ÁÀÉÃÀËÜ ÎÐ×ÍÛ ßÀÌÍÛ 2007 ÎÍÛ ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÒÀÉËÀÍ

ÝÐÕÝÌ ÇÎÐÈËÃÎ
Õ¿íèé ýð¿¿ë àþóëã¿é îð÷èíä àìüäðàõ ýðõèéã õàíãàõ, íèéãý ì, ýäèéí
çàñãèéí õºãæëèéã áàéãàëü îð÷íû òýíöýëòýé óÿëäóóëàõ, ºíºº áîëîí èðýýä¿é
¿åèéíõíèé ýðõ àøãèéí ¿¿äíýýñ áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ, ò¿¿íèé áàÿëãèéã
çîõèñòîé àøèãëàõ, æàì ¸ñîîð íºõºí ñýðãýýõ áîëîìæèéã á¿ðä¿¿ëýõ õýðýãò òºð,
èðãýí, àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí õàìòûí ÷àðìàéëò òýìöýë, ñàíàà÷ëàãûã
÷èãë¿¿ëýõýä îðøèíî.
ÇÀÑÃÈÉÍ ÃÀÇÐÛÍ ¯ÉË ÀÆÈËËÀÃÀÀÍÛ ÕªÒªËÁªÐÈÉÍ ÇÎÐÈËÒ
Áàéãàëèéí áàÿëãèéí õàìãààëàõ, çîõèñòîé àøèãëàõ, íºõºí ñýðãýýõ áîäëîãûí
óÿëäààã ñàéæðóóëæ, ýêîëîãèéí áàðèìæààòàé íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí áîäëîãûã
õýðýãæ¿¿ëíý. Áàéãàëü îð÷èíòîé õîëáîîòîé ìýäýýëëèéã íýýëòòýé, õ¿ðòýýìæòýé
áîëãîæ, áàéãàëü õàìãààëàõàä èðãýäèéí îðîëöîî, õÿíàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.

Áàéãàëü îð÷íû ÿàì Çàñãèéí ãàçðûí ¿éë àæèëëàãààíû õºòºëáºðèéí
áåëýëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð
Áàéãàëü îð÷íû áîäëîãî, òºëºâëºëºëò,

çîõèöóóëàëòûã òîãòâîðòîé õºãæëèéí ¿çýë áàðèìòëàëä íèéö¿¿ëýí ººð÷èëæ, áàéãàëü
õàìãààëëûí ýðõ ç¿éí îð÷èíã ºíººãèéí íºõöºëä òîõèðóóëàí øèíý÷ëýëèéã ã¿íçãèéð¿¿ëýõ,
ñòðàòåãèéí ÷èãëýë¿¿äèéã õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð äàðààõü áîäëîãûí çîðèëòóóäûã
äýâø¿¿ëæ àæèëëàëàà. ¯¿íä:
1. Áàéãàëü îð÷íîî õàðèóöàí õàìãààëàõ, áàéãàëèéí íººö, áàÿëãèéã äàâóó
ýðõýýð àøèãëàõ, íºõºí ñýðãýýõ òàëààð äýëõèé íèéòýä õ¿ëýýí çºâøººðºãäñºí íóòãèéí
èðãýäýä ò¿øèãëýñýí ìåíåæìåíòèéã ºðãºíººð íýâòð¿¿ëíý.
2. Áàéãàëü îð÷èíä ýýëòýé òåõíèê, òåõíîëîãèéã íýâòð¿¿ëæ, îð÷íû áîõèðäîë,
ò¿¿íèé äîòîð àãààðûí áîõèðäëûã áóóðóóëàõ àðãà õýìæýý àâíà.
3. Õîâîð, õîâîðäñîí çàðèì àìüòíûã ãàðøóóëàí òýæýýõ, ºñãºí ¿ðæ¿¿ëýõ, ñýðãýýí
íóòàãøóóëàõ, óðãàìëûã òàðüæ óðãóóëàõ áîëîí áèîòåõíèêèéí àðãà õýìæýýíèé öàð
õ¿ðýýã ýðñ íýìýãä¿¿ëíý.
4. Îéí íººöèéí áîäëîãûí øèíý÷ëýë õèéæ, îéæóóëàëò, îéí àð÷èëãàà
öýâýðëýãýýíèé öàð õ¿ðýýã íýìýãä¿¿ëíý.
5. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí ìåíåæìåíòèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîæ,
øèíý ìåíåæåìåíòèéí õ¿ðýýã ºðãºòãºíº.
6. Ãàäààä õàìòüí àæèëëàãààã ºðãºæ¿¿ëæ, ãàäààäûí òóñëàìæààð õýðýãæèõ
òºñºë, õºòºëáºð¿¿äèéí ¿ð ºãººæèéã ñàéæðóóëæ, õºðºí㺠îðóóëàëòûã íýìýãä¿¿ëíý.
7. Ìîíãîë îðíû óñíû íýãäñýí ìåíåæìåíòèéã áîëîâñðóóëàõ ýõëýëèéã òàâüæ, õ¿í
àìûí ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà õàíãàñàí óñíû íººö, õàíãàìæèéã íýìýãä¿¿ëíý.

8. Áàéãàëü îð÷íû õÿíàëò-øèíæèëãýýíèé ñ¿ëæýýã ºðãºæ¿¿ëæ, òåõíèê
õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ çýðýã áîëíî.
ÍÝÃ. ÓÄÈÐÄËÀÃÀ ÇÎÕÈÎÍ ÁÀÉÃÓÓËÀËÒ, ÑÀËÁÀÐÛÍ
Õ¯ÍÈÉ ÍªªÖ, ժЪÍê ÎÐÓÓËÀËÒÛÍ ÒÀËÀÀÐ
Ñàëáàðûí õýìæýýãýýð 2806 õ¿í àæèëëàæ áàéãààãààñ Çàñãèéí ãàçðûí
õýðýãæ¿¿ëýã÷ àãåíòëàã Óñíû õýðýã ýðõëýõ ãàçàðò 67, Óñ öàã óóð îð÷íû
øèíæèëãýýíèé ãàçàðò 262, ò¿¿íèé îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãóóäàä 1466, îé
óñíû õàéãóóë ñóäàëãààíû òºâä 40, ÒÕÃÍ-èéí õàìãààëàëòûí çàõèðãààäàä 369,
Áàéãàëü îð÷íû àëáàäàä 527, ¯íäýñíèé õîðîî, òîâ÷îî, àëáàäàä 13, ÿàìíû
àïïàðàòàä 62 õ¿í òóñ òóñ àæèëëàæ áàéíà.
1

Áàéãàëü îð÷íû ñàëáàðûí àæèëòíóóäààñ òºðèéí äýýä øàãíàëààð 13 õ¿í,
áàéãàëü îð÷íû ÿàìíû øàãíàëààð 599 õ¿í øàãíàãäñàíààñ 360 íü áàéãàëü îð÷íû
òýðã¿¿íèé àæèëòàí, 229 íü æóóõ áè÷ãýýð øàãíàãäñàí áàéíà. Áàéãàëü
îð÷íû ñàëáàðûí àæèëòíóóäààñ òºðèéí äýýä øàãíàëààð 13 õ¿í, áàéãàëü îð÷íû
ÿàìíû øàãíàëààð 599 õ¿í øàãíàãäñàíààñ
360 íü áàéãàëü îð÷íû òýðã¿¿íèé
àæèëòàí, 229 íü æóóõ áè÷ãýýð øàãíàãäñàí áàéíà.
Èõ á¿òýýí áàéãóóëàëòûí æèë 2007 îíä áàéãàëü îð÷íû ñàëáàðò íèéòäýý
6307.2 ñàÿ òºãðºãèéí õºðºí㺠îðóóëàëò, 22283.7 ñàÿ òºãðºãèéí ñàíõ¿¿æèëò
õèéãäñýí íü ºìíºõ æèë¿¿äýýñ 2-4 äàõèí íýìýãäñýí áàéíà.
Áàéãàëü îð÷íû ñàëáàðûí òºñºâ, õºðºíãº
îðóóëàëò, èõ çàñâàð, òîíîã òºõººðºìæèéí çàðäàë
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Ñàëáàðûí
òºñºâ /íèéò
ä¿íãýýð/
õºðºíãº
îðóóëàëò, èõ
çàñâàð, òîíîã
òºõººðºìæèéí
çàðäàë

2008

3164.9

4287.3

5212.5

5482.7

6232.2

11773.5

22283.7

21.0

65.0

100.0

124.0

565.0

2823.0

6307.2

“Çàðèì ÿàìäûí ¿éë àæèëëàãààíû ñòðàòåãè, á¿òöèéí ººð÷ëºëòèéí
õºòºëáºð çºâøººðºõ, çîõèîí áàéãóóëàëòûí á¿òýö áàòëàõ òóõàé” Ìîíãîë Óëñûí
Çàñãèéí ãàçðûí 2006 îíû 36 äóãààð òîãòîîëîîð:
1.Òîãòâîðòîé õºãæèë, ñòðàòåãè òºëºâëºëòèéí ãàçàð,
2. Òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûí ãàçàð,
3. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé íóòãèéí óäèðäëàãûí ãàçàð,
4. Õ¿ðýýëýí áóé îð÷èí, áàéãàëèéí íººöèéí ãàçàð,
5. Îéí áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí õýëòýñ,
6. Ãàäààä õàìòûí àæèëëàãààíû õýëòýñ,
7. Ìýäýýëýë, õÿíàëò øèíæèëãýý, ¿íýëãýýíèé õýëòýñ,
8. Ñàíõ¿¿, ýäèéí çàñãèéí õýëòýñ ãýñýí 4 ãàçàð 4 õýëòýñòýé
àæèëëàëàà.
ªíººäºð óñ öàã óóð, îð÷íû õÿíàëò øèíæèëãýýíèé óëñûí ñ¿ëæýý öàã
óóðûí øèíæèëãýýíèé 121 ºðòºº, 192 õàðóóë, óñ ñóäëàëûí 125 õàðóóë,
áàéãàëü îð÷íû õÿíàëòûí 10 ëàáîðàòîðè, 24 õàðóóë, àýðîëîãèéí 7, íàðíû öàöðàã
ñóäëàëûí 19, àãðî öàã óóðûí 2 ºðòºº, Çîî öàã óóðûí 8 õàðóóë áóþó á¿ãä 507
íýãæòýéãýýð, Óñ öàã óóðûí õ¿ðýýëýí, Ìýäýýëýë, òîîöîîëëûí òºâ, Áàéãàëü
îð÷èí, õýìæèë ç¿éí òºâ ëàáîðàòîðè, Íèñëýãèéí öàã óóðûí òºâ, “Õóðûí øèì” òºâ,
îðîí íóòàãò àéìàã, íèéñëýëèéí Óñ öàã óóð, îð÷íû øèíæèëãýýíèé òºâ ãýñýí
ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãóóäòàéãààð ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ èðëýý.
Öàã óóðûí õàðóóëûí àæèãëàã÷äûí àëáàí òóøààëûí àíãèëàë 3 øàòààð,
òåõíèê÷äèéí àëáàí òóøààëûí àíãèëàë 2 øàòààð, àõëàõ òåõíèê÷äèéí àíãèëàë
2 øàòààð, èíæåíåð¿¿äèéí àíãèëàë 1 øàòààð, çàõèðëóóäûí àíãèëàë 2 øàòààð
òóñ òóñ äýýøèëæ ¿íäñýí öàëèí 78.4-100 õóâèàð íýìýãäëýý.
2

Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé ãàçàð àõìàä íàñòíû òàëààð àâàõ çàðèì
àðãà õýìæýýíèé òóõàé ãàçðûí äàðãûí òóøààë ãàðãàæ, òóñ ñàëáàðûí
áàéãóóëëàãóóäààñ ºíäºð íàñíû òýòãýâýðò ãàð÷ áàéãàà àõìàäóóäàä 6 ñàðûí
àëáàí òóøààëûí öàëèíòàé òýíöýõ íýã óäààãèéí òýòãýìæ îëãîæ áàéõààð
øèéäâýðëýëýý.
2007 îíä Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé ñ¿ëæýýíä íèéòäýý 955.0 ñàÿ
òºãðºãèéí õºðºí㺠îðóóëàëò õèéãäýæ, ã¿éöýòãýã÷ ñîíãîí øàëãàðóóëàõ àðãà
õýìæýýã çîõèîí áàéãóóëæ, õýðýãæèëòýä õÿíàëò òàâüæ àæèëëàñíààð
òºëºâëºãäñºí àðãà õýìæýý á¿ðýí áèåëýâ. 2007 îíä õºðºí㺠îðóóëàëòààð
ñóìäûí öàã óóðûí 5 ºðòººíä øèíý áàðèëãà áàðüæ, Óëààíáààòàð õîòûí Óñ öàã
óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé òºâèéí áàðèëãûã ºðãºòãºæ, ãàçðûí òºðèéí àðõèâ,
ìýäýýëëèéí ñàíãèéí áàéð, àéìãóóäûí Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé òºâèéí 4
áàðèëãà, öàã óóðûí ºðòººíèé 1 áàðèëãà, òºâ áàéð áîëîí ÁÎÕÇÒË-èéí áàðèëãûí
èõ çàñâàð õèéæ, òºâ îðîí íóòãèéí 10 áàéãóóëëàãàä 13 àâòîìàøèí õóäàëäàí
àâ÷ ºã÷, ¿¿ëíèé øèíæèëãýýíèé çîðèóëàëòòàé öàã óóðûí õºäºë㺺íò ðàäàð,
áàéãàëü îð÷íû øèíæèëãýýíèé çîðèóëàëòòàé áàãàæ, òîíîã òºõººðºìæ¿¿ä,
êîìïüþòåð, òåõíèê õýðýãñýë, òàâèëãà, öàã àãààðò çîðèóäààð íºëººëºõ òîíîã
òºõººðºìæ, òºâ áàéðíû öàõèëãààíû íººö ýõ ¿¿ñâýð àâàõ çýðýã îëîí ÷óõàë àðãà
õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëëýý.
Ñàëáàðûí òºñâèéã íýìýãä¿¿ëýõ òàëààð àâñàí àðãà õýìæýýíèé ¿ð ä¿íä
2007 îíä ñàëáàðûí óðñãàë òºñºâ ýð¿¿ëæèæ, àæèëëàãñäûí öàëèí, òýòãýìæ
óðàìøóóëëûí çàðäàë ºñ÷, òºñâèéí àëäàãäëààñ ãàð÷ ýõýëñýí áºãººä ºìíºõ
æèë¿¿äýä õèéãäýæ àìæààã¿é õóðèìòëàãäñàí õºðºí㺠îðóóëàëò, èõ çàñâàðûí
àæëóóä ¯íäýñíèé ýâ íýãäëèéí Çàñãèéí ãàçðûí ¿åä
á¿ðýí õèéãäýæ,
àæèëëàãñäûí àæèëëàõ íºõöºë, áîëîìæ ñàéæèð÷ áàéíà.
Óñíû Õýðýã Ýðõëýõ ãàçàð Çàõèðãàà, õàìòûí àæèëëàãààíû õýëòýñ,
Óñíû êàäàñòð, èíæåíåðèéí áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí õýëòýñ, Óñíû íººöèéí
¿íýëãýý, ñàâ ãàçðûí ìåíåæìåíòèéí õýëòýñ ãýñýí 3 íýãæ, Óñíû õýìíýëòèéí òºâ,
Óñíû èíñòèòóò ãýñýí õàðúÿà áàéãóóëëàãóóäòàéãàà ¿éë àæèëëàãààãàà
ÿâóóëæ àæèëëàà.
Îé, óñíû õàéãóóë, ñóäàëãààíû òºâ íü 2007 îíä óäèðäàõ àæèëòàí 3,
èíæåíåð òåõíèêèéí ã¿éöýòãýõ àæèëòàí 34, òóñëàõ àæèëòàí 4, íèéò 41 õ¿íèé
á¿ðýëäýõ¿¿íòýé àæèëëàæ òàâüñàí çîðèëòîî àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëëýý.
Ýíý îíä Óâñ íóóðûí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí õàìãààëàëòûí
çàõèðãààíû êîíòîðûí áàðèëãûã øèíýýð áàðèóëæ, Ãîâüãóðâàí ñàéõíû áàéãàëèéí
öîãöîëáîðò ãàçàð, Áîãäõàí óóëûí äàðõàí öààçàò ãàçðûí õàìãààëàëòûí
çàõèðãààíû áàðèëãûí èõ çàñâàðûã õèéëãýæ, õàìãààëàëòûí 5 çàõèðãààíä
áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ, 8 çàõèðãààíä òºñ뺺ñ ñóóäëûí àâòîìàøèí îëãîñîí áàéíà.
Èíãýñíýýð òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí õàìãààëàëòûí 23 çàõèðãàà,
1 òºâ, 2 õýñãèéã àëáàíû áàéð, ìàøèí óíààãààð á¿ðýí õàíãàëàà. Õàìãààëàëòûí
8 çàõèðãààã õîëáîîíû õýðýãñýëýýð, 85 áàéãàëü õàìãààëàã÷èéã ìîòîöèêëîîð,
6 áàéãàëü õàìãààëàã÷èéã íýã çàãâàðûí àæëûí áàéð, ñóóöààð, 90 áàéãàëü
õàìãààëàã÷èéã öàõèëãààí áîðîîõîéãîîð, 60
áàéãàëü õàìãààëàã÷èéã
äóðàíãààð, 40 áàéãàëü õàìãààëàã÷èéã ãàçàðç¿éí ñîëâèöîë òîãòîîã÷ áàãàæ
GPS-ýýð, 75 áàéãàëü õàìãààëàã÷èéã õèéí ãàð áóóãààð òóñ òóñ õàíãàæýý.
3

Õàí õýíòèéí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçðûí õàìãààëàëòûí çàõèðãàà. “Õóâèðãàñàí àìüä îðãàíèçìûí òóõàé”. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí õàìãààëàëòûí çàõèðãààäààñ áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí ìýðãýæèë. íºõºðëºë. Îéí òóõàé õóóëèéí 27 äóãààð ç¿éëèéí 5 äóãààð çààëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð ”Òàðèìàë îéã ¿íýëýõ. “Áàéãàëèéí óðãàìàë àøèãëàñíû òºëáºðèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò. “Áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ òóõàé õóóëüä íýìýëò. Èðãýí. Õýíòèé. áàéãóóëëàãààñ õóäàëäàæ àâàõ òàðèìàë îé. Äàðõàí –Óóë àéìãèéí Áàéãàëü îð÷íû àëáà áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí ìýðãýæèë äýýøë¿¿ëýõ 10 õîíîãèéí ñóðãàëòûã ÕÀÀÈÑ-òàé õàìòàð÷ çîõèîí áàéãóóëæýý. ººð÷ëºëòºä íýãäýí îðñíûã ñî¸ðõîí áàòëàõ òóõàé õóóëèóäûã Óëñûí Èõ Õóðëààð áàòëóóëæ. ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé” õóóëèéí òºñë¿¿äèéã Çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààíààð õýëýëö¿¿ëæ Óëñûí Èõ Õóðàëä ºðãºí ìýä¿¿ëýõýýð òîãòîâ. õóóðàéøèëòûí çýðýãëýë òîãòîîõ áà ýíý ¿åä ìºðäºõ óñíû íººöèéí ìåíåæìåíòèéí æóðàì. “Àãààðûí áîõèðäëûã áóóóðóóëàõ òàëààð õýðýãæ¿¿ëýõ çàðèì àðãà õýìæýýíèé òóõàé” Óëñûí Èõ Õóðëûí “Áàéãàëü îð÷íû õÿíàëòûí òîãòîëöîîã ñàéæðóóëàõ òóõàé” Óëñûí Èõ Õóðëûí Áàéíãûí õîðîîíû òîãòîîë ãàðãàí õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. ÝÐÕǯÉÍ ÎÐ×ÍÛà ÁÎËÎÂÑÐÎÍÃÓÉ ÁÎËÃÎÕ ÒÀËÀÀÐ “Îéí òóõàé” / øèíý÷èëñýí íàéðóóëãà/.Àëòàé Ñàÿíû òºñºë. õàìãààëàëòûí çàõèðãààã ãýðýë çýðãèéí àïïàðàòààð õàíãàñàí áàéíà. õàëèóí áóãûí ÿñàí ýâýð ãàäààäàä ãàðãàõûã õîðèãëîõ òóõàé. Õºâñãºë àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáàä “Áàéãàëü îð÷èí” ñýòã¿¿ëèéã óëèðàë òóòàì ãàðãàæ. Áàéãàëü îð÷íû 4 . ìîäíû æèøèã ¿íèéí òºñºë. Äýëõèéí áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãèéí äýìæëýãòýéãýýð áàéãàëü õàìãààëàã÷äûã ºâºë. Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð “Ãàí. àæ àõóéí íýãæ. Õîã õàÿãäàë ãàðãàñíû òºëáºð òîîöîõ áîëîí õîã õàÿãäëûí íîðìàòèâ òîãòîîõ àðãà÷ëàë áàòëàõ òóõàé. öºëæèëò. óëñûí îéí ñàíä õóäàëäàí àâàõ æóðàì”. Áàéãàëü îð÷íû àëáàä. Òóõàéëáàë. çóíû ä¿ðýìò õóâöñààð. Äóíäãîâü. ÁÎÄËÎÃÎ. Ìîíãîë Óëñàä àøèãëàõûã õîðèãëîñîí áóþó õÿçãààðëàñàí õèìèéí õîðò áîëîí àþóëòàé áîäèñûí æàãñààëò áàòëàõ òóõàé. ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé”. ººð÷ëºëò îðóóëàõ òóõàé”. Îéã íºõºí ñýðãýýõ àæëûí çàðäëûí ¿ëãýð÷èëñýí íîðìàòèâûã áîëîâñðóóëàâ. áàéãàëü õàìãààëàëòûí àæëûí áîëîí àæèãëàëòûí äýâòðèéã òóñãàéëàí õýâë¿¿ëæ òîãòìîë õºòë¿¿ëæ áàéãààãèéí çýðýãöýý àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû òºëºâ áàéäëûí òàéëàíã íîì áîëãîí áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí àæëûí õýðýãöýýíä çîðèóëàí õýâë¿¿ëæýý. Öàãààí çýýðèéí ýâýð. “Àæ àõóéí ¿éë àæèëëàãààíû òóñãàé çºâøººðëèéí òóõàé õóóëüä íýìýëò. ÕΨÐ. Áàÿíõîíãîð àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà ñóìäûí áàéãàëü õàìãààëàã÷äàà. Îçîíû ¿å äàâõàðãûã çàäàëäàã áîäèñûí òóõàé Ìîíðåàëûí Ïðîòîêîëä îðóóëñàí Áýýæèíãèéí íýìýëò. Áàéãàëü îð÷íû àëáàä. ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ òàëààð îëîí òàëò àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëæ èðæýý. Ýêî-Àçè äýýä ñóðãóóëüä ñóðãàæ áàéíà.

