäàíãóÿà àíàýðîá
íÿí), ìóöèí õóâèðñàí ýñýýð äàìжñàí äàðõëààжèëò ã.ì.
Иëðýõ шèíæ òýìäýã
 Ãýäýñíèé:
 Ñóóëãàëò
 Õýâëèéãýýð ºâäºõ
 Æèí áàãàñàõ
 ªâ÷íèé èä áóþó èäýâõèòýé ¿åä õàëóóðàõ, á¿õ áèå ºâäºõ, õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ
 Àìàí äîòîð øàðõëàà ¿¿ñýõ
 Õýâëèé ÷àíãàðàõ
 Õýâëèéí áàðóóí äîîä õýñýãò ¿¿ñãýâýð òýìòðýãäýõ
 Õîøãîíû àìñàð îð÷ìîîð áóãàëàà (öóóðàëò), àðüñíû ººð÷ëºëò, õîøíîãî øóëóóí
ãýäýñíèé íàðèéñàëò
 Ãýäýñíèé áóñ:
 Àðñàíä зàíãèëàà ¿¿ñýõ
 Èäýýò ¿õжèëò ººð÷ëºëò ãàðàõ
 Í¿äíèé ýâýðëýãèéí ¿ðýâñýë
 Çîâõèíû ¿ðýâñýë
 Òîì ¿å ¿ðýâñýõ
 Ýëýã ººõëºõ
 Àíõäàã÷ õàòèíãàðøèëò öºñíèé ñóâãèéí ¿ðýâñýë
 Öºñíèé ãàðàëòàé õàâäàð
 Áººðºíä ÷óëóó ¿¿ñýõ
 ßñ зººëºðºõ
 Òýжýýëèéí äóòàãäàë
 Àìèëîèäîзûí øèíж¿¿ä èëýðíý.
Х¿íäðýë:
 Íàðèéí ãýäýñ ò¿ãжðýõ
 Õîðäëîãûí óëìààñ ãýäýñ òýëýãäýõ
 Áóãëàà ¿¿ñýõ
 Í¿õ ¿¿ñýõ
 Ãýäýñ öîîðîõ
 Øóëóóí ãýäýñíýýñ öóñ àëäàõ
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ºìºí
Øèíæèëãýý:
 Öóñíû åðºíõèé øèíжèëãýý
 Áèîõèìè øèíжèëãýý
 Íÿí ºñãºâºðëºõ
 Áààñíû øèíжèëãýý
 Ñèãìîèäîñêîïè áîëîí ýä ýñèéí øèíжèëãýý
 Íàðèéí ãýäýñíèé áóðãóéòàé øèíжèëãýý
 Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé äóðàí
Ýì÷èëãýý:
 Äààâðûí ýì÷èëãýý (ïðåäíèзîëîí)
 Õî¸ðäîã÷ õàëäâàð ¿åä ìåòðîíèäàзîë óóëãàõ, òàðèõ
 Õîîëëîëò \Ýì÷èëãýýíèé õîîë №4-ã õýðýãëýíý.
 Öèòîñòàòèê
35
 Óðòàñãàñàí ¿éë÷èëãýýòýé ÑÀ-ãèéí á¿ëãèéí
ýì¿¿ä\ñóëüôàñàëàзèí,ñàëàзîìåòîêñèí,ñàëàзîïèðèäàзèí,ìåñàëàзèí\
 Øèíж òýìäãèéí ýì÷èëãýý\Âèòàìèí  á¿ëýã,Ä àìèí äýì,êàëüö\
 Ìýñ зàñàë\Õ¿íäýðñýí òîõèîëäîëä\
 Õàâäðûí ýñðýã ýì¿¿ä
Уðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò:
Õîîëíû áà åðºíõèé äýãëýì ÷àíä ñàõèíà. ªâ÷íèé ñýäðýëèéí ¿åä ýì÷èëãýýã
òóóøòàé ÿâóóëж, õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò õèéñíýýð ºâ÷èí õ¿íäðýõýýñ õàìãààëàõ
áîëîìжòîé.






Ðàâäàí ÀÌÀÐÀÀ
Êëèíèêèéí Íýãäñýí II Ýìíýëãèéí Äîòðûí I òàñãèéí ýðõëýã÷
Àíàãààõ óõààíû (Ph.D.) äîêòîð

Þì÷ìàà ϯÐÝÂѯÐÝÍ
Êëèíèêèéí Íýãäñýí II Ýìíýëãèéí Äîòðûí I òàñãèéí ýì÷ëýã÷ ýì÷
Òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷, êëèíèêèéí ïðîôåññîð

Áàëæèííÿì ÃÝÃÝÝÁÀÄÐÀÕ
Êëèíèêèéí Íýãäñýí II Ýìíýëãèéí Äîòðûí I òàñãèéí ýì÷ëýã÷ ýì÷
Òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷, àíàãààõ óõààíû ìàãèñòð

Öýäýíñîäíîì ÆÀÐÃÀËÑÀÉÕÀÍ
Êëèíèêèéí Íýãäñýí II Ýìíýëãèéí Äîòðûí I òàñãèéí ýì÷ëýã÷ ýì÷
Àíàãààõ óõààíû ìàãèñòð

Á¿äýýáàçàð ÌßÃÌÀÐÆÀÂ
Êëèíèêèéí Íýãäñýí II Ýìíýëãèéí Äîòðûí I òàñãèéí ýì÷ëýã÷ ýì÷
Àõëàõ çýðãèéí ýì÷










36






You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->