íºõºí ñýðãýýõ òàëààð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ áàòàëãààíû òóñãàé äàíñíû ã¿éëãýýíä õÿíàëò òàâèõ æóðàì. Áàéãàëü îð÷íû ñàéäûí òóøààëààð. “Óñíû ñàëáàðûí èíæåíåð¿¿äýä ìýðãýøëèéí çýðýã îëãîõ çºâëºë”-èéí á¿ðýëäýõ¿¿íèéã òóñ òóñ áàòëàâ. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí òàëáàéí ºñºëò 2007 ¯ç¿¿ëýëò 2005 Óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòàã Òàëáàé. òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ò¿¿õèé ýä.7 ñàÿ ãà òàëáàé á¿õèé 819 ãàçàð õàìðàãäààä áàéãàà áºãººä ýíý îíä 121 ãàçðûã àéìàã ñóìûí òóñãàé õàìãààëàëòàä àâñàí áàéíà. àìüòàí òýäãýýðèéí ãàðàëòàé ýä ç¿éëèéí ýêñïîðòûí çºâøººðëèéí çàãâàð. Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýýä áàéíà. àí àìüòíû õîëáîãäîëòîé ñóäàëãààíû àæëûí ñîðüö.1. äýýæèéã ãàäààä óëñàä ãàðãàõ æóðàì. “Õàéãóóëûí áîëîí àøèãëàëòûí òóñãàé çºâøººðºë ýçýìøèã÷èéí áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ.3 17.18 13. Õýíòèé àéìãèéí õàâñðàëòàä çààñàí ñóìäûí íóòàã äýâñãýðýýñ ñààðàë ÷îíî àãíàõûã õîðèãëîõ òóõàé. “Õóøíû ñàìðûí òîñ”. Äîðíîä. “Óñíû ñàëáàðûí ìýðãýøëèéí çýðýã îëãîõ çºâëºë”-èéí ä¿ðýì. ÁÍÒÓ-ûí Çàñãèéí ãàçàð õîîðîíäûí õýëýëöýýðèéã áàòëàõ òóõàé”. óëñûí õýìæýýíä ìºðä¿¿ëýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëæ áàéíà. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí õàìãààëàëàëòûí ìåíåæìåíòèéã ñàéæðóóëàõ òàëààð Ìîíãîë óëñûí á¿õ íóòàã äýâñãýðèéí 13. “Óðãàìëûí ãàðàëòàé õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í – Õóøíû ñàìðûí èäýý”. Ìîíãîë îðíû õîâîð óðãàìàë Ñèáèðü õóø ìîäíû ñàìðûã àõóéí õýðýãëýýíèé çîðèóëàëòààð ò¿¿æ áýëòãýõèéã õîðèãëîõ. CITES-èéí ãýð÷èëãýýíèé çàãâàð.5 ñàÿ ãà íóòàã òóñãàé õàìãààëàëòòàé íóòãèéí ñ¿ëæýýíä õàìðàãäàæ áàéãàà áºãººä îðîí íóòãèéí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéã õàìðóóëáàë íóòàã äýâñãýðèéí 17. ÃÓÐÀÂ. ÁÎÄËÎÃÎ ÇÎÐÈËÒÛÍ ÕÝÐÝÃÆÈËÒÈÉÍ ÒÀËÀÀÐ 3.ñàëáàðò õàìòàð÷ àæèëëàõ òóõàé Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð. Àí àìüòàí. Óñíû ñàëáàðûí èíæåíåð¿¿äýä ìýðãýøëèéí çýðýã îëãîõ” æóðàì.0 õóâüä õ¿ð÷.76 õóâü áóþó 21. Îðîí íóòãèéí õàìãààëàëòàä 5.(ãà-ààð) 2061660 8 21518895 Íóòàã äýâñãýðò ýçëýõ õóâü 13.76 5 Îðîí íóòãèéí òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéã îðîëöóóëñàí ä¿í 26511046. Ñ¿õáààòàð. “Õóøíû ñàìðûí øàõäàñíû êîä”-íû óëñûí ñòàíäàðòûã áîëîâñðóóëàí Ñòàíäàðòûí ¿íäýñíèé õîðîîãîîð áàòëóóëæ.0 .

Õîâä. Ýíý çîðèóëàëòààð 2007 îíä 806 ñàÿ òºãðºãèéí ñàíõ¿¿æèëò õèéãäñýí íü ºíãºðñºí îíóóäûí äóíäæààñ á 2 äàõèí ºññºí áàéíà. Ñàãèëü ñóìûí Áàÿíç¿ðõ óóë îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã Öàãààí øóâóóòûí äàðõàí öààçàò ãàçðûí õèëèéí çààãò. Äóíäãîâü àéìãèéí Äýëãýðõàíãàé ñóìûí íóòàãò îðøèõ Äýëãýðõàíãàé óóë ò¿¿íèé îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã áàéãàëèéí íººö ãàçðûí àíãèëëààð. Ãîâüñ¿ìáýð àéìãèéí Áàÿíòàë. Ãîâü-Àëòàé. õàìãààëàëòûí çàõèðãààäûí ìàòåðèàëëàã áààç áýõæèí. 8 71. 7 199 199 6 Óëñûí9 200 4 òºñºâ 200 200 5 6 ªºðèéí îðëîãî 200 7 ÒÕÃÍ-èéí õýìæýýíä îð÷íû á¿ñèéí 110 ãàðóé çºâëºë áàéãóóëàãäàí ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ áàéãàà áºãººä îð÷íû á¿ñèéí 70 îð÷èì ñàí 6 . ÒÕÃÍ-èéí õàìãààëàëòûí çàõèðãààäûí ñàíõ¿¿æèëò /Ìÿí.Óâñ àéìãèéí Õîâä ñóìûí Ãîîæóóðûí õ¿ðõðýý îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã Ò¿ðãýíèé äàðõàí öààçàò ãàçðûí õèëèéí çààãò. Çàâõàí àéìãèéí õèëèéí çààãò îðøèõ Õ¿íã¿éí õàð íóóð. Ðýí÷èíëõ¿ìáý ñóìäûí Õîðüäîë ñàðüäàãèéí íóðóóíû Æèãëýãèéí äàâàà. 6 51 3 498. Ìîíãîë ýëñ îð÷ìûí ãàçðûã áàéãàëèéí öîãöîëáîð ãàçðûí àíãèëëààð. áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí áèå õàìãààëàõ õýðýãñëèéí õàíãàìæ ýðñ ñàéæèðëàà. 6 152. Áàÿíõîíãîð àéìãèéí Æèíñò. Óâñ àéìãèéí õèëèéí çààãò îðøèõ Àëòàí Õºõèé íóðóó îð÷ìûí ãàçðûã áàéãàëèéí íººö ãàçðûí àíãèëàëààð. Áàÿíãîâü ñóìäûí çààã íóòàãò îðøèõ Èõ Áîãä óóë îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçðûí àíãèëëààð óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòàíä àâàõ àñóóäëûã ÓÈÕ-ààð áàòëóóëàâ. 6 457. Áàÿíëèã. Äîðíîãîâü àéìãèéí Ìàíäàõ ñóìûí íóòàãò îðøèõ 18 Áîãä óóë ò¿¿íèé îð÷ìûí ãàçðûã áàéãàëèéí äóðñãàëò ãàçðûí àíãèëëààð òóñ òóñ óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòàä àâàõ ñóóðèí ñóäàëãààíû àæèë õèéæ ã¿éöýòãýëýý. Õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýý íýìýãäýæ. Õºâñãºë àéìãèéí Óëààí-Óóë. Áîãä. Áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí õàðèóöàõ òàëáàéí õýìæýýã øèíý÷ëýí òîãòîîñíîîð áàéãàëü õàìãààëàã÷èéí àæëûí 30 ãàðóé áàéð øèíýýð áèé áîëæýý.òºã/ 100 090 0 80 0 70 0 60 0 50 0 40 0 30 0 20 0 10 0 0 806. ×îéð ñóìäûí íóòàãò îðøèõ ×îéðûí Áîãä óóë ò¿¿íèé îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã äàðõàí öààçàò ãàçðûí àíãèëëààð. Äàðõàäûí õîòãîð îð÷ìûí ãàçàð íóòãèéã Õîðüäîë ñàðüäàãèéí äàðõàí öààçàò ãàçðûí õèëèéí çààãò òóñ òóñ õàìðóóëàí äàðõàí öààçàò ãàçðûí àíãèëëààð.

Îéæóóëàëòûí àæëûã Áóëãàí àéìãèéí “Îéí ÷óóëãà” ÒÁÁ. 150 ãà òàëáàéä Á¿ãä íàéðàìäàõ Ñîëîíãîñ óëñûí òóñëàìæèéí õºðºí㺺ð. Çàâõàíû “ÇàØèíýñòýé” ÕÕÊ. 2 æèëýýñ äýýø õóãàöààãààð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëààã¿é 51 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí ãàçàð àøèãëàõ ãýðýýã öóöëàâ. Îéæóóëàëòûí àæëûí õýìæýý /Ãà-ãààð/ 8000 6000 6541. 13 àéìãèéí íóòãààñ 20000 øîîìåòð õýðýãëýýíèé ìîä îéí öýâýðëýãýýãýýð. 260 ãà òàëáàéä “Íîãîîí õýðýì” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëñàí áàéíà. Áîãäõàí óóëûí ÄÖÃ-äàä ãàçàð àøèãëàõ ýðõ àâààä ãàçðûíõàà òºëáºðèéã òºëººã¿é. 2007 îíû óðüä÷èëñàí ã¿éöýòãýëýýð 20 õóâèàð ºñ뺺.1 ãà òàëáàéä àæ àõóéí íýãæ. 580000 øîîìåòð ò¿ëýý àõóéí çîðèóëàëòààð áýëòãýñýí áàéíà. “Îéí òàêñàöè” ÕÕÊ. ªìíºãîâü àéìãèéí “ªãººìºð” íºõºðëºë. Óðüä÷èëñàí ã¿éöýòãýëýýð. Àðõàíãàé àéìãèéí ìîä áýëòãýäýã àæ àõóéí íýãæ¿¿ä ººðèéí õºðºí㺺ð õèéõ îéæóóëàëòûí àæëûã ºíäºð ò¿âøèíä õèéñýí áàéíà. Îéæóóëàëòûí àæëûí öàð õ¿ðýý òýëæ 2005 îíûõîîñ.4 4552 4596 4000 2000 0 2005 2006 2007 2007 îíû îéã íºõºí ñýðãýýõ àæèë. Ñýëýíãý àéìãèéí “Îé. Îéí íººöèéí àøèãëàëò õàìãààëàëò íºõºí ñýðãýýëò Îéí àøèãëàëò. Îéí íºõºí ñýðãýýëò. 7 .áàéãóóëàãäàí 3-9 ñàÿ òºãðºãèéí õºðºíãºòýé áîëæ áýõæñýíýýñ ãàäíà ýäãýýð ñàíãààñ 40 ãàðóé æèæèã òºñë¿¿äèéã ñàíõ¿¿æ¿¿ëýýä áàéíà ÒÕÃÍ äàõü ãàçàð àøèãëàëòûí çºð÷ëèéã àðèëãàõ òàëààð òîäîðõîé àðãà õýìæýý àâ÷ Ãîðõè-Òýðýëæèéí ÁÖÃ. àí” òºâ. Óëààíáààòàð õîòûí “Îéí èðýýä¿é” ÕÕÊ. 3. 263 ãà òàëáàéä îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð.4 ãà òàëáàéä îéã íºõºí ñýðãýýõ àæèë ã¿éöýòãýñíýýñ 3997. 2007 îíä ¿íäñýí àøèãëàëòûí îãòëîëòîîð õýðýãëýýíèé ìîä áýëòãýõ ýðõèéã 69 àæ àõóéí íýãæèä îëãîñîí íü ºíãºðñºí æèëèéíõýýñ 66 àæ àõóéí íýãæýýð öººðñºí áàéíà. Äîðíîä. Îðõîí àéìãèéí Áàéãàëü îð÷íû àëáàíû äýðãýäýõ ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàð. óëñûí õýìæýýíä 9 àéìãèéí íóòãààñ 61000 øîîìåòð õýðýãëýýíèé ìîä ¿éëäâýðëýëèéí çîðèóëàëòààð ¿íäñýí àøèãëàëòààð.2. áàéãóóëëàãûí ººðèéí õºðºí㺺ð.3 ãà òàëáàéä óëñûí òºñ⺺ð. “Èâñýã îé” ÕÕÊ ¿ëãýð æèøýý õèéñíèé çýðýãöýý Òºâ. “Áóãàíò” ãðóïï. Õºâñãºë àéìãèéí “Îé õºâ÷” õîðøîî. Ñýëýíãý Äàðõàí –Óóë. “Íîãîîí õýðýì”-èéí íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëàõ àæëûí ä¿нгээр 6541. 1871.

“Íîãîîí õýðýì” õºòºëáºðèéí õ¿ðýýíä 14 àéìãèéí 27 ñóìûí íóòàãò 31 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãà 260 ãà òàëáàéä îéí çóðâàñ áàéãóóëàõ àæèë ã¿éöýòãýñýí íü íàìðûí òîîëëîãîîð äóíäæààð 78. 8 . ªìíºãîâü. ñîíãîí àâñàí ¿ð ò¿¿õ õýñãèéí çóðàãëàë õèéæ . шилмүүст модны үрийн плантаци байгуулах òàлаар áîäëîãûí ÷àíàðòàé дорвèтой арга хэмжээг яаралтай авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна. ªìíºãîâü. Õîâä àéìãèéí Æàðãàëàíò ñóìûí íóòàã äýâñãýðò öýöýðëýãæ¿¿ëýëòýä òàðèãäñýí ìîäíû òîîëëîëãî ÿâóóëàõàä 13 ç¿éëèéí 66. Íèéñëýëä õàøààíäàà ìîä áóò ñººã. æèøèãò òýíöñýí ìîäíû òàðüö ñóóëãàö. öýöýðëýãæ¿¿ëýëòèéí àæëûã ã¿éöýòãýëýý. 2002 оноос хойш ойжуулалтын ажлын хэрэгцээг хангахуйц хэмжээний нарсны үр бэлтгэх боргоцой ургахгүй áàéãàà òóë 2008 îíû îéæóóëàëò. ¯¿íýýñ Õîâä àéìãèéí “Õîâä ñàôôàðè” ÕÕÊ. çýðýã 6 àæ àõóéí íýãæèéí ã¿éöýòãýñýí íîãîîí çóðâàñ 90-ýýñ äýýø õóâèéí àìüäðàëòàé áàéíà. ìîä òàðüæ îð÷íîî òîõèæóóëàõ èäýâõ ñàíàà÷ëàãûã õºõ¿¿ëýí äýìæèæ áàéíà. Ìîä òàðèõ ºäðèéã óëñûí õýìæýýíä çîõèîí áàéãóóëñíààð íèéñëýë àéìàã îðîí íóòãèéí õýìæýýíä íèéò 1121003 øèðõýã ìîäûã ñóóëãàæ. Äóíäãîâü. ¿ðèéã õºðø çýðãýëäýý Îðîñûí õîëáîîíû Áóðèàä óëñààñ õóäàëäàí àâàõ. Îéí ¿ðèéí ëàáîðàòîðè áàéãóóëëàãà. Ýíý àæëûã ªâºðõàíãàé. ¿ðèéí ëàáîðàòîðèéí òóõàé” ñýäýâò ñàíàë ñîëèëöîõ óóëçàëòûã çîõèîí áàéãóóëñàí áàéíà. Сүүлийн жилүүдэд тухайлбал. Ãîâü-Àëòàé аймгийн çàãàí ойн үр ò¿¿õ òүр хэсэг сонгоõ. Óâñ àéìãèéí “6 ìè÷èä” õîðøîî. ñººãíèé ¿ðèéí 836 êã ¿ðýíä ÷àíàðûí ¿ç¿¿ëýëòýýð ÷àíàðûí øèíæèëãýý õèéæ ¿éë÷èëñíèé çýðýãöýý “Ìîíãîë îðíû îéí ¿ðèéí àæ àõóé. Äîðíîä àéìãóóä 169-290 ìÿíãàí ìîä òàðüæ õóøóó÷èëëàà. Òóõàéëáàë. æèìñ æèìñãýíý òàðèàëàõ õºäºë㺺íèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð 320 àéëä 32700 ìÿí òºãðºãèéí óðàìøóóëàë îëãîæýý. улсын бүртгэлд бүртгэн баталгаажуулах ажлыг õèéëýý.7 ìÿí ìîä óðãàæ áàéãàà ä¿í ãàðñàí áàéíà Ìîä òàðèõ ºäðèéí õ¿ðýýíä òóæèéí íàðñíû òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàðò òàðüæ óðãóóëñàí 4708 ãà îéí òàëáàéã óëñûí îéí ñàíä á¿ðòãýí õ¿ëýýí àâ÷.9 õóâèéí àìüäðàëòàé ãàðñàí áàéíà. ¿ðèéí óëñûí íººöèéí ñàíãèéí ìîä. Ãоâü-Àëòàé àéìãèéí 10 õýñýã ãàçàðò 835 ãà òàëáàéã çàãèéí ¿ð ò¿¿õ ò¿ð òàëáàé áîëãîí ñîíãîí òóñãààðëàæ. “¯ð æèìñ” õîðøîî. Óâñ àéìãèéí Íàðàíáóëàã. Óëààíãîì çýðýã ñóìäûí 30 ãàðóé àéë ºðõ. Òýð÷ëýí ойн үрийн аж ахуйг хөгжүүлэх. Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíû íýðýìæèò “Áàéãàëü îð÷íû ÿàì-20 òºãºë” áàéãóóëëàà. ìîä ìîäîí ìàòåðèàë òàðüö ñóóëãàöûí ¿çýñãýëýí õóäàëäààã õàìòðàí çîõèîí áàéãóóëàõ бэлтгэл ажлыг гүйцэтгээд байна. îéã íºõºí ñýðãýýõ àæëûí õýðýãöýýíä ìàíàé îðíû íºõöºëä óðãàõ áîëîìæòîé. èðãýä. Îëîíõè àéìàãò ìîä òàðèõ ºäðèéã õºäºëìºð õàëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñòýé õàìòðàí çîõèîí áàéãóóëæ õºäºëìºð ýðõëýýã¿é áîëîí áàãà îðëîãîòîé èðãýäèéã ºðãºí îðîëöóóëæ ìºíãºí óðàìøèë îëãîñíû çýðýãöýý àéìàãò “Ìîä òàðüæ óðãóóëñàí èðãýí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãàä óðàìøóóëàë îëãîõ” æóðàì áàòàëæ. “Áèæèéí áóëàã” ÕÕÊ. Äóíäãîâü. àéìãèéí Çàñàã äàðãà íàðûí çàõèðàìæ ãàðãàí õàìãààëàëòàíä àâààä áàéíà. 5 àæ àõóéí íýãæ 3200 îð÷èì ìîä òàðüæ ãýðýý áàéãóóëàí àæèëëàæ áàéíà.

Çàâõàí àéìãèéí 19 ñóìàíä õèéãäñýí îé çîõèîí áàéãóóëàëòûí õýýðèéí õàéãóóë ñóäàëãààíû àæëûí ¿ð ä¿íã íýãòãýí áîëîâñðóóëàõ. íîãîîí çóðâàñ áàéãóóëæ áàéãàà àðãà òóðøëàãûã ñóäëóóëàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàâ. 200. ªâºð Ìîíãîëûí Òóíüëî õîò. 9 . ªìíºãîâü àéìãèéí Äàëàíçàäãàä ñóìàíä ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàð. íàðñíû 40. Äîðíîä àéìãèéí 3 àæ àõóéí íýãæèéí ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàðò 12 ç¿éëèéí ìîä áóòíû 597. æèìñãýíèé íîãîîí ìº÷èð ¿ðæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð àøèãëàæ ¿õðèéí í¿ä. øèðõýã íàâ÷èò ìîäíû ñóóëãàö óðãóóëæ áàéíà.0 ìÿí. Îé óñíû õàéãóóë ñóäàëãààíû òºâèéí Ìîäëîã óðãàìëûí öýöýðëýãò ýíý îíä òóñ á¿ð íü 180 ì2 òàëáàé á¿õèé 4 øèðõýã õ¿ëýìæ áàðüæ àøèãëàëòàíä îðóóëàí 180 ì2 òàëáàé á¿õèé íýã õ¿ëýìæèíä øèíýñíèé 100. 180 ì2 òàëáàé á¿õèé íýã õ¿ëýìæèéã æèìñ. ñóóëãàö ¿ðæ¿¿ëñýí áàéíà. Îé çîõèîí áàéãóóëàëòûí àæëûí òàëààð. 2-3 íàñòàé íèéò 10. 360 ì2 òàëáàé á¿õèé 2 õ¿ëýìæèíä õ¿íñíèé íîãîî. ¿éëäâýðëýõ òàðüö ñóóëãàöûí õýìæýý æèëýýñ æèëä íýìýãäýæ áàéíà.0 ìÿí.øèðõýã áóðãàñ. Ìîäëîã óðãàìëûí öýöýðëýãèéí áîéæóóëàõ òàëáàéä õóðäàí óðãàäàã Ïîëüø áóðãàñíû 12000 øèðõýã ìº÷èð òàðüñàí íü 75 õóâèéí àìüäðàëòòàé óðãàæ áàéíà.0 ìÿíãàí øèðõýã øàð õóàéñ. ÷àöàðãàíû 8. 2007 îíä óëñûí õýìæýýíä 75 ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàðò ìîä áóòíû 23 ñàÿ òàðüö.øèðõýã ã¿éëñ.0 ìÿí. öºëæèëòýýñ õàìãààëæ ìîä òàðüæ. 47. áóò ñººãèéã òàðèìàëæóóëàõ àæëûã õèéâ . ñóóëãàö ¿ðæ¿¿ëæ áàéãàà àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí ñóðòàë÷èëàõ òóðøëàãûã õàðèëöàí ñîëèëöîõ “Öýöýðëýãæ¿¿ëýëò-2007” ºäºðëºãèéã çîõèîí áàéãóóëàâ. Öóãëóóëãûí õýñýãò øèíýýð ìàíàé îðîíä áàéäàãã¿é ñîëîíãîñ æîäîî.0 ìÿí. Õóðäàí óðãàäàã áóðãàñ ìîäûã òàðüæ óðãóóëæ áàéãàà “ÁÄ” ÕÕÊ-èé òóðøèëòûã íýâòð¿¿ëýõ àæëûã Ìîäëîã óðãàìëûí öýöýðëýã. 20. øèðõýã. Îðõîí àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáàíû äýðãýäýõ ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàðò 30. Òóæèéí íàðñíû áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçàð ìýðãýæëèéí ò¿âøèíä õ¿ðñýí ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà.0 ãàðóé ìÿí. 1:50000 ìàñøòàáòàé îéí òàðõàëòûí çóðàãëàë õèéõ.øèðõýã ÷àöàðãàíà.øèðõýã óëèàñ. ÒÕÃÍ-èéí õàìãààëàëòûí çàõèðãààäûí äèéëýíõ íü ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàðòàé áîëñíû äîòðîîñ Ãîâèéí èõ äàðõàí öààçàð ãàçàð.Îéæóóëàëò öýöýðëýãæ¿¿ëýëòèéí àæèë ÿâóóëàõ ãîë ¿íäýñ áîëñîí ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí àæëûã ºðãºæ¿¿ëýõýä àíõààðàë òàâüæ áàéíà.0 ìÿí.0 ìÿí. øèðõýã òàðüö óðãóóëàëàà. Ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí àæèë ýðõýëäýã àæ àõóéí íýãæ¿¿äèéí àðãà áàðèë òºãºëäºðæèæ. 30. ºðãºñò õýìõ òàðüæ. Øàäèâëèíãèéí áóðãàñíû ïëàíòàöèä õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. 650. óðüä ºìíº íü òàðèìàëæóóëààã¿é ãàíäèãàð çýðýã 100 øàõàì ìîä. Æèðìýí àéìãèéí Õîð÷èí íóòàãò ýëñíèé í¿¿ëò. 6 õ¿ëýìæ áàéãóóëàâ. öàãààí óëèàñ. 2007 îíä Á¿ãä íàéðàìäàõ Ñîëîíãîñ óëñààñ õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà ÌîíãîëÑîëîíãîñûí “ Íîãîîí õýðýì” òºñëèéí õ¿ðýýíä Òºâ àéìãèéí Ë¿í. ìºíãºëºã óëèàñ.232 øèðõýã. Õîâä àéìãèéí “¯ð æèìñ” õîðøîîíû ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí ãàçàðò 760.0 ìÿíãàí øèðõýã õàéëààñíû ñóóëãàö. ø ñóóëãàö áîéæóóëàâ.0 ìÿí. Òàðüö. 50.0 ìÿí.øèðõýã õàéëààñ.0 ìÿíãàí øèðõýã øèíýñíèé òàðüö óðãóóëàâ.

5 ìÿí.ãàðñàí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã àøèãëàí òóõàéí àéìàã.0 226. Óëààíáàäðàõ ñóìäàä çàãàí îéä õýýðèéí õàéãóóë ñóäàëãààíû àæëûã õèéæ ã¿éöýòãýýä îäîî çàãàí îéí çóðàãëàë. Õºâñãºë. Áîãä Õàí óóëûí ÄÖÃ-ûí 27. òîîöîîíû àæëûíõàà 60 ãàðóé õóâèéã õèéãýýä áàéíà. õºíººëò øàâüæòàé òýìöýõ àæëûã ººðèéí õºðºí㺺ð 125 ãà-ä.ãà) 240. Çàâõàí.7 1600. ãà.3 27.2 ìÿí. ºâ÷èíòýé òýìöýõ àæëûí ºíººãèéí áàéäàë. Ýíý íü 2002 îíä Áóëíàéí íóðóóíä ãàðñàí îéí ò¿éìðèéí õîð óðøèã áîëîõûã òîãòîîæýý. Õºâñãºë.ä îðîí íóòãèéí õºðºí㺺ð. Îðõîí.ãà) 17. ºðººñãºë õ¿ð ýðâýýõýéí ºíäºã ò¿¿æ óñòãàõ àæëûã 5.0 897. Äîðíîãîâü àéìãèéí çàã á¿õèé Õàòàíáóëàã. Äóíäãîâü àéìãèéí ªëçèéò. ñóìûí îéí ìåíåæìåíòèéí òºñºë áîëîâñðóóëàõ àæëûã ñóì òóñ á¿ðýýð á¿ðýí õèéëýý. “Îéí õºíººëò øàâæ. ãà òàëáàéä çîõèîí áàéãóóëàí àæèëëàà. Îéí õºíººëò øàâæ ºâ÷èíòýé òýìöýõ àæèëä “Fly Mongolia” ÕÕÊ-èéí õî¸ð øèðõýã æèæèã îâðûí îíãîöûã íèñëýãò àøèãëàâ. ãà áàéãàà áºãººä 1991 îíîîñ 58. Îé õàìãààëàõ àðãà õýìæýý ¯ç¿¿ëýëò 2006 2007 Îéí çîõèîí áàéãóóëàëòûí àæèë (Ìÿí.4 ìÿíãàí ãà îéí ñàíä ÿâóóëñàí íü ºìíºõ îíòîé õàðüöóóëàõàä 10 ãàðóé ìÿí. Íèéñëýëèéí Ìîí àíàëèòèê. ªâºðõàíãàé çýðýã àéìãóóäûí îéí ñàí á¿õèé èõýíõè ñóìäûí íóòàã. Ñàéíøàíä.0 Îéí õºíºëò øàâüæèéí ñóäàëãààíû àæèë (Ìÿí. òóëãàìäñàí àñóóäëóóä. Àðõàíãàé àéìàã 3000 ãà. Îéí õºíººëò øàâæòàé òýìöýõ àæèëä æèæèã îâðûí õýò õºíãºí îíãîö àøèãëàí àãààðààñ 11. Âàòèêàíû òºëººëºã÷èéí ãàçàð çýðýã 3 àæ àõóéí íýãæ.ãà) 777. óñòãàë òýìöëèéí àæëûã ÿâóóëàõ øààðäëàãàòàé áàéñíààñ 2007 îíä 27. Àðõàíãàé. Äîðíîä àéìãèéí ñóìäóóä. Ìàíäàõ. ãà òàëáàéä îéí õºíººëò øàâæèéí ãîëîìò ¿¿ñýæ. Ìàíàé óëñûí õýìæýýíä íèéò 92. øèéäâýðëýõ àðãà çàì.3 ìÿí.3 ìÿí. ãà-ãààð õîðîãäñîí áàéíà. Îðõîí 560 ãà-ä îðîí íóòãèéí òºñ⺺ð èðãýäèéí îðîëöîîòîéãîîð õîðòîí óñòãàëûí àæëûã òóñ òóñ õèéæýý. òîîöîîíû àæëûã ã¿éöýòãýâ.8 ìÿí.4 Îéí õºíºëò øàâüæòàé òýìöýõ àæèëä çàðöóóëñàí õºðºí㺠(Ñàÿ òºã) 115.4 ñàÿ ãà îéí òàëáàéä õýýðèéí õàéãóóë ñóäàëãààíû àæëûã 2007 îíä õèéæ ã¿éöýòãýýä çóðàãëàë. Áóëãàí. ¿¿ðãèéí ø¿ðøèã÷ áàãàæ àøèãëàí ãàçðààð 10. ãà.Òýìöëèéí àæëûí ¿ð ä¿í 65-90 õóâüòàé áàéíà.4 ìÿí. Òºâ. Îéí õºíººëò øàâüæèéí òàðõàëòûí ñóäàëãààíû àæëûã Õýíòèé. ºâ÷èíòýé òýìöýõ àæëûí òàëààð. Óëààíáààòàð õîòûí íîãîîí á¿ñ. Îéí õºíººëò øàâæ.ãà-ààð íýìýãäëýý. Çàâõàí àéìàãò ÿâóóëñàí îé çîõèîí áàéãóóëàëòûí àæëûí ¿ð ä¿íãýýñ ¿çýõýä îéãîîð á¿ðõýãäñýí òàëáàé 493. Òºâ àéìãèéí îé á¿õèé íèéò 19 ñóìûí 1. ãà òàëáàéä òýìöëèéí àæëûã çîõèîí áàéãóóëëàà. õàìòûí àæèëëàãàà“ ñýäýâò ýðäýìòýí ñóäëàà÷äûí óóëçàëòûã çîõèîí áàéãóóëæ òýäíèé ñàíàë çºâëºãººã òýìöëèéí àæëûí àðãà òåõíîëãè áîëîâñðóóëàõäàà òóñãàí àæèëëàâ.6 Îéí õºíºëò øàâüæòàé òýìöýõ àæèë (Ìÿí.7 ìÿí.8 10 .

Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ ò¿éìðýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òàëààð ìîíãîëûí ¿íäýñíèé îëîí íèéòèéí òåëåâèçýýð ñóðòàë÷èëãàà /ðîëèê/ .2 ìÿíãàí ãà íü îéí òàëáàé. Íèéñëýëä 47 óäàà. Òºâ àéìàãò 23 óäàà. Ýíý îíä ò¿éìýðò íýðâýãäñýí òàëáàéí õýìæýýã ºíãºðñºí îíû ìºí ¿åòýé õàðüöóóëáàë 2 äàõèí íýìýãäñýí òîîöîî ãàð÷ áàéíà. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí õàìãààëàëòûí çàõèðãààäààð äàìæóóëàí èðãýä. Îðîí íóòàãò ò¿éìðèéí ìîðèí ýðã¿¿ë ãàðãàõ. Áóëãàí àéìàãò 17 óäàà. Áîãä óóëûí äàðõàí öààçòàé ãàçàðò 216 óäàà ò¿éìýð ãàð÷. Àðõàíãàé àéìàãò 3 óäàà. Áàéãàëèéí óðãàìëûã òàðèìàëæóóëàí àøèãëàõ àæëûã õºõ¿¿ëýí äýìæñýíýýð 7 àéìàãò íèéò 500-ãààä ãà ãàçàðò 11 . îðîí íóòãààñ 6433 õ¿í. àæ àõóéí íýãæ¿¿äýä òàðààâ. Áàÿíõîíãîð àéìàãò 3 óäàà îé. ýä ìàòåðèàëûí õîõèðîë 27655.7ìÿíãàí ãà íü õýýðèéí ò¿éìýð áàéâ. Îé õýýðèéí ò¿éìýðèéí 21 ýçýí õîëáîãäîã÷èéã. áóñàä ñîíèí õýâëýëýýð óõóóëãà ñóðòàë÷èëãààíû öóâðàë íèéòëýë ÿâóóëæ. âåá õóóäñàíä òàâèõ. Õàðèí Õºâñãºë àéìàãò îéí òîäîðõîé òàëáàéã ìàë÷èí ºðõºä õàðèóöóóëàí ãýðýý áàéãóóëæ àæèëëàæýý. Ò¿éìðèéí áàéðøëûã àâ÷ ¿çâýë Ñýëýíãý àéìàãò 32 óäàà. Õýíòèé àéìàãò 17 óäàà. ªâºðõàíãàé. ªâºðõàíãàé àéìàãò 7 óäàà. Äàðõàí-Óóë àéìàãò 4 óäàà. Óâñ àéìàãò 8 óäàà. Òóõàéëáàë Îðõîí àéìàãò 15 õýñýã ãàçàðò 7 ñàðûí õóãàöààòàé óðàìøóóëàëòàé ìîðèí ýðã¿¿ë òîìèëîí àæèëëóóëæ 515. Äîðíîä çýðýã 9 àéìãèéí 23 ñóìûí íóòàãò ãàðñàí ò¿éìðèéí ãîëîìò. íèéñëýë Óëààíáààòàð õîòûí 7 ä¿¿ðãèéí íîãîîí á¿ñ. õàìðàõ òàëáàé. àéë ºðõ.0 ìÿíãàí òºãðºãèéí çàðäëûã Áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãààñ ãàðãàñàí áîë Äîðíîäîä 346 öýãò ìîðèí ýðã¿¿ë àæèëëóóëñàí áàéíà. õýýðèéí ò¿éìðýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òàëààð. 54 ò¿éìðèéí ãàðñàí øàëòãààí íºõöºëèéã òîãòîîëîî. Çàâõàí àéìàãò 6 óäàà. Äîðíîä àéìàãò 24 óäàà. Îðõîí àéìàãò 4 óäàà. Õýíòèé. ¯¿íýýñ 514. óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çóðàãò õóóäàñ 40. òºâ.8 ìÿí/òºã. Òºâ. ìàë÷èí ºðõ¿¿äýä õàðèóöóóëàõ çýðýã òîäîðõîé àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëæ èðëýý.Îé. õýýðèéí ò¿éìýð ãàðñàí áàéíà. Áóëãàí. ̺í óлсын тусгай хамгаалалттай газар нутагт болоод орчны б¿сэд нийт 17 удаагийн т¿ймэр гарч 37000 гаруй га талбайг хамарсан байна. 1103. Ñ¿õáààòàð àéìàãò 1 óäàà. Áàéãàëü îð÷íû ÿàìàíä ºäºð òóòàìä. 2007 îíä 12 àéìãèéí 81 ñóì. Õºâñãºë àéìàãò 17 óäàà. ÿâöûã çóðàãëàæ. Ýíý îíä ãàðñàí 216 ò¿éìðèéã óíòðààõàä Îíöãîé áàéäëûí ãàçðààñ 2396 õ¿í. îðîí íóòãèéí õîëáîãäîõ ãàçðóóäàä øààðäëàãûí äàãóó õýâëýí ºã÷ ¿éë÷èëñýí áàéíà. Àðõàíãàé. Õîâä. Õºâñãºë.2 ìÿíãàí òºãðºãèéí øóóä çàðäàë ãàðëàà.7 ìÿíãàí òºãðºã òóñ òóñ áîëæýý. íèéñëýëèéí Áàéãàëü îð÷íû àëáàä. Îíöãîé áàéäëûí åðºíõèé ãàçàð.0 ìÿíãàí øèðõýãèéã õýâë¿¿ëæ àéìàã. íèéò 641 òåõíèê õýðýãñýë àæèëëàæ îé õýýðèéí ò¿éìðèéã óíòðààõàä 183909. Õîâä àéìàãò 3 óäàà. Óðãàìëûí íººöèéã õàìãààëàõ. 589. Ò¿éìðýýñ ó÷èðñàí íèéò õîõèðîë 193128300. Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé ãàçðààñ îé õýýðèéí ò¿éìðèéí ãîëîìòûí ìîíèòîðèíãèéí àæëûã 2 äóãààð ñàðûí 20-íîîñ ýõëýí õèéñýí áà Ñýëýíãý.9 ìÿíãàí ãà òàëáàé ò¿éìýðò íýðâýãäæýý.

Óâñ àéìàã Õàðõèðàà.3.ãà òàëáàéä õºíººëò öàðöààòàé òýìöýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëëàà. íºõºí ñýðãýýõ. Õîâä àéìàã 7 ñóìûí 1105. 4 ñóìûí 20 ìÿí. áàéðøèë. äîëãèîò ãèø¿¿íý. ¿íýãýí ñ¿¿ëò ëèäýð. Àíõíû 15 òàõèéã 1992 îíä àâ÷èðñíààñ õîéø õî¸ð æèë òóòàì. òàëààð: 3. Äàðüãàíãà. Ýä¿ãýý Òºâ àéìãèéí Õóñòàéí íóðóóíààñ ãàäíà Ãîâü- 12 . ã¿¿í õºõ óðãàìàë. Ãîâü-Àëòàé Äîðíîãîâü àéìãèéí íóòàãò õîâîð òóðóóòàí àìüòàí. õàìãààëàõ òºñëèéã 2005-2007 îíû õóãàöààíä õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. õàð ºâñ çýðýã óðãàìëûã òóñ òóñ òàðèàëæ áàéíà. Áóëãàí àéìàã 4 ñóìä 5000 ãà òàëáàéä ìåõàíèê.5 ñàÿ òºã çàðöóóëàâ. Áèîëîãèéí òºðºë ç¿éëèéã õàìãààëàõ Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíû òºñâèéí òîäîòãîë. ºíäðèéí õýìæýý 10 äàõèí áóóð÷ íèéò óðãàìëûí 94.1 õóâü íü öýöýãëýõã¿é áéãààãààñ ¿ðýýð íºõºí ñýðãýõ ÿâö áóóð÷ áàéíà. Õîâä àéìàãò àðãàëü õîíü. Ò¿ðãýí. Áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãààñ ªìíºãîâü. òýíäýý òîãòâîðòîé ºñºæ îäîî 200 ãàðóé òîëãîéä õ¿ðýâ. öààøèä áàéãàëüä áèå äààí òîãòâîðòîé îðøèí áàéæ ÷àäàõ ïîïóëÿöè áóé áîëãîõ àæèëä áàãàã¿é àíõààðàë òàâüæ áàéíà. Ãîâüñ¿ìáýð àéìãóóäàä Àðãàëü õîíèíû. Ñ¿ðã¿¿ä ººð ººðèéí ýçýìøèë íóòàãòàé áîëæ. ÷àöàðãàíà. Ýðäýíýöàãààí. Ò¿ìýíöîãò ñóìäàä óðãàìëûí íººö òîãòîîõ ñóäàëãàà õèéâ. Áàÿíõîíãîð àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà Áðèäæ” ãðóïòýé õàìòðàí 2 ãà-ä ÷èõýð ºâñ òàðèìàëæóóëæýý.3 ìÿí ãà-ä ñóäàëãàà ÿâóóëæ Öàðöààòàé òýìöýõ àæëûã 20 ìÿí ãà-ä õèéæ óëñûí òºñ⺺ñ 41. äýðýâãýð æèðãýð¿¿. íèéòäýý 5 óäààãèéí òýýâýðëýëòýýð 84 òàõü Ãîëëàíäààñ àâ÷èðñàí þì. Ìºí “Ýêîïëàíò” ÕÕÊ-ààñ õ¿íñíèé çîðèóëàëòòàé ÑÒÈÂÈÀ ãýäýã Áðàçèë ãàðàëòàé óðãàìëûã òóðøèëòûí æóðìààð òàðèàëàõ ñóäàëãàà õèéëýý. Òàõü àäóóã ñýðãýýí íóòàãøóóëæ çýðëýãø¿¿ëýí. íººöèéã òîäîðõîéëîâ. òóøààëûí õýðýãæèëòèéã õàíãàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëëàà. Õýíòèé.çýýðãýíý. ¿õðèéí í¿ä. ÷èõýð ºâñ. ßíãèð ÿìààíû òàðõàö áàéðøèë íººöèéí ¿íýëãýýã õèéæ äýëõýö íóòàã. áîëîí áèîëîãèéí àðãààð ¿ëèéí öàãààí îãîòíûã óñòãàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàâ. Ãîâü-Àëòàé àéìàã 10 ñóìûí 50 ìÿíãàí ãà òàëáàéä ¿ëèéí öàãààí îãòîíî. Áýë÷ýýðèéí óðãàìëûí íººöèéí ñóäàëãààã õýä õýäýí ãàçàðò õèéñíýýñ Áàÿí-ªëãèé àéìàãò õèéñýí ýíý æèëèéí ñóäàëãààã 1961 îíûõòîé õàðüöóóëàõàä óðãàìëûí ç¿éëèéí òîî 33 õóâèàð. 2007 îíä “Áàéãàëèéí óðãàìàë àøèãëàõ äýýä õýìæýýã òîãòîîõ òóõàé” Áàéãàëü îð÷íû ñàéäûí 174 òîîò òóøààëûã áàòëóóëæ. Óâñ àéìàã öàðöààíû òýìöëèéí àæëûã òàðõàëò á¿õèé ñóìäûí íóòàãò. Öàãààíøóâóóò óóëñûí õîâîð õîâîðäñîí áà àøèãò óðãàìëûí ñóäàëãààã Àëòàé ñî¸íû òºñëèéí ñàíõ¿¿æèëòýýð Õîâä èõ ñóðãóóëèéí áèîëîãèéí òýíõèìòýé õàìòðàí õèéëýý. ÌÓÈÑ-èéí Óðãàìàë ñóäëàëûí òýíõèì-ÕÀÀÈÑ-èéí Ýêîëîãè-òåõíîëîãèéí òºâòýé õàìòðàí Ìîíãîë îðíû íýí õîâîð. õîâîð óðãàìëûí ãåíåôîíäûã áàéãóóëàõ. ìîíãîë õóí÷èð.

Áººðãèéí íóðóóíû àðãàëü õîíü. Àâ÷ õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà áîäëîãî øèéäâýðèéí ¿ð ä¿íä äýëõèéä õîâîðäñîí àìüòíûã õàìãààëàõ àðãà õýìæýýíä àõèö ãàðëàà. Öîãò ñóìûí Áàÿíòîîðîé áàãèéí íóòàãò Ìàçààëàéí ëàáîðàòîðè áîëîí òýæýýëèéí áàðèëãûã áàðüæ àøèãëàëòàä ºãººä áàéíà. Ãîâüñ¿ìáýð àéìàã ×îéðûí áîãä. öààøèä áàéãàëüä áèå äààí îðøèí áàéæ ÷àäàõ ïîïóëÿöèéí ¿íäýñ áàòòàé òàâèãäëàà Äýëõèéí áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãèéí Ìîíãîë äàõü õºòºëáºðèéí ãàçàð Øèíæëýõ óõààíû àêåäåìèéí Áèîëîãèéí õ¿ðýýëýí. Áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçðûí õàìãààëàëòûí çàõèðãàà Ãîâüãóðâàí ñàéõàí óóëàíä àíãèéí òîîëëîãî. Õîâä àéìàãò ÿâóóëñàí ñóäàëãààãààð àðãàëü õîíü.1-4 äàõèí öººðñºí ä¿í ãàð÷ áàéãàà áîëîâ÷ áóëãàíû íººö. Àíãèéí áàéðøèë íººöèéí ñóäàëãààã áàéãàëü õàìãààëàã÷äûí õ¿÷ýýð çîõèîí áàéãóóëàí õèéõýä çàðäàë áàãàòàé õàìãèéí ¿íýí çºâ òîîã ãàðãàõ áîëîìæèéã îëãîæ áàéíà. ÿíãèð ÿìàà çýðýã çýðëýã àí àìüòíû áàéðøèë íóòàãò õóæèð.àëòàé àéìãèéí Áóãàò ñóìûí íóòàã . Õºâñãºë àéìãèéí áàéãàëü õàìãààëàë÷äûí áàéíãûí àæèãëàëò ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä ãîëëîõ àí àìüòäûí òîî 2. ñ¿ðãèéí á¿òöèéã ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëñíèé ¿ð ä¿íä 2007 îíû ýõ ãýõýä áàðàã 2 äàõèí ºñ÷ 2980 îð÷èì áîëëîî. Óâñ íóóðûí àé ñàâûí äàðõàí öààçàò ãàçðóóäûí õàìãààëàëòûí çàõèðãàà Àëòàé Ñîåíû òºñëèéí ñàíõ¿¿æèëòýýð Áàÿíç¿ðõèéí íóðóóíä õ¿äðèéí ñóäàëãààã òóñ òóñ ÿâóóëñàí áàéíà. øèíæëýí ñóäëàõ. áàéãàëüä áóöààæ çýðëýãø¿¿ëýõ çîðèëò àìæèëòòàé á¿òýæ. äàâñ òàâèõ. 13 . Óâñ íóóðûí àé ñàâûí äàðõàí öààçàò ãàçðûí 10 öýãò áàéãàëü õàìãààëàã÷èä èðâýñèéí ìîíèòîðèíãèéí ñóäàëãààã óëèðàë òóòàì ÿâóóëæ áàéíà Áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãààñ òîäîðõîé õýìæýýíèé õºðºí㺠ãàðãàæ. Àðãàëü õîíèíû íýãäñýí òîîëëîãîîð Óâñ àéìàãò 811 êì2 íóòàãò 550-600 îð÷èì àðãàëü õîíü áàéðøäàã áîëîõûã òîãòîîâ. Ñóäàëãààíû ¿ð ä¿í íü ýíý ç¿éë àìüòíûã õàìãààëàõ. Ìÿíãàí óãàëçàòûí íóðóó.Áèæèéí ãîë. Öàãààí øóâóóò óóë. Áºõìºðºí ñóìûí õèë îð÷ìûí àðãàëü õîíèíû í¿¿äëèéí øèëæèëò. ýêîñèñòåìä îíöãîé ¿¿ðýã á¿õèé ýäèéí çàñãèéí ºíäºð ¿ð àøèãòàé íýí õîâîð. ÿíãèðûí áàéðøèë íóòàã èõ ýçëýãäýæ áàéãààã òîãòîîâ. õîâîð çàðèì àí àìüòíûã õàìãààëàõ. Ìîíãîë áºõºíãèéí ïîïóëÿöè 2005 îíä 1500 îð÷èì áîëòîë öººð÷ ò¿¿õýí òàðõàö íóòãèéíõàà äºíãºæ 20-30 õ¿ðòýëõ õóâüä ¿ëäýæ óñòàæ ¿ã¿é áîëîõ ò¿ãø¿¿ðèéí áàéäàëä îðñíûã õàðãàëçàí òîäîðõîé õàìãààëàõ. Ñàíñàð óóëàíä. Çàâõàí àéìãèéí ĺðâºëæèí ñóìûí íóòàã – Õîìûí òàëä òàõü ñýðãýýí íóòàãøóóëæ áàéíà. óñ çàäãàéëàõ. Ñóäàëãààãààð Óâñ àéìãèéí óëñûí õèë îð÷èìä Áºõìºðºí. Èéíõ¿¿ òàõèéã óóãóóë íóòàãò íü ñýðãýýí íóòàãøóóëæ. ÀÍÓ-ûí Äåíåâðèéí çîîëîãèéí ñàíòàé õàìòðàí Ñàãèë. òàðõàö íýìýãäñýí ãýñýí ä¿ãíýëòèéã õèéñýí áàéíà. àìüäðàõ òààòàé îð÷èí á¿ðä¿¿ëýõ áèîòåõíèêèéí àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëëýý. Ñàãèë ñóìä íèéò 453 êì2 íóòàãò 220-240 îð÷èì àðãàëü õîíü áàéðøäàã áîëîõûã òîãòîîæýý. çîõèñòîé àøèãëàõ àãíóóðûí ìåíåæåìåíòèéã áèé áîëãîõîä ñóóðü ìýäýýëýë áîëîõ þì. ñýðãýýí íóòàãøóóëàõ àæèëä 100 ñàÿ òºãðºãèéí ñàíõ¿¿æèëò õèéãýýä áàéíà. òîî òîëãîéí õºäëºë ç¿éã ðàäèî äîõèîëîëûí àðãààð òîäîðõîéëîõ õýýðèéí ñóäàëãààã ÿâóóëæ áàéíà.

Ñýëýíãý àéìãèéí Ìàíäàë ñóìûí “Áàÿíãîë” íºõºðëºë. Áàãà ãàçðûí ÷óëóóíû îð÷èìä èäýâõòýí áàéãàëü õàìãààëàã÷äûã òîìèëîí àæèëëóóëàõ çýðýã àðãà õýìæýýã àâñàí áàéíà.Àí àìüòíûã õàìãààëàõ ÷èãëýëýýð àæ àõóéí 7 íýãæ ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ àâ÷ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãààãààñ Òºâ àéìãèéí ̺íãºí ìîðüò ñóìûí “Ýðäýíý ñîãîî” õîðøîî. хязгаарлагдмал орчинд нутаглаж байгаа Áаданга хүдрийг найдвàртай хамгаалж өсгөн үржүүлэхийн тулд одоо байгаа орчинд нь хамгаалан хашиж гаршуулах ажлыг мэрãýжлийн байгууллагын шууд удирдлàгаар орон нутгийн ард иргэдийг оролцуулан нэн даруй хийх шаардлагатай байгаа юм.0 ìÿíãà áîëòëîî õîðîãäñîí áàéíà. Áàÿíç¿ðõèéí íóðóóíû Áàäàíãà õ¿äðèéí òàðõàö áàéðøèë íººöèéí ñóäàëãààãààð Их.0 ìÿíãààñ 88. Ýíý îíä Õºâñãºë àéìãèéí Àðáóëàã ñóìä òàðâàãíû íººö òîãòîîõ òîîëëîãî õèéõ. Бага Хºñºðëºãèéí хүдрийн эзэмшил нутгийн хэмжээ 210-410 га ба Нарийн дэл нутгийн баданга хүдрийнõ 550-600 га. Нарийн дэл уулûí баданга хүдрийг хамгаалан гаршуулж үржүүлэх экологийн боломжтой нутаг хэмээн урьдчилан үзэæ öаашид энэ нутгийн экологийн нºхцºë хүдрийн идэш тэжээлийн нөөцийг нарийвчлан тусгайлан судлан тогтоосны үндсэн дээр íýí õîâîðò òîîöîãääîã áàäàíãà õ¿äýð çýðýã õîâîð àìüòíû áàéðøèë Áàÿíç¿ðõèéí íóðóóíû 10800 ãà ãàçðûã óëñûí òóñãàé õàìãààëàëòàíä õàìðóóëàõ ñàíàë ¿íäýñëýëèéã áîëîâñðóóëààä áàéíà. Õºâñãºë àéìãèéí Áàÿíç¿ðõ ñóìûí èðãýí Ý. ͺ㺺 òàëààð ò¿ãýýìýë òàðõàëòòàéí àí àìüòàí áîëîõ òàðâàãíû òîî òîëãîé ýðñ õîðîãäñîíûã ¿íäýñëýí òàðâàãà àãíàëòûã òîäîðõîé õóãàöààíä õîðèãëîâ. Нэр бүхий багахан нутагт. Äóíäãîâü àéìàãò òàðâàãíû íººö õîìñäîæ áóé Àðãûí õàä. Òóõàéëáàë Áóëãàí àéìàãò 2003 îíû áàéäëààð òàðâàãíû òîî 135. Бага Чигэрсэн уóлынх тус бүр 330-350 га байгааг тогтоолоо.×èíáàò òàðâàãà ñýëãýí íóòàãøóóëàõ àæèë õèéæ áàéíà. áóãûí òºë áàðüæ ãàðøóóëñíààð îäîî 35 òîëãîéä õ¿ðýýä áàéíà Óâñ àéìãèéí Öàãààí øóâóóò. Их. Ñ¿õáààòàð Äàðüãàíãà ñóìûí òàëûí àãóéò. Øèëèéí áîãäîä Ýðäýíý öàãààí ñóìààñ 10-ààä òàðâàãà áàðüæ ñýðãýýí íóòàãøóóëàõ àæèë õèéæýý. Òàðâàãà õàìãààëàõ òàëààð àâ÷ õýðýãæ¿¿ëæ 14 . Àðõàíãàé àéìàãò óðõèòàé òýìöýõ àÿíûã çîõèîí áàéãóóëàõ.

øàíä Íóóð.5%. íóóð òîéðìûí 18. îäîî àøèãëàæ áàéãàà áîëîí ñýðãýýí çàñâàðëàõ øààðäëàãàòàé 61 Õºâ. îðîí íóòàãò “պ┠øèíýýð áàéãóóëæ áîëîõ 590 ãàçðûí íýðñ. èðãýäèéí ç¿ãýýñ ÷ àí àìüòíûã õàìãààëàõ ºñãºí ¿ðæ¿¿ëýõ òàëààð ñàíàà÷ëàãà ýõëýë¿¿ä ãàð÷ áàéíà. 1 òí õóæèð áýëòãýæ áóãûí áèîòåõíèêèéí àðãà õýìæýý àâ÷ýý. “ªâºðõàíãàé àéìãèéí Áîãä ñóìàíä Õîâä ãîëûí öººðºì. Óñíû íººö àøèãëàëò õàìãààëàëò Ýíý îíä õèéãäñýí óñíû òîî á¿ðòãýëèéí àæëûí óðüä÷èëñàí ä¿íãýýñ ¿çýõýä òîîëëîãîä õàìðàãäñàí ãîë ãîðõèéí 13. 45 ñóìûí òºâèéí õóäãèéí óñíû ÷àíàðûí ä¿ãíýëò ãàðãààä áàéíà. 3. 10 ãàðóé áóëàã øàíä çàäãàéëæ õàâòãàé òýìýý óñëàõ áèîòåõíèêèéí àðãà õýìæýý àâ÷ýý. áèîòåõíèêèéí îëîí òàëò àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Óñíû ýðýë õàéãóóëûí ä¿íãýýñ ¿çýõýä Óëààíáààòàð õîòûí óíä-àõóéí óñàí õàíãàìæèéí íýìýãäýë øèíý ýõ ¿¿ñâýðèéí çîðèóëàëòààð àøèãëàõ “Òóóë. öýíãýãæ¿¿ëýõ òîíîã òºõººðºìæèéã 15 àéìãèéí 37 ñóìàíä ñóóðèëóóëæ. Àéìàã.áàéãàà àðãà õýìæýýíèé ä¿íä Áàÿí-ªëãèé àéìàãò Òàðâàãà àãíàõ çºð÷èë 70%-èàð áóóðñàí áàéíà. Ãàçðûí äîîðõ óñíû ýðýë õàéãóóëûí àæëûã 4 àéìàã.7% íü øèðãýñýí ä¿íòýé áàéíà. ͺõºðëºë. Ãîâü-Àëòàé àéìãèéí Òîíõèë ñóìûí Öàãààí õºøººòèéí õèéìýë óñàí ñàíãèéí çàñâàðûí àæëûã ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãóóäààð ãýðýýãýýð ã¿éöýòã¿¿ëýâ. Óíäíû óñûã 纺ëð¿¿ëýõ. Òîîëîãäñîí Øèðãýñýí Òîîëîãäñîí Øèðãýñýí Òîîëîãäñîí Øèðãýñýí Òîîëîãäñîí Øèðãýñýí Óñíû òîî á¿ðòãýëèéí óðüä÷èëñàí ä¿í Ãîë. áóëàã øàíäíû 15. Àíãèéí íººö áàÿëãèéã õàìãààëàõ òàëààð îðîí íóòàãò ñóðòàë÷èëãààíû áîëîí. Çàâõàí Èäýð ñóìûí “Ìàíäàõ íàðàí” íºõºðëºë 1òí õàäëàí. öººðºì. íèéñëýëèéí íóòàãò õèéñýí áàéíà. Ãîâèéí èõ äàðõàí öààçàò ãàçðûí õàìãààëàëòûí çàõèðãàà ìàçààëàé õàìãààëàõ áèîòåõíèêèéí àðãà õýìæýýã ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä òîãòìîë õèéæ õýâøñýí áàéíà. òîéðîì Ðàøààí 5230 702 9600 1487 4051 760 374 10 Øèíýýð óñëàëòûí ñèñòåì áàéãóóëàõ èæ á¿ðýí õàéãóóë ñóäàëãààíû àæëûã 12 àéìãèéí íóòàãò .8%. Äîðíîãîâü àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà Õóëàí õàð ñ¿¿ëò õàìãààëàõ ñóðòàë÷èëãààíû õóóäàñ 3000 øèðõýãèéã õýâë¿¿ëæ íóòãèéí èðãýäýä òàðààæ ñóðòàë÷èëñàí áàéíà.4. Ñýëýíãý Ñ¿õáààòàð ñóìûí “Áàòäýì” íºõºðëºë îíäàòîð áîëîí çàãàñ. Áàÿíõîíãîð àéìàã ìàçààëàéä 10 öýãò õîðãîëæèí òýæýýë òàâüæ. Õóøààò ñóìûí èðãýí Ãàíáîëä öººðìèéí àðãààð çàãàñ ¿ðæ¿¿ëæ áàéíà. ðàøààíû 2. ãîðõè Áóëàã. Òýðýëæ ãîëóóäûí áýë÷èð õýñãýýñ 15 .4%. õèéìýë óñàí ñàíãèéí ñóäàëãààã ãàðãàí. Òºâ àéìãèéí Àëòàíáóëàã ñóìûí Øèðýý õ¿¿øèéí õºâ.

öººðºì. ãîðõè.5 õóâü íü áóþó 104 íü àëò îëáîðëîõ ¿éë àæèëëàãàà áàéíà. çàäãàéëàõ àæëûã õèéñýí áàéíà. áóëàã . Òýð÷ëýí îðîí íóòàãò óíäíû óñíû õèìèéí íàéðëàãûã òîäîðõîéëîí. Áàÿí-ªëãèé àéìàã ýíãèéí óóðõàéí õóäãèéí ñòàíäàðòûã áàòàëæ íýã õóäãàíä 80 ìÿí òºã ºãºõ áîëçîë çàðëàí 70 õóäàã ãàðãàæ 200 ãà áýë÷ýýðèéã óñæóóëàí áýë÷ýýð ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýý àâñàí áàéíà. Äîðíîãîâü àéìãèéí ÁÎÀ-äòàé áàéãóóëàí àæèëëàñíààð 27 ãàçàðò áóëàã òîõèæóóëààä áàéíà. Äóíäãîâü àéìàã Áýë÷ýýð óñæóóëàõ àæëûã ñóìä ººðñäèéí õ¿÷ýýð õèéæ ýíãèéí óóðõàéí õóäàã 30-ã ãàðãàñíû äîòîð Ñàéíöàãààí ñóì ìýðãýæëèéí áðèãàäòàé áîëæ 8 óóðõàéí õóäàã ãàðãàñàí áàéíà. Õàíãàéí á¿ñèéí òóëãóóð òºâ Õàðõîðèí õîòûí óñàí õàíãàìæèéí íýìýãäýë øèíý ýõ ¿¿ñâýð. Áóëãèéí ýõèéã õàøèæ. Óñíû ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ îëãîõòîé õîëáîãäóóëàí 100 ãàðóé àæ àõóéí íýãæèéí õ¿ñýëòèéí äàãóó àæëûí õýñãèéí ä¿ãíýëòèéã ¿íäýñëýí 119 àæ àõóéí íýãæèéí çºâøººðëèéã îëãîîä áàéíà.2 ñàÿ øîî ìåòð óñàíä òºëáºð íîîãäñîí áàéíà. Áàÿí-ªëãèé. ªìíºãîâü àéìãèéí Õàíõîíãîð ñóìûí Áàãà áóëãèéí ýõèéã õàìãààëàõ. òîãòîîìæèéã õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûí õ¿ðýýíä Õºâñãºë íóóðàíä æèâæ. Õîâä. á¿õ ñóìäûí Çàñàã äàðãûí çàõèðàìæ ãàðãàæ óñò öýã ãîë. ¯¿íèé 70 õóâèéã íü ýðãýëòýýð äàõèí àøèãëàõ þì. Ãîâü-Àëòàé. øàíäíû îíöãîé áîëîí ýíãèéí õàìãààëàòûí ýð¿¿ë àõóéí á¿ñ¿¿äèéã òîãòîîæýý.6 òýðáóì òºâëºð¿¿ëýõ òîîöîî ãàðãàñíààñ 2. Ä¿ãíýëòýýð äýýðõè àæ àõóéí íýãæ¿¿ä 2007 îíä íèéò 155. Áàÿí-ªëãèé àéìãèéí Öàãààííóóð ñóìûí “Öàãààííóóð”-ûí õóäàëäààíû ÷ºëººò á¿ñèéí óñíû ýðýë õàéãóóëûí õýýðèéí ¿å øàòíû àæëûã ÿâóóëæ. Àðõàíãàé. õàøèæ õàìãààëàõ. ïàñïîðòæóóëàõ àðãà õýìæýýã àâ÷ áàéíà. ÒÕÃÍ-ûí õóóëü. õýìæýýã òîãòîîõ òóõàé” Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí Ãàçðûí òîãòîîëûí äàãóó 32. íóóðûí óñ áîõèðäóóëæ áàéñàí ÎÕÓ-ûí ØÓÀ-èéí “Äûáîâñêèéí” õºëºã îíãîöûã òàòàí ãàðãàõ àæëûã Îðîñ Ìîíãîëûí õàìòàðñàí “Ìîíãîë Ñèáèðü àÿí”. Çàâõàí. Àéìàã îðîí íóòàã ººðñäèéí ñàíàà÷ëýãýýð 287 áóëãèéã. Óñ àøèãëóóëàõ ìýðãýæëèéí ä¿ãíýëòèéã 15 àéìãèéí íóòàãò ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàõ 123 àæ àõóéí íýãæèéí 137 îðä ãàçàð îáúåêò äýýð ãàðãààä áàéãààãèéí 85. òîõèæóóëàõ. Õºâñãºë. Óâñ.0 òýðáóì ãàðóé òºãðºãèéã òºâëºð¿¿ëýýä áàéíà. öººðºì áàéãóóëàõ àæèëä 23 ñàÿ òºãðºãèéã çàðöóóëæ èðãýäèéí îðîëöîîòîéãîîð ã¿éöýòã¿¿ëñýí áàéíà. Äàðõàí-Óóë.Õàðçòàéí àìðàë”-ò õ¿ðòëýõ òàëáàéä ãàçðûí äîîðõ óñíû àøèãëàëòûí íººö 40061. õàìãààëàõ àæëûí ãýðýýã Äîðíîä. íóóð. Áóëãàí.8 ñàÿ øîî ìåòð óñ àøèãëàõ òîîöîî ãàðñàí áºãººä ¿¿íýýñ 32. Áóëãàí àéìãèéí Õèøèã-ªíäºð Áóãàò ñóìä õºâ öººðºì áàéãóóëàõ àæëûã ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãààð. 16 .2 ñàÿ øîî ìåòð óñíû íººö àøèãëàñíû òºëáºðò 2. “Óñ àøèãëàñíû òºëáºðèéí õóâü. Óâñ àéìãèéí 19 ñóìûí ÈÒÕ-ûí òýðã¿¿ëýã÷äèéí òîãòîîëîîð ãîë ìºðíèé ñàâ ãàçðûí çºâëºë áàéãóóëæ.9 ì3/õîíîã-îîð ãàðàâ. ðàøààí. Äóíäãîâü. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí Õîíãîð ñóìûí íóòàãò ¿¿ññýí íºõöºë áàéäëûã ñààðìàãæóóëàõ àæèëä 2 ñàÿ ãàðóé òºãðºã çàðöóóëàí õóó÷èí àøèãëàãäàæ áàéñàí ã¿íèé õóäãèéã òåõíèêèéí óñàí õàíãàìæèíä àøèãëàõ çîðèëãîîð ñýðãýýí çàñâàðëàâ.

õ¿í àìûí ýð¿¿ë ìýíä. óëìààð òàòàí ãàðãàõàä Áàéãàëü õàìãààëàõ ñàíãààñ 27 ñàÿ òºãðºãèéã çàðöóóëààä áàéíà. áàéãóóëëàãóóäûã õàìðóóëàí çîõèîí áàéãóóëæ ÁÎß-íààñ 18 ñàÿ òºãðºã ãàðãàí ñàíõ¿¿æ¿¿ëæ ã¿éöýòãýëýý. Áàéãàëü õàìãààëàõ ñàðûí àÿí Áàéãàëü îð÷íû ÿàì ¿¿ñ÷ áàéãóóëàãäñàíû 20 æèëèéí îé. õ¿ðýýëýí áóé îð÷èíä ñºðºã íºëººëºëã¿é áàéãóóëàõ òóõàé çóðàã òºñëèéí àæëûã ØÓÀ-ûí Ãåîýêîëîãèéí õ¿ðýýëýíä çàõèàëàí ã¿éöýòã¿¿ëýýä áàéíà. øàëãàðóóëòàíä òýíöñýí Õºâñãºë.0 ìÿí øèðõýã áëîê ¿éëäâýðëýí õîãèéí öýãèéí õàøàà.8 8.5. Äàëàíçàäãàä õîòûí õîã õàÿãäëûí àñóóäëû㠓ÿíèé óñ” ÕÕÊ õàðèóöäàã áºãººä 2005 îíä õîã áîëîâñðóóëàõ öåõ áàéãóóëñíààñ õîéø 10 ìÿí òí õîãèéã õ¿ëýýí àâ÷ ÿëãàëò õèéãýýä áàéíà. Õîâä àéìãóóäàä õîã õàÿãäëûí òºâëºðñºí öýãèéã òîõèæóóëàõàä øààðäëàãàòàé ñàíõ¿¿æèëòèéã øèéäâýðëýí õýðýãæ¿¿ëæ ýõëýýä áàéãàà áºãººä 2008 îíä á¿õ àéìãèéã õàìðóóëàõ çîðèëòòîé àæèëëàæ áàéíà. Óëààíáààòàð õîòîä øààðäëàãà õàíãàñàí õîãèéí íýãäñýí öýãèéã õîã õàÿãäëûã äàõèí áîëîâñðóóëàõ. çàõèðàìæààð “Á¿õ íèéòèéã õàìàðñàí èõ öýâýðëýãýýíèé àæèë”-ûã õî¸ð óäàà òºâèéí 6 ä¿¿ðãèéí íóòàã äýâñãýð äýýð ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà èðãýí. Ëàíäôèëëûí àðãàä ò¿øèãëýñýí çàãâàð áîëîõ õîã õàÿãäëûí òºâëºðñºí öýã áàéãóóëàõ òºñëèéí óðàëäààíûã îðîí íóòãûí õýìæýýíä çîõèîí áàéãóóëæ. (òí-îîð) 6314 6839 7325 7. Ýíý àæèëä 16 õ¿íèéã àæëûí áàéíãûí áàéðààð õàíãàæýý. àæèë÷äûí áàéð. 2007 îíä 2619. 3. Àéìãèéí òºâ¿¿äèéí õîã õàÿãäëûí òºâëºðñºí öýã¿¿äèéã ñòàíäàðòûí øààðäëàãà õàíãàñàí. Óëààí÷óëóóòûí õîãèéí öýãèéã çàñ÷ òîõèæóóëàõ àæëûí áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí ¿íýëãýý áîëîí õîëáîãäîõ ñóäàëãààíû àæëûã ÿâóóëæ áàéíà. õóð õîã õàÿãäëûã öýâýðëýõ àæëûã àéìàã îðîí íóòàã á¿ðä çîõèîí áàéãóóëàëòòàéãààð êîìïàíò àæèë áîëãîí ºðí¿¿ëæ áàéíà. ̺í Õºâñãºë íóóðàí äýýã¿¿ð ìºñºí áîëîí óñàí çàìûí òýýâýð ýð÷èìòýé õèéãäýæ áàéñàí ¿åä òóñ íóóðàíä æèâæ óñ áîõèðäóóëæ áàéãàà àâòîìàøèí. õàðóóëûí áàéðëàõ 17 . àíãèëàí ÿëãàõ öåõèéí õàìò èæ á¿ðíýýð áàéãóóëàõ. Íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãûí õàìòàðñàí òóøààë.“Ãîëóáîé êàìåíü” ÕÕÊ-òàé ãýðýý õèéí òýäíèé õºðºí㺺ð òàòàí ãàðãàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàâ. òåõíèê õýðýãñëèéí áàéðøëûã òîäîðõîéëîõ. Ýíý àæëûí õ¿ðýýíä 26 хорооны газар нутагт хоггүй болсон байна. àæ àõóéí íýãæ. Îð÷íû áîõèðäîë äîðîéòëûã áóóðóóëàõ òàëààð Õîã õàÿãäàë.1 òí õîãèéã õ¿ëýýí àâ÷ õàÿãäàë ¿íñýýð 100. íèéñëýëèéí ºäðèéã óãòàæ Áàéãàëü îð÷íû ñàéä. Õîã õàÿãäëûí äàõèí áîëîâñðóóëàëò ¯ç¿¿ëýëò 2005 2006 2007 Æèíãèéí õýìæýý. äàõèí áîëîâñðóóëàõ.0 7.1 Íèéò õîã õàÿãäàëä ýçëýõ õóâü Õîã õàÿãäëûã çàéëóóëàõ..

íàéäâàðòàé ýõ ¿¿ñâýðèéã áàðüæ áàéãóóëàõ. Áàÿíõîíãîð õîòîä ãÿëãàð óóò õóâàíöàð ñàâ äàõèí àøèãëàõ ¿éëäâýð áàéãóóëàãäàæ. àâòîìàøèíààñ ÿëãàðàõ óòààíû áîõèðäëûã áàãàñãàõ. Àãààð äàõü áîõèðäóóëàã÷ áîäèñ 18 . àãààð äàõü õ¿õýðëýã õèé.0. Àçîòûí äàâõàð èñëèéí æèëèéí äóíäàæ àãóóëàìæ 0. àðä èðãýäýýñ ãàðãàæ áóé ñàíàë ñàíàà÷ëàãûã äýìæèõ. àãààðûí ÷àíàðûí õÿíàëò.002. ¯¿íä: àãààðûã áîõèðäëîîñ õàìãààëàõ ÷èãëýëýýð õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷íûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ.ì êã/ì 3 40 SO2 35 NO2 30 25 20 15 10 5 Áî ð-ª í äº ð Õî âä Çóóí ì î ä Ñàéí ø àí ä ª ëãèé Áóëãàí Áàãàí óóð Óëèàñòàé Ì àí äàëãî âü Àðâàéõýýð Óëààí ãî ì Öýöýðëýã Ø àðû í -ãî ë Äàðõàí Äî ðí î ä Ý ðäýí ýò-2 Ý ðäýí ýò-1 Ì º ðº í Ñ¿õáààòàð 0 Ýäãýýð õîò ñóóðèíãèéí àãààð äàõü õ¿õýðëýã õèéí æèëèéí äóíäàæ àãóóëàìæ 0. òýäíèé õýðýãëýã÷äèéã òºâëºðñºí õàëààëòûí øóãàìä õîëáîõ. Õîò ñóóðèí ãàçðûí àãààðûí áîõèðäëûí õÿíàëò –øèíæèëãýýã òîìîîõîí 18 õîòûí 22 ñóóðèí õàðóóë äýýð ÿâóóëæ. ×îéáàëñàí õîòîä õîã õàÿãäàë áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðèéã 15 ñàÿ òºã-ººð îðóóëæ èðýýä áàéíà. õàìãèéí èõ íü 0. õîòðóó ÷èãëýñýí øèëæèëò. àãààðûã õàìãààëàõ ÷èãëýëýýð òºðèéí áóñ áîëîí èðãýíèé áàéãóóëëàãà. õàìãèéí èõ íü 0. äóëààíû öàõèëãààí ñòàíöóóäûã óòàà. ìºí ýíý íü Äàðõàí õîòîä àæèãëàãäàæ àãààðûí ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ 5 óäàà äàâñàí áîõèðäîë èëýðñýí áàéíà. õèéí ò¿ëøíèé õýðýãëýýã íýìýãä¿¿ëýõ. àçîòûí äàâõàð èñëèéí àãóóëàìæèéã òîäîðõîéëæ áàéíà. ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãààíû àæëûã ýð÷èìæ¿¿ëýõ áàãö àñóóäëóóäûã øèéäâýðë¿¿ëýõýýð òóñãàæ õýðýãæèëòèéã çîõèîí áàéãóóëæ ýõëýýä áàéíà. õºäºë㺺íèéã çîõèöóóëàõ.013 ìã/ì3.461 ìã/ì3-ä (Äàðõàí) õ¿ð÷.áàéðûã áàðèõ.005. ãýð õîðîîëëûã áàðèëãàæóóëàõ. öàõèëãààíû øèíý. 2007 î í 45 àãóóëàì æ. Óëààíáààòàð õîòûí àãààðûí áîõèðäëûã áóóðóóëàõ òàëààð ÿàðàëòàé õýðýãæ¿¿ëýõ çàðèì àðãà õýìæýýíèé òóõàé ÓÈÕ-ûí 46 äóãààð òîãòîîëûã ãàðãóóëàâ. áîõèðäóóëàã÷ áîäèñ ø¿¿õ òºõººðºì溺ð õàíãàõ. øèíæèëãýýã ñàéæðóóëàõ. àãààðûí ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ äàâñàí òîõèîëäîë àæèãëàãäààã¿é áàéíà. äóëààí.039 ìã/ì3. Àãààðûí áîõèðäëûã áóóðóóëàõ òàëààð. Îðîí íóòãèéí àãààðûí ÷àíàðûí òºëºâ áàéäëûã 2007 îíä õèéãäñýí õÿíàëòøèíæèëãýýíèé ä¿íãýýð õàðóóëáàë: Àãààðûí áî õèðäëûí ÿâö. äàõèí òºëºâëºëòèéã õèéõ. õàëààëòûí íàì äàðàëòûí óóðûí çóóõíû òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýëèéã õèéõ. Àðâàé õýýð. ̺í Áàÿíõîíãîð õîòîä Ëàíäôèëèéí àðãûã Àëòàí äîðíîä ìîíãîë ÕÕÊ-òàé õàìòðàí íýâòð¿¿ëñýí áàéíà. çàõ çýýëä íèéë¿¿ëñýíèé çýðýãöýý 1855 êã õàÿãäàë ãÿëãàð óóòûã õ¿ëýýí àâ÷ õóäãèéí 21 òàãëàà õèéæýý.123 ìã/ì3-ä õ¿ð÷. ýêîëîãèéí öýâýð ò¿ëø ¿éëäâýðëýí õýðýãëýã÷äèéã õàíãàõ.0.

õàìãèéí èõ íü 0. 1119 áàãà îâðûí õàëààëòûí íàì äàðàëòûí çóóõ òîîëîãäñîí áºãººä ãýð õîðîîëîëä îðøèí ñóóã÷ 136 ìÿíãàí àéë ºðõ¿¿ä æèëäýý 625 ìÿíãàí òîíí í¿¿ðñ.Æèëèéí äóíäàæ ¿ç¿¿ëýëò (ìã/ì3) Áîõèðäóóëàã÷ áîäèñûí íýð 2005 2006 2007 Õ¿õýðëýã õèé. 436 ìîòîöèêë. íèéò 95 ìÿíãàí àâòîòýýâðèéí õýðýãñýë òîîëîãäñîíîîñ àøèãëàëòûí õóãàöààãààð àâ÷ ¿çâýë 88. íèéò 1160 óäààãèéí àæèãëàëòààð àãààðûí ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ 159 óäàà äàâñàí áîõèðäîë 12.083 ìã/ì3-ä õ¿ð÷. äèçåëü. áàéãóóëëàãàä òàâèõ õÿíàëòûí òîãòîëöîî ñàéæèð÷.3-ð ñàðä àæèãëàãäñàí áàéíà. ì êã/ì 3 60 50 40 30 20 10 0 12 1 2 3 ÓÁ-1 4 ÓÁ-2 5 Óñàð Á-3 6 7 ÓÁ-4 19 8 9 10 Õ¿ëöýõ àãóóëàì æ 11 . Õºäºë㺺íò ýõ ¿¿ñâýðèéí õóâüä 92 ìÿíãàí àâòîìàøèí. 779 òðàêòîð. Øèíæèëãýýíèé ä¿íãýýñ ¿çýõýä. 237 ìÿíãàí øîî ìåòð ìîä ò¿ëäýã áàéíà. Áåíçèí. SO2 12.5 30. Òîîëëîãûí ä¿íä ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéí ìýäýýëëèéí ñàí á¿ðäñýíýýð èðãýí. õ¿õýðëýã õèéí äóíäàæ àãóóëàìæ 0. Óëààí áààòàð õî òûí àãààð äàõü õ¿õýðëýã õèéí àãóóëàì æ. õèéí ò¿ëø õýðýãëýí çàìûí õºäºë㺺íä îðîëöîæ áàéãàà àâòîòýýâðèéí õýðýãñëýýñ òîõèîëäëûí áàéäëààð 20-èéã ñîíãîí àâ÷ àâòîìàøèíû ÿíäàíãààñ àãààðò õàÿãäàæ áàéãàà õàÿãäàë óòààíä óãààðûí õèéí õýìæèëò õèéõýä 50 õóâü íü çºâøººðºãäºõ õýìæýýíýýñ èõ áîõèðäîë ãàðãàæ áàéãàà íü òîãòîîãäñîí.0 36. Óëààíáààòàð õîòîä àãààðûí áîõèðäëûã õÿíàõ 4 õàðóóë àæèëëàæ.0 Íèéñëýëèéí õýìæýýíä áàéãàà àãààð áîõèðäóóëàã÷ ñóóðèí ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéí òîîëëîãîîð 183 äóíä îâðûí.0 Àçîòûí äàâõàð èñýë.7 13. Àãààðûí òºëáºðèéí òóõàé õóóëèéã õýðýãæ¿¿ëýõ íºõöºë á¿ðäýæ áàéíà. íèéò 2312 ñîðüö àâ÷. NO2 29. õ¿õýðëýã õèéí áîëîí àçîòûí äàâõàð èñëèéí àãóóëàìæèéã òîäîðõîéëëîî. 2007 î í àãóóëàì æ. àæ àõóéí íýãæ.2 õóâü íü 4-ººñ äýýø æèë àøèãëàãäñàí áàéíà.012 3 ìã/ì .0 10.

Íèéòèéí òýýâðèéí õýðýãñýëä øèíãýð¿¿ëñýí õèé àøèãëàõ. Ò¿¿í÷ëýí èðãýäýä ìýäëýã îëîõ ÷èãëýëýýð çóðàãò õóóäàñ õèéõ. ò¿ãýýõ ¿éë àæèëëàãààã õýðýãæ¿¿ëýõ 10 ãàðóé òºñëèéí ¿éë àæèëëàãààíä áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí ¿íýëãýý õèéæ. øèíãýð¿¿ëñýí õèé öýíýãëýõ 3 ñòàíö áàéãóóëàí 1919 òýýâðèéí õýðýãñýëä øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéã àøèãëàæ áàéíà. áåíçèí ò¿ëø áîëîí øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéãýýð àæèëëàäàã õºäºëã¿¿ð á¿õèé àâòîìàøèíààñ àãààðò õàÿãäàæ áóé áîõèðäóóëàã÷ áîäèñûí õýìæýýã õàðüöóóëàí ñóäëàõ ñóäàëãààíû àæëûã “Ýêîëîãè-òîãòâîðòîé õºãæëèéí òºâ” òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí ÿâóóëàâ. 2007 î í 80 70 60 50 40 30 20 10 0 12 1 2 ÓÁ-1 3 ÓÁ-2 4 5 ÓÁ-3ñàð 6 7 ÓÁ-4 8 9 10 11 Õ¿ëöýõ àãóóëàì æ Øèíæèëãýýíèé ä¿íãýýñ ¿çýõýä Óëààíáààòàð õîòûí àãààð äàõü áîõèðäóóëàõ áîäèñûí æèëèéí äóíäàæ àãóóëàìæ ºìíºõ æèëýýñ 1.036 ìã/ì3. íèéò 1152 óäààãèéí àæèãëàëòààñ õàðàõàä 512 óäàà àãààðûí ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ äàâñàí áàéíà. ÓÁ-4 õàðóóë äýýð àçîòûí äàâõàð èñëèéí àãóóëàìæ æèëèéí òóðøèä àãààðûí ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ äàâñàí íü Óëààíáààòàð õîòûí áàðóóí áîëîí ç¿¿í 4-í çàìûí îð÷èì àâòîìàøèíû óòààíû áîõèðäîë ìàø èõ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà. Ñîëîíãîñûí 100 õóâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé Ñîí æèí Ýíåðæè ÕÕÊ-òàé õàìòðàí 10000 àéë ºðõèéã øàòàëò ñàéòàé àøèãò ¿éëèéí êîýôôèöèåíò ºíäºðòýé çóóõààð õàíãàõ àæèë õèéãäýæ áàéíà. Ò¿¿í÷ëýí íèéñëýëèéí õàðúÿà 21 óñàí õàëààëòûí òîãîîíîîñ õîòûí òºâèéí 18ä íü òåõíèê òåõíîëîãèéí èæ á¿ðýí øèíý÷ëýëèéã õèéæ. òåëåâèçèéí ñóðòàë÷èëãàà ÿâóóëàõ àæëóóä õèéãäýæ áàéíà. Ýíýõ¿¿ ñàíàìæ áè÷èãò òóñãàãäñàí äèçåëü. àãóóëàì æ. Çóðãààñ ¿çýõýä ÓÁ-2.098 ìã/ì3-ä õ¿ð÷. õàìãèéí èõ íü 0. “Øèíãýð¿¿ëñýí øàòäàã õèéã äýëãýð¿¿ëýõ” Çàñãèéí ãàçðûí 2006 îíû 140 òîîò òîãòîîëûí õýðýãæèëòèéã ýð÷èìæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð Þíèãàç ÕÕÊ-òàé “Àãààðûí áîõèðäëûã áóóðóóëàõ ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíä õàìòðàí àæèëëàõ ñàíàìæ áè÷èã” ¿éëäýâ.7 ìêã/ì3-ýýð èõýññýí ä¿íòýé áàéíà. 20 .Àçîòûí äàâõàð èñëèéí æèëèéí äóíäàæ àãóóëàìæ 0. ì êã/ì 3 Óëààí áààòàð õî òû í àãààð äàõü àçî òû í äàâõàð èñëèéí àãóóëàì æ.

õèìèéí áîäèñûí õýðýãëýý. ¿éëäâýðëýõ. õóäàëäàõ. Îçîí çàäëàã÷ áîäèñûí áàãà àãóóëàìæòàé õºðãºã÷. õ¿í àìüòíû ýðõòýí. Àëòàíáóëàã. àãààðûí ÷àíàðûí ìýðãýæëèéí àëáà. çîðèëãîîð õèìèéí áîäèñûã óëñûí õèëýýð íýâòð¿¿ëýõ áîîìòûí æàãñààëòûã Çàñãèéí ãàçðààð áàòëóóëñíààð õèìèéí áîäèñûã ò¿ð áîëîí áàéíãûí 18 áîîìòîîð îðóóëæ áàéñíûã ººð÷ëºí çºâõºí Çàìûí-¯¿ä. Áóÿíò-Óõàà äàõü õèëèéí øàëãàí íýâòð¿¿ëýõ áîîìòóóäààð èìïîðòëîõ áîëëîî. îäîî ä¿íã íýãòãýæ äóóñãààä áàéíà. òýýâýðëýõ. ñèñòåì. Дорноговь. õºë人ã÷ èìïîðòëîõ çºâøººðëèéã 300 ãàðóé àæ àõóéí íýãæèä îëãîñíîîð îçîí çàäëàã÷ áîäèñûí èìïîðòûã 1999 îíîîñ 9. ¿éë àæèëëàãààã íü ñàíõ¿¿æ¿¿ëýõ çàðäàëä 25.2 òí õ¿ðãýñíýýð Âåíèéí îëîí óëñûí êîíâåöèîð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý á¿ðýí áèåë¿¿ëëýý. áàéãàëü äýýð óäààíààð õàäãàëàãääàã. Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîëîîð òýäãýýðèéí ¿éë àæèëëàãààã 21 . Õèìèéí õîðò áîëîí àþóëòàé áîäèñûí áîäëîãî. îëîí òºðëèéí ºâ÷èí ¿¿ñãýäýã. 2007 îíä Õèìèéí õîðò áîëîí àþóëòàé áîäèñûí íýãäñýí òîîëëîãûã óëñûí õýìæýýíä õèéæ. ìºíãºí óñ ãýõ ìýòèéí 28 íýð òºðëèéí áîäèñûí àøèãëàëòûã õÿçãààðëàæ. çºâøººðºë îëãîõ ñèñòåì ººð÷ëºãäºí ºìíº íü “õîðòîé” àíãèëëûí áîäèñûí çºâøººðëèéã ÁÎß. Ñ¿õáààòàð. Өмнөговь. óñòãàõ. áàéãàëü îð÷èíä õîðòîé áîëîõ íü òîãòîîãäîæ. Дархан-Уул. Төв. õ¿íèé áèåä áèî õóðèìòëàë ¿¿ñãýäýã. “Ìîíãîë óëñàä àøèãëàõûã õîðèãëîñîí áóþó õÿçãààðëàñàí õèìèéí áîäèñûí æàãñààëò”-ûã øèíý÷ëýí ò¿¿íä õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä. íèéñëýëèéí Çàñàã äàðãà îëãîäîã áàéñíûã øèíý õóóëèà𠺺ð÷ëºí óã çºâøººðëèéã çºâõºí Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ ºãäºã áîëñíîîð çºâøººðºë îëãîõîä òàâèãäàõ øààðäëàãûã ÷àíãàòãàæ. àøèãëàõ. ¿õýëä õ¿ðãýõ ÷àäâàð ºíäºðòýé 111 áîäèñûã îðóóëñàí áºãººä ýäãýýðýýñ öèàíèä. Өвөрхангай аймгийн нутаг дэвсгэрт Монгол Улсад ашиглахыг хязгаарласан онцгой хортой химийн бодис болох мөнгөн ус ашиглан алтны хүдэр тээрэмдэн алт ялгах үйл ажиллагаа явуулж байсан 145 тээрмийг илрүүлж. Àëò îëáîðëîõ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áóé àæ àõóéí íýãæ. ¿éë àæèëëàãààã ýõë¿¿ëýýä áàéíà. çîõèöóóëàëòûí àñóóäàë ýðõýëñýí ¯íäýñíèé çºâëºëèéã áàéãóóëæ. èðãýäèéí ìºíãºí óñ öèàíèä íàòðèéí àøèãëàëòûí áàéäàëä óëñûí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóäòàé õàìòàðñàí ¿çëýãèéã Ìîíãîë Óëñûí 21 àéìãèéí íóòàãò ÿâóóëæ. Сэлэнгэ. íèéñëýëèéí áîëîí îðîí íóòãèéí ñàëáàð àëáàäûã áàéãóóëæ ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ ýõëýýä áàéíà. ä¿ðìèéã áàòëóóëàí. èìïîðò íýãäñýí á¿ðòãýë. áóñäûã íü àéìàã. õàäãàëàõ. òåòðàýòèë õàðòóãàëãà çýðýã 83 íýð òºðëèéí áîäèñûã Ìîíãîë óëñàä àøèãëàõûã õîðèãëîâ. ìýäýýëýëä îðñîí áºãººä îäîîãîîð äàâõàðäñàí òîîãîîð 190 àæ àõóéí íýãæèä óã çºâøººðëèéã îëãîîä áàéíà.6 äàõèí áóóðóóëæ 2.2007 îíû óëñûí òºñâèéí òîäîòãîëîîð àãààðûí ÷àíàðûí ìýðãýæëèéí àëáûã ¿¿ñãýí áàéãóóëàõ. Баянхонгор. Булган. á¿ðýëäýõ¿¿í. ¿ð óäàìä õîðòîé íºëºº ¿ç¿¿ëæ. ÄÄÒ. ëèíäàí.9 ñàÿ òºãðºãèéã øèéäâýðëýæ. îëîí óëñûí ãýðýý êîíâåíöèä îðñîí. ̺í õèìèéí áîäèñò òàâèõ õÿíàëòûã ñàéæðóóëàõ. Õèìèéí áîäèñûí çîõèöóóëàëòûí òàëààð. ̺í õèìèéí õîðò áîëîí àþóëòàé áîäèñûã ýêñïîðòëîõ. èìïîðòëîõ.

гүний худагт íü шавхалт хийí.8 õóâèàð ºññºí áàéíà. эдгээрээр дамжин хүн.9 ãà ãàçàðò áèîëîãèéí íºõºí ñýðãýýëò õèéõýýð òºëºâëºãºº áàòëóóëàí àæèëëàâ. 1200 êã íàòðèéí öèàíèä хураан аваâ. óñ.35 га талбай бохирдсоноос ус. Óóë óóðõàéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèëèéí áàéäëààð õàðüöóóëæ ¿çâýë 2006 îíä 2005 îíîîñ 1. ургамал. 3 ñóìûí íóòàãò 5000 òí øëàìì õàìãààëàëòàä îðîîä áàéíà. Сэлэнгэ. Íî¸í.3 äàõèí.65 ãà ãàçàðò òåõíèêèéí íºõºí ñýðãýýëò. холбогдох байгууллагын зөвшөөрөлгүйгээр явуулснаас Төв. øóãàì õîîëîé. хаягдал усны цººрºм áîëîí áîõèðäñîí íèéò 34802ì 2 òàëáàé áîëîí 18. 2007 îíä 2006 îíîîñ 16. ßàì ãàçðûí àæëûí õîëáîî ìóóãààñ Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ Õàíáîãä ñóìûí 20 ãàðóé ìÿíãàí òí øëàìûã “Áóìàí òðåéä” ÕÕÊ-ààð ñààðìàãæóóëàëò õèéëãýæ áàéñíûã óëñûí ìýðãýæëèéí õÿíàëòûí ãàçðààñ çîãñîîñîíä îðîí íóòãèéíõàí ñýòãýë äóíäóóð áàéíà.22 кг мөнгөн ус. ͺõºí ñýðãýýýëò õèéñýí õóâü õýìæýý 22 . ëàãèéí ñàí. хаягдлûã “Бороо гоулд” ХХК-ийн хаягдлын сан руу зººж. öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí òóíãààãóóð. 2007 îíû áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ òºëºâëºãºº. Ìàíäàë-Îâîî-ä 10 ãàðóé òýýðýì àæèëëàæ áàéñíû 30 ãàðóéã õóðààæ çºð÷ëèéã ¿íäñýíä íü òàñëàí çîãñîîñîí áàéíà. áîõèðäñîí øîðîîã çàéëóóëàí õîðã¿éæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëëýý. Áóëãàí. цианидаар бохирдñîíûã òîãòîîãäëîî. Өмнөговь аймгийн íóòàã äýâñãýðò нийт 10 гаруй га талбайг мөнгөн ус. õîëáîãäîõ àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýí àæèëëàæ áàéíà. Äàðõàí-Óóë àéìãèéí Õîíãîð ñóìûí òºâä õóóëü áóñ ¿éë àæèëëàãààíû óëìààñ ¿¿ññýí ìºíãºí óñ. Áàÿíäàëàé. мал хордох нөхцөл бүрдээд байна.953 ñàÿ òºãðºãèéã òºâëºð¿¿ëýýä áàéíà.452 ãà ãàçàð îëáîðëîëòîä ºðòºõººñ 850.5 тн цианийн уусмалыг хоргүйжүүлж. “Õàéãóóëûí áîëîí àøèãëàëòûí òóñãàé çºâøººðºë ýçýìøèã÷èéí áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ. Îäîî òóñ àéìàãò 4 ñóìûí íóòàãò 3000 îð÷èì ìºíãºí óñààð áîõèðäñîí øëàìì áàéãààã äàðóé ñààðìàãæóóëàõ øààðäëàãàòàé áàéãààã îðîí íóòãèéíõàí øààðäàæ áàéíà. Õîðã¿éæ¿¿ëýõ ñààðìàãæóóëàõ àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëñíýýñ õîéø àãààð. 30 ãàðóé óñò öýãèéã ÷ºëººë뺺. Мөн ìºíãөн усаар тээрэмдсэн шламыг цианидын уусмалаар боловсруулах үйл ажиллагааг хууль бусаар. öèàíèäûí áîõèðäëûã õîðã¿éæ¿¿ëæ ñààðìàãæóóëàõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëæ 1192 тîíн шлам. Мөнгөн ус ашиглан алт ялгадаг тээрмèéí үйл ажиллагаанаас дээрх 8 аймагт 200 мянга орчим тонн мөнгөн усаар бохирдсон шлам үүсч. èðãýä. õºðñºíä õÿíàëò-øèíæèëãýýã òîãòìîë õèéæ. 928. àæ àõóéí íýãæýýñ 35. хөрс. íºõºí ñýðãýýõ òàëààð õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõ áàòàëãààíû òóñãàé äàíñíû ã¿éëãýýíä õÿíàëò òàâèõ æóðàì”-ûã ãàðãàí 2007 îíä 159 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûí 553. ¯ëäñýí òýýðìèéã 2-3 öýãò òºâëºð¿¿ëæ. Óóë óóðõàéí íºõºí ñýðãýýëòèéí òàëààð. 37. õóäàã. Õàíáîãäîä 30 òýýðýì.á¿ðýí çîãñîîæ. Õ¿ðìýí. îð÷íû õÿíàëò øèíæèëãýýíèé õºòºëáºð áàòëóóëñàí 159 àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí 791.

Óóë óóðõàéí íºõºí ñýðãýýëòèéí àæèëä àéìàã îðîí íóòãóóä ÷ ÷àìã¿é àíõààðàë òàâüæ áàéíà. Õàðèí Áàÿíõîíãîð àéìàãò Ìîíãîë àëò ÌÀÊ ÕÕÊ áèîëîãèéí íºõºí ñýðãýýëò õèéñýí ãýñýí ä¿ãíýëòèéã óëñûí ìýðãýæëèéí õÿíàëòûí ãàçðààñ ãàðãóóëñàí áîëîâ÷ ãàçàð äýýð óðãàñàí óðãàìàë áàéõã¿é áàéãààã îðîí íóòãèéí áàéãóóëëàãóóä ìýäýýëæ áàéíà 23 .íû äàíñûã Ñàíãèéí ÿàìíû Òºðèéí ñàíãèéí ãàçàðò íýýí àæèëëóóëæ áàéíà. Òºâ àéìãèéí Çààìàð ñóìä “Àëòàíäîðíîä ìîíãîë”. “Àëòàíäîðíîä ìîíãîë” ÕÕÊ Àðõàíãàé àéìãèéí Íàðèéí õàìàðò 42 ãà-ä áèîëîãèéí íºõºí ñýðãýýëò õèéæ 4. öîîíîã. Óóë óóðõàéí ¿éëäâýðëýë ÿâóóëäàã àæ àõóéí íýãæ¿¿ä òåõíèêèéí òºäèéã¿é áèîëîãèéí íºõºí ñýðãýýëò õèéõýä àíõààðàë òàâüæ áàéãàà ýõëýë öººíã¿é ãàð÷ áàéíà.2 0 2004 2005 2006 2007 “Àøèãò ìàëòìàë àøèãëàõ ¿éë àæèëëàãààã áàéãàëü îð÷èíä ñºðºã íºëººëºë.5 òí ¿ð. Áàÿíäàëàé ñóìäûí íóòàãò 110 ãà-ä íºõºí ñýðãýýëòèéã òóñ ÿàìíààñ çîõèîí áàéãóóëæ àéìãèéí òºñ⺺ñ 3 ñàÿ.0 ñàÿ òºãðºã ãàðãàí ªìíºãîâü àéìãèéí 3. Îðõîí àéìàã Ëèöåíç ýçýìøèã÷äèéí óóëçàëò çºâëºë㺺íèéã çîõèîí áàéãóóëàõ çýðýã àæëóóäûã çîõèîí áàéãóëæ áàéíà.Îðõîí àéìàãò ýçýíã¿é îðõèãäñîí 10 ãà òàëáàé á¿õèé êàðüåðûã õîòûí äóëààíû öàõèëãààí ñòàíöûí õºðºí㺠îðóóëàëòààð.500 îð÷èì øóóäóó. Ãîâèéí áàãà äàðõàí öààçàò ãàçðûí Ìîäîí øàíä . Ãîâü ãóðâàíñàéõàíû áàéãàëèéí öîãöîëáîðò ãàçðûí Áàÿíáîð íóðóó. Ýðäýíýò-Óíüòûí çàìûí 15 ãà òàëáàé á¿õèé êàðüåðûã Ñîëîíãîñûí Êîìáàéíåò ãðóïï ÕÕÊ-ààð íºõºí ñýðãýýëãýæ îðîí íóòãèéí êîìèññ õ¿ëýýí àâëàà. ªìíºãîâü àéìãèéí Ñýâðýé. Áàÿíöàãààíû íóðóó çýðýã ãàçðóóäàä 2003 îíîîñ õîéø èðãýä õóóëü áóñààð àëò îëáîðëîæ áàéñàí çîõèñã¿é ¿éë àæèëëàãààã á¿ðýí òàñëàí çîãñîîæ Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ 17.3 30 20 10 3.60 53 50 44. óëñûí òºñ⺺ñ 5 ñàÿ òºã çàðöóóëàâ. 20000 ø 4 òºðëèéí ìîä òàðüæýý. “Ìîíïîëèìåò”. Àðõàíãàé àéìàã óóë óóðõàéí íºõºí ñýðãýýëòèéí äýä õºòºëáºðèéã áàòëàí õýðýãæ¿¿ëýõ.ì ãàçàð øîðîîíû àæèë ã¿éöýòãýëýý. 130 ãàðóé êóá. õîõèðîë áàãàòàé ÿâóóëàõ õºòºëáºð”-èéã áàòëàí “ Áàéãàëü îð÷íûã íºõºí ñýðãýýõ áàòàëãàà”. Áàÿíõîíãîð àéìãèéí ªëçèéò ãîë äàãóó Õàíøèæèð. ÕÕÊ-óóä íºõºí ñýðãýýëòèéí ¿ç¿¿ëýõ ñóðãóóëèéã 8 àéìãèéã îðîëöóóëàí çîõèîí áàéãóóëàâ. Äîðíîãîâü àéìãèéí 1 ñóìûí íóòàãò 6. õºìºã áóëæ. “Êîóëä ãîëä” ÕÕÊ Áèîëîãèéí íºõºí ñýðãýýëòèéã ñàéí õèéñýí ãýñýí ¿íýëãýýã àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà ºã÷ áàéíà.1 40 34.

5 ìÿíãàí íü óðãàìàë. ̺í áайгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээний эрх авсан аж ахуйн нэгжүүдийн талаархи танилцуулгыг Байгаль орчны яамны интернэт хуудасанд тавьсíààð үнэлгээ хийлгэх хувь хүн. óðãàìëûí Îé. àìüòàí. Ýíý îíä íийт байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын 753 ерөнхий үнэлгээ хийлгэх хүсэлт хүлээн авч. ¿ðæ¿¿ëýõ çîðèóëàëòòàé òàëáàé áàéíà. дүгнэлт гарсан төслүүдийí òóõàé ìýäýýã Байгаль орчны яамны интернэт хуудас болон мэдээллийн самбарт 14 хоногт нэг удаа тавьж. Àëò áîëîí áóñàä òºðëèéí àøèãò ìàëòìàëûã îëáîðëîõîîð õ¿ñýëò ãàðãàñàí àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí 55 òºñºëä áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí íàðèéâ÷èëñàí ¿íýëãýý õèéæ. Áайгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээний 828 тайланг хэлэлцүүлэн 3-ààñ áóñäûã батлуулаад байна. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээний мэргэжлийн байгууллагын эрх авахаар хүсэлтээ ирүүлсэн 23 аж ахуйн нэгжийн áàðèìòòàé танилцан. аж ахуйн нэгжүүдийã ìýäýýëëýýð õàíãàæ áàéíà. øààðäëàãà õàíãàñàí 18 àæ àõóéí íýãæ¿¿äýä зохих чиглэлүүдээр мэргэжлийн байгууллагын эрх олгоод байна. èðãýíèé íèéãìèéí áàéãóóëëàãûí îðîëöîîã íýìýãä¿¿ëýõ òàëààð Îäîî óëñûí õýìæýýíä 8793 ãèø¿¿ä. Îëîí íèéò. Áàéãàëü îð÷íû ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãóóä ¯éë àæèëëàãààíû ÷èãëýë Òîî Îé Îé. Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын ерөнхий үнэлгээ хийлгэж. 37. àìüòàí. 726 материалд шинжээчдээр дүгнэлт гаргуулаàä байна. аж ахуйн нэгжүүдэд мэдээлэл шуурхай хүрч байна. 23.9 ìÿíãàí ãà àí àìüòàí õàìãààëàõ. 5 òºñëèéí àøèãëàëòûí òåõíîëîãèéã ñóäëàí ¿çýæ õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãóóäòàé õàìòðàí øèéäâýðëýâ Засгийн ãазрын мөрийн хөтөлбөрò òóñãàñàí Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын үнэлгээг олон нийтэд ил тод болгох çîðèëòûã õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûí õ¿ðýýíä архивт хадгалагдаж байгаа Байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын нарийвчилсан үнэлгээний тайлангуудыг яамны интернэт хуудсанд тавьж. ̺í àæ àõóéí 286 íýãæ áàéãàëü õàìãààëàõ äàðààõè 5 ÷èãëýëýýð ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ àâ÷ ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà. 424 ºðõèéã õàìàðñàí èðãýäèéí 273 íºõºðëºë ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéíà. Áàéãàëü õàìãààëàõ íºõºðëºë¿¿ä 439. Îé óðãàìëûí 134 1 2 1 24 Àìüòàí Óðãàìàë Ãàçðûí íºõºí ñýðãýý ëò Óñ Á¿ãä 7 16 6 119 286 .7 ìÿíãàí ãà îé.Áàéãàëü îð÷èíä íºëººëºõ áàéäëûí ¿íýëãýýíèé òàëààð. 3.9 ìÿíãàí ãà òàëáàéã õàðèóöàí ýçýìøèëäýý àâñàí áàéãààãèéí 343. үнэлгээ хийлгэх хувь хүн. үнэлгээний эрх бүхий аж ахуйн нэгжүүд.6. олон нийтэд íýýëòòýé áîëãîâ.

áóðãàñ. óëèðëûí ÷àíàðòàé 7000 ãàðóé àæëûí áàéðûã áèé áîëãîîä áàéíà. ºíäºð óóëàíä âàíñýìáýð¿¿ òàðüæ. “Õàìòûí ýçýìøëèéí îé – íººöèéí òîãòâîðòîé àøèãëàëò” ñýäýâò ¿ç¿¿ëýõ ñóðãóóëèéã Õîâä ãîëûí áóðãàñàí îéä áàéãóóëæýý. óóëàíä ÿâäàã çàìóóäàä ÿíãèð. Ýðäýíý ñóìûí “Áàÿí á¿ðä” íºõºðëºë àí àìüòíû áàéðøëûã òîãòîîæ.2007îíû áàéäëààð áàéãàëü îð÷íû ÷èãëýëýýð 308 òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãààãèéí 60 õóâü ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãàà. Áàéãàëü îð÷íû àëáàäààñ èðãýäèéí íºõºðëºë¿¿äèéí ÷àäàâõèéã äýýøë¿¿ëýõ. ãàë ò¿éìýðòýé òýìöýõ òýìöëèéí àæèëä õýðýãëýõ àð÷èëãàà öýâýðëýãýýíèé àæèë õèéõýä àøèãëàõ ìîòîðò õºðºº. Õºâñãºë àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà Ðåí÷èíëõ¿ìáý ñóìûí “Öàöòûí óíäðàë”. Øèíýýð áèé áîëãîñîí àæëûí áàéíãûí áàéðíû 50 õóâèéã áàéãàëü îð÷íû ÷èãëýëýýð ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ýðõ àâñàí àæ àõóéí íýãæèä àæèëëàãñàä. áàéãóóëëàãûí îðîëöîîòîéãîîð îéä àð÷èëãàà. íºõºí ñýðãýýëò. àæëûí øèíý áàéð íýìýãä¿¿ëýõ æèëèéí õ¿ðýýíä áàéíãûí 1480. àæ àõóéí íýãæ. ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí òàëáàéã óñëàõ óñíû ìîòîïîìï. òàðâàãà àãíàõûã õîðèãëîñîí ñàìáàð õèéæ áàéðøóóëàõ. Îðîí íóòàãò áàéãóóëàãäñàí èðãýäèéí íºõºðëºë¿¿äýýñ áàéãàëü õàìãààëàõ îëîí òàëò àæëóóäûã çîõèîí áàéãóóëæ áàéíà. ¯¿íä ñóðãàëò ñåìèíàð. çºâëºë㺺í çîõèîí áàéãóóëàõ ãàðûí àâëàãà ìàòåðèàëààð õàíãàõ çýðýã õýëáýð¿¿ä çîíõèëæ áàéíà. Óâñ àéìàãò àæèëëàæ áàéãàà íºõºðëºë¿¿äèéí ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ. ̺í Çàâõàí àéìãèéí Òîñîíöýíãýë. æèæèã îâðûí öàõèëãààí ¿¿ñã¿¿ð. öýâýðëýãýý õèéõ íü ¿ç¿¿ëýõ ñóðãàëò-ñåìèíàðûã. òýäíèéã õàìãààëàõ àæèë õèéõèéí õàìò õóäàã óñíû àðèóí öýâðèéã õàíãàõ ¿¿äíýýñ 8 õóäãèéã çàñàí ñýëáýæ 25 . “Àëòàé ñî¸íû ýêî-á¿ñèéí áèîëîãèéí òºðºë ç¿éëèéã àðä èðãýäèéí îðîëöîîòîéãîîð õàìãààëàõ òºñºë”-òýé õàìòðàí çîõèîí áàéãóóëëàà. îéæóóëàëòûí àæèë ýðõëýã÷èä ýçýëæ áàéíà. 8 õóâü ñóäàëãàà øèíæèëãýý. “Õàìòûí ýçýìøëèéí îé” ñóðãàëòûã Õºâñãºë àéìãèéí Óëààí-Óóë ñóìàíä òóñ òóñ çîõèîí áàéãóóëàâ. 20 øàõàì õóâèéã èðãýäèéí íºõºðëºëèéí ãèø¿¿ä. îëîí ñàëàà çàìûí ÷óëóóí õààëò 162 øèðõýã õèéæ òàâüñíû çýðýãöýý óëèàñ. äóðàí çýðýã áàãàæ ìàòåðèàëûã õ¿ëýýëãýí ºãñºí áàéíà. òóðøëàãûã ñîëèëöîõ. Òýäãýýðýýñ òîéì÷èëîí äóðäâàë: Ãîâü-Àëòàé àéìãèéí ×àíäìàíü ñóìûí “Õ¿ðõðýý” íºõºðëºë íü ñóìûíõàà ×àíäìàíü õàéðõàí óóëûí ÿíãèð ÿìààã õàìãààëæ. óëèðëûí ÷àíàðòàé àæëûí áàéðíû äèéëýíõèéã îé õàìãààëàõ. 40 õóâü áàéãàëü õàìãààëàë. ýðõç¿éí áîëîí àðãà òåõíîëîãèéí ìýäëýã ÷àäâàð ýçýìø¿¿ëýõ òàëààð îëîí õýëáýðèéí àæëóóäûã çîõèîí áàéãóóëæ áàéíà. ªâºðõàíãàé àéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà Áîãä ñóìûí “Ç¿¿í áîãäûí” ºãººæ íºõºðëºëèéí ¿éë àæèëëàãààíû æèøàâ. “Áàÿíõàíãàé” íºõºðëºëèéí. Òºâ àéìãèéí Áàòñ¿ìáýð ñóìä îðîí íóòãèéí èðãýä. óðãóóëæ áàéíà. 2 õóâü ìåíåæìåíòèéí ÷èãëýëýýð àæèëëàæ áàéíà. ¿ç¿¿ëýõ ñóðãóóëü. ìàòåðèàëëàã áàçààð õàíãàõ. Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíààñ áàéãàëü õàìãààëàõ èðãýäèéí íºõºðëºë¿¿äèéí ÷àäàâõèéã äýýøë¿¿ëýõ ñóðãàëò çºâëºë㺺íèéã ªâºðõàíãàé àéìãèéí Áîãä. òýäãýýðèéí ìàòåðèàëëàã áààçûã áýõæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð 6 íºõºðëºëä îéí õºíººëò øàâüæ. Èõ á¿òýýí áàéãóóëàëò.

Õîâä àéìàã ̺íõõàéðõàí ñóìä õîâîðäîæ áóé Áàëãàíà ìîäíû 10 ãà òàëáàéã õàøèæ õàìãààëàí Öýíõýð áàãèéí èðãýí Öýâýýíä õàðèóöóóëñàí áàéíà. óðãàìëûã ¿ðæ¿¿ëýõ.Ñ¿ðýí-Óõíà õóâèéí çàðäëààð 2 ãà òàëáàéä 5 ç¿éëèéí ìîäíû 2000 ñóóëãàö ñóóëãàæ òºãºë áàéãóóëæýý. 41 ãà ñóõàéã 2 èðãýíä. òåëåâèç.7%-èàð àõèëàà. Àðõàíãàéí Õîòîíò.0 ìÿíãàí òºãðºãèéí òóñëàìæ ¿ç¿¿ëæýý. Ñàéíøàíäûí Ò. áóðãàñàí òºãëèéã 5 íºõºðëºëä. Öîãò-Îâîî ñóìäûí Çàãàí îéã íóòãèéí èðãýäèéí íºõºðëºë¿¿äýä õàðèóöóóëàí õàìãààëóóëæ áàéíà.8-7. Õºâñãºë àéìãèéí ÁÎÀ-ààñ 2 íºõºðëºëä òóñ á¿ð 30. Äàâñíû îðäûí àøèãëàëòàä õÿíàëò òàâüæ áàéíà. 2007 îíä íèéò 16 óäààãèéí ñèíîïòèê ïðîöåññîîð 21 óäàà öàã àãààðûí àþóëòàé áîëîí ãàìøèãò ¿çýãäýë àæèãëàãäàâ. îéã íºõºí ñýðãýýõ àæëûã ¿ð ä¿íòýé ýðõýëæ áàéíà. ĪЪÂ. “Æîíãèéí ìîä” á¿ëãýìèéí 15 ºðõ àéë Æîí. Óâñ àéìãèéí Õîâä ñóìàíä Õîâä ãîëûí äàãóóõ ÷àöàðãàíà. áàéãóóëëàãûí âýá õóóäàñ çýðýã õýâëýë ìýäýýëýë. Ñ¿ìáýð ñóìûí ìàë÷èí Ä. Áàéãàëü õàìãààëàõ íºõºðëºë¿¿ä áàéãàëèéí íººö áàÿëãèéã õàìãààëàõûí çýðýãöýý ìîä. ñîíèí õýâëýë. áàéãàëü õàìãààëàõ íºõºðëºëä íýãäýõ òºäèéã¿é õóâèàðàà èäýâõ ñàíàà÷ëàãà ñàíàà÷ëàãà ãàðãàí àæèëëàæ áàéãàà æèøýý îëîí áàéíà. Äîðíîãîâü àéìãèéí Ýðäýíý ñóìûí ª. Öàã àãààðûí óðüä÷èëñàí ìýäýýíèé ¿éë÷èëãýý.Ãàíáààòàð. ÎÐ×ÍÛ ØÈÍÆÈËÃÝÝÍÈÉ ÒÀËÀÀÐ Íèéòèéí õýðýãöýýíä çîðèóëàí ãàðãàñàí á¿õ òºðëèéí ìýäýýëëèéã ðàäèî. òîîðîéí òºãëèéã 1 èðãýíä õàðèóöóóëàí õàìãààëóóëæ áàéíà. Áàÿíäàëàé. 403637 ãà õàéëààñàí îéã 12 èðãýíä. ªãèéíóóð. ªìíºãîâü àéìãèéí Áóëãàí Ñýâðýé. Äîðíîãîâüàéìãèéí áàéãàëü îð÷íû àëáà 160338 ãà çàãàí îéã 7 èðãýíä. ôàêñ. Öýýë ñóìûí “Áóóðûí áàÿíá¿ðä” íºõºðëºë Á¿ðýíæàðãàëàí áàãèéí íóòàãò îðøèõ Áóóðûí ãîë îð÷ìûí 120 ãà çàãàí îé. óòàñ. áóñàä óðãàìëûã õàìãààëæ. Îëîí îâîîíû îð÷ìûí øèíýñýí îéã õàìãààëàëòàíä àâàí àæèëëàæ áàéíà Õîâä àéìãèéí Ìÿíãàä ñóìûí Ãàõàéò áàãèéí Õîâä ãîë äàãóó íóòàãëàäàã 10 ºðõèéã íýãòãýñýí áàéãàëü õàìãààëàõ 2 íºõºðëºë áàéãóóëàí àæèëëàñíààð çºð÷ëèéã áóóðóóëæ ÷àäñàí áàéíà.0-1. ºíãºðñºí îíîîñ 0. Òºâøð¿¿ëýõèéí íºõºðëºë¿¿ä 11200 ø ñóóëãàö ¿ðæ¿¿ëñýí áàéõàä ªìíºãîâü àéìãèéí Õàíõîíãîð ñóìûí “ªãººìºð” íºõºðëºë 15 ãà-ä 5000 ñóõàé òàðüæ 88%-èéí àìüäðàëòòàé óðãóóëñàí áàéíà. ìîä ¿ðæ¿¿ëãèéí àæèë õèéæ áàéíà.õàìãààëàâ. Áàÿí-ªëãèé àéìãèéí Öýíãýë. 2007 îíä àæèãëàãäñàí àþóëòàé áîëîí 26 .7% äýýã¿¿ð.×èìèääîðæ. Íèéòèéí õýðýãöýýíä çîðèóëàí ãàðãàñàí öàã àãààðûí áîãèíî áîëîí äóíä õóãàöààíû óðüä÷èëñàí ìýäýýíèé ÷àíàð á¿õ òºð뺺𺺠òºëºâëºãººò äààëãàâðààñ 4. ÓÑ ÖÀà ÓÓÐ. õàðèëöàà õîëáîîíû á¿õèé ë õýðýãñëýýð äàìæóóëàí õ¿ðãýæ áàéíà. Èðãýä. 1 ä¿ãýýð õ¿ñíýãò. Áóëãàí ñóìûí Õîâä ãîë äàãóóõ øóãóéã 26 íºõºðëºëä .

áàãòààìæèéã òîäîðõîéëîí çóðàãëàë.5%-ààð àõèñàí áàéíà. 4 ö/ãà-ààñ äýýø ãýñýí çàéöààð àíãèëëàí çóðàãëàæ èðýâ. 27 . ñàðûí òîéìûã ñàð á¿ð.3% áàéãàà íü ºíãºðñºí îíîîñ 12. áàãèéí õýìæýýíä áýë÷ýýðèéí äààö. Íèñëýãèéí öàã àãààðûí ìýäýýíèé ¿éë÷èëãýý.0%-èàð äýýã¿¿ð áàéíà. Òàéëàíãèéí õóãàöààíä õºòºëáºðèéí äàãóó õºäºº àæ àõóéí öàã óóðûí æèëèéí òîéì 1 óäàà. 10 õîíîã òóòàìä áýë÷ýýðèéí óðãàìëûí áèîìàññûã 1 ö/ãà õ¿ðòýë. պ人 àæ àõóéí öàã óóðûí ìýäýýíèé ¿éë÷èëãýý. ñóì.ãàìøèãò ¿çýãäëèéí òºðºë. óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ìýäýýã 3 óäàà çîõèîæ ¿éë÷ëýâ. òîî Öàã àãààðûí ¿çýãäëèéí íýð òîî 1 Õ¿÷òýé ñàëõè. îíöãîé.2% áàéãàà íü ºìíºõ îíîîñ 0. îðîí íóòãèéí íèñëýãèéí 2714. 11 òºðëèéí òîéì. øîðîîí áîëîí öàñàí øóóðãà 2 Èõ õàëóóí 2 3 Öî÷èð õ¿éòðýëò 2 4 Ààäàð áîðîî /Óëààíáààòàðò/ 3 Á¿ãä 14 21 Öàã àãààðûí àþóëòàé áà ãàìøèãò ¿çýãäëèéí íýã áà õàãàñ õîíîãèéí óðüä÷èëàëòàé ñýðýìæë¿¿ëýã ìýäýýã äàâõàðäñàí òîîãîîð 40 óäàà. Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áà ñýðýìæë¿¿ëýã ìýäýýíèé ÷àíàð /îí÷/ 90. áàéãóóëëàãóóäàä õ¿ðãýæ ¿éë÷èëëýý. Ñàðûí öàã àãààðûí óðüä÷èëñàí ìýäýýã 12 óäàà ãàðãàæ ¿éë÷èëñýí áºãººä ìýäýýíèé äóíäàæ òààðö 73. պ人 àæ àõóéí öàã óóðûí ÷èãëýëýýð ãàðãàñàí óðüä÷èëñàí ìýäýýíèé ÷àíàð 74.8%èàð äýýã¿¿ð áàéíà. 3-4 ö/ãà. çºâëºìæ ãàðãàæ òºð çàñãèéí óäèðäëàãà áîëîí àæ àõóéí íýãæ. òóñãàé /SPECI/ ¿éë÷èëãýýíèé ìýäýýãýýð 6279 óäàà ¿éë÷ëýâ. àðàâ õîíîãèéí òîéìûã ñàðä 3 óäàà. áè÷èãëýë õèéæ ¿éë÷ëýâ. Áóÿíò óõàà öàã óóðûí ºðòºº “×èíãèñ õààí” îëîí óëñûí íèñýõ áóóäàë îð÷ìûí óðüä÷èëñàí ìýäýýãýýð 16638 óäàà. 2-3 ö/ãà.8% áàéãàà íü òºëºâëºãººò äààëãàâðààñ 11. 1-2 ö/ãà. òóñãàé ¿¿ðãèéí 78 íèñëýãò öàã àãààðûí áîäèò áîëîí óðüä÷èëñàí ìýäýýãýýð ¿éë÷ëýâ. Íèñëýãò çîðèóëñàí á¿õ òºðëèéí óðüä÷èëñàí ìýäýýíèé òààðö 97. Õºòºëáºðèéí äàãóó 2007 îíû 8 äóãààð ñàðä àéìàã. պ人 àæ àõóéí öàã óóðûí 10 òºðëèéí ïðîãíîç.8 õóâü áàéãàà íü îëîí óëñûí äóíäæààñ äýýã¿¿ð áàéíà. Îíû ýõíèé 11 ñàðûí áàéäëààð îëîí óëñûí íèñëýãèéí 1997.

çóðàãëàë õèéæ. íèéò 9 çóðãèéã ÕÀÀ-í öàã óóðûí õýýðèéí õýìæèëòèéí ìýäýýãýýð íàðèéâ÷ëàí õèéæýý. 28 . çóðàãëàë ¿éëäýõ àæëûí õ¿ðýýíä 6 – 8 äóãààð ñàðä 10 õîíîã òóòìûí õèéìýë äàãóóëûí ìýäýýãýýð ãàíãèéí èíäåêñèéã Ìîíãîë îðíû õýìæýýãýýð áîäîæ. Çóðàã Ãàíãèéí çóðàã /2007 îíû 6 ñàðûí ýõíèé 10 õîíîã/ Öàñàí á¿ðõ¿¿ëèéí çóðàãëàëûã óëñûí õýìæýýãýýð 1-3 äóãààð ñàðóóäàä 10 õîíîãîîð (èõ öàñ îðñîí ¿åä òóõàéí áîëîìæèò ºäðººð íü)./ Çóðàã. ñ¿ëæýýãýýð îðîí íóòàãò äàìæóóëàõûí çýðýãöýý òºâèéí âåá õóóäñàíä òàâüæ ¿éë÷èëëýý. Áýë÷ýýðèéí óðãàìëûí áèîìàññûí çóðàã /6 ñàðûí ýõíèé 10 õîíîã Ãàíãèéí ìîíèòîðèíã õèéõ.

õàâðûí óëèðàëä óóññàí õ¿÷èëòºðºã÷èéí àãóóëàìæ ìàø èõ áàãàñ÷. 20 õàðóóëààð ãàðãàí õýðýãëýã÷äýä õ¿ðãýñýí áºãººä óðüä÷èëñàí ìýäýýíèé òààðö äóíäæààð 60. Ñîíãèíû ã¿¿ðèéí îð÷èìä áóþó õîòûí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæóóäûí õàÿãäàë óñ íèéëñíýýñ äîîø Àëòàíáóëàã ñóì õ¿ðòýëõ õýñýãò ãîëûí óñ õÿëáàð èñýëäýõ îðãàíèê áîäèñ áîëîí ýðäýñ áîäèñîîð ìàø èõ áîõèðäñîíîîñ ºâºë. çóçààíû àðàâ õîíîãèéí òîéìûã íèéò 33 óäàà ãàðãàæ. 10 õàðóóëààð ãàðãàñàí áºãººä òààðö íü 73. Õàðèí õîòîîñ äîîø. ýðäýñ àçîòûí àãóóëàìæ 127 äàõèí.9 ä¿ãýýð ñàðûí äóíäàæ óðñàöûí óðüä÷èëñàí ìýäýýã 20 ãîë. Òóóë ãîëûí ýíý õýñýãò 6 äóãààð 30-íä çàãàñ áººíººð ¿õñýí òîõèîëäîë ãàðëàà. îíöãîé èõ áîõèðäîëûí õýìæýýíä õ¿ðñýí áàéíà. Áàÿíç¿ðõèéí ã¿¿ðèéí îð÷èì ýðäýñ àçîò áîëîí áèîõèìèéí õýðýãöýýò õ¿÷èëòºðºã÷èéí áîõèðäîë èëýð÷ óñíû ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ 1.42%-èàð àõèñàí áàéíà. 2007 îíû 2 ñàð Óñíû ìýäýýëëèéí ¿éë÷èëãýý. õàäààëàõ õóãàöààíû áà 5 . ìºðíèé óðñàöûí áîãèíî õóãàöààíû óðüä÷èëñàí ìýäýýã 5 ãîë. ýðäýñ ôîñôîðûí àãóóëàìæ 18 äàõèí äàâàõ òîõèîëäîë àæèãëàãäàæ áàéëàà. 29 . 2007 îíû 7 äóãààð ñàðä ¿åð óñíû àþóëààñ óðüä÷èëàí ñýðýìæë¿¿ëýõ ìýäýýã 14 óäàà ãàðãàæ ¿éë÷ëýâ.4 äàõèí äàâæýý.4 äàõèí íýìýãäýæ. Ãîë. Óñíû ãîðèìûí áîëîí ìºñíèé ¿çýãäýë.9 õóâèàð àõèñàí áàéíà /3 äóãààð õ¿ñíýãò/. Ãîë ìºðíèé óðñàöûí óðò õóãàöààíû óðüä÷èëñàí ìýäýý. Óóññàí õ¿÷èëòºðºã÷èéí àãóóëàìæ áóóðàõ ¿çýãäýë ºìíºõ æèë¿¿äýä 4 ä¿ãýýð ñàð äóóñòàë ¿ðãýëæèëäýã áàéñàí áîë ýíý îíä 7 äóãààð ñàð ãàðòàë ¿ðãýëæèëæ. õºäºº àæ àõóéí öàã óóðûí ìýäýýëýëä îðóóëàâ.5% áàéãàà íü ºìíºõ îíûõîîñ 1. Ýíý õýñýãò ãîëûí óñíû ýðäýñæèëò 3.Öàñàí á¿ðõ¿¿ëèéí çóðàã. óñàí äàõü îðãàíèê áîäèñûí àãóóëàìæ óñíû ÷àíàðûí ñòàíäàðòààñ 38 äàõèí.6 % áóþó ºìíºõ îíûõîîñ 1. ãîë ìºðºí ãýñýõ. Óñíû ÷àíàðûí øèíæèëãýýíèé òàëààð Òóóë ãîëûí óñ Óëààíáààòàð õîòîîñ äýýø áîëîí Ñîíñãîëîíãèéí ã¿¿ð õ¿ðòýëõ õýñýãò èõýíõ õóãàöààíä áîõèðäîëã¿é öýâýð áàéñàí áà õàðèí õàâðûí óëèðàëä Íàëàéõ.

Ñýðãýëýí. Õ¿é äîëîîí õóäàã çýðýã ãàçàðò õýä õýäýí óäàà òóíàäàñ íýìýãä¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâñàí íü ¿ð ä¿íòýé áîëëîî. òàë õýýðèéí á¿ñèéí ñóìäûí íóòãààð òóíàäàñ íýìýãä¿¿ëýõ àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëñíû ¿ð ä¿íä Çàâõàí. “Áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéí ¿íäýñíèé ãåî-ìýäýýëëèéí òºâ” òºñëèéí õ¿ðýýíä ÁÍÕÀÓ-ûí FY2C áàéðàí õèéìýë äàãóóëààñ ìýäýý õ¿ëýýí àâàõ ãàçðûí 30 . Àëòàíáóëàã. ̺í òóõàéí öàã ¿åèéí øààðäëàãà. ìýäýýëëèéí ñ¿ëæýýíèé øóóðõàé àæèëëàãààã õàíãàõ. îðîí íóòãààñ èð¿¿ëñýí çàõèàëãûí äàãóó äàðààõ íóòãààð òóíàäàñ íýìýãä¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëàâ. ªìíºãîâü àéìãèéí îëîí æèë ãàíòàé áàéñàí ãîâü. Øóâóóí ôàáðèê. Çàâõàí. 2007 îíû çóí ÃîâüÀëòàé.93 %-èéí öýâýðøèëòòýé áàéñàí áàéíà.“Ìàø áîõèð” àíãèëàëä Òóóë ãîë Ñîíãèíî. Íèñýõèéí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí àæèëëàãàà 66-98%.6-24. Öàã àãààðò çîðèóäààð íºëººëºõ ¿éë àæèëëàãàà. Áàòøèðýýò ñóìûí íóòàãò àñ÷ áàéñàí ò¿éìðèéí 18 ãîëîìòûã óíòðààñàí áàéíà. Õýíòèé àéìãèéí ªìíºäýëãýð. Ãàçàð òàðèàëàíãèéí ãîë á¿ñ íóòàã áîëîõ Ñýëýíãý àéìãèéí õ¿ñýëòýýð 2007 îíû 5 äóãààð ñàðûí 18-19. Ýíý îíä Íàëàéõûí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí àæèëëàãàà 26-78%. Òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë. Òàâàíòîëãîéí ã¿¿ð. Áàãàíóóð ä¿¿ðýã. 22-23 –íä òóíàäàñ íýìýãä¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã çîõèîí áàéãóóëñíààð àéìãèéí èõýíõè íóòãèéã õàìðàí 5. ÒóóëÀëòàíáóëàã îð÷ìîîð îðñîí áàéíà. àéìàã. Yíäýñíèé èõ áàÿð íààäìûí êîìèññûí õ¿ñýëòèéí äàãóó 6. áàãà áàÿí. Äîðíîãîâü àéìãèéí ºìíº òàëûí ñóìäûí íóòãààð çóíøëàãûí áàéäàë õàðüöàíãóé ñàéí áàéëàà. Õîíèí íóãûí ò¿éìðèéí èõýíõèéã óíòðààâ. Öýíõýðìàíäàë. Òóóë ãîëûí óñíû áîõèðäëûí ãîë ýõ ¿¿ñâýð¿¿äèéí íýã íü áîõèð óñ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæààñ ãàð÷ áàéãàà óñ áºãººä Òóóë ãîë íü Óëààíáààòàð õîòûí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæóóäààñ ãàð÷ áàéãàà õàÿãäàë óñûã çàéëóóëàõ îáúåêò áîëæ áàéíà. Õîâä.0 ìì òóíàäàñ îðæ. ̺í 6 äóãààð ñàðûí 10-íä Òºâ àéìãèéí Áàòñ¿ìáýð ñóìûí íóòàãò àæèëëàæ Èõ. Õàäàí õÿñàà. Áèî îðîí ñóóöíû öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí àæèëëàãàà 17-65%. Õîëáîî. Äóíäãîâü. Áèî ¿éëäâýðèéí öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí àæèëëàãàà 19. Õýíòýéí íóðóóíä àñ÷ áàéñàí îéí ò¿éìðèéã óíòðààõ çîðèëãîîð 2007 îíû 5 äóãààð ñàðûí 26-íä òóíàäàñ íýìýãä¿¿ëýõ àæèëëàãààã çîõèîí áàéãóóëñíû ¿ð ä¿íä Òºâ àéìãèéí ̺íãºíìîðüò. Áàÿíõîíãîð àéìãèéí ãîâèéí ñóìä. ýíý ¿åä àñ÷ áàéñàí Òóæèéí íàðñíû ò¿éìðèéã óíòðààñàí áîëíî. Äîðíîãîâü àéìãèéí õèë çàëãàà ñóìäûí íóòãààñ áóñàä íóòãààð çóíøëàãûí áàéäàë ñàéæèðñàí áà ÿëàíãóÿà ªìíºãîâü àéìàã. Äîðíîãîâü. òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýë õèéõ òàëààð õî¸ð òàëûí áîëîí îëîí òàëûí õàìòûí àæèëëàãààíû øóãàìààð áîëîí ººðò áóé íººö áîëîëöîîãîî àøèãëàí äàðààõ òåõíîëîãèéí øèíý÷ëýëèéã õèéëýý. Ãîâü-Àëòàé àéìàã. ªâºðõàíãàé àéìãèéí èõýíõ íóòàã. Äóíäãîâü. Òóóë ãîëä õàÿãäàë óñàà íèéë¿¿ëäýã Óëààíáààòàð õîò îð÷èìûí 5 öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéí óñàíä øèíæèëãýý õèéõýä òºâ öýâýðëýõ áàéãóóëàìæóóäààñ ãàð÷ áàéãàà óñ 68.7 äóãààð ñàðä íýìýëò ýêñïåäèö ãàðãàæ Òºâ àéìãèéí Áàòñ¿ìáýð. Óëààíáààòàð õîòûí îð÷èìä áîëîí Íàëàéõ.85%-èéí öýâýðøèëòòýé ìàø áîõèð óñûã Òóóë ãîëä íèéë¿¿ëæ áàéãààã òîãòîîâ.

ãàçðûí ýõ ìýäýýòýé óÿëäóóëàí õýðýãëýõ ºðãºí áîëîìæòîé áîëëîî. ãàí. ïðîòîêîëä íýãäýí îðæ. óëìààð áýë÷ýýðèéí òºëºâ áàéäàë. Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóäààñ ͯÁ-ûí Õ¿ðýýëýí Áóé Îð÷íû Õºòºëáºð (UNEP). Ãàäààä óëñ îðíóóäààñ Íèäåðëàíäûí Âàíò óëñ. ßïîí óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí “Öàã àãààðûí óðüä÷èëñàí ìýäýý ãàðãàõ. çóä. ìýäýýëëèéí ä¿í øèíæèëãýý õèéõ ìýðãýæèëòíèé ÷àäàâõèéã äýýøë¿¿ëýõ” òºñºë 6. ×åõ óëñûí Áàéãàëü îð÷èí. Íèäåðëàíäûí Âàíò Óëñûí 2. ̺í òºñëèéí õ¿ðýýíä ÀÍÓ-ûí Terra/Aqua õèéìýë äàãóóëààñ MODIS ìýäýý õ¿ëýýí àâàõ ãàçðûí ñòàíöûã ñóóðèëóóëëàà. Òàâ. 31 . ßïîíû Îëîí Óëñûí Õàìòûí Àæèëëàãààíû Íèéãýìëýã (JICA) ãýõ ìýò îëîí óëñûí õýìæýýíä ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëäàã áàéãóóëëàãóóäòàé áàéíãûí õàðèëöààíä áàéæ õàìòðàí àæèëëàæ áàéíà.äîëëàðûí ñàíõ¿¿æèëòýýð õýðýãæèæ áàéíà. Äýëõèé Áàíê (World Bank). Õàìòûí àæèëëàãààíû ñàëáàðûí òºëººëºã÷èäòýé ãýðýýíä ãàðûí ¿ñýã çóðàí õàìòðàí àæèëëàæ ýõëýýä áàéíà. 5. Óã õ¿ëýýí àâàõ ñòàíö íü òóéëûí îðáèòòîé õèéìýë äàãóóëóóäààñ ìýäýýã õ¿ëýýí àâàõ ºðãºí áîëîìæòîé. Ìîíãîë îðíû óñíû íººö. õîéä ºðãºðãèéí 60 ãðàäóñààñ ºìíºä ºðãºðãèéí 60 ãðàäóñ õ¿ðòýëõ ºðãºí óóäàì íóòãèéã õàìàðñàí 1 öàã òóòìûí õèéìýë äàãóóëûí ìýäýýã áàéíãà. ͯÁ-í Õºãæëèéí Õºòºëáºð (UNDP). øîðîîí øóóðãàíû ìîíèòîðèíãèéí ÷èãëýëýýð ýðäýì øèíæèëãýý. 1. ßïîí. Äýëõèéí Áàéãàëü Õàìãààëàõ ñàí (WWF). 3. ãàçðûí ãàäàðãûí áîëîí àãààðûí òåìïåðàòóð.2 ñàÿ åâðîãèéí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé “Óñíû íººöèéí íýãäñýí ìåíåæìåíòèéã áýõæ¿¿ëýõ íü” òºñºë. Ãàäààä õàìòûí àæèëëàãàà Ìîíãîë óëñ áàéãàëü îð÷íû ñàëáàðûí 12 êîíâåíö. ªìíºä Ñîëîíãîñ îðíóóäòàé õàìòûí àæèëëàãàà óëàì ºðãºæèæ Àâñòðè. Á¿ãä Íàéðàìäàõ Ñîëîíãîñ óëñûí “Íîãîîí õýðýì” õºòºëáºð 10 æèëèéí õóãàöààòàéãààð 10 ñàÿ àì. ¿¿ëíèé îðîí. 2000 îíîîñ õîéø áàéãàëü îð÷íû ÷èãëýëýýð 20 ãàðóé óëñ îðîí. îëîí óëñûí 4 áàéãóóëëàãàòàé 86 ãýðýý áàéãóóëàí àæèëëàæ áàéãàà áºãººä 2007 îíä 2 îðîíòîé áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ ãýðýýíä ãàðûí ¿ñýã çóðñàí áàéíà. ÕÁÍÃÓ-í Òåõíèêèéí õàìòûí àæèëëàãààíû íèéãýìëýãèéí “Áàéãàëü õàìãààëàë áà áàéãàëèéí íººöèéí òîãòâîðòîé ìåíåíìåíò” òºñºë 4. õóð òóíàäàñ. Õîëáîîíû Á¿ãä Íàéðàìäàõ Ãåðìàí óëñ. ýíåðãè. Èíãýñíýýð äýëõèéí ç¿¿í õàãàñ áºìáºðö㺺ð áóþó ç¿¿í óðòðàãèéí 5 ãðàäóñààñ 160 ãðàäóñ. 24 öàãèéí òóðøèä òàñðàëòã¿é õ¿ëýýí àâ÷. ñóäàëãààíû àæèëä øààðäëàãàòàé ºíäºð äàâòàìæòàé. Îäîîãîîð øèíýýð õýðýãæèæ áóé òºñë¿¿ä: 1. ͯÁ-ûí Õ¿íñ պ人 Àæ Àõóéí Áàéãóóëëàãà (FAO). óóðøèö çýðýã öàã àãààðûí íýí ÷óõàë ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîîëæ.ñòàíöûã ñóóðèëóóëàâ. óñ àøèãëàëòûí ìàñòåð òºëºâëºãºº áîëîâñðóóëàõ 7.3 ñàÿ åâðîãîîð õýðýãæèõ “Ýêîëîãèéí áîëîâñðîë” øèíý òºñºë. Ãåðìàíû Òåõíèêèéí Õàìòûí Àæèëëàãààíû Íèéãýìëýã (GTZ).9 ñàÿ åâðîãèéí õºðºí㺠îðóóëàëòòàé “Áàéãàëèéí íººöèéí ìåíåæìåíòèéí ¿íäýñíèé ãàçàð ç¿éí ìýäýýëëèéí òºâ” òºñºë 2. îðîí çàéí òàñðàëòã¿é ìýäýýã á¿ðä¿¿ëýõ.

Öààøèä áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ. îð÷èíä õàëã¿é öýâýð òåõíèê òåõíîëîãè íýâòð¿¿ëýõ. 32 . áàéãàëèéí íººö áàÿëàã. áàòëàí ãàðãàñàí õóóëü òîãòîîìæèéí õýðýãæèëòèéã õàíãàõàä îíöëîí àíõààðàõ íü ÷óõàë þì. Ñàëáàðûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýý. îð÷íû áîõèðäëûã áóóðóóëàõ. äîðîéòñîí îð÷íûã íºõºí ñýðãýýõ.Áàéãàëü îð÷íû ÿàìíû 2007 îíû ¿éë àæèëëàãààíû òýðã¿¿ëýõ ÷èãëýë áîëñîí ãîë çîðèëòóóä ¿íäñýíäýý õýðýãæèí áèåëëýý. ñàíõ¿¿æèëò óðüä ºìíº áàéãààã¿éãýýð ºñºí íýìýãäýæ ¿éë àæèëëàãààíû öàð õ¿ðýý òýëëýý.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful