ÇÎÍÕÈËÎÍ ÒÎÕÈÎËÄÎÕ

ªÂ×ÈÍ ÝÌÃÝÃÈÉÍ
ÎÍÎØËÎÃÎÎ, ÝÌ×ÈËÃÝÝÍÈÉ
ÓÄÈÐÄÀÌÆ

Óëààíáààòàð 2005

00_first.indd 1

5/25/2005 5:20:45 PM

DDC
616. 075
Ç - 686

Äèçàéíåð:

Ö.Ãàíáàò
Ö.Öýíäñ¿ðýí
Ã.Çóë
Ä.Àðèóíòóíãàëàã
Á.ÿí÷èíñ¿ðýí
Õýâëýëèéí õóóäàñ: 115
Öààñíû õýìæ:ýý: 165 õ 220
Õýâëýãäñýí òîî: 5000
Õýâëýñýí îãíîî: 2005/05
ÁÀßÍÌÎÍÃÎË ÊÀÏÈÒÀË õýâëýëèéí ãàçàð
Óòàñ: 330677, 330678

ISPN - 99929 -40 - 02 - 6

ÁÀßÍÌÎÍÃÎË ÊÀÏÈÒÀË
õ

ý

â

ë

ý

ë

è

é

í

ã

à

ç

à

ð

2
00_first.indd 2

5/25/2005 5:20:45 PM

ªÌͪÒêË

Îð÷èí ¿åèéí øèíæëýõ óõààíû õºãæëèéí õóðäàö ñàð æèëýýð áóñ
öàã õîðìîîð õýìæèãäýæ, îëîí ìÿíãàí øèíý íýýëò, á¿òýýë ýð¿¿ë ìýíäèéí
ñàëáàðò òàñðàëòã¿é íýâòýð÷ áàéíà. Òýð äóíäàà àíàãààõ óõààíû
ñàëáàðûí ¿ñðýíã¿é õºãæëèéí èëðýë íü îëîí øèíý íýýëò, ýì÷èëãýý
îíîøëîãîîíû äýâøèëòýò òåõíèê, òåõíîëîãè íýâòýð÷ áóéãààð
ìýäýãääýã.
Äýëõèé äàõèíä ãàð÷ áóé áàéãàëü ýêîëîãè, öàã àãààð áîëîí
õ¿ì¿¿ñèéí àæèë, àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéí ººð÷ëºëòººñ ¿¿äýëòýé ñî¸ë
èðãýíøëèéí ºâ÷èí õýìýýí íýðëýãääýã îëîí ºâ÷èí, ýìãýã øèíýýð áèé
áîëñîí íü ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí àæèëòàí Áèä á¿õíèéã öàã ¿åäýý
ìýäðýìæòýé áàéæ àëõàì òóòàìäàà øèíý ìýäëýã, ìýäýýëëèéã îëæ
àâàõûã ç¿é ¸ñîîð øààðäàæ áàéíà.
Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé
óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëàí ãàðãàæ, ¿éë àæèëëàãààíä íýâòð¿¿ëýõ íü
ýì÷, ìýðãýæèëòíèéã íýãäñýí àðãà ç¿éãýýð àæèëëàõ, îíîø ýì÷èëãýýíèé
÷àíàð, ¿ð ä¿íã äýýøë¿¿ëýõ, ýìèéã ç¿é çîõèñòîé õýðýãëýõ, ýì÷èëãýý
¿éë÷èëãýýíèé òîî, ÷àíàðò òàâèõ øààðäëàãûã ºíäºðæ¿¿ëýõ, õÿíàëò
¿íýëãýýã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, óëìààð ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ýäèéí
çàñãèéí ¿ð àøãèéã íýìýãä¿¿ëýõýä à÷ õîëáîãäîëîî ºãºõ øèíýëýã õàíäëàãà
þì. Õàðèí óäèðäàìæ íü ýì÷èéí á¿òýýë÷ êëèíèê ñýòãýëãýý, àðãà áàðèë,
óð ÷àäâàðûã õÿçãààðëàí íýã õýâ çàãâàðò îðóóëàõ õ¿÷èí ç¿éë áîëîõ
ó÷èðã¿é.
Òà á¿õýíä òîëèëóóëæ áóé ýíýõ¿¿ á¿òýýë íü õºãæëèéí ãîëäðèëîîñ
“õîöðîõã¿é” áàéõàä òàíü íýãýí àëõàì áîëæ ÷àäàõ îþóíû õºðºíãº
îðóóëàëò ãýäýãò íàéäàæ áàéíà.
Óã óäèðäàìæ íü ìàíàé ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí 100 îð÷èì øèëäýã
ýðäýìòýí, ñóäëàà÷, áàãø, ýì÷, ýìíýëãèéí àæèëòíóóäûã îðîëöóóëñàí 16
àæëûí õýñãèéíõíèé õàìòûí íºð èõ õºäºëìºð, øóðãóó ç¿òãýëèéí ä¿íä
áèé áîëñîí ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé ÷àíàðûã ñàéæðóóëàõ
÷óõàë õýðýãñýë áîëíî ãýäýãò ýðãýëçýõã¿é áàéíà.

ÑÀÉÄ

Ò.ÃÀÍÄÈ

3
00_first.indd 3

5/25/2005 5:20:46 PM

ÒÀËÀÐÕÀË
Ýìíýë ç¿éí ïðàêòèêò ºâ÷èí ýìãýãèéã îíîøèëæ, ýì÷ëýõýä
ñóäàëãàà íîòîëãîîíä òóëãóóðëàí (evidence based medicine) îð÷èí
¿åèéí äýâøèëòýò, îíîâ÷îé àðãà, òåõíîëîãèéã àøèãëàõ ¸ñòîé.
Èéìä óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñýã ÷ ìºí àäèë áàðèìò,
íîòîëãîîíä ñóóðèëñàí ìýäýýëëèéã ýìíýë ç¿éí ìàãàäëàí øèíæèëãýý
áîëîí ºâ÷òºíèé ¿íýëãýýòýé óÿëäóóëàõûã çîðüñîí áîëíî.
Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæ íü ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ýì÷, ýìíýëãèéí
ìýðãýæèëòí¿¿äýä ãàðûí àâëàãà áîëîîä çîãñîõã¿é àíàãààõ ýðäýìä
ñóðàëöàæ áóé îþóòíóóä ÷ àøèãëàõ áîëîìæòîé. Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæèä
àíàãààõûí á¿õ ñàëáàðûã á¿ðýí õàìðóóëààã¿é áºãººä àíàãààõ óõààíû
¿íäñýí íàðèéí ìýðãýæèë áîëîõ äîòîð, ìýñ çàñàë, ýõ áàðèõ ýìýãòýé÷¿¿ä,
õ¿¿õäèéí ºâ÷èí, ýìãýã ìºí ºíºº ¿åä îëîíòîé òîõèîëäîõ áîëñîí àðõè,
òàìõè áóñàä ìàíñóóðàõ áîäèñò äîíòîõ ýìãýã, ñýòãýöèéí ýìãýã¿¿ä, ýì,
õèìèéí áîäèñûí õîðäëîãî, õºëäºëò, ò¿ëýãäýë, îñîë ãýìòëýýñ ¿¿äýëòýé
ºâ÷èí ýìãýãèéã îíîøëîõ, ýì÷ëýõ òàëààð òóñãàãäñàí íü öàã ¿åý ìýäýðñýí
çºâ àëõàì áîëæýý.
Ìàíàé ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí ýì÷, ìýðãýæèëòí¿¿ä ìààíü
àíõ 1994 îíä õ¿í àìûí äóíä çîíõèëîí òîõèîëääîã ºâ÷èí ýìãýãèéí
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëæ, 1998 îíä “Ýì÷èëãýý,
îíîøëîãîîíû ò¿ãýýìýë ¿éëäëèéí óäèðäàìæ”, 2001 îíä “Çîíõèëîí
òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ” íýðòýéãýýð øèíý÷ëýí
ãàðãàæ áàéñàí. Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæèéí îíöëîã íü çîíõèëîí òîõèîëäîõ
ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýã ýð¿¿ë ìýíäèéí øàòëàëòàé
óÿëäóóëàõûã (ÿëàíãóÿà ýð¿¿ë ìýíäèéí íýã, õî¸ð äàõü øàòëàë áîëîõ
àéìàã, îðîí íóòãèéí ýìíýëýã) çîðüñîí. Ãýâ÷ óã óäèðäàìæèéã õýðýãëýõ
ÿâöàä ãàð÷ áîëîõ ïðàêòèêò ¿ë íèéöýõ ç¿éëèéã ìýðãýí îþóíäàà òóíãààí
áîëãîîæ, çàñ÷ çàëðóóëàõ çîðèëãîîð ¿íýòýé ñàíàë ø¿¿ìæýý áèäýíä
èð¿¿ëíý ãýäýãò ìýðãýæèë íýãò íºõºä Òà á¿õýíä íàéäàæ áàéíà.
Ýíýõ¿¿ óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëæ, õýâë¿¿ëýõýä òåõíèêèéí
áîëîí ñàíõ¿¿ãèéí äýìæëýã ¿ç¿¿ëæ, àðãà ç¿éí çºâëºãºº ºãñºí ÄÝÌÁûí Ìîíãîë äàõü ñóóðèí òºëººëºã÷ íî¸í Ðîáåðò Õàãàí, ìýðãýæèëòýí
Ðåéæî Ñàëìåëî, Ñàëèê Ãîâèíä, ÄÝÌÁ-ûí çºâëºõ Ðàæàò Ãàíèøóàð, Êåé
Æè Ëèì áîëîí óäèðäàìæèéã áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ýðäýìòýí
áàãø, ñóäëàà÷, ýì÷ íàð ìºí ¿íýòýé ñàíàë, ø¿¿ìæýý ºãñºí çîõèöóóëàõ
áàãèéí ãèø¿¿äýä õóâèàñàà áîëîí ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðò àæèëëàæ áóé
íèéò ýì÷, ýìíýëãèéí ìýðãýæèëòí¿¿äèéí ºìíººñ òàëàðõàë èëýðõèéëüå.

ÄÝÄ ÑÀÉÄ

Ø.ÝÍÕÁÀÒ

5
00_first.indd 5

5/25/2005 5:20:46 PM

7
00_first.indd 7

5/25/2005 5:20:48 PM

Õÿíàí òîõèîëäóóëæ, ñàíàë ø¿¿ìæëýë ºãñºí:
Ñ.Äóëàìñ¿ðýí
Ñ.Çîðèã
Ã.Íàðàí
À.Äàìäèíñ¿ðýí
H.Æàðãàëñàéõàí

Ä.Îþóí÷èìýã
ß.Áóÿíæàðãàë

Ñ.Ãàíñ¿õ
Ö.Íàöàãäîðæ
Á.Îðãèë
Â.Ñ¿ðýí÷èìýã

Á.Öýäìàà
Ñ.Ýâëýãñ¿ðýí
Ö.Áóðìàà

Â.Ëõàãâàäîðæ
Ì.Íàíäèí÷èìýã

ÝÌÕ¯Ò-èéí çàõèðàë, Àíàãààõ óõààíû
äîêòîð
ÝÌÕ¯Ò-èéí ìýðãýæèëòýí, Ýì ç¿éí óõààíû
äîêòîð
ÝÌØÓÈÑ-èéí áàãø, ÝÌß-íû ëàáîðàòîðèéí
åðºíõèé Ìýðãýæèëòýí, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
Ýð¿¿ë Ìýíäèéí ñàéäûí çºâëºõ àíàãààõ óõààíû
äîêòîð
ÝÌß-íû Ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí ãàçðûí
îðëîã÷ äàðãà, Àíàãààõûí øèíæëýõ óõààíû
äîêòîð, Äýä ïðîôåññîð
ÓÌÕÃ-ûí Ýð¿¿ë ìýíäèéí õÿíàëòûí õýëòñèéí
äàðãà, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌß-íû Ýõ áàðèõ, ýìýãòýé÷¿¿äèéí òóñëàìæ
¿éë÷èëãýý õàðèóöñàí ìýðãýæèëòýí, Àíàãààõ
óõààíû ìàãèñòð
ÝÌÕ¯Ò-èéí äýä çàõèðàë, ÀÓ-íû ìàãèñòð
ÝÒÓÃ-ûí äýä çàõèðàë
“À÷” Àíàãààõ óõààíû äýýä ñóðãóóëèéí áàãø,
Àíàãààõûí øèíæëýõ óõààíû äîêòîð
“Ýð¿¿ë ìýíäèéí ñàëáàðûí øèíý÷ëýë, òåõíèê
òóñëàëöàà” òºñëèéí çîõèöóóëàã÷,
ÍÝÌ-èéí ìàãèñòð
ÝÌÑÕÕ-2 äîòîîäûí çºâëºõ , ÀÓ-íû ìàãèñòð
ÝÌß-íû Òºðèéí çàõèðãààíû óäèðäëàãûí ãàçðûí
îðëîã÷ äàðãà, ÍÝÌ-èéí ìàãèñòð
Ñòàíäàðò, õýìæèë ç¿éí ¿íäýñíèé òºâèéí ýð¿¿ë
ìýíäèéí àñóóäàë õàðèóöñàí ìýðãýæèëòýí,
Àíàãààõ óõààíû ìàãèñòð
ÝÒÓÃ-ûí Ýì ç¿éí àëáàíû äàðãà Ýì ç¿éí óõààíû
ìàãèñòð
ÝÌÕ¯Ò-èéí Ìàãàäëàí èòãýìæëýëèéí àëáàíû
ìýðãýæèëòýí

8
00_first.indd 8

5/25/2005 5:20:48 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å
ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

01_cardiology last.indd 9

5/25/2005 3:30:57 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
À.ªëçèéõóòàã

Ä. Çóëãýðýë
Ö.Àëòàííàâ÷
Í.Áàÿñãàëàí

10

01_cardiology last.indd 10

Àíàãààõûí øèíæëýõ óõààíû äîêòîð, Ïðîôåññîð
Õ¿íèé ãàâúÿàò ýì÷, ÝÌß-û äîòðûí ºâ÷íèé
ìýðãýæëèéí çºâëºëèéí äàðãà, Êëèíèêèéí 1, 2-ð
ýìíýëãèéí çºâëºõ ýì÷
ÝÌØÓÈÑ-èéí Ç¿ðõ, ñóäàñíû òýíõìèéí áàãø,
Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌØÓÈÑ -èéí Ç¿ðõ ñóäàñíû òýíõìèéí áàãø,
Àíàãààõ óõààíû ìàãèñòð

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:57 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

1. ÀÒÅÐÎÑÊËÅÐÎÇ
Òîäîðõîéëîëò

Àòåðîñêëåðîç íü àðõàã ÿâöòàé, áîäèñûí ñîëèëöîîíû
õÿìðàëûí óëìààñ àðòåðèéí ñóäàñíû õàíàíä ººð÷ëºëò
ãàð÷ öóñíû óðñãàë ñààòàõûã õýëäýã.

Øàëòãààí,
õ¿÷èí ç¿éëñ

Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä óã ºâ÷íèéã äàðõëàëûí
òîãòîëöîîíû õÿìðàëûí ¿¿äíýýñ àâ÷ ¿çýõ áîëñîí
áèëýý.
1.Ýðãýøã¿é õ¿÷èí ç¿éëñ :
• Íàñ
• Õ¿éñ
• Óäàìøèë
2.Ýðãýõ õ¿÷èí ç¿éëñ:
• Òàìõè òàòàõ
• Òàðãàëàëò /ÿëàíãóÿà õýâëèéí õýëáýðèéí òàðãàëàëò/
• Öóñíû äàðàëò èõñýõ
• Ãèïåðõîëåñòðèíåìè
• Ãèïåðòðèãëèöåðèäåìè
• Ãèïåðèíñóëèåìè
• 2-ð õýëáýðèéí ÷èõðèéí øèæèí ºâ÷èí
• Ýñòðîãåí ãîðìîíû äóòàãäàë
• Õîîë õ¿íñíèé äóòàãäàë
• Ñýòãýë ç¿éí õÿìðàë, ñòðåññ

• Àòåðîñêëåðîçûí àíãèëàë, ýìíýë ç¿é
Àòåðîñêëåðîçûã õààíà ÿìàð ñóäàñ ãýìòýýæ áàéãààãààð íü àíãèëæ óëìààð
ýìíýë ç¿éí ãîë øèíæ òýìäýã¿¿ä íü ãàð÷ èðäýã.

Êëèíèêèéí
¿å øàò

ªâ÷íèé ÿâö

I ¿å - ýìíýë ç¿éí ºìíºõ
¿å

1. Âàçîìîòî𠺺ð÷ëºëò
2.Ëàáîðàòîð øèíæèëãýýíèé
ººð÷ëºëò

II ¿å - ýìíýë ç¿éí ¿å

1.Èøåìèéí ¿å
2.Á¿ëýíò ¿õæëèéí ¿å
3.Õàòóóðëûí ¿å

I - ñóäàñíû õàòóóðàë äàâøèíã¿é ÿâàãäàõ ¿å
II - ñóäàñ õàòóóðàë òîãòâîðòîé ÿâàãäàõ ¿å
III - ñóäàñ õàòóóðàë ðåãðåññä îðîõ ¿å

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 11

11

5/25/2005 3:30:57 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Áàéðëàëààð








I - ãîë ñóäàñíû õàòóóðàë
II - òèòýì ñóäàñíû õàòóóðàë
III - òàðõèíû ñóäàñíû õàòóóðàë
IY - Ẻðíèé àðòåðèéí õàòóóðàë
Y - ÷àöàðõàéí àðòåðèéí õàòóóðàë
YI - óóøèãíû àðòåðèéí õàòóóðàë
YII - äîîä ìº÷äèéí àðòåðèéí õàòóóðàë

Îíîøëîãîîíû øàëãóóð:
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýíä: Óëààí ýñèéí òóíàõ õóðä áàãàñàõ,
óëààí Ẻì,áîðòãîíöîð áàãà õýìæýýãýýð òîãòâîðòîé áàéõ
Öóñíû áèîõèìèéí øèíæèëãýýíä: õîëåñòåðèí, áàãà íÿãòðàëòàé
ëèïîïðîòåèä, Ôðåäèðèêñîíû àíãèëëûí II, III, IY õýëáýðèéí ëèïèä
èõñýõ, èõ íÿãòðàëòàé ëèïîïðîòåèä áàãàñàõ, ñóäàñ õàòóóðëûí èíäåêñ
4.9-ººñ äýýø áîëîõ, ñèéâýí äýõ íèéò ëèïîïðîòåèäûí õýìæýý áà ÈÍË
èõñýõ
Ðåíòãåí øèíæèëãýýíä: ãîë ñóäàñ óðòñàí ºðãºñ÷, õàíà íü çóçààð÷
õàòóóðñàí áàéõ
Í¿äíèé óãò: Ãóííà-Ñàëþñûí øèíæ èëðýõ
Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãò: ç¿¿í õîâäëûí òîìðîëò, ø¿äíèé äàëàéö
íàìñàõ, õýðýâ òèòýì ñóäàñíû õàòóóðàëòàé áîë èøåìèéí øèíæ¿¿ä
èëðýõ
Äîïïëåðòîé ýõîãðàôò: ãîë ñóäàñíû íàðèéñàë, ñóäàñ õàòóóðëûí
òîâðóó õàíàíä áàéðëàõ, öóñíû óðñãàëûí ýìãýã ººð÷ëºëò èëðýõ
Äîîä ìº÷äèéí áîëîí Ẻðíèé ñóäàñíû àíãèîãðàôèä: ñóäàñíû
íàðèéñàë, áºãëºðºëòèéã èëð¿¿ëýõ
À÷ààëàëòàé ç¿ðõíèé õýò àâèàí øèíæèëãýýíä: ãîë ñóäàñíû
õàòóóðëûí áàéðøëûã òîãòîîõ
Êîðîíàðîãðàôèéí àðãà: Òèòýì ñóäàñíû õàòóóðëûã òîäîðõîéëíî.
Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì

12

01_cardiology last.indd 12

Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò: Àìüäðàëûí çºâ äýãëýì áàðèìòëàõ, çºâ
õîîëëîëò, òàìõè õîðèõ, áèåèéí èäýâõòýé õºäºë㺺í, ñýòãýë ñàíààíû
òàéâàí áàéäàëä áàéëãàõ, õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ, äàâñûã
áàãàñãàõ
Ýìèéí ýì÷èëãýý: Ñòàòèíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä íü õîëåñòåðîëûí íýãäýëèéã
øóóä ñààòóóëàí, ýíäîòåëèéí ¿éë àæèëëàãààã õýâèéí áîëãîõîä
îðøèíî. Õýò èñýëäýëòèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé à-òîêîôåðîëûã
õýðýãëýíý.
Öóñíû äàðàëòûã ÀÑÅ-èíãèáèòîðîîð ýì÷èëñýíýýð çºâõºí ýíäîòåëä
àÿòàéãààð íºëººëººä çîãñîõã¿é ñóäàñíû ãºëãºð áóë÷èíãèéí íýâ÷èëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:57 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä






áîëîí òðîìáîöèòûí èäýâõæèëèéã áóóðóóëíà.
ÀÑÅ èíãèáèòîðîîð ýì÷èëñýíýýð ,ººõºí óðãàöûí, ºñºëò áà çàäðàëààñ
ñýðãèéëäýã.
Àòåðîñêëåðîçûí ýìãýã æàìä õàëäâàðûí õ¿÷èí ç¿éëñ íºëººòýé áàéæ
áîëçîøã¿é òóë õàëäâàðûí á¿õ ãîëîìòûã óñòãàõ øààðäëàãàòàé.
ªºõ òîñíû ñîëèëöîîíû ººð÷ëºëòèéã çàñàõ ýì÷èëãýý
Ñòàòèíû á¿ëýã: ñèìâàñòàòèí, ëîâàñòàòèí, ïðàâàñòàòèí. Ñòàòèíûã
10-20 ìã ºäºðò 1-2 óäàà.
Öºñíèé õ¿÷ëèéí ñåêâåòðàíò íü ãýäñýýð õîëåñòåðèí øèìýãäýõèéã
äàðàíãóéëàõ áýëäìýë¿¿ä: ñåêâåñòðàíò õîëåñòåðàìèíûã 2-24ã ºäºðò
2-4 õóâààæ õýðýãëýõ, êîëåñòèïîë 5-15 ã ºäºðò 2 õóâààæ õýðýãëýíý.
ªíäºð íÿãòòàé ëèïîïðîòåèíû õýìæýýã èõýñãýã÷ õàíààã¿é ººõíèé
õ¿÷èë áà ôîñôîëèïèäûã àãóóëàã÷ ººõíèé ñîëèëöîîã çîõèöóóëàã÷:
ýññåíöèàë, ëèïîñòàáèë õýðýãëýæ áîëäîã.
Íèêîòèíû õ¿÷ëèéã ýõëýýä 50 ìã-ààð îðîéí õîîëíû äàðàà ºäºðò
1 óäàà ºã÷ ýõýëíý. Äàðàà íü 50 ìã ºäºðò 2, öààøèä 3 óäàà ºãíº.
Õîíîãèéí òóí 3 ãð õ¿ðòýë ºã÷ áîëíî. Íèêîòèíû õ¿÷ëèéã õýðýãëýõèéí
ºìíº õîéíî õàëóóí õîîë öàé õýðýãëýõèéã õîðèãëîíî.
Öóñíû á¿ëýãíýëò, ðåîëîã ÷àíàðò ¿éë÷ëýõ çîðèëãîîð àíòèàãðåãàíò ýì:
àñïèðèí, êóðàíòèë, òðåíòàë õýðýãëýíý. Àñïèðèíûã 76-100 ìã òóíãààð
òîãòìîë õýðýãëýíý.
Ñóäàñíû õàíàíä íºëººëºõ, ò¿¿íèé íýâ÷èìõèé ÷àíàð, àãðåãàöëàõ
÷àíàð çýðýãò íºëººëºõ ýì: àíãèíèí õýðýãëýíý.
Àíòèîêñèäàíò ýì÷èëãýý

ªºõ òîñíû õýò èñýëòèéã äàðàíãóéëàõ çîðèëãîîð ñóäàñíû õàíûã
ãýìòýýõ íºëººòºé õîðò áîäèñûí ¿¿ñýëòèéã áóóðóóëäàã. Ýíý çîðèëãîîð
àëüôàòîêîôåðîë, âèòàìèí Ñ, áîëîí áóñàä áàéãàëèéí óðãàìëûí
ãàðàëòàé íýìýëò á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýæ áîëäîã.Òóõàéëáàë,
÷àöàðãàíû òîñûã 10.0-ààð ºäºðò 2 óäàà óóíà.

Ñàíàìæ: Õýðýãëýæ áóé ýì¿¿äèéí òóí õýìæýý, õýðýãëýõ õóãàöààã ýìíýëç¿é,
ëàáîðàòîðè ¿ç¿¿ëýëò çýðýãò òóëãóóðëàí ýì÷ ººðºº çîõèöóóëíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 13

13

5/25/2005 3:30:58 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

2. ǯÐÕÍÈÉ ÈØÅÌÈ ªÂ×ÈÍ
Òîäîðõîéëîëò

Ç¿ðõíèé òèòýì ñóäñààð ýðãýëäýõ öóñíû õýìæýý, ç¿ðõíèé
áóë÷èíãèéí õ¿÷èëòºðºã÷èéí õýðýãöýý õî¸ðûí õîîðîíäûí
òýíöâýðò áàéäàë àëäàãäàæ õ¿÷èëòºðºã÷èéí õàíãàìæ
áóóðñíààñ ç¿ðõíèé áóë÷èíä áîäèñûí ñîëèëöîîíû õÿìðàë
¿¿ñýõèéã ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷èí (ÇȪ) ãýíý.

Øàëòãààí

Øàëòãààí;
• Òèòýì ñóäàñ àòåðîñêëåðîçûí ýìãýã ººð÷ëºëòòýé áîëîõ
• Òèòýì ñóäàñ ýìãýã ººð÷ëºëòã¿é áîëîâ÷ ñýòãýë ñàíààíû
õ¿÷òýé õÿìðàëä îðîõ
• Àðõàã òàìõè÷äûí òèòýì ñóäàñíû ìýäðýëèéí çîõèöóóëãà
àëäàãäàæ ñóäàñ ðåôëåêñûí çàìààð ãýíýò õ¿÷òýé àãøèõ
• Òèòýì ñóäàñ òðîìá áóþó ýìáîëèãîîð ãýíýò áºãëºð÷,
öóñíû óðñãàë òîäîðõîé õýñýãò õààãäàõ
• Òèòýì ñóäàñíû ýíäîòåëü ººð÷ëºãäºõ
• Òèòýì ñóäàñíû òºðºëõèéí ãàæ ººð÷ëºëò
• Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí öóñíû áè÷èë ýðãýëò
(ìèêðîöèðêóëÿöè) õÿìðàõ
• Öóñ á¿ëýãí¿¿ëýõ ñèñòåìèéí èäýâõæèë íýìýãäýõ
• Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ãèïåðòðîôè
• Ýäãýýð øàëòãààíóóä
çàðèìäàà õýä õýäýýðýý ÷
õàâñàðñàí áàéæ áîëíî.

Àíãèëàë

Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷íèéã ýìíýë ç¿éí õýëáýðýýð àíãèëíà.
(ÄÝÌÁ, 1995)
• Òèòýì ñóäàñíû ãýíýòèéí ¿õýë (ç¿ðõ àíõäàã÷ààð çîãñîõ)
• Ñòåíîêàðäè (ç¿ðõíèé áàõ)
-À÷ààëëûí ¿åèéí ñòåíîêàðäè
-Òîãòâîðã¿é ñòåíîêàðäè
-Ãýíýò ¿¿ñäýã òàéâàí õýëáýðèéí ñòåíîêàðäè
-Ñóäàñ àãøèëòûí øàëòãààíò ñòåíîêàðäè
• ªâäºëòã¿é õýëáýðèéí ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷èí
• Ç¿ðõíèé øèãäýýñ
• Êàðäèîñêëåðîç
-Àòåðèîñêëåðîçûí / æèæèã ãîëîìòîò/
-Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí äàðààõ / òîì ãîëîìòîò/
• Ç¿ðõíèé àðõàã ö¿ëõýí / 8 äîëîî õîíîãîîñ äýýø/
• Ç¿ðõíèé õýì àëäàãäàõ õýëáýð

Ýìíýë ç¿é
Öýýæýýð ºâäºõ íü ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷íèé íýã ãîë øèíæ òýìäýã þì.
Ç¿ðõíèé öóñàí õàíãàìæ áàãàññàíààñ ýñâýë ìèîêàðäàä õ¿÷èëòºðºã÷èéí
õýðýãöýý íýìýãäñýíýýñ ç¿ðõíèé áóë÷èí ãýìòýæ, öýýæíèé ç¿¿í òàëä,
ç¿ðõíèé îð÷èìä ýâã¿é îðãèõ, äàâòàõ áàéäàëòàéãààð ºâäºëò èëðýõèéã
ñòåíîêàðäè ãýíý.

14

01_cardiology last.indd 14

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:58 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Öýýæýýð ºâäºõ
Ç¿ðõíèé ºâäºëò
Ñóäàñíû

Ñóäàñíû áóñ

Ç¿ðõíèé áóñ ºâäºëò
/ Êàðäèàëãèÿ /

ªâäºëò íü ç¿ðõíèé öóñàí õàíãàìæèéí äóòàãäëûí óëìààñ ¿¿ñ÷ áóé
ñóäàñíû ãàðàëòàé ºâäºëò áàéäàã. Ñóäàñíû ºâäºëò íü íèëýýä ºâºðìºö
øèíæ ÷àíàðòàé áàéäàã òóë ýì÷ë¿¿ëýã÷ýýñ ººðººñ íü àñóóæ îíîøëîõ
áîëîìæèéã ºãäºã.
ªâäºëòèéí •
áàéðëàë áà
òàðõàëò

¯íäñýí áàéðëàë íü öýýæíèé àð òàë áà ç¿¿í õýñýãò
áàéðëàäàã. ªâäºëòèéã àëãààðàà äàðæ çààäàã. ªâäºëò
íü ç¿¿í ãàðíû ãàäíà òàë, ÷èã÷èé õóðóó ðóó äàìæäàã.
Õîâîð òîõèîëäîëä ãýõäýý ìàø ºâºðìºö äàìæèëò íü
ýð¿¿ ð¿¿ äàìæäàã.
ªâäºëòèéí öººí òîõèîëäîõ áàéðëàë íü:
• Ǻâõºí òàðõàëòûí áàéðëàë /áóãóéâ÷-ãàðò,ø¿äíèé
ºâäºëò, òàâõàéä ºâäºõ/
• Öýýæíèé õýíõýðöýãèéí ç¿¿í õýñýãò
• Öýýæíèé õýñãèéí óðä ãàäàðãóóä á¿õýëäýý
• Õîäîîä îð÷èìä

ªâäºëòèéí Ñòåíîêàðäèéí ¿åä äàðæ, áàçàæ, àòãàæ, íóõàæ, õîðñîæ
øèíæ
áàéãàà ìýò ºâäºëò èëýðäýã. Çàðèì òîõèîëäîëä õ¿÷òýé
÷àíàð
ºâäºëò èëðýõã¿é 纺ëºí äàðæ áàéãàà ìýò áîëîõ, öýýæ
õ¿íäðýõ, áà÷óóðàõ øèíæ èëýðíý. Èéìä ºâ÷òºíººñ
ºâäºëòèéí òóõàé áóñ õàðèí öýýæíèé õýíõýðöýãò ÿìàð
íýãýí ýâã¿é ìýäðýìæ ¿¿ñýæ áàéñàí ýñýõèéã òîäðóóëæ
àñóóõ íü ç¿éòýé.
ªâäºëòèéí ªâäºëòèéí õ¿÷ íü ÿìàð ÷ áàéæ áîëîõ áà õàìãèéí ÷óõàë
õ¿÷
íü äóíä çýðãèéí ºâäºëò íü ÷ àìü íàñàíä àþóëòàé áàéæ
áîëíî. ªâäºëò íü ºâ÷òºíèé õºäºë㺺íä øóóä íºëººëºí
òýðýýð íàì ã¿ì áîëæ ººðèéí áèåèéã ÷àãíàñàí áàéäàëòàé
áîëíî. Í¿¿ð öàðàéíû èëðýë íü ººð÷ëºãäºí í¿äýíä íü
àéäàñ òºðñºí, öîíõèãîð öàðàéòàé áîëäîã. Òýð ÷ á¿¿ õýë
ñóäàñíû ñóëõàí ºâäºëòèéí ¿åä ºâ÷òºí óíòàæ ÷àäàõã¿é
áàéäàã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 15

15

5/25/2005 3:30:58 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

¯ðãýëæëýõ 2-3 ìèíóòààñ 15-20 ìèíóò õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëíý. Ãýíýòèéí
õóãàöàà
ºâäºëò íü /ïðèñòóï/ 1 ìèíóòààñ áàãà õóãàöààãààð
¿ðãýëæèëíý. Õýðýâ ºâäºëò íü 20-30 ìèíóò ò¿¿íýýñ äýýø
õóãàöààãààð ¿ðãýëæèëâýë ç¿ðõíèé øèãäýýñ ¿¿ñíý. ͺ㺺
òàëààñàà õýðýâ ºâäºëò 1 öàã õ¿ðòýë ¿ðãýëæèëñýí ÷ ç¿ðõíèé
øèãäýýñýä õ¿ðãýõã¿é áîë ýíý íü ñóäàñíû ãàðàëòàé áèø
ãýñýí ¿ã.
ªâäºëòèéã
èõýñãýõ áà
áàãàñãàõ
õ¿÷èí
ç¿éëñ

Èõýíõ òîõèîëäîëä ºâäºëòèéí ïðèñòóï íü áèåèéí õ¿÷íèé
áîëîí ñýòãýë ñàíààíû à÷ààëàëòàé õîëáîîòîé. ßâæ áàéõ
¿åä ºâäºëò ¿¿ñýæ, çîãñîõîä àðèëäàã.

Ñóäàñíû ãàðàëòàé ºâäºëò ãýæ îíîøèëáîë ñòåíîêàðäèéí õºäëºë
íü íýìýãäýýä áàéíà óó ýñâýë ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäýã
èëðýýä áàéíà óó ãýäãèéã ÿëãàõ çîðèëãîîð ýì÷ äîîðõè àñóóëòàíä õàðèóëò
àâàõ øààðäëàãàòàé .
• ªâ÷òºíä ñóäàñíû ãàðàëòàé ºâäºëò íü 20-30 ìèíóòààñ èë¿¿
õóãàöààãààð ¿ðãýëæèëæ áàéñàí óäàà áèé ýñýõ?
• ªâäºëò íü ýíãèéí áèø ìàø õ¿÷òýé þì óó äàìæèõ øèíæ ÷àíàðòàé
áàéñàí ýñýõ?
• Íèòðîãëèöåðèíä ºâäºëò íàìäàõã¿é áàéñàí ýñýõ?
• ªâäºëò ºã÷ áàéãààä ãýíýò ºâäºõºº áîëüæ áàéñàí ýñýõ? ßëàíãóÿà
õ¿÷òýé óäààí ºâäºæ áàéñíàà ãýíýò ºâäºëòã¿é áîëîõ.
• Ñóäàñíû øèíæ ÷àíàðòàé ºâäºëò ºãñºíèé äàðààõ ºäð¿¿äýä áèåèéí
òåìïåðàòóð íýìýãäýæ áàéñàí ýñýõ?
Äýýðõ àñóóëòóóäààñ ÿäàæ íýã àñóóëòàíä ýåðýã õàðèóëò ãàðâàë
ç¿ðõíèé øèãäýýñèéã òààìàãëàæ áîëîõ áà öààøèä áàãàæèéí áîëîí
ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýãýýð ¿ã¿éñãýíý.
Õýðâýý ç¿ðõíèé øèãäýýñ ¿ã¿éñãýãäýæ ñóäàñíû ãàðàëòàé ºâäºëò
áàéãàà íü áàòëàãäâàë ñòåíîêàðäèéí õýëáýð (òîãòâîðòîé, òîãòâîðã¿é)-èéã
òîãòîîõ õýðýãòýé. ¯¿íèé òóëä äàðààõ àñóóëòûã àñóó.


16

01_cardiology last.indd 16

Ñ¿¿ëèéí ¿åä áèåèéí õ¿÷íèé à÷ààëàë äààõ ÷àäâàð îãöîì áóóðñàí
ýñýõ?
Òàéâàí ¿åä ñòåíîêàðäèéí õºäëºë /ïðèñòóï/ áîëñîí ýñýõ?
Óæèã õýëáýðýýð ºâäºëò ºã÷ íèòðîãëèöåðèíä ¿ð ä¿í ìóóòàé áàéñàí
ýñýõ?

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:58 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Äýýðõ àñóóëòóóäààñ íýã àñóóëòàíä ýåðýã õàðèóëò ºãâºë òîãòâîðã¿é
ñòåíîêàðäèéí îíîøèéã òàâüæ áîëíî.
Ñóäàñíû ãàðàëòàé ºâäºëò íü ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷íèé óëìààñ ¿¿ñýæ
áàéíà óó ýñâýë ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí áóñàä ýìãýãèéí ¿åä ¿¿ñýõ èøåìèéí
óëìààñ ¿¿ñýæ áàéíà óó ãýäãèéã òîãòîîõ õýðýãòýé. ¯¿íä áîäèò ¿çëýãýýð:
• Àîðòûí ãàæèã
• Êàðäèîìèîïàòè
• Òèòìèéí àðòåðèéã õàìàðñàí âàñêóëèò çýðãèéã ¿ã¿éñãýõ þì óó òîäðóóëæ
îíîøëîõ
Ñòåíîêàðäèéí ýìãýãòýé õ¿íèé ºâ÷íèé ÿâöàä íºëººëºõ õ¿÷èí ç¿éëèéã
òîãòîîõ:
• ÀÄ èõäýëòèéí àëü ÷ õýëáýð
• Ç¿ðõíèé õýì àëäàãäàë
• Õàëóóðàëò
• Áàìáàéí õîðäëîãî
• Öóñ áàãàäàëò
• Ãèïîêñåìèÿ
Ñòåíîêàðäèéã ñàéí ýì÷ëýõèéí òóëä öàã òóõàéä íü ò¿¿íä íºëººëæ áóé
õ¿÷èí ç¿éëñèéã àðèëãàõ øààðäëàãàòàé.
Áîäèò ¿çëýãò

ÀÄ èõäýëò, àðòåðèéí ñóäàñíû ºâ÷èí, ç¿ðõíèé ãàæèã,
õýì àëäàãäàë, óóøèãíû àíõäàã÷ áîëîí õî¸ðäîã÷
ãèïåðòåíçè, áàéãàà çýðãèéã íàðèéâ÷ëàí ¿çýõ

Ëàáîðàòîðûí
øèíæèëãýýíä

Õîëåñòåðèéí, òðèãëèöåðèä, ïðîòðîìáèíû èíäåêñ
èõñýíý. Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýíä îíöûí
ººð÷ëºëòã¿é.

Ç¿ðõíèé
öàõèëãààí
áè÷ëýãò

Èøåìèéí ñýäðýëèéí ¿åä
• ªíäºð, øîâõ Ò ø¿ä èëðýõ
• ST > 1ìì
• ST < 1ìì
• Ç¿¿í õîâäëûí ãèïåðòðîôè
• Õýì àëäàãäàë

Öýýæíèé
ðåíòãåí

Ç¿¿í õîâäëûí
òàõèðàëäñàí

ÝÕÎÊÃ

Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí õýñýã ãàçðûí àãøèëò ìóóäàõ,
ñèñòîë, äèàñòîëûí òºãñãºëèéí ýçýëõ¿¿í íýìýãäýõ,
öàöàëòûí ¿ç¿¿ëýëò áóóðàõ

ãèïåðòðîôè,

ãîë

ñóäàñ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 17

ºðãºí

17

5/25/2005 3:30:58 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Øèíæ òýìäýã

Àíãèëàë

Ýì÷èëãýý, çºâëºãºº

Ñòåíîêàðäèéí ºâäºëò
Àíõäàã÷ààð ¿¿ññýí
àíõ óäààãàà èëýð÷
áàéãàà áîëîâ÷ óã ºâäºëò
1 ñàð õ¿ðýõã¿é õóãàöààíä
äàõèëò áàéäàëòàéãààð
¿ðãýëæèëíý.

Äýãëýì ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ, íèòðîãëèöåðèí
Àñïèðèí 0.125ã

Ç¿ðõíèé îð÷èìä
íýãýí æèãä õýìíýë,
îíöëîãòîéãîîð
(ñòåðåîòèï) ºâäºõ,
ýâã¿éðõýõ áàéäàë1
ñàðààñ äýýø õóãàöààíä
¿ðãýëæèëíý.
Õýâèéí à÷ààëàëä
ºâäºëò ¿¿ñýõã¿é.
Óäààí ¿ðãýëæèëñýí
áà ýð÷èìòýé, ãýíýòèéí
à÷ààëàëä ºâäºíº.
Õýâèéí à÷ààëàëä
ºâäºëò èëýðíý. 500
ìåòðò àëõàõàä, 1
äàâõàðààñ äýýø äàâõàðò
ãàðàõ,ñýòãýë õºäëºë,
õîîë èäñýíèé äàðàà,
õ¿éòýí ýñâýë ñàëõèòàé
àãààðò ÿâàõàä ºâäºíº.
À÷ààëàë äààõ ÷àäâàð
áàãàñíà. Åðäèéí
õýìíýëýýð 100-500
ìåòðò àëõàõàä, 1
äàâõàðò ãàðàõàä ºâäºëò
èëýðíý.
Áàãà çýðãèéí àõóéí
áîëîí ñýòãýë ñàíààíû
à÷ààëàëä ºâäºëò ãàðíà.
Åðäèéí õýìíýëýýð 100
ìåòðò àëõàõàä ºâäºëò
èëýðíý.

Äýãëýì ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ, íèòðîãëèöåðèí
Àñïèðèí 0.125ã
Íýã ýìýýð ýì÷èëíý
• Íèòðàò
• Áåòàáëîêàòîð
• Êàëüöèéí àíòàãîíèñò
- 2 Ýìèéí õîñëîëîîð
ýì÷èëíý
• Íèòðàò +
áåòàáëîêàòîð
• Íèòðàò + Êàëüöèéí
àíòàãîíèñò
• Áåòàáëîêàòîð +
êàëüöèéí àíòàãîíèñò
- 3 áà ò¿¿íýýñ äýýø
Ýìèéí õîñëîëîîð
ýì÷èëíý
• Íèòðàò +
áåòàáëîêàòîð +
êàëüöèéí àíòàãîíèñò
• Íèòðàò + ÀÕÔ
ñààòóóëàã÷ +
áåòàáëîêàòîð
• Èæèë + ç¿ðõíèé
ãëèêîçèä áà øýýñ
õººõ ýì

18

01_cardiology last.indd 18

¯éë àæèëëàãààíû
àíãèëàë á¿õèé
òîãòâîðòîé ñòåíîêàðäè.
¯éë àæèëëàãààíû
àíãèëàë I (¯À - I)
¯éë àæèëëàãààíû
àíãèëàë II (¯À - II).
¯éë àæèëëàãààíû
àíãèëàë III (¯À - III).
¯éë àæèëëàãààíû
àíãèëàë IY (¯À - IY)

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:59 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

À÷ààëàëòàé õîëáîîòîé À÷ààëëûí
áîëîâ÷
ñòåíîêàðäèéí äààìæðàõ
õºäëºëèéí äàâòàìæèéí ñòåíîêàðäè
òîî, ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà,
ýð÷ íü íýìýãäýíý.ªâäºëò
òàéâàí áàéõàä, øºíèéí
öàãààð ÿëàíãóÿà ¿¿ðýýð,
ýñâýë ºã뺺 ýðò èëýðíý.

¿åèéí Äýãëýì
ýì÷èëãýý,
ÿâöòàé àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ, íèòðîãëèöåðèí
Àñïèðèí 0.125ã

À÷ààëàë äààõ ÷àäâàð
ñàéí. ßëàíãóÿà ºäðèéí
öàãààð à÷ààëàë ºãºõºä
ºâäºëò èëðýõã¿é.

Ïðèíöìåòàëü
ñòåíîêàðäè Ñóäàñ
àãøèëòûí øàëòãààíò
ñòåíîêàðäè

Äýãëýì ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ, Òàéâøðóóëàõ
ýì, ñóäàñ ºðãºñãºõ ýì ,
íèòðàòûã óíòàõààñ ºìíº
óãòóóëæ ºãºõ

Õºäëºë íü äàíäàà
ºã뺺㿿ð, öººíã¿é
òîõèîëäîëä óíòàæ áàéõ
¿åä.Íèòðîãëèöåðèíä
3-5 ìèíóòàíä ¿ð ä¿í
ºãäºã.Õýðýâ ìàø óäààí
/20-30 ìèíóò/ ¿ðãýëæëýí
íèòðîãëèöåðèíä
íàìäàõã¿é òîõèîëäîëä
þóíû ò¿ð¿¿íä ç¿ðõíèé
õóðö øèãäýýñèéã
áîäîëöîíî.

Òàéâàí ¿åèéí
ñòåíîêàðäè

Äýãëýì ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ
Ýìíýëýãò õýâò¿¿ëæ
ýì÷èëíý

Óäààí ÿâöòàé øèíæ
òýìäýã áàãàòàé, ñóäàñíû
ãàðàëòàé ºâäºëò ºã÷
áîëíî, õýì àëäàãäàë
áîëîí öóñíû ýðãýëòèéí
äóòàãäàë ýëáýã
òîõèîëääîã.

Àòåðèîñêëåðîçûí
êàðäèîñêëåðîç

Äýãëýì ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ
Òèòýìèéí öóñàí
õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ
ýì÷èëãýý

23.4% òîõèîëääîã
Øèíæ òýìäýãã¿é ÇȪ
/ÎÕÓ/
Ýíý õýëáýðèéã èëð¿¿ëýõ
çîðèëãîîð áèåèéí áîëîí
ýìèéí
à÷ààëàëòàé
ñîðèëûã õèéíý.

Äýãëýì
ýì÷èëãýý,
àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ,

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 19

19

5/25/2005 3:30:59 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Áóñàä ºâ÷íèé øèíæ
Ãýíýòèéí ¿õýë
òýìäýã èëðýëã¿é, ò¿¿íòýé
õîëáîãäîëã¿éãýýð
õîâäëûí ôèáðèëëÿö
áîëñíîîñ 6 öàãèéí äîòîð
íàñ áàðàõ

Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ

Ç¿ðõýýð ºâäºæ áîëîõ áóñàä ýìãýã¿¿äýýñ ÿëãà.
Öýýæýýð ºâäºõ á¿õ òîõèîëäîëä äàðààõ ýìãýã¿¿ä áèø ãýäãèéã ìàãàäàë
: ¯¿íä
Ç¿ðõíèé ºâ÷íººñ
ãàðàëòàé
• Ç¿ðõíèé øèãäýýñ,
ìèîêàðäèò,
ïåðèêàðäèò,
ÊÌÏ, ÀÃ-ûí êðèç,
(ðåâìîêàðäèò),
ç¿ðõíèé ãàæèã

20

01_cardiology last.indd 20

Ç¿ðõíèé áóñ ãàðàëòàé
• ÒÌÑ-èéí ãàðàëòàé / ÍÖÄ, Òàðõèíû
õàâäàð,Îñòåîõîíäðîç, Õàâèðãàíû
ìºãººðñíèé ýìãýã /Òèòöèéí õàì øèíæ/
• Äîòîð ýðõòíèé ãàðàëòàé / Óóøãèíû
õàòãàëãàà, ïëåâðèò, ïàíêðåàòèò, øàðõëààò
ºâ÷èí, óëààí õîîëîéí ýìãýã
• Äààâðûí õÿìðàëûí ¿¿äýëòýé / öýâýðøèëòûí
êàðäèîïàòè, Òèðåîòîêñèêîçûí êàðäèîïàòè

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:59 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéí øàòëàëä õèéãäýõ ýì÷èëãýý, îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî

ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàëä õèéñýí
1-3 –ð àðãà õýìæýýã àâíà.
Îíîø òîäðóóëàõ äàðààõü
øèíæèëãýýí¿¿ä õèéíý.
• ÇÖÁ
• Öýýæíèé ðåíòãåí
• Êîàãóëîãðàìì
• Áèîõèìèä –õîëåñòåðèí, ñàõàð,
òðèãëèöåðèä
• Ç¿ðõíèé õýò àâèàí øèíæèëãýý
(ãèïîêèíåçèéí çîí)

1.Îíîøëîãîî
• Àñóóìæèéã çºâ àâ÷ ç¿ðõíèé
èøåìèéí ºâäºëò áàéãàà
ýñýõèéã òîäðóóëíà
• Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã ¿íýëíý
• Áîëîìæòîé áîë ç¿ðõíèé
èøåìèéí õýëáýðèéã òîãòîîíî
• Áîäèò ¿çëýãýýð ÀÄ, ç¿ðõíèé
õýìíýë, àâèàã ¿íýëíý
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
õèéíý
2. Àâàõ àðãà õýìæýý:
2. Àâàõ àðãà õýìæýý:
• Ñòåíîêàðäûí ïðèñòóïûã íàìäàà
• Òèòýì ñóäàñíû öóñàí
• Íèòðîãëèöåðèí 0.0005ã õýëýí
õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ
äîð òàâü, ýñâýë íèôåäèïèí
ýì÷èëãýý
10ìã õýëýí äîð
• ¯ð ä¿íã¿é 5 ìèíóò áîëâîë
• Äýýðõ òóíãààð äàâòàí õýðýãëý
• ¯ð ä¿íã¿é 5 ìèíóò áîëâîë
• Äýýðõ òóíãààð äàâòàí õýðýãëý
• ¯ð ä¿íã¿é 10 ìèíóò áîëâîë
• Àíàëãèí 50%-2,0 ýñâýë
ïðîìåäîë 1%-1ìë à/ä òàðü
3.Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã
¿íýëæ , äàõèëòààñ óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõ çºâëºãºº ºã
• Äýãëýì
• Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã
ººð÷ëºõ
• Àñïèðèí 0.125ìã õýðýãëýõ
4.Àéìãèéí ýìíýëýãò
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýíý

Ýì÷èëãýý
Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷íèé ýì÷èëãýýã õèéõ ãîë çîðèëãî íü ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí
öóñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõàä áîäèñûí ñîëèëöîîã ñýðãýýæ ãýíýòèéí
¿õëýýñ ñýðãèéëýõýä ÷èãëýãäýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 21

21

5/25/2005 3:30:59 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ýì÷èëãýýíèé • Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ:
åðºíõèé
- Áèåèéí áîëîí îþóíû õýò à÷ààëëààñ ñýðãèéëýõ,
áàðèìòëàë
îþóíû õýò à÷ààëëûã çîõèöóóëàõ
- Õàâàð, ºâëèéí öàãò óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ
ýì÷èëãýý õèéõ
- Õîîë õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõýýñ ñýðãèéëýõ
- Ñýòãýë ñàíààíû ãóòðàëààñ ñýðãèéëæ áîãèíî
õóãàöààíä òàéâøðóóëàõ ýì õýðýãëýõ
- Òóõàéí õ¿íä òîõèðîõ áèåèéí òàìèðûí äàñãàë
áàéíãà õèéëãýõ
• Õîðò çóðøèë: Òàìõè òàòàëòûã á¿ðìºñºí
öýýðë¿¿ëýõ. Àðõè õýòð¿¿ëýí õýðýãëýõýýñ ñýðãèéëýõ
• Õºäºë㺺íèé õîìñäîëã¿é áàéëãàõ, òàðãàëàëòààñ
ñýðãèéëýõ
• Öóñíû õîëåñòåðèíûã õÿíàæ õýâèéí õýìæýýíä
áàéëãàõ (150-200ìã-ààñ áàãà áàéëãàõ)
• Àðòåðèéí äàðàëòûã õýâèéí ò¿âøèíä áàéíãà áàðüæ
õÿíàæ áàéõ
• Í¿¿ðñ óñ, ÷èõýðëýã èõòýé õîîë, óíäààíààñ
ñýðýìæë¿¿ëýõ
• Õîîëíû äàâñûã àëü áîëîõ áàãà õýðýãëýõèéã çºâëºõ.
Äàâñíû îðîíä íèìáýãèéí ø¿¿ñ çýðãèéã õýðýãëýäýã
áîëãîõ
Ç¿ðõíèé èøåìèòýé õ¿ì¿¿ñèéã ýì÷ëýõ íºõöºë, õóãàöàà
Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñèéã óäààí õóãàöààíä àìáóëàòîðèîð õÿíàõ
áà ñòàöèîíàðò ýì÷èëíý.
1. Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷òýé õ¿ì¿¿ñèéã àìáóëàòîðèîð áóþó ãýðèéí íºõöºëä
óóë ºâ÷èí ¿¿ñãýæ áàéãàà øàëòãààíààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, õàëãààò
õ¿÷èí ç¿éëñèéí òîî õýìæýýã öººð¿¿ëýõ àæëààñ ýõýëíý. (àðõè, òàìõè,
õºäºë㺺íèé èäýâõ, äàâñ, ÷èõýð, áèåèéí æèíãèéí íýìýãäýë, öóñíû
õîëåñòåðèíû õýìæýý)
Ýìèéí ýì÷èëãýýã àìáóëàòîðèò 2 ÷èãëýëýýð ¿éëäýíý. ¯¿íä:
Ç¿ðõíèé òèòýì ñóäñûã òýëæ, öóñíû ýðãýëòèéã ñàéæðóóëàõ, ç¿ðõíèé
ìèíóòûí ýçýëõ¿¿íèéã èõýñãýõ ýì÷èëãýýã ¿éëäýíý. (íèòðàòûí á¿ëýã,
àëüôà áà áåòà áëîêàòîð, àëüôà ñòèìóëÿòîð)
Öóñíû ðåîëîã ÷àíàðûã áàéâàë çîõèõ õýìæýýíä áàðèõ, öóñíû
á¿ëýãíýëòèéã áóóðóóëàõ ìèêðîòðîìáûã õàéëóóëàõ, òðîìáîöèòûí
àãðåãàöààñ ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý ¿éëäýíý. (ãåïàðèí, ôðàêñèïàðèí,
àñïèðèíû á¿ëýã)
2.
Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷èí õ¿íäýð÷ áàéãàà òîõèîëäîëä ñòàöèîíàðò

22

01_cardiology last.indd 22

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:30:59 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ýì÷èëãýý õèéíý. Ñòàöèîíàðò ýì÷èëãýýíèé õóãàöààã ºâ÷íèé ¿å øàò,
çýðýãëýëýýñ õàìààð÷ òîãòîîíî. ¯¿íä:
- Õ¿÷äýëèéí ñòåíîêàðäè äàâòàìæ îëîíòîé áàéâàë ñòàöèîíàðûí
ýì÷èëãýýã 10-14 õîíîã ¿éëäýæ öààøèä àìáóëàòîðèéí ýì÷èëãýýíä
øèëæ¿¿ëíý.
- Òàéâàí ¿åèéí ñòåíîêàðäèòàé áîë ñòàöèîíàðûí ýì÷èëãýýã 14-21
õîíîã ¿éëäýýä àìáóëàòîðèîð ¿ðãýëæë¿¿ëíý.
3. ÖÓÑÍÛ ÝÐÃÝËÒÈÉÍ ÀÐÕÀÃ ÄÓÒÀÃÄÀË
Òîäîðõîéëîëò Öóñíû ýðãýëòèéí àðõàã äóòàãäàë /ÖÝÀÄ / - Òàéâàí
áîëîí à÷ààëëûí ¿åä ýä ýðõòýíä áîäèñûí ñîëèëöîîíä
õýðýãöýýòýé öóñûã õ¿ðãýæ ÷àäàõã¿é áîëîõ ç¿ðõíèé ¿éë
àæèëëàãààíû ýìãýã ôèçèîëîãèéí áàéäëûã õýëíý.
Øàëòãààí

Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ýìãýã
• Àíõäàã÷ - Ìèîêàðäèò, Òýëýãäëèéí êàðäèîìèîïàòè
• Õî¸ðäîã÷ - ÇȪ,Õîëáîã÷ ýäèéí ãýìòë¿¿äèéí óëìààñ
¿¿ññýí ç¿ðõíèé ýìãýã, ãèïî áà ãèïåðòèðåîç
Ç¿ðõíèé à÷ààëàë èõäýõ ýìãýã
• Äàðàëòûí –Õàâõëàãóóäûí íàðèéñàë
• Ýçýëõ¿¿íèé –Õàâõëàãóóäûí äóòàãäàë
• Õàâñàðñàí
• Óóøèãíû ºâ÷í¿¿ä
• ßíç á¿ðèéí ãàðàëòàé ãèïîâåíòèëÿöèÿ
- Òàðãàëàëò
- Öýýæíèé õýíõýðöýãèéí õýëáýð àëäàãäàë
- ªíäºð óóëûí á¿ñèéí àðõàã ãèïîêñè
Äèàñòîëûí ¿åä õîâäëûí ä¿¿ðýëò àëäàãäàõ
• Íààëäàöò ïåðèêàðäèò
• Ðåñòðèêòèâ êàðäèîìèîïàòè

Àíãèëàë

ÖÝÀÄ-èéí ¿éë àæèëëàãààíû àíãèëàë
• I ¿å (Áèåèéí õ¿÷íèé à÷ààëàëä öóñíû ýðãýëòèéí
äóòàãäëûí øèíæ¿¿ä (àìüñãààäàõ,ç¿ðõ äýëñýõ,)
ãàðàõã¿é)
• II ¿å (Ýíý ¿åä ºâ÷òºí áàãà çýðãèéí áèåèéí õ¿÷íèé
à÷ààëàëä ÖÝÀÄ-èéí øèíæ¿¿ä ãàðíà. ªâ÷òºíèé
áèåèéí õ¿÷íèé àæèë õÿçãààðëàãäàíà)
• III ¿å (Áèåèéí õ¿÷íèé àæèë íèëýýä õÿçãààðëàãäàíà.
ÖÝÀÄ –ûí øèíæ¿¿ä åðäèéí à÷ààëàëä ãàðíà)
• IY ¿å (ÖÝÀÄ-ûí øèíæ¿¿ä òàéâàí ¿åä ãàðíà. ªâ÷òºí
àæëûí ÷àäâàðã¿é áîëíî)

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 23

23

5/25/2005 3:31:00 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ǯÐÕÍÈÉ ÀÐÕÀà ÄÓÒÀÃÄËÛÍ ÀÍÃÈËÀË
¯å øàò

Øèíæ ÷àíàð

¯ç¿¿ëýëò

Ç¿ðõíèé òàëààñ á¿òöèéí
áîëîí ¿éë àæèëëàãààíû
èëýðõèé
ººð÷ëºëòã¿é,
ç¿ðõíèé äóòàãäëûí ÿìàð ÷
øèíæ òýìäýã ºã÷ áàéãààã¿é,
Ç¿ðõíèé äóòàãäàë ¿¿ñýõ
ºíäºð ýðñäýë á¿õèé ºâ÷òºí

Àðòåðèéí
ãèïåðòåíçè,
÷èõðèéí
øèæèí,
àíàìíåçäàà
àðõè
õýðýãëýäýã,
õóðö
õýðëýãýýð ºâäºæ áàéñàí,
óäàìøëûí àíàìíåçòàé
õ¿ì¿¿ñ

Ç¿ðõíèé äóòàãäëûí øèíæ
òýìäýãã¿é áîëîâ÷ ç¿ðõíèé
á¿òöèéí ººð÷ëºëò á¿õèé
ºâ÷òºí

Ç¿¿í
õîâäëûí
Ãèïåðòðîôè
áà
òýëýãäýëòýé, õàâõëàãûí
ãàæèã / êîìïåíñàöòàé/
Àíàìíåçäàà
ç¿ðõíèé
øèãäýýñýýð ºâäñºí

Ñ /øèíæ
Ç¿ðõíèé äóòàãäëûí øèíæ
òýìäýã á¿õèé òýìäýã èëðýýä óäààã¿é,
/
ç¿ðõíèé á¿òöèéí ººð÷ëºëò
á¿õèé ºâ÷òºí

Ç¿¿í õîâäëûí àãøèëòûí
¿éë
àæèëëàãàà
áóóðñàíààñ àìüñãààäàõ,
áèå ñóëðàõ øèíæ èëðýõ

À

 /øèíæ
òýìäýãã¿é /

D
õýâòýæ
Ç¿ðõíèé
á¿òöèéí ýìíýëýãò
/Ýöñèéí øàò / ººð÷ëºëòòýé,
õèéëãýõ
ç¿ðõíèé ýì÷èëãýý
äóòàãäëûí øèíæ òàéâàí øààðäëàãàòàé ºâ÷òºí
¿åä èëýðäýã ºâ÷òºí
Îíîøëîãîî
Ýðõòýí ñèñòåì

Ãàðàõ çîâèóð

Áîäèò ¿çëýã

Ç¿ðõ ñóäàñíû
òàëààñ

• Ç¿ðõ äýëñýõ
• Ñòåíîêàðäèéí ºâäºëò
• Õýâ øèíæèò áóñ
ºâäºëòèéí èëðýë
• ßäðàõ
• Ñóëðàõ
• Àëáàäìàë áàéðëàë

• Õ¿ç¿¿íèé âåí ã¿ðèéõ
• Òîãøèëòîîð ç¿ðõíèé
õèë õÿçãààð òýëýãäýõ
• Ìîðèí òºâºð㺺í
õýìíýë
• Ç¿ðõíèé øóóãèàí I áà
II àâèà ñóëðàõ
• Óóøèãíû àðòåð äýýð
II àâèà òîäðîõ
• Ïåðèêàðäèéí
øóóãèàí

Áººð, øýýñ
ÿëãàðóóëàëòûí
òàëààñ

• Øýýñ áàãàñàõ,
• Øýýõã¿é áîëîõ

24

01_cardiology last.indd 24

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:00 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Àìüñãàëûí
ýðõòýíèé
òàëààñ





Õîîë
áîëîâñðóóëàõ
ýðõòýíèé
òàëààñ

• Õýâëèéãýýð áà
• Àñöèò
àþóëõàéä óíæèð÷
• Ýëýã, äýë¿¿ òîìðîõ
ºâäºõ
• Ãýäýñíèé ã¿ðâýëçýõ
• Ãýäýñ ä¿¿ðýõ
õºäºë㺺í áàãàñàõ
• Õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ
• Äîòîð ìóóõàéðàõ
• Îãèóëàõ
• ªòãºí õàòàõ
• Ñóóëãàõ

Ñýòãýö,
ìýäðýëèéí
òàëààñ

• Îé òîãòîîëò ìóóäàõ
• Õºäºëìºðèéí ÷àäâàð
áóóðàõ
• Àéäàñ ò¿ãø¿¿ð òºðºõ
• Öî÷èðîìòãîé áîëîõ
• Íîéð àëäàãäàõ

Íýìýëò àñóóëò

• Õàâàãíàõ
• Àðüñàí äýýðõ òóóðàëò
• Õýðýãëýñýí ýìèéí
áîäèñ

À÷ààëàëä àìüñãààäàõ
Øºíº àìüñãààäàõ
Õàíèàëãàõ
Öóñòàé öýð ãàðàõ
Àìüñãàë áà÷óóðàõ

• Õýð÷èãí¿¿ð
• Ïëåâðèéí ø¿ðãýëöýõ
÷èìýý
• Òîãøèëòûí àâèà
á¿äãýðýõ
• ªðöíèé õºäºë㺺í
àëäàãäàõ

• Îþóíû áîëîí àæëûí
÷àäâàð áóóðàõ
• Óõààí ñàíàà
á¿äãýðýõ

Øèíæèëãýý

Øèíæèëãýýíèé ¿ð ä¿í

Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý

Öóñ áàãàäàëòûí øèíæ, ÓÝÒÕ - áàãàñàõ

Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý

Ïðîòåèíóðèÿ, ìèêðîãåìàòóðèÿ, öèëèíäðóðèÿ

Ñèéâýí äýõ
êðåàòèíèí

Ñèéâýí äýõ êðåàòèíèí èõýñíý. Àëüáóìèí áàãàñíà.

Êîàãóëîãðàìì

Öóñ ºòãºðëèéí øèíæ èëýðíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 25

25

5/25/2005 3:31:00 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
¯íäñýí ºâ÷èí

ÇÖÁ –ò ãàðàõ ººð÷ëºëò

Òýëýãäëèéí ÊÌÏ

Òîñãóóðûí æèðâýãíýý, õîâäëûí äîòîîä õîðèã,
ç¿¿í õîâäëûí ãèïåðòðîôè

ÇȪ

Ýìãýã Q ø¿ä, Ò ø¿ä áà ST ñåãìåíòèéí
ººð÷ëºëò

Àðòåðèéí
ãèïåðòåíçè

Ç¿¿í õîâäëûí ãèïåðòðîôè, õîâäëûí äîòîîä
õîðèã

Ãèïåðòðîôèéí
êàðäèîìèîïàòè

Ýìãýã Q ø¿ä / õóóðàì÷ øèãäýýñèéí ººð÷ëºëò/,
ST ñåãìåíò áà Ò ø¿äíèé ººð÷ëºëò

Ãèïîòèðåîç,
Ïåðèêàðäèòû

Âîëüòàæ íàìñàõ, ST
ººð÷ëºëò

ñåãìåíò áà Ò ø¿äíèé

Ç¿¿í õîâäëûí äóòàãäëààñ ¿¿ññýí àìüñãààäàëòûí ýìíýë ç¿éí
èëðýëèéí îíöëîã:
• Ç¿ðõíèé öàöëàãà áóóðàõ áóþó ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí à÷ààëàë èõýäñýí
øàëòãààíòàé õîëáîîòîé áàéõ (ãèïåðòîíèéí êðèç, ç¿ðõíèé èøåìè,
áèåèéí õýò à÷ààëàë, ã.ì)
• Îðòîïíîý áàéðëàëòàé
• Öóñíû ýðãýëòûí äóòàãäëûí áóñàä øèíæ¿¿ä áàéíà.
• ¯íäñýí ºâ÷íèé øèíæ¿¿ä èëýðíý.
(ç¿ðõíèé øèãäýýñ, ç¿ðõíèé ãàæèã, êàðäèîìèîïàòè, ã.ì)
Öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäëûí ¿åä ¿¿ñýõ õàâàíãèéí ýìíýë ç¿éí
îíöëîã:
• Õ¿íäèéí æèíãýýñ õàìààð÷ õàâàí áàéðëàíà.(õýâòðèéí ºâ÷òºíä íóðóó
ºãçãºíä, õºë äýýðýý ÿâàà ºâ÷òºíä õºëä õàâàí áàéðëàíà)
• Õàâàí òýãø õýìòýé áàéíà(2 õºëä àäèë áàéíà.)
• Ç¿ðõíèé áàðóóí õîâäëûã òîìðóóëäàã ç¿ðõíèé îðãàíèê ºâ÷íèé øèíæ
áàéíà.
• Ýëýã çîãñîíãèøëîîð òîìîðñîí
Õýðýâ ÖÝÀÄ –èéí äóòàãäàë II áà III çýðýãò îðñîí òîõèîëäîëä àíàñàðêà
(á¿õ áèå õàâàãíàõ), àñöèò (õýâëèéä øèíãýí õóðàõ), ãèäðîïåðèêàðäèò,
ãèäðîòîðàêñ ¿¿ñäýã. Äîòîð ýðõòýí ñèñòåìä âåíèéí çîãñîíãèøèë ¿¿ñýæ
ýëãýíä-õàòóóðàë, óóøãèíä – çîãñîíãèøëûí õàòãàëãàà, Ẻðºíä-íåôðèò
áîëíî.

26

01_cardiology last.indd 26

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:00 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé àðõàã äóòàãäëûí ýì÷èëãýýíèé òàêòèê
Äýãëýì

À.
Á.
Â.
Ã.
Ä.

Õîîë

À. Äàâñûã õÿçãààðëàõ
Á. Øèíãýíèéã õÿçãààðëàõ
Â. Àìàðõàí øèíãýõ õîîë, áàãà áàãààð îéðõîí
õîîëëîõ

Ýìèéí ýì÷èëãýý À.
Á.
Â.
Ã.
Ä.

Áèåèéí õ¿÷íèé à÷ààëëûã áàãàñãàõ
Èë¿¿äýë æèíã õàÿõ
Àìðàëòûã óðòàñãàõ
Õàãàñ õýâòðèéí äýãëýì
Õýâòðèéí äýãëýì

Ç¿ðõíèé ãëèêîçèä
Øýýñ õººõ ýì¿¿ä
ÀÕÔ ñààòóóëàã÷
Íèòðàòóóä
Àíòèêîàãóëÿíò

Ç¿ðõíèé àðõàã äóòàãäëûí ¿å øàòóóä áà ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
¯å øàò

Àâàõ àðãà õýìæýý

À øàò

1. Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ, äàâñ øèíãýíèéã
õÿçãààðëàõ
2. Àðõè òàìõè õýðýãëýõã¿é áàéõ
3. ÖÄȪ-íèéã ýì÷ëýõ
4. Äèñëèïèäåìèéã ýì÷ëýõ
5. Ç¿ðõýíä õîðòîé ýì õýðýãëýõã¿é áàéõ
6. ÀÕÔ- ñààòóóëàã÷ õýðýãëýõ

 øàò

1. À øàòíû àðãà õýìæýý
2. ÀÕÔ ñààòóóëàã÷ õýðýãëýõ Áåòàáëîêàòîð

Ñ øàò

1.
2.
3.
4.
5.

Ä øàò

1. À - Ñ øàòíû á¿õ àðãà õýìæýý
2. Òàñðàëòã¿é èíîòðîô ýì õýðýãëýõ
Ç¿ðõ øèëæ¿¿ëýí ñóóëãàõ

À øàòíû àðãà õýìæýý
Õàâàíãèéí ýì
ÀÕÔ-èéã ñààòóóëàã÷
Ç¿ðõíèé ãëèêîçèä
Áåòàáëîêàòîð

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 27

27

5/25/2005 3:31:01 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÝÌÒ –èéí II øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
ÝÌÒ –èéí I øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
1. Àñóóìæ àâ÷ ç¿ðõíèé àðõàã
äóòàãäëûí øèíæèéã òîäðóóëàõ
/ àìüñãààäàëò, õàâàí, ã.ì/
2. Ç¿ðõíèé àðõàã äóòàãäàëä õ¿ðãýæ
áàéãàà ¿íäñýí ºâ÷íèéã àñóóìæ
áîëîí áîäèò ¿çëýãýýð èëð¿¿ëýõ
3. ÖÝÀÄ –ûí ¿å øàòûã ¿íýëýõ
4. ÇÖÁ õèéõ
5.
Öóñ,
øýýñíèé
åðºíõèé
øèíæèëãýý
6. Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ
/ äàâñ, øèíãýíèéã õÿçãààðëàõ,
òàìõè, àðõè õîðèãëîõ ã.ì/
7. ÀÕÔ ñààòóóëàã÷ õýðýãëýõ, õàâàí
õººõ, çààëòòàé áîë ç¿ðõíèé
ãëèêîçèä õýðýãëýõ
8. ¯íäñýí ºâ÷íèéã ýì÷ëýõ / ÀÃ,
ÇȪ, Õýðýõ ã.ì/
9. Îíîø òîäðóóëàõ, áàòëàõ
çîðèëãîîð
ÝÌÒ

èéí
äàðààãèéí øàòíû ýìíýëýãò
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

1. ÝÌÒ –èéí I øàòëàëûí àðãà
õýìæýýã àâíà
2. Öýýæ ãýðýëä õàðàõ
3. Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
4. Êîàãóëëîãðàìì
5. Õýâëèéí ýõî / ýëýãíèé
çîãñîíãèøèë, Ẻðíèé õýìæýý,
àñöèò/
6. Ç¿ðõíèé ÝÕÎ øèíæèëãýý
7. Ïëåâðèéí áîëîí õýâëèéí
øèíãýíèéã àâ÷ ýì÷ëýõ áà
øèíæëýõ
8. ÝÌÒ –èéí äàðààãèéí øàòëàëûí
ýìíýëýãò
øèíæë¿¿ëýõýýð
èëãýýõ

4. ǯÐÕÍÈÉ ØÈÃÄÝÝÑ
Òîäîðõîéëîëò Ç¿ðõèéã òýæýýã÷ ñóäàñíû á¿ðýí áîëîí õàðüöàíãóé
äóòàãäëûí óëìààñ ç¿ðõíèé áóë÷èíä íýã ýñâýë õýä
õýäýí ¿õæèëèéí ãîëîìò ¿¿ñýõèéã ç¿ðõíèé øèãäýýñ
(ÇØ) ãýíý.
Øàëòãààí

28

01_cardiology last.indd 28

• Òèòýì ñóäàñíû àòåðîñêëåðîç
• Òèòýì ñóäàñíû ýìáîëè
• Òèòýì ñóäàñíû àã÷èë
• Òèòýì ñóäàñíû ãàæ õºãæèë
• Öóñ õýò ºòãºðºõ / æèðýìñëýëòýýñ õàìãààëàõ äààâàð,
ñèñòåìèéí ÷îíîí òóóðàëò, ïîëèöèòåìè, òðîìáîöèòîç /
Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí õ¿÷èëòºðºã÷èéí õýðýãöýý õàíãàìæ
õî¸ðûí òýíöâýð àëäàãäàõ / ÀÄ ãýíýò áóóðàõ, öóñ
àëäàëò, àîðòûí õàâõëàãûí ãàæèã, áàìáàé áóë÷èðõàéí
ãàðàëòàé õîðäëîãî /

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:01 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Àíãèëàë

1.



2.

Ýìíýë ç¿éí õýëáýðýýð íü:
Õýâ øèíæèò
Õýâ øèíæèò áóñ
Øèíæ òýìäýãã¿é
Õóãàöààãààð íü:
Ààæóó ÿâöòàé. Øèãäýýñèéí ýìíýë ç¿éí áîëîí
ÇÖÁ-èéí øèíæ, ¿ðýâñýë-¿õæèëèéã õàðóóëñàí
ëàáîðàòîðèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí äèíàìèê ººð÷ëºëò
óäààí áàéíà.

Ñýäðýëòòýé øèãäýýñ áîëñíîîñ õîéø 72 öàãààñ 28
õîíîãèéí äîòîð øèíýýð áóë÷èí íýìæ ¿õæèõèéã
õýëíý.

Äàõèëòòàé øèãäýýñ áîëñíîîñ 28 õîíîãèéí äàðàà
¿õæèëèéí øèíý ãîëîìò ¿¿ñýõèéã õýëíý.
3. ¯å øàòààð íü:

Ìàø õóðö ¿å – ºâ÷èí ýõýëñíýýñ 30 ìèíóòààñ 2
öàã ¿ðãýëæèëíý.

Õóðö ¿å – áóë÷èí ¿õæèæ, õàéëàõ ¿å íü 2 öàãààñ 16
õîíîã ¿ðãýëæèëíý
• Õóðöàâòàð ¿å – 16 õîíîãîîñ 2 ñàðûí äîòîð ¿ðãýëæëýõ
áà ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ¿õæñýí õýñýã õîëáîã÷
ýäýýð ñîëèãäîæ ýõëýõ ¿å
Ñîðâèæëûí áóþó øèãäýýñèéí äàðààõ ¿å. Ýíý ¿å íü
2-6 ñàð ¿ðãýëæèëíý.
4. Õ¿íäðýëýýð íü:
• Õ¿íäðýëã¿é
• Õ¿íäðýëòýé:
- Õýì àëäàãäàõ
- Ãåìîäèíàìèêèéí õ¿íäðýë
- Ìåõàíèê õ¿íäðýë
- Òðîìáî ýìáîëèéí õ¿íäðýë

Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãèéí ººð÷ëºëòººð øèãäýýñèéã àíãèëàõ íü
Q ø¿ä èëýðñýí ýñýõýýð

À.Q ø¿äòýé øèãäýýñ
Á.Q ø¿äã¿é øèãäýýñ

Áàéðøëààð

À. Ç¿¿í õîâäëûí
Á. Áàðóóí õîâäëûí
Â. Òîñãóóðûí

¯å øàòààð íü

À. Õóðö ¿å /2-7 õîíîã/
Á. Íàìæìàë ¿å / 7-30 õîíîã/
Â. Ñîðâèæèëòûí ¿å / 30-60 õîíîã/

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 29

29

5/25/2005 3:31:01 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí äàâõàðãûã À.
õàìàðñàí áàéäëààð íü
Á.
Â.
Ã.

Òðàíñìóðàëü áóþó íýâò
øèãäýýñ
Ñóáýïèêàðäèàëü øèãäýýñ
Ñóáýíäîêàðäèàëü øèãäýýñ
Èíòðàìóðàëü øèãäýýñ

Îíîøëîãîî
Ç¿ðõíèé øèãäýýñ ºâ÷íèéã îíîøëîõäîî äàðààõ øàëãóóðààñ 2 íü èëýðñýí
áàéõàä õàíãàëòòàé ãýæ ¿çíý. ¯¿íä:

Öýýæíèé õ¿÷òýé ºâäºëò 20 ìèíóòààñ óäààí ¿ðãýëæëýõ

ÇÖÁ-èéí ºâºðìýö ººð÷ëºëò / STñåãìåíòèéí äèíàìèê ººð÷ëºëò /

Ôåðìåíòèéí èäýâõèæèë 2 äàõèí èõñýõ /ÌÂ –ÊÔÊ, Òðîïîíèí/
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýìíýë ç¿éí îíîøëîãîî íü óðüä÷èëñàí îíîø áºãººä
2 ¿å øàòààñ òîãòîíî.
1. Àñóóëãà
2. Áîäèò ¿çëýã
1. ªâ÷òºíèé àñóóëãààð äàðààõè ç¿éëèéã òîäðóóëíà
À. Çîâèóð áóþó ýìíýë ç¿éí øèíæ¿¿ä
Á. ªâ÷èí ýõýëñýí ò¿¿õ
Â. Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã òîäðóóëàõ
À. Çîâèóð áóþó ýìíýë ç¿éí øèíæ¿¿ä
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéã ýìíýë ç¿éí øèíæýýð íü õýâ øèíæèò áà õýâ øèíæèò
áóñ, øèíæ òýìäýãã¿é ãýñýí õýëáýðò õóâààíà.
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí õýâ øèíæèò õýëáýðèéí ¿íäñýí øèíæ òýìäýã íü
öýýæíèé õ¿÷òýé ºâäºëò þì.
Öýýæíèé õ¿÷òýé ºâäºëò
Øèíæ áàéäàë

Äàðàõ, øàõàõ, öýýæ çàäðàõ ìàÿãèéí õ¿÷òýé
ºâäºëò, çàðèìäàà öýýæ õîðñîõ, äýýø õººðºõ,
õîîëîé ðóó øàõàõ ìýäðýìæ òºðíº

Áàéðøèë

ªâ÷¿¿íèé àð òàëä

Äàìæèëò

Ç¿¿í áóþó õî¸ð ãàð, õ¿ç¿¿, äîîä ýð¿¿ ð¿¿
äàìæèíà

¯ðãýëæëýõ õóãàöàà

20 ìèíóò ò¿¿íýýñ äýýø

Íàìäàëò

Íèòðîãëèöåðèíä íàìäàõã¿é, ºâ÷èí íàìäààõ
òàðèàíä ¿ð ä¿íòýé

Äàãàëäàõ øèíæ

Àéäàñ òºðºõ, õ¿éòýí õºëñ ãàðàõ,

30

01_cardiology last.indd 30

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:01 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Õýâ øèíæèò áóñ õýëáýð
Áàãòðààò õýëáýð

Àìüñãààäàõ, áà÷óóðàõ, öýýæ äàâ÷äàõ

Õýâëèéí õýëáýð

Àþóëõàéä ºâäºõ, Ẻëæèõ, Ẻëæèñ öóòãàõ

Îâîðãûí õýëáýð

ÀÄ ãýíýò áóóðàõ, óõààí àëäàõ, ìóóæðàõ

Õýì àëäàëòûí õýëáýð

Ïàðîêñèçìàë òàõèêàðäè, øèíý õîðèã ¿¿ñýõ

Òàðõèíû õýëáýð

Òàðõèíä öóñ õàðâàõ, òîëãîé ýðãýõ, óõààí
ñàìóóðàõ

Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã íü øèãäýýñèéí áàéðøèë,
õýìæýý, íàñíààñ øàëòãààëàí ÿíç á¿ð áàéíà.
Á. ªâ÷èí ýõýëñýí ò¿¿õ
Ç¿ðõíèé øèãäýýñ íü ãýíýò öî÷ìîã ýñâýë óðüäàë øèíæ òýìäãýýð ýõýëäýã.
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí óðüäàë øèíæ òýìäýã íü òîãòâîðã¿é õýëáýðèéí
ç¿ðõíèé áàõûí øèíæýýð ÿâàãääàã.
Óðüäàë øèíæ òýìäýã íü øèãäýýñèéí áàéðøèë, õýìæýýíýýñ ¿ë õàìààðíà.
Â. Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã òîäðóóëàõ
2.Áîäèò ¿çëýã
¯çëýãýýð èëðýõ øèíæ òýìäã¿¿ä:
Óõààí ñàíàà

Õýâèéí, áàëàðòàõ, óõààí àëäàõ,
áàéäàëä îðîõ

Àðüñ ñàëñòûí
áàéäàë

Õºõðºõ, ñààðàëòàõ, õ¿éòýí õºëñòýé áàéõ

Áèåèéí õàëóóí

Õýâèéí ýñâýë èõýñíý

Àìüñãàëûí òîî

Õýâèéí ýñâýë èõýñíý

Ñóäàñíû öîõèëò

Õýâèéí, îëøèðíî, öººðíº

Àðòåðèéí äàðàëò

Õýâèéí ýñâýë áóóðíà / øîêèéí ¿åä, ºíäºð
íàñòàíä áóóðíà/

ÿðýýíèé ñóäàñ

Õýâèéí ýñâýë ëóãøèõ

Ç¿ðõíèé òàëààñ

Ç¿ðõ äýëñýõ, òîìðîõ, 1-ð àâèà á¿äãýðýõ, ýìãýã
øóóãèàí ñîíñîãäîõ

Óóøèãíû òàëààñ

Õýâèéí ýñâýë íîéòîí õýð÷èãí¿¿ð ñîíñîãäîõ

õººðëèéí

Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí îíîøëîãîîíä ÇÖÁ-èéí àðãûã õýðýãëýõ íü:
• Äàâòàí õèéõ øààðäëàãàòàé
• ªìíºõ ÇÖÁ-òýé õàðüöóóëàí ¿çýõ
• Ýìíýë ç¿éòýé õàðüöóóëàí ¿çýõ
• ªâºðìýö áóñ ººð÷ëºëò èëýðñýí òîõèîëäîëä îíîøëîãîîíû áóñàä
àðãûã õýðýãëýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 31

31

5/25/2005 3:31:01 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÇÖÁ íü ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí îíîøëîãîîíä äàðààõ ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýíý.
• Îíîøèéã áàòëàõ ýñâýë ¿ã¿éñãýõ
• Øèãäýýñèéí áàéðøëèéã òîäîðõîéëîõ
• Øèãäýýñèéí õýìæýýã òîãòîîõ
• Øèãäýýñèéí õóãàöààã òîäðóóëàõ
• Øèãäýýñèéí ÿëãàí îíîøëîõ
• Á¿ëýí óóñãàõ ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íã ¿íýëýõ, õÿíàõ
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ¿åèéí ÇÖÁ-èéí ººð÷ëºëò¿¿ä
ªâºðìºö
ººð÷ëºëò¿¿ä:
/ Ýìãýã Q
ø¿ä áà ST
ñåãìåíòèéí
ºðãºãäºë /

• Ýìãýã Q ø¿ä íü - ºðãºí íü > 0.04 , ºíäºð íü R –èéí
> 25% áàéõûã õýëíý.
• Ýìãýã Q ø¿ä 2-îîñ èë¿¿ õîëáîëòîíä èëðýõ.
• ST ñåãìåíòèéí ºðãºãäºë 2-îîñ èë¿¿ õîëáîëòîíä
èëðýõ.
• Ýìãýã Q ø¿ä íü ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ¿õæèëèéã çààõ
áà ºâ÷èí ýõýëñíýýñ õîéø 6 öàãèéí äàðàà ¿¿ñíý.
• ST-èéí ºðãºãäºë íü ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ãýìòëèéã
èëòãýõ áà ºâ÷èí ýõýëñíýýñ õîéø 1-2 öàãèéí äàðàà
èëýðíý.

ªâºðìºö áóñ • ST ñåãìåíò > 2 õîëáîëòîíä èëðýõ
ººð÷ëºëò¿¿ä: • ( -- ) T ø¿ä ¿¿ñýõ
• R ø¿ä íàìñàõ íü õî¸ð áà ò¿¿íýýñ îëîí
õîëáîëòîíä èëðýõ
• ST ñåãìåíò áà T ø¿äíèé óðâóó / äèñêîðäàíò/
ººð÷ëºëò
Öýýæíèé ºâäºëò
ÇÖÁ
Ýìãýã Q ,

ST,

Ôåðìåíòèéí èäýâõèæèë

ST õýâèéí ºâºðìºö
áóñ ººð÷ëºëò

Ýìíýëýãò õýâò¿¿ëýõ

Èøåìè / +/

Ýìíýëýãò
õýâò¿¿ëýõ

32

01_cardiology last.indd 32

2 äàõèí
èõñýõ
Ýìíýëýãò
õýâò¿¿ëýõ

õýâèéí

Ãýðò íü
áóöààõ

Èøåìè / - /

Ãýðò íü
áóöààõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:02 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ëàáîðàòîðûí îíîøëîãîî:
Øèãäýýñèéí îíîøëîãîîíä ëàáîðàòîðûí àðãûã õýðýãëýõ îíöëîãóóä:

Øèãäýýñèéí õóãàöààíààñ õàìààð÷ ôåðìåíòèéí èäýâõæèëèéã
ñîíãîí øèíæëýõ
• Ýìíýë ç¿éòýé õàðüöóóëàí ¿çýõ
• Ôåðìåíòèéí èäýâõæèëèéí õóãàöààíààñ õàìààðàí äàâòàí õèéõ

çºâ

Ëàáîðàòîðèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä:
¯ç¿¿ëýëò

Õýâèéí õýìæýý

ÇØ-èéí ¿åèéí ººð÷ëºëòèéí
îíöëîã

Öóñíû
óëààí ýñèéí
òóíàõ õóðä
(ÖÓÝÒÕ):

Ýð - 7.5±0.1 ìì/ö
Ýì – 9,7±0,1ìì/ö

2-14 õîíîãò äýýä öýãòýý õ¿ðòýë
èõýñ÷, 3-4 äîëîî õîíîãò ýðãýí
õýâèéí õýìæýýíäýý õ¿ðíý.

Öàãààí ýñ

6,4±0,37 õ 10/ë

ªâ÷èí ýõýëñíèé äàðààõ õýäýí
öàãààñ 4 õîíîãèéí äîòîð 12õ10/
ë - 20õ10/ë õ¿ðòýë èõýñ÷ ýðãýýä
áóóðíà.

ÊÔÊ-ÌÂ

0-24
ÌÅ/ë
ýñâýë 2-4 öàãèéí äàðàà èõýñ÷ 12 öàãò
åðºíõèé ÊÔÊ-ýýñ 6% äýýä õýìæýýíäýý õ¿ðýí, 24-36
öàãò ýðãýí áóóäàã.
áàãà

ìèîãëîáèí

ýðýãòýé÷¿¿äýä 22-66
ìêã/ë, ýìýãòýé÷¿¿äýä
21-49 ìêã/ë ýñâýë 5085 íã/ìë

ËÄÃ

225-450 u/l (120-240 ªâ÷èí ýõýëñíýýñ õîéø 8-10 öàãò
èõýñ÷, 48-72 öàãèéí äàðàà äýýä
ÌÅ
çýðãýýð èõýñ÷, 8-9 õîíîãò ýðãýí
õýâèéí õýìæýýíäýý áóóðäàã.

ÀÑÀÒ

0.1-0.68
ìêìîëü ªâ÷èí ýõýëñíýýñ 10 öàãèéí
äàðààãààñ èõñýí, 36 öàãò
(ýð>37u/l, ýì>31 u/l)
õàìãèéí äýýä õýìæýýíä õ¿ð÷, 2-3
õîíîãò ýðãýí õýâèéí õýìæýýíäýý
õ¿ðäýã.

Òðîïîíèí
Ò áà I

Òðîïèí
I
áóë÷èíä
õàìãèéí
÷àíàðòàé

ªâ÷èí ýõýëñýí 2 öàãààñ èõñýí,
6 öàã ãýõýä õàìãèéí äýýä öýãòýý
õ¿ð÷, 10 öàã ãýõýä õýâèéí
õýìæýýíäýý îðäîã.

ç¿ðõíèé Øèãäýýñèéí ýõíèé 6-8 öàãèéí
áàéäàã äîòîð ¿çíý.
ºâºðìºö

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 33

33

5/25/2005 3:31:02 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ä¿ðñëýë îíîøëîãîî:
Øèãäýýñèéí ä¿ðñëýë îíîøëîãîîíä ÝÕÎÊÃ, òèòýì ñóäàñíû ðåíòãåí
øèíæèëãýý, ñöèíòîãðàôèéí øèíæèëãýýã íàðèéí ìýðãýæëèéí, 2- 3-ð
øàòëàëûí ýìíýëýãò õèéãäýíý.
ßëãàõ îíîøëîãîî:
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéã áóñàä ýìãýã¿¿äýýñ ÿëãàí îíîøëîõ õýðýãòýé. ¯¿íä:
• Ç¿ðõ ñóäàñíû áóñàä ºâ÷í¿¿ä / ñòåíîêàðäè, ö¿ëõýí, ïåðèêàðäèò,
ç¿ðõíèé áàãòðàà /
• Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä / óóøèãíû àðòåðèéí ýìáîëè, ç¿¿í òàëûí õàòãàëãàà,
ç¿¿í òàëûí ïíåâìîòîðàêñ /
• Õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòíèé ýìãýã¿¿ä /öî÷ìîã õîëåöèñòèò ïàíêðåàòèò,
õîîëíû õîðäëîãî, õîäîîäíû øàðõëàà /
• Ìýäðýëèéí ýìãýã¿¿ä / öýýæíèé ðàäèêóëîïàòè, õàâèðãà õîîðîíäûí
íåâðàëãè, ìîãîé ÿð /
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
1.Ýìíýëýãò èðýõèéí ºìíºõ øàòíû ÿàðàëòàé òóñëàìæ
ßàðàëòàé
òóñëàìæèéí
çîðèëò

ßàðàëòàé òóñëàìæèéí àðãà õýìæýý

Ǻâ îíîøëîõ

Àñóóëãà àâàõ, ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäã¿¿äèéã çºâ ¿íýëýõ
áîëîìæòîé áîë ÇÖÁ õèéõ

ªâäºëò áîëîí Õ¿÷èëòºðºã÷ ÷èéãëýæ ºãºõ, íèòðîãëèöåðèí õýë äîð
àìüñãààäàëòûã òàâèõ, 5 ìèíóòûí çàéòàé 3 óäàà ºãíº. Íàìäàõã¿é áîë
ìîðôèí, ïåíòàçîöèí, ïðîìåäîëûí àëü íýãèéã 2-4 ìãíàìäààõ
ààð ñóäñààð õèéõ, õýðýâ øààðäëàãàòàé áîë 30 ìèíóò
òóòàì äàâòàõ
Àìü íàñàíä
àþóëòàé õýì
àëäàãäëûã
àðèëãàõ

ÀÄ õàíãàëòòàé ñèíóñûí òàõèêàðäè – áåòàáëîêàòîð
Ñóäàñíû öîõèëò <50 áîë àòðîïèí ñóëüôàò 0,5 ìã
ñóäñààð
Òîñãóóðûí ÷è÷èðãýý – êîðäàðîí 150-300 ìã, âåðàïàìèë
5-10ìã, áåòàáëîêàòîð, ëèäîêàéí 50-100 ìã ñóäñààð
øèíãýëæ õèéõ, 纺âðèéí äåôèáðèëÿòîð õýðýãëýõ

Øààðäëàãàòàé
òîõèîëäîëä
ñýõýýí
àìüäðóóëàõ
àðãà õýìæýý
àâàõ

“ ÀÂÑ” ä¿ðìèéí äàãóó àâàõ

34

01_cardiology last.indd 34

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:02 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ìèîêàðäûã
öààøäûí
ãýìòëýýñ
õàìãààëàõ

Ìèîêàðäûí õ¿÷èëòºðºã÷èéí õýðýãöýýã áàãàñãàõ /
áåòàáëîêàòîð /
Òèòýì ñóäàñíû öóñíû óðñãàë ñýðãýýõ / á¿ëýí óóñãàõ
ýì÷èëãýý /

Ýìíýëýãò
ò¿ðãýí õ¿ðãýõ

ªâ÷òºíèéã õºëººð ÿâóóëàõã¿é äàìíóóðãààð 纺íº

2. Ýìíýëýãò ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ
Ýìíýëýãò èðýõ ¿åä îíîø òîäîðõîéã¿é áîë îíîø òîäðóóëàõ àðãà õýìæýý
àâíà. Îíîø òîäîðõîé òîõèîëäîëä ýì÷èëãýýã ñýõýýí àìüäðóóëàõ ýð÷èìò
ýì÷èëãýýíèé òàñàãò ¿ðãýëæë¿¿ëýí õèéíý.
Øèíæèëãýýíèé
òºëºâëºãºº

Ýì÷èëãýý

Ñóâèëàã÷èéí õÿíàëò

• ÇÖÁ
• Áèîõèìè /
ôåðìåíò,
ýëåêòðîëèò, ëèïèä/
• Êîàãóëîãðàìì
• ÖÅØ
• ÝÕÎÊÃ / ÇÖÁ
ºâºðìºö áóñ
áàéâàë/

• Õýâòðèéí äýãëýì
• Õ¿÷èëòºðºã÷
÷èéãëýæ ºãºõ
• Ìîðôèí, ïðîìåäîë
1-3 ìã ñóäñààð
• Àñïèðèí 80-160 ìã
óóëãàõ
• Ãåïàðèí ñóäñààð
òàðèõ
• Íèòðîãëèöåðèí
ºãºõ

• Êàðäèîìîíèòîðûí
õÿíàëò
• Öýýæíèé ºâäºëòèéã
àæèãëàí õÿíàõ
• ªòãºí õàòàõààñ
ñýðãèéëýõ
• ÀÄ < 90 ýñâýë >
160 ìì. ìóá
Ñóäàñíû öîõèëòûí
òîî <60 ýñâýë >110
Àìüñãàëûí òîî<8
ýñâýë > 22 òóñ
òóñ áîëâîë ýì÷èä
ìýäýãäýõ

Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýìèéí ýì÷èëãýý:

1.
2.
3.
4.

Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé çàð÷ìóóä:
ªâ÷òºíèé áîëîí ºâ÷íèé îíöëîãò òîõèðóóëàí ýìèéã çºâ ñîíãîí, çîõèõ
òóí õýìæýýãýýð õýðýãëýõ
Õýðýãëýõ ÿâöàä èëðýõ ýìèéí ãàæ íºëºº, ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íã õÿíàæ
áàéõ
Ýì¿¿äèéã çºâ õîñëóóëàí õýðýãëýõ
Ýìèéí
ýì÷èëãýýã
äàíãààð áîëîí øèãäýýñèéí ýì÷èëãýýíèé
áóñàä àðãóóäòàé õàâñàðãàæ õýðýãëýõ / ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý/

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 35

35

5/25/2005 3:31:02 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

5.

Õýðýãëýæ áóé ýìèéí òóõàé òîâ÷ ìýäýýëëèéã ºâ÷òºíä õ¿ðãýñýí áàéõ

Ýìèéí áýëäìýëèéã ñîíãîõäîî õàðãàëçàí ¿çýõ õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä:
• ÇÖÁ-èéí ººð÷ëºëò
• ÀÄ áà ÇÖÒ
• Øèãäýýñèéí õýëáýð
• Ç¿ðõíèé öóñ øàõàõ ¿éë àæèëëàãàà
Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí ýìèéí ýì÷èëãýý:
- ªâäºëò äàðàõ ýì¿¿ä: ìîðôèí áà ò¿¿íèé á¿ëýã (ïðîìåäîë, îìíîïîí)
- Òðîìá õàéëóóëàõ ýì¿¿ä: ôèáðèíîëèçèí, (ïëàçìèí), ñòðåïòîêèíàçà
(ñòðåïòàçà, öåëèàçà, àâåïèçèí, êàáèêèíàçà) øóóä ¿éë÷ëýëò
àíòèêîàãóëÿíòóóä: ãåïàðèí, ôðàêñèïàðèí.
- Õýì àëäàãäëûí ýñðýã ýì¿¿ä: ëèäîêàèí, áåòà-àäðåíîáëîêàòîðóóä
êîðäàðîí (àìèîäàðîí) ñóëüôàò ìàãíè;
- Øèãäýýñíèé õýìæýýã áàãàñãàõ ýì¿¿ä: íèòðàòóóä, áåòààäðåíîáëîêàòîðóóä, êàëüöèéí àíòàãîíèñòóóä;
- Ìåòàáîëèçìûã ñàéæðóóëàõ ýì¿¿ä: âèòàìèí Å, öèòîõðîì, àëüâåçèí,
ðåòàáîëèë, íåîòîí (ôîñôîêðåàòèí), êñàíòèíîë, íèêðèòèíàò,
ïàíòîòåèí.
- Òºâ ìýäðýëèéí ñèñòåìèéí ¿éë àæèëëàãààã òîãòâîðæóóëàõ ýì¿¿ä
õýðýãëýíý.
Ýìèéí áýëäìýëèéã ÇÖÁ-èéí ººð÷ëºëòººñ õàìààðàí ñîíãîõ íü:
ÇÖÁ
ST






Íèòðîãëèöåðèí
Áåòàáëîêàòîð
ÀÕÔ ñààòóóëàã÷
Ìàãíåçè
Ãåïàðèí
Àñïèðèí
Íèòðàò

ST
Ãåïàðèí , Àñïèðèí
ÀÄ èõýññýí òîõèîëäîëä
ÇÖÒ
>100

<60
60-100
Êàïòîïðèëë

áåòàáëîêàòîð
Äèëòèàçåì
Âåðàïàìèë

36

01_cardiology last.indd 36

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:03 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ýìèéí áýëäìýëèéã øèãäýýñèéí õýëáýðýýñ õàìààðàí ñîíãîõ íü:
Øèãäýýñèéí õýëáýð

Ýìèéí á¿ëýã

Q ø¿äòýé øèãäýýñ /ç¿ðõíèé Áåòàáëîêàòîð, àñïèðèí, êàëüöèéí
øàõàëòûí ¿ç¿¿ëýëò õýâèéí /
àíòàãîíèñò / áåòàáëîêàòîð ýñðýã
çààëòòàé áîë/
Q ø¿äòýé øèãäýýñ /ç¿ðõíèé ÀÕÔ –èéí ñààòóóëàã÷, àñïèðèí,
øàõàëòûí ¿ç¿¿ëýëò áóóðñàí /
áåòàáëîêàòîð
Q ø¿äã¿é øèãäýýñ /ç¿ðõíèé Êàëüöèéí àíòàãîíèñò /äèëòèàçåì /,
øàõàëòûí ¿ç¿¿ëýëò õýâèéí /
àñïèðèí, áåòàáëîêàòîð
Q ø¿äã¿é øèãäýýñ /ç¿ðõíèé ÀÕÔ ñààòóóëàã÷, àñïèðèí
øàõàëòûí ¿ç¿¿ëýëò õýâèéí /
3. Ç¿ðõíèé øèãäýýñèéí íºõºí ñýðãýýõ áóþó Ýìíýëãýýñ ãàðñíû
äàðààõ øàòíû òóñëàìæ
Õºäºë㺺íèé äýãëýìèéí øàòëàë Õèéõ õºäºë㺺íèé õýëáýð¿¿ä
áà øèãäýýñèéí äàðààõ ºäð¿¿ä
Õýâòðèéí ÷àíä äýãëýì 1-2 ºäºð

ªâ÷òºíã çºâõºí ãýäðýã íü õàðóóëàí
õýâò¿¿ëíý.

1-ð àëõàì. Õýâòðèéí äýãëýì 2-4 Îðîí äýýðýý ºíäèéæ ñóóõ, ýðãýõ,
äàõü ºäð¿¿ä
õàãàñ ñóóãàà áàéäàëä õîîë èäýõ,
ñàõëàà õóñàõ, ø¿äýý óãààõ,
õºòºâ÷èí äýýð ñóóõ ã.ì.
2-ð àëõàì. Õàãàñ õýâòðèéí Îðíîîñ áîñîæ ñàíäàë äýýð ñóóõ / 5äýãëýì 4-6 äàõü ºäð¿¿ä
10 ìèíóòààð 2 óäàà/ ò¿ðäýã òýðãýýð
ÿâæ áèå çàñàõ, ñóóãàà áàéäàëä
ýì÷èëãýýíèé äàñãàë õèéõ.
3-ð àëõàì. ªðººí äîòîðõè ªðººí
äîòðîî
àëõàæ
ÿâàõ,
õÿçãààðëàãäìàë äýãëýì 7-9 äàõü ýì÷èëãýýíèé äàñãàë áîñîî áàéäàëä
ºäð¿¿ä
õèéõ.
4-ð
àëõàì.
Òàñàã
äîòîðõè Êîðèäîðîîð àëõàæ ÿâàõ / 100-300
õÿçãààðëàãäìàë äýãëýì
ì çàéä 2 óäàà/, ýì÷èëãýýíèé äàñãàë
áîñîî áàéäàëä ¿ðãýëæèëíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 37

37

5/25/2005 3:31:03 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÝÌÒ-èéí II øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
ÝÌÒ –èéí I øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý







Àñóóëãà àâàõ,
Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäã¿¿äèéã çºâ
¿íýëýõ
Áîëîìæòîé áîë ÇÖÁ õèéõ
ªâäºëò áîëîí àìüñãààäàëòûã
íàìäààõ / íèòðîãëèöåðèí õýë
äîð òàâèõ, àíàëüãèí, ìîðôèí,
ïåíòàçîöèí, ïðîìåäîëûí àëü
íýãèéã ñóäñààð õèéõ/
Ç¿ðõíèé öóñàí õàíãàìæèéã
ñàéæðóóëàõ ýì÷èëãýý õèéíý
Äýãëýì áàðèìòëóóëàõ
Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã àðèëãàõ
Õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
ÝÌÒ –èéí II øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýíý

• I øàòëàëûí àðãà õýìæýýã àâíà.
Öààøèä îíîø òîäðóóëàõ
øèíæèëãýýí¿¿ä õèéíý.
• ÇÖÁ
• Öýýæíèé ðåíòãåí
• Êîàãóëîãðàìì
• Áèîõèìèä - òðàíñàìèíàç, ËÄÃ,
Õîëåñòåðèí, ñõàð, òðèãëèöåðèä
• Ç¿ðõíèé õýò àâèàí øèíæèëãýý /
ãèïî áà àêèíåçèéí á¿ñ /
• Õºäºëìºð çîõèöóóëàëòûí
àñóóäëûã øèéäâýðëýíý.
• ÝÌÒ –èéí III øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýíý.

5. ÀÐÒÅÐÈÉÍ ÃÈÏÅÐÒÅÍÇÈ
Òîäîðõîéëîëò

Ñ¿¿ëèéí 2 äîëîî õîíîãò öóñíû äàðàëòûã áóóðóóëàõ ýì õýðýãëýýã¿é
õ¿ì¿¿ñèéí ñèñòîëûí äàðàëò íü 140 ìì ÌÓÁ, äèàñòîëûí äàðàëò 90
ìì ÌÓÁ áóþó ò¿¿íýýñ äýýø áàéõûã ÀÃ ãýíý”

Àíãèëàë








Ýìíýë
ç¿éí
¿íýëýìæ

38

01_cardiology last.indd 38

ÑÈÑÒÎËÛÍ
ÄÀÐÀËÒ
Äýýä çýðãèéí áóóæ áîëîõ
ò¿âøèí /îïòèìàë/
< 120
Õýâèéí
< 130
Õýâèéí ÀÄ-ûí äýýä ò¿âøèí
130-139
ÀÃ-èéí 1-ð çýðýã (õºíãºí)
140-159
Äýä àíãèëàë: Çààãèéí
140-149
ÀÃ-èéí 2-ð çýðýã (äóíä)
160-179
ÀÃ-èéí 3-ð çýðýã (õ¿íä)
>180
ÀÃ-èéí ñèñòîëûí õóâèëáàð
>140
Äýä àíãèëàë: Çààãèéí
140-149

ÄÈÀÑÒÎËÛÍ
ÄÀÐÀËÒ
< 80
< 85
85-89
90-99
90-94
100-109
>110
< 90
< 90

ÀÃ-òýé õ¿ì¿¿ñèéí ýìíýë ç¿éí ¿çëýã áîëîí ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýã
õèéõäýý äàðààõ äºðâºí çîðèëòûã òàâèíà, ¿¿íä:
• õýäèéíýýñ ÀÄ èõýññýí áîëîí ÀÃ-èéí çýðãèéã òîäðóóëàõ
• ÀÃ-èéã ¿¿ñãýñýí øàëòãààíûã òîäðóóëàõ
• ÀÃ-ä íýðâýãäñýí ýðõòíèé ãýìòëèéã òîãòîîõ
• ªâ÷òºíèé ýì÷èëãýý, öààøäûí õóâü òàâèëàíä íºëººëæ áîëîõóéö
ÇѪ-íèé õàëãààò õ¿÷èí ç¿éë áîëîí áóñàä ýìãýã¿¿äèéã òîäðóóëàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:03 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÀÐÒÅÐÈÉÍ ÃÈÏÅÐÒÅÍÇÈÉÍ ¯Å ØÀÒ
Ýðõòíèé ãýìòëèéí áàéäëààð íü 3 ¿å øàò áîëãîíî.
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí I ¿å - Ýíý ¿åä õàÿà òîëãîé ºâäºõ, ä¿éðýõ,
ýðãýõ, ÷èõ øóóãèõ, øèëýí õ¿ç¿¿ õºøèõ, íîéð ìóóäàõ, ç¿ðõ äýëñýõ çýðýã çîâèóð
èëýð÷, àðòåðèéí äàðàëò 160/95 ìì ÌÓÁ-ààñ õýòýðñýí áàéõààñ ººð ÿìàð íýãýí
îðãàíèê ººð÷ëºëò èëðýýã¿é áàéíà.
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí II ¿å - Ýíý ¿åä äýýðõ I ¿åä èëýðñýí
øèíæ¿¿äýýñ ãàäíà ãýìòñýí ýðõòýíèé òàëààñ äàðààõ ººð÷ëºëò èëðýíý.
1. Ç¿ðõíèé ç¿¿í õîâäëûí çóçààðàë:

Áîäèò ¿çëýãýýð /òýìòðýëò áà òîãøèëòîîð/ - ç¿ðõíèé îðîéí ò¿ëõýëò 5, 6-ð
õàâèðãàíààñ äîîøèëæ, ç¿¿í ýãìèéí äóíä øóãàìíààñ ãàäàãøëàíà.

Ðåíòãåíä – ç¿ðõíèé óðòûí õýìæýý èõñýæ, ºðö õîâäîë õî¸ðûí õîîðîíä
¿¿ñýõ ºíöºã õóðö áîëíî.
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãò /ÇÖÁ/ - I, II, III, aVF õîëáîëòûí àëü íýãýíä R
ø¿äíèé ºíäºð 20 ìì-òýé òýíö¿¿ áóþó ò¿¿íýýñ èõ áàéõ.
- V5 ýñâýë V6 õîëáîëòîíä R ø¿äíèé ºíäºð 26 ìì-òýé òýíö¿¿ áóþó
ò¿¿íýýñ èõ áàéõ.
- V1 õîëáîëòûí S ø¿äíèé ã¿í äýýð V5 ýñâýë V6 õîëáîëòûí R ø¿äíèé àëü
ºíäðèéíõ íü õýìæýýã íýìýõýä 35 ìì áà ò¿¿íýýñ èõ áîëîõ. SV1+RV5
/RV6/ ³ 35 ìì
- AVL õîëáîëòîíä R ø¿äíèé ºíäºð 12 ìì áà ò¿¿íýýñ èõ áàéõ.
2. Ñóäàñíû ãèïåðòðîôè íü í¿äíèé óãèéí àðòåðè íàðèéñàõ, êàëèáð íü æèãä
áóñ áîëîõ, ðåôëåêñ òîäðîõ, àðòåðè âåíèéí çºðëºãò Ãóíà-Ñàëþñûí I,
II, III øèíæ¿¿ä èëðýõ áàéäëààð òîäîðíî.
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí III ¿å - Äýýðõ II ¿åä ãàðàõ øèíæ¿¿äýýñ ãàäíà
ãýìòñýí ýðõòýíèé õ¿íäðýë áàñ ¿õæëèéí øèíæ /íåêðîç/ ýíý ¿åä èëðýíý, ¿¿íä:
• Ç¿ðõíèé ¿éë àæèëëàãààíû äóòàãäàë
• Ãèïåðòîíèéí ýíöåôàëîïàòèéí øèíæ
• Òàðõèíä èíñóëüò áîëñíîîñ ñàà, ñààæèëò ¿¿ñýõ
• Í¿äíèé ¸ðîîëä òîðëîãèéí öóñ õàðâàëò, äèñêèéí õàâàí ãàðñàí áàéõ
• Áººðíèé ¿éë àæèëëàãààíû äóòàãäàë çýðýã áîëíî.
• ÀÃ-èéí III ¿åä äýýð äóðüäñàí ººð÷ëºëò á¿ãä èëðýõã¿é, àëü íýã íü
äàâàìãàéëæ áàéæ áîëíî.

Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýìíýëç¿éä èëðýõ ãîë õàì øèíæ íü:
Ç¿ðõíèé áàõ:
• ªâäºëòèéí õàì øèíæ
• ÇÖÁ-èéí ººð÷ëºëò
• Ìýäðýë ñóëüäëûí õàì øèíæ
Ç¿ðõíèé øèãäýýñ:
• ªâäºëòèéí õàì øèíæ
• ÇÖÁ-èéí ººð÷ëºëò
• ¯õæèëò-¿ðýâñëèéí õàì øèíæ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 39

39

5/25/2005 3:31:03 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé äóòàãäàëä:
• Õàâàãíàõ õàì øèíæ
• Àìüñãààäàõ õàì øèíæ
Òàðõèíû èíñóëüò:
• Òàðõèíû åðºíõèé ãýìòëèéí õàì øèíæ
• Ãîëîìòîò ººð÷ëºëòèéí õàì øèíæ /¿éë àæèëëàãààíû õÿìðàë
íü ñýäðýëò ýõýëñýíýýñ õîéø õîíîãèéí äîòîð á¿ðýí ñýðãýõ/
Õàðààíû òàëààñ:
• Õàðàõ áîëîí ºíãèéã ìýäðýõ ÷àäâàð áóóðàõ, ñîõðîõ
• Í¿äíèé óãèéí ººð÷ëºëò¿¿ä
Áººðíèé òàëààñ:
• Õîðäëîãûí õàì øèíæ
• Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýíä Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãààíû
äóòàãäëûí õàì øèíæ èëðýõ
Òàâèëàíä íºëººëºõ õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä
Ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èíä
íºëººëºõ õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä
1. Ýìãýãèéí áàéäëûã
òîäîðõîéëîõîä äàðààõè
ç¿éëñèéã àíõààðíà,
¯¿íä:
• Ñèñòîë áà äèàñòîëûí
äàðàëòûí 1-3 äóãààð
ò¿âøèíä áàéõ
• 55-ààñ äýýø íàñíû
ýðýãòýé÷¿¿ä
• 65-ààñ äýýø íàñíû
ýìýãòýé÷¿¿ä
• Òàìõè òàòàõ
• Íèéò õîëåñòåðèí èõñýõ
2. ªâ÷òºíèé öààøäûí
òàâèëàíä ñºð㺺ð
íºëººëºõ áóñàä õ¿÷èí
ç¿éë¿¿ä
• ÈÍËÏ áàãàñ÷, ÁÍËÏ
èõñýõ
• ×èõðèéí øèæèíãèéí ¿åä
øýýñýíä ìèêðîàëüáóìèí
èëðýõ
• Ãëþêîçûí ìýäðýã áàéäàë
èõñýõ
• Òàðãàëàõ
• Õºäºë㺺íèé õîìñäîë
• Ôèáðèíîãåí èõñýõ
• Íèéãýì ýäèéí çàñãèéí
¿¿äýëòýé õ¿íäðýë¿¿ä
• Ãàçàð íóòãèéí õ¿÷èí
ç¿éëýýñ õàìààðàëòàé
áýðõøýýë¿¿ä

40

01_cardiology last.indd 40

Áàé ýðõòýíä ãàðàõ
ººð÷ëºëò

Ýðõòýí òîãòîëöîîíä
ãàðàõ ýìíýëç¿éí
õ¿íäðýë

- Ç¿¿í õîâäëûí
òîìðîëò /ÇÖÁ,
ÝõîÊÃ, Ðåíòãåíýýð
îíîøëîõ/
- Øýýñýíä óóðàã
èëýð÷, ñèéâýíä
êðåàòèíèí áàãà
çýðýã íýìýãäýõ /1.22 ìã/äë/
- Õýò àâèàí áîëîí
äîïëåðñîíîãðàôèéí
øèíæèëãýýíä ñóäàñ
õàòóóðëûí òîâðóó
ãóÿ, ã¿ðýýíèé
àðòåðè, ãîë ñóäñàíä
èëðýõ
- Í¿äíèé óãèéí
àðòåðè õýñýã ãàçàðò
áîëîí åðºíõèé人
íàðèéññàí áàéõ

Òàðõèíû ñóäñàíä:
• Öóñàí õàíãàìæ
äóòëûí óíàëò
• Òàðõèíû öóñ õàðâàëò
• Öóñàí õàíãàìæ
äóòëûí ò¿ð çóóðûí
õÿìðàë /îáìîðê/
Ç¿ðõíèé òàëààñ:
- øèãäýýñ
- ñòåíîêàðäè
- ç¿ðõíèé äóòàãäàë
Áººðíèé òàëààñ:
• íåôðîàíãèîïàòè
• Ẻðíèé äóòàãäàë/
ñèéâýíãèéí
êðåàòèíèí 177
ììîëü/ë-ýýñ èõñýõ
Ñóäàñíû ººð÷ëºëò:
• ñóäàñíû õýñýã ãàçàðò
ö¿ëõýí ¿¿ñýõ
• âåíèéí ñóäàñíû
ººð÷ëºëòèéí
øèíæ¿¿ä
Í¿äíèé òàëààñ:
• óãò öóñ õàðâàõ
• õàðààíû ìýäðýëèéí
äèñê áà òîðëîãèéí
õàâàí èëðýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:04 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÀÐÒÅÐÈÉÍ ÃÈÏÅÐÒÅÍÇÈÉÍ ÎÍÎØËÎÃÎÎ
Çàéëøã¿é õèéõ øèíæèëãýý:
1.
Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý
2.
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý
3.
Öóñíû øèíæèëãýýíä êàëè, êðåàòèíèí, ãëþêîçûí õýìæýýã ¿çýõ
4.
Í¿äíèé óã õàðàõ
5.
Ðåíòãåíä öýýæíèé çóðàã àâàõ
6.
Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
7.
Ç¿ðõíèé õýò àâèàí îíîøëîãîî
ªâ÷íèé òàâèëàíã ¿íýëýõ ýðñäýëèéí îíîøëîãîîíû øàëãóóðûí àíãèëàë
Öóñíû äàðàëò /ìì ÌÓÁ/
1-ð ò¿âøèí
“纺ëºí”
Áóñàä õàëãààò õ¿÷èí àðòåðèéí
ç¿éë¿¿ä áà ºâ÷íèé
ãèïåðòåíçè
ò¿¿õ
ÑÀÄ 140/159
ÄÀÄ 90-99

2-ð ò¿âøèí
“äóíä”
àðòåðèéí
ãèïåðòåíçè
ÑÀÄ 160/170
ÄÀÄ 100-109

3-ð ò¿âøèí
“õ¿íä”
àðòåðèéí
ãèïåðòåíçè
ÑÀÄ ³ 180
ÄÀÄ ³ 110

Áóñàä ýðñäýëèéí
õ¿÷èí ç¿éë áàéõã¿é

Áàãà
ýðñäýëòýé

Äóíä
ýðñäýëòýé

Èõ ýðñäýëòýé

1-2 ýðñäýëèéí õ¿÷èí
ç¿éëòýé

Äóíä
ýðñäýëòýé

Äóíä
ýðñäýëòýé

Ìàø èõ
ýðñäýëòýé

Èõ ýðñäýëòýé

Ìàø èõ
ýðñäýëòýé

Ìàø èõ
ýðñäýëòýé

Ìàø èõ
ýðñäýëòýé

3 áà ò¿¿íýýñ èõ
ýðñäýëèéí õ¿÷èí
ç¿éëñòýé, ýñâýë
ýðõòýíèé ãýìòýëòýé,
Èõ ýðñäýëòýé
ç¿¿í õîâäëûí
ãèïåðòðîôè,
êðåàòèíèí 1.2-2 ìã/
äë-ýýñ èõñýõ, ÷èõðèéí
øèæèíòýé, í¿äíèé
óãèéí ººð÷ëºëòòýé
Òàðõè, ç¿ðõ, Ẻðíèé
õ¿íäðýë, äèàáåòèéí
íåôðîàíãèîïàòè,
ñóäàñíû àíåâðèçì

Ìàø èõ
ýðñäýëòýé

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 41

41

5/25/2005 3:31:04 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Õ¿íäðýëèéí ¿åä õèéãäýõ ¿íäñýí øèíæèëãýýí¿¿ä
Ç¿ðõ ñóäàñíû òàëààñ
ÝÌÒ-èéí 1-ð øàòëàëä
- ªâäºëòèéí õàì øèíæèéã
ñóáúåêòèâ, îáúåêòèâ øèíæýýð
íü èëð¿¿ëýõ ÷àäâàðòàé áàéõ
- Õàâàãíàõ, àìüñãààäàõ õàì
øèíæèéã èëð¿¿ëýõ

ÝÌÒ-èéí 2-ð øàòëàëä
- ÇÖÁ
- ¯õæèëò
- ¯ðýâñëèéí õàì øèíæèéã
èëð¿¿ëýõ
- Öýýæ ãýðýëä õàðàõ

Òàðõèíû òàëààñ
ÝÌÒ-ûí 1-ð øàòëàëä

ÝÌÒ-ûí 2-ð øàòëàëä

- Òàðõèíû åðºíõèé õàì øèíæ
- Íóãàñíû õàòãàëòûí øèíæèëãýý
- Òàðõèíû ãîëîìòîò ãýìòëèéí õàì - Í¿äíèé óã õàðàõ
øèíæèéã èëð¿¿ëýõ

Õàðààíû òàëààñ
ÝÌÒ-ûí 1-ð øàòëàëä

ÝÌÒ-ûí 2-ð øàòëàëä

Õàðààíû ººð÷ëºëòèéã èëð¿¿ëýõ

- Í¿äíèé óã õàðàõ

Áººðíèé òàëààñ
ÝÌÒ-ûí 1-ð øàòëàëä

ÝÌÒ-ûí 2-ð øàòëàëä

Õîðäëîãûí õàì øèíæèéã èëð¿¿ëýõ -

Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý
Çèìíèöêèéí ñîðèë
Öóñàíä êðåàòèíèí òîäîðõîéëîõ
Ýõî øèíæèëãýý

ßëãàí îíîøëoãîî
I. Áººðíèé ºâ÷íèé øàëòãààíòàé àðòåðèéí ãèïåðòåíçè
1. Áººðíèé ýäèéí ºâ÷èí (ÕÏÍ, ÕÃÍ)
2. Áººðíèé ñóäàñíû ýìãýã
3. Óðîëîãèèéí øàëòãààíòàé (Ẻðíèé ïîëèêèñòîç)
4. ×èõðèéí øèæèíãèéí ÃÍÔ

42

01_cardiology last.indd 42

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:04 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

II. Äîòîîä ø¿¿ðëèéí øàëòãààíòàé àðòåðèéí ãèïåðòåíçè
1. Òèðåîòîêñèêîç
2. Èöåíêî – Êóøèíãà õàì øèíæ
3. Ôåîõðîìàöèòîìà
4. Àíõäàã÷ ãèïåðàëüäîñòåðîíèçì (Êîíûí ºâ÷èí)
III. Öóñ õºäëºë ç¿éí øàëòãààíòàé àðòåðèéí ãèïåðòåíçè
1. Ãîë ñóäàñíû íàðèéñàë
2. Ãîë ñóäàñíû àòåðîñêëåðîç
3. Ãîë ñóäàñíû õàâõëàãûí äóòàãäàë
IV.Òàðõèíû öóñàí õàíãàìæèéí äóòàãäëûí øàëòãààíòàé àðòåðèéí
ãèïåðòåíçè
1. Òàðõèíû ñóäàñíû àòåðîñêëåðîç
2. Òàðõèíû õàâäàð
V. Ýìèéí øàëòãààíòàé àðòåðèéí ãèïåðòåíçè
ãëþêîêîðòèêîèä
ìèíåðàëîêîðòèêîèä
àíàáîëè÷åñêèå ñòåðîèäû
æèðýìñýëýëòýýñõàìãààëàõ óóõ êîíòðàöåïòèâ ýì¿¿ä
ìîíîàìèíîîêñèäàçíûå èíãèáèòîð
ñèìïàòîìèìåòèê
öèêëîñïîðèí
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýì÷èëãýý áà õÿíàëò
Ýì÷èëãýýíèé çîðèëãî:
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçòýé õ¿ì¿¿ñèéí ýì÷èëãýýíèé çîðèëãî íü ç¿ðõ
ñóäàñíû ºâ÷íèé õ¿íäðýë, íàñ áàðàëòûã áóóðóóëàõàä îðøèíî. ¯¿íèé òóëä
çîõèöóóëàí óäèðäàæ áîëîõóéö õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéã (ÕÕÇ)-èéã áàãàñãàõ
(òàìõè, ºíäºð õîëåñòåðîë, ÷èõðèéí ºâ÷èí) áîëîí ýìíýë ç¿éí øèíæèéã çºâ
òàíèí, àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéã ýì÷ëýõ øààðäëàãàòàé.
Íýãýíò ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷íèé ýðñäýë áîëîí ÀÄ õî¸ð øóóä ø¿òýëöýýòýé
áàéäàã òóë ÀÄ-ûã áóóðóóëàõ ýì÷èëãýýíèé çîðèëò íü ÀÄ-ûã “õýâèéí” áóþó
“äýýä çýðãýýð áóóðóóëæ áîëîõ ò¿âøèíä” îéðòóóëàõàä ÷èãëýíý.
ªâ÷òºíèé ÇѪ-íèé ýðñäëèéí àíãèëàë íü ÀÄ-ûã áóóëãàõ ýì÷èëãýýã
ýõëýõ áîñãûã òîäîðõîéëîõîä à÷ õîëáîãäîëòîéãîîñ ãàäíà áóóëãàâàë çîõèõ
äàðàëòûí õýìæýýã óðüä÷èëàí òîãòîîæ, ò¿¿íä õ¿ðýõ àðãà çàìûã áîëîâñðóóëàõàä
íýí ÷óõàë.
Ýì÷èëãýýíèé àðãà÷ëàë:
Ýì÷ ºâ÷òºíèé áàéäëûã ¿íýëýí, ÕÕÇ-èéí çóðàãëàëûã ãàðãàñíû äàðàà
(¿¿íä áàñ äàðàëòûí ºñºõ òºëºâèéã òîãòîîæ àâàõ ¸ñòîé) ºâ÷òºíèé ýðñäëèéí
çýðãèéã òîãòîîæ àâíà.
Èíãýñíýýð äàðààõü àñóóäëûã øèéäâýðëýíý. ¯¿íä:
ªâ÷òºíã íèëýýä óðò õóãàöààíû òóðøèä ñàéòàð àæèãëàñíû ¿íäñýí äýýð
ýìèéí ýì÷èëãýýíä õàìðóóëàõ ýñýõèéã øèéäíý. (áàãà ýðñäýëòýé á¿ëýã)

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 43

43

5/25/2005 3:31:04 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

-

Äàðàëò áîëîí õîëáîãäîõ ÕÕÇ-èéã õýäýí äîëîî õîíîã õÿíàñíû äàðàà
ýìèéí ýì÷èëãýýã õèéõ àðãà áàðèëûã òîäðóóëíà. (äóíä ýðñäýëòýé á¿ëãèéí
õóâüä)
Äàðàëò áóóðóóëàõ ýìèéí ýì÷èëãýýã íýí ÿàðàëòàé ýõëýõ ýñýõ, öààøèëáàë
ýðñäëèéã áóóðóóëàõ áóþó îð÷èí íºõöëèéã íü ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ (èõ áóþó ìàø
èõ ýðñäýëòýé á¿ëãèéí õóâüä ) àæèëëàãàà ÿâóóëíà.
Äàðàà íü ýì÷èëãýýíèé çîðèëãûã íàðèéí ãàðãàíà. ¯¿íä: Äàðàëòûã áóóðóóëàõ,
õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéã àðèëãàõ èæ á¿ðýí òºëºâëºãºº ãàðãàíà. Ýíý
òºëºâëºãººíä äàðààõ àñóóäëóóäûã àíõààð÷ øèéäíý:
- Öóñíû äàðàëò áîëîí áóñàä õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéã õÿíàõ
- Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ çàìààð äàðàëòûã áóóðóóëàõ áà áóñàä
õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéã áàãàñãàõ
- Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéí íºëººã áàãàñãàõ áîëîí íýãýíò á¿ðäñýí ýìíýëç¿éí
ÿâö áàéäëûã çàñàõ ýìèéí ýì÷èëãýýã ýõëýõ
- Ýð¿¿ë àæ òºðºõ õýâøëèéã õýðýãæ¿¿ëýõèéã õ¿í á¿ðò çààí ñóðãàæ, ¿¿íäýý
ýìèéí ýì÷èëãýýíä õàìðàãäñàí ºâ÷òºíèéã òàòàí îðîëöóóëàõ.

Çàãâàð÷ëàë 1
ÀÄ áóóðóóëàõ ýì÷èëãýýíèé õÿíàëò
Õýðýâ àãøèëòûí ÀÄ 140-180 ìì. ÌÓÁ ýñâýë
ñóëðàëòûí ÀÄ 90-110 ìì ÌÓÁ
(Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí 1 áà 2-ð çýðýã áàéâàë)
Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éë áà ýðõòýíã ãýìòýýñýí áàéäàë, õàâñàðñàí áóñàä
ºâ÷íèéã õàðãàëçàíà /õàð/
Àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àâíà
Ýðñäëýýð íü àíãèëàõ /àíãèëëûí õ¿ñíýãò/
Õýò èõ
Ýìèéí ýì÷èëãýý
õèéíý

Èõ
R-3

Ýìèéí ýì÷èëãýý
õèéíý

ÑÀÄ >140 ýñâýë ÄÀÄ >90
áîë ýìèéí ýì÷èëãýý ýõýëíý

44

01_cardiology last.indd 44

Äóíä
R-2

ÀÄ áà ÕÕÇ-èéã
3-6 ñàð õÿíàíà

Áàãà
R-1

ÀÄ áà ÕÕÇ-èéã
6-12 ñàð õÿíàíà

ÑÀÄ <140 ýñâýë
ÄÀÄ <90 áîë õÿíàëòàà
¿ðãýëæë¿¿ëíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:05 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÑÀÄ > 150 ýñâýë ÄÀÄ >95
ÑÀÄ <140 ýñâýë
áîë ýìèéí ýì÷èëãýý ýõýëíý
ÄÀÄ <90 áîë õÿíàëòàà

¿ðãýëæë¿¿ëíý.
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçòýé õ¿ì¿¿ñèéí äóíä ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷èí ¿¿ñãýõ õàëãààò
õ¿÷èí ç¿éëèéã áóóðóóëàõ áà àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ íü:
• Õóâü õ¿íèé çîõèñã¿é àõóé àìüäðàë, äàäàë çàíøèë, äàâñ èõòýé õîîë
õ¿íñ, õºäºë㺺íèé èäýâõã¿é áàéäàë, òàìõè òàòàëòààñ çàéëñõèéõ
• Ýì÷èéí õÿíàëòàíä áàéíãà áàéõ.
Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
Ýìèéã õýðýãëýõäýý áàãà òóíãààð ýõëýõ. Ýíý íü ýìèéí ñºðºã ãàæ
íºëººëëèéã áóóðóóëàõ ñàéí òàëòàé. Õýðâýý òóõàéí ýìèéã áàãà òóíãààð
õýðýãëýñíýýð òîäîðõîé ººð÷ëºëò ãàð÷ áàéãàà õýäèé ÷ äàðàëòûã
òºäèéëºí ñàéí áóóðóóëàõã¿é áîë ýìèéí òóíã èõýñãýæ áîëíî.
- ÀÄ áóóðóóëàõ ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íã íýìýãä¿¿ëýõ ýìèéí ãàæ íºëººã
áàãàñãàõ çîðèëãîîð òààðàìæ ñàéòàé äàðàëòûí ýì¿¿äèéã õàâñðóóëàí
õýðýãëýíý. Ýõíèé ýìèéã çàëãóóëæ øèíýýð ºã÷ ýõýëæ áóé ýìèéí àíõíû
òóíã áàãààð ýõëýõ íü ýõíèé ýìèéí òóíã íýìýãä¿¿ëýõýýñ áîëãîîìæèëæ
áàéãàà õýðýã þì. Èíãýñíýýð õî¸ð ýìèéí àëü àëü íü òîäîðõîé ò¿âøèíä
áàéæ, ñºðºã ¿ð äàãàâðààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ ÷àäàõ þì.
Õýðâýý àíõ óóæ ýõýëñýí ýìèéí òóíã íýìýýä ¿ð ä¿í ìóó, òààðàìæã¿é
ãàæ íºëºº èëýðñýí áîë ººð ýìýýð ñîëèíî.
24 öàãèéí ¿éë÷èëãýýòýé ýìèéã ãàíö óäàà õýðýãëýõ. Ýíý ýìèéí äàâóó
òàë íü ÀÄ-ã ààæìààð, óäààí áóóëãàäàã òóë äàðàëòûí õýëáýëçëèéã
áàãàñãàæ, ýðõòýíèéã ãýìòýõýýñ õàìãààëàõ ¿éë÷èëãýýòýé áàéäàã.
Ýìèéí ýì÷èëãýýã ýõëýõ íü
Èõ áóþó ìàø èõ ýðñäýë á¿õèé ºâ÷òºíã¿¿äèéí õóâüä ýìèéí
ýì÷èëãýýã õóðäàí ýõëýõ íü ÷óõàë áèëýý.
Áàãà áóþó äóíä ýðñäýë á¿õèé ºâ÷òºíä ýì÷èëãýýã ýõëýõ ÿâäàë íü
äîð äóðüäñàí ç¿éëñýýñ øàëòãààëíà. ¯¿íä:
- ýì÷èëãýýíèé òàëààð ºâ÷òºíòýé õàðèëöàí ÿðèëöàæ òîõèðîõ
- ºâ÷òºíèé àìüäðàëûí õýâ ìàÿãèéã õàðãàëçàõ
- áóñàä õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñèéã áóóðóóëàõ áîëîìæòîé ýñýõ
- ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿éë÷èëãýýã ¿ç¿¿ëýã÷èéí õ¿÷èí ÷àäàë çýðýã áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 45

45

5/25/2005 3:31:05 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Äóíä ýðñäýë á¿õèé á¿ëãèéí õóâüä ýìèéí ýì÷èëãýýã ýõëýõýýñ ºìíºõ
3 ñàðûí òóðøèä àìüäðàëûí çîõèñã¿é õýâ ìàÿãèéã çàñ÷ çàëðóóëàõ ¸ñòîé.
Èíãýýä çîðüñîí ò¿âøèíä õ¿ð÷ ÷àäàõã¿é 6 ñàð áîëâîë ýìèéí ýì÷èëãýý ð¿¿
øèëæèõ íü ç¿éòýé áîëíî.
1-ð çýðýã áóþó õºíãºí àðòåðèéí ãèïåãòåíçèòýé õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä
àìüäðàëûí çîõèñã¿é õýâ ìàÿãèéã ººð÷ëºõ àðãà õýìæýýã 6 ñàðûí òóðø
òàñðàëòã¿é àâ÷ áàéæ ñàÿ ýìèéí ýì÷èëãýýíä øèëæèõ àñóóäëûã òàâüæ
áîëíî. Äàðàëò áóóðóóëàõ òàëààð çîðüñîí ò¿âøèíäýý õ¿ð÷ ÷àäààã¿é
íºõöºëä 1 æèëèéí äàðàà ýìèéí ýì÷èëãýýã ýõëýõ íü ç¿éòýé.
Äèàñòîëèéí äàðàëò 90-94 ìì ÌÓÁ, ñèñòîëèéí äàðàëò íü 140149 ìì ÌÓÁ áàéäàã ººðººð õýëâýë çààãèéí äàðàëòòàé ýäãýýð á¿ëãèéí
õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàëûí õýì ìàÿãèéã ººð÷ëºõ çàìààð ÀÄ-ûã áóóðóóëæ
áîëíî.
Õýâèéí äýýä õýìæýýíèé äàðàëòòàé (130-139 / 85-89 ìì ÌÓÁ ),
÷èõðèéí øèæèí, Ẻðíèé äóòàãäàë õàâñàðñàí õ¿ì¿¿ñò ýìèéí ýì÷èëãýýã
ýðòõýí, íèëýýä èäýâõòýé ýõëýõ íü îíîâ÷òîé þì.
Äàðàëò áóóðóóëàõ ýìèéã ñîíãîõ íü
Ýìèéí ñîíãîëò äîð äóðüäñàí ç¿éëñýýñ õàìààðàõ òóë àíõààðàõ íü ÷óõàë.
¯¿íä:
- òóõàéí ýìèéí îëäîö ÿìàð âý ãýäãèéã òîäîðõîéëîõ íèéãýì-ýäèéí
çàñãèéí õ¿÷èí ç¿éëñ
- ºâ÷òºí á¿ðèéí ÕÕÇ-èéí áàéäàë
- ºâ÷èíä ãýìòýæ ºðòñºí ýðõòýí, Ẻðíèé ºâ÷èí áîëîí ÷èõðèéí ºâ÷èí
áàéãàà ýñýõ
- äàðàëò áóóðóóëàõ òóõàéí ýìýíä õàðøèëòàé ýñýõ
- ººð ººð àíãèëëûí ýìýíä òóõàéí ºâ÷òºíèé ç¿ãýýñ èëðýõ õàðèó
óðâàëûí áàéäàë
- ºâ÷òºíèé ººð áóñàä ºâ÷íèéã ýì÷ëýõ ýìòýé äàðàëò áóóðóóëàõ ýì
òîõèðîõ ýñýõ
- òóõàéí àíãèëëûí ýìèéã õýðýãëýñíýýð ÇѪ-íèé ýðñäýë áóóðàõã¿é
áàéãàà ýñýõ çýðýã áîëíî.
Äýýð äóðüäñàí íºõöëèéã òîîöîîëñíû ¿íäñýí äýýð ýì÷ çîõèõ ýìèéã çºâ
ñîíãîíî.
Øýýñ õººõ áýëäìýë /ôóðîñåìèä, ãèäðîõëîðèäòèàçèä, ñïèðàíîëàêòîí/
Ýäãýýð õàâàí áóóðóóëàõ ýì íü õÿìäõàí áºãººä ¿ð ºãººæ ñàéòàé, áàãà
òóíãààð õ¿í á¿ðò òîõèðäîã. Òàðõèíû öóñàí õàíãàìæèéí õÿìðàë, ÇØ-ýýñ
óðüä÷èëàí ñýðãèéëæ ÷àääàã.

46

01_cardiology last.indd 46

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:05 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ãèäðîõëîðèäòèàçèä, õëîðòàëèäîí çýðãèéí òóíã õýòð¿¿ëñýíýýñ êàëè äóòàõ,
ãëþêîçîä òýñâýðëýã áàéõ ÷àíàð íü áóóðàõ, õîâäëûí ýêñòðàñèñòîë èëðýõ,
áýëãèéí ñóëðàë çýðýã èëýð÷ áîëíî. Êàëèéã àëäàãäóóëäàã õàâàí õººõ
ýìèéã êàëè õàäãàëàõ äèóðåòèêòýé õîñëóóëæ õýðýãëýñíèé ç¿ðõ ãýíýò çîãñîõ
ýðñäëèéã áóóðóóëíà.
Ãèäðîõëîðîòèàçèäûã õàìãèéí èõýýð ãýõýä ºäðèéí 25 ìã-ààð ýõëýõ íü
ç¿éòýé.
Äèóðåòèêèéã íýí ÿëàíãóÿà ñèñòîëèéí äàðàëò ºíäºðòýé, ºíäºð íàñòàé
ºâ÷òºíä ºãºõ íü ìàø òîõèðîìæòîé áàéäàã.
Áåòà-àäðåíîáëîêàòîð /ïðîïðàíîëîë, àòåíîëîë/
Áåòà-áëîêàòîðóóä íü õÿìä áºãººä õîð áàãàòàé, äàíãààð áîëîí õàâàí õººõ
ýì, Ñà-èéí ýñðýã áýëäìýë äèãèäðîïèðèäèí, àëüôà-áëîêàòîðóóä çýðýã
áóñàä ýìòýé õîñëóóëæ õýðýãëýõýä ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ñàéòàé.
Áåòà-áëîêàòîðûã àìüñãàëûí çàìûí àãøèëòûã ¿¿ñãýäýã ºâ÷èí áóþó
êàïèëëÿð ñóäàñíû ºâ÷èíòýé õ¿ì¿¿ñò ºãºõººñ òàòãàëçàõ íü ç¿éòýé.
Àíãèîòåíçèí õóâèðãàã÷ ôåðìåíòèéã ñààòóóëàã÷ /ÀÕÔ/ /êàïòîïðèë,
ýíàëàïðèë/
ÀÕÔ-èéã ñààòóóëàã÷èä ðåíèí õàìààðàëòàé àðòåðèéí ãèïåðòåíçè, ìºí
ç¿ðõíèé äóòàãäàëòàé ºâ÷òºíä, èíñóëèí õàìààðàëòàé ÷èõðèéí øèæèí
(ìåëëèòóñ), øýýñýíä óóðàã èëðýõ á¿õèé Ẻðíèé ºâ÷íèé ¿åä ¿ð ä¿íòýé.
Êàëüöèéí àíòàãîíèñò /íèôåäèïèí, âåðàïàìèë, äèëòèàçåì/
Êàëüöèéí àíòàãîíèñò á¿õ ýì íü äàðàëòûã áóóðóóëàõàä ñàéí ¿ð ä¿íòýé
áºãººä ýìèéí çîõèìæ ñàéòàé áàéäàã þì. Ýíý ýì íü ñèñòîëèéí äàðàëò
ºíäºðòýé íàñòàé ºâ÷òºí¿¿äèéã òàðõèíû öóñàí õàíãàìæèéí õÿìðàëààñ
ñýðãèéëýõýä íýí à÷ õîëáîãäîëòîé þì.
Óäààí ¿éë÷èëãýýòýé àíòàãîíèñòóóäûã ò¿ëõ¿¿ àøèãëàõ íü ç¿éòýé áºãººä
õàðèí áîãèíî õóãàöààíä ¿éë÷èëäýã õóâèëáàðûã íü àëü áîëîõ àøèãëàõààñ
òàòãàëç. Ýäãýýð ýì¿¿ä íü òàõèêàðäè, ñóóëãàõ, õºëèéí øàãàé õàâàãíàõ,
ºòãºí õàòàõ çýðýã ñºðºã íºëººòýé.
Àíãèîòåíçèí II-ûí àíòàãîíèñò /ëàçîðòàí/
Àíãèîòåíçèí II- ðåöåïòîðûí àíòàãîíèñò ýì íü äàðàëò áóóðóóëàõ, ÀÕÔ
ñààòóóëàã÷òàé àäèë òºñòýé ¿éë÷èëãýýòýé áºãººä ç¿ðõíèé äóòàãäàëä
îíöãîé ñàéí ¿ð ºãººæòýé. Ýíý òºðëèéí ýì íü ãàæ íºëºº áàãàòàé òóë ÀÕÔèéã ñààòóóëàã÷ààñ äàâóóòàé áàéíà .
Àëüôà-áëîêàòîðóóä /ïðàçîçèí/
Àëüôà-áëîêàòîð íü äàðàëòûã áóóðóóëàõàä ¿ð ºãººæòýé áîëîâ÷ õÿíóóð
õýðýãëýõ õýðýãòýé. Ãîë ñºðºã äàãàâàð íü øýýñíèé äàðàà äàðàëò îãöîì

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 47

47

5/25/2005 3:31:05 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

áóóõ ÿâäàë þì. ßëàíãóÿà ºíäºð íàñòàé ºâ÷òºíèé õóâüä òààã¿é áàéäàã.
Ýíý ýìèéã õýðýãëýõ ¿åä ºâ÷òºíèé ÀÄ-ûã õýâòýý áîñîî áàéäàëä õýìæèõ
íü ÷óõàë. Äèñëèïèäåìè áóþó ãëþêîçûí õàðøèëòàé õ¿ì¿¿ñò èë¿¿ çîõèõ
õàíäëàãàòàé.
Áóñàä ýì
Òºâèéí ¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿ä: Èìèäàçîëèí (àãîíèñòóóä), ðèëìåíèäèí,
ìîêñîíèäèí, ðåçåðïèí, ìåòèëäîïà, êëîíèäèí.
Ìåòèëäîïà æèðýìñëýëòèéí ¿åèéí ºíäºð äàðàëòûã áóóðóóëæ ÷àääàãààðàà
÷óõàë áàéíà. Ýíý á¿ëãèéí ýìèéí ãàæ íºëºº íü èõòýé òóë õýðýãëýý áàãàòàé.
Ðåçåðïèíèéã áàãà òóíãààð õýðýãëýâýë èë¿¿ çîõèìæòîé.
Ãèäðàëèçèí ìýò âàçîäèëàòàòîðóóäûã ºðãºí õýðýãëýñýí õýâýýð áàéíà.
Õàðèí ýäãýýð ãèäðàëèçèí áóþó ìèíîêñèäèë ìýòèéí ñóäàñ òýëýã÷ íü
òàõèêàðäè, òîëãîé ºâäºõ, íàòðè áà óñûã õóðèìòëóóëàõ çýðýã ãàæ íºëººòýé
òóë ýí ò¿ð¿¿íä õýðýãëýõ ýì áèø þì.
ÀÄ áóóðóóëàõ ýìèéí ¿éë÷èëãýýíèé øàëãóóð
Ýì÷èëãýý
ýõýëñýíýýñ 1-6 ñàð

-

6 ñàðààñ äýýø
õóãàöààãààð

- ÀÄ-ã çîðüñîí õýìæýýíä õ¿ðãýõ àëü íýã ýðõòíèé
ãýìòýë, õ¿íäðýë èëðýýã¿é áàéõ
- Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã àðèëãàñàí áàéõ

Óäààí õóãàöààãààð

-

ÀÄ-ûã àëü áîëîõ õýâèéí áóþó ò¿¿íèé îéð ò¿âøèíä
õ¿ðãýõ
ÀÄ-ã çîðüñîí õýìæýýíä áóóðóóëàõ
Êðèç ºãººã¿é áàéõ
Àìüäðàõ ÷àäâàð ñàéæèðñàí áàéõ
Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñýä ýåðýãýýð íºëººëñºí áàéõ

- ÀÄ-ã çîðüæ áóóëãàñàí ò¿âøèíä íü òîãòâîðòîé
áàðèõ
- Àëü íýã ýðõòíèé ãýìòýë äààìæðààã¿é áàéõ
- Ç¿ðõ ñóäàñíû ç¿ãýýñ ãàðñàí õ¿íäðýë ýýíýãøèëä
áàéõ

Áóñàä ýìèéí ýì÷èëãýý
Ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷íèé ýðñäëèéã áàãàñãàõàä ÷èãëýæ áóñàä á¿õ õàëãààò
õ¿÷èí ç¿éëòýé òýìöýõ, ºâ÷òºíèé õóâüä ýìíýë ç¿éí ºâºðìºö íºõöëèéã
ñàéæðóóëàõ õýðýãòýé.
×èõðèéí ºâ÷èí, ãèïåðõîëåñòåðåìè, ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû, òàðõèíû
ñóäàñíû ºâ÷èí áóþó Ẻðíèé ºâ÷èí çýðýã äàãàëäàõ ºâ÷èíä òîõèðñîí
ýì÷èëãýýã äàâõàð õèéõ õýðýãòýé.

48

01_cardiology last.indd 48

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:05 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ýñðýã ýì÷èëãýý:
Íýãýíò èëýðñýí ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû ºâ÷èí áóþó òàðõèíû ñóäàñíû
ºâ÷òýé ºâ÷òºí¿¿äèéí õ¿íäðýë áóþó íàñ áàðàëòûí ìàãàäëàëûã
áóóðóóëàõàä àñïèðèíû ¿ð ºãººæ ºíäºð áàéäàã íü íîòëîãäñîí. Àðòåðèéí
ãèïåðòåíçèéí îëîí óëñûí íèéãýìëýãèéí òºñëèéí ¿ð ä¿íãýýñ ¿çýõýä
õîîë áîëîâñðóóëàõ çàì, áóñàä ýðõòýíèé öóñ àëäàõ ýðñäýëã¿é àðòåðèéí
ãèïåðòåíçèòýé ºâ÷òºíä äàðàëòûã õÿíàõ çàìààð àñïèðèíèéã áàãà òóíãààð
ºãºõ íü çºâ àëõàì áîëíî.
Õîëåñòåðîëûã áóóðóóëàõ ýì÷èëãýý:
Õîëåñòåðîëûí ÿíç á¿ðèéí ò¿âøèíòýé ºâ÷òºí¿¿äèéí àíõäàã÷ áà äàõèñàí
ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû ºâ÷íèé ýðñäëèéã áàãàñãàõàä õîëåñòåðîëûí
ò¿âøèíã áóóëãàäàã ýì¿¿ä ñàéí ¿ð ä¿í ºãäºã íü íýãýíò íîòëîãäñîí áèëýý.
Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèòýé áºãººä ºíäºð õîëåñòåðîëòîé, ç¿ðõíèé òèòýì
ñóäàñíû ºâ÷íººð ºâäºõ ºíäºð ìàãàäëàëòàé õ¿ì¿¿ñò õîëåñòåðîë áóóëãàõ
ýì÷èëãýýã õèéõ íü ç¿éòýé.
Äàí áîëîí õàâñàðñàí ýì÷èëãýý
Äàí ýìèéí ýì÷èëãýý – Ãîë àíãèëàëä îðñîí ýì¿¿äýýñ çààñàí õîíîãèéí
òóíãèéí äàãóó äàíãààð ºã÷ ýì÷ëýõýä ÀÄ-ûã áóóëãàõ õýìæýý àäèë áàéäàã.
ÀÄ-ûí àíõíû õýìæýýíýýñ õàìààðàí ÀÄ áóóõ õýìæýý õàðèëöàí àäèëã¿é
áàéäàã. Äàí ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íä ÀÄ 160/95 ìì ÌÓÁ áàéñàí
õ¿ì¿¿ñèéí ñèñòîëûí äàðàëò 7-13 ìì ÌÓÁ-ààð, äèàñòîëûí äàðàëò 4-8 ìì
ÌÓÁ-ààð áóóðäàã áàéíà. Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèòýé èõýíõ ºâ÷òºíèé õóâüä
ÀÄ èéíõ¿¿ áóóðñàí ÷ õýâèéí õýìæýýíäýý ýðãýæ îðäîãã¿é.
Õàâñàðñàí ýì÷èëãýý – ÀÄ áóóðóóëàõ õýä õýäýí ýìèéã õîñëóóëæ ýì÷ëýõ
íü ýìèéã äàíãààð õýðýãëýñýí ¿ð ä¿íãýýñ õàìààã¿é èë¿¿ áàéäàã. Õàâñàðñàí
ýìèéí ýì÷èëãýý õýðýãëýñíýýð äàí ýìèéí ýì÷èëãýý õýðýãëýñíèéã áîäâîë
2 äàõèí èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé. Õàâñàðñàí ýìèéí ýì÷èëãýýã 160/95 ìì ÌÓÁ
äàðàëòòàé ºâ÷òºíä õýðýãëýõýä ñèñòîëûí äàðàëò 12-22 ìì ÌÓÁ-ààð,
äèàñòîëûí äàðàëò 7-14 ìì ÌÓÁ-ààð áóóðàõ áóþó åðºíõèé人 8-15%
áóóðäàã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 49

49

5/25/2005 3:31:06 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÝÌÒ-èéí II øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
ÝÌÒ –èéí I øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
• Àñóóëãà àâàõ
• Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã èëð¿¿ëýõ
• ÀÄ ñòàíäàðò àðãààð õýìæèõ, ÀÄ
ò¿âøèíã òîãòîîõ
• ÁÆÈ, á¿ñýëõèé ºãçºãíèé òîéðãèéã
õýìæèõ
• Ýðõòýí òîãòîëöîîíû ýìíýë ç¿éí
øèíæ òýìäã¿¿äèéã çºâ ¿íýëýõ
• Áîëîìæòîé áîë ÇÖÁ õèéõ
• Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ¿å øàòûã
òîãòîîõ
• ªâ÷òºíèé òàâèëàíä íºëººëºõ
õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã
òîäîðõîéëîõ
• Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí ýðñäýë
á¿ëãèéã òîäîðõîéëîõ
• Ýðõòýí òîãòîëöîîíû òàëààñ ãàðàõ
õ¿íäðýëèéã òîäîðõîéëîõ
• Ñóìûí ò¿âøèíä õèéãäýõ
øèíæèëãýýã õèéõ (ÖÅØ, ØÅØ)
• Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã àðèëãàõ
• Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò õèéõ
• ÝÌÒ –èéí II øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

50

01_cardiology last.indd 50

I øàòëàëûí àðãà õýìæýýã àâíà.
Öààøèä îíîø òîäðóóëàõ
øèíæèëãýýí¿¿ä õèéõ
• Àéìàã, ä¿¿ðýãò õèéãäýõ øèíæèëãýý
õèéõ
• Íýðâýãäñýí áàé ýðõòýíèé ãýìòëèéã
òîãòîîõ
• Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí
õ¿íäðýë¿¿äèéã îíîøëîõ
øèíæèëãýýã àéìàã, ä¿¿ðãèéí
ÝÌÒ-èéí ò¿âøèíä õèéõ (ÇÖÁ,
ðåíòãåí,ÖÅØ, ØÅØ, öóñàíä ñàõàð,
ëèïèä)
• Õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëèéã àðèëãàõ
• Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé õàâñàðñàí
ñîíãîëòûã õèéõ
• Àðòåðèéí ãèïåðòåíçèéí
õ¿íäðýë¿¿äèéã õàâñàðñàí
ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëòîîð ýì÷ëýõ
• Õºäºëìºð çîõèöóóëàëòûí
àñóóäëûã øèéäâýðëýõ
• ÝÌÒ –èéí III øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:06 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

6.

ÐÅÂÌÀÒÎÈÄ ÀÐÒÐÈÒ

Òîäîðõîéëîëò Òîäîðõîé øàëòãààíã¿é
îëîí ¿åíèé ñèíîâèàëü
á¿ðõ¿¿ë, ìºãººðñºí ýäèéã øàëáàëàí äåñòðóêö áîëãîí
äàâøèíãóé ãýìòýýõ ýðõòýí òîãòîëöîîíû õîëáîã÷
ýäèéí ºâ÷èí þì. Ýìýãòýé÷¿¿ä ýðýãòýé÷¿¿äýýñ èë¿¿
ºâ÷èëäºã, ýìýãòýé÷¿¿ä ýðýãòýé÷¿¿äèéí õàðüöàà 3:1.
Ýíý ºâ÷íººð èõýâ÷ëýí äóíäàæ íàñíû õ¿ì¿¿ñ, 50 áà
ò¿¿íýýñ äýýø íàñíûõàí èë¿¿òýéãýýð ºâ÷èëäºã áàéíà.
ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éë







Àíãèëàë

Ðåâìàòîèä ôàêòîð;
• /+/ ýåðýã áàéâàë ñåðîïîçèòèâ
• /-/ ñºðºã – ñåðîíåãàòèâ
Ðåíòãåí øèíæèëãýýð;
• I ¿å- îñòåîïîðîç èëðýíý
• II ¿å- îñòåîïîðîç + ¿åíèé õîîðîíäîõü çàé
íàðèéñíà
• III ¿å- ¿å, ÿñ óðàãäàæ áàðçàéõ, ýðîçè ¿¿ñýõ
• IV ¿å- àíêèëîç èëýðíý
¯éë àæèëëàãààíû àíãèëàëààð íü;
• I ¿å- ìýðãýæëèéí àæèë õèéõýä áýðõøýýëòýé
áîëîâ÷ ººðºº ººðòºº ¿éë÷èëíý.
• II ¿å- ìýðãýæëèéí àæèë õèéõ áîëîìæã¿é áîëîõ
• III ¿å- ººðºº ººðòºº ¿éë÷ëýõ íü õÿçãààðëàãäàõ
• IV ¿å- õºäºë㺺í õèéõ áîëîìæã¿é áîëîõ
ßâöààð íü;
• Àëãóóðõàí äàâøèíãóé
• Õóðäàí äàâøèíãóé
Èäýâõæëýýð íü;
• I-ð ¿å øàò – áàãà
• II-ð ¿å øàò - äóíä çýðýã
• III-ð ¿å øàò - ºíäºð èäýâõæèëòýé

Óäàìøèë (D áà DK ëîêóñûí àíòèãåíè àãóóëñàí)
Âèðóñ
Õàëäâàð, ãýìòýë,
Ìýñ àæèëáàð
Õàðøèë
Ñèéâýí, âàêöèí òàðèõ
Òºðºëò, ¿ð õºíäºëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 51

51

5/25/2005 3:31:06 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä



Ýìíýë ç¿é
ªâ÷íèé õ¿íäðýë, ÿâö, ÿìàð ýðõòýí òîãòîëöîîã ãýìòýýñíýýð ýìíýë ç¿é
øàëòãààëàõ áîëîâ÷ åðºíõèé øèíæ òýìäã¿¿ä: òàìèð òýíõýý ñóëüäàõ,
òóðàõ, õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ, õºëðºõ, áóë÷èí ºâäºõ, áàäàéðàõ øèíæ
òýìäã¿¿ä èëýðäýã.
Èõýâ÷ëýí õ¿éòíèé óëèðàëä ýõýëäýã, ñýäýðäýã. 60-70% ààæèì, 1015%, 15-20% “çàâñðûí” áàéäëààð ýõýëäýã.
Þóíû ºìíº ¿åýð ºâäºõ çîâèóð èëýðäýã. ªâ÷òºí ºã뺺人 ãàðûí
õóðóóíû ¿åýð õºäºëãºæ ÷àäàõã¿é ãýñýí çîâèóðûã õýëíý. ßëàíãóÿà
ñàðâóóíû æèæèã õýñã¿¿ä õºøèæ õàâäàæ, õî¸ð òàëäàà èæèë ¿ðýâñýæ
ýõýëäýã.
Öî÷ìîã ¿åä îëîí ¿å õ¿÷òýé ºâäºæ, ¿ðýâñëèéí øèíæ òýìäã¿¿ä òîä
èëýðäýã.
Ðåâìàòîèä àðòðèòûí ¿åä ýìíýë ç¿éä ìàø îëîí øèíæ òýìäýã èëðýõ
áîëîâ÷ îíîøëîãîîíä Àìåðèêèéí Ðåâìàòîëîãèéí íèéãýìëýãèéí
øàëãóóðûã áàðèìòëàõ íü ç¿éòýé.
Àìåðèêèéí Ðåâìàòîëîãèéí íèéãýìëýãèéí øàëãóóð
1. ªã뺺íèé õºøèí㺠1 öàãààñ èë¿¿ áàéõ
2. 3 áà ò¿¿íýýñ îëîí ¿åíèé ¿ðýâñýë
3. Ãàð, õºëèéí ñàðâóóíû I, II ¿åíèé ¿ðýâñýë
4. Õî¸ð òàëûã èæèë ãýìòýýõ
5. Àðüñàí äîîð òîâðóó ¿¿ñýõ
6. Ðåâìàòîèä ôàêòîð èëðýõ
7. ¯åíèé ðåíòãåí ººð÷ëºëò

52

01_cardiology last.indd 52

Ýìíýë ç¿é
ªã뺺㿿ð á¿õ áèåèéí ÿëàíãóÿà ìº÷äèéí ¿åýýð õºø¿¿í áîëäîã. Ýíý
øèíæ òýìäýã èäýâõèò õºäºë㺺íèé äàðàà àìàðõàí àëãà áîëíî. ªâ÷èí
äààìæðàõàä òîãòâîðòîé îëîí ¿åíèé ºâäºëò ýñâýë ¿åíèé ¿ðýâñýë
¿¿ñíý.
¯åíèé ¿ðýâñýëèéí ýõýí ¿åä øèâí¿¿ðèéí 2, 3-ð ¿å áà ïðîêñèìàëè
ôàëàíã õîîðîíäûí ¿åä áàéðëàíà. Äàðàà íü ºâäºã, òàâõàéíû ¿åíû
ºâäºëò¿¿ä îðíî. Íèéò òîõèîëäëûí 70% ä ¿åíèé àðòðèò èæèë õýìòýé
èëðýõ áà ýõýí ¿åäýý ãýìòñýí ¿åíä ø¿¿äýñò øèíæ¿¿ä ãàðíà. Òýìòðýëò
õèéõýä ýìçýãëýëòýé áàéõ áà ôëþêòóàöûí øèíæ¿¿ä èëýðäýã.
ªâ÷èí ñýäýð÷ äààìæðàí äàðààãèéí ø¿¿äýñò ¿ðæëèéí øàòàíäàà
øèëæñýí ¿åä ºâ÷òºíä áèå ñóëðàõ, òóðàõ, íîéð õîîëîíäîî ìóóäàõ, ñóë
ôåáðèë õàëóóðàë, ¿åíèé òîãòâîðòîé íèéòëýã ãýìòë¿¿ä èëýðíý. ¯åíä
¿ðæëèéí ýìãýã æàì ÿâàãäñàíû óëìààñ ¿åíèé ýä çóçààð÷ òîãòâîðòîé
õàâàí ¿¿ñíý. Ýíý íü ñàðâóó áà òàâõàéíû ¿åèéã õàìàð÷ áàéñíàà äàðàà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:06 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

íü ºâäºã òîõîé øóóíû ¿å ë¿¿ äàìæèíà. Äýýðõ ¿éë ÿâö äàõèëòòàé
áà äààìæðàõ õàíäëàãàòàé áàéäãààðàà îíöëîã. ªâ÷íèé ñýäðýë á¿ðä
øèíý ¿åèéã õàìàðäãààñ ¿åíèé ãýìòýë ÿíç á¿ðèéí øàòíû ò¿âøèíä
ÿâàãäàæ áàéäàã. ¯åíèé õºäºë㺺í óëàì õÿçãààðëàãäñààð ºâ÷íèé
òºãñãºëèéí øàòàíä àíêèëîç ¿¿ññýíýýñ íýã áà õýä õýäýí ¿å á¿ðýí
õºäºë㺺íã¿é áîëíî. Ñàðâóóíû ¿å õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ãýìòýíý. ¯íäñýí
øèíæ íü õàâäàõ, ýìçýãëýëòýé áàéõ, äåôîðìàöèä îðîõ, øèâí¿¿ðèéí
¿åíèé õºäºë㺺í õÿçãààðëàãäàõ øèíæ¿¿ä ãàð÷ òºãñãºëä íü çóçààð÷
õóðóóíóóä ýýð¿¿ë õýëáýðòýé áîëíî.
Àðüñàí äîîð ðåâìàòîèä çàíãèëàà íü îíîøëîãîîíû ÷óõàë øàëãóóð
áîëäîã. Ýíý çàíãèëàà íü æèæèã áóäààíû õýìæýýíýýñ ñàìàð øèã
õýìæýýòýé õ¿ðòýë, íÿãò Ẻðºíõèé, õîëáîã÷ ýäýýñ òîãòäîã áà
òýìòðýõ ¿åä ýìçýãëýëã¿é, õºäºë㺺íòýé, õàðèí ã¿í áàéðëàñàí ¿åä
õºäºë㺺íã¿é áàéäàã. Çàíãèëààíóóä ãýíýò ãàðàõ áà èõýâ÷ëýí ºâ÷èí
ñýäðýõ ¿åä ¿¿ñäýã. Ò¿¿í÷ëýí òîõîé áîëîí ìºðíèé ¿åíèé íóãàëàõ
õýñýãò îéð îéðõîí áàéðëàæ ãàðäàã. Çàðèìäàà øèâí¿¿ðèéí õîîðîíä
áîëîí àëãà øèâí¿¿ðèéí àðûí ãàäàðãóóä ãàðäàã. Õîâîð òîõèîëäîëä
öýýæ, äàë, òîëãîéãîîð ãàðíà. Çàíãèëàà íü õýçýý ÷ ¿ðýâñäýãã¿é áà áàñ
èäýýëäýãã¿éãýýðýý îíöëîã áàéäàã.

Ðåíòãåíä ãàðàõ ººð÷ëºëò
Ýíý ¿åèéí øèíæ òýìäýã íü ýïèôèçûí ÿñíû ñèéðýãæèëò áºãººä
ýíý íü ýõíèé ¿å øàòàíäàà ¿¿ñäýã. Ðåíòãåíä ÿñíû ñèéðýãæèëò, ÿñíû ýäýýñ
òîä ÿëãàð÷ õàðàãääàã. Äààìæðàõàä ¿åíèé õîîðîíäîõ çàé áàãàñ÷ á¿ð àëãà
áîëäîã. Çàðèìäàà ¿åíèé ãàäàðãóóä ýðîç, ¿çóð ¿¿ñäýã.
Ëàáîðàòîðûí øèíæèëãýýíä ãàðàõ ººð÷ëºëò
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý: Ãåìîãëîáèí, ýðèòðîöèò, ëåéêîöèò
áóóðñàí, ÑÎÝ ÿìàãò èõýññýí õ¿íä õýëáýðèéí ¿åä áîëîí óäààí
õóãàöààíû ºâ÷ëºëèéí ä¿íä ÿìàãò ãèïîõðîì òºìºð äóòëûí öóñ
áàãàäàëò ¿¿ñäýã. Ýíý ¿åä çàðèìäàà ãåìîãëîáèí íü 35-40 ã/ë áîëñîí
áàéäàã. Õ¿íä ºâ÷òºí¿¿äýä ÑÎÝ 60-80 ìì/ã õ¿ðòýë ºññºí áàéäàã.
ÑÎÝ íü ºâ÷íèé èäýâõèæèë, ºâ÷íèé õ¿íä õºíãºí ÿâöààñ øàëòãààëæ
èõ áàãà áàéíà.

Ðåâìàòîèä ôàêòîð èëðýõ

Àëüáóìèí áàãàñàõ

lg J èõýñýõ

Ñ-èäýâõèò óóðàã èëðýõ

LE ýñ èëðýõ
Äîòîð ýðõòýíèé ãýìòýë:
Óóøèãíû òàëààñ: ïëåâðèò, èíòåðñòåöèàëü ïíåâìîíèò, óóøãèí äàõü
òîâðóó, ïíåâìîíè.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 53

53

5/25/2005 3:31:06 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõ: ø¿¿äýñò, íààëäàöòàé ïåðèêàðäèò, äàëä õýëáýðèéí ìèîêàðäèò
Í¿ä: õóóðàé êîíüþêòèâèò, êåðàòèò
Öóñ, öóñ òºëæèõ ñèñòåìûí òàëààñ: öóñ áàãàäàëò
Ñóäàñíû òàëààñ: âàñêóëèò, àðòåðèèò
ßëãàí îíîøèëãîî:
1.Õýðýõ ºâ÷èí
2.¯åíèé õàëäâàðò ºâ÷í¿¿ä
3.Îñòåîàðòðèò
4.Òóëàé ºâ÷èí
5.Ñèñòåìèéí ÷îíîí òóóðàëò
6.Ñèñòåìèéí ñêëåðîäåðìè
Ýì÷èëãýý
À. Äýãëýì

õºäºë㺺í õÿçãààðëàëò õèéõ (¿ðýâñëèéí ¿åä)

ñýòãýë ç¿éí òàéâàí áàéõ

íèéãýì áîëîí ãýð àõóí õàìãààëàëò õèéõ

ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîâñðîë îëãîõ

¿å õàìãààëàõ

õºäºëìºð çîõèöóóëàëò õèéõ

áèåèéí òàìèð ýì÷èëãýý

íºõºí ñýðãýýõ ýì÷èëãýý

ôèçèê ýì÷èëãýý

õºäºëìºð ýì÷èëãýý
Áóñàä
Â. Ýìèéí ýì÷èëãýý
Èììóíîäåïðåññàíò
Ä-ïåíèöèëàìèí, ìåòîòðåêñàò,
Àçàòèîïðèí
Àìèíîõèíîëèíû á¿ëýã, àëòíû áýëäìýë
Ýð¿¿ë ìýíäèéí áîëîâñðîë, àìðàëò, áèåèéí
òàìèð, íºõºí ñýðãýýõ ýì÷èëãýý, íèéãìèéí
¿éë÷èëãýý, ñàëèöèëàò áîëîí
áóñàä ¿ðýâñëèéí ýñðýã ýìèéí á¿ëýã

54

01_cardiology last.indd 54

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:07 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ðåâìàòîèä àðòðèòûã ýì÷ëýõ ýìèéí á¿ëãèéí òîäîðõîéëîëò
Ýìèéí á¿ëýã

Øèíæ ÷àíàð

¯ðýâñëèéí
ýñðýã ýìèéí
á¿ëýã




ªâ÷èí
íàìäààõ ýì

• ªâäºëò èõòýé ¿åä ¿ðýâñëèéí ýñðýã ýìèéí á¿ëýãòýé
õàâñàð÷ õýðýãëýõ

Ñóóðü
ýì÷èëãýýíèé
á¿ëýã

• ¯éë÷èëãýý íü óäààí õóãàöààíä èëðýõ
• Õîðóó øèíæ ÷àíàð èõòýé

Ãëþêîêîðòèêîñòåðîèä

• ¯ðýâñëèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé
• Áèåä õóðèìòëàãääàã ó÷èð õýðýãëýý íü
õÿçãààðëàãäàíà

¯ðýâñëèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé
ªâäºëòèéã íàìäààõ
Ýìèéí áàðèõ òóí õàíãàëòòàé áàéõ øààðäëàãàòàé
Ãàæ íºëºº: õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòýíèé õÿìðàë

¯ðýâñëèéí ýñðýã ýì÷èëãýýíèé á¿ëýã
Ýìèéí íýð

ªäºðò õýðýãëýõ ªäºðò õýäýí
“äýýä” òóí
óäàà õýðýãëýõ

Àöåòèëñàëèöèëûí õ¿÷èë

3,6 ã

4

Äèêëîôåíàê (Âîëüòàðåí)

150 ìã

3

2,4 ã

3

150 ìã

3

2

20 ìã

1

Èáóïðîôåí (Áðóôåí, Àïñèôåí)
Èíäîìåòàöèí (Àðòðàöèí,
Èíäîöèä)
Íàïðîêñåí (Íàïðîñèí, Ñèíôëåêñ)
Ïèðîêñèêàì (Ôåëäåí)

¯ðýâñëèéí ýñðýã ýìèéí áýëäìýë¿¿äèéí õýðýãëýý:
Àöåòèëñàëèöèëûí õ¿÷èë 3-4 ã ºäºðò, áóòàäèîí 0.45-0.6 ã, íàïðîêñåí 0.751 ã, äèêëîôåíàê (âîëüòàðåí) óóõààð, ëààãààð ºäðèéí òóí 100-150 ìã,
èíäîìåòàöèí 150ìã, áðóôåí 1.2-1.6 ã , ïèðîêñèêàì –30-40 ìã ºäºðò 1-2
óäàà òóñ òóñ õýðýãëýíý.
ªâ÷íèé ýõíèé ¿åä ¿åíèé õýëáýð äàâàìãàéëñàí áîë õèíîëèíû á¿ëãýýð
ýì÷èëíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 55

55

5/25/2005 3:31:07 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

¯¿íä: ðåçîõèí, äåëàãèë, ïëàêâåíèë 0.2-0.25 ã îðîéí õîîëíû äàðàà
1 æèëèéí òóðøèä õýðýãëýíý. Õèíîëèíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä íü äàðõëàëûã
äàðàíãóéëàõ ¿éë÷ëýëòýé, ¿ðýâñëèéã áóóðóóëäàã. Óäààí õýðýãëýõýä
ëåéêîïåíè áîëîõ, àðüñàí äýýð òóóðàëò ãàðàõ øèíæ òýìäýã èëýð÷ áîëäîã.
Ýíý ¿åä ýìèéí òóíã áàãàñãàíà. Õàðèí í¿äíèé òàëààñ çîâèóð ãàðàõ
òîõèîëäîëä ýì÷èëãýýã çîãñîîíî. Èéìä õèíîëèíû á¿ëãèéí ýì óóæ áàéãàà
ºâ÷òºí 3 ñàðä 1 óäàà í¿äíèé ýì÷èä í¿äýý øàëãóóëíà.
Èììóíîäåïðåñàíòóóä: àçàòèîïðèí, öèêëîôîñôàìèä 100-150 ìã/ºäºðò,
áàðèõ òóíãààð 50 ìã/ºäºðò, õëîðáóòèí (ëåéêåðàí) 2ìã-ààð ºäºðò 3-4 óäàà, áàðèõ
òóíãààð 2ìã/ºäºðò, ìåòîòðåêñàò 2.5 ìã 2ºäºð ( ýõíèé ºäºð 1 óäàà, õî¸ðäàõü ºäºð 2
óäàà) 5 õîíîãèéí çàâñàðëàãàòàé 7 õîíîãò 7.5 ìã õýðýãëýíý. Èììóíîäåïðåññàíòûã
õýðýãëýýä 2-3 äîëîî õîíîãèéí äàðàà ¿ð ä¿í ìýäýãäýíý.
Ä-ïåíèöèëëàìèí (êóïðåíèë) ýõëýõäýý 250ìã/ºäºðò õèéæ ýõýëíý, õýðýâ
ãàæ íºëºº ãàðàõã¿é áîë 3 ñàð áîëãîæ 500-750 ìã õ¿ðòýë òóíã íýìæ áîëîõ
þì. Ãàæ íºëºº: ëåéêîïåíè, òðîìáîöèòîïåíè, àíåìè èëýð÷ áîëíî. Øýýñýíä
óóðàã èëýðíý. Èéìä ýõíèé 3-4 ñàðä 2 äîëîî õîíîãò, äàðàà íü ñàðäàà 1
óäàà øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý, öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýãýýð õÿíàæ
áàéõ ¸ñòîé.
Ãëþêîêîðòèêîñòåðîèä (ÃÊÑ):
ÃÊÑ-ûí ¿éë÷ëýõ ìåõàíèçì: ¿ðýâñëèéã äàðàõ, ôèáðîáëàñòûí
ïðîëèôåðàöèéã äàðàíãóéëàõ ¿éë÷èëãýýòýé.
ÃÊÑ-îîñ ïðåäíèçîëîí,
òðèàìöèëîí, äåêñàìåòàçîí çýðãèéã èõýâ÷ëýí õýðýãëýíý. Äóíäàæ òóí: 1020 ìã/ºäºðò õýðýãëýíý. Õýðýâ îëîí ýðõòýí ñèñòåì ãýìòýýñýí áîë ºäºðò
6-8 øèðõýã áóþó 30-40 ìã õýðýãëýíý. Ãàæ íºëºº: õîîë áîëîâñðóóëàõ
òàëààñ õîäîîäíû ¿ðýâñýë, õîäîîäíû øàðõëàà, öóñàí äàõü ãëþêîçä
ìýäðýã áàéäëûã àëäàãäóóëæ, ÿñíû ñèéðýãæèëò ¿¿ñãýíý. Ñýòãýöèéí
òàëààñ ººð÷ëºëò èëýð÷, êàëèé äóòàãäàõ, ñàðûí òýìäýã ººð÷ëºãäºíº.
Êóøèíãèéí õàì øèíæ èëýðäýã: “ñàð” õýëáýðòýé í¿¿ðòýé, öýýæíèé õýñýãò
ººõ õóðèìòëàãäàõ, öóñíû äàðàëò èõñýõ, ¿å ìº÷, ÿñ ºâäºõ øèíæ òýìäýã
èëýð÷ ìºí õàëäâàðò ºðòºìòãèé áîëæ áóãëàà ¿¿ñýõ ãýõ ìýò õ¿íäðýë¿¿ä
ãàð÷ áîëíî. ÃÊÑ ñõåìýýð õýðýãëýíý.

56

01_cardiology last.indd 56

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:07 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

ÝÌÒ-èéí II øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
ÝÌÒ –èéí I øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
• Àñóóëãà àâàõ
• ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí ç¿éëèéã
èëð¿¿ëýõ
• ÐÀ ¿íäñýí øàëãóóðóóäûã
èëð¿¿ëýõ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã õèéõ
• Ýðõòýí òîãòîëöîîíû ýìíýë
ç¿éí øèíæ òýìäã¿¿äèéã çºâ
¿íýëýõ
• Áîëîìæòîé áîë ÇÖÁ õèéõ
• Ñóìûí ò¿âøèíä õèéãäýõ
øèíæèëãýýã õèéõ (ÖÅØ, ØÅØ)
• Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò
õèéõ
• ¯ðýâñëèéí ýñðýã ñòåðîèä áóñ
ýì÷èëãýý õèéõ
• ÝÌÒ –èéí II øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

• I øàòëàëûí àðãà õýìæýýã àâíà
Öààøèä îíîø òîäðóóëàõ
øèíæèëãýýí¿¿ä õèéõ
• Àéìàã, ä¿¿ðýãò õèéãäýõ
øèíæèëãýý õèéõ (öóñàíä RF,
ÑÐÁ, ÖÈÊ, ÇÖÁ, ðåíòãåí)
• Ðåâìàòîèä àðòðèòûí ¿åèéí
äîòîð ýðõòýíèé òàëààñ ãàðàõ
ººð÷ëºëòèéã èëð¿¿ëýõ
• “Ïèðàìèä” ýì÷èëãýýíèé
ñóóðü áîëîõ : ýð¿¿ë ìýíäèéí
áîëîâñðîë îëãîõ, àìðàëò
à÷ààëëûã çîõèöóóëàõ, áèåèéí
òàìèð, ôèçèê ýì÷èëãýý, íºõºí
ñýðãýýõ ýì÷èëãýý õèéõ
• Íèéãìèéí òàëààñ: ãýð, àæëûí
îð÷èíä òóñòàé ººð÷ëºëò õèéõ
• Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò
õèéõ
• ¯ðýâñëèéí ýñðýã ñòåðîèä áóñ
ýì÷èëãýý õèéõ
• Àìèíîõèíîëèíû á¿ëãèéí
ýìèéí ñîíãîëò õèéõ
• ¯ðýâñëèéí ýñðýã ñòåðîèä
ýì÷èëãýý õèéõ
• Õºäºëìºð çîõèöóóëàëòûí
àñóóäëûã øèéäâýðëýõ
• ÝÌÒ –èéí III øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 57

57

5/25/2005 3:31:07 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

7. ÕÝÐÝÕ ªÂ×ÈÍ
Òîäîðõîéëîëò À á¿ëãèéí öóñ çàäëàã÷ b-ñòðåïòîêîêêîîð ¿¿ñãýãääýã
õîëáîã÷ ýäèéí ¿ðýâñýëò ºâ÷èí þì. À á¿ëãèéí öóñ
çàäëàã÷ \ñòðåïòîêîêê íü àìüñãàëûí äýýä çàìààð,
èõýâ÷ëýí çàëãèóð, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéä íºëººëæ,
öààøäàà öóñààð äàìæèí îëîí ýðõòýí ñèñòåìèéã
ãýìòýýíý. Çàëóó íàñíûõàí èë¿¿ ºâ÷èëäºã.
Àíãèëàë

58

01_cardiology last.indd 58

I. Èäýâõæèë
• Èäýâõòýé / I - áàãà èäýâõæèëòýé, II – äóíä çýðýã, III
- ºíäºð èäýâõæèëòýé /
• Èäýâõã¿é
II.Ýðõòýí
òîãòîîöîîã ãýìòýýñýí ýìíýë ç¿éí
áàéäëààð
Ç¿ðõ
• Èäýâõòýé À/ àíõäàã÷ ðåâìîêàðäèò, Á/ ýðãýõ
(äàõèëòòàé) ðåâìîêàðäèò
• Èäýâõã¿é À/ õýðýõèéí ìèîêàðäèîñêëåðîç, Á/ ç¿ðõíèé
ãàæèã
Áóñàä ýðõòýí ñèñòåì
• Èäýâõèòýé
À/ ïîëèàðòðèò, ñåðîçèò (ïëåâðèò,ïåðèêàðäèò,
õýâëèéí õàì øèíæ) ,
Á/ õîðåÿ, ýíöåôàëèò, ìýäðýë-ñýòãýõ¿éí õÿìðàë,
Â/ âàñêóëèò, íåôðèò, ãåïàòèò, ïíåâìîíèÿ,
äåðìàòèò, èðèò, èðèäîöèêëèä
• Èäýâõèã¿é
/¯ðýâñëèéí óëìààñ ¿ëäñýí ¿ð äàãàâàðóóä/
III. ßâöààð:
• Öî÷ìîã
• Öî÷ìîãäóó
• Äààìæèðñàí
• Áàéíãûí äàõèëòòàé
• Äàëä õýëáýðèéí
IV. Öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäëûí áàéäëààð:
• Öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäàë èëðýýã¿é
• Öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäëûí ¿å øàòààð: I, II, III

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:08 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî



Öóñ çàäëàã÷ À á¿ëãèéí b-ñòðåïòîêîêêîîð ¿¿äýëòýé àìüñãàëûí
äýýä çàìûí ¿ðýâñýë áîëîí öî÷ìîã õýðýõ ºâ÷èí õîîðîíäîî íÿãò
õîëáîîòîé. Àìüñãàëûí äýýä çàìûí õàëäâàð, ÿëàíãóÿà çàëãèóð,
ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí õóðö ¿ðýâñëýýð ºâ÷èëñíèé äàðàà 1-6 äîëîî
õîíîãèéí /èõýâ÷ëýí 3 äîëîî/ äàðàà ºâ÷ëºë ýõëýõ ìàãàäëàëòàé.
Ñòðåïòîêîêêûí õàëäâàð öóñààð äàìæèæ á¿õ ë ýðõòýí ñèñòåìèéí
õîëáîã÷ ýäèéã ò¿ãýýìëýýð ãýìòýýäýã áà ¿¿íèé äîòîð ç¿ðõ ñóäàñ,
¿å ìº÷íèé òîãòîëöîîã èë¿¿ ºâ÷ë¿¿ëíý. Ñòðåïòîêîêêèéí àíòèãåí íü
õ¿íèé ýäèéí àíòèãåíû á¿òýöòýé òºñòýé áàéäàã íü ýìãýã æàìä ÷óõàë
¿¿ðýãòýé. ªñâºð íàñàíä õ¿¿õäèéí äàðõëàëûí òîãòîëöîîíû õºãæèë
íü áèå áÿëäàðûí õºãæëèéã ã¿éöýæ ÷àäàõã¿é ò¿ð çóóðûí òýíöâýðã¿é
áàéäàëä îðæ ºâ÷èíä ºðòºìòãèé áîëíî. ßëàíãóÿà, õàëäâàðò ºâ÷íººð
ºâ÷ëºõ ìàãàäëàë èõýñäýã.
Æèëä ºâ÷èëæ áàéãàà õîîëîéí ºâ÷ëºëèéí òîîíä àíõààð. Õîîëîéí
ºâ÷ëºëòèéí äàõèëò á¿ð íü õýðýõ ºâ÷èí ¿¿ñýõ ýðñäýëèéã íýìýãä¿¿ëíý.
Õîîëîé ºâäºõ íü õýäõýí õîíîã ¿ðãýëæèëæ, 1-2 õîíîã õàëóóðààä
ººðºº ýäãýð÷ áàéãàà ìýò øèíæ òýìäýã¿¿ä íü àðèëäàã ó÷ðààñ ºâ÷èí
ýäãýðëýý ãýæ ýíä¿¿ðýõ íü ýëáýã áàéäàã.
ªâ÷òºí õàëóóðàõ, (èõýâ÷ëýí ñóáôåáðèëü õàëóóðàëò), àìàðõàí ÿäàð÷
ñóëüäàõ, òàìèðäàõ, õºëðºõ õàì øèíæ èëýðäýã.
ªâ÷èí öî÷ìîã áóþó ààæèì ýõëýëòýé áàéæ áîëíî. Þóíû ºìíº
àìüñãàëûí äýýä çàìûí õàëäâàð àâñàí ýñýõ, õàíèàä, çàëãèóð ã¿éëñýí
áóë÷èðõàéí ¿ðýâñýë, ãàéìîðèò, ÷èõíèé ¿ðýâñýë çýðýã õàëäâàðûí
ºã¿¿ëýìæèéã ëàâëà
Õ¿éòýí, ÷èéãòýé îð÷èíä àæèëëàäàã õ¿í õýðýõ ºâ÷íººð ºâ÷ëºõ íü
ýëáýã
Äæîíñîíû øàëãóóðûã àøèãëàíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 59

59

5/25/2005 3:31:08 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Õýðýõ ºâ÷íèé îíîøëîãîîíû øàëãóóð
Èõ øàëãóóð

Áàãà øàëãóóð

Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí
¿ðýâñýë
Îëîí ¿åíèé ¿ðýâñýë
Õîðåÿ
Öàãèðàãëàñàí óëàéëò
Àðüñàí äîîðõ òîâðóó

Ýìíýë ç¿éí
• Õàëóóðàëò
• ¯åíèé ºâäºëò
• Óðüä ºìíº íü õýðýõ ºâ÷èí, õýðýõèéí
øàëòãààíòàé ç¿ðõíèé ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí
ò¿¿õ
Ëàáîðàòîð
• ¯ðýâñëèéí øèíæ
• Óëààí ýñèéí òóíàõ õóðä èõñýõ
• Ñ ðåàêòèâ óóðàã èëðýõ
• Öàãààí ýñèéí òîî íýìýãäýõ
• ÇÖÁ-ò PR óðòñàõ

Íýìýëò
Ñòðåïòîêîêêèéí õàëäâàð áàéãàà ýñýõèéã òîäîðõîéëîõ (ASLO áîëîí
áóñàä ñòðåïòîêîêêèéí ýñðýã áèåò èëðýõ, õººìèéí àð÷äàñò À á¿ëãèéí
ñòðåïòîêîêê èëðýõ)
Èõ øàëãóóðààñ õî¸ð ¿ç¿¿ëýëò ýñâýë èõ øàëãóóðààñ íýã, áàãà øàëãóóðààñ
õî¸ð ¿ç¿¿ëýëò èëýðâýë õýðýõ ºâ÷íèé îíîø áàòëàãäàíà. Ñòðåïòîêîêêèéí
õàëäâàð èëýðâýë öî÷ìîã õýðýõ ºâ÷èí áàéõ ìàãàäëàë èõýñíý. Èëðýõã¿é
áîë ìàãàäëàë áóóðíà. ¯¿íä Ñèäåíãåéìûí õîðåÿ, óäààí ¿ðãýëæèëæ
áàéãàà ç¿ðõíèé ¿ðýâñýë õàìààðàõã¿é.
Àñóóìæ
• õîîëîé æèëäýý õýäýí óäàà ºâ÷èëñºí
• õýðýõ ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí ò¿¿õ
• îðîí ñóóöíû íºõöºë



60

01_cardiology last.indd 60

Áîäèò ¿çëýã:
Õîîëîéí ºâ÷èí ñýäðýýã¿é ¿åä ã¿éëñýí áóë÷èðõàé äýýð ñîðâè,
íààëäàö õàðàãäàíà.
Ñýäðýëòèéí ¿åä ¿ðýâñëèéí øèíæ òýìäýã¿¿ä èëýðíý.
Àìíû õºíäèéí ¿çëýãýýð ø¿äíèé ºâ÷èí èëýð÷ áîëíî.
Àìüñãàëûí äýýä çàìûí õàëäâàð áîëîõ À á¿ëãèéí öóñ çàäëàã÷ b
ñòðåïòîêîêêèéã èëð¿¿ëýõ ëàòåêñ ñîðèëûã õýðýãëýõ íü àøèãëàõàä
õÿëáàð.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:08 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Õýðýõ ºâ÷íèé Äæîíñîíû îíîøëîãîîíû øàëãóóð
ÈÕ ØÀËÃÓÓÐ
Ç¿ðõíèé ¿ðýâñýë (êàðäèò)-õàìãèéí ò¿ãýýìýë òîõèîëääîã ýìíýëç¿éí
õýëáýð.
Çîâèóð: àìüñãààäàõ, ç¿ðõ äýëñýõ.
Áîäèò ¿çëýãýýð: ç¿ðõíèé àãøèëòûí òîî îëøèðíî.
×àãíàëòààð: ç¿ðõíèé àâèà á¿äãýðñýí, ç¿ðõíèé îðîéä àãøèëòûí
øóóãèàí ñîíñîãäîíî. Øóóãèàíû õ¿÷ íü ñóë, ºâ÷òºíèé áàéðëàëûã
ººð÷ëºõºä øóóãèàí ººð÷ëºãäºõã¿é, ¿éë àæèëëàãààíû øóóãèàíààñ
ÿëãàõ øààðäëàãàòàé.
¯éë àæèëëàãààíû øóóãèàí íü ýð¿¿ë
õ¿¿õä¿¿äýä èëýð÷ áîëíî. Ýíý øóóãèàí íü èë¿¿ òîä, àãøèëòûí
õóãàöààíû àëü íýãýí õýñýãò ñîíñîãäîæ ºâ÷òºíèé áàéðëàëûã
ººð÷ëºõºä øóóãèàíû õ¿÷ ººð÷ëºãäºíº. Õýðýõèéí ¿¿äýëòýé ç¿ðõíèé
¿ðýâñëèéí ¿åä III àâèà ñîíñîãäîõ áóþó ýíý íü ç¿ðõíèé àãøèëòûí
òîî îëøèðñîí ¿åä ïðîòîäèàñòîë áîëîí ïðåñèñòîëûí òºâºð㺺íèé
õýìíýëèéã ¿¿ñãýíý.
Ç¿ðõíèé òîìðîë
Õýðýõ ºâ÷íèé ò¿¿õ áàéõã¿é ýñâýë óðüä ºìíº íü õýðýõèéí ¿¿äýëòýé
ç¿ðõíèé ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí ºâ÷òºíä ç¿ðõíèé òîìðîë èëýðâýë
êàðäèòûí øèíæ ãýæ ¿çíý.
¯íõýëöýã õàëüñíû ¿ðýâñýë
¯íõýëöýã õàëüñ ¿ðýâññýí òîõèîëäîëä ¿íõýëöýãèéí ¿ðýëöýõ ÷èìýý
ñîíñîãäîæ, ¿íõýëöýãèéí õºíäèéä øèíãýí õóðèìòëàãäñàí íü èëýðäýã.
ÇÖÁ áîëîí ç¿ðõíèé õýò àâèàíä òîäîðõîé øèíæ òýìäýã èëýðñýí áîë
õýðýõèéí ¿¿äýëòýé ¿íõýëöýãèéí ¿ðýâñëèéã ñýæèãëýíý. Îíîøëîãîîíä
áàãàæèéí øèíæèëãýý õèéíý.
Ç¿ðõíèé çîãñîíãèøëûí äóòàãäàë
Áóñàä èëýðõèé øàëòãààíã¿éãýýð õ¿¿õýä áîëîí çàëóó õ¿ì¿¿ñò ç¿ðõíèé
çîãñîíãèøëûí äóòàãäàë èëýðíý.
Îëîí ¿åíèé ¿ðýâñýë (ïîëèàðòðèò) - èõýíõäýý òîì ¿åèéã (òîõîé,
ºâäºã, ìºð, øàãàé) ãýìòýýíý. Õî¸ð òàëäàà èæèë áóñ áóþó õýðæ
ºâäºíº. ¯ðýâñëèéí øèíæ (õàâàãíàõ, óëàéõ, ºâäºõ, õàëóóí îðãèõ,
õºäºë㺺í õÿçãààðëàãäàõ) èëýðäýã.
Õîðåÿ
ßíç á¿ðèéí, ýìõ çàìáàðààã¿é, óõàìñàðã¿é, ò¿ðãýí õºäºë㺺í
èëýðäýã. Ýäãýýð íü èõýíõäýý áóë÷èíãèéí ñóëðàë áîëîí çàí òºðõèéí
ººð÷ëºëòòýé õàâñàð÷ áàéäàã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 61

61

5/25/2005 3:31:08 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Öàãèðàã óëàéëò
Óëáàð ÿãààí ºíãèéí, öàãèðàã õýëáýðòýé, óëàéëòûí ãàäíàõ õ¿ðýý íü
òîä, äîòîð õ¿ðýý íü õýëáýðýý àëäàæ ºí㺠íü ààæèìäàà á¿äãýðñýí.
Óëàéëò íü èõ áèå, ãàð õºëèéí àðüñàí äýýð íýã íýã ð¿¿ãýý í¿¿í
øèëæñýí, ÿíç á¿ðèéí õýìæýýòýé áàéíà.
Àðüñàí äîîðõè òîâðóó
Òîâðóóã òýìòðýõýä õàòóó, ºâäºëòã¿é, ¿åíèé ãàäíàõ ãàäàðãóóä
áàéðëàñàí àðüñòàé õîëáîîã¿é, àðüñ íü ¿ðýâñëèéí øèíæã¿é,
õºäºë㺺íòýé áàéäàã. Èõýâ÷ëýí òîõîé, ºâäºã, øàãàéí ¿åíèé ãàäíà
ãàäàðãóóä áàéðëàäàã.

-

-

-

ÁÀÃÀ ØÀËÃÓÓÐ
Ýìíýëç¿éí øàëãóóð
Ýäãýýð ºâºðìºö áóñ ýìíýëç¿éí øèíæ¿¿ä íü õýðýõ ºâ÷íèé ¿åä
÷ èëýðäýã. Áóñàä îëîí ºâ÷íèé ¿åä ýäãýýð íü èëýðäýã áîëîõîîð
îíîøëîãîîíû à÷ õîëáîãäîë áàãàòàé áàéäàã áîëîâ÷ Äæîíñîíû èõ
øàëãóóðààñ çºâõºí íýã ¿ç¿¿ëýëò èëýðñýí òîõèîëäîëä îíîøèéã
áàòëàõàä ºâºðìºö áóñ øèíæ¿¿äèéã õýðýãëýíý.
ªâ÷íèé ò¿¿õýíä õýðýõ ºâ÷èí áóþó õýðýõèéí ¿¿äýëòýé ç¿ðõíèé
ãàæèãààð ºâ÷èëñºí áîë - õýðýõ ºâ÷íèéã òîäîòãîæ ºãíº. Àíàìíåçûã
áàòàëãààæóóëàõ øààðäëàãàòàé, óðüä ºìíº õýðýõèéí ¿¿äýëòýé
ç¿ðõíèé ºâ÷íººð ºâ÷èëñºí íü ìàø òîäîðõîé áàéõ ¸ñòîé.
¯åíèé ºâäºëò - èëýðõèé ¿ðýâñëèéí øèíæ áàéõã¿é, íýã áóþó õýä
õýäýí ¿åýð ºâäºõ, õºäºë㺺í õÿãààðëàãäàíà. Õýðýõ ºâ÷íèé îëîí
¿åíèé ¿ðýâñýë èõ øàëãóóðò áàéãàà òîõèîëäîëä ¿åíèé ºâäºëòèéã
îíîøëîãîîíû øàëãóóðò àâ÷ ¿çýæ áîëîõã¿é.
Øèíæèëãýý
Öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí øèíæ - ¿ðýâñëèéí ºâºðìºö áóñ øèíæýä
òîîöîãäîíî. Óëààí ýñèéí òóíàõ õóðä, Ñ ðåàêòèâ óóðàã, öàãààí ýñèéí
òîî èõñýíý. Õýðýâ ºâ÷òºí ¿ðýâñëèéí áóñ äààâðûí áîëîí äààâðûí
áýëäìýë õýðýãëýýã¿é òîõèîëäîëä ¿åíèé áîëîí ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí
¿ðýâñëèéí ¿åä äýýðõè ººð÷ëºëò¿¿ä õýâèéí õýìæýýíýýñ èõýñäýã þì.
Óëààí ýñèéí òóíàõ õóðä öî÷ìîã õýðýõ ºâ÷èí, çàðèì òîõèîëäîëä
öóñ áàãàäàëòûí ¿åä èõñýæ, ç¿ðõíèé çîãñîíãøëûí äóòàãäëûí ¿åä
áóóðäàã. Öóñ áàãàäàëò íü Ñ ðåàêòèâ óóðàãò íºëººëºë ¿ç¿¿ëýõã¿é.
Öî÷ìîã õýðýõ ºâ÷íèé ¿åä öàãààí ýñèéí òîî èõýñäýã.
Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãò PQ óðòñàõ
Ýíý øèíæ íü áóñàä ¿ðýâñëèéí ¿åä èëýð÷ áàñ áîëíî. Öî÷ìîã õýðýõ
ºâ÷íèéã çºâõºí áàãà øàëãóóðò ¿íäýñëýæ îíîøëîõ áîëîõã¿é. Ó÷èð

62

01_cardiology last.indd 62

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:08 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

íü ñòðåïòîêîêêèéí õàëäâàð àâñàí ¿ðýâñëèéí äàðàà ýäãýýð øèíæ
òýìäã¿¿ä èëýð÷ áîëäîã.
Ñòðåïòîêîêêèéí õàëäâàðûí áàòàëãàà
Õýðýõ ºâ÷èí íü À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéí ¿¿äýëòýé çàëãèóð, ã¿éëñýí
áóë÷èðõàéí ¿ðýâñëèéí äàðààãààð ¿¿ñäýã. Õýðýõ ºâ÷èíòýé òºñòýé
áóñàä À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéí ¿¿äýëòýé ºâ÷èí îëîí áàéäàã. Èéìä
ºâºðìºö øèíæèëãýýãýýð À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéí ýñðýã áèåòèéã
ÿëãàðóóëàõ ÷óõàë áàéäàã.
ASLO íü ñòðåïòîêîêêèéí ýñðýã áèåòèéã èëð¿¿ëýõ ºâºðìºö ñîðèë
þì.
Õººìèéí àð÷äàñààñ À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéã èëð¿¿ëýõ ëàòåêñ
ñîðèë


Àíõäàã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
Àíõäàã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò íü çàëãèóð, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí
ñòðåïòîêîêêèéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéã òºãñ ýì÷ëýõ, õýðýõ ºâ÷èí ¿¿ñýõýýñ
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çîðèëãîòîé. Çàëãèóð, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí öî÷ìîã
¿ðýâñýë îíîøëîãäñîí áîë àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý çàéëøã¿é õèéãäýíý.
Õîîëîéí àð÷äàñûã àâàõã¿éãýýð àíòèáèîòèê ýõýëíý.
Õýðýãëýõ àíòèáèîòèêóóä
À á¿ëãèéí öóñ çàäëàã÷ b ñòðåïòîêîêêèèéí ¿¿äýëòýé
àìüñãàëûí äýýä çàìûí õàëäâàðûí ýì÷èëãýýíèé íýãä¿ãýýð ñîíãîëò íü
áåíçàòèíïåíèöèëëèí þì. Áåíçàòèíïåíèöèëëèí G áóë÷èíä íýã óäàà
òàðèíà. Áóñàä àíòèáèîòèêèéã 10 õîíîã õýðýãëýäýã äýãëýì íü ºâ÷òºí, ýì÷
ãýð á¿ëèéíõýä òºâºãòýé óäààí õóãàöàà áóþó òèéì õÿëáàð ýì÷èëãýý áèø
þì.
Çàëãèóð, ã¿éëñýí áóë÷èðõàéí ñòðåïòîêîêêèéí ¿ðýâñëèéí ýì÷èëãýý
( Õýðýõ ºâ÷íèé àíõäàã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò)
Àíòèáèîòèê

Õèéõ àðãà

Òóí

Ýì÷èëãýýíèé
õóãàöàà

Ïåíèöèëëèíä
õàðøèëã¿é ºâ÷òºí¿¿äýä
Áåíçàòèí ïåíèöèëëèí G

Áóë÷èíä

< 30êã 600000
ÎÓÍ>30êã 1200000
ÎÓÍ

Íýã óäàà

Ôåíîêñèìåòèëïåíèöèëëèí

Óóõààð

< 30 êã 250 ìã
2-3 óäàà ºäºðò
> 30 êã 500ìã
2-3 óäàà ºäºðò

10 õîíîã

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 63

63

5/25/2005 3:31:09 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ïåíèöèëëèíä õàðøèëòàé
ºâ÷òºí¿¿äýä
Ýðèòðîìèöèí
ýòèëñóêöèíàò
Ýðèòðîìèöèí ýñòîëàò

Óóõààð
Óóõààð

40ìã/êã/ ºäºðò
(max 1.5 ã / ºäºðò)
ºäºðò 3 óäàà 2040ìã/êã/ ºäºðò (max
1.5 ã / ºäºðò) ºäºðò
3 óäàà

10 õîíîã
10 õîíîã

Òàéëáàð:
Äýýðõè ýì¿¿äèéã îðëóóëæ äàðààõ ýì¿¿äèéã õýðýãëýæ áîëíî.
1. Àìïèöèëëèí ýñâýë àìîêñîöèëëèíûã çààâàë 10 õîíîã óóëãàíà.
2. Öåôàëîñïîðèíûã çààâàë 10 õîíîã õýðýãëýíý. Ãýõäýý ¿íýòýé ýì
ãýäãèéã àíõààðíà óó.
3. Ìàêðîëèäûí á¿ëãèéí øèíý ýì¿¿äèéã ñîíãîæ áîëîõ áîëîâ÷ õóãàöàà
íü çàéëøã¿é 10 õîíîã áàéíà.
4. Áåíçàòèíïåíèöèëëèí áîëîí ïðîêàèí áåíçèëïåíèöèëëèíèé
õîëèìîãèéã õýðýãëýæ ýõýëñýí íü ºâ÷òºíä òààã¿é áàéäëûã áàãàñãàæ
áàéíà.
5. À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéí ýñðýã ñóëüôîíàìèä, òåòðàöèêëèíû á¿ëãèéí
ýì¿¿äèéã çºâëºõã¿é.
Õýðýâ òàðèõààð áåíçàòèíïåíèöèëëèí òàðèõààð áàéõã¿é áîë
ôåíîêñèìåòèëïåíèöèëëèíûã çààâàë 10 õîíîã óóëãàíà. Õýðýâ ïåíèöèëëèíä
õàðøèëòàé áîë ýðèòðîìèöèíûã 10 õîíîã óóëãàíà.
Õýðýõ ºâ÷íèé õîåðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
Óðüä ºìíº íü õýðýõèéí øàëòãààíòàé ç¿ðõíèé ºâ÷òýé, ºâ÷èíã¿é
áàéñíûã õàðãàëçàõã¿é õýðýõèéí ýõíèé ñýäðýëò ºãºõºä àìüñãàëûí
äýýä çàìä áàéõ À á¿ëãèéí ñòðåïòîêîêêèéí õàëäâàð, äàñëûã óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõýä àíòèáèîòèêèéã çàéëøã¿é ¿ðãýëæë¿¿ëýí õýðýãëýíý.
Õýðýõ ºâ÷íèé õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
Àíòèáèîòèê

Õèéõ àðãà

Òóí

Áåíçàòèí
ïåíèöèëëèí G

Áóë÷èíä

<30êã õ¿¿õäýä: 600000
ÎÓÍ-ýýð 3-4 äîëîî
õîíîãèéí çàéòàé,
>30êã õ¿¿õýä áîëîí íàñàíä
õ¿ðýã÷äýä: 1200000 ÎÓÍýýð 3-4 äîëîî õîíîãèéí
çàéòàé

Ôåíîêñèìåòèë- óóõààð
ïåíèöèëëèí

64

01_cardiology last.indd 64

250 ìã-ààð ºäºðò 2 óäàà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:09 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ñóëüôîíàìèä óóõààð
(æèøýý:
ñóëüôàäèàçèí,
ñóëüôàäîêñèí)

< 30êã: 500 ìã ºäºðò
>30 êã : 1.0 ã ºäºðò

Ýðèòðîìèöèí

250 ìã ºäºðò 2 óäàà

óóõààð

Òàéëáàð:
1. Ñóäàëãààíààñ ¿çýõýä áåíçàòèí áåíçèëïåíèöèëëèí ãóðâàí äîëîî
õîíîãèéí çàéòàé õèéõ íü äºðâºí äîëîî õîíîãèéí çàéòàé òàðüæ, õýðýõ
ºâ÷íèé ñýäðýëòýýñ ñýðãèéëíý.
2. Ñóëüôîíàìèäûã æèðýìñíèé ñ¿¿ëèéí ãóðâàí ñàðä õýðýãëýæ
áîëîõã¿é.
3.
Ïåíèöèëëèí áîëîí ñóëüôîíàìèäàä õàðøèëòàé õóâü ºâ÷òºíä
ýðèòðîìèöèíûã õýðýãëýæ áîëîõ þì.
4. Ç¿ðõíèé ìýñ çàñëûí õàãàëãàà õèéãäñýí ºðòºìòãèé ºâ÷òºíä õî¸ðäîã÷
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéã òàñðàëòã¿é õèéíý. Ýíý íü õàëäâàðò
ýíäîêàðäèòûí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòýýñ ÿëãààòàé.
Õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéí õóãàöààíû ¿íäñýí çàð÷èì

Ñ¿¿ë÷èéí ñýäðýëò ºãñºíººñ õîéø õóãàöàà, ºâ÷òºíèé íàñ, îð÷íû
ó÷ðóóëàõ õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñ íü õýðýõ ºâ÷íèé ñýäðýëò äàõèëòàíä
íºëººëäºã.
Õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéí
õóãàöàà õóâü ºâ÷òºíä
çîõèöóóëàãäàí õèéãäýõ áîëîâ÷ åðºíõèé çàð÷ìóóäûã áàðèìòàëíà
(Õ¿ñíýãò).
Õýðâýý ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ¿ðýâñýëã¿é ºâ÷òºíä ñ¿¿ë÷èéí ñýäðýëòýýñ
õîéø 5 äîîøã¿é æèë ýñâýë 18 íàñ õ¿ðòýë, õàëãààò õ¿÷èí ç¿éë èõòýé
òîõèîëäîëä ò¿¿íýýñ ÷ óäààí õóãàöààíä õèéíý.
Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ¿ðýâñýëòýéä óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéã 25 íàñ
õ¿ðòýë, îð÷íû íºëººëºë áîëîí áóñàä õàëãààò õ¿÷èí ç¿éëñ áàéâàë
ò¿¿íýýñ ÷ óäààí õóãàöààíä õèéíý.



Àðõàã õýðýõèéí ç¿ðõíèé ãàæèãòàé ºâ÷òºíä óðò óäààí õóãàöàà
áóþó íàñàí òóðøèä íü óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéã çºâëºäºã
Õî¸ðäîã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëòèéí åðºíõèé çàð÷èì
ªâ÷òºí

Õóãàöàà

Ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí ¿ðýâñýëã¿é 18 íàñ õ¿ðòýë ýñâýë ñ¿¿ë÷èéí
ç¿ðõíèé õýðýõ ºâ÷íèé ¿åä
ñýäðýëòýýñ õîéø 5 æèë òàñðàëòã¿é
õèéíý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

01_cardiology last.indd 65

65

5/25/2005 3:31:09 PM

Ç¿ðõ, ñóäàñ, ¿å ìº÷íèé ýìãýã¿¿ä

Ç¿ðõíèé
áóë÷èíãèéí
áàòëàãäñàí òîõèîëäîëä
Ç¿ðõíèé
áóë÷èíãèéí
¿ðýâñëèéí ¿åä

¿ðýâñýë 25 íàñ õ¿ðòýë áóþó ò¿¿íýýñ öààø
¿ðãýëæë¿¿ëýí õèéíý.
àðõàã Íàñàí òóðøèä

Õàâõëàãûí ãàæèãòàé

ÝÌÒ –èéí I
øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý

Àñóóëãà àâàõ

Àìüñãàëûí äýýä çàìûí õàëäâàð
àâ÷ áàéñàí ýñýõèéã àñóóõ, ÿëàíãóÿà
ã¿éëñýí
áóë÷èðõàé
¿ðýâññýí
ýñýõèéã òîäîðõîéëîõ

ͺ뺺ëæ áîëîõóéö õ¿÷èí ç¿éëèéã
èëð¿¿ëýõ (àìüæèðãààíû ò¿âøèí,
ãýð á¿ëèéí îðëîãî, àì á¿ëèéí òîî,
ýöýã ýõèéí áîëîâñðîë, àìüäàð÷ áóé
îðîí ñóóöíû îð÷èí, íºõöºë)

Õýðýõ
ºâ÷íèé
îíîøëîãîîíû
øàëãóóðóóäûã èëð¿¿ëýõ

ÿéëñýí áóë÷èðõàéã
áîäèò
¿çëýãýýð ¿íýëýõ

Ýðõòýí òîãòîëöîîíû ýìíýë ç¿éí
øèíæ òýìäã¿¿äèéã çºâ ¿íýëýõ

Áîëîìæòîé áîë ÇÖÁ õèéõ

Ñóìûí
ò¿âøèíä
õèéãäýõ
øèíæèëãýýã õèéõ (ÖÅØ, ØÅØ)

Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò õèéõ

Àíõäàã÷ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò
õèéõ

Õî¸ðäîã÷ óðä÷èëàí ñýðãèéëýò
õèéõ
Ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéí II øàòëàëä
øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýíý

66

01_cardiology last.indd 66

Íàñàí òóðøèä

ÝÌÒ-èéí II øàòëàëä õèéãäýõ
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý

I øàòëàëûí àðãà õýìæýýã àâíà

Öààøèä
îíîø òîäðóóëàõ
øèíæèëãýýí¿¿ä õèéõ

Àéìàã,
ä¿¿ðýãò
õèéãäýõ
øèíæèëãýý õèéõ (öóñàíä ASLO,
ÑÐÁ, ÖÈÊ, ÇÖÁ, ðåíòãåí)

Áîëîìæòîé áîë ëàòåêñ ñîðèë
õèéõ

Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò
õèéõ

¯ðýâñëèéí ýñðýã ñòåðîèä áóñ
ýì÷èëãýý õèéõ

Õîåðäîã÷ óðä÷èëàí ñýðãèéëýò
õèéõ

Àìèíîõèíîëèíû á¿ëãèéí ýìèéí
ñîíãîëò õèéõ

¯ðýâñëèéí
ýñðýã
ýì÷èëãýý õèéõ

Õºäºëìºð
çîõèöóóëàëòûí
àñóóäëûã øèéäâýðëýõ

ñòåðîèä

Ýð¿¿ë ìýíäèéí òóñëàìæèéí III
øàòëàëä øèíæë¿¿ëýõýýð èëãýýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:31:10 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

02_pulmonolgy last.indd 67

5/25/2005 3:47:20 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
Á. Áàòñýðýýäýíý
Ö. Íàéäàíñ¿ðýí
À. Îþóíáèëýã

Ö. Öýðýíõàíä

68

02_pulmonolgy last.indd 68

Ùàñòèíû Êëèíèêèéí Òºâ Ýìíýëãèéí äàðãà,
Àíàãààõ óõààíû äîêòîð, Ïðîôåññîð
ÝÌØÓÈÑ-í Óóøãèíû ýìãýã ñóäëàëûí
òýíõèìèéí áàãø, Àíàãààõ óõààíû ìàãèñòð
Óëñûí êëèíèêèéí òºâ ýìíýëãèéí óóøãèíû
ýìãýãèéí òàñãèéí ýðõëýã÷, Àíàãààõ óõààíû
ìàãèñòð, Òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷
Ùàñòèíû Êëèíèêèéí Òºâ Ýìíýëãèéí Óóøãèíû
ýìãýã ñóäëàëûí òàñãèéí ýì÷, Òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí
ýì÷

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:20 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

1. ÓÓØÈÃÍÛ ÖÎ×ÌÎà ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí
ç¿éëñ

Àíãèëàë

Èõýâ÷ëýí íÿíãèéí øàëòãààíààð öóëöàíãèéí äîòîð
¿ðýâñëèéí øèíãýí, ¿ðýâñëèéí ýñ¿¿äèéí íýâ÷äýñ
¿¿ñ÷, óóøèãíû ýäèéí àìüñãàëä îðîëöäîã õýñã¿¿ä
ãýìòýí, õèéí ñîëèëöîî õèéõ áîëîìæã¿é áîëäîã
öî÷ìîã õàëäâàðò ºâ÷íèéã óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë
ãýíý.
Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë íü ãîë òºëºâ íÿíãèéí
õàëäâàðààð ¿¿ñäýã. Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí
çîíõèëîõ øàëòãààíä ñòðåïòîêîêê, ìèêîïëàçì,
Haemophilus influenzae, èíôëóýíç âèðóñ, õëàìèäè,
ëåãèîíåëë, àëòëàã ñòàôèëîêîêê, ïíåâìîêîêê
ãîëëîõ áàéðûã ýçýëæ áàéíà. Íèéòëýã áóñ óóøèãíû
öî÷ìîã ¿ðýâñýë ìèêîïëàçì, õëàìèäè, ëåãèîíåëë,
õàíòàâèðóñ, ìîðàêñåëë, âèðóñýýð, õàðèí äàðõëàë
äóòàãäëûí ñóóðèí äýýð ìåãàëîâèðóñ, 캺ãºíöºð,
ïíåâìîöèñò çýðýã ¿¿ñãýã÷ýýð ¿¿ñãýãäýíý.
1. Áàéðëàë õýìæýýãýýð íü: íýã òàëûí, õî¸ð òàëûí
(õýìæýýã çààíà);
2. ªâ÷íèé õ¿íä õºíãºíèé çýðãýýð: õºíãºí, õ¿íäýâòýð,
õ¿íä, ìàø õ¿íä;
3. ªâ÷íèé ÿâöààð íü: öî÷ìîã ÿâöòàé, ñóíæðóó ÿâö
4. Õ¿íäðýë: óóøèãíû, óóøèãíû áóñ

Ýìíýë ç¿é
Çîâèóð:
• õàëóóðíà,
• ñàëñàðõàã, çýâ øèã ºíãºòýé, öóñíû ñóäàëòàé öýðòýé õàíèàíà,
• àìüñãààäíà,
• öýýæýýð ºâäºíº.
• åðºíõèé õîðäëîãûí øèíæ èëýðíý.
Áîäèò ¿çëýã
• Áèåèéí åðºíõèé áàéäàë õ¿íäýâòýð, õ¿íä, ìàø õ¿íä.
• ªíäºð õàëóóíòàé ¿åä çàðèìäàà äýìèéðýõ øèíæ èëýðíý.
• ªâ÷òºí ýìãýãòýé òàëààð õýâòýõ, õàãàñ ñóóãàà áàéäàëòàé áàéíà.
• Ýìãýãòýé òàëûí õàöàð óëàéõ, çàõûí áîëîí òºâèéí õºõðºëò,
õîðäëîãûí øèíæ òîä èëýðíý.
• Àìüñãààäàëò åðäèéí à÷ààëëûí ¿åä, òàéâàí ¿åä, ¿ãýý òàñàëæ ÿðèõ
áàéäëààð èëýð÷ áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 69

69

5/25/2005 3:47:21 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

• Öýýæèéã õàðàõàä ýìãýãòýé òàë àìüñãàëä õîöîð÷ îðîëöîíî,
• Òýìòðýõýä ýìãýãòýé òàëä äóóíû äîðãèîí ñóëàðñàí,
• Òîãøèõîä ºâ÷íèé ýõýí ¿å, èä ¿åä òîãøèëòûí àâèà ä¿ëèéâòýð,
ä¿ëèé áîëíî.
• Äýëáýíãèéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ýõýí áà ýäãýðëèéí ¿åä óóøèã
÷àãíàõàä öóëöàíãèéí àìüñãàë ñóëàðñàí, îëîí òîîíû øàðæèãíóóð
ñîíñîãäîíî. ªâ÷íèé èä ¿åä óóøèã ÷àãíàõàä ýìãýã ãóóðñàí õîîëîéí
àìüñãàë ñîíñîãäîíî. Óóøèãíû ãîëîìòîò ¿ðýâñëèéí ¿åä æèæèã
íîéòîí õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãäîíî.
• Àìüñãàë ºíãºö, àìüñãàëûí òîî îëøèðíî.
Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ýìíýë ç¿éí ÿëãàà
Øèíæ
òýìäýã
Çîâèóð

Íÿíãèéí,
(äýëáýíãèéí)
÷è÷ð¿¿äýñòýé
õàëóóðàëò,
öýýæýýð ºâäºõ,
çýâ øèã ºíãºòýé
öýðòýé õàíèàõ,
àìüñãààäàõ

ªâ÷íèé
ýõëýë

Öî÷ìîã,
õàíèàäíû äàðàà

Óóøèã
òîãøèõîä

Òîãøèëòûí äóó
áîãèíîñîõ

Óóøèã
÷àãíàõàä

Öóëöàíãèéí
àìüñãàë ñóëðàõ,
ãóóðñàí õîîëîéí
àìüñãàë,
øàðæèãíóóð

Áóñàä
øèíæ

Ëåéêîöèò

70

02_pulmonolgy last.indd 70

Íÿíãèéí
(ãîëîìòîò)
õàëóóðàõ,
öýýæýýð
ºâäºõ,
íîãîîí,
èäýýðõýã
öýðòýé
õàíèàõ,
àìüñãààäàõ
Ààæèì,
õàíèàäíû
äàðàà
Èõýâ÷ëýí
óóøèãíû òîä
÷èìýý
Øèð¿¿í
àìüñãàë,
äóóòàé
íîéòîí
æèæèã
öýâð¿¿ò
õýðæèãí¿¿ð

Âèðóñèéí,
(òîìóóãèéí)

Òîìóóãèéí
äýãäýëòèéí
2-3 õîíîãò
Èõýâ÷ëýí
óóøèãíû òîä
÷èìýý
Øèð¿¿í
àìüñãàë,
äàëíû
õîîðîíä
äóóòàé
íîéòîí
õýðæèãí¿¿ð

Ààæèì, èõ
äààðñàíû
äàðàà
Èõýâ÷ëýí
óóøèãíû òîä
÷èìýý
Øèð¿¿í
àìüñãàë,
õóóðàé
õýðæèãí¿¿ð,
çàðèìäàà
íîéòîí
õýðæèãí¿¿ð

Áèåèéí åðºíõèé
áàéäàë õ¿íä,
òàõèêàðäè,
ãèïîòîíè

Áàãà çýðýã
àìüñãààäíà,
òàõèêàðäè

Í¿äíèé áîëîí
àìüñãàëûí
äýýä çàìûí
ñàëñò á¿ðõýâ÷
óëàéõ, öèàíîç,
àìüñãààäàõ,
òàõèêàðäè

Áèåèéí
åðºíõèé
áàéäàë õ¿íä,
òàõèêàðäè,
àìüñãààäàëò

Íåéòðîôèëèéí
ëåéêîöèòîç òîä
èëýðíý

Áàãà çýðãèéí
íåéòðî ôèëåç

Ëåéêîïåíè
áàéæ áîëíî,
ç¿¿íèé
õàçàéëò

Èõýâ÷ëýí
õýâèéí
¿ç¿¿ëýëò

òîëãîé ºâäºõ,
í¿äíèé
àëèì ºâäºõ,
àäèíàìè,
“áàãòðàà” òºñò
õàíèàõ, öóñòàé
õàíèàõ

Ìèêîïëàçìûí
(íèéòëýã áóñ)
áèå ñóëðàõ,
õóóðàé
õàíèàõ,
àðòðàëãè,
ìèàëãè

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:21 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Óëààí
ýñèéí
òóíàõ õóðä

Ò¿ðãýñíý

Ò¿ðãýñíý

Ò¿ðãýñíý

Õýâèéí

Öýýæíèé
ðåíòãåíä

Óóøèãíû
äýëáýíã
(ñåãìåíòèéã)
õàìàðñàí
íýâ÷äýñò ñ¿¿äýð

Ãîëîìòîò
íýâ÷äýñò
ººð÷ëºëò

Çàâñðûí ýäèéí
¿ðýâñëèéí
ººð÷ëºëò:
óóøèãíû
óã ºðãºñºõ,
óóøèãíû
çóðàãëàë
òîäðîõ

Áóñàä
ëàáîðà
òîðèéí
¿ç¿¿ëýëò

Èõýâ÷ëýí öýðýíä
ïíåâìîêîêê,
õîâðîîð
ñòðåïòîêîêê

Öýðýíä
ñòðåïòîêîêê
èëýðíý

Çàâñðûí
ýäèéí
¿ðýâñëèéí
ººð÷ëºëò:
óóøèãíû
óã ºðãºñºõ,
óóøèãíû
çóðàãëàë
òîäðîõ

M. pneumonia
ãèéí ýñðýã
Àíòèòåëà
ýåðýã

Îíîøëîãîî:
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
Àñóóìæ áîäèò
¿çëýãèéã ¿íäýñëýí
óóøèãíû öî÷ìîã
¿ðýâñýë îíîøèéã
òàâüæ, òîõèðñîí
ýì÷èëãýýã ýõýëíý

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Õ¿íä, ìàø õ¿íä õýëáýðèéí óóøèãíû
¿ðýâñëèéã öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý,
ðåíòãåí øèíæèëãýý, öýðíèé åðºíõèé,
áàêòåðèîëîãèéí øèíæèëãýý õèéæ îíîøèéã
áàòëàõ, ñ¿ðüåýãèéí ñîðèëûí øèíæèëãýý,
ç¿ðõíèé áè÷ëýã, õýâëèéí õýò àâèàí
øèíæèëãýý õèéæ ñ¿ðüåý, ¿æèë, íÿíãèéí
ýíäîêàðäèò îíîøèéã ¿ã¿éñãýõ áîëîìæòîé.

Ýì÷èëãýý
Õºíãºí õýëáýðèéí óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéã àìáóëàòîðèéí íºõöºëä
ýì÷ëýõ áîëîìæòîé. Õ¿íä õýëáýðèéí óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýëòýé
ºâ÷òºíèéã ýìíýëýãò õýâò¿¿ëæ ýì÷èëíý.
Õàëäâàðûí
ýñðýã
ýì÷èëãýý:

Õºíãºí õýëáýðèéí óóøãèíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë: àìïèöèëëèí
(àìîêñàöèëëèí) 0.5ã 6 öàãààð, ýñâýë ýðèòðîìèöèí 0.5ã 6
öàãààð óóõààð; õ¿íäýâòýð, õ¿íä óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë;
áåíçèëïåíèöèëëèí 1 ñàÿ ÅÄ 4-6 öàãààð, àìïèöèëëèí
(àìîêñàöèëëèí) 1ã 6 öàãààð ìºí öåôàçîëèí (êëàôîðàí) 1ã 8 –
12 öàãààð, ãåíòàìèöèí 80 ìã 8-12 öàãààð áóë÷èíä òàðüæ õàâñàð÷
õýðýãëýíý.
Ñòàôèëàêîêêèéí ãàðàëòàé óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë ñýæèãëýõ
¿åä ñòàôèëîêîêêèéí ýñðýã ïëàçì, ãàììàãëîáóëèíûã õýðýãëýíý.
Áàðóóí óóøèãíû äýýä äýëáýíãèéí óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí
¿åä ãåíòàìèöèí, öåôàëîñïîðèíû á¿ëãèéí ýì¿¿äèéã äàíãààð
áîëîí õ¿íäýðñýí ¿åä õàâñàð÷ õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 71

71

5/25/2005 3:47:21 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ýìãýã
æàìûí
ýì÷èëãýý:

Øèíæ
òýìäãèéí
ýì÷èëãýý:

Ôèçèê
ýì÷èëãýý

ͺõºí
ñýðãýýõ
ýì÷èëãýý

72

02_pulmonolgy last.indd 72

¯ðýâñëèéí ýñðýã çîðèëãîîð àñïèðèí õîíîãò 4-6ã òóíãààð 6
öàãèéí çàéòàé, íàòðèéí ñàëèöèëàò 10%-10ìë ñóäñàíä òàðèõ.
ÓÕ¯ ñóíæðóó ÿâöòàé áîë ïðåäíèçîëîí áàãà òóíãààð (15-20ìã)
áîãèíî õóãàöààãààð (7-10 õîíîã) õýðýãëýýä øóóä õàñíà.
Õýò ìýäðýãøëèéã áóóðóóëàõ çîðèëãîîð õëîðôåíàìèí 0.04ã 6
öàãèéí çàéòàé, ýñâýë êåòîòèôåí 1ìã õîíîãò 2 óäàà óóõààð
Õîðäëîãî òàéëàõ çîðèëãîîð 0.9% íàòðè õëîðèä, 5%
ãëþêîçûí óóñìàë, ãåìîäåç, Ðèíãåðèéí óóñìàë, ïîëèãëþêèí,
ðåîïîëèãëþêèí, ïëàçì ñóäñàíä äóñëààð õîíîãò 800 – 1200 ìë
õ¿ðòýë òàðüæ õýðýãëýíý.
Ãóóðñàí õîîëîéí äðåíàæèéí ¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ
çîðèëãîîð öýð øèíãýëýõ, õîâõëîõ ýì (áðîìãåêñèí 8 ìã õîíîãò
3 óäàà, ÷èòàìîí õîîëíû õàëáàãààð ºäºðò 3 óäàà, ýñâýë ÀÖÖ
200ìã õîíîãò 4 óäàà)-èéã õýðýãëýíý.
Ãóóðñàí õîîëîé, óóøèãíû õýñýã ãàçðûí õàìãààëàõ òîãòîëöîîã
ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð Â á¿ëãèéí âèòàìèí óóõ, ýñâýë òàðèàãààð,
âèòàìèí À-Å 1 ¿ðëýýð õîíîãò 3 óäàà, ýñâýë ýññåíöèàëü 1õ3 óäàà,
àñêîðáèíû õ¿÷èë 2 ã õîíîãò óóõààð, ðóòèí 2 ã óóõààð)
Õóóðàé øàíàëãààòàé õàíèàõ ¿åä õàíèàëãà äàðàõ íàðêîòèê
áóñ ýì ëèáåêñèí 1 òàá õîíîãò 3 óäàà ýñâýë áðîíõîöèí õîîëíû
õàëáàãààð 3 óäàà óóëãààä, ¿ð ä¿íã¿é áîë íàðêîòèê ¿éë÷èëãýýòýé
(äèîíèí, êîäåéí) ýì áîãèíî õóãàöààíä õýðýãëýíý.
Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ - àñòìà òºñò øèíæ èëðýõ ¿åä ãóóðñàí
õîîëîéã òýëýõ ýìèéí á¿ëãýýñ ñàëüáóòàìîëûã íýã óäààä 2-4
òóíãààð (0.04ìã) 6 öàãèéí çàéòàé öàöëàãààð, ýñâýë ýóôèëëèí
0.15 ºäºðò 3 óäàà óóõ, õ¿íä õýëáýðèéí ¿åä 2.4% ýóôèëëèíûã
5-10.0 ìë ñóäñààð òàðüæ õýðýãëýíý.
Öýýæýýð ºâäºõ ¿åä àíàëüãèí 50%-2.0 ìë áóë÷èíä òàðèõ, ýñâýë
íîâîêàéíòàé ýëåêòðîôîðåç õèéíý.
Ãÿëòàíãèéí õºíäèéä øèíãýí õóðèìòëàãäâàë ãÿëòàíãèéí õàòãàëò
õèéæ øèíãýíèéã ãàäàãøëóóëíà.
Ç¿ðõ ñóäàñíû äóòàãäëûí øèíæ èëýðâýë êîðäèàìèí 1-2 ìë
àðüñàí äîð òàðèõ, ýñâýë 0.025 % äèãîêñèí 0.5-1ìë ñóäñààð;
Íîéðã¿éäýë èëýðâýë íàòðè áðîìèäèéí 3% óóñìàë àìíû
õàëáàãààð õîíîãò 3 óäàà, ýñâýë ñåäóêñèí 0.05ã óíòàõûí ºìíº;
Áàíê, ãîð÷è÷íèê, äîðãèîíò èëëýã, çºâ õàíèàëãàõ, öýð ãàäàãøëàõ
äðåíàæ áàéðëàëä îðóóëàõ.
Áèåèéí õàëóóí áóóæ, õîðäëîãî òàéëàãäñàí ¿åä óòëàãà,
ýëåêòðîôîðåç, äèàòåðìè, ÓÂ× øàðëàãà, ç¿¿ òººí¿¿ð ýì÷èëãýý
õèéíý.
Ýì÷èëãýýíèé áèå ÷èéðýãæ¿¿ëýõ äàñãàë, àìüñãàëûí äàñãàë, íàð,
óñ, àãààðààð ÷èéðýãæ¿¿ëýõ, àéðàã ýì÷èëãýý, àìðàëò ñóâèëàë
ýì÷èëãýý õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:22 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

2. ÓÓØÈÃÍÛ ÖÎ×ÌÎà ÕÀËÄÂÀÐÛÍ ÄÅÑÒÐÓÊÖÈ (ÓÖÕÄ)
Òîäîðõîéëîëò

ªâºðìºö áóñ õàëäâàðûí øàëòãààíû óëìààñ óóøèãíû ýä
¿õæèõ áà çàäðàõ áàéäëààð èëýðäýã ýìãýã ïðîöåññèéã óóøèãíû
öî÷ìîã õàëäâàðûí äåñòðóêöè ãýíý. Óóøèãíû èäýýëæ, ¿õæèë
áîëñîí ýä íü ýð¿¿ë ýäýýñýý çààãëàãäñàí õºíäèé ¿¿ñãýæ
õýëáýðæèõèéã óóøèãíû áóãëàà ãýäýã. Õàðèí óóøèãíû ýäèéí
¿õæèë, çàäðàë íü èõ õýìæýýíèé òàëáàéã õàìðàí, òîäîðõîé
õèë çààãã¿é áîëîõûã óóøèãíû èëæðýë ãýíý.

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

Óóøèãíû öî÷ìîã õàëäâàðûí äåñòðóêöèéí øàëòãààí íü
àýðîáûí íÿí, íºõöºëò àíàýðîáûí ãðàìì ñºðºã íÿí, ñïîð
¿¿ñãýäýãã¿é àíàýðîáûí íÿí (60%) áàêòåðîèä, ôóçîáàêòåð,
àíàýðîáûí êîêê, 캺ãºíöºð, àêòèíîìèöåò, ýãýë áèåòýí
áàéäàã.
Ýìíýë ç¿é - á¿òöèéí õýëáýðýýð íü: èäýýò áóãëàà, èëæðýëò
áóãëàà, óóøèãíû èëæðýë ;
Øàëòãààíààð: (¿¿ñãýã÷èéí òºð뺺ñ õàìààðíà.) àýðîá áà
(ýñâýë) íºõöºëò àíàýðîá íÿíãààð ¿¿ñãýãäñýí; çºâõºí àíàýðîá
íÿíãààð ¿¿ñãýãäñýí; aýðîá - àíàýðîá íÿíãààð õàâñàð÷
¿¿ñãýãäñýí; íÿíãèéí áóñ ãàðàëòàé ¿¿ñãýã÷ýýð ¿¿ñãýãäñýí
(캺ãºíöºð, ýãýë áýåòýí ã.ì.)
Ýìãýã æàìààð (õàëäâàðëàñàí ìåõàíèçì) íü: Ãóóðñàí
õîîëîéãîîð, öóñààð õàëäâàð òàðõàõ, ãýìòëèéí óëìààñ, õºðø
çýðãýëäýý ýðõòýí, ýäèéí èäýýò ººð÷ëºëò øóóä íýâòðýõòýé
õîëáîîòîé;
Òàðõàëòààð íü: íýã òàëûí, õî¸ð òàëûí; ãàíö òîîíû, îëîí
òîîíû;
Áàéðëàëààð íü: òºâèéí áàéðëàëòàé, çàõûí áàéðëàëòàé;
Ýìíýë ç¿éí õ¿íä õºíãºíèé èëðýëèéí çýðãýýð íü: õºíãºí,
õ¿íäýâòýð, õ¿íä, ìàø õ¿íä;
ßâöààð: öî÷ìîã, öî÷ìîãäóó, àðõàã;
Õ¿íäðýë: õ¿íäðýëã¿é, õ¿íäðýëòýé;

Àíãèëàë

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 73

73

5/25/2005 3:47:22 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Óóøèãíû áóãëàà, óóøèãíû èëæðýëèéí ýìíýë ç¿éí ÿëãàà
Óóøèãíû áóãëàà
Áóãëàà ¿¿ñýõ ¿å
øàò

Óóøèãíû èëæðýë

Áóãëàà íýýãäýõ ¿å
øàò
Çîâèóð

÷è÷ð¿¿äýñòýé,
ºíäºð
õàëóóðíà,
èõ õºëºðíº,
àìüñãàë àâàõ
¿åä öýýæýýð
ºâäºíº, õóóðàé,
ýñâýë áàãà
õýìæýýíèé
öýðòýé õàíèàíà,
ÿäàðíà, áèå
ñóëàðíà.

àì ä¿¿ðýí
èäýýòýé, ºìõèé
¿íýðòýé, èõ
õýìæýýíèé öýðòýé
õàíèàíà (õîíîãò
100- 500 ìë).

ªíäºð õàëóóðíà, ÷è÷ð¿¿äýñ
õ¿ðíý,
õàíèàíà,
ºìõèé
¿íýðòýé, èäýýò öýðòýé õàíèàíà.
Àìüñãààäíà. Öýýæýýð ºâäºíº.
Òóðíà, ÿäàðíà, áèå ñóëàðíà,
õîîëîíä äóðã¿é, ç¿ðõ äýëñýíý,
òîëãîé ýðãýõ, ÷èõ øóóãèõ,
äîòîð ìóóõàéðàõ çýðýã èäýýò
õîðäëîãûí
øèíæ¿¿ä
òîä
èëýðíý.

Áîäèò ¿çëýãò

Àðüñ öîíõèéíî.
Öýýæ òîãøèõîä
ýìãýãòýé òàëä
òîãøèëòûí
àâèà ä¿ëèé.
Óóøèã ÷àãíàõàä
àìüñãàë ñóë,
øèð¿¿ññýí,
çàðèìäàà
ýìãýã ãóóðñàí
õîîëîéí
àìüñãàëòàé.

74

02_pulmonolgy last.indd 74

ªâ÷òºíèé áèåèéí
áàéäàë ñàéæèð÷
õàëóóí áóóð÷,
õîðäëîãûí
øèíæ¿¿ä áàãàñ÷,
àðèëíà. Öýýæ
òîãøèõîä ýìãýãòýé
òàëä òîãøèëòûí
àâèà ä¿ëèéâòýð,
õýíãýðãýíòýé.
Óóøèã ÷àãíàõàä
ýìãýãòýé õýñýãò
æèæèã, äóíä
öýâð¿¿ò íîéòîí
õýðæèãí¿¿ðòýé.

Èäýýò õîðäëîãî, ñóäàñíû
äóòàãäàë, àìüñãàëûí
äóòàãäëûí øèíæ¿¿äòýé.
Óóøèã òîãøèõ ¿çëýãýýð
ýìãýãòýé õýñýãò òîãøèëòûí
àâèà ä¿ëèéâòýð (á¿äýã), Ýìãýã
ººð÷ëºëò ãÿëòàí ðóó íýâ÷ñýí
¿åä öýýæ òýìòðýõ ¿åä áîëîí
òîãøèõ ¿åä ºâäºëò èëðýõ
Óóøèã ÷àãíàõàä ýìãýãòýé
õýñýãò ºâ÷íèé ýõíèé ºäð¿¿äýä
ýìãýã ãóóðñàí õîîëîéí àìüñãàë
ñîíñîãäîíî. Õºíäèé ¿¿ñýõ
¿åýñ öóëöàíãèéí àìüñãàë ñóë
ñîíñîãäîíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:22 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð, àíàìíåç, áîäèò
¿çëýã, áîëîìæòîé áîë öóñíû
åðºíõèé
øèíæèëãýý
(öàãààí
ýñèéí òîî õýò èõñýõ, öàãààí
ýñèéí òîìú¸î ç¿¿í òèéø õýò
õàçàéõ, íåéòðîôèëèä õîðäëîãûí
ìºõëºã¿¿ä èëðýõ, öóñ áàãàäàëòûí
øèíæ¿¿ä ãàð÷ áîëíî.), öýðíèé
åðºíõèé
øèíæèëãýý
(õî¸ð,
óóøèãíû èëæðýëèéí ¿åä 3 ¿åòýé
öýð, ìèêðîñêîïò óÿí øèðõýã,
õîëèìîã
íÿíãóóä), öýðíèé
áàêòåðèîëîãèéí
øèíæèëãýý
(Ãðàìûí áóäàëòòàé áàêòåðèîñêîïò
àíàýðîá íü ýýð¿¿ë, ñïèðàëü
õýëáýðòýé íÿíãóóä õàðàãäàíà),
öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó
)
øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé
óóøèãíû áóãëààã îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öóñíû
åðºíõèé
øèíæèëãýý,
öýðíèé
åðºíõèé
øèíæèëãýý
(óÿí øèðõýã, õîëèìîã íÿíãóóä),
öýðíèé
áàêòåðèîëîãèéí
øèíæèëãýý,
öýýæíèé
ðåíòãåí
(çóðàã ýãö, õàæóó) øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé
óóøèãíû
áóãëààã
îíîøèëíî. Áèò¿¿ áóãëàà, äðåíàæ
õàíãàëòòã¿é
óóøèãíû
áóãëàà,
óóøèãíû èëæðýëèéã öóñ, øýýñýíä
áàêòåðèîëîãèéí
øèíæèëãýý,
öóñíû áèîõèìèéí øèíæèëãýýãýýð
¿ðýâñëèéí
¿ç¿¿ëýëò¿¿ä
òîäîðõîéëæ, áóñàä ºâ÷íººñ ÿëãàí
îíîøèëíî. ̺í áóñàä ýðõòýí
òîãòîëöîîíû ¿éë àæèëëàãààíû áà
á¿òöèéí ººð÷ëºëòèéí øèíæèéã
õýâëèéí
õýò
àâèà,
ç¿ðõíèé
öàõèëãààí áè÷ëýã, áóñàä íýìýëò
øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý
Ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì: Óóøèãíû öî÷ìîã õàëäâàðûí
äåñòðóêöèòýé ºâ÷òºí çààâàë õýâòðèéí äýãëýì ñàõèíà. Ýíý ºâ÷èí ¿¿ñýõ ¿å
øàòàíä õàëäâàðûí ýñðýã ýì÷èëãýý, ýìãýã æàìûí ºâ÷òºíèé äàðõëàà áèåèéí
ýñýðã¿¿öýë ñàéæðóóëàõ, õîðäëîãî òàéëàõ, õ¿íäðýëèéí ýñðýã ýì÷èëãýýã
ãîëëîí õèéíý. Óóøèãíû öî÷ìîã õàëäâàðûí äåñòðóêöè íýýãäýõ ¿å øàòàíä
äýýðõè ýì÷èëãýýíèé ñóóðèí äýýð èäýýò õºíäèéí äðåíàæèéã ñàéæðóóëàõ
(öýð õîâõëîõ, øèíãýëýõ ýì, äîðãèîíò èëëýã, äðåíàæ áàéðëàë), õºíäèéã
óãààõ àðãà õýìæýý àâíà. Ýíý ¿åä ýìèéí ýì÷èëãýý, áàãàæèéí òóñëàìæòàé
ýì÷èëãýý, ìýñ àæèëáàðò ýì÷èëãýýã õîñëóóëàí õèéíý. Óóøèãíû öî÷ìîã
õàëäâàðûí äåñòðóêöèéí õ¿íä õýëáýð, õ¿íä ÿâöòàé, õ¿íäðýë ãàðàõ ¿åä ìýñ
çàñëûí òàñàãò øèëæ¿¿ëýí ýì÷èëíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 75

75

5/25/2005 3:47:23 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Õàëäâàðûí
ýñðýã
ýì÷èëãýý

Õîðäëîãî
òàéëàõ

Äàðõëàà
îðëóóëàõ
ýì÷èëãýý:
Äàðõëàà
äýìæèõ
ýì÷èëãýý
Øèíæ
òýìäãèéí
ýì÷èëãýý
Ãóóðñàí
õîîëîéí
äðåíàæèéí
¿éë
àæèëëàãààã
ñàéæðóóëàõ
ýì÷èëãýý
Õ¿íäðýëèéí
ýñðýã
ýì÷èëãýý

76

02_pulmonolgy last.indd 76

Àìïèöèëëèí 1-2 ñàÿ ÅÄ 4-6 öàãààð, ãåíòàìèöèí 80 ìã
8 öàãààð áóë÷èíä,ýñâýë öåôàçîëèí (êëàôîðàí) 1ã 6-8
öàãààð ñóäñààð 2-3 ýìèéí õîñëîë áàéäëààð õýðýãëýõ
íü ¿ð ä¿íòýé áàéäàã. Ñïîð ¿¿ñãýäýãã¿é àíàýðîá íÿíãààð
ÓÖÕÄ ¿¿ñãýãäñýí ¿åä íèòðîèìèäàçîëûí ìåòðîíèäàçîë
0.25ã 6 öàãààð óóõààð, ýñâýë ìåòðîãèë 100 ìë ñóäñààð
äóñëààð 6 öàãààð ëåâîìèöåòèíèéã õýðýãëýõýä ¿ð
ä¿íòýé áàéäàã. Àìüñãàëûí çàìûí âèðóñèéí õàëäâàð
ÓÖÕÄ-èéã ¿¿ñãýõýä íºëººëñºí áîë òîìóóãèéí ýñðýã
ãàììàãëîáóëèíûã áóë÷èíä òàðüæ õýðýãëýíý. Êóðñ
ýì÷èëãýý 5-7 õîíîã. Ïàðàãðèïï, àäåíîâèðóñ, ÐÑ
âèðóñèéí õàëäâàðûí ¿åä êîðèéí ýñðýã ãàììàãëîáóëèí
òàðüæ õýðýãëýíý.
Àìèí õ¿÷ëèéí óóñìàë (äîëèàìèí, ïàíàìèí, àìèêîí),
àëüáóìèí (100ìë 7 õîíîãò 2 óäàà), ãåìîäåç, ïîëèãëþêèí,
ðåîïîëèãëþêèí, äåêñòðàí, 0.9% íàòðè õëîðèä, 5%
ãëþêîçûí óóñìàë, Ðèíãåðèéí óóñìàë, ìºí óóðàã çàäëàã÷
ôåðìåíòèéí èäýâõèæëèéã äàðàõ çîðèëãîîð êîíòðèêàë,
ãîðäîêñ ñóäñàíä äóñëààð òàðüæ õýðýãëýíý.
Ñòàôèëîêîêêèéí ¿¿ñãýãäñýí áàéæ áîëçîøã¿é ¿åä
ñòàôèëîêîêêèéí ýñðýã ãàììà ãëîáóëèí áóë÷èíä
òàðèõ, ÓÖÕÄ-èéí õ¿íä ÿâöòàé ¿åä ýð¿¿ë õ¿íèé ãàììà
ãëîáóëèí, øèíý öóñ, ïëàçì þ¿ëæ õýðýãëýíý.
ÓÖÕÄ ñóíæðóó ÿâöòàé áîëîõ ¿åä òèìàëèí 2.ìë áóë÷èíä
òàðüæ õýðýãëýíý.
Àìüñãàëûí äóòàãäëûí ¿åä õ¿÷èëòºðºã÷ ýì÷èëãýý õèéíý.
Ç¿ðõíèé äóòàãäëûí ¿åä ç¿ðõíèé ãëèêîçèä (ñòðîôàíòèí
0.05%-1ìë, ýñâýë äèãîêñèí 0.025%-1ìë) õýðýãëýíý.
Ýíý çîðèëãîîð öýð øèíãýëýõ, öýð õîâõëîõ ýìèéã
(3% êàëè éîäèäûí óóñìàë 15ìë õîíîãò 3 óäàà ýñâýë
áðîìãåêñèí 8ìã õîíîãò 3 óäàà óóõààð õýðýãëýíý.
ªâ÷òºíã ºäºðò 8 - 10 óäàà äðåíàæ áàéðëàëä îðóóëæ
áàéðëóóëíà. ̺í ãóóðñàí õîîëîéí äóðàíãààð óãààõ
(õàëäâàðûí ýñðýã, àíòèñåïòèê óóñìàë öàöàõ) ýì÷èëãýý
õèéíý.
Õàëäâàð-õîðäëîãî, àìüñãàëûí äóòàãäàë, óóøèãíû
õàâàí, ñóäñàí äîòîð öóñ ò¿ãìýë á¿ëýãíýõ õàì øèíæ,
íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí àìüñãàë äóòàãäëûí õàì øèíæ,
óóøèãíû öóñ àëäàëòûí ¿åä õèéãäýõ ýì÷èëãýýã îíîøèéí
äàãóó õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:23 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý

Óóøèãíû ñåãìåíò, äýëáýí òàéðàõ ìýñ àæèëáàðûã
ºâ÷òºíä áýëòãýë ýì÷èëãýý õèéæ, ìýñ çàñëûí òàñàãò
¿éëäýíý.
Áóìáà, ãè÷, äîðãèîíò èëëýã, çºâ õàíèàëãàõ, öýð
ãàäàãøëàõ äðåíàæ áàéðëàëä îðóóëàõ. Áèåèéí õàëóóí
áóóð÷, õîðäëîãî òàéëàãäñàí ¿åä óòëàãà, ýëåêòðîôðåç,
äèàòåðìè, ÓÂ× øàðëàãà, ç¿¿ òººí¿¿ð ýì÷èëãýýíýýñ
ñîíãîæ õèéíý.
Ýì÷èëãýýíèé áèå ÷èéðýãæ¿¿ëýõ äàñãàë, àìüñãàëûí
äàñãàë, íàð, óñ, àãààðààð ÷èéðýãæ¿¿ëýõ, àìðàëò
ñóâèëàë

Ôèçèê
ýì÷èëãýý

ͺõºí
ñýðãýýõ
ýì÷èëãýý

3. ÃÓÓÐÑÀÍ ÕÎÎËÎÉÍ ÖÎ×ÌÎà ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò

Ãóóðñàí õîîëîéí õàíûí ñàëñò á¿ðõ¿¿ëä öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí
ººð÷ëºëòººð ÿâàãäàõ áà ýíý íü èõýâ÷ëýí ººðºº íàìæèæ,
á¿ðýí ýäãýðýë, ¿éë àæèëëàãààíû ñýðãýëòýýð òºãñäºã
ºâ÷íèéã ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñýë ãýíý. Çàðèìäàà
ýíý ºâ÷íèé ¿åä ¿ðýâñýë íü ãóóðñàí õîîëîéí áóñàä
äàâõàðãûã õàìàð÷, óëìààð õàíûã íü á¿õýëä íü ãýìòýýäýã.

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

Ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí çîíõèëîí ¿¿ñãýäýã
øàëòãààí íü âèðóñèéí õàëäâàð 80-90% íü òîìóóãèéí À,
 âèðóñ, èæ òîìóóãèéí âèðóñ, àäåíîâèðóñ, ðèíîâèðóñ, ÐÑ
âèðóñ áàéäàã. ̺í ñòðåïòîêîêêèéí íÿí, òºäèéã¿é äàðõëàà
ñóëòàé íàñàíä õ¿ðýã÷èä, õ¿¿õä¿¿äýä ìèêîïëàçì, õëàìèäè
íü ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéã ¿¿ñãýäýã.
Øàëòãààíààð íü:
Áèîëîãèéí õ¿÷èí ç¿éëýýð ¿¿ñãýãäñýí (Âèðóñèéí, âèðóñ áàêòåðèéí, ìèêîïëàçìûí, ïàðàçèòèéí); Õèìè, ôèçèêèéí
õ¿÷èí ç¿éëýýð ¿¿ñãýãäñýí; Õàëóóí õ¿éòýí óëèðëûí
íºëººãººð ¿¿ñãýãäñýí; Øàëòãààí íü òîäîðõîéã¿é; õàâñàðñàí
øàëòãààíààð ¿¿ñãýãäñýí ãýæ àíãèëíà.
Ýìãýã æàìààð íü: Àíõäàã÷, Õî¸ðäîã÷;
Ãóóðñàí õîîëîéí ãýìòñýí ò¿âøèíãýýð íü:
Öàãààí ìºãººðñºí õîîëîé, ãîë ãóóðñàí õîîëîéã äàâàìãàéëàí
ãýìòýýñýí; äóíä ýðýìáèéí ãóóðñàí õîîëîéã äàâàìãàéëàí
ãýìòýýñýí; æèæèã ýðýìáèéí ãóóðñàí õîîëîéã äàâàìãàéëàí
ãýìòýýñýí;
¯ðýâñëèéí øèíæ ÷àíàðààð íü:
óëàéëòàò ¿ðýâñýë, èäýýò ¿ðýâñýë;
¯éë àæèëëàãààíû îíöëîãîîð: áºãëºðºëòã¿é, áºãëºðºëòòýé
ªâ÷íèé ÿâöààð: öî÷ìîã. ñóíæðóó, äàõèëòàò ÿâöòàé ;

Àíãèëàë

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 77

77

5/25/2005 3:47:24 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ýìíýë ç¿éí îíöëîã
Ýìíýë ç¿éí øèíæ¿¿ä
Åðºíõèé õîðäëîãûí
Ãóóðñàí õîîëîéí ¿ðýâñëèéí
Õóóðàé ýñâýë ñàëñàðõàã öýðòýé
Òîëãîé ºâäºõ, á¿õ áèå
õàíèàëãàíà. ¯ðýâñýë òºâºíõèéã
øàõèð÷ ºâäºõ, ÿäðàõ, áèå
ãóóðñàí õîîëîéòîé íýãýí çýðýã
ñóëðàõ, óóö íóðóó, ìº÷äèéí
õàìàðâàë õàíèàëãà íü “õóöóóëàõ”
áóë÷èí õºíä¿¿ðëýõ, õºøèõ,
øèíæòýé áîëíî. ̺í íàéòààõ,
õàëóóðàõ, õîîë óíäàíä
õàìðààñ óñ ãàðàõ, õîîëîé ñýðâýãíýæ
äóðã¿é áîëîõ, ñóáôåáðèëü
çàãàòíàõ, ñººõ õàíèàëãàõàä öýýæýýð
õàëóóðàõ, áàêòåðèéí
ºâäºõ çîâèóð õýëíý. Æèæèã ýðýìáèéí
õàëäâàð õàâñðàõ ¿åä, ýñâýë
ãóóðñàí õîîëîéã ¿ðýâñýë õàìàðñàí
óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëýýð
áîë àìüñãàë ãàðãàõàä ñààäòàé
õ¿íäýðñýí ¿åä îëîí õîíîã
àìüñãààäàíà, öººí òîõèîëäîëä
÷è÷ð¿¿äýñòýé ºíäºð (39-40
õºõðºõ, àìüñãàë áà÷óóðàõ çîâèóð
õýì ò¿¿íýýñ äýýø) õàëóóðíà.
ãàðíà.
Áîäèò ¿çëýãò:
Öýýæ õàðàõ, òýìòðýõ ¿çëýãò îíö
ººð÷ëºëòã¿é, äóóíû äîðãèî õýâèéí.

ªâ÷òºíèé áèåèéí åðºíõèé
áàéäàë ºíäºð õàëóóíòàé ¿åä
õ¿íäýâòýð, áóñàä ¿åä ãîëäóó
äóíä çýðýã áàéíà.
õàìàð óëàéñàí,
íóñ ãîîæñîí, àìüñãààäñàí,
õºëñ íü áóðçàéñàí, àðüñ
óëàéñàí ýñâýë öàéâàð
ºíãºòýé çàðèìäàà õºõ
òóÿàòàé ÷èéãëýã áàéíà.

Óóøèã òîãøèõîä óóøèãíû òîä
÷èìýýòýé. Óóøèã ÷àãíàõàä öóëöàíãèéí
àìüñãàëòàé, ýñâýë øèð¿¿ññýí àìüñãàë
ñîíñîãäîíî. Çàðèìäàà ãýìòñýí ãóóðñàí
õîîëîéí ò¿âøèí, ø¿¿ðëèéí áàéäëààñ
õàìààð÷ äóíä, òîì öýâð¿¿ò íîéòîí
õýðæèãí¿¿ð, èñãýðñýí ä¿íãýíýñýí
õóóðàé õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãäîíî.
Õàðèí
òºãñãºëèéí
ãóóðñàíöàðóóä
¿ðýâññýí áîë òîãøèõîä õàéðöãàí
÷èìýýòýé,
÷àãíàõàä
öóëöàíãèéí
àìüñãàë ñóëàðñàí èñãýðñýí ä¿íãýíýñýí
õóóðàé õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãäîíî.
Ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ¿åä
áóñàä ýðõòýíèé òàëààñ ººð÷ëºëò áàðàã
ãàðäàãã¿é.

78

02_pulmonolgy last.indd 78

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:24 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî:
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð,
àíàìíåç, áîäèò
¿çëýãýýð îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Ñóíæðóó ÿâöòàé, äàõèëòàò ÿâöòàé ãóóðñàí
õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéã öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý, öýðíèé åðºíõèé øèíæèëãýý, öýðíèé
áàêòåðèîëîãèéí øèíæèëãýý, öýýæíèé ðåíòãåí
(çóðàã ýãö, õàæóó) øèíæèëãýýíèé òóñëàìæòàé
áóñàä ºâ÷íººñ ÿëãàí îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý:
ªâ÷òºíã èõýâ÷ëýí ãýðýýð íü ýì÷èëíý. ªâ÷íèé èä ¿åä õýâòðèéí äýãëýì
áàðèìòàëíà. ªâ÷òºíèé õýâòýæ áóé ºðºº òàñàëãàà äóëààí, ñàðóóëõàí
òîõèëîã, àãààðæèëò ñàéòàé, ÷èéãëýã, øóóãèàíã¿é áàéõ ¸ñòîé. ªâ÷òºíèéã
òàéâàí íîéðñîõ, ñýòãýë ñàíààíû òàéâàí áàéäàëä ýì÷ë¿¿ëýõ íºõöºëèéã
õàíãàñàí áàéõ õýðýãòýé.
Ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ýõíèé ¿åä ãîëäóó øèíæ
Øèíæ
òýìäãèéí ýì÷èëãýý õèéíý. ¯¿íä: ïàðàöåòàìîë 0.5ã 6 öàãààð,
òýìäãèéí
õëîðôåíàìèí 0.04ã 6 öàãààð óóõààð, ýñâýë ìèêñàãðèïï 0.5ã 6
ýì÷èëãýý

Õàëäâàðûí
ýñðýã
ýì÷èëãýý

öàãààð óóëãàíà. 0.9% íàòðè õëîðèäûí óóñìàë, 2%-èéí ñîäûí
óóñìàëààð óòëàãà õèéõ. Çàðèì òîõèîëäîëä õàíèàëãà äàðàõ,
ãóóðñàí õîîëîé ºðãºñºõ ¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿äèéã õýðýãëýíý.
(Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýýã õàð.)
Òîìóóãèéí âèðóñýýð ¿¿ñãýãäñýí ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã
¿ðýâñëèéí ¿åä âèðóñèéí ýñðýã áýëäìýë ðåìàíòàäèíûã õýðýãëýíý.
Ìèêîïëàçì, õëàìèäèéí ýñðýã ýðèòðîìèöèí 0.5 6 öàãààð 57 õîíîã óóëãàíà. Áóñàä íÿíãèéí õàëäâàðûí ¿åä ïåíèöèëëèí
(500.000 -1.000.000 íýãæýýð 6 öàãààð 5-7 õîíîã áóë÷èíä òàðèõ),
ýñâýë ñóëüôàíèëàìèäûí á¿ëãèéí (ñóëüôàäèìåòîêñèí, ñîòðèìåêñàçîë, ñåïòðèí, áèñåïòîë) ýì¿¿äýýñ õýðýãëýíý.

Âèòàìèí
ýì÷èëãýý

ªâ÷íèé ýõíèé ºäð¿¿äýä âèòàìèí Ñ 5%- óóñìàëûã óóõààð øèíæ
òýìäãèéí ýì÷èëãýýòýé õàìò õýðýãëýíý. Óëìààð âèòàìèí Â-èéí
á¿ëãèéí êîìïëåêñ, ïîëèâèòàìèí, ìóëüòèâèòàìèí, ðåòèíîë /A
âèòàìèí/, òîêîôåðîë (E) óóõààð ºãíº.

Ôèçèê
ýì÷èëãýý

Ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ¿åä ôèçèê ýì÷èëãýýã ºðãºí
õýðýãëýíý. ªâ÷íèé ÿâö õºíãºí ¿åä öàãààí ìºãººðñºí õîîëîé
áîëîí ãóóðñàí õîîëîéí ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí öóñàí õàíãàìæèéã
ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð öýýæèéã õýò ÿãààí òóÿàãààð /ÓÔÎ/ 5 -10
óäàà øàðëàãà õèéæ, ºâ÷íèé ÿâö õ¿íä ¿åä äèàòåðìè ºäºð á¿ð
õèéíý. ̺í ñîëëþêñ 20-30 ìèíóòààð ºäºðò 1-2 óäàà õýðýãëýõ
íü èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áàéíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 79

79

5/25/2005 3:47:25 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Öýð õîâõëîõ, øèíãýëýõ ýì
Öýð õîâõëîõ ýì
Ðåôëåêñèéí Øèìýãä¿¿ëýõ
çàìààð
¿éë÷èëãýýòýé
¿éë÷ëýõ
÷èãàòóññèí
15 ìë ºäºðò
3 óäàà óóõ,
÷èòàìîí 1
òàá ýñâýë
15 ìë

êàëèéí èîäèä
3% -èéí
óóñìàë 15 ìë
ºäºðò 3 óäàà

Óóðàã
çàäëàã÷
ôåðìåí
ò¿¿ä
òðèïñèíû
óóñìàëûã
óòëàãààð

Öýð øèíãýëýõ ýì
Öèñòåéíû
Ìóêîðå
á¿ëýã
ãóëÿòîð

àöåòèë
öèñòåéí
(ÀÖÖ) 200
ìã õîíîãò 4
óäàà

Áðîì
ãåêñèí 8
ìã ºäºðò
3 óäàà

Ñàëñò
ø¿¿ðëèéã
øèíãýëýõ ýì
Ø¿ëòëýã ðàøààí
(óóõ), íàòðèéí
ãèäðîêàðáîíàò
0.5% -2.0% -èéí
óóñìàë (óòëàãà),
íàòðèéí õëîðèä
2% -èéí óóñìàë
(óòëàãà)

4. ÃÓÓÐÑÀÍ ÕÎÎËÎÉÍ ÁÀÃÒÐÀÀ (ÃÕÁ)
Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

80

02_pulmonolgy last.indd 80

Ãóóðñàí õîîëîéí ñàëñò á¿ðõýâ÷èä ýîçèíîôèë,
ìàñòîöèò, ëèìôîöèòûí íýâ÷äýñ ¿¿ñãýäýã ¿ðýâñýëò
ºâ÷èí. Ýìíýë ç¿éä áà÷óóðàõ, öýýæ äàâ÷äàõ àìüñãàë
áîîãäîõ çýðýã ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ øèíæýýð
èëýðäýã áºãººä ýíý íü àÿíäàà, ýñâýë ýìèéí íºëººãººð
òàâèãääàã ºâ÷íèéã ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà ãýíý.
Ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðààã îëîí øàëòãààí ¿¿ñãýäýã.
Øàëòãààíûã äîòîð íü ãàäààä áà äîòîîä øàëòãààí ãýæ
åðºíõèéä íü 2 àíãèëíà.
Äîòîîä øàëòãààí: äàðõëàëûí áîëîí äîòîîä
ø¿¿ðëèéí òîãòîëöîî, óðãàë ìýäðýëèéí òîãòîëöîî,
ãóóðñàí õîîëîéí ìýäðýã ÷àíàð, óóøèãíû ñóäàñíû
ýíäîòåëè, ìàñòîöèòûí òîãòîëöîî, àðàõèäîíû
ìåòàáîëèçì, β-àäðåíîðåöåïòîðûí ¿éë àæèëëàãààíû
àëäàãäàë, óäàìøëûí õ¿÷èí ç¿éë áàãòàíà.
Ãàäààä øàëòãààí: óðãàìëûí òîîñîíöîð, øàâüæ,
àõóéí áîëîí ¿éëäâýðèéí òîîñîíöîð, ýïèäåðìèéí
ãàðàëòàé (àìüòíû ¿ñ, àðüñ, õàã, çóíãàã, õºëñ,
øóâóóíû ºä ãýõ ìýò), 캺ãºíöºð, ýìèéí (àíòèáèîòèê,
¿ðýâñëèéí ýñðýã àñïèðèí, ò¿¿íèé òºðëèéí ýì), õîîë
õ¿íñíèé àëëåðãåí ãýõ ìýò îëîí àëëåðãåíû õ¿÷èí
ç¿éë õàìààðíà. Àìüñãàëûí çàìûí õàëäâàð. ¯¿íä:
àìüñãàëûí çàìûí âèðóñèéí õàëäâàð, áàãà íàñàíä
ºâ÷èëñºí æèæèã ýðýìáèéí ãóóðñàí õîîëîéí ¿ðýâñýë,
õºõ¿¿ë õàíèàä ãîë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:25 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Àíãèëàë

ªâ÷íèé ÿâöààð íü: õàðüöàíãóé ýð¿¿ë õ¿ì¿¿ñ,
áàãòðàëûí óðüòàë ¿å, áàãòðàëûí ¿å;
Ýìãýã æàìààð íü: äàðõëàëûí, äàðõëàëûí áóñ
(õàðøëûí, õàëäâàð-õàðøëûí, äààâðûí, ìýäðýëñýòãýöèéí, àóòîèììóííû, àäðåíýðã õýëáýð, õîëèíýðã
õýëáýð, ãóóðñàí õîîëîéí àíõäàã÷ õýò ìýäðýãøèë);
¯å øàòààð íü: ñýäðýëèéí ¿å, á¿ðýí áóñ íàìæèëòûí
¿å, òîãòâîðòîé íàìæèëòûí ¿åä;
Õ¿íäðýë: õºø¿¿í áàãòðàà, óóøèã òýëýãäýõ, óóøèãíû
äóòàãäàë, àòåëåêòàç, ïíåâìîòîðàêñ; Óóøèãíû áóñ:
ç¿ðõíèé áóë÷èíãèéí òýæýýëèéí õÿìðàë, óóøãèí ç¿ðõ,
ç¿ðõíèé äóòàãäàë;

Ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðààíû õ¿íä õºíãºíèé çýðýã
¯å øàò
4-ð øàò
Áàéíãûí
õ¿íä
Ñýäðýëòýé
3-ð øàò
Áàéíãûí
õ¿íäýâòýð
ñýäðýëòýé

2-ð øàò
Áàéíãûí
õºíãºí
ñýäðýë
1-ð øàò
Çàâñàðëàãàòàé õºíãºí
ñýäðàë

Øèíæ òýìäã¿¿ä
Øèíæ òýìäýã òîä
áàéíà. Áèåèéí
à÷ààëàë äààõ ÷àäâàð
áóóðñàí. Áàéíãûí
ñýäðýë.
ºäºð á¿ð øèíæ òýìäýã
ãàðíà. ªäºð á¿ð β2àãîíèñò õýðýãëýíý.
Áèåèéí à÷ààëàë
äààõ ÷àäâàð áóóðíà.
7 õîíîãò 2 óäàà
îëîí ºäðººð ñýäðýë
¿ðãýëæèëíý.
7 õîíîãò 2-îîñ äýýø
óäàà, ºäºð á¿ð áèø.
ñýäðýëèéí ¿åä
ôèçèêèéí à÷ààëàë
áóóðíà.
7 õîíîãò 1-2 óäàà
ñýäðýëèéí õîîðîíä
øèíæ òýìäýã
èëðýýã¿é. Ñýäðýë íü
áîãèíî. ÃÀ¯À õýâèéí.

غíèéí
áà÷óóðàë
Áàéíãà.

7 õîíîãò
1 óäàà

Ñàðä
2-îîñ
äýýø
óäàà
Ñàðä íýã
óäàà

Ãàäààä àìüñãàëûí ¿éë àæèëëàãàà
1 ñåêóíä äýõ îãöîì ãàðãàëòûí
àãààðûí ýçýëõ¿¿í (FEV1), àìüñãàë
ãàðãàëòûí õóðäíû ýçýëõ¿¿íèé
õýìæýý (PEF)60%, PEF õîíîãèéí
õýëáýëçýë  30%
1 ñåêóíä äýõ îãöîì ãàðãàëòûí
àãààðûí ýçýëõ¿¿í (FEV1), àìüñãàë
ãàðãàëòûí õóðäíû ýçýëõ¿¿íèé
õýìæýý (PEF)  60%-80%, PEF
õîíîãèéí õýëáýëçýë  30%

1 ñåêóíä äýõ îãöîì ãàðãàëòûí
àãààðûí ýçýëõ¿¿í (FEV1), àìüñãàë
ãàðãàëòûí õóðäíû ýçýëõ¿¿íèé
õýìæýý (PEF)80%,
PEF õîíîãèéí õýëáýëçýë 20-30%
1 ñåêóíä äýõ îãöîì ãàðãàëòûí
àãààðûí ýçýëõ¿¿í (FEV1), àìüñãàë
ãàðãàëòûí õóðäíû ýçýëõ¿¿íèé
õýìæýý (PEF)80%, PEF õîíîãèéí
õýëáýëçýë 20%

Àíõààðàõ ç¿éë: õºíãºí õýëáýðèéí ñýäðýëèéí ¿åä ºâ÷òºíèé àìü íàñàíä
àþóëòàé ñýäðýë ºã÷ áîëäîã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 81

81

5/25/2005 3:47:26 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿é:
Ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà ºâ÷èí íü Áàãòðààíû óðüòàë (äîõèî) ¿å, Áàãòðàà
õºäëºëèéí ¿å, Áàãòðàà òàâèãäàõ ¿å ãýñýí 3 ¿å øàòòàé ºðíºíº.
Õàðøëûí áîëîí õàëäâàð-õàðøëûí ÃÕÁ-íû îíîøëîãîîíû øàëãóóð
Õàðøëûí ÃÕÁ
Õàðøëûí áà óäàìøëûí
ºã¿¿ëýìæòýé.
Íàñ õàðüöàíãóé çàëóó
áàéõ (75-80% íü 30 õ¿ðòýë
íàñíûõàí áàéíà)
Öóñ áà öýðýíä ýîçèíîôèë
èõñýõ.
Àðüñíû õàðøëûí ñîðèë
ýåðýã áàéõ
Ñàëüáóòàìîëòîé ñîðèë
õèéõýä (1 ñåêóíä äýõü îãöîì
ãàðãàëòûí àãààðûí ýçýëõ¿¿í
(FEV1 ) 15%-èàð íýìýãäýõ)
ýåðýã áàéõ
Ñýäýýõ ñîðèë ýåðýã áàéõ
(õàìðûí, í¿äíèé ñàëñòûí,
öàöëàãûí àðãààð ýñâýë
ãóóðñàí õîîëîéí õýò
ìýäðýãøëèéã ìåòàõîëèí,
ýñâýë ãèñòàìèíààð ñýäýýõ )
Öóñàíä äàõü ºâºðìºö Ig Åèéí àãóóëàìæ íýìýãäýõ

Õàëäâàð-õàðøëûí ÃÕÁ
Ýìíýë ç¿é: çîâèóð, àíàìíåç, áîäèò ¿çëýãèéí
ººð÷ëºëò íü àìüñãàëûí çàìûí öî÷ìîã
õàëäâàð, ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñýë,
òîìóó, õàòãàà, óóøèãíû àðõàã ¿ðýâñëèéí
ñýäðýëòýé õîëáîîòîé.
Àìüñãàëûí äýýä çàì, õàìàð çàëãèóð, àìíû
õºíäèéä õàëäâàðûí ãîëîìò, õàìðûí óðòàé
áàéõ.
¯ðýâñëèéí ýñðýã ýì (àñïèðèí) -íä õàðøèëòàé
Öóñíû øèíæèëãýýíä ëåéêîöèòèéí òîî èõýñíý,
óëààí ýñèéí òóíàõ óðâàëûí õóðä ò¿ðãýñíý.
Öýðíèé øèíæèëãýýíä ñàëñò-èäýýò öýð áàéíà.
Öýðíèé íààëäöàíä íåéòðîôèëèéí ëåéêîöèò
ãàðíà, ýìãýã òºðºã÷ íÿí òîäîðõîéëîãäîæ áîëíî.
Öýýæíèé ðåíòãåí øèíæèëãýýíä óóøèãíû
¿ðýâñëèéí ¿åä ñ¿¿äýð ãàðàõ, õýñýã ãàçðûí áà
òàðõìàë óóøèã õàòóóðàõ øèíæ, õàìðûí äàéâàð
õºíäèéä ñ¿¿äýð ãàðíà.
Ãóóðñàí õîîëîé äóðàíäàõàä ãóóðñàí õîîëîéí
ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí ¿ðýâñëèéí øèíæ, ºòãºí
èäýýðõýã ø¿¿ðýëòýé, ãóóðñàí õîîëîéí óãààäàñò
íåéòðîôèëèéí ëåéêîöèò äàâàìãàéëàõ áà ýìãýã
òºðºã÷ íÿí òîäîðõîéëîãäîíî

Îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð, àíàìíåç,
áîäèò ¿çëýã, áîëîìæòîé
áîë öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý, öýðíèé åðºíõèé
øèíæèëãýýíèé òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý,
öýðíèé åðºíõèé øèíæèëãýý,
öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó)
øèíæèëãýý, õàìðûí äàéâàð
õºíäèéí ðåíòãåí øèíæèëãýý áóñàä
íýìýëò øèíæèëãýýíèé òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý

82

02_pulmonolgy last.indd 82

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:26 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

ÃÕÁ-íû ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì: Ñýäðýë (äàõèëò)-èéã öººð¿¿ëýõ, ÿàðàëòàé
òóñëàìæ øààðäàõ áàéäàëä õ¿ðãýõã¿é áàéõ, áèåèéí à÷ààëàë äààõ
÷àäâàðûã áóóðóóëàõã¿é áàéõ, ãàäààä àìüñãàëûí ¿éë àæèëëàãààíû
¿ç¿¿ëýëòèéã õýâèéí õýìæýýíýýñ áóóðóóëàõã¿é áàéõûã ýðìýëçýõ, ýìèéí
ãàæ íºëºº ãàðãàõã¿é áàéõ ¿éë ÿâö þì. Ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì:
ÃÕÁ-íû ýì÷èëãýý íü õ¿í á¿ðò òîõèðñîí, øàëòãààí, ýìãýã æàì, ýìíýë ç¿éí
õýëáýðèéí îíöëîãèéã õàðãàëçñàí áàéâàë çîõèíî.
Ãóóðñàí
õîîëîéí
áàãòðàëûí
¿åèéí /áîëîí
ñýäðýëèéí
¿åèéí/
ýì÷èëãýý

Ãóóðñàí
õîîëîéí
áàãòðàëààñ
ñýðãèéëýõ
ýì÷èëãýý

Ýìèéí
áóñ
ýì÷èëãýý

Áàãòàðñàí ¿åä õèéõ ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ãîë çîðèëãî áîë
ãóóðñàí õîîëîéí ãºëãºð áóë÷èíãèéí àãøèëòûã òàâèóëæ, ñàëñò
á¿ðõýâ÷èéí ¿ðýâñëèéã äàðæ, àãààð äàìæóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã
ñýðãýýõýä ÷èãëýíý. Ýíý çîðèëãîîð ãóóðñàí õîîëîéã ºðãºñãºõ
ñàëüáóòàìîë öàöëàãààð 2 òóí (0.04 ã) öàöëàãààð 6 öàãèéí
çàéòàé, ýñâýë ýóôèëëèí 2.4% 10 ìë ñóäñààð òàðèõ, ¿ðýâñëèéí
ýñðýã çîðèëãîîð ïðåäíèçîëîí óóõ, ýñâýë òàðèàãààð õýðýãëýäýã.
Àíòèãèñòàìèíû áýëäìýë óóõ, ýñâýë òàðèàãààð (äèìåäðîë 1%1 ìë òàðèõ, 0.05ã õîíîãò 6 öàãààð óóõ, ýñâýë õëîðôåíàìèí 0.04
ã 6 öàãààð óóõ)
Àòîïèéí õýëáýðèéí áàãòðààíû íàìæèëòûí ¿åä: 1.Øàëòãààíû
ýñðýã:
ãèïîñåíñèáèëèçàöè
ýì÷èëãýý
(òîäîðõîéëîãäñîí
àíòèãåíûã áàãààñ èõ òóíä øèëæ¿¿ëýõ õýðýãëýõ); 2.Ýìãýã
æàìûí: ¯ðýâñëèéí ýñðýã áýëäìýë – ïðåäíèçîëîí áàðèõ òóí 10
ìã óóõààð õýðýãëýõ; Ìàñòîöèòûí ìåìáðàíûã áýõæ¿¿ëýã÷ ýìêåòîòèôåí 1 ìã õîíîãò 2 óäàà óóõààð 2-3 ñàð;
Õàëäâàð-õàðøëûí õýëáýðèéí áàãòðààíû íàìæèëòûí ¿åä:
1.Øàëòãààíû ýñðýã: ãèïîñåíñèáèëèçàöè ýì÷èëãýý; Àñïèðèíû
áàãòðààíû ¿åä àñïèðèí 1/20 òóíãààñ ýõëýí õýðýãëýõ; Áèåèéí
à÷ààëëûí áàãòðààòàé áîë à÷ààëàëä áàãà áàãààð äàñãàõ;
Ñýòãýö, ìýäðýëèéí ãàðàëòàé áîë àóòîòðåíèíã êóðñ; Äààâðûí
ÃÕÁ áîë äààâàð íºõºõ (õÿíàëòòàé); Õîëèíåðãèéí áàãòðààòàé
¿åä õîëèíîëèòèê âåëëàäîíûã 1 øàõìàëààð îðîéä óóõààð,
àòðîâåíò öàöëàãààð õýðýãëýõ; 2.Ýìãýã æàìûí: ¯ðýâñëèéí
ýñðýã áýëäìýë – ïðåäíèçîëîí áàðèõ òóí 10 ìã óóõààð õýðýãëýõ;
Ìàñòîöèòûí ìåìáðàíûã áýõæ¿¿ëýã÷ ýì- êåòîòèôåí 1 ìã õîíîãò
2 óäàà óóõààð 2-3 ñàð;
Õàëäâàð õàðøëûí ÃÕÁ-íû ¿åä
õàëäâàðûí ýñðýã ýì÷èëãýýíä ãåíòàìèöèí 80 ìã 12 öàãààð
òàðèõ, ýñâýë àìïèöèëëèí óóõààð õýðýãëýíý. Íàìæèëòûí
ýì÷èëãýýã äîîðõè ñõåìèéí äàãóó õèéíý.
Ç¿¿ ýì÷èëãýý, öýãýí èëëýã
Ýñýðã¿¿öýëòýé áà àìüñãàë ò¿ãæñýí àìüñãàëûí äàñãàë
Ýì÷èëãýýíèé õîîë
Ðàøààí ñóâèëàë /Åñò, Øàðãàëæóóò /
Íàð, óñ, àãààðààð ÷èéðýãæ¿¿ëýõ

ªðãºí õýðýãëýãääýã ãóóðñàí õîîëîéã ºðãºñãºõ ýì¿¿ä

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 83

83

5/25/2005 3:47:27 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ýìèéí á¿ëýã
Ñèìïàòîìèìåòèêèéí
á¿ëýã: α, β1, β2
àäðåíåðã ðåöåïòîðûã
èäýâõèæ¿¿ëýã÷
Ñèìïàòîìèìåòèêèéí
á¿ëýã: ñîíãîìîë β2àäðåíîìèìåòèê
Õîëèíîëèòèêèéí á¿ëýã
Ìåòèëêñàíòèíû á¿ëýã
Ñïàçìîëèòèê
α1- àäðåíîáëîêàòîð
Ãëþêîêîðòèêîèä

Ýìèéí íýð
Àäðåíàëèí 0.1% -èéí óóñìàë 0.3-0.5ìë àðüñàí äîð,
ýôåäðèí5% 0.5 ìë àðüñàí äîð òàðèõ, áðîíõîëèòèí 10
ìë ºäºðò 4 óäàà óóõ;
ñàëüáóòàìîë 0.04 ã (2-4òóí) öàöëàãààð, ýñâýë1 òàá
óóõààð 6 öàãààð;
àòðîïèí ñóëüôàò 0.1% 0.5ìë àðüñàí äîð òàðèõ,
áåëëàäîíí 1 òàá. ºäºðò 3 óäàà óóõààð
Ýóôèëëèí 0.15 õîíîãò 3 óäàà óóõààð, 2.4% ýóôèëëèí
(òåîôèëëèí) 10 ìë ñóäñààð òàðüæ,
íî-øïà 2% 2 ìë áóë÷èíä ýñâýë 0.04 ºäºðò 3 óäàà
óóõààð
Äðîïåðèäîë àðòåðèéí äàðàëòûí õÿíàëò äîð 0.25%èéí óóñìàëûã 1-3ìë õºø¿¿í áàãòðààíû ¿åä áóë÷èíä
òàðüæ
Ïðåäíèçîëîí 30-60 ìã ñõåìýýð óóõààð ýñâýë
ñóäñààð, ýñâýë áóë÷èíä òàðèõ, äåêñàìåòàçîí 4-8 ìã
ñóäñààð ýñâýë áóë÷èíä òàðüæ õýðýãëýíý.

5. ÃÓÓÐÑÀÍ ÕÎÎËÎÉ ÒÝËÝÃÄÝÕ ªÂ×ÈÍ (ÃÕÒª)
Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

84

02_pulmonolgy last.indd 84

Òºðºëõèéí ¿éë àæèëëàãààíû äóòóó õºãæèëòýé ãóóðñàí
õîîëîéä àðõàã èäýýò ¿ðýâñýë áèé áîëñíîîñ ò¿¿íèé
õàíàíä ýðãýøã¿é á¿òöèéí ººð÷ëºëò ¿¿ñ÷ óëìààð
ºðãºñäºã àðõàã ÿâöòàé, õýñýã ãàçðûã õàìàðñàí áèå
äààñàí îëäìîë ºâ÷èí þì.
Ãóóðñàí õîîëîé òýëýãäýõ ºâ÷íèé øàëòãààí íü á¿ðýí
òºãñ òîãòîîãäîîã¿é áàéíà. Òºðºëõèéí ãàðàëòàé
ãóóðñàí õîîëîéí ìº÷ð¿¿äèéí á¿ðýí òºãñ áàéäëûí
àëäàãäàë (òºðºëõèéí “ãóóðñàí õîîëîéí õàíûí
ñóëðàë”, ãóóðñàí õîîëîéí ãèëãýð áóë÷èíãèéí, óÿí ýä,
ìºãººðñºí äàâõàðãûí äóòóó õºãæèë, ãóóðñàí õîîëîéóóøèãíû õýñýã ãàçðûí õàìãààëàõ òîãòîëöîîíû
àëäàãäàë, Êàðòàãåíåð-Çèâåðòèéí õàì øèíæ) íü
õàëäâàðûí àâàõ ¿åä ãóóðñàí õîîëîéí õàíûí ìåõàíèê
øèíæòýé àëäàãäàëä îðóóëäàã. Òºðºëõèéí äàðõëàëûí
äóòàãäàë, öàãààí ìºãººðñºí õîîëîé-ãóóðñàí õîîëîéí
ìº÷ð¿¿äèéí ãàæ õºãæèë (òðàõåîáðîíõîìåãàëè,
öàãààí ìºãººðñºí õîîëîé-óëààí õîîëîéí öîðãî ã.ì.),
ìóêîâèñöèäîç íü ÃÕÒª ¿¿ñýõýä íºëººòýé.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:27 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Àíãèëàë

Ýìãýã æàìààð íü: àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷;
Ýìíýë ç¿éí ÿâöààð íü: õºíãºí, èëýðõèé, õ¿íä,
õ¿íäýðñýí;
Ãóóðñàí õîîëîéí òýëýãäñýí õýëáýðýýð íü: áîðòîãî
õýëáýðèéí, óóòàíöàð õýëáýðèéí, õîëèìîã ;
Òàðõàëòààð íü: I, II, III çýðýã
ªâ÷íèé ¿å øàòààð íü: íàìæèëòûí ¿å, ñýäðýëèéí
¿å, öººí ñýäðýëòýé, îëîí ñýäðýëòýé, áàéíãûí
ñýäðýëòýé;
Àìüñãàëûí áîëîí ç¿ðõíèé äóòàãäëûí çýðãýýð
íü: àìüñãàëûí áà ç¿ðõíèé äóòàãäàë èëðýýã¿é;
àìüñãàëûí ä¿òàãäàëòàé /1.2.3-ð çýðýã/; óóøèã-ç¿ðõíèé
äóòàãäàëòàé

Ýìíýë ç¿é
Çîâèóð
• Èäýýòýé öýðòýé õàíèàíà (30ìë - 1 ë õ¿ðòýë), öýð ºã뺺㿿ð èõ
ÿëãàðíà. Áîðòîãî õýëáýðèéí ÃÕÒª-èé ¿åä öýðíèé ÿëãàðàëò ñàéí
áàéäàã, õàðèí óóòàíöàð õýëáýðèéí ÃÕÒª-èé ¿åä òºäèéëºí ñàéí
áèø áàéíà. Öýð 2-3 äàâõàð ¿å ¿¿ñãýíý. Öýðã¿é /õóóðàé/ ÃÕÒª ¿åä
¿íäñýí øèíæ íü öóñòàé õàíèàõ çîâèóð áàéäàã.
• Óóøèã-ç¿ðõíèé àðõàã äóòàãäëààð õ¿íäýðñýí ¿åä áóþó ãóóðñàí
õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëò ¿ðýâñýëòýé õàâñàðñàí òîõèîëäîëä
àìüñãààäàõ, öýýæýýð ºâäºõ, áà÷óóðàõ
• Åðºíõèé õîðäëîãûí øèíæ
Áîäèò ¿çëýãò
ªâ÷íèé èä ¿åä èäýýò õîðäëîãûí øèíæ, õóìñ òºìáèéæ, “öàãèéí øèë”
áîëñîí, õóðóóíû ¿ç¿¿ð¿¿ä á¿ä¿¿ð÷ “áºìáºðèéí äîõèóð” ìýò áîëîõ øèíæ
ãàðíà. Ýìíýë ç¿éí ãîë øèíæ íü óóøãèéã ÷àãíàõàä ýìãýãòýé õýñýãò òîì,
äóíä öýâð¿¿ò íîéòîí õýðæèãí¿¿ð õàðüöàíãóé òîãòâîðòîé ñîíñîãäîõ áàéäàë
þì.
Øèíæèëãýý
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýíä ¿ðýâñëèéí øèíæ, öýðíèé åðºíõèé
øèíæèëãýýíä 3 ¿åòýé öýð, ìèêðîñêîïò ºâºðìºö áóñ ¿ðýâñëèéí øèíæ,
íÿíãóóä; öýýæíèé ðåíòãåí øèíæèëãýýíä: óóøèãíû çóðàãëàëûí ººð÷ëºëò
“çºãèéí ¿¿ð”-íèé øèíæýýð èëðýõ, ýìãýãòýé òàë õýìæýýãýýðýý áàãàñàõ,
ãîëòûí ýðõòýí ýìãýãòýé òàë ðóó òàòàãäàõ; áðîíõîãðàììä: áîðòîãî
(óóòàíöàð, ýýð¿¿ë, õîëèìîã) õýëáýðèéí ãóóðñàí õîîëîéí çóðàãëàë;

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 85

85

5/25/2005 3:47:28 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð,
àíàìíåç, áîäèò
¿çëýã, áîëîìæòîé áîë
öóñíû åðºíõèé áîëîí
öýýæíèé ðåíòãåí
øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð, àíàìíåç, áîäèò ¿çëýã,
öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý, öýðíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý,
öýðíèé
áàêòåðèîëîãèéí
øèíæèëãýý, öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö,
õàæóó ) áðîíõîãðàôèéí øèíæèëãýý áîëîí
áóñàä (ïèêôëîóìåòðèéí áîëîí ñïèðîìåòðèéí
øèíæèëãýý, ãóóðñàí õîîëîéí äóðàíãèéí
øèíæèëãýý íýìýëò øèíæèëãýý) òóñëàìæòàé
ÿëãàí îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý:
Ýì÷èëãýýíèé
åðºíõèé çàð÷èì

Õàëäâàðûí
ýñðýã ýì÷èëãýý

Ãóóðñàí õîîëîé
öýâýðëýõ
ýì÷èëãýý

Õîðäëîãî
òàéëàõ ýì÷èëãýý

Áèåèéí
ýñýðã¿¿öýë
ñàéæðóóëàõ
ýì÷èëãýý

86

02_pulmonolgy last.indd 86

Ãóóðñàí õîîëîé òýëýãäýõ ºâ÷íèé ¿åä õàëäâàðûí ýñðýã,
ãóóðñàí õîîëîéí äðåíàæ ñàéæðóóëàõ (ãóóðñàí õîîëîéí
öýâýðëýõ ýì÷èëãýý), õîðäëîãî òàéëàõ, áèåèéí ýñýðã¿¿öýë
ñàéæðóóëàõ, õ¿íäðýëèéí ýñðýã, àìüñãàëûí äýýä çàìûí
àðõàã õàëäâàðûí ãîëîìòûã ýì÷ëýõ, ôèçèê, íºõºí ñýðãýýõ
öîãö ýì÷èëãýý õèéíý. Ãóóðñàí õîîëîé òýëýãäýõ ºâ÷íèé
¿íäñýí ýì÷èëãýý íü ãóóðñàí õîîëîéã öýâýðëýõ ýì÷èëãýýíä
÷èãëýãäýíý. Çàðèì òîõèîëäîëä ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
õèéíý.
Ãóóðñàí õîîëîé òýëýãäýõ ºâ÷íèé ñýäðýëèéí ¿åä ºðãºí
õ¿ðýýíèé
¿éë÷èëãýýòýé
àíòèáèîòèê
(ïåíèöèëëèí,
àìïèöèëëèí, îêñàöèëëèí, àìîêñîöèëëèí, öåôàëîñïîðèí,
òåòðàöèêëèíû á¿ëãèéí ýì) õýðýãëýíý.
Èäýâõèòýé áà èäýâõèã¿é àðãààð ãóóðñàí õîîëîéã öýâýðëýõ
áîëîìæòîé. I øàòëàëûí ò¿âøèíä èäýâõèã¿é ñàíàöè
ýì÷èëãýý:öýð õîâõëîõ, øèíãýëýõ áýëäìýë¿¿ä óóõ, äîðãèîíò
èëëýã, ºâ÷òºíèé öýðèéã ãàäàãøëóóëàõ (äðåíàæ) áàéðëàëä
îðóóëàõ àðãààð õèéíý. II øàòëàëûí ýìíýëãèéí ò¿âøèíä
èäýâõèòýé ñàíàöè ýì÷èëãýý ãóóðñàí õîîëîéí óÿí äóðàíãààð
ðåçèíýí ãóóðñíû òóñëàìæòàé õèéíý.
0.9%-èéí
íàòðè
õëîðèäûí
óóñìàë,
ïîëèãëþêèí,
ðåîïîëèãëþêèí, 5%-èéí ãëþêîçûí óóñìàë, 4%-èéí íàòðè
áèêàðáîíàòûí óóñìàë, Ðèíãåðèéí óóñìàë, òðèñîëü,
øààðäëàãàòàé ¿åä ïëàçì çýðãèéã ñóäñààð äóñëààð òàðüæ
õýðýãëýíý.
Óóðàã, âèòàìèíààð áàÿëàã õîîë ºãíº, øààðäëàãàòàé ¿åä
àëüáóìèí, öóñíû ñèéâýí çýðãèéã òàðüæ, Ò-àêòèâèí, òèìàëèí,
àíàáîë, íóêëåéíàò íàòðè, ëåâàìèçîë óóõ, òàðèõ õýëáýðýýð
õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:28 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Õ¿íäðýëèéí
ýñðýã:
Àìüñãàëûí äýýä
çàìûí àðõàã
õàëäâàðûí
ãîëîìòûã
ýì÷ëýõ

Ẻðíèé áîëîí äîòîð ýðõòýíèé àìèëîèäîçûí ¿åä õèéãäýõ
ýì÷èëãýýã Ẻð ýìãýã ñóäëàëûí õýñãýýñ õàð.
÷èõ õàìàð õîîëîéí ýì÷èéí çºâºë㺺㺺ð òºëºâëºãººò ìýñ
àæèëáàð õèéëãýõ, õýñýã ãàçðûí ýìèéí ýì÷èëãýý

Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý

Õýñýã ãàçðûã õàìàðñàí õ¿íäðýëã¿é õýëáýðèéí ÃÕÒª-èé ¿åä
óóøèãíû ñåãìåíò, äýëáýí òàéðàõ ìýñ àæèëáàðûã ºâ÷òºíä
áýëòãýë ýì÷èëãýý õèéæ, ìýñ çàñëûí òàñàãò õèéíý.
Ýì÷èëãýýíèé áèå ÷èéðýãæ¿¿ëýõ äàñãàë, àìüñãàëûí
äàñãàë, çºâ àìüñãàëàõ, çºâ õàíèàëãàõ, íàð, óñ, àãààðààð
÷èéðýãæ¿¿ëýõ, àìðàëò ñóâèëàë
Áàíê, ãîð÷è÷íèê, äîðãèîíò èëëýã, çºâ õàíèàëãàõ, öýð
ãàäàãøëàõ äðåíàæ áàéðëàëä îðóóëàõ. Áèåèéí õàëóóí áóóæ,
õîðäëîãî òàéëàãäñàí ¿åä óòëàãà, ýëåêòðîôîðåç, äèàòåðìè,
ÓÂ× øàðëàãà, ç¿¿ òººí¿¿ð ýì÷èëãýýíýýñ ñîíãîæ õèéíý.

ͺõºí ñýðãýýõ
ýì÷èëãýý
Ôèçèê ýì÷èëãýý

6. ÃÓÓÐÑÀÍ ÕÎÎËÎÉÍ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË (ÃÕÀ¯)
Òîäîðõîéëîëò

Àãààð äàìæóóëàõ çàìä ãàäíû ÿíç á¿ðèéí õîðò õ¿÷èí
ç¿éë¿¿ä óäààí õóãàöààãààð ¿éë÷èëñíèé óëìààñ ãóóðñàí
õîîëîéí ñàëñò á¿ðõýâ÷, õàíûí ã¿í äàâõàðãóóäàä
¿ðýâñëèéí ïðîöåññ ÿâàãäàí äààìæèð÷ ãóóðñàí
õîîëîéí õàíàíä ñîðâèæëûí ººð÷ëºëò ¿¿ñýõ, ø¿¿ðýë
ÿëãàðàõ, öýâýðø¿¿ëýõ, õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãàà
íü àëäàãäñàíòàé õîëáîîòîé ýìíýë ç¿éä õàíèàõ, öýð
ãàðàõ, àìüñãààäàõ ãóðâàë øèíæýýð èëýðäýã, ñýäðýë
íàìæèëò ýýëæëýí ÿâàãääàã àðõàã äààìæðàõ ÿâöòàé
ºâ÷íèéã ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñýë ãýíý.

ͺ뺺ëºõ õ¿÷èí
ç¿éëñ

Ãàäààä õ¿÷èí ç¿éë;
Òàìõèíû óòàà, àãààðûí áîõèðäîëò, ìýðãýæëèéí õîðò
õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä: îðãàíèê òîîñîíöîð, õîðò õèéí¿¿ä,
õàëäâàð ÃÕÀ¯-èéí ñýäðýõ øàëòãààí áîëäîã.
Äîòîîä õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä:
Ìóêîâèñöèäîç, ÿíç á¿ðèéí øàëòãààíò àíõäàã÷
äàðõëàë õîìñäîë, (ãóóðñàí õîîëîé òýëýãäýõ ºâ÷èí,
óóøèãíû áóãëàà, ñ¿ðüåýãèéí óëìààñ) óóøèãíû çàðèì
ìýñ çàñëûí äàðààõü áàéäàë çýðýã îðíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 87

87

5/25/2005 3:47:29 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Àíãèëàë

Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñëèéí õýëáýð¿¿ä:
ýíãèéí
(áºãëºðºëòã¿é),
èäýýò
(áºãëºðºëòã¿é),
áºãëºðºëò, èäýýò áºãëºðºëò;
Ýìãýã æàìààð íü: àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷;
ªâ÷íèé ÿâöààð íü: íóóö, öººí ñýäðýëòýé, îëîí
ñýäðýëòýé, äàõèëòòàé;
ªâ÷íèé ¿å øàòààð íü: ñýäðýëèéí, íàìæèëòûí;
Õ¿íäðýë: Óóøèãíû ýìôèçåì, öóñòàé õàíèàõ,
àìüñãàëûí äóòàãäàë, àðõàã óóøãèí ç¿ðõ;

Ýìíýë ç¿é
Çîâèóð:
• Õàíèàõ, öýð ãàðàõ
• Àìüñãààäàõ
• Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðëèéí õàì øèíæ
• Ãèïåðêàïíèéí õàì øèíæ
Áîäèò ¿çëýãò:
• Ýíãèéí ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñëèéí ýõýí, èä ¿åä áèåèéí áàéäàë
äóíä. Öýýæ õàðàõ, òýìòðýõ, òîãøèõ ¿çëýãò îíöûí ýìãýã ººð÷ëºëòã¿é.
Óóøèã ÷àãíàõàä àìüñãàë øèð¿¿ññýýí, íîéòîí õýðæèãí¿¿ðòýé.
• Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã èäýýò ¿ðýâñýëòýé áîë õóðóóíû ¿ç¿¿ð á¿ä¿¿ðýõ
“áºìáºðèéí äîõèóð”-ûí øèíæ, õóìñ áºìáèéõ “öàãèéí øèë”-íèé øèíæ
ãàðíà. ªâ÷íèé ÿâö õ¿íä ¿åä õ¿ç¿¿íèé âåí¿¿ä ºðãºñºõ, çàõûí õàâàí
èëðýõ, çàðèìäàà ºâ÷òºí îðòîïíîý áàéðëàëòàé áàéíà. Çàõûí õºõðºëò
(àêðîöèîíîç) íü õ¿éòýíä èë¿¿ àæèãëàãäàíà. Àðüñ, ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí
òàðõìàë á¿ëýýí õºõðºëò ¿¿ñäýã. Èäýýò õîðäëîãûí øèíæ òîä èëýðíý.
Öýýæ õàðàõ, òýìòðýõ, òîãøèõ ¿çëýãò îíöûí ýìãýã ººð÷ëºëòã¿é. Óóøèã
÷àãíàõàä àìüñãàë øèð¿¿ññýí, íîéòîí õýðæèãí¿¿ðòýé.
• Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëò ¿ðýâñýë (ÃÕÀÁº¯) èõýíõäýý
öýýæíèé õýíõýðöýã òîðõ õýëáýðòýé. Öýýæ òýìòðýõýä öýýæíèé óÿí
÷àíàð áóóðñàí, äóóíû äîðãèîí ñóëàðñàí. Óóøèã òîãøèõîä õàéðöãàí
÷èìýýòýé, óóøèãíû çàéì÷èõ õºäºë㺺í áàãàññàí, óóøèãíû äîîä õèë
äîîøèëñîí, ç¿ðõíèé òóéëûí õèë áàãàññàí. Óóøèã ÷àãíàõàä àìüñãàë
ãàðãàëò óðòàññàí, øèð¿¿í àìüñãàëòàé. Óóøèãíû ýìôèçåìèéí óëìààñ
àìüñãàë ñóëàðñàí, èõýâ÷ëýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãäîíî. Çàðèìäàà
òîãòâîðã¿é íîéòîí õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãääîã.
• Ç¿ðõ ñóäàñíû ñèñòåìèéí òàëààñ áîäèò ¿çëýãýýð ñèíóñèéí òàõèêàðäè
öººí òîõèîëäîëä èëýðíý. Àðòåðèéí äàðàëò (ÿëàíãóÿà ñèñòîëûí)
èõýñ÷ áîëíî. Óóøèãíû ýìôèçåì, óóøãèí ç¿ðíèé õàì øèíæèéí óëìààñ
ç¿ðõíèé àâèà á¿äãýðñýí, óóøèãíû àðòåðè äýýð II àâèà ºðãºëòòýé,
ç¿ðõíèé îðîé, àéìõàé ìºãººðñíèé îð÷èì öýã äýýð ãàëîïèéí õýìíýë

88

02_pulmonolgy last.indd 88

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:29 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

ñîíñîãääîã.
Õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòýí òîãòîëöîî: Óóøèãíû ýìôèçåìýýð õ¿íäðýõ
¿åä ýëýã òîìîð÷ óíæèíà. Ýíý íü çîãñîíãîøëûí óëìààñ òîìîðñîí
ýëýãíýýñ ÿëãààòàé íü øýýñ õººõ ýì õýðýãëýñíèé äàðàà õýìæýý íü
ººð÷ëºãäºõã¿é, òýìòðýõýä ýìçýãëýëã¿é, çàõûí õàâàíã¿é áàéíà.

ÝÌÒ-í 1-ð
øàòëàë
ªâ÷òºíèé
çîâèóð,
áîäèò ¿çëýã,
áîëîìæòîé áîë
öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó) øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé ýíãèéí ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñëèéã
îíîøèëæ ýì÷èëíý. Èäýýò ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã
¿ðýâñýë, ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëò ¿ðýâñëèéí
¿åä öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý, öýðíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý, öýðíèé áàêòåðèîëîãèéí øèíæèëãýý,
ñïèðîìåòðèéí
øèíæèëãýý,
ïèêôëîóìåòðèéí
øèíæèëãýý, ãóóðñàí õîîëîéí äóðàíãèéí øèíæèëãýý,
áðîíõîãðàôèéí øèíæèëãýý áîëîí áóñàä íýìýëò
øèíæèëãýýíèé òóñëàìæòàé îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý
Õàëäâàðûí
ýñðýã
ýì÷èëãýý

Àìïèöèëëèí, àìîêñàöèëëèí (0.5-1ã òóíãààð õîíîãò 4 óäàà);
ýñâýë àìîêñàöèëëèí + êëàâóëàíû õ¿÷èë, àìïèöèëëèí +
ñóëüáàêòàì (0.5ã 6 öàãààð); öåôàçîëèí( êëàôîðàí 0.5 -1ã
òóíãààð õîíîãò 2-3 óäàà òàðèàãààð), öåôóðîêñèì (öèïðîëåò
0.25ã òóíãààð õîíîãò 2 óäàà); ýðèòðîìèöèí 0.5-1 ã 6 öàãààð
óóõ 7-10 õîíîã; Âàêöèí ýì÷èëãýý: ªâ÷èí áàéíãà ñýäðýõ
õàíäëàãàòàé ºâ÷òºíä æèë á¿ðèéí íàìàð òîìóóãèéí ýñðýã
âàêöèí - âàêñèãðèï 1 òóí 0.5 ìë 1 óäàà àðüñàí äîð, ýñâýë
áóë÷èíä òàðèíà. ÃÕÀÁº¯-èéí äàõèëòòàé ñýäðýë á¿õèé ºâ÷òºíä
áðîíõîâàêñîí, ðèáîìóíèëçýðýã îëîí á¿ðäýëòýé âàêöèíûã
õýðýãëýíý. Âèðóñèéí ýñðýã áýëäìýë àìàíòàäèí / ìèäàíòàí /
âàêöèí õèéëãýýã¿é ºâ÷òºíä òîìóó äýãäýëòèéí ¿åä 0.1 ã òóíãààð
2 óäàà 10-15 õîíîãèéí òóðø óóëãàíà

¯ðýâñëèéí
ýñðýã
ýì÷èëãýý:

Íàòðè ñàëèöèëàò 10%-èéí óóñìàëûã 10 ìë òóíãààð ñóäñàíä
òàðüæ õýðýãëýíý. Óðãàìëûí ãàðàëòàé /ôèòîíöèä/ ñîíãèíî,
ñàðìèñíû ø¿¿ñ, ýâêàëèïòûí õàíä, àíüñíû íàâ÷íû êîíäåíñàò
çýðãèéã àýðîçîëü õýëáýðýýð õýðýãëýõýä ¿ð ä¿í ñàéòàé.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 89

89

5/25/2005 3:47:30 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ãóóðñàí
õîîëîéí
äàìæóóëàõ
¿éë
àæèëëàãààã
ñàéæðóóëàõ:
Ãóóðñàí
õîîëîé òýëýõ
ýì
Äàðõëàà
äýìæèõ
áýëäìýë

Õîðäëîãî
òàéëàõ
ýì÷èëãýý
Óóøèã
ç¿ðõíèé
äóòàãäëûí
ýì÷èëãýý:
Óóøèãíû
ãèïåðòåíçèéí
ýì÷èëãýý:

Ç¿ðõíèé
áàðóóí
õîâäëûí
äóòàãäëûí
ýì÷èëãýý

90

02_pulmonolgy last.indd 90

Ãóóðñàí õîîëîéí äàìæóóëàõ ¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõàä
öýð õîâõëîõ, øèíãýëýõ ýì ãóóðñàí õîîëîéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí
ýì÷èëãýýã õàð. ÃÕÀÁº¯-èéí ñýäðýëèéí ¿åä ãåïàðèí (5000 íæ
òóíãààð õîíîãò 8-12 öàãààð àðüñàí äîð òàðèõ 3-4 äîëîî õîíîãò
òóíã áóóðóóëæ õýðýãëýõ) õèéõ çààëòòàé. Ãåïàðèí öóñ øèíãýëýõ,
õàðøëûí ýñðýã ¿éë÷èëãýýíýýñ ãàäíà öýð øèíãýëýõ ¿éë÷èëãýý
¿ç¿¿ëäýã.
ÃÕÀÁº¯-èéí ¿åä ºâ÷íèé ñýäðýë, íàìæèëòûí ¿å øàò, ºâ÷òºíèé
íàñíû áàéäëûã õàðãàëçàí, óóõààð, öàöëàãà õýëáýðýýð,
òàðèàãààð ñîíãîæ õýðýãëýíý. ÃÕÁ-íû ýì÷èëãýý õàð.
Ãóóðñàí õîîëîéí èäýýò ¿ðýâñëèéí ¿åä Ò-àêòèâèí 100 ìã
òóíãààð 3 ºí溺ä 1óäàà, ëåâîìèçîë (äåêàðèñ) 100-150 ìã
òóíãààð õîîëíû äàðàà õîíîãò 2-3 óäàà 2-3 õîíîã äàðààëàí
õýðýãëýýä, 4-5 õîíîã çàâñàðëàí, 10-12 äîëîî õîíîãèéí òóðø
õýðýãëýíý. Áèîñòèìóëÿòîð ýêñòðàêò àëîý, øèëëýã, ÔèÁÑ, õ¿í
îðõîîäîéí õàíä, ïàíòîêðèíû õàíä /30 äóñëààð õîíîãò 3 óäàà/,
âèòàìèí À- Å õýðýãëýíý.
Ãóóðñàí õîîëîéí èäýýò ¿ðýâñëèéí ¿åä 0.9%-èéí íàòðè
õëîðèäûí óóñìàë, ïîëèãëþêèí, ðåîïîëèãëþêèí, 5%-èéí
ãëþêîçûí óóñìàë, øààðäëàãàòàé ¿åä ïëàçì çýðãèéã ñóäñààð
äóñëààð òàðèíà.
Õ¿÷èëòºðºã÷ ýì÷èëãýý, ç¿ðõíèé ¿éë àæèëëàãàà äýìæèõ ç¿ðõíèé ãëèêîçèä, õàâàí õººõ, öóñ øèíãýëýõ, ç¿ðõíèé òýæýýëèéí
¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ (ïàíàíãèí, ðèáîêñèí óóõ, òàðèõ
õýëáýðýýð, êîêîðáîêñèëàçà)
Íèòðàòûí óäààí ¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿ä (íèòðîñîðáèä, èçîäåíèò,
ñóñòàê, òðèíèòðîíã), êàëüöèéí àíòîãîíèñò (íèôåäèïèí),
ýóôèëëèí õýðýãëýíý.
Âåðîøïèðîí õîíîãò 150-200 ìã òóíãààð, ç¿ðõíèé ãëèêîçèä,
øýýñ õººõ ýì (ñàëóðåòèê), àíòèêîàãóëÿíò, íèòðàò, êàëüöèéí
àíòîãîíèñò, ãëþêîêîðòèêîéä, õ¿÷èëòºðºã÷ ýì÷èëãýý õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:30 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

7. ÓÓØÈà ÕÈÉÃÝÝÐ ÒÝËÝÃÄÝÕ ªÂ×ÈÍ /ÓÓØÈÃÍÛ ÝÌÔÈÇÅÌ/
Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

Àíãèëàë

Àìüñãàëûí çàìûí òºãñãºëèéí ãóóðñàíöðóóäààñ öààøõè õýñýã
ºðãºñºæ, õýìæýýãýýðýý òîìðîí òýëýãäýë ¿¿ñýõ áà öóëöàí
õîîðîíäûí òàñëàâ÷ ¿ã¿é áîëñíîîð çýðãýëäýýõ öóëöàíãóóä
õîîðîíäîî íèéëæ, òýëýãäýë ¿¿ñýõ ýìãýã áàéäëûã óóøèã
õèéãýýð òýëýãäýõ ºâ÷èí (ÓÝ) ãýíý.
Äîòîîä øàëòãààí: α1 - àíòèòðèïñèíû òºðºëõèéí äóòàãäàë,
ìóêîïîëèñàõàðèäûí
ýëàñòèíû
á¿òöèéí
ººð÷ëºëò,
ñîëèëöîîíû àëäàãäàë, àìüñãàëûí ãóóðñàíöðóóä áîëîí
óóøèãíû àðòåðèéí æèæèã ñàëààíóóäûí òºðºëõèéí ñóë
õºãæèë, àãààð äàìæóóëàõ çàìûí ìºãººðñ, áóë÷èíãèéí
äàâõàðãûí äóòóó õºãæèë, ãëèêîïðîòåèäûí äóòàãäàë, áýëãèéí
äààâðûí (àíäðîãåí, ýñòðîãåí) õàðüöàà àëäàãäàõ, õºãøðºëò.
Ãàäààä øàëòãààí: àãààðûí áîõèðäîë, òàìõèíû óòàà, àæèë
ìýðãýæëèéí îíöëîã (¿ëýýâýð õºãæèì÷èí, øèë ¿ëýýã÷), àæèë
ìýðãýæëèéí õîðò õ¿÷èí ç¿éëèéí íºëºº, àìüñãàëûí ýðõòýíèé
àðõàã ¿ðýâñýëò ºâ÷í¿¿äèéí äàõèëòàò ñýäðýë, õàëäâàð çýðýã
áàãòàíà.
Ýìãýã æàìààð íü: àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷;
Ǻâõºí àãààðæèëò èõýññýí ÓÝ: Õºãøðºëòèéí, äàñàí
çîõèöëûí, óóøèã îãöîì àãààðààð òýëýãäýõ;
Àöèíóñûí á¿òýö àëäàãäñàí ÓÝ-èéí õýëáýð¿¿ä: àíõäàã÷
óóøèãíû ýìôèçåì, õî¸ðäîã÷ òàðõìàë óóøèãíû ýìôèçåì,
õýñýã ãàçðûã õàìàðñàí- ñîðâèæëûí îéðîëöîîõ, õýëòýíöðèéí
çàõàä ¿¿ññýí, öýâð¿¿ò /áóëëåçîí/ îíöëîã õýëáýð- õ¿¿õäèéí
äýëáýíãèéí ýìôèçåì, Ìàêëåîäûí õàì øèíæ;
Áàéðøëààð íü: òàðõìàë, õýñýã ãàçðûí;
Ìîðôîëîãèéí øèíæýýð íü: àöèíóñûã á¿õýëä íü õàìàðñàí
(ïàíàöèíàð), àöèíóñûí òºâä áàéðëàõ (öåíòðèàöèíàð),
àöèíóñûí çàõàä áàéðëàõ (ïåðèàöèíàð), ñîðâèæëûí
îéðîëöîîõ (èððåãóëÿð), öýâð¿¿ò (áóëëåçîí);

Ýìíýë ç¿é
Çîâèóð:
• ªâ÷òºí àìüñãààäíà, àìüñãàë ãàðãàõàä ñààäòàé.
• Õî¸ðäîã÷ ýìôèçåìèéí ¿åä èõýâ÷ëýí õèé áºãø¿¿ëýí õàíèàäàã.
• Öýð õîâõðîõäîî ìóó, áàãà õýìæýýòýé.
• À÷ààëàë äààõ ÷àäâàð ýðñ áóóðíà.
• Òóðàõ, ÿäðàõ, áèå ñóëðàõ øèíæ¿¿ä ºâ÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàíä
ãàðíà
Áîäèò ¿çëýãò:
ÿíçãèé àìüñãàë àâ÷, àìüñãàëàà ãàðãàõ ¿åäýý õî¸ð õàöðàà òºìáèéëãºæ,
àìàà æèìèéí, óðóóëûí çàâñðààð àìüñãàëàà óðòààð ¿ëýýæ ãàðãàäàã

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 91

91

5/25/2005 3:47:31 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

îíöëîãòîé. Ýíý íü óíòàæ áàéõ ¿åä èë¿¿ òîä àæèãëàãääàã. àíõäàã÷
óóøèãíû ýìôèçåìèéí ¿åä çàëóó íàñíû, àñòåíèê ãàëáèðòàé õ¿ì¿¿ñ áàéäàã.
Ýìôèçåìèéí ¿åä öýýæ õàðàõ ¿çëýãýýð òîðõ õýëáýðòýé, òýìòðýõýä äóóíû
äîðãèîí ñóëàðñàí. Óóøèã òîãøèõîä õàéðöãàí ÷èìýýòýé, óóøèãíû çàéì÷èõ
õºäºë㺺í áàãàñíà. Óóøèã ÷àãíàõàä öóëöàíãèéí àìüñãàë ñóëàðñàí.
Õî¸ðäîã÷ ýìôèçåìèéí ¿åä òàðõìàë èñãýðñýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ð
ñîíñîãäîíî. Óóøãèí ç¿ðõíèé õàì øèíæ èëýðíý.
Îíîøëîãîî:

ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð, àíàìíåç,
áîäèò ¿çëýã, áîëîìæòîé áîë
öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó)
øèíæèëãýý, ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã, ñïèðîìåòðèéí øèíæèëãýý,
áóñàä íýìýëò øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé îíîøèëíî.

Àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ óóøèãíû ýìôèçåìèéí ÿëãàí îíîøëîãîîã õ¿ñíýãòýíä
õàðóóëëàà.
Àíõäàã÷ áà õî¸ðäîã÷ óóøèãíû ýìôèçåìèéí ÿëãàà
¯ç¿¿ëýëò¿¿ä
Íàñ
ªâ÷íèé ýõëýë (¿íäñýí
çîâèóð)
Áèåèéí æèí
Ãóóðñàí õîîëîéí ¿ðýâñëèéí
øèíæ
Áèåèéí à÷ààëàë äààõ
÷àäâàð
Óóøèãíû ãèïåðòåíçè
Ðåíòãåí øèíæèëãýýíä:
¿ðýâñëèéí øèíæ èëðýõ
áàéäàë
Ðåíòãåí øèíæèëãýýíä:
óóøèãíû òàëáàéí çàõààð
óóøèãíû çóðàãëàë öººðºõ
øèíæ

92

02_pulmonolgy last.indd 92

Àíõäàã÷ ýìôèçåì
30 - 40 íàñ
àìüñãààäàõ

Õî¸ðäîã÷ ýìôèçåì
40-ººñ äýýø íàñ
õàíèàëãàõ

Òóðàíõàé, ýñâýë
õýâèéí
Èëðýõã¿é, ýñâýë áàãà
çýðýã èëýðíý
Ýðñ áóóðñàí

Õýâèéí ýñâýë òàðãàí

Èëðýõã¿é, ýñâýë
õîæóó
Èëðýõã¿é

Èëýðíý

Òîä èëýðíý
ªâ÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿å
øàòàíä áóóðíà
Ýðò ýõýëíý
Èëýðíý

Èëðýõã¿é

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:31 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

¯éë àæèëëàãààíû
øèíæèëãýýíä ãóóðñàí
õîîëîéí áºãëºðëèéí øèíæ
òîä èëðýõ áàéäàë
Àìüñãàë àâàõ ¿åä
ýñýðã¿¿öýë èëðýõ
Óóøèãíû ¿ëäýãäýë àãààðûí
áàãòààìæ èõñýõ øèíæ
Óóøèã ñóíàõ (ðàñòÿæèìîñòü)

ªâ÷èí äàâøèíãóé
ÿâàãäàõ ¿åä èëýðíý

Èëýðíý

Õýâèéí

Èõýñíý

Èëýðíý

Èëðýõã¿é

Èõýñíý

Áàãàñíà

Óóøèãíû íýâ÷¿¿ëýõ ÷àäâàð

Ýðñ áóóðíà

Àðòåðèéí ãèïîêñåìèéí
èëðýë

Ǻâõºí áèåèéí
à÷ààëëûí ¿åä èëýðíý

Ãèïåðêàïíè

Ǻâõºí áèåèéí
à÷ààëëûí ¿åä èëýð÷
áîëîõ þì
Àöèíóñûã á¿õýëä íü
õàìàðñàí ýìôèçåì

Õýâèéí, ýñâýë áàãà
çýðýã áóóðíà
Èëýðíý, áèåèéí
à÷ààëëûí ¿åä óëàì
èõýñíý
Èëýðíý, áèåèéí
à÷ààëëûí ¿åä óëàì
èõýñíý
Àöèíóñûí òºâä
áàéðëàõ ýìôèçåì,
ãóóðñàí õîîëîéí
¿ðýâñëèéí øèíæ òîä
èëýðíý

Ýìãýã á¿òöèéí ººð÷ëºëò

Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã áºãëºðºëò ¿ðýâñýë, óóøèãíû ýìôèçåì íü
èõýâ÷ëýí íýã íºãººòýéãýý äàãàëäàí õàâñàð÷ ÿâàãääàã. Ýäãýýð ºâ÷í¿¿äèéí
ºðíºë ýð÷òýé ÿâàãäàõ ¿å øàòàíä ÿëãàí îíîøëîõîä áýðõøýýëòýé áàéäàã.
Èéìýýñ ýíý ¿åä óóøèãíû àðõàã áºãëºðºëò ºâ÷èí õýìýýõ á¿ëýãò õàìðóóëàí,
äîòîð íü óóøèãíû ýìôèçåì äàâàìãàéëñàí, ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñýë
äàâàìãàéëñàí ãýæ õóâààæ àâ÷ ¿çíý. Óóøèãíû àðõàã áºãëºðºëò ºâ÷íèé
óóøèãíû ýìôèçåìèéí õýëáýð (À õýëáýð), ãóóðñàí õîîëîéí ¿ðýâñëèéí
õýëáýð (Â õýëáýð)-èéí îíöëîãèéã çààñàí øèíæ¿¿äèéã äàðààõü õ¿ñíýãòýä
¿ç¿¿ëëýý.
Óóøèãíû àðõàã áºãëºðºëò ºâ÷íèé À áà  õýëáýð¿¿äèéí ÿëãàà
¯ç¿¿ëýëò¿¿ä
ªâ÷íèé ýõëýë
(¿íäñýí çîâèóð)
Õ¿éñ
Áèåèéí ãàëáèð

Ýìôèçåìèéí õýëáýð
(À õýëáýð)
50-70 íàñàíä äàâøèíãóé
íýìýãäýõ
àìüñãààäàõ
øèíæýýð èëýðíý
Ãîëäóó ýðýãòýé÷¿¿ä
Àñòåíèê

Ãóóðñàí õîîëîéí
¿ðýâñëèéí õýëáýð
(Â õýëáýð)
40 - 55 íàñíààñ õîéø öýðòýé
õàíèàëãàõ øèíæýýð èëýðíý
Ãîëäóó ýðýãòýé÷¿¿ä
Íîðìîñòåíèê,
ãèïåðñòåíèê

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 93

ýñâýë

93

5/25/2005 3:47:32 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Áèåèéí æèí
Àìüñãààäàëò

áàãàññàí
Èë¿¿ òîä, áàéíãûí èëýðíý

Õàíèàëãàõ

Áàãà
çýðýã
èëýðíý,
àìüñãààäàõ
øèíæèéí
ýõýëæ ¿¿ññýíèé äàðàà íü
ýíý øèíæ ãàðíà
Ñàëñàðõàã, áàãà õýìæýýòýé

Öýð
Ãóóðñàí õîîëîéí
õàëäâàð
Àìüñãàëûí
äóòàãäàë
Óóøèãíû
ãèïåðòåíçè
Óóøãèí ç¿ðõíèé
ýìíýë ç¿éí
øèíæ¿¿ä èëðýõ
áàéäàë
Öýýæíèé ýçýëõ¿¿í
èõñýõ ýìíýë ç¿éí
øèíæ
Õàâàí
Óóøèã ÷àãíàõ
¿çëýãýýð

Öýýæíèé ðåíòãåí
øèíæèëãýýíä

Óóøèãíû
àìüäðàëûí
áàãòààìæ
Óóøèãíû
õ¿÷èëñýí
àìüäðàëûí
áàãòààìæ
Óóøèãíû
¿ëäýãäýë àãààðûí
ýçýëõ¿¿í
Óóøèãíû íèéò
áàãòààìæ

94

02_pulmonolgy last.indd 94

Õîâîð

Èõýâ÷ëýí íýìýãäñýí
Õàðüöàíãóé ñóë èëýðíý.
Áèåèéí à÷ààëàë, ãóóðñàí
õîîëîéí
¿ðýâñëèéí
ñýäðýëèéí ¿åä
Òîä èëýðíý, äàðàà íü
àìüñãààäàõ øèíæ èëýðíý.
Ãîëäóó
ñàëñàðõàã-èäýýò,
ýñâýë èäýýò, èõ õýìæýýòýé
Áàéíãà

Õàëäâàðûí ¿åä öî÷ìîã
õýëáýðèéí
àìüñãàëûí
äóòàãäàë, ìºí ñ¿¿ëèéí çå
øàòàíä
Áàãà çýðýã èëýðíý

Äîëãèîí ìàÿãèéí ÿâöòàé

ªâ÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàíä

Áàéíãà òîä èëýðíý

Òîä èëýðíý

Èëðýõã¿é

Èëðýõã¿é
Ñóëàðñàí
öóëöàíãèéí
àìüñãàë ñîíñîãäîíî

Èëýðíý
Øèð¿¿ññýí
öóëöàíãèéí
àìüñãàëûí ñóóðèí äýýð
èñãýðñýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ð
ñîíñîãäîíî
Óóøèãíû
çóðàãëàë
îëøèðñîí, õýñýã ãàçðûí
ôèáðîç ººð÷ëºëò èëýðíý

Óóøèãíû çóðàãëàë öººðºõ,
óóøèã
õýò
àãààðààð
òýëýãäñýí, áóëë ¿¿ññýí
øèíæ èëýðíý
Ýðñ áóóðíà

Òîä èëýðíý

Õýâèéí, ýñâýë áàãà çýðýã
áóóðíà

Õýâèéí, ýñâýë áàãà çýðýã
áóóðíà

Ýðñ áóóðíà

Èõýñíý

Õýâèéí, ýñâýë áàãà çýðýã
èõýñíý

Èõýñíý

Õýâèéí ýñâýë áàãà çýðýã
èõýñíý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:32 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Àðõàã
ãèïîêñåìèéí
èëðýë
Ðà Î2 áóóðàõ
Àðõàã ãèïåðêàïíè
Ðà ÑÎ2 èõñýõ
Óóøèãíû
íýâ÷¿¿ëýõ ÷àäâàð

Òàéâàí ¿åä - çºâõºí ºâ÷íèé
ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàíä
Áèåèéí à÷ààëëûí ¿åä ýðò
ýõýëíý

Æàì ¸ñîîð áàéíãà

ºâ÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàíä
ºâ÷íèé ñ¿¿ëèéí ¿å øàòàíä
Ýðñ áóóðíà

Æàì ¸ñîîð áàéíãà

Òîä èëýðíý

Áàãà çýðýã áóóðíà

Ýì÷èëãýý:
Ýì÷èëãýýíèé
åðºíõèé
çàð÷èì

Îäîîãîîð óóøèãíû ýìôèçåìèéí ýì÷ëýõ ºâºðìºö ýì÷èëãýý
àëãà áàéíà. 10 ãàðóé æèëèéí ºìíº õ¿íèé α1 àíòèòðèïñèíûã
îðëóóëàõ ýì÷èëãýý õèéãäýæ ýõýëñýí áîëîâ÷ ýíý íü êëèíèêèéí
ïðàêòèêò ºðãºí õýðýãëýãääýãã¿é. Ýì÷èëãýýíèé ¿íäñýí çàð÷èì
áîë óóøèãíû ýìôèçåìòýé ºâ÷òºíèé àìüäðàëûí ÷àíàðûí
àñóóäëûã äýýøë¿¿ëýõ åðºíõèé àðãà õýìæýý þì. Òàìõè òàòàõûã
çîãñîîõ íü à÷ õîëáîãäîëòîé. ¯íäñýí ºâ÷íèé ýì÷èëãýý íü
óóøèãíû àðõàã áºãëºðºëò ºâ÷íèéã ýì÷ëýõòýé òºñòýé.

Õî¸ðäîã÷
òàðõìàë
óóøèãíû
ýìôèçåìèéí
¿åä :
Ôèçèê
ýì÷èëãýý
Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý

Ãóóðñàí õîîëîéí àðõàã ¿ðýâñëèéã ýðò îíîøèëæ ýì÷ëýõ
õàëäâàðûí ýñðýã àìïèöèëëèí 0.5ã 6 öàãààð, ¿ðýâñëèéí ýñðýã,
öýð øèíãýëýõ, õîâõëîõ ýì (ÃÕÕ¯ õàð.), ãóóðñàí õîîëîé òýëýõ ýì
(ÃÕÁ-íèé ýì÷èëãýý õàð), óóøèã ç¿ðõíèé õàì øèíæèéí ýì÷èëãýý,
õ¿÷èëòºðºã÷ ýì÷èëãýý
öýýæíèé èëëýã, àìüñãàëûí äàñãàë, çºâ àìüñãàëàõ, õàíèàëãàõ
àðãûã ºâ÷òºíä ñóðãàõ
Ïíåâìîòîðàêñààð õ¿íäðýõ ¿åä ÿàðàëòàé òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ
(ãÿëòàíãèéí õºíäèé㺺ñ õèéã ñîðóóëæ àâàõ).
Áóëëåçîí ýìôèçåìèéí ¿åä: òîðàêîñêîïèéí òóñëàìæòàé
áóëëýêòîìè õèéõ ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý õèéíý.
Òàìõè òàòàëòòàé òýìöýõ, ÃÕÀ¯-ýýñ ñýðãèéëýõ, àãààðûí
áîõèðäîëûã áàãàñãàõ, ¿éëäâýðèéí àæëûí íºõöºë áàéäëûã
ñàéæðóóëàõ

Óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 95

95

5/25/2005 3:47:33 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

8. ÃßËÒÀÍÃÈÉÍ ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò

Àíãèëàë

Ãÿëòàíãèéí õàëüñ ¿ðýâññýíýýñ òýäãýýðèéí ãàäàðãóó
äýýð ôèáðèí íýâ÷èí õóðàõ þì óó ýñâýë õºíäèéä íü
¿ðýâñëèéí ø¿¿äýñ øèíãýí õóðèìòëàãäàõûã ãÿëòàíãèéí
¿ðýâñýë ãýíý.
Øàëòãààíààð: (Í. Â. Ïóòîâ) ãÿëòàíãèéí õàëäâàðûí
¿ðýâñýë, ãÿëòàíãèéí õàëäâàðûí áóñ ¿ðýâñýë;
Ýìãýã ïðîöåññèéí øèíæ ÷àíàðààð íü: õóóðàé
(ôèáðèíò), ø¿¿äýñò;
Ø¿¿äýñò ãÿëòàíãèéí ¿ðýâñëèéí ø¿¿äñèéí
øèíæ ÷àíàðààð íü: øàð óñàðõàã (èéëäýñò),
óñàðõàã ôèáðèíëýã, èäýýò, èëæèðñýí, öóñàðõàã,
ýîçèíîôèëèéí, õîëåñòåðèíû, õèëåçîí, õàâñàðñàí;
Ãÿëòàíãèéí ø¿¿äñèéí ýìãýã æàìààð íü: ø¿¿äýñ
¿¿ñýõ, ø¿¿äýñ òîãòâîðæèõ, ø¿¿äýñ øèìýãäýõ;
ßâöààð íü: öî÷ìîã, öî÷ìîãàâòàð, àðõàã;
Áàéðøëààð íü: òàðõìàë, õÿçãààðëàãäìàë (Îðîéí,
õàâèðãàíû, ºðöíèé, ãîëòûí îéðîëöîîõ, äýëáýí
õîîðîíäûí);

Øàëòãààí: Ãÿëòàíãèéí ø¿¿äýñò ¿ðýâñëèéí øàëòãààíûã õýä õýäýí äýä
á¿ëýãò àíãèëíà.
Ãÿëòàíãèéí õºíäèéä øèíãýí õóðàõ øàëòãààí
ä/ä
1

Øèíãýíèé òºðºë
Òðàíññóäàò

2

Õàëäâàðûí
øàëòãààíò ýêññóäàò

3

Õàëäâàðûí áóñ
øàëòãààíò ýêññóäàò

4
5
6.

96

02_pulmonolgy last.indd 96

Õàâäðûí øàëòãààíò
ýêññóäàò
Ãÿëòàíãèéí
õºíäèéä öóñ õóðàõ
/ãåìîòîðàêñ/
Õèëîòîðàêñ

¯íäñýí øàëòãààí
Ç¿ðõíèé çîãñîíãîøëûí äóòàãäàë
Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí ¿åèéí áîëîí
óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí äàðààõü ãÿëòàíãèéí
¿ðýâñýë, ñ¿ðüåý áóñàä íÿíãèéí õàëäâàð
Óóøèãíû àðòåðèéí òðîìáîýìáîëè
Õàâäðûí ¿ñýðõèéëýë, ëåéêîç, ìåçîòåëèîìà
Ãýìòýë, õàâäðûí ¿ñýðõèéëýë, ãÿëòàíãèéí õîðò
õàâäàð
Ëèìôîìà, öýýæíèé áà òóíãàëãèéí ñóäàñíû
ãýìòýë, êàðöèíîìà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:33 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ãÿëòàíãèéí ø¿¿äýñò ¿ðýâñëèéí ýìíýë ç¿é
Çîâèóð:
• Öýýæíèé ýìãýãòýé òàë õºíä¿¿ðëýõ, ºâ÷íèé ýõýí ¿åä ãÿëòàíãèéí
ºâäºëòòýé, õèé õàíèàíà, öýýæ õ¿íäýð÷ äààãäàõã¿é áîëîõ, øèíãýí
íýìýãäýõèéí õèðýýð àìüñãààäàëò íýìýãäýíý.
• ªâ÷òºí õàëóóð÷, áèå ñóëàðíà, õºëºðíº, õîîëîíä ìóóäíà, äîòîð
ìóóõàéðíà
Áîäèò ¿çëýãò:
Áèåèéí áàéäàë èõýâ÷ëýí õ¿íäýâòýð, õ¿íä áàéíà. Ýìãýãòýé
òàë ðóó õàçàéñàí àëáàäìàë áàéäàëòàé áàéíà. Ãÿëòàíãèéí õºíäèéä èõ
õýìæýýíèé øèíãýí õóðñàí ¿åä õàãàñ ñóóãàà áàéðëàëòàé. Çàõûí áîëîí
òºâèéí õºõðºëòèéí øèíæ èëýðíý. Ø¿¿äýñ èõ õóðñàí ¿åä õ¿ç¿¿íèé âåí
á¿ä¿¿ð÷, ÷èíýðñýí, ëóãøèæ õàðàãäàíà. Öýýæèéã õàðàõàä ýìãýãòýé òàë
àìüñãàëä õîöîð÷ îðîëöîíî. Ýìãýãòýé òàëûí õàâèðãà õîîðîíäûí çàé
ãºëèéñºí, òýð òàëûí öýýæ òîâîéñîí õàðàãääàã. Àìüñãàë ºíãºö, îëøèðñîí.
Öýýæ òýìòðýõýä ýìãýãòýé òàëûí õàâèðãà õîîðîíä õºíä¿¿ð, áóë÷èíãèéí
÷àíãàðàëòàé, äóóíû äîðãèîí ñóëàðñàí, ýñâýë òîäîðõîéëîãäîõã¿é. Óóøèã
òîãøèõîä òîãøèëòûí äóó ä¿ëèé, òóéëûí ä¿ëèé ÷èìýýòýé. Ãÿëòàíãèéí
ø¿¿äýñò ¿ðýâñëèéí ¿åä Ñîêîëîâ-Ýëëèñ-Äàìóàçîãèéí øóãàì, ÃðîêêîÐàóõôóñèéí ãóðâàëæèí, Ãàðëÿíäûí ãóðâàëæèí òîäîðõîéëîãäîíî. Óóøèã
÷àãíàõàä öóëöàíãèéí àìüñãàë ýðñ ñóëàðñàí, ýñâýë ñîíñîãäîõã¿é.
Ãÿëòàíãèéí õóóðàé ¿ðýâñëèéí ýìíýë ç¿é
Çîâèóð:
• Öýýæýýð õàòãàñàí “ãÿëòàíãèéí” ºâäºëòòýé. ªâäºëòèéí áàéðëàë
íü ¿ðýâñëèéí òàðõàëòààñ õàìààðíà. Èõýâ÷ëýí äàëíû äîîä õýñýã,
ñóãàí äîîãóóð ºâäºíº.
• Õàëóóðàõ, áèå ñóëðàõ, ÿäðàõ, òîëãîé ºâäºõ, á¿õ áèåèéí áóë÷èíãààð
õ¿÷òýé áèø ºâäºõ, õºëðºõ, õîîëîíä äóðã¿é áîëíî.
Áîäèò ¿çëýã:
Ýìãýãòýé òàëààð õàæóóëäàæ õýâòñýí, áîñîîä ÿâàõ ¿åäýý ýìãýãòýé òàë
ðóóãàà õàçàéñàí (ìýõèéñýí) àëáàäìàë áàéðëàëòàé áàéíà. Èõ õýìæýýíèé
íààëäàö ¿¿ññýí ¿åä àìüñãàëûí äóòàãäàë, óóøãèí ç¿ðõíèé õàì øèíæ
èëýð÷ áîëíî. Öýýæ õàðàõ ¿çëýãýýð öýýæíèé ýìãýãòýé òàë àìüñãàëä õîöîð÷
îðîëöîíî. ªíãºö àìüñãàëíà. Öýýæ òýìòðýõ ¿çëýãýýð ýìãýãòýé õýñýãò
ãÿëòàíãèéí ø¿ðãýëò òîäîðõîéëîãäîíî. Óóøèã òîãøèõ ¿çëýãýýð óóøèãíû
òîä ÷èìýýòýé. Õýðýâ óóøèãíû ïàðåíõèìòýé õàìò ãýìòñýí áîë òîãøèëòûí
àâèà ä¿ëèéâòýð. Óóøèã ÷àãíàõàä ãÿëòàíãèéí ø¿ðãýëöýõ ÷èìýý ¿ðýâñëèéí
ïðîöåññ ÿâàãäàæ áàéãàà õýñýãò ñîíñîãäîíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 97

97

5/25/2005 3:47:34 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî

ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð,
àíàìíåç, áîäèò ¿çëýãò
òóëãóóðëàí îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó) øèíæèëãýý,
ãÿëòàíãèéí øèíãýíèé øèíæèëãýýãýýð ñ¿ðüåýãèéí
ñîðèë, ãóóðñàí õîîëîéí äóðàíãèéí øèíæèëãýý
áîëîí áóñàä íýìýëò øèíæèëãýýíèé òóñëàìæòàé
îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý
Ýì÷èëãýýíèé
åðºíõèé
çàð÷èì
Ýìèéí
ýì÷èëãýý:
¯íäñýí
ºâ÷íèé
ýì÷èëãýý:

¯ðýâñëèéí
ýñðýã, ºâ÷èí
íàìäààõ, õýò
ìýäðýãøèë
áóóðóóëàõ
ýì÷èëãýý
Øèíæ
òýìäãèéí
ýì÷èëãýý
Ôèçèê
ýì÷èëãýý

98

02_pulmonolgy last.indd 98

Ø¿¿äýñò ¿ðýâñëèéí ¿åä ãÿëòàíãèéí õàòãàëò õèéõ, ¿íäñýí ºâ÷íèé
ýì÷èëãýý, ¿ðýâñëèéí ýñðýã ºâ÷èí íàìäààõ, õýò ìýäðýãøèë
áóóðóóëàõ ìºí øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý õèéíý.
Ãÿëòàíãèéí ø¿¿äýñò ¿ðýâñëèéí ¿íäñýí (øàëòãààíû) ºâ÷íèé
ýì÷èëãýýã õèéíý. Óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë áîë ºâºðìºö
áóñ õàëäâàðûí ýñðýã àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý ãîëëîí õèéíý.
Ñ¿ðüåýãèéí ¿åä ñ¿ðüåýãèéí ýñðýã ºâºðìºö ýì÷èëãýý, õîëáîã÷
ýäèéí ñèñòåìèéí ºâ÷èí îíîøëîãäñîí ¿åä ãëþêîêîðòèêîèä,
öèòîñòàòèê ýì÷èëãýý. Õàâäðûí ¿åä öèòîñòàòèê, õèìè ýì÷èëãýý,
òóÿà, ìýñ çàñëûí áîëîí øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýýã çààëòààð
õèéíý.
Ýíý çîðèëãîîð èíäîìåòàöèí (ºäºðò 3 óäàà), àñïèðèí (õîíîãèéí
òóí 4-6ã), íàòðè ñàëèöèëàò, ìåòèíäîë; 10% õëîðò êàëüöèéí
óóñìàë; äèìåäðîë, õëîðôåíàìèí, êëàðàòèí, êåòîòèôåí çýðýã
ýìèéí áýëäìýëèéã õýðýãëýíý.
Á¿õ ãÿëòàíãèéí ¿ðýâñýëòýé õîëáîîòîé õàíèàëãà, õ¿÷òýé
ºâäºëò, ç¿ðõ ñóäàñíû äóòàãäëûí øèíæ èëýðâýë øèíæ òýìäãèéí
ýì÷èëãýý õèéíý.
ªâäºëòèéí ¿åä íîâîêàéíòàé ýëåêòðîôîðåç. ¯ðýâñëèéí
øèìýãä¿¿ëýõ çîðèëãîîð êàëüöè õëîðèä (ëèäàçà, ãåïàðèí)-òàé
ýëåêòðîôîðåç, ÓÂ×

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:34 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

9. ÓÓØÃÈÍ Ç¯ÐÕ
Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

Àíãèëàë

Óóøèã, ãóóðñàí õîîëîé, óóøèãíû ñóäàñ, ºðö, öýýæíèé
õýíõýðöãèéí ýìãýã ººð÷ëºëòèéí óëìààñ öóñíû áàãà
ýðãýëòèéí äàðàëò èõýñ÷, ç¿ðõíèé áàðóóí õîâäîë òîìðîõ,
(ýñâýë) òýëýõ õàì øèíæèéã óóøãèí ç¿ðõ ãýíý.
Óóøãèí ç¿ðõíèé ÿâöààñ õàìààðàí øàëòãààí íü ÿíç á¿ð
áàéäàã. Öî÷ìîã óóøèãíû ç¿ðõíèé øàëòãààí: óóøèãíû
àðòåðèéí ãîë ñóäàñ, ò¿¿íèé òîì ñàëààíû òðîìáîýìáîëè,
öýýæíèé õºíäèéí äàðàëò ãýíýò èõñýõ, àÿíäàà ãÿëòàíãèéí
õºíäèéä õàâõëàãààò õèé õóðàõ, õºøèí㺠áàãòðààíû IIIII çýðýã, ò¿ãýýìýë òàðõñàí óóøèãíû öî÷ìîã ¿ðýâñýë,
ãÿëòàíãèéí õºíäèéä èõ õýìæýýíèé øèíãýí õóðñàí ø¿¿äýñò
¿ðýâñýë;
Öî÷ìîãäóó óóøèãíû ç¿ðõíèé øàëòãààí: óóøèãíû àðòåðèéí
äàõèëòòàé õýëáýðèéí æèæèã òðîìáîýìáîëè, ãóóðñàí õîîëîéí
áàãòðààíû óæèã äàõèëò, óóøèãíû õîðò õàâäðûí ãàðàëòàé
ëèìôèéí ñóäàñíû ¿ðýâñýë, õàâõëàãò ïíåâìîòîðàêñ,
òºâèéí áîëîí çàõûí ãàðàëòàé àðõàã àãààðæèëò áàãàäàëò
(áîòóëèçì, ñàà (ïîëèîìèåëèò), ìèàñòåíè;
Àðõàã óóøèãíû ç¿ðõíèé øàëòãààí:

ãóóðñàí õîîëîé óóøèãíû;

ºðö, öýýæíèé õýíõýðöãèéí;

ñóäàñíû ãýñýí 3 á¿ëýãò àíãèëäàã.
Ãóóðñàí õîîëîé, óóøèãíû øàëòãààí: Ãóóðñàí õîîëîéí
àðõàã ¿ðýâñýë, ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà, ãóóðñàí õîîëîéí
òýëýãäýõ ºâ÷èí, óóøèãíû ïîëèêèñòîç, óóøèãíû òýëýãäýë,
óóøèãíû òàðõìàë õàòóóðàë, óóøèãíû ôèáðîç, ãðàíóëîìàòîç
(ñàðêîèäîç), óóøèã òîîñæèõ ºâ÷èí.
ªðö,
öýýæíèé
õýíõýðöãèéí
øàëòãààí:
áîòóëèçì,
ïîëèîìèåëèò, ìèàñòåíè çýðýã ºâ÷íèé óëìààñ òºâèéí áîëîí
çàõûí ãàðàëòàé àãààðæèëò áàãàäàëò (ãèïîâåíòèëÿöè)
¿¿ñýõ, öýýæíèé õýíõýðöýã, íóðóóíû ãýìòýëòýé õîëáîîòîé
ýìãýã ººð÷ëºëò (êèôîç, êèôîñêîëèîç), ãÿëòàíãèéí
íààëäàö, òàðãàëàëòààñ áîëñîí Ïèêâèêèéí õàì øèíæ.
Ñóäàñíû
øàëòãààí:
Óóøèãíû
àíõäàã÷
ãèïåðòåíç,
óóøèãíû
àðòåðèéí
ñóäàñíû
¿ðýâñýë,
óóøèãíû
àðòåðèéí
æèæèã
ñàëààíû
äàõèëòàò
òðîìáîýìáîëè, óóøèã òàéðñàíààñ óóøèãíû ñóäàñíû
ßâöààð íü: öî÷ìîã (öî÷ìîã), öî÷ìîãàâòàð, àðõàã;
Äàñàí çîõèöîõ ýýíýãøëèéí áàéäëààð íü: ýýíýãøèëòýé,
ýýíýãøèëã¿é;
Äàâàìãàéëñàí øàëòãààí, ýìãýã æàìààð íü: ñóäàñíû,
ãóóðñàí õîîëîé-óóøèãíû, ºðö-öýýæíèé õýíõýðöãèéí;

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 99

99

5/25/2005 3:47:34 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿é
Óóøèãíû àðòåðèéí äýëáýíãèéí áîëîí ñåãìåíòèéí ñàëààíóóä
áºãëºðºõ ¿åä öî÷ìîã, öî÷ìîãäóó óóøãèí ç¿ðõ ¿¿ñíý. Øèíæ òýìäã¿¿ä íü
õóðäàí õóãàöààíä äààìæðàõ áºãººä ýìíýë ç¿éä ¿íäñýí 4 õàì øèíæýýð
èëýðíý.
• Óóøèãíû ãÿëòàíãèéí òàëààñ ãàðàõ õàì øèíæ: Óóøèãíû àðòåðèä öóñíû

óðñãàë ñààòàæ, àãààðæóóëàëò ïåðôóçèéí õàðüöàà ýðñ àëäàãäñàíòàé
õîëáîîòîé õàì øèíæ ãàðíà. ªâ÷òºí èõ àìüñãààäíà, àãààðæóóëàëò
äýýä çýðãýýð íýìýãäýõ áîëîâ÷ õ¿÷èë òºðºã÷èéí äóòàãäàë, àìüñãààäàëò
àðèëàõã¿é. Êîëëàïñ áîëíî. Õ¿÷èëòºðºã÷èéí äóòàãäàë, ç¿ðõíèé àãøèõ
÷àäâàð áóóðàõ, à÷ààëàë èõñýõ çýðýã øàëòãààíû óëìààñ ç¿¿í õîâäëûí
äóòàãäàë, öààøèëáàë óóøèãíû õàâàí ¿¿ñ÷ áîëíî. Ýíý òîõèîëäîëä
ºâ÷òºí õàíèàëãàõ, öóñòàé öýð ãàðàõ øèíæ¿¿ä èëýðäýã.
• Ç¿ðõíèé òàëààñ ãàðàõ õàì øèíæ: Ýíý íü áàðóóí õîâäëûí öî÷ìîã
äóòàãäàë, ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû äóòàãäàë ãýñýí õî¸ð õýëáýðýýð
èëýðíý. Áàðóóí õîâäëûí öî÷ìîã äóòàãäëààð èëðýõ ¿åä ã¿ðýýíèé
âåí¿¿ä ºðãºññºí, í¿¿ð õàâàãíàíà, õºõºðíº, ýëýã òîìîðíî. N.vagusûí ¿éë àæèëëàãàà èäýâõèæèí ç¿ðõíèé õîðèã ¿¿ñ÷ áîëíî. Ç¿ðõíèé
à÷ààëàë íýìýãäñíýýð óóøèãíû àðòåðèéí õàâõëàãûí äóòàãäàë ¿¿ñ÷,
óóøèãíû àðòåð äýýð àãøèëòûí øóóãèàí, II àâèà ºðãºëòòýé ñîíñîãäîíî.
Àðòåðèéí äàðàëò áóóðíà. Ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñíû äóòàãäëààð èëðýõ ¿åä
ãèïîñåìè, ç¿ðõíèé à÷ààëàë èõñýõ, ç¿ðõíèé òèòýì ñóäàñ ðåôëåêñèéí
çàìààð íàðèéñàõ, àðòåðèéí äàðàëò áóóðàõ çýðýã øàëòãààíû óëìààñ
òèòýì ñóäàñíû äóòàãäàë ¿¿ñ÷, ºâ÷¿¿íèé àðààð õ¿÷òýé ºâäºíº. Ç¿ðõíèé
øèãäýýñ áîëîõ àþóëòàé. Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã äýýð ç¿ðõíèé
áóë÷èíãèéí èøåìè, øèãäýýñèéí øèíæ¿¿ä ãàðíà.
• Òàðõèíû òàëààñ ãàðàõ õàì øèíæ: Òàðõèíû ñóäàñíû õàòóóðàëòàé
ºâ÷òºíä îëîíòàà òîõèîëäîíî. Óóøèãíû àðòåðèéí ýìáîëèéí ¿åä
òàðõèíû ãèïîêñè íýìýãäýæ, óõààí àëäàõ, òàòàõ, äîðîî áèå çàñàõ, õýñýã
ãàçðûí öóñàí õàíãàìæ àëäàãäñàí øèíæ ãàðíà. Ýíý òîõèîëäîëä òàðõèíû
ñóäàñíû ýìáîëè, öóñ õàðâàõ çýðýã îíîø àíäóóðàí òàâèãäàõ íü öººíã¿é
áàéäàã.
• Õýâëèéí òàëààñ ãàðàõ øèíæ.: Ýíý ¿åä ãýäñýýð õ¿÷òýé ºâäºõ, õýâëèéí
áóë÷èí ÷àíãàðàõ, äîòîð ìóóõàéðàõ, Ẻëæèõ øèíæ¿¿ä èëýð÷ áîëíî.
Óóøèãíû äîîä äýëáýíãèéí àðòåðè ãýìòýæ, äîîä äýëáýíä øèãäýýñ ¿¿ñ÷,
ºðöíèé ìýäðýë öî÷ðîí, ºâäºëò íü õýâëèéí óðä õàíà ðóó äàìæäàãòàé
õîëáîîòîé. Öî÷ìîãäóó óóøãèí ç¿ðõíèé õàì øèíæ óóøèãíû àðòåðèéí
òðîìáîýìáîëè äàõèëòàò õýëáýðýýð ÿâàãäàõ, õºø¿¿í áàãòðàà, õàâõëàãàò
ïíåâìîòîðàêñ, êàðöèíîìàòîçûí ¿åä ãàðíà.

100

02_pulmonolgy last.indd 100

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:35 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Àðõàã óóøãèí ç¿ðõíèé ýìíýë ç¿é:
Àðõàã óóøãèí ç¿ðõíèé õàì øèíæ íü ¿íäñýí ºâ÷íèé ýìíýë ç¿é, àìüñãàëûí
äóòàãäàë, öóñíû áàãà ýðãýëòèéí ãèïåðòåíçèéí, áàðóóí õîâäëûí òîìðîëûí
øèíæ, áàðóóí õîâäëûí äóòàãäëûí ýìíýë ç¿éí øèíæýýð èëýðäýã. Àðõàã
óóøãèí ç¿ðõíèé õàì øèíæèéí ¿åä àìüñãààäàõ, ç¿ðõ äýëñýõ, õàíèàëãàõ,
ç¿ðõ îð÷ìîîð ºâäºõ, õàâàãíàõ, áàðóóí õàâèðãàíû íóìàí äîð ºâäºõ çîâèóð
õýëíý.
Áîäèò ¿çëýãò: Àìüñãàëûí ýðõòýí òîãòîëöîîíû òàëààñ ¿íäñýí ºâ÷íèé
øèíæ äàâàìãàéëíà. Çàõûí õàâàíòàé, ã¿ðýýíèé âåíû ÷èíýðýëò, ºðãºñºëò,
ëóãøèëò òîäîðõîéëîãäîíî. Ç¿ðõíèé ñóäàñíû áàãöûí ºðãºí èõýññýí. Ç¿ðõ
÷àãíàõàä óóøèãíû àðòåðè äýýð II àâèà òîäðîõ, óóøèãíû àðòåðè äýýð III öýãò
àãøèëòûí øóóãèàíòàé áàéíà. Áàðóóí õîâäëûí òîìðîëûí ¿åä àþóëõàéä
ç¿ðõíèé ò¿ëõýëò èëðýõ, ç¿ðõíèé õèë õÿçãààð áàðóóí òèéø òîìðîõ, ÃðåõåìÑòèëëèéí àãøèëòûí øóóãèàí èëðýõ, IY öýãò I àâèà òîäðîõ øèíæ èëýðíý.
Ïëåøèéí øèíæ ãàðàõ áà ýëýã òîìîðñîí
Îíîøëîãîî
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð,
àíàìíåç, áîäèò ¿çëýãò
òóëãóóðëàí îíîøèëíî.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öýýæíèé ðåíòãåí (çóðàã ýãö, õàæóó)
øèíæèëãýý, ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãèéí
òóñëàìæòàé áóñàä íýìýëò øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé îíîøèëíî.

Ýì÷èëãýý
Óóøãèí ç¿ðõíèé ýì÷èëãýý íü ¿íäñýí ºâ÷íèé ýì÷èëãýý, óóøãèí
ç¿ðõíèé ýìãýã æàìûí ýì÷èëãýýíèé öîãö áàéäàã.
Óóøèãíû
àðòåðèéí
äàðàëòûã
áóóðóóëàõ:

Çàõûí ñóäàñ òýëýõ ýì êàëüöèéí àíòîãîíèñòûí á¿ëãèéí ýì:
íèôåäèïèí 10 ìã ºäºðò 3 óäàà, êîðèíôàð;
Íèòðàòûí á¿ëãèéí ýì: íèòðîñîðáèä, èçîäåíèò, òðèíèòðîíã
Ìåòèëêñàíòèíû á¿ëýã: 2.4%-èéí ýóôèëëèí 10 ìë ñóäñààð,
Õàâàí õººõ: âåðîøïèðîí 0.25ã 1-2 òàá õîíîãò 3 óäàà óóõ, ýñâýë
ãèïîòèàçèä 0.25 ºã뺺ä 2 òàá óóõ, äèàêàðá 0.25 ºã뺺ä 2 òàá óóõ,
ôóðîñåìèä, ëàçåêñ óóõ ýñâýë òàðèõ;

Öóñ
øèíãýëýõ

Ãåïàðèí, òðåíòàë, êóðàíòèë, àñïèðèí áàãà òóíãààð õýðýãëýíý.

Ç¿ðõíèé
ãëèêîçèä:
Ç¿ðõíèé
áîäèñûí
ñîëèëöîîã
ñàéæðóóëàõ

Áàðóóí õîâäëûí äóòàãäàë òîä èëýðñýí ¿åä ç¿ðõíèé ãëèêîçèäûã
(äèãîêñèí, ñòðîôàíòèí) òàðèõ, óóõ õýëáýðýýð õàâàí õººõ, çàõûí
ñóäàñ òýëýõ ýìòýé õàâñðàí õýðýãëýíý.
Êàëè îðîòàò 1 òàá ºäºðò 3 óäàà óóõ, ïàíàíãèí, ðèáîêñèíûã óóõ,
ýñâýë òàðèíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 101

101

5/25/2005 3:47:35 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ãëþêîêîð
òèêîèä ýì
õýðýãëýõ:
Ýðèòðî
öèòîçûã
ýì÷ëýõ:
Õ¿÷èë
òºðºã÷
ýì÷èëãýý:

Àðõàã óóøãèí ç¿ðõíèé ¿åä õ¿÷èëòºðºã÷èéí äóòàãäàë, ãèïåðêàïíè
¿¿ñýõ, õ¿÷èë ø¿ëòèéí òýíöâýðò áàéäàë àëäàãäàí, àëüäîñòåðîí
èõýýð ¿¿ñ÷, ãëþêîêîðòèêîèäûí ÿëãàðàë áàãàñäàã òóë
ïðåäíèçîëîíûã áàãà òóíãààð (5-10 ìã) õýðýãëýíý.
Ãåìàòîêðèò 65% áàéõ ¿åä 250 - 400 ìë öóñûã ñóäàñíààñ àâàõ,
õàíàõ àðãûã õýðýãëýýä, ãåïàðèíòàé (òðåíòàë) ðåîïîëèãëþêèí
ñóäñàíä äóñëààð õèéíý.
Ïàðåíõèìèéí àìüñãàëûí äóòàãäëûí ¿åä ãèïåðêàïíè èëðýýã¿é,
ãèïîêñåìèòýé ¿åä 40-60%-èéí õ¿÷èëòºðºã÷èéí õîëèìîãèéã 6-9
ë/ìèí õóðäòàéãààð õàìðûí ãóóðñààð ºãíº.
Õàâñàðñàí õýëáýðèéí àìüñãàë äóòàãäëûí ¿åä 30%-èéí
õ¿÷èëòºðºã÷èéã 1-2 ë /ìèí õóðäòàé ãóóðñààð àìüñãàëóóëíà./
Àðõàã àìüñãàëûí äóòàãäëûí ¿åä 30% õ¿ðòýë õ¿÷èëòºðºã÷
àìüñãàëóóëíà.
10. ժد¯Í ÁÀÃÒÐÀÀ

Òîäîðõîéëîëò

ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éëñ

Àíãèëàë

Ìóêîáðîíõîñòàçûí óëìààñ ýìíýë ç¿éä ãóóðñàí õîîëîé
áºãëºðºõ,
àìüñãàëûí,
öóñíû
ýðãýëòèéí,
ãèïîêñèéí
ýíöåôàëîïàòèéí õàì øèíæýýð èëýðäýã ãóóðñàí õîîëîéí
áàãòðààíû ñóíæðóó ÿâöûã õºø¿¿í áàãòðàà ãýíý.
ÃÕÁ ºâ÷íèé õàðøëûí õýëáýðèéí ¿åä àëëåðãåíû õ¿÷èí
ç¿éë¿¿ä, õàðèí õàëäâàð-õàðøëûí ÃÕÁ-íû ¿åä õàëäâàðûí
õ¿÷èí ç¿éë íü õºø¿¿í áàãòðààã ¿¿ñãýõ øàëòãààí áîëíî.
Õºø¿¿í áàãòðààã ¿¿ñãýõ õî¸ðäîã÷ øèíæ ÷àíàðòàé øàëòãààí
íü àìüñãàëûí çàìûí âèðóñèéí õàëäâàð, ìýäðýë-ñýòãýöèéí
áóõèìäàëä ºðòºõ, àäðåíîìèìåòèê (ÿëàíãóÿà ñàëüáóòàìîë),
ãëþêîêîðòèêîèä, òàéâøðóóëàõ ýì, õîëèíîìèìåòèê, ãèñòàìèíû
ýñðýã ýì áýëäìýëèéã çàìáàðààã¿é õýðýãëýõ áàéäàë çýðýã
áîëíî.
Ýìãýã æàìààð íü: áîäèñûí ñîëèëöîîíû õýëáýð,
àíàôèëàêñèéí õýëáýð, àíàôèëàêñè òºñò õýëáýð;
¯å øàòààð íü: (áîäèñûí ñîëèëöîîíû õýëáýð): ýýíýãøëèéí,
á¿ðýí áóñ ýýíýãøëèéí, ýýíýãøèëã¿é;

Ýìíýë ç¿é: Áîäèñûí ñîëèëöîîíû õýëáýðèéí õºø¿¿í áàãòðàà íü 3 ¿å
øàòààð ÿâàãäàíà.
I ¿å øàòàíä
Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ, àìüñãàëûí õàì øèíæ èëýðíý.
• Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ õàì øèíæ: Áàãòðàà õºäëºë õîíîãò 2-îîñ èë¿¿
óäàà, ºã뺺ä áàãòàð÷ íîéðíîîñ ñýðíý. ªòãºí öýðòýé õàíèàõ, áàãòðàà
õºäëºëèéí õîîðîíä óóøãèíä ä¿íãýíýñýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ð ñîíñîãäîíî
• Àìüñãàëûí õàì øèíæ: ãèïåðâåíòèëÿöè, àìüñãàëûí òîî 1 ìèíóòàíä 18
óäàà àðòåðèéí öóñàíä ãèïîêàïíè èëýðíý.

102

02_pulmonolgy last.indd 102

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:36 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

II ¿å øàòàíä:

Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ, ñóáàòåëåêòàçèéí õàì øèíæ: Áàãòðàà õºäëºë
òîä (õîíîãò 5 - 6 õ¿ðòýë), óóøèãíû äîîä õýñãýýð ñóáàòåëåêòàçèéí
øèíæ¿¿ä òîãøèëòîîð ä¿ëèéâòýð, õàéðöãàí öîîæèëæ òîäîðõîéëîãäîíî,
Óóøèã ÷àãíàõàä óóøãèíä ä¿íãýíýñýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ð òàðõìàëààð
ñîíñîãäîíî.

Àìüñãàëûí õàì øèíæ: àìüñãàëûí äóòàãäàë ã¿íçãèéð÷, ãèïåðâåíòèëÿöè,
àìüñãàëûí òîî 1 ìèíóòàíä 24 õ¿ðòýë, àðòåðèéí ãèïîêñåìè, áîäèñûí
ñîëèëöîîíû àöèäîç áàãà çýðýã èëýðíý.

Ãåìîäèíàìèêèéí õàì øèíæ: òàõèêàðäè (ñóäàñíû ëóãøèëòûí òîî 90- 119
õ¿ðòýë), àðòåðèéí äàðàëò èõñýõ 160/100 ìì ì.ó.á., ãèïîâîëåìèéí øèíæ
ãàðíà.
III ¿å øàòàíä:
Ãóóðñàí õîîëîé òàðõìàë áàéäëààð öýðýýð áºãëºðºõ íü óóøèãíû äîîä õýñãýýð
àòåëåêòàçèéí áîëîí àñôèêñèéí øèíæýýð èëýðíý.

Ãóóðñàí õîîëîé áºãëºðºõ, ñóáàòåëåêòàçèéí õàì øèíæ: Áàãòðàà õºäëºëèéí
øèíæ íü õàíèàõ øèíæ äàðàãäàõ, öýð ãàðàõàà áîëèõ, óóøèãíû òîãøèëòûí
àâèà óóøèãíû äîîä õýñãýýð ä¿ëèé áîëîõ, õàéðöãàí ÷èìýý àðèëíà, àìüñãàë
ñóëàðíà. Óóøèã ÷àãíàõàä ä¿íãýíýñýí ñóë õóóðàé õýðæèãí¿¿ðèéí òîî
öººðíº. Õýðæèãí¿¿ð íü àìüñãàë ãàðãàëò äýýð èë¿¿ ñîíñîãäîíî. Õ¿÷èëñýí
àìüñãàë ãàðãàëòûí ¿åä ä¿íãýíýñýí õóóðàé õýðæèãí¿¿ðèéí òîî, äóó íü
òîäîðíî, àìüñãàë àâàëò, ãàðãàëò äýýð õî¸óëàíä íü ñîíñîãäîíî. “×èìýýã¿é
óóøèã”-íû õàì øèíæ íèéò ºâ÷òºíèé 1/3 -ä òîõèîëääîã.

Àìüñãàëûí õàì øèíæ: àìüñãàëûí äóòàãäàë óëàì ã¿íçãèéð÷, àìüñãàëûí
òîî 1 ìèíóòàíä 40 õ¿ðòýë, àðüñ øîðîîí ñààðàë ºíãºòýé áîëîõ, àðòåðèéí
ãèïîêñåìè, ýäèéí, öóñíû ýðãýëòèéí ãèïåðêàïíè, àìüñãàëûí àöèäîç òîä
èëýðíý.

Ãåìîäèíàìèêèéí õàì øèíæ: òàõèêàðäè (ñóäàñíû ëóãøèëòûí òîî 120-130
õ¿ðòýë), óóøèãíû ãàðàëòàé àðòåðèéí äàðàëò èõñýõ 220/120 ìì ì.ó.á.èëýð÷
áîëíî. Á¿õ ºâ÷òºíä öî÷ìîã óóøãèí ç¿ðõíèé øèíæ, öóñíû ýðãýëòèéí
äóòàãäàë IIÀ - IIÁ (çîãñîíãèøëûí ãåïàòîìåãàëè, äîîä ìº÷äèéí õàâàí)
èëýðíý.

“Ãèïîêñèéí ýíöåôàëîïàòè”-èéí õàì øèíæ: óõààí ñàíàà á¿äãýðýõ,
Êåðíèãèéí øèíæ (äàãçíû áóë÷èíãèéí ÷àíãàðàë) ýåðýã, Áàáèíñêèéí øèíæ
ãàðàõ
Îíîøëîãîî:
ÝÌÒ-í 1-ð øàòëàë
ªâ÷òºíèé çîâèóð, àíàìíåç,
áîäèò ¿çëýãýýð îíîøèëæ
ÿàðàëòàé àðãà õýìæýý àâíà.

ÝÌÒ-í 2-ð øàòëàë
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý, êîàãóëîãðàìì,
ðåíòãåí øèíæèëãýý, ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã,
ç¿ðõíèé ýõî áîëîí áóñàä íýìýëò øèíæèëãýýíèé
òóñëàìæòàé îíîøèëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 103

103

5/25/2005 3:47:36 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Ýì÷èëãýý
Õºø¿¿í
áàãòðààíû
ýì÷èëãýýíèé
åðºíõèé
çàð÷èì

Ñèìïàòîìèìåòèê ýìèéí òóíã õýòð¿¿ëýí õýðýãëýñýí, ãàæ íºëºº
èëýðñýí ¿åä, β2-àãîíèñò õýðýãëýõýä ¿ð ä¿íã¿é áàéãàà ¿åä
òýäãýýðèéã ýì÷èëãýýíýýñ õàñàõ; ãëþêîêîðòèêîéä õýðýãëýõ,
öóñ õàíàõ, õ¿÷èë ø¿ëòèéí òýíöâýð çîõèöóóëàõ, ïëàçìîôåðåç
õèéõ; ãóóðñàí õîîëîéí áºãëºðëèéã àðèëãàõ, ãåìîñîðáöè,
àìüñãàëûí àïïàðàòàíä îðóóëàõ, àöèäîçûí ýñðýã ýì÷èëãýý,
áàðóóí õîâäëûí öî÷ìîã äóòàãäëûã àðèëãàõ (õàâàí õººõ, öóñ
øèíãýëýõ, ç¿ðõ äýìæèõ), öóñíû á¿ëýíò áºãëºð뺺ñ óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõ, õàëäâàðûí ãîëîìòûã ýì÷ëýõ;

Áîäèñûí
ñîëèëöîîíû
õýëáýðèéí
õºø¿¿í
áàãòðààíû I
¿å øàòíû
ýì÷èëãýý

Õºø¿¿í áàãòðààíû I ¿å øàòíû ýì÷èëãýý:
Ãëþêîêîðòèêîéä ýì÷èëãýý
1. Ïðåäíèçîëîíûã
60 ìã 4 öàãèéí çàéòàé õºøèíãº
áàãòðààíààñ ãàðòàë íü õèéõ
2. Ïðåäíèçîëîíûã 60 ìã ñóäñààð õèéõ 2-3 öàãèéí òóðøèä ¿ð
ä¿í ºãºõã¿é áîë 90 ìã áîëãîíî. Öààøèä õîîðîíäîõü çàéã
óðòàñãàæ áîëíî. Õºøèí㺠áàãòðààíààñ ãàðñàíû äàðàà
òóíã 20- 30 ìã áîëãîíî.
3. Ïðåäíèçîëîíûã 250 ìã øóóä ýñâýë 2 öàãèéí òóðøèä
äóñëààð 250 ìã àâàõààð õèéõ ñòàòóñààñ ãàðòàë õèéõ.
Äàðàà íü òóíã 25-- 50% õ¿ðòýë áóóðóóëíà.
Ýóôèëëèí 2,4 % - 5 ìë ñóäñààð õèéõ /ÀÄ õÿíàëò äîð/
Øèíãýí þ¿ëýõ: Ãèïîâîëåìèéí øèíæ èëýðâýë ðåîïîëèãëþêèí,
çàõûí öóñíû ýðãýëòèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð 5 %-èéí ãëþêîç,
0.9%-èéí íàòðè õëîðèäûí óóñìàë ãýõ ìýò. 2.5- 3.5 ë øèíãýí
þ¿ëýõ. Øèíãýíèéã ãåïàðèíæóóëñàí áàéäëààð õýðýãëýíý. Ýíý
¿åä øýýñíèé ãàðö 1 öàãò 80 ìë-ýýñ áàãàã¿é áàéõ ¸ñòîé.
Õ¿÷èëòºðºã÷ ýì÷èëãýý: 30-45%-èéí õ¿÷èëòºðºã÷ õýðýãëýíý.
Õýðýâ àìüñãàëûí àðõàã äóòàãäëûí ñóóðèí äýýð ¿¿ññýí áîë
27- 28 %-èéí õ¿÷èëòºðºã÷ õýðýãëýíý.
Öýð ãàðàëòûã ñàéæðóóëàõ ýì÷èëãýý: Íàòðè éîäèäûí 10%-èéí
óóñìàëûã õîíîãò 10- 30 ìë (60 ìë õ¿ðòýë ), 3 %èéí óóñìàëûã
õîîëíû õàëáàãààð 2 öàã òóòàì óóõ, öýýæèíä äîðãèîíò ìàññàæ
õèéõ
Àöèäîçûí ýñðýã: 4%-èéí ñîäûí óóñìàë 150- 200 ìë ñóäñààð
õèéíý.
Ìåäèàòîð áîäèñûí ÿëãàðàëòûã áóóðóóëàõ çîðèëãîîð
êîíòðèêàë, ãîðäîêñ 10 000 íæ 0,9 %èéí íàòðè õëîðèäûí
óóñìàëòàé ñóäñààð õèéõ
Ãåïàðèí ýì÷èëãýý:
Á¿ëýí ¿¿ñýõýýñ ñýðãèéëýõ, öóñíû
áàãà ýðãýëòèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð õèéíý. Ãåïàðèí õîíîãò
20 000 íæ 6 öàãèéí çàéòàé õèéíý.

104

02_pulmonolgy last.indd 104

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:47:37 PM

Óóøèãíû ýìãýã¿¿ä

Áîäèñûí
ñîëèëöîîíû
õýëáýðèéí
õºø¿¿í
áàãòðààíû
II ¿å øàòíû
ýì÷èëãýý

Ïðåäíèçîëîíû òóíã 1.5- 3 äàõèí èõýñãýæ ñóäñààð õèéõ 2
öàãèéí äîòîð ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë 30 ìã òóíãààð íýìýõ ¯ð
ä¿íòýé áîë 30 bu òóíãààð 1.5- 3 öàãèéí òóðø õèéõ. Ýóôèëëèí,
ãåïàðèí, øèíãýí, ñîäûí óóñìàëûã õýðýãëýíý. ¯ð ä¿í ºãºõã¿é
áîë ãóóðñàí õîîëîéã óãààõ, àïïàðàòûí àìüñãàëä îðóóëàõ àðãà
õýìæýý àâíà. ̺í øèíæ òýìäýã, ýìãýã æàìûí ýñðýã ýì÷èëãýý
õèéíý.
Àïïàðàòûí àìüñãàëä çàéëøã¿é îðóóëàõ çààëò: Óõààí ñàíàà
õÿìðàõ, ç¿ðõ çîãñîõ, àðèòìèéí õ¿íä õýëáýð;
Àïïàðàòûí àìüñãàëä îðóóëæ áîëîõ çààëò: äàâøèíãóé àöèäîç
(pH 7,2 áàãà), Pa O2 äàâøèíãóé áóóðàõ, Pa CO2 äàâøèíãóé
èõñýõ, àìüñãàë äàðàíãóéëàãäàõ, õººðëèéí áàéäàëä îðîõ,
àìüñãàëûí áóë÷èíãóóä öóöàõ;

Áîäèñûí
ñîëèëöîîíû
õýëáýðèéí
õºø¿¿í
áàãòðààíû
III ¿å øàòíû
ýì÷èëãýý:

ßàðàëòàé àïïàðàòûí àìüñãàëä îðóóëíà. Äóðàíãèéí
òóñëàìæòàé ãóóðñàí õîîëîéã óãààíà. Ïðåäíèçîëîíû òóíã
öàãò 120 ìã òóí õ¿ðòýë èõýñãýíý. I, II ¿åèéí ýì÷èëãýýã õèéíý.
Àöèäîçûí ýñðýã ýì÷èëãýý õèéíý. 2%, 4%èéí ñîäûí óóñìàë
ñóäñààð õèéíý. 4 öàã òóòàìä PaO2, PaCO2, pH õýìæèõ öóñíû
õèéí øèíæèëãýýã õèéíý.

Àíàôèëàêñèéí
õýëáýðèéí
õºø¿¿í
áàãòðààíû
ýì÷èëãýý

0.2- 0.3 ìë àäðåíàëèíû óóñìàëûã 10- 20 ìë íàòðè õëîðèäûí
óóñìàëä øèíãýëæ ñóäñààð õèéíý. 15 ìèíóòûí äàðàà ¿ð
ä¿í ºãºõã¿é áîë 0.1% - 0.5 ìë àäðåíàëèíûã ñóäñààð õèéíý.
Èçàäðèí 0.1- 0.5 ìêã/êã òóíã ñóäñààð õèéõ
Ïðåäíèçîëîí 120 ìã ñóäñààð, ¿ðãýëæë¿¿ëýýä 250 ìë
ãëþêîçòîé õàìò 1 ìèíóòàíä 40 äóñàë áàéõààð õèéíý. ¯ð
ä¿í ºãºõã¿é áîë 90- 120 ìã òóíã äàõèí ñóäñààð õèéíý.
Àòðîïèí ñóëüôàò (0.5ìë), 2.4% ýóôèëëèí 10ìë ñóäñààð
õèéíý.
Àöèäîçûí ýñðýã ýì÷èëãýý: Òàðõèíä õàâàí ¿¿ñýõýýñ óðüä÷èëàí
ñýðãèéëæ ôóðîñåìèä 80 - 120 ìã ûã 40 % 20 -- 40 ìë
ãëþêîçòîé õàìò α- àäðåíîáëîêàòîð: äðîïåðèäîë 1- 2 ìë
íàòðè õëîðèäèéí óóñìàëòàé ñóäñààð õèéíý.

Àíàôèëàêñè
òºñò õºø¿¿í
áàãòðààíû
ýì÷èëãýý

Àíàôèëàêñèéí õýëáýðèéí ýì÷èëãýýòýé àäèë. Ýìãýã æàìûí
¿¿äíýýñ Ì õîëèíîëèòèê ò¿ëõ¿¿ õýðýãëýõ. /àòðîïèí ñóëüôàò
òàðèàãààð, àòðîâåíò, áåðîäóàë öàöëàãààð/

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

02_pulmonolgy last.indd 105

105

5/25/2005 3:47:37 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ
çàìûí ýìãýã¿¿ä

03_Gastrology last.indd 107

5/25/2005 3:43:56 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
Á. Öýðýíäàø
Ñ. Áàäàìæàâ
Ã. Ýíõäîëãîð
Ñ.Ãàíòóÿà

Í. Áàÿðìàà
Ð. Àìàðàà
Ö. Ñàðàíòóÿà
Á. Îþóíöýöýã
Í. Áèðà
Õ.Îþóíöýöýã

108

03_Gastrology last.indd 108

ÝÌß -íû ýëýã ñóäëàëûí åðºíõèé ìýðãýæèëòýí,
Àêàäåìè÷, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌß -íû Ãàñòðîýíòåðîëîãèéí åðºíõèé
ìýðãýæèëòýí, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌØÈÓÑ- èéí Äîòðûí òýíõìèéí ýðõëýã÷,
Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌß-û Õ¿íèé íººöèéí áîäëîãî, òºëºâëºëò,
õºãæèë õàðèóöñàí ìýðãýæèëòýí, Àíàãààõ
óõààíû ìàãèñòð
Êëèíèêèéí 2 ð ýìíýëãèéí äîòðûí 4 ð òàñãèéí
ýðõëýã÷, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
Êëèíèêèéí 2 ð ýìíýëãèéí äîòðûí 1 ð òàñãèéí
ýðõëýã÷, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌØÈÓÑ- èéí Äîòðûí òýíõìèéí áàãø, Àíàãààõ
óõààíû äîêòîð
ÝÌØÈÓÑ -èéí Äîòðûí òýíõìèéí áàãø, Àíàãààõ
óõààíû äîêòîð
ÝÌØÓÈÑ -èéí Ãàñòðîýíòåðîëîãèéí òýíõìèéí
áàãø, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÌØÓÈÑ- èéí Ãàñòðîýíòåðîëîãèéí òýíõìèéí
áàãø, Àíàãààõ óõààíû äîêòîð

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:57 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

1. ÕÎÄÎÎÄ, ÓËÀÀÍ ÕÎÎËÎÉÍ ÑªÐêª ªÂ×ÈÍ
Òîäîðõîéëîëò Óëààí õîîëîéí äîîä õóíèã÷ áóë÷èí ñóëàðñíû óëìààñ
õîäîîä, äýýä ãýäýñíèé àãóóëàãäàõóóí óëààí õîîëîéä
îðñíîîñ èëðýõ ýìíýë ç¿é, óëààí õîîëîéí á¿òýö ç¿éí
ººð÷ëºëò á¿õèé ýìãýãèéã õîäîîä óëààí õîîëîéí
ñºð㺺 ºâ÷èí ãýíý.
Øàëòãààí

1. Óëààí õîîëîéí á¿òöèéí áàéðëàëûí ººð÷ëºëò:
• ªðöíèé èâýðõèé
• Òàðãàëàëò
• Óëààí õîîëîéí õàãàëãààíû äàðàà
2. Áóë÷èíãèéí øàëòãààíòàé
• Ñèñòåìèéí ñêëåðîäåðìè
• Ðåôëþêñ ýçîôàãèò
3. Äààâðûí ººð÷ëºëò
• Æèðýìñëýëò
• Áèåèéí þìíû àëäàãäàë
4. Ãàäààä øàëòãààí
• Òàìõè
• Øîêàëàä, êîôå, ºòãºí öàé óóõ,
• Àðõè
• Ýì (êàëüöèéí àíòîãîíèñò, b-àäðåíîáëîêàòîð,
íèòðàò, àíòèõîëèíýðãèéí ýì ãýõ ìýò)

Àíãèëàë

Óëààí õîîëîéí ñºð㺺ò ¿ðýâñýëèéã äóðàíãèéí
øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëòºíä ¿íäýñëýí Ëîñ Àíæåëîñèéí
àíãèëëûã áàðèìòàëíà.
1. “À ” çýðýã
2. ” ” çýðýã
3. ”Ñ ”çýðýã
4. ”Ä ”çýðýã

Ýìíýë ç¿é
1. Ѻð㺺íèé øèíæ: öýýæ õîðñîõ, ýñãýëýí ç¿éëýýð ãóëãèõ, ºâ÷¿¿íèé
àðààð ºâäºõ, ãîðîéõ
2. Áóñàä ýðõòýíýýñ ãàðàõ øèíæ: õîîëîé ñººõ, áà÷óóðàõ, õàíèàëãàõ,
àìüñãààäàõ, ç¿ðõýýð ºâäºõ,
1.
2.
3.

Õ¿íäðýë
Óëààí õîîëîéí íàðèéñàë
Áàððåòûí óëààí õîîëîé
Àñïèðàöûí ïíåâìîíè

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 109

109

5/25/2005 3:43:57 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä









Îíîøëîãîî
Ðåíòãåí øèíæèëãýý: õàíà õººæ õàâàãíàõ, õóíèàñíû õ¿÷äýë àëäàãäàõ,
áàðèéí øîõîé õîäîîäíîîñ óëààí õîîëîé ðóó áóöàæ îðîõ, ºðöíèé
èâýðõèé, óëààí õîîëîéí íàðèéñàë
ðÍ ìåòðèéí øèíæèëãýý: óëààí õîîëîéí ðÍ 4-ñ äîîøëîõ íü 5 ìèíóòààñ
óðò ¿ðãýëæëýõ
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý
Öóñíû áèîõèìèéí øèíæèëãýý
Óÿí äóðàíãèéí øèíæèëãýý: ñàëñòûí ººð÷ëºëòèéã òóñãàõäàà ËîñÀíæåëîñûí àíãèëëûã áàðèìòëàí “À ”, ” ”, ”Ñ ”, ”Ä ” çýðãýýð ¿íýëíý.
Ýì÷èëãýý
1. Äýãëýì:
15-20 ñì ºíäºð äýðòýé óíòàõ
Àðõè, òàìõè õîðèõ, ººõ, òîñ, øîêîëàä, êîôå, õèéæ¿¿ëñýí óíäàà,
ãàà, õàëóóí íîãîî çýðãèéã õÿçãààðëàõ
Æèí õàñàõ, òóðàõ
Îðîéí õîîëûã óíòàõààñ 3-4 öàãèéí ºìíº èäýõ
Õýò áàðèó õóâöàñ ºìñºõã¿é

2. Ýìèéí ýì÷èëãýý
2.1. Õîäîîäíû ø¿¿ðýë áóóðóóëàõ ýì 4-8 äîëîî õîíîã óóõ

Öèìåòèäèí 200 ìã òóíãààð ºäºðò 3-4 óäààóóõ

Ðàíèòèäèí 150 ìã òóíãààð ºäºðò 3 óäàà óóõ

Ôàìîòèäèí 40 ìã òóíãààð ºäºðò 1-2 óäàà óóõ
2.2. Óñòºðºã÷èéí èîíûã õîðèãëîõ ýì

Îìåïðàçîë õîíîãò 30-40 ìã òóíãààð óóõ
2.3.Õºäºë㺺íèéã çîõèöóóëàõ çîðèëãîîð ïðîêèíåòèê ýì 10 õîíîã óóõ

Ìåòîêëîïðàìèä (Öåðóêàë,Ðåãëàí) 10 ìã òóíãààð ºäºðò 3 óäàà
õîîëíîîñ 30 ìèíóòûí ºìíº óóíà.

Ìîòèëèóì èë¿¿ ¿éë÷èëãýýòýé 10 ìã-ààð ºäºðò 3 óäàà õîîëíîîñ
20- 30 ìèíóòûí ºìíº óóëãàíà.
2.4. ñàëñò õàìãààëàõ ýì

Ñóêðàëüôàò 0,5 – 1 ã õîîëíîîñ 30-40 ìèíóòûí ºìíº, óíòàõûí
ºìíº, ºëºí ¿åä óóíà.

Àíòàöèä (Àëìàãåëü, Ôîñôîëþãåëü, Ìàëîêñ )15ìë òóíãààð ºäºðò
3-4 óäàà óóíà)

110

03_Gastrology last.indd 110

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:57 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã, çýðãýýñ õàìààðñàí ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì:
2.5. À çýðãèéí ¿åä óñòºðºã÷èéí èîíûã õîðèãëîõ ýì

Îìåïðàçîë (Ðàáåïðàçîë) õîíîãò 20 ìã ºäºðò 1 óäàà

Ëàíçîïðàçîë 30 ìã ºäºðò 1 óäàà

Ïàíòîïðàçîë áà ýçîìåïðàçîë 40 ìã ºäºðò 1 óäàà
Äýýðõ ýìèéí àëü íýãèéã ñîíãîæ 2-4 äîëîî õîíîã óóíà.
Äàðàà íü ðàíèòèäèí 150 ìã ºäºðò 2 óäàà ýñâýë îðîé óíòàõûí ºìíº 2
øèðõýãýýð 1 ñàð óóíà.
2.6. B, C çýðýãòýé ¿åä

Îìåïðàçîë (Ðàáåïðàçîë) õîíîãò 20 ìã ºäºðò 2 óäàà, ýñâýë 40
ìã óíòàõûí ºìíº 6-8 äîëîî õîíîã óóíà.

Ðàíèòèäèíû òóíã 300-1200 ìã õ¿ðòýë íýìæ õýðýãëýíý.
2.7. Äóðàíãààð øàëáàðõàé èëðýýã¿é áîëîâ÷ öýýæ õîðñîõ çîâèóðòàé
ºâ÷òºíä Í2 ðåöåïòîð õîðèãëîõ ýì ðàíèòèäèí 150 ìã ºäºðò 1-2 óäàà,
ïðîêèíåòèê ýì öèçàïðèä 10 ìã ºäºðò 3 óäàà 2-4 äîëîî õîíîã óóëãàíà.
2.8. Õýðýâ öºñíèé ñºð㺺òýé áîë óñòºðºã÷èéí èîí õîðèãëîõ ýì, ïðîêèíåòèê,
õîäîîä óëààí õîîëîé á¿ðõýýõ, õó÷èõ ýì óóíà.
Îìåïðàçîë

20 ìã ºäºðò 1- 2 óäàà

öèçàïðèä, ìîòèëèóì,

10 ìã ºäºðò 3 óäàà

Ñóêðàëüôàò

1ã ºäºðò 2-3 óäàà



14-21 õîíîã ýì÷èéí
çààâðààð óóíà.

Ìýñ çàñàë ýì÷èëãýýíèé çààëò
Óëààí õîîëîéí íàðèéñàë
Èâýðõèé õàâ÷èãäàõ
Øàðõíààñ öóñ àëäàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 111

111

5/25/2005 3:43:57 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

2. ÕÎÄÎÎÄÍÛ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò Õîäîîäíû ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí ¿ðýâñýë, ýñèéí íºõºí
òºëæèëòèéí
àëäàãäàë,
áóë÷èðõàéí
ýñ¿¿äèéí
õàòèíãèðøèë ¿¿ñ÷, õîäîîäíû ø¿¿ðýë ÿëãàðàë áîëîí
õºäºë㺺íèé ¿éë àæèëëàãàà àëäàãääàã ýìãýãèéã
õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë (ÕÀ¯) ãýíý.
Øàëòãààí

• íÿíãèéí ãàðàëòàé
• íÿíãèéí áóñ ãàðàëòàé
• øàëòãààí òîäîðõîéã¿é

Àíãèëàë

1. Õýëáýðýýð:
• 1.Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë A õýëáýð (autoimmune)
• 2.Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë B õýëáýð (bacterial)
• 3.Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë C õýëáýð (chemical
• 4.Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë D õýëáýð áóþó îíöëîã
õýëáýð¿¿ä

5. Õàâñàðñàí õýëáýð
2. Øàëòãààíààð:
• 1.Íÿíãèéí ãàðàëòàé (Helicobacter pylori, áóñàä íÿí)
• 2. Íÿíãèéí áóñ ãàðàëòàé (ýì, öºñ, õèìèéí áîäèñ)
• 3. Øàëòãààí òîäîðõîéã¿é
3. Ýìãýã á¿òöýýð:

Helicobacter pylori õàëäâàðûí çýðýã: 0, I, II, III

¯ðýâñëèéí çýðýã:õºíãºí, äóíä, õ¿íä

Èäýâõæèë: èäýâõæèëã¿é, ñóë, äóíä, ºíäºð
èäýâõæèëòýé)
• Õàòèíãèðøèëò ººð÷ëºëò: õàòèíãèðøèëã¿é,
ãîëîìòîò, òàðõìàë õàòèíãèðøèëò
• Ãýäýñíèé ìåòàïëàçè ººð÷ëºëò:
èëýðñýí, èëðýýã¿é
4. Áàéðëàëààð:

Õîäîîäíû ¸ðîîë

Íóãàëóóðûã õàìàðñàí

Õîäîîäíû á¿õ õýñãèéã õàìàðñàí
5. Õîäîîäíû ø¿¿ðýë ÿëãàðàëòààð:

õýâèéí

áàãàññàí

èõýññýí

ýðñ áóóðñàí - àíàöèä

112

03_Gastrology last.indd 112

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:58 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿é
1. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë A õýëáýð: õîäîîäíû õ¿÷èë áàãàäñàíààñ ¿¿ñýõ
áèæ øèíæ, âèòàìèí Â12 äóòàãäàë, áóñàä àóòîèììóíû ýìãýãòýé õàâñðàõ,
õîäîîäíû èõ áèå õýñãèéí õàòàíãèðøèëò ººð÷ëºëò, öóñàíä ãàñòðèíû
õýìæýý èõ >100ng/ml
2. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë B õýëáýð: õîäîîä ãýäýñíèé áèæ, õýâëèéí äýä
õýñýãò ºâäºõ õàì øèíæ , õîäîîäíû ñàëñòàä õåëèêî íÿí, öóñàíä íÿíãèéí
ýñðýã áèåò, õîäîîäíû íóãàëóóð õýñãýýñ ¿ðýâñýë ýõëýí á¿õ õýñãèéã õàìðàõ,
õîäîîäíû ø¿¿ðëèéí ¿éë àæèëëàãààíû ÿíç á¿ðèéí àëäàãäàë
3. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë C õýëáýð: öºñ áà ãýäýñíèé ø¿¿ñíèé ñºð㺺,
ñàëñò ãýìòýýõ ýìèéí íºëºº, ñºð㺺 øèíæ
Õ¿íäðýë
1. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë A õýëáýð: öóñ áàãàäàëò
2. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë B õýëáýð: øàðõëàà ºâ÷èí, ëèìôîìà
3. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë C õýëáýð: øèíæ òýìäýãèéí øàðõ
Îíîøëîãîî

Ñèéâýíä ãàñòðèíû àãóóëàìæ

Õåëèêî íÿíã òîäîðõîéëîõ óðåàçûí ñîðèë, ñèéâýíä ýñðýã áèåò èëýðíý.

Õîäîîäíû ø¿¿ðëèéí øèíæèëãýý – õîíîãèéí ðÍ ìåòð
òîäîðõîéëíî.

Óÿí äóðàíãèéí øèíæèëãýýíä ñàëñò óëàéñàí ¿ðýâñëèéí øèíæ
èëýðíý.

Õîäîîäíû ðåíòãåí øèíæèëãýýãýýð õîäîîäíû õýëáýðèéí
ººð÷ëºëò¿¿äèéã (õîäîîä ñóíàëò, “äýãýý ìàÿãèéí õîäîîä” ãýõ ìýò )
èëð¿¿ëíý.

Õýâëèéí õýò àâèàíû øèíæèëãýýãýýð õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí
ýðõòíèé äàãàëäàõ ýìãýãèéã îíîøëîíî.

Ýìãýã á¿òýö ç¿éí øèíæèëãýý

Öóñíû äýëãýðýíã¿é øèíæèëãýý
Ýì÷èëãýý
1. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë A õýëáýð
1.1. Õîäîîäíû ø¿¿ðëèéí ¿éë àæèëëàãààã çîõèöóóëàõ ýì¿¿ä :

Ïàíêðåàòèí /0,25 ºäºðò 3 óäàà õîîëíû ºìíº óóíà/ 14-21 õîíîã

Òàâàí ñàëààíû õàíä/15 ãð + 50 ìë óñàíä õàíäàëæ ºã뺺 1 óäàà
óóíà / 21-28 õîíîã

Õîäîîäíû õ¿÷èë/1%, 15 ìë ýýð ºäºðò 3 óäàà óóíà / 7-14 õîíîã

Ýóôèëëèí/0,15 ãð- ààð ºäºðò 3 óäàà óóíà/14-21 õîíîã

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 113

113

5/25/2005 3:43:58 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

1.2. Õîäîîäíû öóñàí õàíãàìæ ñàéæðóóëàõ, íºõºí òºëæ¿¿ëýõ, öóñ
òºëæ¿¿ëýõ, áîäèñûí ñîëèëöîîã ñàéæðóóëàõ ýì¿¿ä :

Íèêîòèíû õ¿÷èë
1 ìë -1 óäàà áóë÷èíä òàðèíà. 21-30 õîíîã

Êîìïëàìèí
0.15 3 óäàà óóíà.
21-30 õîíîã

Âåíòåð
1 ãð-ààð 3 óäàà óóíà. 14-21 õîíîã

Öèàíîêîáàëàìèä
500-1000ìêã- õ 1 óäàà áóë÷èíä òàðèíà.
15-20 õîíîã

Íåðàáîë 0,001 1 øàõìàëààð ºäºðò 2 óäàà óóíà. 14-21 õîíîã

Ðåòàáîëè 5% -1 ìë-ýýð 7 õîíîãò 1 óäàà áóë÷èíä òàðèíà. 4 óäàà
2. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë B õýëáýð
2. 1. Õåëèêî íÿí óñòãàõ 3 ýìèéí õîñëîë ýì÷èëãýý
• Îìåïðàçîë 20ìã-ààð 2 óäàà ªã뺺,îðîé õîîë óíäíààñ 30 –í ìèíóòûí
äàðàà óóíà. +
• Àìîêñàöèëëèí 1 ãð-ààð 2 óäàà ªã뺺, îðîé îìåïðàçîë óóñíààñ õîéø
10 –20 ìèíóòûí äàðàà óóíà. +
• Ìåòðîíèäàçîë 0.5 ãð-ààð 2 óäàà ªã뺺 îðîé àìîêñàöèëëèí óóñíààñ
õîéø 10-í ìèíóòûí äàðàà óóíà.
2. 2. Õîäîîäíû õ¿÷èë áóóðóóëàõ ýì.
Ôàìîòèäèí 20ìã, îìåïðàçîë 20ìã, çàíòàê 150ìã

Îðîéä íýã óäàà óóíà.

2.3. Õîäîîäíû õ¿÷èë ñààðìàãæóóëàõ áýëäìýë
2.4.Âåíòåð 1 ãð
ªäºðò 3 óäàà õîîë èäýõýýñ ºìíº óóíà.
Õîäîîäíû òàðõìàë ¿ðýâñýë, ãîëîìòîò õàòèíãàðøèë, ãýäýñíèé ìåòàïëàçèÿ
èëýðñýí,õîäîîäíû õ¿÷èë áàãàññàí òîõèîëäîëä õîäîîäíû ñàëñòûí íºõºí
òºëæèëò ñàéæðóóëàõ, á¿ðõýýõ ¿éë÷èëãýýòýé âèñìóòûí äàâñ àãóóëñàí
áýëäìýëèéí àëü íýãèéã ñóóðü ýì áîëãîí àâ÷, õî¸ð àíòèáèîòèêòàé õàâñðàí
ãóðâàëñàí ýì÷èëãýýã õèéäýã (5, 16)
Äå-Íîë
120 ìã-ààð 4 óäàà õîîë èäýõèéí ºìíº óóíà 28 õîíîã
Àìîêñàöèëëèí 0.5 ãð-ààð 4 óäàà õîîë èäñýíèé äàðàà óóíà 10 õîíîã
Ìåòðîíèäàçîë 0.5 ãð-ààð 3 óäàà õîîë èäñýíèé äàðàà óóíà 10 õîíîã
Íÿíãèéí
ýñðýã
¿éë÷èëãýýòýé
ýì¿¿äýýñ
êëàðèòðîìèöèí,
òåòðàöèêëèí, ôóðîçîëèäîí, ýðèòðîìèöèíûã ñîíãîí àâ÷ áîëíî. Ãóðâàëñàí
ýì÷èëãýýíä Íp óñòãàãäàõã¿é áîë ñóóðü ýìèéã (îìåïðàçîë, ëàíçîïðàçîë,
äå-íîë) 3- í àíòèáèîòèêòàé õàâñðàí õýðýãëýíý.
Øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý:
Õîäîîäíû õºäºë㺺íèé ¿éëèéí õÿìðàëààñ õàðãàëçàí

114

03_Gastrology last.indd 114

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:58 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

1. Áóë÷èíãèéí àã÷èë òàâèóëàõ (íî-øïà, àòðîïèí, ïàïàâåðèí ãèäðîõëîðèä,
ãàëèäîð, áåëëåðãàìèí),
2. Õºäºë㺺í ò¿ðãýñãýõ (öåðóêàë, öèçàïðèä, ìîòèëèóì) ýì¿¿ä ºãíº.
3. Õîäîîäíû ø¿¿ðëèéí ¿éë àæèëëàãààã õàðãàëçàí õ¿÷èë ñààðìàãæóóëàõ
áóþó áàãàñãàõ ¿éë÷èëãýýòýé
(àëìàãåëü, ìààëîêñ, ðåííè, çàíòàê, ðàíèòèäèí, îìåïðàçîë) ýì¿¿ä,
4. Õ¿÷èë ¿¿ñýëòèéã èõýñãýõ, ôåðìåíò áà õ¿÷èë îðëîõ ýì¿¿ä
(ýóôèëëèí, íèêîòèíû õ¿÷èë, êîìïëàìèí, ïåïñèí, òàâàí ñàëààíû õàíä,
ôåñòàë, ìåçèì- ôîðòå) ºãíº.
5. ÕÀ¯-èéí ñýäðýë íàìæèæ áàéãàà ¿åä ç¿¿, öàõèëãààí (ýëåêòðîôîðåç),
ðàøààí ýì÷èëãýý õèéíý.
3. Õîäîîäíû àðõàã ¿ðýâñýë C õýëáýð
3.1. Öºñ õººõ, öºñ õîëáîõ ¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿ä :
Õîëåñòèðàìèí 4ãð 60-80 ìë áóöàëñàí óñàíä íàéðóóëæ ºäºðò 2-3 óäàà
óóíà. 7-10 õîíîã
Óðñîôàëüê
0.25 ãð- ààð 2 óäàà óóíà. 14-21 õîíîã
Ìàãíèÿ ñóëüôàò 30ãð 100 ìë áóöàëñàí óñàíä íàéðóóëæ 30ìë-ýýð ºäºðò
3 óäàà óóíà. 7 õîíîã
3.2. Õºäºë㺺í çîõèöóóëàõ ¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿ä :
Ìåòîêëîïðàìèä (ðåãëàí, öåðóêàë)
0.01 ãð-ààð 3 óäàà 15-20 ìèíóòûí
ºìíº óóíà.10-14 õîíîã
Ìîòèëèóì 0,01 ãð-ààð 3 óäàà õîîëíîîñ 15-20 ìèíóòûí ºìíº óóíà.10-14
õîíîã
3.3. Õîäîîäíû ñàëñòûã öºñíèé ¿éë÷ëýëýýñ õàìãààëàõ ýì
Âåíòåð (ñóêðàëüôàò) 1 ãð- ààð 3 óäàà õîîë èäýõýýñ ºìíº óóíà.
21
õîíîã
Ïðîñòîãëàíäèí Å-èéí á¿ëãèéí ýì¿¿äèéã õýðýãëýíý.
̺í õàíûí ýñèéí H+K+ÀÒÔàçà ôåðìåíòèéã ñààòóóëàã÷ á¿ëãèéí ýì¿¿ä
(îìåïðàçîë, ëàíçîïðàçîë, ïàðèåò) õýðýãëýíý.
Ìèçîïðîñòîë 0,2 ãð-ààð 4 óäàà õîîë èäýõèéí ºìíº óóíà. 14-21 õîíîã
Öèòîòåê
0,4 ãð-ààð 2 óäàà õîîë èäýõèéí ºìíº óóíà.14-21 õîíîã
Îìåïðàçîë
20ìã õ 2 óäàà õîîë èäñýíèé äàðàà óóíà.14-21 õîíîã
Ëàíçîïðàçîë 30ìã-ààð 2 óäàà õîîë èäñýíèé äàðàà óóíà. 14-21 õîíîã
Õ¿¿õäèéí ïðàêòèêò õýðýãëýõ ýìèéí òóí, õýìæýý
À. Õåëèêî íÿíã óñòãàõ ýì÷èëãýý
• Õîäîîäíû ø¿¿ðýë õýâèéí ¿åä õýðýãëýõ ãóðâàë ñõåì:
-Äåíîë (âåíòðîë) 120ìã ºäºðò 2 óäàà õîîë èäýõýýñ 30

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 115

115

5/25/2005 3:43:58 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

ìèíóòûí ºìíº óóõ
-Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý: àìîêñàöèëèí 50ìã/ êã, ºäºðò 2 óäàà ýñâýë
êëàðèòðîìèöèí
15ìã/ êã, ñóìàìåä 10ìã/êã ºäºðò 2-3 óäàà
-òðèõîïîë 15/êã ºäºðò 3 óäàà 14 õîíîã óóõ
• Õîäîîäíû ø¿¿ðýë èõýññýí ¿åä õî¸ðîë ñõåìèéã õýðýãëýíý.
-îìåïðàçîë 1-2ìã/êã õîíîãò 1 óäàà
-àìîêñàöèëëèí (êëàðèòðîìèöèí, ñóìàìåä) ºäºðò 3 óäàà
ñõåìèéí ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà 14 õîíîã
• Õîäîîäíû ø¿¿ðýë èõýññýí, óëàéëòòàé ¿åä äºðâºë ñõåìèéã õýðýãëýíý.
-îìåïðàçîë
-ÀÁ: àìîêñàöèëëèí ý äýýðõè òóíãààð 7 õîíîã óóíà.
-Äåíîë
Á. Àíòàöèäóóä:
Àëìàãåëü íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí òóíãèéí 1/2-ýýð ºäºðò 3 óäàà õîîë
èäñýíèé 30-40 ìèíóòûí äàðàà óóíà.
Â. Ðåôëþêñèéí ¿åä õýðýãëýõ ïðîêèíåòê¿¿ä.
öåðóêàëü, ìîòèëóì 1ìã/êã –ààð òîîöîí ºäºðò 3 óäàà õîîë èäýõýýñ
30 ìèíóòûí ºìíº óóíà.

116

03_Gastrology last.indd 116

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:58 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

3. ÕÎÄÎÎÄ ÄÝÝÄ ÃÝÄÝÑÍÈÉ ØÀÐÕËÀÀ ªÂ×ÈÍ
Òîäîðõîéëîëò

Õîäîîäíû õºíººëò áà õàìãààëàõ õ¿÷èí ç¿éëèéí
òýíöâýðò õàðüöàà àëäàãäñàíààð ñàëñòûí á¿ðýí á¿òýí
áàéäàë ººð÷ëºãäºæ øàðõëàà ¿¿ñãýäýã àðõàã äàõèëòàò
ÿâöòàé, õîäîîä ãýäýñíèé õºäºë㺺íèé ø¿¿ðëèéí
çîõèöóóëãûí àëäàãäëààð èëýðäýã ýìãýãèéã õýëíý.

Øàëòãààí

Øàëòãààí òîäîðõîé áóñ: ìýäðýë ñýòãýöèéí õÿìðàë,
óäàìøèë ç¿é, àðõè, òàìõè, õåëèêî íÿí, ýì çýðýã ýìãýã
æàìûí îëîí õ¿÷èí ç¿éëèéí íºëººò ýìãýã

Àíãèëàë

1. Áàéðëàëààð:

Õîäîîäíû øàðõëàà

Äýýä ãýäýñíèé øàðõëàà

Õîäîîä äýýä ãýäýñíèé õîñîëñîí øàðõëàà
2. ßâöààð:

Öººí äàõèëòòàé

Îëîí äàõèëòòàé

Øàëòãààí òîäîðõîéã¿é
3. Ýìãýã á¿òöýýð:

ÿí

ªíãºö

Ǻâ õýëáýðòýé

Ǻâ áóñ õýëáýðòýé

Ç¿ñýãäñýí

Îëîí øàðõ

Í¿¿ñýí øàðõ
4. Óÿí äóðàíãèéí øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëòººð:

Èäýâõèæèëèéí ¿å- active stage: ÀI, AII

Ýäãýðýëòèéí ¿å-healing stage: HI, HII

Ñîðâèæèëòûí ¿å- scar stage:SI, SII

Õåëèêî íÿíãèéí èëðýëòýýð:
Helicobacter pylori (+), ( - )

Ýðõòíèé àíàòîìèéí áàéðëàë: êàðäè, ñóáêàðäè,
èõ áèå, íóãàëóóð, ãàðàõ àìñàð, èõ áà áàãà ìàõèà,
óðä áà àðä õàíà, áóëöóó ò¿¿íèé õàíà, äýýä
ãýäýñíèé áàéðëàëààð
5. ¯å øàòààð:

Ñýäðýëèéí ¿å

Íàìæìàë ¿å
6. Õ¿íäðýë òîõèîëäîõ õýëáýð:

Öóñ àëäàëò

Øàðõ öîîðîõ

Íóãàëóóðûí íàðèéñàë

Õºðø ýðõòýí ð¿¿ íýâ÷èõ

Õàâäàðò õóâèðàõ

Ïåðèâåñöèðèò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 117

117

5/25/2005 3:43:59 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

1.
2.
3.
4.

Ýìíýë ç¿é
ªâäºõ õàì øèíæ: ýðò áà õîæóó ºâäºëò, ºëºí ¿åèéí ºâäºëò
Áèæ õàì øèíæ: õîäîîäíû õ¿÷èë èõýññýí áèæ äàâàìãàéëàõ
Ìýäðýë ñóëüäëûí õàì øèíæ
Øàðõëààíû õ¿íäðýëèéã èëòãýõ øèíæ òýìäýã






Õ¿íäðýë
öóñ àëäàëò
øàðõ öîîðîõ
íóãàëóóðûí íàðèéñàë
õºðø ýðõòýí ð¿¿ íýâ÷èõ
õàâäàðò õóâèðàõ
ïåðèâåñöèðèò

Îíîøëîãîî

Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýýíä ãåìîãëîáèí áàãàñíà.

ªòãºíä äàëä öóñ èëð¿¿ëýõ

Öóñíû á¿ëýã áîëîí ðåçóñ õ¿÷èí òîäîðõîéëîõ

Óÿí äóðàíä øàðõëàà èëýðíý.

Ýäèéí øèíæèëãýýíä ýñèéí ººð÷ëºëò ãàðíà.

Õîäîîä ãýðýëä õàðàõàä Áàðè /+/, Ýä /-/

Õåëèêî íÿí èëð¿¿ëýõ øèíæèëãýý õèéõ /35 </

Õîäîîäíû ø¿¿ðëèéí áàéäëûã òîäîðõîéëîõ ðÍ ìåòð øèíæèëãýý
Ýì÷èëãýý
1. Õîîë ýì÷èëãýý:
¹1à ºâ÷íèé ñýäýðëèéí ¿åä, ¹1á íàìæèëò ýõëýõ ¿åä ºãíº.
2. Ýìèéí ýì÷èëãýý:
-õåëèêî íÿí óñòãàõ ãóðâàëñàí, äºðâºëñºí ýì÷èëãýý
Ñõåì 1
Äåíîë

120 ìã õ4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

10 õîíîã

Àìîêñèöèëëèí

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Ìåòðîíèäàçîë

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Ôàìîòèäèí

20 ìã õ 2

ºã뺺 , îðîé

6- 8 äîëîî õîíîã

Ôàìîòèäèí

20 ìã õ 2

ºã뺺 , îðîé

6- 8 äîëîî õîíîã

Àìîêñèöèëëèí

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Ìåòðîíèäàçîë

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Ñõåì 2

118

03_Gastrology last.indd 118

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:59 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

Ñõåì 3
Îìåïðàçîë

40 ìã

Îðîéä óíòàõûí ºìíº

Àìîêñèöèëëèí

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Ìåòðîíèäàçîë

0,5 ã õ 4 óäàà

ºã뺺 2, îðîé 2

7 õîíîã

Øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý:
áóë÷èíãèéí àã÷èë òàâèóëàõ (íî-øïà, àòðîïèí, ïàïàâåðèí ãèäðîõëîðèä,
ãàëèäîð, áåëëåðãàìèí),
õºäºë㺺í çîõèöóóëàõ (öåðóêàë, öèçàïðèä, ìîòèëèóì) ýì¿¿ä ºãíº.
ªâ÷èí íàìæèæ áàéãàà ¿åä ç¿¿, öàõèëãààí, ðàøààí ýì÷èëãýý õèéíý.
Õ¿¿õäèéí ïðàêòèêò õýðýãëýõ ýìèéí òóí, õýìæýý
Õîäîîä äýýðõè ãýäýñíèé øàðõëàà ºâ÷èí

À. Õîäîîäíû ø¿¿ñ ñààðìàãæóóëàã÷: - àíòàöèäóóä:
Àëìàãåëü, ôîñôîëþãåëü –èéã ºäºðò 4-5 óäàà õîîë èäñýíýýñ õîéø
1-3 öàãèéí äàðàà 4-6 äîëîî õîíîã óóíà.
Á. Ì1 õîëèíîëèòèê¿¿ä:
Ãàñòðîöåïèí, ïèôàìèí 1 (2-1 øàõìàëààð õîîë èäýõýýñ 30
ìèíóòûí ºìíº, ºäºðò 2 óäàà 4-6 äîëîî õîíîã óóíà.
Â. Í2 ãèñòàìèí áëîêàòîðóóä.
öèìèòèäèí 400ìã –ààð ºäºðò 4 óäàà óóíà.
Ðàíèòàäèí ( çàíòàê ) 150 ìã-ààð ºäºðò 2 óäàà 2-4 äîëîî õîíîã
óóíà.
Ã. Õîäîîäíû ñàëñòûí íºõºí òºëæèëòèéã äýìæèõ ýì¿¿ä.
äåíîë 1 øàõìàëààð õîîë èäýõýýñ 30 ìèíóòûí ºìíº ºäºðò 3-4
óäàà 3-4 äîëîî õîíîã óóíà.
ñóêðàëôàò 1 øàõìàëààð õîîë èäýõýýñ 30 ìèíóòûí ºìíº ºäºðò 3
óäàà 4-6 äîëîî õîíîã óóíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 119

119

5/25/2005 3:43:59 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

4. ÍÀÐÈÉÍ ÃÝÄÝÑÍÈÉ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò ªâºðìºö áóñ øàëòãààíû íºëººãººð íàðèéí ãýäýñíèé
ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéã õàìàðñàí ¿ðýâñëèéí íýâ÷äýñò
ººð÷ëºëò áîëæ, ãýäýñíèé õºäºë㺺íèé õÿìðàë ¿¿ñäýã,
óäààí ÿâöòàé ýìãýãèéã íàðèéí ãýäýñíèé àðõàã ¿ðýâñýë
ãýäýã.
Øàëòãààí






Ýìãýã òºðºã÷ íÿí, âèðóñ, øèìýã÷èéí õàëäâàð
Áîëçîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿí
Õîîëëîëòûí äýãëýì àëäàõ
Õîîë õ¿íñíèé õàðøèë
Òóÿàíû õîðäëîãî
Ýìèéí íºëºº

Àíãèëàë

1. Øàëòãààíû õ¿÷èí ç¿éëèéã òóñãàõ
Ýìãýã á¿òýö ç¿é

ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí õàòèíãàðøèëò ººð÷ëºëòã¿é

ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí õàòèíãàðøèëòòàé
Ýìíýë ç¿éí ÿâö

õºíãºí

äóíä

õ¿íä

Ýìíýë ç¿é
Õýâëèéí ( ãýäýñíèé ) áóþó õýñýã ãàçðûí øèíæ: ñóóëãàëò
Äèñáàêòåðèîç
Áîäèñûí ñîëèëöîîíû àëäàãäàëûí øèíæ

1.
2.
3.

Õ¿íäðýë
1. Ìàëàáñîðáö
2. Öóñ áàãàäàëò





Îíîøëîãîî
Öóñíû áèîõèìè: ñèéâýíãèéí óóðàã, ÿëàíãóÿà àëüáóìèí, ººõ òîñ,
ýðäñèéí àãóóëàìæ
Ðåíòãåíèé øèíæèëãýýíä: íàðèéí ãýäýñíèé äàìæóóëàëòûã /ïàññàæ/ ¿çýõ
Ãýäýñíèé äóðàíãèéí øèíæèëãýýíä ãýäýñíèé ñàëñò óëàéñàí áàéíà.
Àìüä ñîðüö áà ýìãýã á¿òýö ç¿éí øèíæèëãýý:
Äýýä ãýäýñíèé ø¿¿ñ, ãýäýñíèé àìüä ñîðüöîíä íÿíãèéí øèíæèëãýý
õèéõ
Áààñíû ýìíýë ç¿éí øèíæèëãýý

120

03_Gastrology last.indd 120

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:43:59 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

Ýì÷èëãýý
1.Õîîë ýì÷èëãýý áîë ñóóðü ýì÷èëãýý þì. Ýì÷èëãýýíèé õîîë ¹4
2.1.

2.Ýìèéí ýì÷èëãýý
¯ðýâñýë èäýâõèòýé ¿åä áîãèíî ¿éë÷èëãýýòýé ñóëüôàíèëàìèä /
ôòàëàçîë, ñóëüãèí , íîðñóëüôàçîë 0.5 ã òóíãààð ºäºðò 3 - 4 óäàà /
10 - 14 õîíîã óóíà. Øààðäëàãàòàé áîë äàðààãèéí êóðñûã ººð ýìýýð
¿ðãýëæë¿¿ëíý.

2.2.

Õîîë áîëîâñðóóëàëò, øèíãýýëò ñàéæðóóëàõ ôåðìåíò / ïåïñèí,
ïàíêðåàòèí, ôåñòàë, ïàíçèíîðì, ìåçèì ôîðòå / 1 - 2 øàõìàëààð
ºäºðò 3 - 5 óäàà õîîëëîõûí ºìíº ýñâýë äàðàà íü óóíà. Óäààí
õóãàöààãààð / 2 - 3 ñàð / õýðýãëýõ

2.3.

Òýæýýëèéí äóòàãäëûã çàñàõ: óóðàã / 5 - 10 % -èéí àëüáóìèí,
äîëîî õîíîãò 1 - 2 óäàà, íèéò 4 - 6 óäàà ñóäñààð õèéõ /, ººõ òîñ
/ ýññåíöèàëå 1 - 2 øàõìàëûã ºäºðò 2 - 3 óäàà, 100 - 150 øèðõýã
/, òºðºë á¿ðèéí àìèí äýìèéã õýðýãöýýíèé äàãóó òàðèõ áóþó óóõ
áàéäëààð õýðýãëýíý. Óñ - äàâñíû óóñìàëûã áèåèéí æèíä áîäîí
óóëãàõ áóþó òàðèíà. Êàëè îðòàò, ïàíàíãèí, ãëþêîíàò êàëüöè,
òºìðèéí áýëäìýë çýðãýýð äóòàãäàæ áóé ýðäýñ äàâñûã íºõíº.

2.4.

Áîäèñûí ñîëèëöîîã ýð÷èìæ¿¿ëýã÷ áýëäìýë: ðåòàáîëèë 5 % - èéí
1 ìë, íåðîáîëèë 1 % -èéí 1 ìë óóñìàë çýðýã àíàáîëèê äààâðûã
òàðèõ áóþó óóíà.

2.5.

Ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷èíã õýâèéí áîëãîõûí òóëä íÿí óñòãàõ
ýìèéã 7 - 10 õîíîãèéí õóãàöààòàé õèéæ, áèîëîãèéí áýëäìýëèéã 1
- 3 ñàðûí òóðø óóíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 121

121

5/25/2005 3:43:59 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

5. Á¯Ä¯¯Í ÃÝÄÝÑÍÈÉ ÀÐÕÀà ¯ÐÝÂÑÝË
Òîäîðõîéëîëò

Øàëòãààí

Àíãèëàë

Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé õºäºë㺺í, ø¿¿ðýë, øèìýõ
àæèëëàãààíû õÿìðàëààð èëýðäýã ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí
ººð÷ëºëò á¿õèé àðõàã ¿ðýâñýëò ýìãýã ãýíý.





Ýìãýã òºðºã÷ íÿí, âèðóñ, øèìýã÷èéí õàëäâàð
Áîëçîëò ýìãýã òºðºã÷ íÿí
Õîîëëîëòûí äýãëýì àëäàõ
Õîîë õ¿íñíèé õàðøèë
Òóÿàíû õîðäëîãî
Ýìèéí íºëºº

1. Øàëòãààíû õ¿÷èí ç¿éëèéã òóñãàõ
2. Ýìãýã á¿òýö ç¿é
• ºíãºö
• óëàéëò
• øàëáàðõàéò
• õàòèíãàðøèëò
3. Òàðõàëòààð
• òàðõìàë
• õýñýã÷èëñýí
4.¯å øàò
• ñýäðýë
• íàìæìàë
5. Ãýäýñíèé õºäºë㺺íèé àëäàãäàë
• ãýäýñíèé õºäºë㺺í õóðäàñ÷, õ¿÷äýë èõýññýí
• ãýäýñíèé õºäºë㺺í áóóð÷ õ¿÷äýë ñóëàðñàí

Ýìíýë ç¿é
1. Õýâëèéí ºâäºëò: õýâëèéí äîîä áîëîí õàæóó áàãàíààð áèò¿¿, õàòãàà
ìàÿãèéí ºâäºëò ¿¿ñýõ, èõýâ÷ëýí õîîë óíä èäýõ, áààñ ãàäàãøëóóëàõ, õèé
ãàðãàëòòàé õîëáîîòîé
2.Ãýäýñíèé áèæ øèíæ: õýâëèé ä¿¿ð÷ öàðäàéõ, õóðæèãíàí äóóãàðàõ, õèé
ãàðãàõ, áààñ ÿëãàðàëò ººð÷ëºãäºõ, áààñ õàòàëò áîëîí ñóóëãàëò. Ñóóëãàëò
óñàðõàã øèíãýí, ñàëñíû õîëüö á¿õèé, ä¿ëýëò èõòýé, ºäºðò îëîí óäàà,
õýìæýý íü áàãà.



122

03_Gastrology last.indd 122

Îíîøëîãîî
Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý
Áààñíû åðºíõèé øèíæèëãýý
Áààñàíä ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû ººð÷ëºëòèéã òîäîðõîéëîõ
Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ðåíòãåí øèíæèëãýý: á¿òöèéí ººð÷ëºëò, ò¿¿íèé

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:44:00 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä


òàðõàëò, ãýäýñíèé õºäºë㺺íèé õÿìðàëûí õýëáýðèéã òîäðóóëàõ
Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé óÿí äóðàíãèéí øèíæèëãýý
Ýäèéí ýìãýã á¿òýö ç¿éí øèíæèëãýý

Ýì÷èëãýý
1. Ýì÷èëãýýíèé õîîë: ¹ 3 áààñ õàòàëò äàâàìãàéëñàí ¿åä, õîîë ¹ 4.
ñóóëãàëòûí ¿åä
2. Ýìèéí ýì÷èëãýý: óóõ, øóëóóí ãýäýñíèé ëàà, áè÷èë áóðãóéã
õýðýãëýíý.
2.1. Íÿí óñòãàõ áýëäìýë: ãýäýñíèé íÿíãèéí áè÷èë îð÷íû ººð÷ëºëòºíä
òóëãóóðëàí ñîíãîíî.

ñóëüôàíèëàìèä / ñóëüãèí 0.5ã , ôòàëàçîë 0.5 ã, ñóëüôàçèí 0.5ã/

îêñèõèíîëèíû áýëäìýë/ýíòåðîñåïòîë 0.25ã, ìåêñàôîðì,èíòåñòîïàí

íèòðîôóðàíû á¿ëýã/ ôóðàçîëèäîí 0.05ã, ôóðàçîëèí 0.05ã, ôóðàäîíèí
0.05ã /

ºðãºí õ¿ðýýíèé ¿éë÷èëãýýòýé íÿí óñòãàõ áýëäìýë / ëåâîìèöåòèí
0.25ã, ýðèðîìèöèí 0.25ã, íèñòàòèí 0.25ã /
2.2. Áèîëîãèéí áýëäìýë: áèôèäóìáàêòåðèí 5 õ¿í òóí, ëàêòîáàêòåðèí 3
õ¿í òóí, õèëàê 30 äóñëààð ºäºðò 2 - 3 óäàà óóíà.
2.3. Áîäèñûí ñîëèëöîîã äýìæèõ: àìèíäýì
2.4. Ãýäýñíèé õºäºë㺺íèéã çàñàõ

õºäºë㺺íèéã çîõèöóóëàã÷ áýëäìýë / ìîòèëèóì, öèñàïðèä 10 ìã
òóíãààð, õîîëíîîñ 15 ìèíóòèéí ºìíº ºäºðò 3 óäàà óóõ /

õºäºë㺺í óäààøèðñàí ¿åä òóóëãàõ ýì /õèâýã, àãàð, ìåòèëöåëëþëîçà,
òºðºë á¿ðèéí äàâñàí òóóëãà, äèñàõàðèä; ãèø¿¿íý, ñåíà çýðýã
óðãàìëûí ñóóðüòàé òóóëãàõ ýì, áèñîêîäèë, äóëüêîëàêñ, òîñîí
òóóëãà.

õºäºë㺺í ò¿ðãýññýí òîõèîëäîëä ãºëãºð áóë÷èíãèéí àã÷èëò òàâèóëàõ
/ íî - øïà 2 % - èéí 2 ìë óóñìàë,
áàðàëãèí 5 ìë óóñìàë /,
õîëèíîëèòèê / àòðîïèí ñóëüôàò 0.1 % - èéí 1 ìë, ïëàòèôèëëèí 0.2
% - èéí 1 ìë óóñìàë/
3.ªâ÷íèé íàìæìàë ¿åä íºõºí ñýðãýýõ õºäºë㺺í, ôèçèê ýì÷èëãýý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 123

123

5/25/2005 3:44:00 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

6.

ªÂªÐÌªÖ ÁÓÑ ØÀÐÕËÀÀÒ ÊÎËÈÒ

Òîäîðõîéëîëò Òîäîðõîé áóñ øàëòãààíû óëìààñ á¿ä¿¿í ãýäýñ,
ÿëàíãóÿà øóëóóí ãýäýñíèé ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéã õàìàðñàí
òàðõìàë øèíæ ÷àíàðòàé öóñàðõàãøèõ, øàðõëàõ,
èäýý õóðèìòëàãäàõ, ¿õæèõ áà ààæìààð õîëáîã÷ ýäýýð
ñîëèãäîõ ýìãýãèéã ºâºðìºö áóñ øàðõëààò êîëèò
ãýíý.
Øàëòãààí
Àíãèëàë

• òîäîðõîé áóñ
1. Ãýäñèéã õàìàðñàí áàéäàë
• á¿ä¿¿í ãýäýñíèé òºãñãºë õýñýã
• ãýäýñíèé ç¿¿í òàëûã õàìàðñàí
• òàðõìàë
2.Ýìíýëç¿éí ÿâö
• öî÷ìîã
• àðõàã. Àðõàã ÿâöòàé: îëîí äàõèëòòàé,
òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýõ õýëáýð
3. ªâ÷íèé ÿâö
• õºíãºí
• äóíä
• õ¿íä
4.Óÿí äóðàíä èëðýõ ººð÷ëºëò
• èäýâõèæèëòýé
• èäýâõèæèëã¿é õýëáýð ãýæ àíãèëíà.

Ýìíýë ç¿é
1. Ãýäýñíèé áèæ: öóñ, ñàëñ, èäýý õîëüöòîé ñóóëãàëò
2. Ãýäýñíèé áóñ øèíæ:

àðüñ, ñàëñòûí ººð÷ëºëò / ýðèòåìà, ïèîäåðìè, äîîä ìº÷íèé
øàðõëàà, àìíû ãýìòýë /

í¿äíèé ººð÷ëºëò / êîíüþêòèâèò, èðèò, óâåéò, ýïèñêëåðèò /

ïîëèàðòðèò

õîëàíãèò, ýëýãíèé èäýâõèòýé àðõàã ¿ðýâñýë

íåôðèò

ïîëèãèïîâèòàìèíîç

öóñ áàãàäàëò çýðýã áîëíî.

124

03_Gastrology last.indd 124

Õ¿íäðýë
Øóëóóí ãýäýñíèé àìñàð õýñãèéí öóóðàëò, áóãëàà, öîîðîëò,
Á¿ä¿¿í ãýäýñíèé öóñ àëäàëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:44:00 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä



Á¿ä¿¿í ãýäýñ öîîðîõ áà ãÿëòàíãèéí ¿ðýâñýë
Ãýäýñíèé õîðäëîãîò òýëýëò
Õîðò õàâäàðò øèëæèõ









Îíîøëîãîî
öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý /öóñ áàãàäàëò áóé ýñýõèéã èëð¿¿ëýõ/
äàëä öóñ àëäàëò èëð¿¿ëýõ ñîðèëûã õèéõ
áààñíû åðºíõèé áà íÿí ñóäëàëûí øèíæèëãýý
áèîõèìèéí øèíæèëãýý
á¿ä¿¿í ãýäýñíèé ðåíòãåí øèíæèëãýýãýýð òàðõàëò òîãòîîõ
øóëóóí ãýäýñíèé äóðàíãèéí øèíæèëãýý
á¿ä¿¿í ãýäýñíèé äóðàí: ¿ðýâñëèéí èäýâõèæèë òîãòîîõ
ýìãýã á¿òýö ç¿éí øèíæèëãýýã õèéõ
äàðõëààíû òîãòîëöîîíä ººð÷ëºëò ãàðàõ / lg A, lgM/

Ýì÷èëãýý
1. Ýì÷èëãýýíèé õîîë ¹4
2. Ýìèéí ýì÷èëãýý: óóõ, øóëóóí ãýäýñíèé ëàà, áóðãóé õýëáýðýýð
õýðýãëýíý.
2.1. Óäààí ¿éë÷èëãýýòýé ñóëüôàíèëàìèäûí áýëäìýë: / ñóëüôàñàëàçèí,
ñàëàçîìåòîêñèí, ñàëàçîïèðèäàçèí, ìåñàëàçèí / 2ã –4 ã – ààñ 10 – 12 ã
õ¿ðòýë õ¿íäðýëèéí áàéäëààñ õàìààð÷ òóíã òààðóóëíà. 5 – 7 õîíîãèéí
òóðø óóñíû äàðàà ýìíýëç¿éí ñàéæðàë àæèãëàãäàõ ¿åýñ òóíã áàãàñãàí,
áàðèõ òóíä îðóóëäàã. ªäºðò 1 – 1.5 ã òóíãààð 1 æèëèéí òóðø óóíà.
2.2. Ãëþêîêîðòèêîñòåðîéäûí áýëäìýë. Ïðåäíèçîëîíûã 40 – 80 ìã òóíãààð
ñóäñààð òàðüæ ýõëýõ áà ýìíýëç¿éí ñàéæðàë àæèãëàãäàõ ¿åýñ óóõààð
õýðýãëýíý. Óóõ òóíã 7 õîíîã òóòàì 5 ìã – ð áóóðóóëíà. Áàðèõ òóí 5 – 15 ìã
áà 6 ñàðûí òóðø óóíà.
2.3. Öèòîñòàòèê ýì: àçèîòèîïèðèí, ìåðêàïòîïóðèí – 2 – 2.5 ìã/êã, 1 ñàðààñ
èë¿¿ã¿é õóãàöààãààð õýðýãëýíý.
2.4.Øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý

Õî¸ðäîã÷ õàëäâàðààñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ íÿí óñòãàõ ýì

Õîðäëîãî áîëîí áîäèñûí ñîëèëöîîíû õÿìðàëûã çàñàõ

Ñóóëãàëòûã çîãñîîõ ýì / ðåàñåê 1 øàõìàë, ýñâýë 35 äóñëààð
ºäºðò 2 áà 3 óäàà, õîîëíîîñ 30 ìèíóòèéí ºìíº , èìîäèóì 1
êàïñóëààð ºäºðò 4 óäàà, êîäåéí ôîñôàò 0.0015 ã – ð ºäºðò 3
óäàà óóõ / õèéæ áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

03_Gastrology last.indd 125

125

5/25/2005 3:44:00 PM

Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýìãýã¿¿ä

3. Ìýñ çàñàë ýì÷èëãýýíèé çààëò:

Öóñ àëäàëò çîãñîõã¿é

Ãýäýñíèé õîðäëîãîò òýëýëò

Ãýäýñ öîîðîõ

Ãýäýñíèé ò¿ãæðýë

Õàâäàðò øèëæèõ

Ýìýí ýì÷èëãýýíä ¿ð ä¿íã¿é îëîí äàõèëòòàé õ¿íä õýëáýð
Õ¿¿õäèéí ïðàêòèêò õýðýãëýõ ýìèéí òóí, õýìæýý



126

03_Gastrology last.indd 126

À. Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý:
5- ÀÑÊ èéí á¿ëãèéí ýì¿¿äèéã 0.5-2 ãð-ààð õîíîãò òîîöîí 3-4 äîëîî
õîíîã óóãààä öààøèä òóíã 1/3-ýýð áóóðóóëàí õ¿íä õºíãºíèé áàéäëààñ
õàìààðàí íèéò 6-12 ñàð óóíà. Ýíý áýëäìýëýý ôîëèéí õ¿÷èëòýé õàìò
õýðýãëýíý.
Äóíä çýðãèéí áîëîí õ¿íä ÿâöòàé, 5-ÀÑÊ-èéí áýëäìýë 14 õîíîã
õ¿ðòýë õýðýãëýýä ¿ð ä¿íã¿é áàéãàà ¿åä ïðåäíèçîëîíûã 1-1.5ìã/êãààð òîîöîí ¿äýýñ ºìíº óóæ, ýìíýë ç¿éí ñàéæðàë ºãñºí ¿åýñ ( áààñ
öóñã¿é ) òóíã áóóðóóëàí 3-6 ñàð õýðýãëýíý.
Òðèõîïîë 15-30 ìã/êã-ààð òîîöîîí ºäºðò 2 óäàà 4 äîëîî õîíîã óóíà.
Á. Äàðõëàà äýìæèõ áýëäìýë.
a èíòåðôåðîí 500000-1 ñàÿ ÅÄ—ýýð 3 õîíîã òóòàìä áóë÷èíä
òàðèíà.
öèòîñòàòèê: àçàòèîïðèí 1ìã/êã –ààð áîäîæ çºâõºí áóñàä ýì÷èëãýý
ÿìàð ÷ ¿ð ä¿íã¿é òîõèîëäîëä õýðýãëýíý.
Â. Ñóóëãàëòûí ýñðýã ýì÷èëãýý.
èìîäèóì 1/2-ýýð áîëãîîìæòîé õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:44:00 PM

Áººð, äîòîîä
ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

04_nephrology last.indd 127

5/25/2005 3:50:05 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
Õ. Ãýëýãæàìö

Ò. Àðèóíàà
Æ. Ýíõòóÿà
Õ. Îòãîîëîé

128

04_nephrology last.indd 128

Ìîíãîë óëñûí õ¿íèé ãàâúÿàò ýì÷, Äîêòîð,
Ïðîôåññîð, ÝÌß-íû Áººð ñóäëàëûí åðºíõèé
ìýðãýæèëòýí
ÝÌØÓÈÑ-èéí Áººð ñóäëàëûí òýíõèì Äýä
ïðîôåññîð
ÝÌØÓÈÑ-èéí Áººð ñóäëàëûí òýíõìèéí
ìàãèñòð, àõëàõ áàãø
ÝÌØÓÈÑ-èéí Öóñ, äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã
ñóäëàëûí òýíõèìèéí àõëàõ áàãø, Àíàãààõ
óõààíû äîêòîð

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:06 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

1. ÖÎ×ÌÎà ÏÈÅËÎÍÅÔÐÈÒ

Òîäîðõîéëîëò

Áººðíèé àÿãàíöàð, òýâøèíöýð, çàâñðûí ýäèéã
õàìàðñàí õàëäâàðûí øàëòãààíò ¿ðýâñýëò ºâ÷èí.
Áàãà íàñíû õ¿¿õä¿¿ä, æèðýìñýí ýìýãòýé÷¿¿ä, íàñòàé
ýðýãòýé÷¿¿äýä èõýâ÷ëýí òîõèîëäîíî. Çàðèì ¿åä øýýñ
äàìæóóëàõ çàìä áàãàæèéí øèíæèëãýý áîëîí àæèëáàð
õèéñíèé äàðàà, ÷èõðèéí øèæèí áîëîí Ẻð ÷óëóóæèõ
ºâ÷èíòýé õ¿ì¿¿ñò òîõèîëäîæ áîëíî.

Ø à ë ò ã à à í , Áººðíèé ýäýä õàëäâàð òàðõàõ çàì:
õ¿÷èí ç¿éë:
1.Óðóóäàõ çàì:
îéðîëöîîõ áîëîí áóñàä
ýðõòýí¿¿äèéí õàëäâàðûí ãîëîìòîîñ öóñ áîëîí
òóíãàëãèéí ñóäñààð äàìæèõ
2.ªãñºõ çàì: øýýñ äàìæóóëàõ äîîä çàìààñ õàëäâàð
äàìæèõ
ªâ÷èí ¿¿ñãýã÷ íÿí:
- E.Coli 80% - 85%
- Áóñàä íÿíãóóä: êëåáñèåëëà, ïðîòåè, ñòàôèëîêîêê,
ïñåâäîìàíîç, öººí òîõèîëäîëä êàíäèäûí òºðëèéí
캺ãºíöºð
Àíãèëàë

Ýìíýë ç¿éí ÿâöààð íü:
• Õºíãºí: ñóáôåáðèëü õàëóóðàëò, áèå ñóëüäàæ
ÿäðàõ, äèçóðèéí øèíæ áîëîí óóö íóðóóãààð õºøèæ
÷èëæ ºâäºíº.
• Äóíä: ºíäºð õàëóóðàëòòàé, õºëñ äààâàðëàíà,
åðºíõèé õîðäëîãûí øèíæòýé, óóö íóðóóãààð ºâäºõ,
äèçóðèéí øèíæ òîä èëýðíý.
• Õ¿íä ¿åä: õàëóóí òîãòìîë ºíäºð, èõ õºëºð÷, ÷è÷ðýí,
í¿¿ðíèé òºðõ õóðö áîëíî. Ñóäàñíû ëóãøèëò
ò¿ðãýñ÷, ä¿¿ðýëò ñóëàðíà. Áººðíèé áóãëàà ¿¿ññýí
¿åä áèåèéí áàéäàë óëàì õ¿íäýð÷ ºäºð øºíèéí
áèåèéí òåìïåðàòóðûí çºðºº èõýñíý. Á¿ñýëõèé
îð÷ìîîð õ¿÷òýé ºâäºëò ºã÷, ºâ÷òºí õºëºº õýâëèé
ð¿¿ãýý àòèðñàí àëáàäìàë áàéäàëòàé áîëíî.
Õýâëèéí áóë÷èíãèéí ÷àíãàðàë àæèãëàãäàíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 129

129

5/25/2005 3:50:06 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Èëðýõ çîâèóð:
• Ãýíýò ºíäºð õàëóóðíà, äàãæèæ ÷è÷èðíý, õîîë óíäàíä äóðã¿é áîëæ
îãèóëæ Ẻëæ¿¿ëíý.
• Áººðíèé îð÷ìîîð ÷èíýð÷ ºâäºíº, çàðèì ¿åä ºâäºëò èõýñ÷, øýýëýéí
äàãóó äàìæèæ ºâäºíº.
• Øýýñ äàìæóóëàõ äîîä çàìûí õàëäâàðòàé õàâñàðñàí òîõèîëäîëä
øýýñíèé ãàðö õýìæýý áàãàñ÷, øýýõ ¿åä øýýñíèé ñ¿âýýð õîðñîæ
ºâäºíº.
Ýìíýë ç¿é:
• ªâ÷òºíèé áèåèéí áàéäàë õ¿íä, õ¿íäýâòýð, ºíäºð õàëóóíòàé, óðóóë
îìãîëòîæ õóóðàéøñàí, õýë çóçààí ºíãºðòýé
• Áººð îð÷èì òýìòðýõýä ýìçýãëýëòýé, õýâëèéí áóë÷èíãèéí
÷àíãàðàëòàé, Ïàñòåðíàöêèéí øèíæ òîä èëýðíý.
• Õ¿íä ¿åä åðºíõèé õîðäëîãûí áîëîí, óñã¿éæëèéí øèíæ òîä èëýðíý.
Àðüñ õóóðàéøñàí, õýë ºíãºðòýé, óðóóë îìãîëòîæ õàòñàí áàéíà.
Õ¿íäðýë:
• Áººðíèé ýäèéí áîëîí ººõëºãèéí áóãëàà
• Áººðíèé ýäèéí ¿õæèë
• Óðîñåïñèñ
• Áººðíèé öî÷ìîã äóòàãäàë
• Àðõàã ïèåëîíåôðèò
Îíîøëîãîî:
Çîâèóð ¿çëýã, øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëò¿¿ä äýýð òóëãóóðëàí îíîøëîíî.

130

04_nephrology last.indd 130

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:06 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîîíû
øàòëàë
I øàòëàë

II, III øàòëàë

Øàëãóóð

Èëðýõ ººð÷ëºëò

Àíàìíåç

Øýýñ áýëãèéí çàìûí õàëäâàðààð
ºâäñºí,
äààð÷
õºðñºí,
ïèåëîíåôðèòýä
õ¿ðãýõ
õ¿÷èí
ç¿éëèéí
àíàìíåçòàé
(õàíèàä
òîìóóãààð ºâäñºí, øýýñ äàìæóóëàõ
çàìä îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé
àæèëáàð õèéëãýñýí ãýõ ìýò)

Çîâèóð

Õàëóóðàëò, äèçóðèéí øèíæ,íóðóó
á¿ñýëõèé
îð÷ìûí
÷èíýðñýí
ºâäºëò

Áîäèò ¿çëýã

Åðºíõèé
õîðäëîãûí
øèíæ:
àðüñ
õóóðàéøñàí,
óðóóë
îìãîëòñîí, õýë çóçààí ºíãºðòýé,
õýâëèéí áóë÷èíãèéí ÷àíãàðàë,
Ïàñòåðíàöêèéí øèíæ ýåðýã

Ëàáîðàòîðèéí
øèíæèëãýýíä

Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýýíä:
øýýñíèé õýìæýý áàãà, áóëèíãàðòàé,
öàãààí ýñèéí òîî 5-10 õ/ ò ò¿¿íýýñ
äýýø óëààí ýñ 2 õ/ò èõ, íèòðèòèéí
ñîðèë ýåðýã, óóðàã 0,5-1,0 ã/ë
õ¿ðòýë ÿëãàðíà.
Øýýñíèé
íÿí
ºñãºâºðëºõ
øèíæèëãýýíä:
1 ìë øýýñýíä 100 000 äýýø íÿí
óðãàñàí áàéíà.

Áàãàæèéí
øèíæèëãýýíä

Õýò àâèàí øèíæèëãýýíä:
Ẻð õýìæýýãýýðýý òîìðîõ ýñâýë
õýâèéí áàéíà, Ẻðíèé ýäèéí ýõî
îéëò æèãä áóñ áîëñîí áàéíà.
Ðåíòãåí øèíæèëãýýíä: øýýñíèé
çàìûí ñààä áàéãàà ýñýõèéã
òîäðóóëíà. Áóãëàà, êàðáóíêóë
áàéãàà ýñýõ,

Öî÷ìîã ïèåëîíåôðèòèéí îíîøëîãîîíû ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä
ßëãàõ îíîø:
Õýñýã ãàçðûí

øèíæ õàðüöàíãóé á¿äýã, åðºíõèé õîðäëîãûí øèíæ òîä

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 131

131

5/25/2005 3:50:06 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

èëðýõ ó÷èð äàðààõü ºâ÷í¿¿äýýñ ÿëãàí îíîøèëíî. ¯¿íä:
• õàíèàä òîìóó
• õàòãàëãàà
• ãýäýñíèé õàëäâàðóóä
• ìóõàð îëãîéí õóðö ¿ðýâñýë
• öºñíèé õ¿¿äèéí ¿ðýâñýë
• ºíäãºâ÷èéí õóðö ¿ðýâñëýýñ ÿëãàí îíîøëîíî.

Ýì÷èëãýý:

• Ýìíýëýãò õýâò¿¿ëæ ýì÷èëíý. Øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí ñààäã¿é áîë
ýì÷èëãýýã I, II øàòëàëûí ýìíýëã¿¿äýä ÿâóóëíà. Øýýñ äàìæóóëàõ
çàìûí ñààäòàé, õ¿íäðýëòýé ¿åä ýì÷èëãýýã III øàòëàëûí ýìíýëýãò
ÿâóóëíà.
• Ýõíèé õîíîãóóäàä õýâòðèéí äýãëýì ñàõèóëíà.
• Èë÷ëýã èõòýé õîîë ºãíº. Õîíîãò 1,5-2 ë øèíãýí óóëãàíà.
• Øàëòãààíû ýñðýã ýì÷èëãýýã ÿâóóëàõûí ºìíº øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí
ñààä áàéãàà ýñýõèéã òîäðóóëíà.
- Ñààäòàé áîë ýì÷èëãýýã III øàòëàëûí ýìíýëýãò ÿâóóëàõ áà ñààäûã
àðèëãàõ, øýýñíèé óðñãàëûã ÷ºëººòýé áîëãîõ àðãà õýìæýý àâíà.
- Ñààäã¿é áîë àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéíý. Øýýñíèé áàêòåðèîëîãèéí
øèíæèëãýýíèé õàðèó ãàðòàë ãýäýñíèé ñàâõàíöàðò èë¿¿ ¿éë÷èëäýã
àíòèáèîòèêóóäûã ñîíãîí àâíà.
• Õºíãºí õýëáýðèéí ¿åä ýì÷èëãýýã I øàòëàëûí ýìíýëýãò ÿâóóëàõ
áà àìèíîãëèçèäûí á¿ëãèéí àíòèáèîòèêîîñ ãåíòàìèöèíûã 60-80
ìã 8-12 öàãèéí çàéòàé áóë÷èí òàðèõ áà õàãàñ íèéëýã ïåíèöèëëèí
àìïèöèëëèí, îêñàöèëëèíûã óóõààð (õ¿ñíýãò 3) õàâñðóóëàí õýðýãëýâýë
èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé.
• Õ¿íä áîëîí äóíä çýðãèéí ¿åä ýì÷èëãýýã II, III øàòëàëûí ýìíýëýãò
ÿâóóëæ II,III á¿ëãèéí öåôàëîñïîðèí ñóäñààð òàðüæ, àìèíîãëèêîçèäûã
áóë÷èíä òàðèí õàâñðóóëàí õýðýãëýíý.

132

04_nephrology last.indd 132

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:06 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Öî÷ìîã ïèåëîíåôðèòèéí ýì÷èëãýýíä õýðýãëýãäýõ àíòèáèîòèêóóä

Àìèíîãëèêîçèä

Öåôàëîñïîðèí

Õàãàñ íèéëýãïåíèöèëëèí

Àíòèáèîòèêóóä

Õîíîãèéí
òóí

Àìèíîïåíèöèëëèí
-àìïèöèëëèí
-àìîêñàöèëëèí

1,5-2,0ã
1,5-3,0ã

Êàðáîêñèïåíèöèëëèí
-êàðáåíèöèëëèí
-òèêàðöèëëèí

4,0-8,0ã
12,0-18,0ã

b-ëàêòàìàç+ïåíèöèëëèí
-àóãìåíòèí
1,125-1,88 ã
-óíàçèí
0,375-0,75 ã
I ¿å:
-öåôàçîëèí
-öåôàëåêñèí
II ¿å:
-öåôóðîêñèì
-öåôàêëîð
III ¿å:
-öåôîòàêñèì
-öåôòàçèäèì
-öåôòðèàêñîí

Õýðýãëýõ àðãà

Áóë÷èíä,ñóäñààð
Óóõ
Áóë÷èíä
Ñóäñààð
Óóõ, ñóäñààð
Óóõ

2,0 ã
0,5-1,0 ã

Áóë÷èíä, ñóäñààð
Óóõ

0,25-0,5 ã
0,75 ã

Óóõ
Óóõ

2,0-4,0 ã
1,0-2,0 ã
1,0-2,0 ã

Ñóäñààð
Áóë÷èíä, ñóäñààð
Áóë÷èíä, ñóäñààð

I ¿å:-ãåíòàìèöèí

3ìã/êã

Áóë÷èíä

II¿å:-àìèêàöèí

10ìã/êã

Áóë÷èíä,ñóäñààð

III ¿å:-íåòðîìèöèí

6ìã/êã

Áóë÷èíä

• Õàëóóí áóóðñàí, ºâ÷òºíèé åðºíõèé áàéäàë ñàéæèðñàí ¿åä òàðèàã
çîãñîîæ íÿíãèéí ýñðýã áýëäìýëèéã óóõààð øèëæ¿¿ëíý.
• Àíòèáèîòèêèéã õàëóóí áóóð÷, øýýñíèé øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëò¿¿ä
çàñàðòàë íü õýðýãëýíý.
• Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýíèé äàðàà õóðö ¿ðýâñëèéí øèíæ¿¿ä àðèëñàí ¿åä
óðãàìàë áîëîí íºõºí ñýðãýýõ ýì÷èëãýý õèéíý. Õóñíû ø¿¿ñ, òýõèéí
øýýã, àíüñíû íàâ÷, áààâãàéí ÷èõíèé óñàí õàíäìàëûã óóíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 133

133

5/25/2005 3:50:07 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

2. ÀÐÕÀÃ ÏÈÅËÎÍÅÔÐÈÒ
Òîäîðõîéëîëò

Õóðö ïèåëîíåôðèòèéã á¿ðýí ýì÷ëýýã¿é áîëîí
áýëãèéí çàìûí õàëäâàð, øýýñíèé çàìûí ñààòàë çýðýã
íü àðõàã ïèåëîíåôðèò ¿¿ñýõýä íºëººëíº.

Øàëòãààí,
õ¿÷èí ç¿éë:

ªâ÷èí ¿¿ñýõýä íºëººëºõ õ¿÷èí ç¿éë:
• Øýýñ äàìæóóëàõ
çàìûí ñààòàë ÷óëóó,
ò¿ð¿¿ áóë÷èðõàéí òîìðîë, õàâäàð, Ẻð óíæèõ
• Øýýñíèé ñ¿â áóðãóéäàõ, äàâñàã äóðàíäàõ
• Íàñ, õ¿éñíèé îíöëîã
• Æèðýìñëýëò
• ×èõðèéí øèæèí, áýëãèéí çàìûí ºâ÷èí
(ïðîñòàòèò, êîëüïèò,àäíåêñèò)
• áèå ìàõáîäûí äàðõëàëûí
õàðèó óðâàëûí áàéäàë
• Àæèë àìüäðàëûí íºõöºë: óäààí çîãñîõ, äààðàõ,
õýò ÿäðàõ, àõóéí ñî¸ë, àðèóí öýâýð, õîîëëîëò

Àíãèëàë

Õàëäâàð Ẻðèéã õàìàðñàí áàéäëààð;
• 1 òàëûí Ẻðèéã õàìàðñàí
• 2 òàëûí Ẻðèéã õàìàðñàí
Áººðèéã ãýìòýýñýí áàéäëààð;
• Àíõäàã÷ áóþó õ¿íäðýëã¿é:
øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí ñààäã¿é
• Õî¸ðäîã÷ áóþó õ¿íäðýëòýé:
øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí ñààäòàé.
Ýìíýë ç¿éí õýëáýðýýð;
• Äàõèëòàò õýëáýð
• Äàëä õýëáýð
¯å øàòààð;
• Ñýäðýëèéí ¿å
• Íàìæèõ ¿å
Õàëäâàð äàìæèõ áàéäëààð;
• øýýñýýð: ºãñºõ çàìààð
• öóñààð : óðóóäàõ çàì

Ýìíýë ç¿é:
• Áººð îð÷ìîîð ÷èëæ õºøèæ ºâäºíº, áèå ñóëàð÷ àìàðõàí ÿäàðíà,
• Øýýñíèé ãàðö ººð÷ëºãäºæ, øýýñíèé ñ¿âýýð ºâäºõ, øýýñ îéð îéðõîí
õ¿ðýõ çýðýã øèíæ¿¿ä õàìò èëýðíý
• Áèå çàðàéæ, ÷è÷ð¿¿äýñ õ¿ðýí ñóáôåáðèëü õàëóóðíà.
• Äàëä õýëáýðèéí ïèåëîíåôðèòèéí ¿åä Ẻð íóðóóãààð áàãà çýðýã

134

04_nephrology last.indd 134

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:07 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ºâäºõ áà øýýñíèé øèíæèëãýýíä îíöûí ººð÷ëºëò ãàðäàãã¿é òóë
îíîøëîõîä ò¿âýãòýé. Îíîøèéã òîäðóóëàõûí òóëä ñýäýýõ ñîðèë áîëîí,
áàãàæèéí øèíæèëãýý õèéíý.
• ªâ÷èí íèëýýä àðõàãøñàí õîæóó ¿åä àðòåðèéí äàðàëò èõäýõ øèíæ
èëýðíý.
Îíîøëîãîî:
ÝÌÒ-ûí 1-ð øàòëàëä

Ýìíýë ç¿é: çîâèóð
àíàìíåç, áîäèò ¿çëýã
Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý

Øèíæèëãýý

ÝÌÒ-ûí II øàòëàëä
• Ýìíýë ç¿é: çîâèóð àíàìíåç, áîäèò
¿çëýã
• Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý
Íå÷èïîðåíêèéí ñîðèë
• Øýýñíèé áàêòåðèîëîãè
• Çèìíèöêèéí ñîðèë
• Áººðíèé ðåíòãåí øèíæèëãýý:
ÿëãàðóóëàõ, ºãñºõ óðîãðàìì
• Áººðíèé ýõî øèíæèëãýý

Èëðýõ ººð÷ëºëò¿¿ä

Ýìíýë ç¿é

Óóö íóðóóãààð õºøèæ ºâäºõ, í¿ä í¿¿ðýýð
öýëõýð÷ õàâàãíàõ, äèçóðèéí øèíæ¿¿ä
èëýðíý.

Øýýñíèé øèíæèëãýý

Øýýñíèé õóâèéí æèí áóóð÷, øýýñýýð 0,51,0 ã/ë õ¿ðòýë óóðàã ÿëãàð÷, öàãààí ýñèéí
òîî îëøèð÷ íÿí ÿëãàðíà.

Øýýñíèé áàêòåðèîëîãèéí Íèòðèòèéí ñîðèë ýåðýã ãàðàõ áà íÿí
øèíæèëãýý
óðãóóëàõ øèíæèëãýýíä 1ìë øýýñýíä 105
äýýø íÿí óðãàíà.
Çèìíèöêèéí ñîðèë

Áººðíèé ºòãºð¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãàà
àëäàãäàæ ãèïî-èçîñòåíóðè, íèêòóðèéí
øèíæ èëýðíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 135

135

5/25/2005 3:50:07 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ßëãàðóóëàõ óðîãðàìì*

Àÿãàíöàð òýâøèíöýð ºðãºññºí áàéõ áà 2
Ẻðíèé çóðàãëàë èæèë áóñ áàéíà. ÐÊÈ
0,4-ººñ èõýñíý. Øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí
ñààäûã òîäðóóëíà.

Õýò àâèàí øèíæèëãýý*

Áººðíèé õýìæýý áàãàñàõ, òýâøèíöýðèéí
ººð÷ëºëò, öóëëàã ýä íèìãýðýõ, êàïñóë íü
çóçààðàõ çýðýã øèíæ¿¿ä ãàðíà.

Áººðíèé
øèíæèëãýý*

èçîòîïèéí Áººðíèé õýìæýý æèãä áóñ æèæãýðñýí,
èçîòîïèéí ìóðóé æèãä áóñ ººð÷ëºãäñºí,
ÿëãàðóóëàõ ¿éë àæèëëàãàà óäààøèðñàí
áàéíà.

Àðõàã ïèåëîíåôðèòèéí ¿åä ýìíýë ç¿é áîëîí øèíæèëãýýíä èëðýõ
ººð÷ëºëò¿¿ä
* øèíæèëãýýí¿¿äèéã II,III øàòëàëûí ýìíýëã¿¿äýä õèéíý.
ßëãàõ îíîø:
1.Àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèòèéí ¿åä øýýñíèé õýìæýý áàãàñàæ õàâàãíàíà.
Øýýñýýð ÿëãàðàõ óóðãèéí õýìæýý èõ, óëààí ýñ áîðòãîíöîðóóä
ÿëãàðíà.
2.Áººðíèé çàâñðûí ýäèéí ¿ðýâñýë ýìèéí áîëîí õèìèéí áîäèñûí
íºëººãººð ¿¿ñäýã. ªâ÷íèé ýõíèé ¿åýñ øýýñ èõ õýìæýýòýé ÿëãàð÷
øýýñíèé õóâèéí æèí áàãàñíà. Øýýñýíä íÿí èëðýõã¿é.
3.Áººðíèé ñ¿ðüåý ºâ÷íèé ¿åä øýýñýýð îëîí öàãààí ýñ ÿëãàðíà. Öóñòàé
øýýíý. Óäààí õóãàöààãààð ñóáôåáðèëü õàëóóðíà. Äèçóðèéí øèíæ òîä
èëýðíý.
4.Á¿ñýëõèé íóðóóíû îñòåîõîíäðîç, ðàäèêóëèòûí ¿åä íóðóóíû
ðåíòãåí çóðàãò ººð÷ëºëòòýé. Íóðóó îð÷ìûí ºâäºëò íü õºäºë㺺íòýé
õîëáîîòîé íýìýãäýõ áà øýýñíèé øèíæèëãýýíä ººð÷ëºëòã¿é áàéíà.
Ýì÷èëãýý:
Øýýñíèé çàìûí ñààäã¿é, Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãààíû àëäàãäàëã¿é áàéãàà
íºõöºëä ýì÷èëãýýã I,II øàòëàëûí ýìíýëã¿¿äýä ÿâóóëíà.
1.Äýãëýì: ¿ðýâñëèéí èäýâõèæèë ºíäºð, õàëóóðàëò åðºíõèé õîðäëîãûí
øèíæ èõòýé ¿åä õàëóóí áóóðòàë õýâòðèéí äýãëýì ñàõèíà. Èäýâõèæèë
áàãà ¿åä õàãàñ õýâòðèéí äýãëýì ñàõèíà.
2. Õîîë ýì÷èëãýý: èë÷ëýã èõòýé õîîë èäíý. Øèíãýí õîíîãò 1,5ë
äîîøã¿é áàéíà.
3.Øàëòãààíûã àðèëãàõ: øýýñýíä íÿíãèéí àíòèáèîòèê ìýäðýã ÷àíàðûã
òîäîðõîéëæ òîõèðîõ àíòèáèîòèêèéã ñîíãîíî. (Öî÷ìîã ïèåëîíåôðèò )

136

04_nephrology last.indd 136

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:07 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéæ áàéõäàà äîîðõ õ¿ñíýãòýíä ¿ç¿¿ëñýí õýä
õýäýí çàð÷ìûã áàðèìòàëíà. Àíòèáèîòèêèéã õîñëîë áàéäëààð àâàõ,
ñîíãîõäîî äàðààõü ñõåìèéí äàãóó ñîíãîíî.
Øýýñ äàìæóóëàõ çàìûí ñààäòàé ýì÷èëãýýã III øàòëàëûí ýìíýëýãò ÿâóóëæ
ñààäûã àðèëãàõ àðãà õýìæýý àâíà.
Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì:
• Øýýñýíä íÿí óðãóóëæ àíòèáèîòèê ìýäðýã ÷àíàðûã òîäîðõîéëîõ
• Øýýñíèé îð÷èíã õàðãàëçàí ¿çýõ : õîîëîîð çîõèöóóëàõ ýñâýë òóõàéí
îð÷èíä òîõèðñîí àíòèáèîòèêèéã õýðýãëýõ
• Àíòèáèîòèêèéã çºâ õîñëóóëàõ: áàêòåðèîñòàòèê, áàêòåðèöèä
¿éëäýëòýé ýì¿¿äèéã õîñëóóëàõã¿é áàéõ
• Áººðíèé ¿éë àæèëëàãààíû áàéäàë: ¿éë àæèëëàãààíû àëäàãäàëòàé
áîë ýìèéí òóíã áàãàñãàæ õýðýãëýíý.
• Æèðýìñýí, õºõ¿¿ë ýìýãòýé÷¿¿äýä óðàã áîëîí íÿðàéä õîð áàãàòàé
àíòèáèîòèê ñîíãîõ
Àðõàã ïèåëîíåôðèòèéí ýì÷èëãýýíä àíòèáèîòèê ýìèéã õýðýãëýõ
çàð÷èì
4.Óðîñåïòèê ýì¿¿ä. Àíòèáèîòèê ýì¿¿äòýé
óðîñåïòèê
õàâñðóóëàí õýðýãëýâýë ýì÷èëãýýíèé èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé.
Óðîñåïòèê¿¿ä
Ôòîðõèíîëîí:
-Îôëîêñàöèí
-Öèïðîôëîêñàöèí
-Ïåôëîêñàöèí
Ôòîðã¿é õèíîëîí
-íèòðîêñîëèí (5-íîê)
-ãðàìóðèí
-öèíîáàê

Õîíîãèéí òóí

ýì¿¿äèéã

Õýðýãëýõ àðãà

0,4ã
0,2-0,4 ã
0,25-1,0 ã
0,2-0,4 ã
0,8-1,2 ã
0,8 ã

Óóõ
Ñóäñààð
Óóõ
Ñóäñààð
Óóõ
ñóäñààð

0,4 ã
1,5 ã
1,0 ã

óóõ
óóõ
óóõ

Íàôòèðèäèí:
-íåãðàì
2,0-4,0 ã
Óóõ
-ïàëèí
0,8ã
óóõ
Àðõàã ïèåëîíåôðèòèéí ýì÷èëãýýíä óðîñåïòèê ýìèéí á¿ëã¿¿ä

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 137

137

5/25/2005 3:50:08 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

5.Áººðíèé öóñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ:
êóðàíòèë 25 ìã -ààð õîíîãò 3-4 óäàà óóõ
6.Óðãàìàë ýì÷èëãýý: øýýëãýõ áîëîí ñóë áàêòåðèöèä ¿éëäýëòýé óðãàìëûí
áýëäìýë¿¿äèéã õàíäàëæ óóëãàíà. Õóñíû íàâ÷, àíüñíû íàâ÷, òýõèéí øýýã,
çýýðãýíý, áààâãàéí ÷èõíèé çýðãèéí óñàí õàíäûã õîíîãò 3-4 óäàà 7-10
õîíîã óóíà.
7. Ðàøààí ñóâèëàë: ºâ÷íèé ñýäðýë íàìäñàí ¿åä Ẻðíèé öóñàí õàíãàìæ,
ÿëãàðóóëàëòûã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð ãèäðîêàðáîíàò, ñóëüôàò àãóóëñàí
ðàøààí óóëãàæ, âàííàä îðóóëíà.
8. Äàõèëòààñ ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý: îëîí äàõèí îéðõîí äàõüäàã
áîë äàõèëòààñ ñýðãèéëæ óðîñåïòèê ýì¿¿äèéã áàãà òóíãààð, óðãàìàë
ýì÷èëãýýòýé ýýëæëýí 1 ñàðûí òóðø õýðýãëýíý.

Ýì¿¿ä

Õîíîãèéí òóí

Íèòðîôóðàíòîèí
Òðèìåòîïðèì
Êî-òðèìîêñàçîë
Íîðôëîêñàöèí
Öåôàëåêñèí

50 ìã
100 ìã
0,24 ã
200 ìã
125 ìã

Ñàíàìæ: äýýðõ ýì¿¿äèéã äàõèëòààñ ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð óóõäàà:
• ºäºðò íýã óäàà óíòàõûí ºìíº,
• 7 õîíîãò 3 óäàà òîãòìîë óóõ,
• áýëãèéí õàðüöààíû ºìíº ýñâýë äàðàà óóíà.
Ñõåì 1. Àðõàã ïèåëîíåôðèòèéí àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý

138

04_nephrology last.indd 138

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:08 PM

04_nephrology last.indd 139

Ñòàôèëëîêîêê

ïåíèöèëëèí
Îêñàöèëëèí
äèêëîêñàöèëëèí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

Îð÷èí ¿ë
õàìààðàõ

Øýýñýíä íÿí
óðãóóëàõ øèíæèëãýý

ëåâîìèöåòèí,
öåôàëîñïîðèí

Àíòèáèîòèê+
Óðîñåïòèê
ýì¿¿ä

Õ¿÷èëëýã

Àíõäàã÷

ñòðåïòîìèöèí, ãåíòàìèöèí,
ýðèòðîìèöèí,ñóëüôàíèëàìèä,
íàëèäèêñèéí õ¿÷èë, ôàëîðèäîí

Ø¿ëòëýã

Êëåáñèåëë

àìîêñàöèëëèí
Öåôàëîñïîðèí
Àìèíîãëèêîçèä

òðèìåòîïðèì,
ïåíèöèëëèí
íèòðîôóðàí

E.Coli

àìïèöèëëèí
Àìîêñàöèëëèí
Àìèíîãëèêîçèä

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Àðõàã ïèåëîíåôðèò

Õî¸ðäîã÷

Ñààäûã àðèëãàõ

Øýýñíèé îð÷èí

139

5/25/2005 3:50:08 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

3. ÖÎ×ÌÎà ÃËÎÌÅÐÓËÎÍÅÔÐÈÒ
Òîäîðõîéëîëò

Öî÷ìîã ãëîìåðóëîíåôðèò ãýäýã íü õî¸ð Ẻðèéã
õàìàðñàí Ẻðíèé ò¿¿äãýíöýð äàâàìãàéëñàí
¿ðýâñýë ºâ÷èí áºãººä Ẻðíèé ñóâãàíöàð áîëîí
çàâñðûí ýä òîäîðõîé õýìæýýãýýð õàìðàãäàíà.
Èõýâ÷ëýí Ẻðíèé áèå äààñàí ºâ÷èí áàéõààñ
ãàäíà çàðèì ýìãýã áàéäàë, ýðõòýí òîãòîëöîîíû
ºâ÷íèé ¿åä öî÷ìîã íåôðèò òîõèîëäîíî.

Àíãèëàë

Øàëòãààíààð íü:
• õàëäâàð – äàðõëààíû
• õàëäâàðûí áóñ – äàðõëààíû
Ýìíýëç¿éãýýð íü:
• íýã õàì øèíæèò õýëáýð
• á¿ðäýë õàì øèíæèò õýëáýð
• íåôðîç øèíæèò õýëáýð

I.

140

04_nephrology last.indd 140

Ýìíýëç¿é
À. Ò¿äãýíöýðèéí öî÷ìîã ¿ðýâñëèéí õàì øèíæ:
§ óóöààð õî¸ð òàëäàà ºâäºõ
§ õàëóóðàõ
§ öóñòàé øýýõ
§ ïîðòåèíóðè, öèëèíäðóðè
§ õó÷âàð ýñ¿¿ä ãàðàõ
§ ò¿¿äãýíöýðèéí ø¿¿ëò áóóðàõ
§ ëåéêîöèòîç
§ ÑÎÝ èõñýõ
Á. Ç¿ðõ ñóäàñíû õàì øèíæ
• Àðòåðèéí öóñíû äàðàëò èõñýõ
• Ìàãàäã¿é ç¿ðõíèé ç¿¿í õîâäëûí öî÷ìîã äóòàãäàë
• Ç¿ðõíèé öîõèëòûí òîî óäààøðàõ õàíäëàãà
• Í¿äíèé óãèéí ººð÷ëºëò
Â. Õàâàãíàõ õàì øèíæ
• ªã뺺ä í¿¿ðýýð õàâàãíàõ
• Õ¿íä ¿åä á¿õ áèåýð õàâàãíàæ, ÷ýýæ, õýâëèéä óñ õóðàëäàíà.
Ã. Òàðõèíû õàì øèíæ
• Òîëãîé ºâäºõ, ýðãýõ
• Áººëæèñ öóòãàõ, Ẻëæèõ
• Í¿äíèé õàðàà, ñîíñãîë ìóóäàõ
• Ñýòãýë õººðºë, íîéðã¿éòýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:08 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

II.

Îíîøëîãîî

Àñóóìæ

• Õàâàíãèéí áàéðëàë, ¿¿ññýí õóãàöàà, øèëæèëò
õºäºë㺺í,õàòóó 纺ëºí
• Øýýñíèé õýìæýý, ºíãº, õººñ
• Öóñíû äàðàëò
• Óóö íóðóóãààð ºâäºõ
• Òîëãîé ºâäºõ,áèå ñóëðàõ, õîîëîíä äóðã¿é áîëîõ,
àìüñãààäàõ, ç¿ðõ äýëñýõ
• Îëîí øýýõ, øýýõýä ºâäºõ
• ªâ÷èí ýõýëñýí øàëòãààí ( õàíèàä òîìóó,
õàëäâàðààð ºâ÷èëñºí,äààðàõ, íîðîõ ã.ì )

Áîäèò ¿çëýã

• Àðüñ öàéâàð, í¿¿ð áýëöãýð
• Õ¿íä ¿åä ñóóãàà, õàãàñ ñóóãàà áàéäàëòàé
àìüñãààäñàí, õºõºðñºí
• Á¿õ áèåýð õàâàãíàñàí, õºíäèéí¿¿äýä øèíãýíòýé, çàðèìäàà õàâàí
áàãà áàéíà
• Öóñíû äàðàëò èõäýõ ( 140/95 –160/110 ),
áðàäèêàðäè
• Í¿äíèé óãò àðòåðè íàðèéí âåíè ºðãºí
• Õîíîãèéí øýýñ áàãàñàíà (îëèãóðè, àíóðè )

Ëàáîðàòîðèéí
øèíæèëãýý

• Ïðîòåèíóðè (1 ã/ë - 16 –30 ã/ë )
• Ãåìàòóðè ( ìèêðîãåìàòóðè 5-15 –ààñ 50-100 õ/ò, öººí òîõèîëäîëä
ìàêðîãåìàòóðè)
• Öèëèíäðóðè ( ãºëãºð, áèæèðìýãò )
• Áàãà çýðýã àíåìè, ëåéêîöèòîç, ÑÎÝ èõñýõ
• Õ¿íä ¿åä ãèïî-äèñïðîòåèíåìè
• ÑÐÁ, ÄÔÀ, ÀÑË-Î, ÀÑÊ, ÀÑÃ èõñýíý
• Õ¿íä (îëèãóðè, àíóðè ) ¿åä ìî÷åâèí èõñýíý

Áàãàæèéí
øèíæèëãýý

• Áººðíèé ÷àíä àâèàí øèíæèëãýý ( õî¸ð Ẻðíèé õýìæýý õýì
æèãä, ÿëèìã¿é òîìîðñîí, õýò àâèàí îéëò èõýñíý )
• Îíîø òàâèõàä áýðõøýýëòýé ¿åä Ẻðíèé ýäèéí øèíæèëãýý
õèéíý
• ßëãàõ îíîøëîãîîíû çîðèëãîîð ðåíòãåí, ðàäèîèçîòîïèéí
øèíæèëãýý õèéíý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 141

141

5/25/2005 3:50:09 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ßëãàõ îíîøëîãîî
ßëãàí îíîøëîõ ºâ÷í¿¿ä

ßëãàà íü

Àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèò

Àíàìíåç,õàâàí,øýýñíèéóóðàã<1,0ã/ë,
óëààí ýñ, áîðòãîíöîð, ç¿ðõ, í¿äíèé óãèéí
ººð÷ëºëò, Ẻðíèé
¿éë àæèëëàãààíû
áóóðàëò

Àðõàã ïèåëîíåôðèò

Øýýñýíä óóðàã áàãà, öàãààí ýñ èõ, íÿí
èëýðíý. Õàâàãíàõã¿é, Ẻðºíä ãîëîìòîò
ººð÷ëºëò

Áººðíèé àìèëîèäîç

Èõýíõäýý àðõàã èäýýðò ºâ÷íèé ñóóðèí
äýýð ¿¿ñíý.Øýýñíèé õàì øèíæ, õàâàãíàíà,
Ẻð òîì áàéíà

Ç¿ðõíèé öóñ
òîãòîíãèøëèéí Ẻð

Ç¿ðõíèé ãàæèã, áóë÷èíãèéí ºâ÷íèé óëìààñ
öóñ ýðãýëòèéí àëäàãäàë ¿¿ññýí áàéíà

Õîëáîõ ýäèéí ºâ÷íèé ÑÊÂ, Ñêëåðîäåðìè, çàíãèëààò ïåðèàðòåðèò
çýðýã ºâ÷íèéã äàãàëäàæ ¿¿ñíý
óëìààñ Ẻð ºâ÷ëºõ
Êàïèëëÿðîòîêñèêîç

Õºë ãàðààð öóñàðõàã òóóðàëò ãàðñíû äàðàà
øýýñýíä ººð÷ëºëò ãàðíà

Ýì÷èëãýý
Äýãëýì

Ýìíýëýãò õýâò¿¿ëýí ýì÷èëíý.ªâ÷íèé õóðö ¿åä õýâòðèéí
äýãëýì ñàõèíà.

Õîîë óíäíû Õîîëíû äàâñ, øèíãýíèéã õÿçãààðëàíà. ªâ÷íèé èä ¿åä
äýãëýì
óóðàã áàãà ºãíº. Àìàðõàí øèíãýõ æèìñ íîãîî, ñ¿¿
öàãààí èäýý ºãíº.
Øèíæ
òýìäãèéí
ýì÷èëãýý

142

04_nephrology last.indd 142

• Øýýëãýõ ýì¿¿ä - Ãèïîòèàçèä 0,025 õ 2-4, ôóðîñåìèä
0,04 õ 1-2, óðåãèò 50 – 100 ìã, âåðîøïèðîí 0,025 õ
3 óäàà óóëãàíà. Ëàçèêñ 40 – 120 ìã áóë÷èíä, ñóäñàíä,
ìàííèòîë êã æèíä 1,0 –ààð áîäîæ ñóäñàíä òàðèíà.
• Õàâàí èõ ¿åä ïëàçì, àëüáóìèí, ðåîïîëèãëþêèí
çýðãèéã 300 – 500 ìã –ààñ 1000 ìã õ¿ðòýë ëàçèêñòàé
õàâñðàí õýðýãëýæ áîëíî.
• Öóñíû äàðàëò áóóëãàõ – Ðàóâîëüôèéí /ðàóíàòèí,
ðàóñåäèë, ñåðïàçèë/ áýëäìýë¿¿ä, áåòòà-áëîêàòîð
/àíàïðèëèí, àòåíîëîë, îáçèäàí /, ìåòèëäîôà /
äîïåãèò, àëüäîìåò /, ãåìèòîí, àäåëüôàí, äåïðåññèí
/, ÀÕÔ-èéí
èíãèáèòîð/ êàïòîïðèë, ýíàëàïðèë,
ýíàï/, êàëüöèéí àíòàãîíèñò /íèôåäèïèí, êîðèíôàð,
êîðäàôåí/ óóëãàíà.
• Ç¿ðõíèé öî÷ìîã äóòàãäëûí ¿åä: äèãîêñèí , ýóôèëëèí,
ëàçèêñ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:09 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìãýã æàìûí Ñòåðîèä áóñ ýì÷èëãýý:
ýì÷èëãýý
èíäîìåòàöèí, èáóïðîôåí, âîëüòàðåí 0,25 õ3
Êóðàíòèë 0,025õ 3-6
Ãåïàðèí 5000 – 10000 ÅÄ õ 3-4 óäàà
àðüñàí
äîîð
Äåëàãèë 0,25 õ 3 óóõ
Ñòåðîèä ýì÷èëãýý õèéõ çààëò;
• Ìàø õ¿íä õýëáýð / Áººðíèé öî÷ìîã äóòàãäàë, ç¿ðõíèé
ç¿¿í õîâäëûí öî÷ìîã äóòàãäàë, Ẻðíèé ýêëàìïñè /
• Ñòåðîèä áóñ ýì÷èëãýýíä çàñðàë àâàõã¿é óíæèðñàí
ÿâöòàé /3 – 4 äîëîî õîíîãîîñ äýýø/ áîë ñòåðîèä
ýì÷èëãýý õèéíý. Ïðåäíèçîëîí õîíîãò 50 – 80 ìã
óóëãàõ áóþó òàðèõ / 4 – 6 äîëîî õîíîã / ¿ð ä¿í ºãºõã¿é
áîë äàðõëàà äàðàíãóéëàõ: Èìóðàí õîíîãò 100 – 150
ìã õàâñàð÷ óóëãàæ áîëíî. Õàâñàð÷ àíòèáèîòèê,
àíòèàöèä, êàëèéí áýëäìýë õýðýãëýíý.
Ýð¿¿ë ìýíäèéí øàòëàëûí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
ÝÌÒ-èéí
øàòëàë

Îíîøëîãîî

Ýì÷èëãýý

Õ¿íäðýëèéí ¿åä

I øàò

Àñóóìæ, ýìíýëç¿é
Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý

Ñòåðîèä
áîëîí
ñòåðîèä áóñ
ýì÷èëãýý

Ç¿ðõíèé ç¿¿í
õîâäëûí
äóòàãäàë,
ýêëàìïñè

II øàò

Êëèíèê, áèîõèìèéí
ëàáîðàòîðèéí,
×àíä àâèàíû

Öèòîñòàòèê
ãåïàðèí
ýì÷èëãýý

Áººðíèé öî÷ìîã
äóòàãäàë, õ¿íä
íåôðîç õàì øèíæ

III øàò

Èììóíîëîãèéí,
Ẻðíèé ýäèéí

Ïóëüñ
Áººðíèé öî÷ìîã
ýì÷èëãýý,
äóòàãäàë
ïëàçìîïåðåç / äèàëèç /

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 143

143

5/25/2005 3:50:09 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

4. ÁªªÐÍÈÉ ÀÐÕÀà ÄÓÒÀÃÄÀË
Òîäîðõîéëîëò

Áººðíèé àðõàã äóòàãäàë íü Ẻðíèé á¿òýö, ¿éë
àæèëëàãààíû õîìñäîëîîñ
¿¿ññýí ýìíýëç¿é,
ëàáîðàòîðèéí èæ á¿ðäýë õàì øèíæ þì. Õî¸ð Ẻðèéã
õàìàðñàí äàâøèíãóé ÿâöòàé àðõàã ºâ÷íèé çàéëøã¿é
òºãñãºë íü Ẻðíèé àðõàã äóòàãäàë áîëíî.

Áººðíèé àðõàã
äóòàãäàëä
õ¿ðãýäýã
ãîë ºâ÷íèé
á¿ëã¿¿ä

• Áººðíèé ò¿¿äãýíöýð, çàâñðûí ýä ñóâãàíöàðûí
àðõàã ¿ðýâñë¿¿ä
• Áººðèéã ºâ÷ë¿¿ëäýã õîëáîõ ýäèéí ò¿ãýýìýë
ºâ÷í¿¿ä
• Áîäèñûí ñîëèëöîîíû ýìãýã¿¿ä
• Áººðíèé òºðºëõèéí áîëîí óäàìøëûí ýìãýã¿¿ä
• Ñóäàñíû àíõäàã÷ ýìãýã¿¿ä
• Øýýñíèé çàìûí àðõàã ñààòëóóä

Àíãèëàë

Áººðíèé àðõàã äóòàãäëûí ¿å øàòààð íü 3 õóâààíà.
• Ýõëýëèéí ¿å
• Ýýíýãøèë, õàãàñ ýýíýãøëèéí ¿å
• Òºãñãºëèéí ¿å

Áººðíèé àðõàã äóòàãäëûí ¿å øàòûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä
¯å
øàò

Ýìíýëç¿éí
øèíæ

I

Èëðýõã¿é

II

III

Øýýñíèé
ººð÷ëºëò

Èõ øýýíý,
øºíº øýýíý

Ò¿¿äãýíöýðèéí
ø¿¿ëò
( ìë/ìèí )

Ñèéâýíãèéí
êðåàòèíèí
( ìêìîëü/ë )

40 - 50

400 õ¿ðòýë

Áàãà çýðýã
èëðýíý

Èõ øýýíý,
15 - 30
øºíº øýýíý.
Õ/æ áóóðíà

900 õ¿ðòýë

Òîä èëðýíý

Øýýñ
áàãàñàæ,
øýýñã¿éòýíý

900 -ãààñ äýýø

5 - 15

Ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäýã. Ýíý íü ¿å øàòààñ õàìààðíà.
• Ýðò ¿åèéí: Àìàíä ýâã¿é àìòàãäàæ, õîîëîíä äóðã¿é áîëæ Ẻëæèñ
öóòãàæ Ẻëæ¿¿ëíý.Õîäîîä ãýäýñíèé õÿìðàëûí øèíæ ãàðíà. غíº
øýýíý, øýýñ öàéíà. Áàãà çýðýã òóðíà, àðüñ õóóðàéøèíà.
• Õàãàñ ýýíýãøëèéí ¿å: Äýýðõè øèíæ òýìäýã¿¿ä ã¿íçãèéðíý. Õàð ìàõàà
áàðæ òóðíà. Àðüñ öîíõèéæ öóñ áàãàäàëò èëðýíý. Öóñíû äàðàëò óëàì
èõ áîëíî.
• Òºãñãºëèéí ¿å: Äýýðõè øèíæ òýìäýã¿¿ä óëàì ã¿íçãèéðíý. Àìíààñ íü

144

04_nephrology last.indd 144

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:10 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ø¿âòýð ¿íýðòýíý. Àðüñ õóóðàéøèæ ,çýâõèéð÷ öàéð÷ øàðãàëòàíà.Ýðñ
òóðíà.Öóñ áàãàäàëò ã¿íçãèéðíý. Ýðõòýí ñèñòåìèéí ººð÷ëºëò¿¿ä òîä
èëýðíý.
Îíîøëîãîî
Áººðíèé àðõàã äóòàãäëûí ýðò ¿åä ýìíýëç¿éí èëðýõ øèíæ òýìäýã áàãà
òóë çºâõºí ëàáîðàòîðèéí áà áàãàæèéí øèíæèëãýýíä òóëãóóðëàí
îíîøëîíî.
Õîæóó ¿åä îëîí ýðõòýí ñèñòåìèéí òàëààñ ººð÷ëºëò ãàðíà. Îíîøèéã
ýìíýëç¿é, ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýíä òóëãóóðëàí îíîøëîíî.
Áººðíèé àðõàã äóòàãäëûí õîæóó ¿åèéí øèíæ¿¿ä
Õîîëîíä
äóðã¿é
áîëæ, õîîë
áîëîâñðóóëàõ
çàìûí ¿ðýâñýë,
øàðõëàà, öóñ
àëäàëò áîëíî

ò¿¿äãýíöýðèéí
ø¿¿ëò” Ìî÷åâèí,
êðåàòèíèí,
øýýñíèé õ¿÷èë“
Ýëåêòðîëèòèéí
ººð÷ëºëò, àöèäîç
áîëíî

Òîëãîé
ºâäºíº,
òºâèéí áîëîí
çàõûí ìýäðýëèéí
òîãòîëöîîíä
ºð÷ëºëò
îðæ, êîìà
áîëíî

Áººðíèé
àðõàã
äóòàãäàë
õîæóó
¿å

Àðüñ
çýâõèéð÷
Àìüñãàëûí
çàìûí ¿ðýâñýë,
óóøãèíû
õàâàãíàëò,
Êóñìàóëûí
àìüñãàë

ñààðàëòàíà,çàãàòíàíà,
öóñ õóðæ, ìààæñàí
îðîì ãàðíà, õóóðàéøèæ
õîãæðóóòíà, èäýýò
¿ðýâñýë,òóðààë,
áóë÷èí
õàòèíãèðøèíà

Àðòåðèéí
äàðàëò èõñýíý,
¿íõýëöýãèéí
¿ðýâñýë,
öóñ áàãàäàëò
,àìüñãààäàõ,ç¿ðõ
äýëñýõ, ç¿¿í
õîâäîë òîìðîõ

Øýýñíèé
øèíæèëãýýíä
óóðàã, öóñíû
ýñ , áîðòãîíöîð
öººðíº.Øýýñíèé
íÿãò áóóðíà

Í¿äíèé
óãèéí
ººð÷ëºëò
ã¿íçãèéðíý. Àðòåðè
íàðèéñíà, âåíè
ºðãºñíº.
Öóñ õóðíà,
ñîðèâæèíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 145

145

5/25/2005 3:50:10 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîîíû ¿íäýñëýë
• Õî¸ð Ẻðèéã õàìàðñàí àðõàã ºâ÷íèé àíàìíåç
• Øýýñ ÿëãàðóóëàëò ººð÷ëºãäºæ èõ øýýõ, øºíº øýýõ õàì øèíæ
• Áººðíèé àðõàã äóòàãäëûí ýìíýëç¿éí øèíæ¿¿ä
• Áººðíèé ä¿ðñ îíîøëîãîîíä èõýâ÷ëýí Ẻð æèæãýðñýí áàéíà
• Öóñíû ñèéâýíä ìî÷åâèíà, êðåàòèíèí èõýñíý.
• Áººðíèé ø¿¿ëò áóóðñàí áàéíà.
Ýì÷èëãýý
Êîíñåðâàòèâ ýì÷èëãýý
• Õîîë. Øýýñ ñàéí ãàð÷ áàéãàà ¿åä øèíãýí õàíãàëòòàé óóëãàíà.
Óóðãèéã äóòàãäëûí çýðãýýñ õàìààð÷ õÿçãààðëàíà. Àðòåðèéí äàðàëò
èõ áîë õîîëíû äàâñ áàãà ºãíº. Õîîëíû èë÷ëýãèéã í¿¿ðñ óñ, ººõ
òîñîîð íºõºæ ºãíº.
• ¯íäñýí ºâ÷èí ñýäýðñýí áîë ò¿¿íèé ýìãýã æàìûí ýì÷èëãýýã
Ẻðíèé äóòàãäëûí çýðãèéã õàðãàëçàí õèéíý.

Ãëîìåðóëîíåôðèòèéí ñýäðýë

Èììóíîñóïðåññîð
Ãëþêîêîðòèêîñòåðîèä
Àíòèêîàãóëÿíò
Àíòèàãðåãàíò

Ïèåëîíåôðèòèéí ñýäðýë

Àíòèáèîòèê
Íèòðîôóðàí
íàëèäèêñèéí õ¿÷ëèéí áýëäìýë

• Öóñíû äàðàëò áóóëãàõ ýìèéã / ãåìèòîí, äîïåãèò, áåòòààäðåíîáëîêàòîð, ãèäðîëàçèí, ÀÕÔ-èéí èíãèáèòîð,êàëüöèéí
àíòàãîíèñò / øýýëãýõ ýìòýé / ëàçèêñ, ôóðîñåìèä / õàâñàðíà.
Äàðàëòûã çîõèõ ò¿âøèíä áóóëãàíà.
• Ñèéâýíãèéí ýëåêòðîëèòóóäûã / íàòðè, êàëè, êàëüöè, ôîñôîð
/ òýãøèòãýõ ýì÷èëãýý õèéæ ,¿å øàòààñ õàìààð÷ íýìýõ áóþó
õÿçãààðëàíà.
•Àöèäîçûí ¿åä: õîíîãò 10 – 15 ã ñîä óóëãàõ, 300 – 500 ìë 5% ñîäîîð
áóðãóéäàíà. Ñóäñààð ñîäèéí óóñìàë òàðèíà. Ëóóâàí, ìàíæèí, òºìñ,
àïåëüñèí, àëèì èä¿¿ëýõ íü òóñòàé.
• Ç¿ðõíèé äóòàãäëûí ¿åä êîðãëèêîí çîõèìæòîé, õàðèí äèãîêñèíûã 1,5
– 2 äàõèí áàãà òóíãààð õýðýãëýíý.
• Öóñ áàãàäàëò: òåñòîñòåðîí ïðîïèîíàò 5% - 1 ìë ºäºð á¿ð, ôåððóì
Ëåê 1000 ìã ñóäñàíä 7 õîíîãò 2 óäàà, Âèòàìèí Â6, Â12, ôîëèéí

146

04_nephrology last.indd 146

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:10 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

õ¿÷èë, èæèë á¿ëãèéí öóñ 7 õîíîãò 1 óäàà õèéíý. Ýðèòðîïîýòèí
õýðýãëýíý.
• Àçîòåìèéí ¿åä: ýðò ¿åä ëåñïåíåôðèë 100 äóñëààð ºäºðò 3 –4
óäàà óóíà., êîôèòàë 50 – 100 ìã, ãëþêîç 10 –20% ñóäñàíä òàðèíà.
Íåðàáîë, ðåòàáîëèë óóëãàíà. ÿíçãèéðñýí ¿åä õîäîîä óãààõ, ñèôîí
áóðãóé òàâèõ, ñîðáåíò /êàðáîëåí 10 – 20 ã /, äàâñàí òóóëãà 30-60 ã,
50-75 ã êñèëèò óóëãàíà. Ãýäýñíèé äèàëèç ßíãèéí óóñìàëààð õèéæ
áîëíî.
Çàñðàë àâàõã¿é äóòàãäàë ã¿íçãèéð÷ òºãñãºëèéí øàòàíä îðâîë çààëò,
ýñðýã çààëòûã õàðãàëçàí ãåìîäèàëèç ýì÷èëãýýíä øèëæ¿¿ëæ áîëíî.
Áººðíèé àðõàã äóòàãäàë õàì øèíæèéí ýì÷èëãýýíèé øàòëàë
Ýìíýëãèéí
øàò
I

Áººðíèé àðõàã
äóòàãäàë I

Áººðíèé àðõàã
äóòàãäàë II

+

II

+

III

+
5.

ÁªªÐÍÈÉ ÖÎ×ÌÎà ÄÓÒÀÃÄÀË

Òîäîðõîéëîëò

Áººðíèé
àðõàã
äóòàãäàëä õ¿ðãýäýã
ãîë ºâ÷íèé á¿ëã¿¿ä

Àíãèëàë

Áººðíèé àðõàã
äóòàãäàë III

Áººðíèé ¿éë àæèëëàãàà öî÷ìîã àëäàãäñàíààñ
¿¿ñýõ õàì øèíæ þì. Áººðíèé ãàäàãø ÿëãàðóóëàõ
¿éë àæèëëàãàà þóíû ºìíº àëäàãäàæ, Ẻðººð
ÿëãàðäàã áîäèñóóä áèåä õóðàëäàíà

• Øîêèéí
• Õîðäëîãûí
• Öî÷ìîã õàëäâàð
• Ñóäàñíû áºãëºðºë
• Øýýñíèé çàìûí öî÷ìîã áºãëºðºë
Áººðíèé ºìíºõ:
• Öóñ ýðãýëòèéí àëäàãäàë (Á¿õ òºðëèéí øîê,
ýðãýõ öóñíû õýìæýý áàãàñàõ, Ẻðíèé áè÷èë
öóñ ýðãýëò áóóðàõ ã.ì)Áººðíèé;
• Áººðíèé öóëëàã ýäèéí
ãýìòýë (Öî÷ìîã
ãëîìåðóëîíåôðèò õ¿íä ìåòàëëûí äàâñ, ýìèéí
áîäèñ, õèìèéí áîäèñ ã.ì)Áººðíèé äàðààõ;
•Øýýñíèé óðñãàëûí ñààä ¿¿ñýõ (Øýýñ
ÿëãàðóóëàõ çàì äàâñààð áºãëºðºõ, íºæººð
áºãëºðºõ, ÷óëóóãààð áºãëºðºõ ã.ì)

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 147

147

5/25/2005 3:50:11 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýëç¿éí øèíæ íü øàëòãààíààñ íü ¿ë õàìààðàí øàòàëñàí 4 ¿åýð
ÿâàãäàíà. Ýõëýëèéí ¿å, øýýñã¿éòýõ ¿å, øýýñ ÿëãàðàõ ¿å, ýäãýðëèéí ¿å
ãýæ õóâààãäàíà.
1. Ýõýí ¿å: äóòàãäàëä õ¿ðãýñýí ºâ÷èí ýìãýãèéí øèíæ, øýýñ òàòðàõ
áàéäëààð èëýðíý.
2. Øýýñã¿éòýõ ¿å: õîíîãèéí øýýñ ýðñ áàãàñàõ áóþó îãò ãàðàõã¿é áîëíî.
Óñ, ýëåêòðîëèò,õ¿÷èë ñóóðü, àçîòûí ñîëèöîîíä ã¿íçãèé ººð÷ëºëò
ãàðíà. Õîðäëîãûí øèíæ¿¿ä òîä èëýðíý.
3. Øýýñ ÿëãàðàõ ¿å: ààæìààð øýýñ íýìýãäýæ õîíîãò ãàðàõ øýýñ èõ
/õîíîãò 3-5 ë / áîëæ, õîðäëîãî áóóðíà. Èõ ñóëüäàíà.
4. Ýäãýðýõ ¿å: 0,5 – 1 æèë ¿ðãýëæèëíý. Øýýñíèé íÿãò ààæìààð
ñýðãýíý.
Áººðíèé öî÷ìîã äóòàãäëûí ¿ðãýëæëýõ õóãàöàà íü øàëòãààí, õ¿íä
õºíãºí, ýì÷èëãýý ýõýëñýí õóãàöàà çýðýã îëîí õ¿÷èí ç¿éëýýñ õàìààðíà.
Îíîøëîãîî
• Àñóóìæààð Ẻðíèé öî÷ìîã äóòàãäàëä õ¿ðãýõ ÿìàð íýã øàëòãààí
áàéñàí ýñýõ
• Õîíîãò ãàð÷ áàéãàà øýýñíèé õýìæýý /500 ìë-ýýñ áàãà áóþó îãò
øýýõã¿é/
• Óñ äàâñíû ñîëèëöîîíû àëäàãäëûí øèíæ / áèåä óñ õóðàëäàõ, Ê
èõñýõ /
• Àöèäîçûí øèíæ èëðýõ / òºâèéí ãàðàëòàé àìüñãààäàëò /
• Öóñíû ñèéâýíä ìî÷åâèíà, êðåàòèíèí èõñýõ / êðåàòèíèí >120
ìêìîëü/ë /
• Óðåìèéí õîðäëîãûí øèíæ¿¿ä ýðõòýí ñèñòåìèéí òàëààñ èëðýõ
ßëãàõ îíîøëîãîî
Áººðíèé àðõàã äóòàãäàë
• Ýìíýëç¿éí øèíæ¿¿ä ààæìààð ýõýëíý.
• Áººðíèé àðõàã äóòàãäàëä õ¿ðãýñýí ºâ÷íèé ºã¿¿ëýìæòýé
• ªâ÷òºí òóðñàí áàéíà.
• Áººð õýìæýýãýýð èõýâ÷ëýí æèæãýðñýí áàéíà.
• Ýðõòýí

ñèñòåìä

óðåìèéí àðõàã õîðäëîãûí ººð÷ëºëò¿¿ä

ãàðñàí áàéíà.

148

04_nephrology last.indd 148

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:11 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýì÷èëãýý
Ýìíýëç¿éí I – II ¿åèéí ýì÷èëãýý
Øàëòãààí ìýäýãäýæ àáéâàë
ò¿¿íèéã òàñëàí çîãñîîõ
Øîêèéí áàéäëààñ ãàðãàõ

¯¿ñãýã÷ øàëòãààíûã
àðèëãàõ

Óñ, ýëåêòðîëèòûí
çîõèöóóëãà

ãèïîâîëåìè,áè÷èë ýðãýëò, ÄÂÑ
ïîëèãëþêèí, ðåîïëîèãëþêèí ãåïàðèí
àëüáóìèí, òðåíòàë
õºë人ñºí
êóðàíòèë
øèíý ñèéâýí

Øèíãýíèé áàëàíñ áàðèõ:
/ìàííèòîë, ëàçèêñ,ôóðîñåìèä /
Ñèéâýíä íàòðè ¿çýõ
Êàëè èõýñâýë: / 10% êàëüöè
ãëþêîíàò,
ñîäûí óóñìàë, 40% ãëþêîç 50 ìë 1
5 ÅÄ èíñóëèí /
Àöèäîçûí ¿åä / 5% ñîäûí óóñìàë /

Àçîòåìèéí ýñðýã

Óóðàãã¿é õîîë / 1500-2000 êêàë,
í¿¿ðñ óñ / 40% ãëþêîç,àìèí õ¿÷ëèéí
õîëèìîã, èíòðàëèïèä,
àíàáîëèê ñòåðîèä ºãíº.
Ýíòåðñîðáåíòóóä: êàðáîëèí, êñèëèò
Õîäîîä óãààõ, öýâýðëýõ áóðãóé
/ Ñèôîí /
Àìûã ñîîäòîé óóñìàëààð çàéëàõ

Õàëäâàðûí ýñðýã
àðãà õýìæýý

Øààðäëàãàòàé ¿åä Ẻðºíä
õîðòîé íºëºº áàãàòàé àíòèáèîòèê
• Ïåíèöèëëèí,ëåâîìèöåòèí,
Ýðèòðîìèöèí,öåôàëîñïîðèí
1/2 - 1/3 òóíãààð ºãíº.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 149

149

5/25/2005 3:50:11 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìèéí ýì÷èëãýý õèéãýýä /øýýñ
ãàðàõã¿é/ çàñðàõã¿é
áîë
ãåìîäèàëèç ýì÷èëãýý ÿàðàëòàé õèéíý. Äèàëèçûí òºâä øèëæ¿¿ëíý.
Ãåìîäèàëèçûí çààëò:
1. Áèåä óñ èõ õóðàëäàõ
2. Êàëè 6,5 –7 ìëìîëü/ë áîëæ èõñýõ
3. Êðåàòèíèí 500- 600 ìêìîëü/ë –ýýñ èõ áîëîõ
4. Àöèäîçûí øèíæ ëàáîðàòîðèéí áà êëèíèêýýð èëðýõ
5. Óðåìèéí õîðäëîãûí õ¿íä áàéäàë
Ýìíýëç¿éí III ¿å áóþó øýýñ ãàðàõ ¿åèéí ýì÷èëãýý:
• Øèíãýíèé áàëàíñèéã õÿíàæ, øèíãýí óóëãàõ, ñýëáýõ
• Ýëåêòðîëèòèéã
õÿíàõ ÿëàíãóÿà
ñèéâýíãèéí
êàëèéã
ýìíýëç¿é, ëàáîðàòîðèéí ¿ç¿¿ëýëò, ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýãýýð
òîãòìîë õÿíàíà.
• Õàëäâàðààñ ñýðãèéëíý.
• Øýýñ ÿëãàðàëò ñýðãýõýýð ãåìîäèàëèç ýì÷èëãýýã çîãñîîíî.
Ýìíýëç¿éí IV ¿åèéí ýì÷èëãýý: ýíý íü 1 æèë õ¿ðòýë õóãàöààíä
¿ðãýëæèëíý.
-Ýì÷èéí õÿíàëòàíä áàéíà.
-Áººðíèé ºòãºð¿¿ëýõ ¿éë àæèëëàãààíû ñýðãýëòèéã õÿíàíà.
-Áººð øýýñíèé çàìûí õàëäâàðààñ ñýðãèéëíý.
-Øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë õºäºëìºð çîõèöóóëíà.
Ǻâëºãºº;
Õàíèàä òîìóóãààñ ñýðãèéëýõ, õýò ÿäàð÷, õ¿íä àæèë õèéõã¿é áàéõ, ìºí
òîäîðõîé õóãàöààíä æèðýìñëýõã¿é
Ýìíýëãèéí òóñëàìæèéí øàòëàë: ýíý íü ¿¿ññýí øàëòãààí ýìíýëç¿éí
áàéäëààñ õàìààðàõ áîëîâ÷ äàðààõ åðºíõèé çàð÷ìûã áàðèìòàëæ
áîëíî.
Ýìíýëç¿éí I. IV ¿å ÝÌÒ – ûí I- II øàòàíä, ýìíýëç¿éí II - III ¿å
ÝÌÒ – ûí II – III øàòàíä ýì÷ëýãäýíý.

150

04_nephrology last.indd 150

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:11 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

6. ÀÐÕÀÃ ÃËÎÌÅÐÓËÎÍÅÔÐÈÒ
Òîäîðõîéëîëò

Öî÷ìîã ãëîìåðóëîíåôðèòýýð ºâ÷뺺ä 1-1,5
æèëýýñ äýýø áîëæ áàéãàà øýýñíèé õàì øèíæ,
õàâàãíàëò, àðòåðèéí öóñíû äàðàëò èõäýõ
õàì øèíæ¿¿äèéí õóâèëáàð, õîñëîëóóäààð
èëýðäýã ºâ÷èíã àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèò ãýíý.
Àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷ ãýæ õóâààíà. Àíõäàã÷ íü
öî÷ìîã ãëîìåðóëîíåôðèòèéí äàðàà äààìæðàí
ÿâàãäàíà. Õî¸ðäîã÷ íü áóñàä ýðõòýí ñèñòåìèéí
ºâ÷í¿¿äèéí ¿åä òîõèîëäîíî.

Àíãèëàë

Ýìíýëç¿éí õýëáýðýýð íü:
• Äàëä
• Õàâàãíàõ
• Äàðàëò èõäýõ
• Õîëèìîã
• Öóñòàé øýýõ õýëáýð ãýæ àíãèëíà.

Ýìíýëç¿éí õýëáýð¿¿ä
• Äàëä õýëáýð. Äàëä õýëáýð íü íåôðèòèéí ¿åèéí øýýñíèé õàì
øèíæýýð èëðýõ áºãººä õàâàãíàõ, öóñíû äàðàëò èõäýõ õàì øèíæ
¿íäñýíäýý èëðýõã¿é.
• Xàâàãíàõ õýëáýð / íåôðîç /. Ãîë èëðýë íü íåôðîç õàì øèíæ þì.
Ìàø èõ
Ïðîòåèíóðè
Ñèéâýíãèéí
Ñèéâýíãèéí
õàâàãíàíà
/ õîíîãò
óóðàã,
Õîëåñòåðèí
/ àíàñàðêà
> 3,5 ã /
áàãàñíà
èõýñíý
• Öóñíû äàðàëò èõäýõ õýëáýð.Öóñíû äàðàëò, øýýñíèé õàì øèíæýýð
èëðýíý.

Öóñíû äàðàëò èõäýíý.
Ç¿¿í õîâäîë òîìîðíî.
Í¿äíèé óã ººð÷ëºãäºíº.

Øýýñýíä óóðàã, óëààí ýñ
áîðòãîíöîð
òîäîðõîéëîãäîíî.

• Õîëèìîã õýëáýð. Õàâàãíàõ õàì øèíæ / íåôðîç /, öóñíû äàðàëò èõäýõ
õàì øèíæ õàâñðàí èëýðäýã. Àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèòèéí õ¿íä õýëáýð
þì.
• Öóñòàé øýýõ õýëáýð. ªâºðìºö õýëáýð áºãººä ãîë íü øýýñíèé õàì
øèíæ îíöëîã íü øýýñýíä öóñíû óëààí ýñ èõýýð ãàðíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 151

151

5/25/2005 3:50:12 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèòèéí ýäãýýð õýëáð¿¿ä íü ìîðôîëîãèéí
ººð÷ëºëòèéí ÿâö, õóâèðëààñ õàìààðàí ýìíýëç¿éí íýã õýëáýð íü íºãººäºº
øèëæèí õóâèð÷ áîëíî.
Òîäîðõîé õóãàöàà ºíãºðñíèé äàðàà Ẻðíèé àðõàã äóòàãäëûí øèíæ
èëýð÷ ýìíýëç¿éí øèíæòýé õàâñðàí èëýðäýã áîëîõûã àíõààðàõ õýðýãòýé.
5. Îíîøëîãîîíû øàëãóóð øèíæ¿¿ä.
1. ªâ÷òíèé çîâèóð ÿëàíãóÿà öî÷ìîããëîìåðóëîíåôðèòýýð ºâ÷èëñºí
äóðñàìæ, ãëîìåðóëîíåôðèòýýð ºâ÷èëæ áîëîõ áóñàä ýðõòýí
ñèñòåìèéí ºâ÷íººð ºâ÷èëæ áàéñàí òóõàé òîäðóóëíà.
2. Áîäèò ¿çëýãýýð àðüñíû ºíãº, ÷èéãëýã, õàâàí ò¿¿íèé áàéðëàë, îíöëîã
áàéäàë, àðòåðèéí öóñíû äàðàëò, ç¿ðõíèé òàëààñ ãàðñàí ººð÷ëºëò:
ç¿ðõíèé àâèàí ººð÷ëºëò, ç¿¿í õîâäëûí òîìðîëò, øýýñíèé ºíãº,
õººñðºëò, ºäºð øºíèéí øýýñíèé õýìæýý çýðãèéã òîäðóóëíà.
3. Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýãýýð øýýñíèé õóâèéí æèí, óóðãèéí õýìæýý,
õîíîãò àëäàæ áóé óóðãèéí õýìæýý, öóñíû óëààí ýñ, öàãààí ýñ,
áîðòãîíöîðóóäûí òîîã ãàðãàíà. Öóñíû ñèéâýíãèéí íèéò óóðàã, óóðãèéí
á¿ëã¿¿ä, õîëåñòåðèí, òðèãëèöåðèä, êàëè, íàòðè, ìî÷åâèí, êðåàòèíèí
¿çíý.
4. Áàãàæèéí øèíæèëãýý: Ẻðíèé õýò àâèà øèíãýýõ áàéäàë, Ẻðíèé
õýìæýý,öóëëàã ýäèéí çóçààí, èíäåêñ, õî¸ð Ẻðíèé õýì æèãä áàéäëûã
òîãòîîíî. Øààðäëàãàòàé òîõèîëäîëä ðàäèîèçîòîïèéí ðåíîãðàôè,
ñöèíòèãðàôè õèéíý.
5. Ýðãýëçýýòýé ¿åä Ẻðíèé ýäèéí / áèîïñè / øèíæèëãýý õèéæ
ìîðôîëîãèéí õýëáýð, èììóíîìîðôîëîãèéí èäýâõèæëèéã òîãòîîíî.
ßëãàõ îíîøëîãîî
1. Àðõàã ïèåëîíåôðèòýýñ äàðààõ øèíæ¿¿äýýð ÿëãàí îíîøëîíî.
• Øýýñýýð ãàðàõ óóðãèéí õýìæýý 1 ã/ë-ýýñ èõ áàéíà.
• Øýýñíèé òóíàäàñò öóñíû óëààí ýñ, áîðòãîíöîðóóä èõ ãàðíà.
• Èõýâ÷ëýí ÿìàð íýã õýìæýýãýýð õàâàãíàíà.
• Õî¸ð Ẻðºíä á¿òöèéí áîëîí ¿éë àæèëëàãààíû õýì æèãä
ººð÷ëºëò ãàðíà.
• Èõýâ÷ëýí õ¿¿õýä, çàëóó íàñíû ýðýãòýé÷¿¿ä èë¿¿ ºâ÷èëíº.
• Àðòåðèéí öóñíû äàðàëò õîëèìîã áîëîí äàðàëò èõäýõ õýëáýðèéí
¿åä èõ áîëíî.
• Øýýñýíä áàêòåðè èëðýõã¿é
2. Ýññåíöèàë àðòåðèéí ãèïåðòåíçèãýýñ ÿëãàí îíîøëîíî.
• Ãëîåðóëîíåôðèòèéí ¿åä äàðàëòòàé õîëáîîòîé ñóáüåêòèâ çîâèð
õàðüöàíãóé áàãà èëýðíý.

152

04_nephrology last.indd 152

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:12 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

• Èõýâ÷ëýí çàëóó íàñíû õ¿ì¿¿ñ ºâ÷èëíº.
• Öóñíû äàðàëò èõäýëò, øýýñíèé õàì øèíæ çýðýã ýõëýõ áóþó
çàðèìäàà øýýñíèé õàì øèíæ íü ò¿ð¿¿ëæ ãàðíà.
• Ç¿ðõíèé ç¿¿í õîâäîëûí òîìðîëò, í¿äíèé óãèéí ººð÷ëºëò íü
ýññåíöèàë äàðàëòûã áîäâîë õàðüöàíãóé áàãà áàéíà.
Ýì÷èëãýý
Äýãëýì

• ªâ÷íèé ñýäðýëèéí ¿åä Ẻðíèé ìýðãýæëèéí òàñàã áóþó
äîòðûí òàñàãò õýâò¿¿ëýí ýì÷èëíý.Õóóðàé äóëààí ºðººíä
2-3 äîëîî õîíîã õýâòðèéí, õàãàñ õýâòðèéí äýãëýìä
áàéëãàíà.

Õîîë
ýì÷èëãýý

• Õîîëíû äýãëýìèéã ºâ÷íèé ýìíýëç¿éí õýëáýð, ò¿¿íèé ÿâö,Ẻðíèé
¿éë àæèëëàãààíû àëäàãäëûí çýðãýýñ õàìààðàí çîõèöóóëíà.
Õîîë íü õàíãàëòòàé èë÷ëýãòýé óóðàã, ººõ òîñ, í¿¿ðñ óñ àãóóëñàí
áàéõûí õàìò âèòàìèí Ñ,Â, ÐÐ, Ð áàÿëàãòàé æèìñ, íîãîî ñ¿¿
öàãààí èäýýíèé ç¿éë áàéõ õýðýãòýé. Áººðíèé ¿éë àæèëëàãààíû
àëäàãäàëã¿é áîë óóðãèéã êã æèíä 1 ã, íåôðîçòîé áîë 1,5 ã
ºãíº. Äàëä, öóñòàé øýýõ õýëáýðèéí ¿åä õîîëíû õÿçãààðëàëò
øààðäëàãàã¿é. Ñýäðýëèéí ¿åä íü óóðàã, õîîëíû äàâñ áàãà çýðýã
áàãàñãàíà. Öóñíû äàðàëò èõñýõ õýëáýðèéí ¿åä óñ øèíãýí, õîîëíû
äàâñûã íàðèéí õÿçãààðëàíà. Íåôðîç õýëáýðèéí ¿åä õîîëíû
íàðèéí äýãëýì ñàõèóëíà. Õàâàí èõ ¿åä õîîëíû äàâñ /õîíîãò 3-4
ã/, øèíãýíèéã / 600-800 ìë / óäààí õóãàöààíä ÷àíä õÿçãààðëàíà.
Õîîëíû óóðãèéã êã æèíä 1,5-2,5 ã õ¿ðòýë ºãºõ íü ç¿éòýé. Õîëèìîã
õýëáýðèéí ¿åä íåôðîç áîëîí äàðàëò èõäýõ õýëáýðèéí õîîëíû
äýãëýìèéí ¿íäñýíä çîõèöóóëíà.

Øèíæ
òýìäãèéí
ýìèéí
ýì÷èëãýý

• Öóñíû äàðàëò áóóëãàõààð: Ðàóâîëüôèéí áýëäìýë¿¿äèéã/
ðàóíàòèí, ñåðïàçèë / øýýëãýõ / ãèïîòèàçèä, ôóðîñåìèä,
óðåãèò,âåðîøïèðîí / ýìòýé õîñëîí õýðýãëýíý. Öóñíû äàðàëò
ºíäºð ¿åä áåòòà-àäðåíîáëîêàòîð, ìåòèëäîôà,êàëüöèéí
àíòàãîíèñò, ÀÕÔ-èéí èíãèáèòîð / ýíàëàïðèë, ðàìàïðèë,
ëèçèíîïðèë / ýì¿¿äèéã äàíãààð áîëîí õîñëîí õýðýãëýíý.
• Õàâàí èõ ¿åä: ãèïîòèàçèä 50-100 ìã, ôóðîñåìèä 40-80 ìã,
ëàçèêñ ñóäñààð 40-120 ìã õîíîãò òàðèíà. Ìàø èõ õàâàíòàé
¿åä ïëàçì, àëüáóìèí ýñâýë 20%-èéí ìàííèòîëûí óóñìàë
300-400 ìë ñóäñàíä äóñëààð 5-6 ºäºð äàðààëàí òàðèíà.
Ëàçèêñ õîíîãò 300-400 ìã ò¿¿íýýñ ÷ èõ òóíãààð òàðüæ
áîëíî.
• Öóñòàé øýýõ õýëáýðèéí ¿åä àñêîðáèíû õ¿÷èë, ðóòèí,
àñêîðóòèí, õ¿íä ¿åä âèêàñîë, àìèíîêàïðîíû õ¿÷èë
õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 153

153

5/25/2005 3:50:12 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìãýã
æàìûí
ýì÷èëãýý

Ýìãýã æàìûí ýì÷èëãýýíä äàðààõ ýì¿¿äèéã õýðýãëýíý.¯¿íä:
ãëþêîêîðòèêîñòåðîèä, èììíîäåïðåññàíò, àíòèêîàãóëÿíò,
àíòèàãðåãàíò, 4-àìèíîõèíîëèíû áýëäìýë,¿ðýâñëèéí ýñðýã
ýì¿¿ä áîëíî.
• Ïðåäíèçîëîí õîíîãèéí òóí 60-80 ìã-ààð 4-6-8 äîëîî
õîíîãîîñ 3-6 ñàð óóëãàíà.Òóíã ààæìààð íýìýãä¿¿ëæ,
ýì÷èëãýýíèé òóíã îëæ, ýäãýðëèéí ¿åä òóíã ààæìààð
áóóëãàíà.
• Èììóíîäåïðåññàíò / èìóðàí, öèêëîôîñôàìèä / èìóðàí êã
æèíä 2-3 ìã-ààð áîäîæ õîíîãò 150-200 ìã, öèêëîôîñôàìèä
êã æèíä 1,5-2 ìã-ààð áîäîæ õîíîãò 100-150 ìã,íèéòäýý 4-810 äîëîî õîíîã õýðýãëýíý. Ýìèéí õ¿íäðýëèéã õÿíàíà.
• 4-àìèíîõèíîëèí / ðåçîõèí, äåëàãèë,õëîðîõèí / õîíîãò
0,5-0,75 ã-ààð 3-6 äîëîî õîíîã óóëãàíà.
• Àíòèêîàãóëÿíò / ãåïàðèí, ôåíèëèí / ãåïàðèí õîíîãò 2040 ìÿíãàí íýãæèéã 4-6 öàãèéí çàéòàé àðüñàí äîîð òàðüæ
äóíäæààð 3-10 äîëîî õîíîã õýðýãëýíý. Ôåíèëèíèéã
ïðîòðîìáèíû èíäåêñèéã 45-60% áàéõààð áîäîæ 1-2 ñàð
óóëãàíà.
• Àíòèàãðåãàíò / äèïèðèäàìîë, êóðàíòèë, ïåðñàíòèí
/ êóðàíòèë õîíîãò 200-400 ìã-ààð 6-8 äîëîî õîíîã
õýðýãëýíý.
• Ñòåðîèä áóñ ¿ðýâñëèéí ýñðýã ýì¿¿ä / èíäîìåòàöèí,
ìåòèíäîë, âîëüòàðåí,èáóïðîôåí / èíäîìåòàöèí 25 ìãààð õîíîãò 4-6 óäàà 4-8 äîëîî õîíîã óóíà.
• Õàâñàðñàí ýì÷èëãýý.
• 4 á¿ðäýë ýì÷èëãýý /ãëþêîêîðòèêîñòåðîèä, èììóíî äåïðåññàíò, àíòèêîàãóëÿíò, àíòèàãðåãàíò / äýýð äóðäüñàí
òóíãààð 6-8 äîëîî õîíîã õèéíý.
• Ïóëüñ-ýì÷èëãýý
ïðåäíèçîëîí
1000-1200 ìã-èéã
ôèçèîëîãèéí óóñìàëä õèéæ 20-30 ìèíóòèéí òóðø ñóäñàíä
äóñëààð 3 ºäºð äàðààëàí õèéíý. Èìóðàíûã 800-1000 ìãèéã 2-3 õîíîã ìºí àäèë òàðèíà.
1.
Óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý
• Äàëä õýëáýðèéí ¿åä äýãëýì ñàõèóëæ âèòàìèí ýì÷èëãýý, ÿëàíãóÿà õàâàð,
ºâºë âèòàìèí Ñ,Â6, Â1,Â12, àñêðóòèí, íèêîòèíû õ¿÷èë õýðýãëýíý.
• Öóñíû äàðàëò èõäýõ õýëáýðèéí ¿åä õîîë óíäíû äýã ñàõèóëæ, äàðàëò
áóóëãàõ ýìèéã / äîïåãèò, ãåìèòîí, àäåëüôàí, êîðèíôàð, ãèïîòèàçèä,
àíòàãîíèñò êàëüöè, ýíàëàïðèë / çîõèõ òóíãààð ºãíº.
• Öóñòàé øýýõ õýëáýðèéí ¿åä âèòàìèí Ñ, Ð / ëèìîí, ñîíãèíî, íîõîéí
õîøóóíû õàíä /, øýýñýíä öóñ èõñýõ ¿åä íü âèòàìèí Ñ, ãëþêîíàò êàëüöè,
ðóòèí, äèìåäðîë, âèòàìèí Ê, ÅÀÊ çýðãèéã õýðýãëýíý.
• Íåôðîç õýëáýðèéí ¿åä ñýäðýë ñýðãèéëýõ òóíãààð ïðåäíèçîëîí,
àíòèêîàãóëÿíò, 4-àìèíîõèíîëîíû áýëäìýë, ìåòèíäîë õýðýãëýíý.
Ëàçèêñ,âåðîøïèðîí çýðãèéã óóëãàíà.
• Õîëèìîã õýëáýðèéí ¿åä ÄÀÐÀËÒ ÈÕÄÝÕ, ÍÅÔÐÎÇ ÕÝËÁÝÐÈÉÍ ¯ÅÈÉÍ
ýì÷èëãýýí¿¿äèéã çîõèñòîé õàâñðàí õýðýãëýíý.

154

04_nephrology last.indd 154

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:13 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

7.

ÍÅÔÐÎÇ ÕÀÌ ØÈÍÆ

Òîäîðõîéëîëò

Áººðíèé ò¿¿äãýíöðèéí ýìãýãèéí óëìààñ
øýýñýýð èõ õýìæýýíèé óóðàã àëäàí öóñíû
óóðàã, ººõ òîñíû õýìæýý àëäàãäàí ýìíýë
ç¿éä õàâàãíàëòààð èëðýõ ýìíýë ç¿é áîëîí
ëàáîðàòîðèéí õàì øèíæèéí á¿ðäýëèéã íåôðîç
õàì øèíæ ãýíý.

Øàëòãààí

Íåôðîç õàì øèíæèéí 60%-70% íü Ẻðíèé áèå
äààñàí ºâ÷èí ÿëàíãóÿà ãëîìåðóëîíåôðèòèéí
øàëòãààíò íåôðîç õàì øèíæ ýçýëäýã.

Àíãèëàë

1.Àíõäàã÷ ÍÕØ
• Ãëîìåðóëîíåôðèò
2.Õî¸ðäîã÷ ÍÕØ
• Äàðõëààíû ºâ÷í¿¿ä (Ò¿ãýýìýë ÷îíîí ÿðøèë õýðõ
òºñò ¿åíèé ¿ðýâñýë, ñèñòåìèéí âàñêóëèò)
• Áîäèñûí ñîëèëöîîíû ºâ÷èí (÷èõðèéí øèæèí,
àìèëîéäîç)
• Õîðò õàâäàð (Õîðò ëèìôîìà, ëèìôî- ãðàíóëåìàòîç,
êàðöèíîìà, ÿñ, ýëýã, óóøèã, óìàé, õºõíèé õîðò
õàâäàð)
• Ýìèéí áîäèñ
õîðóóä (íèéëýã òàðèëãà, èéëäýñ,
êàïòîïðèë, ïåíèöèëëàìèí, òîëìåòèí, ëåâàìèçîë,
àëò, õàð òóãàëãàíû áýëäìýë¿¿ä)
• Õàëäâàðò ºâ÷í¿¿ä (ãåïàòèò Â, ¿æèë, ñ¿ðüåý,
òýìá¿¿, õóìõàà, öóñàðõàã õàëóóðàë óóøèã, ÿñíû

èäýýò ºâ÷í¿¿ä, ÄÎÕ)
Ýìãýã æàì:
Øýýñýýð èõ õýìæýýãýýð óóðàã àëäñàíòàé õîëáîîòîé ýìíýë ç¿éí îëîí
øèíæ¿¿ä äàãàëäàí ãàð÷ èðíý. (ñõåì 1)
Ïðîòåèíóðè
Ãèïîàëüáóìèíåìè
àëäàõ

Øýýñýýð 纺âºðëºã÷ óóðãóóäûã

Ïëàçìûí îíêîòèê äàðàëò áóóðàõ

Öóñ áàãàäàëò

Ãèïåðëèïèäåìè

Ãèïîâèòàìèíîç Ä
Ãèïåðêîàãóëÿöè
Äàðõëàà ñóëðàõ

Õàâàí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 155

155

5/25/2005 3:50:13 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿é:

Çîâèóð

• Õàâàãíàíà, øýýñ áàãà ãàðíà.
• Àì èõ öàíãàæ, õàòíà.
• Áèå ñóëüäàíà, ÿäàðíà, òîëãîé ºâäºíº.
•Õîîëíû äóðøèë áóóð÷,îãèóëæẺëæèíº.
•Àìüñãààäíà, á¿ñýëõèé îð÷ìîîð ÷èíýð÷
ºâäºíº.

Áîäèò
¿çëýã

• Àìüñãààäàíãóé áàéäàëòàé, í¿ä í¿¿ð
öýëõýð÷ õàâàãíàñàí.
• Àðüñ õóóðàéøñàí, àðüñíû íèìãýí
õýñã¿¿äýýð ÿçðàëòóóäòàé.
• ¯ñ õóìñ õýâðýãøèæ õóãàðàìòãàé áîëñîí,
õóéõàíä äàðàõàä 纺ëºí õàâàãíàñàí.
• Óóøèã ÷àãíàõàä äîîä õýñãýýð
öóëöàíãèéí àìüñãàë ñóëàðñàí.
• Õýâëèé öàðäãàð, õýëáýð àëäàãäñàí,
öàëãèõ øèíæ òîä èëýðíý.
• Ýðýãòýé÷¿¿äýä òºìñºã õàâàãíàñàí ÿâàõ,
ñóóõàä áýðõøýýëòýé áàéíà.

Õàâàíãèéí
îíöëîã

• Í¿ä, í¿¿ðíýýñ ýõýëíý.
• Áîãèíî õóãàöààíä ò¿ðãýí òàðõàæ á¿õ
áèå, ìº÷人ð õàâàãíàíà.
• Ǻºëºí, ñýâñãýð á¿ëýýí õàâàí
• Áèåèéí áàéðëàëààñ õàìààð÷
øèëæèìòãèé áàéíà.
• Äàðàõàä ã¿íçãèé õîíõîð ¿ëäýýæ ò¿ðãýí
àðèëíà.

Íåôðîçûí ÿâö:
Íåôðîç õàì øèíæèéí ýìíýë ç¿éí ÿâö äààìæðàõ áàéäàë íü ¿íäñýí ºâ÷èí
áîëîí Ẻðºíä ãàð÷ áóé ìîðôîëîãèéí ººð÷ëºëòººñ õàìààðíà.
Íåôðîç õàì øèíæèéí ýìíýë ç¿éí ÿâöûí îíöëîã

156

04_nephrology last.indd 156

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:13 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýìíýë ç¿éí ÿâö
Äàõèëòòàé
õýëáýðèéí ÿâöòàé

Ýìíýë ç¿éí îíöëîã
Ýíý ¿åä ºâ÷íèé ýõëýë áîëæ èëðýýä áàéí áàéí
ñýäýð÷, ýì÷èëãýýíä çàñàð÷ ñàéæèðäàã. Óäààí
õóãàöààíä íàìæìàë áàéäàëä áàéíà. Áººðºíä
ìèíèìàëü ººð÷ëºëòòýé áàéíà. 10-20 æèëèéí
äàðàà Ẻðíèé àðõàã äóòàãäàëä õ¿ðãýíý.

Ààæèì
äààìæðàõ Õîëáîã÷ ýäèéí ýìãýã¿¿ä, õàâäàðûí øàëòãààíò
ÿâöòàé íåôðîç
íåôðîçóóä áàãòàíà. Ðåìèññèéí õóãàöàà
õàðüöàíãóé áîãèíî, èäýâõèòýé ýì÷èëãýýíèé
ä¿íä 5-6 æèë ¿ðãýëæèëæ Ẻðíèé àðõàã
äóòàãäàëä õ¿ðãýíý. Áººðºíä ìåìáðàíîç,
ìåìáðàíîïðîëèôåðàòèâ,
ôèáðîáëàñò
ººð÷ëºëòòýé áàéíà.
Õóðäàí
äààìæðàõ Áîãèíî
õóãàöààíä
1-3
æèëèéí
äîòîð
ÿâöòàé íåôðîç:
Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãàà àëäàãäàí Ẻðíèé
äóòàãäàëä õ¿ðãýíý. Öî÷ìîãäóó õîðóó ÿâöòàé
ýêñòðàêàïèëëÿð íåôðèò, àóòîèììóííû ÃÍ,
äèàáåò, àìèëîéäîç, ìèåëîìûí íåôðîç
Õ¿íäðýë:
1. Òàðõèíû õàâàí: òîëãîé õ¿÷òýé ºâäºõ îãèóëæ, Ẻëæ¿¿ëýõ, í¿ä á¿ðýëçýõ
õàðàà ººð÷ëºãäºõ, þì õî¸ð÷ëîãäîõ, õ¿íä ¿åä ýêëàìïñè áîëíî.
2. Íåôðîçèéí êðèç: õîîëîíä äóðã¿é áîëæ îãèóëæ Ẻëæ¿¿ëíý. Àðüñàí
äýýã¿¿ð æèæèã óëààí òóóðàëòóóä ãàðàõ ìºí õýâëèéãýýð õ¿÷òýé õàòãóóëæ
ºâäºíº. Èõ õýìæýýãýýð óóðàã àëäñàíû óëìààñ ïðåêàëëèêðåèíîãåí,
êèíèíîãåíû íèéëýãæèëò íýìýãäýí, êèíèíû ñèñòåì èäýâõèæèí ò¿¿íèé
ýöñèéí á¿òýýãäýõ¿¿í áîëîõ áðàäèêèíèí ñóäàñíû íýâ÷èìõèé ÷àíàðûã
èõýñãýæ áèîëîãèéí èäýâõèòýé áîäèñóóä ìýäðýëèéí òºãñãºëèéã
öî÷ðîîñíîîñ ºâäºëò ºãíº.
3. Çàõûí ñóäàñíû ôëåáîòðîìáîç: öóñ ºòãºð÷ öóñíû çóóðàìòàé ÷àíàð
èõýäñýíýýñ çàõûí ñóäñóóäàä òðîáîçûí õ¿íäðýë ºãíº.
4. Áàêòåð, âèðóñèéí õàëäâàð: áèåèéí åðºíõèé ýñýðã¿¿öýë ñóëàð÷ II
õàëäâàðò ºðòºìòãèé áîëîõ áà øýýñ äàìæóóëàõ çàì áîëîí àìüñãàëûí
çàìûí õàëäâàðààð õ¿íäýðíý.
Îíîøëîãîî:
Îíîøëîãîîã ýìíýë ç¿éí øèíæ áîëîí ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýíä ãàðàõ
ººð÷ëºëò¿¿äýä òóëãóóðëàí õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 157

157

5/25/2005 3:50:14 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîîíû ¿íäñýí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò
• Õàâàí
• Ïðîòåèíóðè 3,5 ã/õîíîãò
• Ãèïîïðîòåèíåìè
• Äèñïðîòåèíåìè: ãèïîàëüáóìèíåìè, ãèïåð ãëîáóëèíåìè
• Ãèïåðëèïèäåìè, ãèïåðõîëåñòåðèíåìè
Îíîøëîãîîíû øàòëàë:
Îíîøëîãîîã ÿâóóëàõäàà ýìíýëãèéí òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýòýé óÿëäóóëàí
äàðààõü øàòëàëààð ÿâóóëíà.
ÝÌÒ-ûí II øàòëàë
ÝÌÒ-ûí I øàòëàë

1øàòëàë + ¿íäñýí ºâ÷íèéã òîäðóóëàõ

Ñóáüåêòèâ øèíæ:
Øàëòãààíûã òîäðóóëàõ,
õàâàãíàõ, øýýñíèé ãàðö
áàãàñàõ

Øýýñíèé õàì øèíæ: Øýýñíèé óóðàã õîíîãò
3,5 ãð-ààñ èõ, ìºõëºãò, ãÿëãàð áîëîí
âîñêîâèä áîðòãîíöîð òîãòìîë ãàðíà.

Ýìíýë ç¿éí øèíæ:

Õýò àâèàí øèíæèëãýýíä:õýâëèéí
áîëîí ïëåâðèéí õºíäèéä ñóë øèíãýí
òîäîðõîéëîãäîíî.

Öóñíû áèîõèìèéí øèíæèëãýýíä:
ãèïîïðîòåèíåìè, ãèïîàëüáóìèíåìè, ãèïåð
ëèïèäåìè, ãèïåð õîëåñòåðèíåìè

Í¿äíèé óãèéí øèíæèëãýýíä: Õàðààíû
ìýäðýëèéí õºõëºã õººæ õàâàãíàñàí.
ßëãàí îíîøëîãîî:
Ýìíýë ç¿éä õàâàãíàõ øèíæýýð èëðýõ òóë áóñàä øàëòãààíò õàâàíãóóäààñ
ÿëãàí îíîøèëíî.
Ýìãýã¿¿ä
Ç¿ðõíèé øàëòãààíò õàâàí

158

04_nephrology last.indd 158

Îíöëîã
Öóñíû
ýðãýëòèéí
äóòàãäëûí
¿åä õàâàí ìº÷ä¿¿äýýð èë¿¿
áàéíà. Çàõûí ýðõòíèé õºõðºëò
àæèãëàãäàíà. Õàâàí à÷ààëëûí
äàðàà, ¿äýýñ õîéø èë¿¿ íýìýãäýíý.
Øýýñíèé øèíæèëãýýíä óóðàã áàãà
çýðýã èëýðíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:14 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýëýãíèé øàëòãààíò õàâàí

Ýëýãíèé õàòóóðàë, ýëýãíèé âåíèéí
áºãëºðºë, - ýëýãíèé õàòóóðëûí ¿åä
ýëýãíèé àðõàã ºâ÷íèé àíàìíåçòàé,
áèîõèìèéí øèíæèëãýýíä ýëýãíèé
¿éë àæèëëàãààíû ººð÷ëºëòòýé,
ñåðîçîí õºíäèéí¿¿äýä øèíãýí
õóðèìòëàãäàõ õàíäëàãàòàé,

Äîòîîä ø¿¿ðëèéí áóë÷èðõàéí Áàìáàéí
äààâðûí
áóóðñàí
ýìãýã
(ìèêñåäåì) ¿åä í¿ä í¿¿ðýýð
õººíãºòºæ õàâàãíàñàí ìýò áàéõ
áîëîâ÷ äàðàõàä õîíõîð ¿ëäýýõã¿é.
Ãèïîòîíè, áðàäèêàðäè èëðýõ áà
àðüñ õóóðàéøèæ çóçààðñàí áàéíà.
Áîäèñûí ñîëèëöîîíû
óóðãèéí äóòàãäàë

áóþó Õîîëíû äóðøèë áóóðñàí, ò¿¿íä
õ¿ðãýõ ºâ÷íèé àíàìíåçòàé, ìàõàí
õîîë èääýãã¿é, õîîëíû äýãëýì

Ýì÷èëãýý:
Ýì÷èëãýýíèé äýãëýì
• Ñòàöèîíàðò ýì÷èëíý. Äýãëýì: õýâòðèéí, õàãàñ õýâòðèéí äýãëýì ñàõèíà.
• Õîíîãò óóõ øèíãýíèéã õÿçãààðëàíà.1ë õýòðýõã¿é áàéõ. Õîíîãèéí øýýñíèé
õýìæýýíä 400-500ìë íýìæ ºãíº. Õóðö àìòëàã÷òàé õîîë,

ººõ òîñûã

õÿçãààðëàõ
• Øèíãýíèé áàëàíñûã òîîöîîëîõ: õîíîãò óóñàí, ñóäñààð õèéñýí øèíãýí
áîëîí øýýñèéã õýìæèõ
Ýìèéí ýì÷èëãýý:
I. Øàëòãààíû ýñðýã ýì÷èëãýý: ¯íäñýí ºâ÷íººñ øàëòãààëàí
øàëòãààí ýìãýã æàìûí ýì÷èëãýýã II, III øàòëàëûí ýìíýëã¿¿äýä ÿâóóëàõ
áà I øàòëàëûí ýìíýëýãò øèíæ òýìäãèéí áîëîí õ¿íäðýëýýñ ñýðãèéëýõ
ýì÷èëãýý õèéãäýíý.
II. Ýìãýã æàìûí ýì÷èëãýý:
1.Èììóíîäåïðåññàíò:
• Ãëþêîêîðòèêîéä: õóðö àðõàã ãëîìåðóëîíåôðèò, ýìèéí áîëîí õîëáîã÷
ýäèéí, äàðõëààíû ýìãýã¿¿äèéí ¿åä ïðåäíèçîëîíûã 1 ìã/êã æèíä òîîöîæ
õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 159

159

5/25/2005 3:50:14 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

• Äèàáåòèéí ãëîìåðóëîñêëåðîç, Ẻðíèé õàâäàð, ñ¿ðüåý, Ẻðíèé
àìèëîéäîçûí ¿åä ãëþêîêîðòèêîéäûã õýðýãëýõã¿é.
• Öèòîñòàòèê: ãëþêîðòèêîèä ýñðýã çààëòòàé áîëîí ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íã¿é
¿åä õýðýãëýíý. Èìóðàí 100-200 ìã õîíîãò óóëãàíà.
2. Àíòèêîàãóëÿíò: ãåïàðèí 10 000-20 000 ÅÄ àðüñàí äîð òàðèíà.
Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã áàéíãà õÿíàíà.
3. Àíòèàãðåãàíò: Êóðàíòèë 250-400 ìã õ¿ðòýë óóëãàíà.
III.Øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý: õàâàí õººõ, óóðàã íºõºõ, õàëäâàðààñ
ñýðãèéëýõ
• Ôóðîñåìèä õîíîãò 60-80 ìã ñóäñààð ýñâýë óóõààð,
âåðîøïèðîí 0,075-0,3 ã
• Óóðàã íºõºõ çîðèëãîîð 10%,20% àëüáóìèí 100-150 ã ñýëáýõ
8. ×ÈÕÐÈÉÍ ØÈÆÈÍ ªÂ×ÈÍ
Òîäîðõîéëîëò

Èíñóëèíû ø¿¿ðýë áàãàñàõ áóþó èíñóëèí äààâðûí
¿éëäýë àëäàãäñàíààñ öóñàí äàõü ñàõàðûí õýìæýý
èõñýæ óëìààð èõ óóõ, èõ øýýõ õàì øèíæ¿¿äýýð
èëýðäýã áîäèñûí ñîëèëöîîíû ýìãýãèéã ×èõðèéí
Øèæèí ªâ÷èí /×ت/ ãýíý.

Øàëòãààí, àíãèëàë
III.

×ت-íèé õýëáýð

×ت-íèé ¿åä èëðýõ øèíæ áà øàëòãààí

1.

1-ð õýëáýðèéí ×ت

• Àóòîèììóííûé
• Èäèîïàòè÷åñêèé
b-ýñèéí äåñòðóêö ººð÷ëºëò áóþó èíñóëèíû
òóéëûí äóòàãäàë

2.

2-ð õýëáýðèéí ×ت
• Õýâèéí æèíòýé
• Òàðãàí

Èíñóëèíû ÿëãàðëûí àëäàãäàë
èíñóëèíû õàðüöàíãóé äóòàãäàë

160

04_nephrology last.indd 160

áóþó

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:14 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

3.

Õî¸ðäîã÷ áóþó øèíæ • b-ýñèéí óäàìøëûí ãàæ õºãæèë
òýìäãèéí ×ت
•Èíñóëèíû
¿éë÷ëýëèéí óäàìøëûí
ãàæóóäàë
•Äîòîîä ø¿¿ðëèéí íîéð áóë÷èðõàéí
ýìãýã¿¿ä
•Ýíäîêðèíîïàòè
•Ýìèéí
áýëäìýë áà õèìèéí áîäèñûí
íºëººëºë
•Õàëäâàð
•Äàðõëàëûí
òîãòîëöîîíû
óðüäàë
ººð÷ëºëò
•×ت-òýé õàâñðàõ
áóñàä óäàìøëûí
õàì øèíæ¿¿ä

4.

Æèðýìñíèé ×ت

Æèðýìñíèé ¿åä öóñàíä ñàõàð èõñýõ

Îíîøëîãîîíû çàð÷èì

×ت-íèé ¿åä èëðýõ ò¿ãýýìýë øèíæ¿¿ä
• Àì öàíãàõ
• Èõ øýýõ /ïîëèóðè/, óóñàí õýìæýýãýýð øýýíý
• Øèíãýí èõ óóõ /ïîëèäèïñè/, õîíîãò 4-5 ë øèíãýí óóíà
• Áèå ñóëàð÷ ÿäðàõ
• Òóðàõ
• Àðüñ çàãàòíàõ
• Í¿äíèé õàðàà ìóóäàõ
• Àðüñ õóóðàéøèõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 161

161

5/25/2005 3:50:15 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ªëºí ¿åèéí öóñíû ñàõàðûã 2 óäàà òîäîðõîéëîõîä

< 6.1 ììîëü/ë
< 110 ìã/äë

6.1 – 6.9 ììîëü/ë
110 - 125 ìã/äë

³ 7.0 ììîëü/ë
³ 126 ìã/äë

ªëºí ¿åèéí öóñíû ñàõà𠺺ð÷ëºëòòýé
Ãëþêîçûí à÷ààëàëòàé ñîðèë
Ñîðèë õèéõýýñ ºìíº 10-14 öàã ºëºí áàéõ áà íàñàíä õ¿ðñýí
õ¿íä 75 ãð (õ¿¿õäýä 1.75ãð/êã) ãëþêîçûã 250 ìë óñàíä óóñãàæ
óóëãààä 2 öàãèéí äàðàà öóñíû ñàõàðûã òîäîðõîéëíî.
< 7.8 ììîëü/ë
< 140 ìã/äë
I.Õýâèéí

7.8 - 11.1 ììîëü/ë
140 - 200 ìã/äë

> 11.1 ììîëü/ë
> 200 ìã/äë

Ãëþêîçûí ñîðèëä

×èõðèéí øèæèí
ºâ÷èí
Ýíäîêðèíîëîã
ýì÷èéí õÿíàëòàíä

Ëàáîðàòîðèéí áîëîí áàãàæèéí øèíæèëãýý
• Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý: îíöûí ººð÷ëºëòã¿é. Óëààí ýñèéí òóíàõ
õóðä áàãà çýðýã áóóð÷ áîëíî.
• Øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý: Õóâèéí æèí èõýñíý, ñàõàð èëýðíý, àöåòîí,
óóðàã èëýð÷ áîëíî.
• Áèîõèìè: ñàõàð èõýñíý, õîëåñòåðèí, òðèãëåöèðèä èõýñíý, íèéò óóðàã,
àëüáóìèí áóóðíà, ºâ÷èí äààìæèðñàí ¿åä ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãàà
àëäàãäñàíòàé õîëáîîòîéãîîð íèéò áèëèðóáèí, òðàíñàìèíàçóóä, òèìîë
èõýñ÷, ñóëüìà áóóðíà, Ê+ áóóðíà, Na+ èõýñíý.
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã: ºâ÷èí äààìæèðñàí ¿åä ç¿ðíèé äàìæóóëàëò
àëäàãäàæ òýæýýë õîìñäîëûí øèíæ¿¿ä èëýðíý.
• Í¿äíèé
óã äóðàíäàõ: àðòåðè âåíèéí õàðüöàà ººð÷ëºãäºæ øèíýýð
ñóäàñæèëò ¿¿ñ÷, áè÷èë öóñ õàðâàëò èëýð÷ áîëíî.
• Ãëþêîçæñîí ãåìîãëîáèí /HbA1c/ õóâèàð òîäîðõîéëîõ: 6% õ¿ðòýë áàéâàë
õýâèéí ãýæ ¿çíý.

162

04_nephrology last.indd 162

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:15 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

1 áà 2-ð õýëáýðèéí ×ت-íèé ýìíýë ç¿éí îíöëîã
Îíöëîã áà øèíæ¿¿ä

1-ð õýëáýðèéí ×ت 2-ð õýëáýðèéí ×ت

ªâ÷èí àíõ èëðýõ íàñ 40 õ¿ðòýë

40-ººñ äýýø

×ت õàìãèéí ýëáýã 10-14
òîõèîëäîõ íàñ

60-70

Òàðõàëò

Õ¿í àìûí 0.1-1.0%

Õ¿í àìûí 1-10%

ªâ÷íèé ýõëýë

Õóðö

Ààæèì

Êåòîç ¿¿ñýõ íü

Áîãèíî õóãàöààíä

Óäààí õóãàöààíä,
ààæèì

Óäàì ç¿é

ªºð÷ëºëòòýé

ªºð÷ëºëòã¿é

Áèåèéí æèí

Õýâèéí

50-80% íü èë¿¿äýë
æèíòýé

Èõð¿¿äèéí ºâ÷ëºëò

25-50%

90-100%

×ت-íèé
¿åèéí ¯¿ñíý
ñóäàñíû õ¿íäðýë¿¿ä

Àíõ îíîøëîãäîõäîî
èëýð÷ áîëíî

Ýì÷èëãýý

Õîîë, ñàõàð áóóðóóëàõ
ýìèéí ýì÷èëãýý áà
èíñóëèíû ðåöåïòîðûí
ìýäðýã ÷àíàð áóóðñàí
¿åä èíñóëèí ýì÷èëãýý

Ǻâõºí èíñóëèí
ýì÷èëãýý

Îíîøëîãîîíû øàòëàë
ÝÌÒ-ûí III øàòëàë
ÝÌÒ-ûí II øàòëàë

ÝÌÒ-ûí
øàòëàë

I • Àñóóìæ
• Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý
• Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí øèíæèëãýý
• Àñóóìæ
/ñàõàð, íèéò óóðàã,
• Öóñíû
àëüáóìèí, õîëåñòåðèí,
åðºíõèé
òðèãëèöåðèä,
øèíæèëãýý
áèëèðóáèí, òèìîë,
ñóëüìà,òðàíñàìèíàçóóä,
íàòðè, êàëè ãýõ ìýò/
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
õèéõ
• Í¿äíèé óã äóðàíäàõ

• Àñóóìæ
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí øèíæèëãýý
/ñàõàð, íèéò óóðàã,
àëüáóìèí, õîëåñòåðèí,
òðèãëèöåðèä,
áèëèðóáèí,
òèìîë, ñóëüìà,
òðàíñàìèíàçóóä, íàòðè,
êàëè ãýõ ìýò/
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã
Í¿äíèé óã äóðàíäàõ
• Ãëþêîçæñîí
ãåìîãëîáèí ¿çýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 163

163

5/25/2005 3:50:15 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ßëãàõ îíîøèëãîî
Ä/ä

×èõðèéí øèæèí ºâ÷èí

×èõðèéí áóñ øèæèí ºâ÷èí

1.

Öóñàíä ñàõàð èõñýíý

Öóñíû ñàõàð õýâèéí áàéíà

2.

Øýýñýýð ñàõàð ÿëãàðíà

Øýýñýýð ñàõàð ÿëãàðàõã¿é

3.

Øýýñíèé õóâèéí æèí èõñýíý

Øýýñíèé õóâèéí æèí áóóðíà

4.

ªäºðò 4-5 ë øèíãýí óóíà

ªäºðò 10-40 ë øèíãýí óóíà

5.

Íîéð
áóë÷èðõàéãààñ
ÿëãàðàõ Ãèïîòàëàìóñààñ
ÿëãàðàõ
èíñóëèí äààâðûí äóòàãäàëòàé øýýñ õîðèõ (âàçîïðåññèí)
õîëáîîòîé
äààâðûí
äóòàãäàëòàé
õîëáîîòîé
Ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì
Èíñóëèí ýì÷èëãýý

Èíñóëèí ýì÷èëãýýã ýõëýõäýý õîíîãò 0.5-1.0 êã/íýãæ òîîöîæ õèéíý.
Ààæìààð 3-4 õîíîã òóòàìä öóñíû ñàõàðûã õýâèéí õýìæýýíä õ¿ðòýë 24 íýãæýýð èíñóëèíû òóíã íýìýìä¿¿ëíý. Çàðèì òîõèîëäîëä 1.2êã/íýãæ
õ¿ðòýë òîîöîæ áîëíî.
Õîîë ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì
• Ñòàöèîíàðûí íºõöºëä ýì÷ë¿¿ëýã÷èä õîîë ¹9 ºãíº.
• ªºõ òîñ, í¿¿ðñ-óñ, óóðãèéí õýðýãöýýã áîäîí õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿íèé
õàðüöààã äàðààõ áàéäëààð òîõèðóóëíà.
Í¿¿ðñ óñ
60%
ªºõ òîñ
24%
Óóðàã
16%
• Ýì óóæ áàéãàà ¿åä ºäºðò 5 óäàà õîîëëîõ íü çîõèìæòîé:
ªã뺺íèé öàé
30%
ªäðèéí õîîë
30%
Èõ ¿äèéí öàé
10%
Îðîéí õîîë
20%
Õºíãºí õîîë
10%
• Èíñóëèí ýì÷èëãýýòýé ¿åä ºäºðò 6 óäàà õîîëëîõ íü çîõèñòîé:
ªã뺺íèé öàé
07.00 öàãò
20%
Áàãà ¿äèéí öàé
10.00 öàãò
10%
ªäðèéí õîîë
13.00 öàãò
30%
Èõ ¿äèéí öàé
16.00 öàãò
10%
Îðîéí õîîë
19.00 öàãò
20%
Õºíãºí õîîë
21.00 öàãò
10%

164

04_nephrology last.indd 164

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:16 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

2-ð õýëáýðèéí ×ت-íèé ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì
Òàðãàí, 2-ð õýëáýðèéí ×ت

Õýâèéí æèíòýé, 2-ð õýëáýðèéí
×ت

Ñóðãàëò+õîîë
òàìèð

ýì÷èëãýý+áèåèéí Ñóðãàëò+õîîë
òàìèð

¯ð ä¿íã¿é áîë

¯ð ä¿íã¿é áîë

ýì÷èëãýý+áèåèéí

Ìåòôîðìèí 500ìã ºäºðò 2 óäàà, Ìàíèíèë /ãëèáåíêëàìèä/ 2.5 ìã,
õîíîãèéí äýýä òóí 3 ãð
øààðäëàãàòàé áîë ºäðèéí òóíã
15ìã õ¿ðòýë íýìýãä¿¿ëæ áîëíî
¯ð ä¿íã¿é áîë

¯ð ä¿íã¿é áîë

Ìåòôîðìèí + Ìàíèíèë

Ìàíèíèë + Ìåòôîðìèí

¯ð ä¿íã¿é áîë

¯ð ä¿íã¿é áîë

Èíñóëèí

Èíñóëèí

• Õýðýâ ºâ÷òºí ºíäºð íàñòàé áóþó Ẻðíèé ýìãýã ººð÷ëºëòòýé áîë
Ìàíèíèë /ãëèáåíêëàìèä/-ûí îðîíä ãëþðåíîðì 120ìã/õîíîã òóíãààð
àâíà.
• Õýðýâ ñàõàð áóóðóóëàõ ýìèéí ýì÷èëãýýã õîíîãèéí äýýä òóíãààð
õýðýãëýæ áàéõàä ºëºí ¿åèéí öóñíû ñàõàðûí õýìæýý 7.8ììîëü/ë-ýýñ
èõ áàéâàë èíñóëèí ýì÷èëãýýã íýìýëò áàéäëààð õýðýãëýíý.
• ̺í õîäîîä ãýäýñíèé õàíààð í¿¿ðñ óñ øèìýãäýõèéã áóóðóóëàõ
¿éë÷èëãýýòýé Àêàðáîçà ýìèéã õýðýãëýæ áîëíî.
• Ñ¿¿ëèéí ¿åä øèíýýð ãàðñàí Ðåïàãëèíèä /ÍîâîÍîðì/ ýì íü õîîë
èäñýíèé äàðàà èíñóëèíû ÿëãàðëûã èõýñãýõ çàìààð öóñíû ñàõàðûã
áóóðóóëæ áóñàä õóãàöààíä ñóóðü èíñóëèíû ÿëãàðàëä íºëººëäºãã¿é
ó÷èð ãèïîãëèêåìè ¿¿ñãýäýãã¿é ñàéí òàëòàé. Ðåïàãëèíèäûã 0.5-4.0ìã/
õîíîã òóíãààð õîíîãèéí ¿íäñýí õîîëëîëòóóäûí ºìíº õýðýãëýõýä õîîë
èäñýíèé äàðààõ öóñíû ñàõàðûã áóóðóóëíà.
• 2-ð õýëáýðèéí ×ت-íèé ¿åä äàðààõ íºõöºëä èíñóëèí ýì÷èëãýýã øóóä
õèéíý.
o
o
o
o

×ت-òýé õàëäâàðò ºâ÷èí õàâñàðñàí áîë
Ìýñ àæèëáàð áîëîí ÿìàð íýãýí ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý õèéõ
Æèðýìñëýëò
Òºðºëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 165

165

5/25/2005 3:50:16 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Èíñóëèíû õàâñàðñàí ýì÷èëãýý

Èíñóëèíû îðëóóëàõ ýì÷èëãýý

Ñàõàð áóóðóóëàõ ýìèéí òóíã õýâýýð Ñàõàð áóóðóóëàõ ýìèéã õàñíà.
¿ðãýëæë¿¿ëíý.
Îðîé
óíòàõûí
ºìíº
äóíä
çýðãèéí ¿éë÷èëãýýòýé /ïðîòàôàí,
èíñóëòàðä,
ìîíîòàðä
ã.ì/
èíñóëèíûã
0.1-0.2êã/íýãæ/õîíîã
òóíãààð õèéíý.

Îðîé
óíòàõûí
ºìíº
äóíä
çýðãèéí ¿éë÷èëãýýòýé /ïðîòàôàí,
èíñóëòàðä,
ìîíîòàðä
ã.ì/
èíñóëèíûã 0.2êã/íýãæ/õîíîã òóíãààð
õèéíý. Äýýä òóí 20 íýãæ

Øààðäëàãàòàé áîë 3-4 õîíîãò 2-4 Øààðäëàãàòàé áîë 3-4 õîíîãò 2-6
íýãæýýð òóíã íýìíý.
íýãæýýð òóíã íýìíý.
Õîíîãò 36 íýãæýýñ èõ òóíãààð
èíñóëèí õèéæ áàéõàä ºëºí ¿åèéí
öóñíû ñàõàð 7.8ììîëü/ë õ¿ðòýë
áàéâàë ñàõàð áóóðóóëàõ ýìèéã
õàñàæ çºâõºí èíñóëèí ýì÷èëãýýã
¿ðãýëæë¿¿ëýí õèéíý.

Õýðýâ õîíîãò 30-40 íýãæýýñ
èë¿¿ èíñóëèí øààðäëàãàòàé áîë
õîíîãèéí òóíã 2 õóâààæ, ºã뺺
öàéíû ºìíº 2/3, îðîéí õîîëíû
ºìíº 1/3 áàéõààð òîîöîæ õèéíý.
Õýðýâ õîîëíû äàðàà öóñíû
ñàõàð ìàø ºíäºð áàéâàë áîãèíî
¿éë÷èëãýýòýé èíñóëèí íýìæ õèéíý.

ÝÌÒ-ûí øàòëàëûí äàãóó õèéãäýõ ýì÷èëãýý
ÝÌÒ-ûí III øàòëàë
ÝÌÒ-ûí II øàòëàë
ÝÌÒ-ûí I øàòëàë

Õÿíàëòàíä àâàõ
• ¯íýã¿é ýì÷èëãýýíä
• 2 áà 3-ð øàòëàëûí
õàìðóóëàõ
áàéãóóëëàãààñ

Ñóðãàëò çîõèîí
çààãäàæ èðñýí
áàéãóóëàõ
ýì÷èëãýýã çààâðûí
äàãóó õÿíàæ ÿâóóëíà. • Õîîë ýì÷èëãýý
• Ýìèéí ýì÷èëãýý
• Ýðñäýëò á¿ëãèéí
• Èíñóëèí ýì÷èëãýý
õ¿ì¿¿ñèéã ýðò
• Õ¿íäðýëýýñ
èëð¿¿ëíý.
ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý
• Ýðñäëýýñ ñýðãèéëýõ
àðãà õýìæýýã çîõèîí
áàéãóóëíà.

166

04_nephrology last.indd 166

Í¿ä, Ẻð, ç¿ðõ ñóäàñ,
ìýäðýëèéí ýðõòýí
òîãòîëöîîíû òàëààñ
ãàðñàí õ¿íäðýë¿¿äèéã
ýì÷èëæ ºíäºð íàðèéí
ìýðãýæëèéí òóñëàìæ
¿ç¿¿ëíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:16 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

×ت-íèé ýðñäýëò á¿ëãèéã èëð¿¿ëýõ
Ýìíýëýãò õàíäñàí õ¿í á¿ðýýñ ýðñäýëò õ¿÷èí ç¿éëñèéí àñóóìæ àâ÷, 2-ð
õýëáýðèéí ×ت-íèé ýðñäýëòýé õ¿ì¿¿ñèéã èëð¿¿ëýõ. ¯¿íä:
• 35 áà ò¿¿íýýñ äýýø íàñòàé
• Òàðãàí /ÁÆÈ > 30êã/ì2/
• ÀÄ èõäýëò / >140/90 ìì.ÌÓÁ/
• Óäàìäàà ×ت-íèé ºã¿¿ëýìæòýé
• Óðüä íü æèðýìñíèé ×ت-òýé áàéñàí àñóóìæòàé áóþó 4.5 êã-ààñ äýýø
æèíòýé õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí ýõ÷¿¿ä
• Óðüä ºìíº ñàõàðûí à÷ààëàëòàé ñîðèëîî𠺺ð÷ëºëò èëýð÷ áàéñàí
• Ç¿ðõ ñóäàñíû àðõàã ýìãýãòýé
• Êàòàðàêòòàé
Äýýðõ ýðñäýë á¿õèé õ¿ì¿¿ñ áîëîí 35-ààñ äýýø íàñíû õ¿ì¿¿ñò æèëä 1 óäàà,
24-28 äîëîî õîíîãòîé á¿õ æèðýìñýí ýìýãòýé÷¿¿äýä ºëºí áà ñàíàìñàðã¿é
¿åèéí öóñíû ñàõàðûã òîäîðõîéëæ ×ت îíîøëîõ àëãîðèòìûí äàãóó
¿íýëãýý õèéíý.
×ت-íèé ýì÷èëãýýíèé ãîë çîðèëãî áîë öóñàí äàõü ñàõàðûã õýâèéí
õýìæýýíä áàðüñàíààð ×ت-òýé õ¿ì¿¿ñèéã èäýâõòýé õýâèéí àìüäðàëààð
àìüäðàõàä åðºíõèé ýð¿¿ë ìýíäèéí òàëààñ ñºðºã íºëººëºëã¿é áàéëãàõ
á¿õ áîëîìæîîð õàíãàõàä îðøèõ áà ýíý íü õóðö áîëîí àðõàã õ¿íäðýëýýñ
óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ áîëîìæ îëãîíî.

Øàëòãààí,

Òîäîðõîéëîëò

9. ÃÈÏÎÒÈÐÅÎÇ ªÂ×ÈÍ

Àíãèëàë

Áàìáàéí äààâðóóäûí õýìæýý áàãàñàõ þìóó îãò
ÿëãàðàõã¿é áîëñîíîîñ áàìáàé áóë÷èðõàéí ¿éë àæèëëàãàà
äîðîéòñîíîîð ýðõòýí òîãòîëöîîíû ººð÷ëºëòººð èëýðäýã
õàì øèíæ þì.

1.Áàìáàé
2. ªí÷èí
áóë÷èðõàéí òàðõèíû
ýìãýã¿¿ä
ÒÒÃ-íû
ø¿¿ðýë
áàãàñàõ
Àíõäàã÷

3. Ãèïîòàëàìóñûí 4. Çàõûí
òèðåîëèáåðèíû
õ¿ëýýí
ø¿¿ðýë áàãàñàõ
àâóóðûí
/ðåöåïòîðûí/
ìýäðýã ÷àíàð
áóóðàõ

Õî¸ðäîã÷ Ãóðàâäàã÷

Çàõûí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 167

167

5/25/2005 3:50:16 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî
Èëðýõ çîâèóð
• Áèå ñóëàð÷ ÿäðàõ
• Áóë÷èí ñóëðàõ
• Áèåèéí æèí íýìýãäýõ
• Îé òîãòîîëò ìóóäàõ, çàëõóó áîëîõ, íîéðìîã áîëîõ
• Á¿õ áèåýð õàâàãíàõ
• ªòãºí õàòàõ
• Õîîëíû äóðøèë áóóðàõ
• Àðüñ õóóðàéøèæ, ¿ñ óíàõ
• Õýë ÿðèà ýýäðýõ, ñîíñãîë ìóóäàõ, õîîëîé ñººíãºòºõ
• Áýëãèéí ñóëðàë, ñàðûí òýìäãèéí àëäàãäàë
Ýìíýë ç¿éí øèíæ
• Õºäºë㺺í óäààøèðñàí, íîéðìîã, íîçîîðñîí áàéäàëòàé
• Àðüñ öàéâàð øàðãàë ºíãºòýé, õóóðàé, õ¿éòýí, õîãæðóóòñàí ÿëàíãóÿà
ºâäºã, òîõîé, ºñãèéíèé àðüñ ýâýðøèæ çóçààðñàí.
• Í¿¿ð õººíãºòºæ óðóóë õàâàãíàñàí.
• Á¿õ áèåýð õàòóó õàâàíòàé, äàðàõàä õîíõîéõã¿é, øèëæèìòãèé áóñ
• ¯ñ óíàìòãàé, õóìñ õóãàðàìòãàé, õºìñºã òàëëàæ óíàñàí /ñì. Õåðòîõå/
• Õýë òîìîð÷ õººíãºòñºíººñ ÿðèà ýýäýð÷, äóó õîîëîé ñººæ á¿ä¿¿ðñýí.
• Ç¿ðõ ñóäàñíû òîãòîëöîîíä: Ç¿ðõíèé õºíäëºí õýìæýý òîìîðñîí,
÷àãíàõàä ç¿ðõíèé àâèà á¿äãýðñýí, óäààøèðñàí /áðàäèêàðäè/, ç¿ðõíèé
îðîéä àãøèëòûí øóóãèàí ñîíñîãäîæ áîëíî. Èõýíõ òîõèîëäîëä öóñíû
äàðàëò áóóðñàí, õ¿íä ¿åä öóñíû ýðãýëòèéí äóòàãäàë èëýðíý.
• Õîîëíû äóðøèë áà õîîëíû øèíãýö áóóð÷, ºòãºí õàòíà.
• Îð÷èíäîî ñîíèðõîë ìóó, íîéðìîã, óäààí õºäºë㺺íòýé, àñóóëòàíä
óäààí õàðèóëíà.
A.Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýý
• Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý – áàãà çýðãèéí ãèïîõðîìûí öóñ áàãàäàëò,
ëèìôîöèòîç, ÑÎÝ èõýñíý.
• Áèîõèìèéí øèíæèëãýý – õîëåñòåðèí, ëèïîïðîòåéä èõñýíý, íèéò
óóðàã, àëüáóìèí áàãàñíà, g-ãëîáóëèí èõñýíý, ãëþêîç áàãàñàæ áîëíî.
Êðåàòèíôîñôîêèíàçà, ëàêòîòäåãèäðîãåíîçà èõýñíý.
• Äàðõëàëûí øèíæèëãýý – àóòîèììóííûé òèðåîèäèòûí øàëòãààíòàé
áîë íèéò Ò-ëèìôîöèò áà Ò-ñóïðåññîð áóóðíà, Ò-õåëïåð èõýñíý, Ò
õåëïåð áà Ò ñóïðåññîðûí õàðüöàà áóóðíà. ÒÒÃ-èéí ðåöåïòîðûí,
òèðåîãëîáóëèíû áà ìèêðîñîìûí ýñðýã áèåèéí õýìæýý èõýñíý.

168

04_nephrology last.indd 168

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:17 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

• Áàìáàéí äààâðûí øèíæèëãýý – Öóñàíä ÷ºëººò áà íèéò Ò3, Ò4, ÒÒÃ
¿çíý.
IV.

Àíõäàã÷

Õî¸ðäîã÷

Ãóðàâäàã÷

Çàõûí

Äààâðûí
ººð÷ëºëò

Ò3, Ò4
áóóðíàÒÒÃ
èõýñíý

Ò3, Ò4
áóóðíà
ÒÒÃáóóðíà

Ò3, Ò4, ÒÒÃ
áóóðíà
òèðåîëèáåðèí
áóóðíà

Ò3, Ò4
áóóðíà
ÒÒÃ èõýñíý

I.

Áàãàæèéí øèíæèëãýý

Õèéãäýõ øèíæèëãýý

Ãàðàõ ººð÷ëºëò

Õààíà õèéãäýõ

Öàöðàã èäýâõò Éîä 2, 4, 24 öàãèéí äàðàà Ýð¿¿ë
ìýíäèéí
131
øèíãýýëòèéã ¿çýõýä 15%-ààñ äîîø òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé
òîäîðõîéëîõ
ò î ä î ð õ î é ë î ã ä î í î . 3-ð øàòëàëä
Õýâèéí ¿ç¿¿ëýëò 2040%
Ñêàíèðîâàíè

Ç¿ðõíèé
áè÷ëýã

Ðåíòãåí

Öàöðàã
èäýâõò Ýð¿¿ë
ìýíäèéí
Òñ99 áîäèñ áàìáàé òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé
áóë÷èðõàéä
øèíãýæ 3-ð øàòëàëä
áóé
áàéäëààð
íü
áàìáàé
áóë÷èðõàéí
¿éë àæèëëàãàà, õýëáýð,
õýìæýý, çàíãèëàà áèé
ýñýõèéã òîäðóóëíà.

öàõèëãààí Áðàäèêàðäè,
ìýíäèéí
á¿õ Ýð¿¿ë
ø¿äíèé
âîëüòàæ òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé
áóóðàõ, STñåãìåíò èçî 2 áà 3-ð øàòëàëä
øóãàìààñ äîîøèëíî.
Ç¿ðõíèé
õºíäëºí
õýìæýý
òîìîðñîí,
õ¿íäýðñýí ¿åä ø¿¿äýñò
ïåðèêàðäèò
èëýð÷
áîëíî.

Ýð¿¿ë
ìýíäèéí
òóñëàìæ ¿éë÷èëãýýíèé
2 áà 3-ð øàòíû
áàéãóóëëàãàä

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 169

169

5/25/2005 3:50:17 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé øàòëàë
ÝÌÒ-ûí III øàòëàë
ÝÌÒ-ûí II øàòëàë
ÝÌÒ-ûí I øàòëàë
• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çë
• 2 áà 3-ð øàòëàëûí
áàéãóóëëàãààñ
çààãäàæ èðñýí
ýì÷èëãýýã çààâðûí
äàãóó íàñàí òóðøèä
íü õÿíàæ ÿâóóëíà

• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã
• Ðåíòãåí
•Äààâðààð îðëóóëàõ
ýì÷èëãýý
• Øèíæ òýìäãèéí
ýì÷èëãýý
• Õ¿íäðýëýýñ
ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý

• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã
• Ðåíòãåí
• Ñêàíèðîâàíè
• Èîä 131-èéí
øèíæèëãýý
• Äààâðûí øèíæèëãýý
• Äàðõëàëûí
øèíæèëãýý
• Äààâðààð îðëóóëàõ
ýì÷èëãýý
• Øèíæ òýìäãèéí
ýì÷èëãýý
• Õ¿íäðýëèéí ýñðýã
ýì÷èëãýý

Ýì÷èëãýý
Áàìáàéí äààâàð îðëóóëàõ ýì÷èëãýýã íàñàí òóðø õèéíý.
L-Òèðîêñèí 25, 50, 100ìêã
• Ýõëýõ òóí õîíîãò 1.6ìêã/êã (õîíîãò äóíäæààð 100-125ìêã)
• Ç¿ðõíèé èøåìè ºâ÷èíòýé áà 50-ààñ äýýø íàñíû õ¿ì¿¿ñò ýõëýõ òóí 1025ìêã
• Òóíã 14 õîíîã òóòàì 25-50ìêã-ààð íýìýãä¿¿ëæ ýóòèðåîèä áàéäàëä
îðòîë 150-200ìêã õ¿ðãýæ áîëíî

170

04_nephrology last.indd 170

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:17 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

10. ÒÀÐÕÌÀË ÕÎÐÄËÎÃÎÒ ÁÀÕÓÓ

Òîäîðõîéëîëò

Áàìáàé áóë÷èðõàéí ¿éë àæèëëàãààã èäýâõæ¿¿ëýã÷
ýñðýã áèåèéí íºëººãººð òàðõìàëààð òîìîðñîí
áàìáàé áóë÷èðõàéãààñ ÿëãàðàõ äààâðóóä òîãòìîë
èõýýð ÿëãàðñàíààñ ýðõòýí, òîãòîëöîîíä õîðäëîãîò
íºëºº ¿ç¿¿ëäýã, àóòîèììóíû ºâ÷íèéã òàðõìàë
õîðäëîãîò áàõóó /ÒÕÁ/ ãýíý.

Àíãèëàë

Áàìáàé áóë÷èðõàéí òîìðîëòûí àíãèëàë
ÄÝÌÁ-èéí 1994 îíû àíãèëëûí äàãóó áàìáàéí
òîìðîëòûã 3 çýðýã áîëãîíî.
0 çýðýã – õàðàãäàõã¿é, ýðõèé õóðóóíû ºíäºãíººñ
æèæèã òýìòðýãäýíý
Içýðýã – õàðàãäàõã¿é, ýðõèé õóðóóíû ºíäºãíººñ
òîì òýìòðýãäýíý
IIçýðýã – õàðàãäàíà, òýìòðýãäýíý

Áàìáàéí õîðäëîãûí çýðãèéí àíãèëàë
Èëðýõ
øèíæ¿¿ä

V.Õºíãºí
çýðýã

Äóíä çýðýã

Õ¿íä çýðýã

Áèåèéí
æèíãèéí
àëäàãäàë

10%
õ¿ðòýë

10-20%

20% äýýø,Êàõåêñè

Ç¿ðõíèé
öîõèëòûí òîî
1 ìèíóòàíä

100
õ¿ðòýë

100-120

120-îîñ äýýø

Öóñíû
äàðàëòììÌÓÁ

Äàðàëò
õýâèéí

Àãøèëòûí
äàðàëò 130-150
õ¿ðòýë Ñóëðàëûí
äàðàëò õýâèéí

Àãøèëòûí äàðàëò
150-160 õ¿ðòýë
Ñóëðàëûí äàðàëò
áàãàññàí

Í¿äíèé
ººð÷ëºëò

Èëðýýã¿é

Èëýðñýí

Èõ èëýðñýí

Áóóðñàí

Á¿ðýí àëäàãäñàí

Õºäºëìºðèéí Õýâèéí
÷àäâàð àëäàëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 171

171

5/25/2005 3:50:17 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Èëðýõ çîâèóð
• Ñýòãýë ñàíàà òîãòâîðã¿é, öî÷ðîìòãîé, òàéâàí áóñ áàéõ
• Õîîëîé áà÷óóðàõ, þì çàëãèõàä õ¿íäðýëòýé
• Ç¿ðõ äýëñýõ
• Áàéíãà á¿õ áèåýð õºëðºõ, õàëóóöàæ á¿ã÷èìäýõ
• Ãàð õºë ñàëãàëàõ
• Õîîëíû äóðøèë èõñýõ
• Òóðàõ
• ÿéëãýõ
• Áýëãèéí ñóëðàë, ñàðûí òýìäãèéí àëäàãäàë
• Áóë÷èíãèéí ñóëðàë
• Í¿ä á¿ëòèéõ, ãýðýëä ãÿëáàõ, íóëèìñ ãîîæèõ
Ýìíýë ç¿éí øèíæ
ÒÕÁ-èéí ¿åä äàðààõ øèíæ¿¿ä ò¿ãýýìýë èëýðíý.
• Òàéâàí áóñ, ò¿ðãýí õºäºë㺺íòýé, ¿ã ÿðèà îëøèðñîí, óéëàìòãàé.
• Àðüñ ÷èéãëýã, õºëñºðõºã, 纺ëºí, õàëóóí, ñ¿¿ëèéí ¿åä õàðëàñàí áàéæ
áîëíî.
• Áóë÷èíãóóä õàòèíãàðøèæ òóðñàí, òîíóñ áà õ¿÷ áóóðñàí, çàðèì ¿åä
ãýíýò áóë÷èíãóóäûí áîãèíî õóãàöààíû ñàà ¿¿ñíý. /Òèðåîòîêñèêîçûí
ìèîïàòè/
• Í¿ä 2 òàëä á¿ëòèéñýí, ãÿëàëçñàí õàðöòàé í¿äíèé øèíæ¿¿ä èëýðíý.
/Çóðàã1/
• Áàìáàé áóë÷èðõàé òàðõìàëààð òîìîðñîí, 纺ëºí, çàðèì ¿åä õàòóóâòàð.
/Çóðàã2/
• Ç¿ðõ ñóäàñíû òîãòîëöîîíä: ç¿ðõíèé îðîéí ò¿ëõýëò õàðàãäàíà,
òýìòðýëòýýð ç¿¿í òèéø øèëæñýí íü ìýäðýãäýíý, òîãøèëòîîð ç¿ðõíèé
õÿçãààð òîìîðñîí, ÷àãíàõàä 1-ð àâèà á¿õ öýãò òîäîðñîí, ò¿ðãýññýí
(òàõèêàðäè) ç¿ðõíèé îðîé áà óóøèãíû àðòåðè äýýð àãøèëòûí øóóãèàí
ñîíñîãäîæ áîëíî. Àãøèëòûí äàðàëò èõñýõ, ñóëðàëòûí äàðàëò áóóðàõ,
çºð¿¿ äàðàëò èõñýõ õ¿íä ¿åä ìåðöàíè áîëîí áóñàä òºðëèéí õýì
àëäàãäàë, öóñíû ýðãýëòèéí àëäàãäàë èëýðíý.
• Ìàðèéí øèíæ – ãàðûí õóðóóíû ÷è÷èðãýý
• Õ¿íä ¿åä ñèìïòîì òåëåãðàôíîãî ñòîëáà – á¿õ áèåýð ñàëãàëæ
÷è÷èðíý.

172

04_nephrology last.indd 172

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:17 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

/Çóðàã1/

/Çóðàã2/

B.
Ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýý
• Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý – áàãà çýðãèéí íîðìîõðîìûí öóñ áàãàäàëò,
õàðüöàíãóé ëèìôîöèòîç
• Áèîõèìèéí øèíæèëãýý – õîëåñòåðèí, ëèïîïðîòåéä, åðºíõèé óóðàã,
àëüáóìèí áàãàñíà, ýëýã ãýìòñýí ¿åä áèëèðóáèí, òðàíñàìèíàçà èõýñíý,
çàðèì ¿åä g-ãëîáóëèí, ãëþêîç èõýñ÷ áîëíî.
• Äàðõëàëûí øèíæèëãýý – åðºíõèé Ò-ëèìôîöèò áà Ò-ñóïðåññîð
áóóðíà, Ò-õåëïåð èõýñíý, Ò õåëïåð áà Ò ñóïðåññîðûí õàðüöàà áóóðíà.
ÒÒÃ-èéí ðåöåïòîðûí, òèðåîãëîáóëèíû áà ìèêðîñîìûí ýñðýã áèåèéí
õýìæýý èõýñíý.
• Áàìáàéí äààâðûí øèíæèëãýý - ׺뺺ò áà åðºíõèé Ò3, Ò4 èõýñíý,
ÒÒÃ áóóðíà.
II. Áàãàæèéí øèíæèëãýý
• Áàìáàéí õýò àâèàí øèíæèëãýý - Áàìáàé áóë÷èðõàé òàðõìàëààð
òîìîðñîí, ÝÕÎ îéëò æèãä áà æèãä áóñ áóóðñàí áàéæ áîëíî.
Öàöðàã èäýâõò Éîä 131 øèíãýýëòèéã òîäîðõîéëîõ - 2, 4, 24 öàãèéí äàðàà
¿çýõýä 40%-ààñ äýýø òîäîðõîéëîãäîíî. Õýâèéí ¿ç¿¿ëýëò 20-40%
• Ñêàíèðîâàíè - Öàöðàã èäýâõò Òñ99, I131 áîäèñ áàìáàé áóë÷èðõàéä
øèíãýæ áóé áàéäëààð íü áàìáàé áóë÷èðõàéí ¿éë àæèëëàãàà, õýëáýð,
õýìæýý, çàíãèëàà áèé ýñýõèéã òîäðóóëíà.
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã – ñèíóñûí òàõèêàðäè, ç¿¿í õîâäëûí
òîìðîëûí øèíæ, õ¿íä ¿åä õýì àëäàãäàë èëýð÷ áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 173

173

5/25/2005 3:50:18 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

ßëãàõ îíîøëîãîî
Ä/
ä

ßëãàõ
ýìãýã

1.

Òàðõìàë
õîðäëîãîò
áàõóó

2.

Áàìáàéí
ñêàíèðîâàíè

Éîä
131ûí
øèíãýýëò

íèéò
õýìæýýãýýðýý
òîìîðñîí,
ýìçýãëýëã¿é,
纺ëºí,
õºäºë㺺íòýé

Ò3, Ò4
èõýñ÷ÒÒÃ
áóóðíà

Öàöðàã
èäýâõò
áîäèñûí
øèíãýýëò
æèãä 24
öàãèéí
äàðàà
40%-ààñ
èõýññýí
áàéíà

Õîðäëîãîò Áàìáàéí íýã
àäåíîì
õýñýã ãàçàð
çàíãèëààòàé,
ýìçýãëýëã¿é,
õºäºë㺺íòýé

Ò3, Ò4 èõýñ÷
ÒÒÃ áóóðíà

Àäåíîì áàéãàà
ãàçàð øèíãýýëò
èõýñ÷ áóñàä
ãàçàð áóóðíà.

24 öàãèéí
äàðàà
40%-ààñ
èõýññýí
áàéíà.

3.

Îëîí
çàíãèëààò
õîðäëîãîò
áàõóó

Îëîí
çàíãèëàà
òýìòðýãäýíý,
ýìçýãëýëã¿é,
õºäºë㺺íòýé

Ò3, Ò4 èõýñ÷
ÒÒÃ áóóðíà

Çàíãèëàà
áàéãàà
ãàçðóóäàä
øèíãýýëò èõýñ÷
áóñàä ãàçàð
áóóðíà

24 öàãèéí
äàðàà
40%-ààñ
èõýññýí
áàéíà

4.

Áàìáàéí
¿ðýâñëèéí
ýìãýã¿¿ä

Áàìáàé íèéò
õýìæýýãýýðýý
òîìîðñîí,
õàòóóâòàð,
õºäºë㺺íòýé,
ýìçýãëýëòýé

Ýõíèé ¿åäýý
Ò3, Ò4 èõýñ÷
ÒÒÃ áóóðààä
ñ¿¿ëèéí
¿åäýý Ò3, Ò4
áóóðààä, ÒÒÃ
èõýñíý

Àëàã öîîõîð
çóðàãëàë

Áóóðíà

5.

Áàìáàéí
õîðò
õàâäàð

Áàìáàé
õýìæýýãýýðýý
òîìîðñîí,
õàòóó,
õºäºë㺺í
áàãàòàé,
ýìçýãëýëã¿é

Ò3, Ò4 èõýñ÷
ÒÒÃ áóóðíà

Õàâäàð áàéãàà
ãàçàð øèíãýýëò
áàðàã áàéõã¿é,
áóñàä ãàçàð
æèãä

Èõýñíý

174

04_nephrology last.indd 174

Áàìáàéí
òîìðîëûã
òýìòýð÷
¿çýõýä
Áàìáàé

Äààâðûí
ººð÷ëºëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:19 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Ýì÷èëãýý
Ýìèéí ýì÷èëãýý

Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý

Öàöðàã èäýâõò
éîä 131-èéí
ýì÷èëãýý

• Òèðåîñòàòèê ýì÷èëãýý
Çààëò
Çààëò
• 40-ººñ äýýø
• b-àäðåíîáëîêàòîð
• 4-6 ñàðûí òóðø
íàñàíä
ýì÷èëãýý
òàñðàëòã¿é
òèðåîñòàòèê
• Ãëþêîêîðòèêîéä
òèðåîñòàòèê
ýì÷èëãýýíä ¿ð
ýì÷èëãýý
ýì÷èëãýý õèéãýýä
ä¿íã¿é, äóíä áà
• Äàðõëàà çàñàë ýì÷èëãýý
¿ð ä¿íã¿é, äóíä áà
õ¿íä õýëáýðèéí
• Øèíæ òýìäãèéí
õ¿íä õýëáýðèéí
áàõóó
ýì÷èëãýý
áàõóó
• Äîòîð ýðõòíèé
• Æèðýìñýí áà
õ¿íä ýìãýãòýé
õºõ¿¿ë ¿å
õ¿íä õýëáýðèéí
áàõóó
• Çàíãèëààò
• Ýìèéí
áà õîëèìîã
ýì÷èëãýýíä
õýëáýðèéí áàõóó
¿ð ä¿íã¿é, ìýñ
• Ìàø òîì
çàñàë õèéõ
õýìæýýòýé áàõóó
áîëîìæã¿é,
• Ìåðöàíè èëýðñýí
äàãàëäàõ
¿åä
õ¿íä ºâ÷í¿¿ä
õàâñàðñàí
• Ìýñ çàñëûí
äàðàà äàõèñàí,
ýìèéí
ýì÷èëãýýíä ¿ð
ä¿íã¿é

Òèðåîñòàòèê ýì÷èëãýý
Ìåðêàçîëèë 5ìã / òàá

Õºíãºí
15-20ìã

Äóíä
20-30ìã

Õ¿íä
30-40ìã

14-21 õîíîãèéí äàðàà ýóòèðåîèä áàéäàëä îðñíû äàðàà 7 õîíîã òóòàìä
5 ìã-ààð òóíã áóóðóóëàí áàðèõ òóí 2.5-10ìã-ä îðóóëæ 1-1.5 æèëèéí
õóãàöààãààð óóëãàíà.
Ïðîïèëòèîóðàöèë 50ìã, 150ìã / òàá

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 175

175

5/25/2005 3:50:19 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Õºíãºí
150-200ìã

Äóíä
200-300ìã

Õ¿íä
300-400ìã

14-21 õîíîãèéí äàðàà ýóòèðåîèä áàéäàëä îðñíû äàðàà àíõ àâñàí òóíã
1/3-ýýð áàãàñãàæ 14 õîíîã òóòàìä 50ìã-ààð áóóðóóëàí áàðèõ òóí 50-100ìãä îðóóëæ 1-1.5 æèëèéí õóãàöààãààð óóëãàíà.
b-àäðåíîáëîêàòîð ýì÷èëãýý
Èíäåðàë (Àíàïðèëèí, Ïðîïðàíîëîë, Îáçèäàí) 40ìã
Àòåíîëîë (Ìåòîïðîëîë) 50ìã
Õîíîãèéí òóí 20-100ìã
Ãëþêîêîðòèêîéä ýì÷èëãýý
Ïðåäíèçîëîí 5 ìã, õîíîãèéí òóí 15-30ìã
Õýðýãëýõ çààëò:
• Èõ õýìæýýíèé ýêçîôòàëüì, õ¿íä çýðãèéí õîðäëîãî õàâñàðñàí
• Ìåðêàçîëèëûí øàëòãààíòàé ëåéêîïåíè, ìåðêàçîëèëûã õàñàõ
áîëîìæã¿é
• Áàìáàéí õîðäëîãûí êðèç, îôòàëüìîïàòè
• Òèðåîñòàòèê ýì÷èëãýýíä ¿ð ä¿íã¿é
Äàðõëàà çàñàë ýì÷èëãýý
Òèìàëèí 10-30ìã-ààð áóë÷èíä, 5-20 õîíîã, êóðñ ýì÷èëãýýã 3 ñàðûí äàðàà
äàâòàíà.
Ëåâàìèçîë (äåêàðèñ) 50ìã, 150ìã, ªäºðò 1 óäàà 150ìã-ààð 5 õîíîã, êóðñ
ýì÷èëãýý 14-21 õîíîãèéí äàðàà 3 óäàà äàâòàæ õèéíý.
Øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý
• Òàéâøðóóëàõ – Ñåäóêñåí, Àíäàêñèí, Ýëåíèóì, Ôåíîáàðáèòàë
• Ç¿ðõíèé ãëèêîçèä – Ñòðîôàíòèí Ê, Äèãîêñèí
• Äàðàëò áóóðóóëàõ
• Àíàáîëèòèê – Ðåòàáîëèë, Íåðîáîë
• Ãåïàòîïðîòåêòîð – Áàìáàéí õîðäëîãûí ãàðàëòàé ãåïàòîïàòè ¿¿ññýí ¿åä
Ýññåíöèàë, Êàðñèë

176

04_nephrology last.indd 176

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:50:19 PM

Áººð äîòîîä ø¿¿ðëèéí ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé øàòëàë
ÝÌÒ-ûí III øàòëàë
ÝÌÒ-ûí II øàòëàë
ÝÌÒ-ûí I øàòëàë
• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• II áà III-ð øàòëàëûí
áàéãóóëëàãààñ
çààãäàæ èðñýí
ýì÷èëãýýã çààâðûí
äàãóó õÿíàæ ÿâóóëíà

• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã
• Õýò àâèàí
øèíæèëãýý
• Ýìèéí ýì÷èëãýý
• Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý
• Õ¿íäðýëýýñ
ñýðãèéëýõ ýì÷èëãýý

• Àñóóìæ
• Ýìíýë ç¿éí ¿çëýã
• Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
• Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý
• Ç¿ðõíèé öàõèëãààí
áè÷ëýã
• Õýò àâèàí
øèíæèëãýý
• Ñêàíèðîâàíè
• Èîä 131-èéí
øèíæèëãýý
• Äààâðûí øèíæèëãýý
• Äàðõëàëûí
øèíæèëãýý
• Ýìèéí ýì÷èëãýý
• Ìýñ çàñëûí
ýì÷èëãýý
• Öàöðàã èäýâõò èîä
131-èéí ýì÷èëãýý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

04_nephrology last.indd 177

177

5/25/2005 3:50:19 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

05_dermotology last last.indd 179

5/25/2005 3:52:45 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
×.Äîëãîð

À.Öîãöýöýã
Ã.Öîãçîë
Ñ.Ýíõæèí
Á.Õàíäñ¿ðýí
Ñ.Ëõ¿íäýâ
×.Æàâçàíñ¿ðýí
Ø.Ìÿãìàðæàâ

180

05_dermotology last last.indd 180

Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí çºâëºõ ýì÷,
ÝÌß–íû àðüñ ãîî çàñëûí åðºíõèé ìýðãýæèëòýí
ÀÓ-íû äîêòîð, Ïðîôåññîð, õ¿íèé ãàâúÿàò ýì÷,
àðüñ ãîî çàñëûí òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷
Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí çàõèðàë, ÀÓ-íû
ìàãèñòð, àðüñ ãîî çàñëûí òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷
Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí ýì÷èëãýý
ýðõýëñýí çàõèðàë, ÀÓ-íû ìàãèñòð, àðüñ ãîî çàñëûí
àõëàõ çýðãèéí ýì÷
Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí ñóðãàëò, ýðëýì
øèíæèëãýý ýðõýëñýí çàõèðàë, ÀÓ-íû ìàãèñòð,
àðüñ ãîî çàñëûí ýì÷
ÝÌØÓÈÑ-èéí àðüñ ìýäðýõ¿éí òýíõìèéí àõëàõ
áàãø, ÀÓ-íû äîêòîð, àðüñ ãîî çàñëûí òýðã¿¿ëýõ
çýðãèéí ýì÷,
ÀÓ-íû äîêòîð, Êëèíèêèéí ïðîôåññîð àðüñ ãîî
çàñëûí ýì÷, Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí èõ
ýì÷
Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí ýì÷èëãýýíèé
ãîî çàñàë, íºõºí ñýðãýýõ ýì÷èëãýýíèé òàñãèéí
ýðõëýã÷, Êëèíèêèéí ïðîôåññîð
Àðüñíû ªâ÷èí Ñóäëàëûí Òºâèéí ïîëèêëèíèêèéí
ýðõëýã÷, àðüñ ãîî çàñëûí òýðã¿¿ëýõ çýðãèéí ýì÷

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:45 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

1.ÒÎÑÍÛ ÁÓË×ÈÐÕÀÉÍ ªÂ×ͯ¯Ä ÝÍÃÈÉÍ ÁÀÒÃÀ

Òîäîðõîéëîëò

Ýíãèéí áàòãà ãýæ òîñíû áóë÷èðõàé
áà ¿ñíèé óóòàíöàðûí àðõàã äàõèëòòàé
ºâ÷èí.
Ãîëäóó
áýëãèéí
áîéæèëòûí
èäýâõæèëèéí ¿åä ºâñºð íàñíûõàí áîëîí
çàëóó÷óóäàä äààâðûí íºëººãººð òîñíû
áóë÷èðõàé çîíõèëîí áàéðëàäàã ãàçðóóäàä
(í¿¿ð, íóðóó, öýýæíèé õýñýãò èäýýò öýâð¿¿,
ã¿âäð¿¿,çàíãèëàà) ãàðíà.

Ýìãýã æàì:
Áýëãèéí áîéæèëòûí ¿åä àíäðîãåí ýñòðîãåí äààâðûí
ø¿¿ðýë èýñíý.
Äýýðõ íºëººãººð òîñíû áóë÷èðõàéí ¿éë àæèëëàãàà
èäýâõæèæ òîñûã èõ õýìæýýãýýð ÿëãàðíà.
Òîñ èõ õýìæýýãýýð ÿëãàðñíààñ ¿ñíèé óãò ýâýðøèëò ¿¿ñíý.
Àãààðã¿éòýí áà àýðîá áè÷èë áèåíèé ýìãýã íºëºº èõñýæ
áàòãàøèë ¿¿ñíý.
Àíãèëàë:
Àíãèëàë

Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã

ÿâäð¿¿ò
õýëáýðèéí
áàòãà

ßíç á¿ðèéí õýìæýýòýé
æèæèã
óëààí
ÿãààí
ºíãèéí ã¿âäð¿¿ò òóóðàëò
í¿¿ð, öýýæ, íóðóóãààð
ãàðíà. Ãîëäóó æèæèã
õýìæýýòýé áàéíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 181

181

5/25/2005 3:52:45 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Èäýýò
õýëáýðèéí
áàòãà

• Èäýýò õýëáýðýýñýý öààø õ¿íäýð÷
õýä õýäýí èäýýíöýð¿¿ä íèéëæ
íýâ÷äýñ ¿¿ñãýæ ìàø èõ òîñ
ÿëãàðíà.

Òîñ èõýýð ÿëãàðàõ íü àíàýðîá,
àýðîá áè÷èë áèåòíèé ¿ðæèõ
òààòàé
íºõöºë
á¿ðäýæ
íýâ÷äýñ áèé áîëæ êîìåäîí
¿¿ñ÷ ¿ñíèé áóëöóó ºðãºñ÷
öóóðäàã. Ýíý íü í¿¿ðíèé
àðüñàí äýýð òºäèéã¿é íóðóó,
òîëãîéíû
¿ñòýé
õýñýã,
öýýæ, ÷èõíèé àðààð ãàðíà.
¯ðýâñýëò ïðîöåññ íýìýãäýæ
äåðìèéí ã¿í ð¿¿ îðäîã. Ýíý
¿åä ñîðâèæèëò ¿¿ñíý.

Íýâ÷äýñò
õýëáýðèéí
áàòãà

Г¿н идээт
хэлбэрийн
батга

Бººгнºрч
гарсан
(конглобат)
батга

182

05_dermotology last last.indd 182

Äýýðõ ã¿âäð¿¿ íü òºâ人
èäýýòýé áàéõ òóë øàð
íîãîîí òàâòàé áàéíà.
Õàòàæ
øèìýãäñýíèé
äàðàà íºñººæèëò, ºíãºö
ñîðâèæèëò ¿¿ñíý.

Êîìåäîíû ýðãýí тойронд
нэвчдэс үүсч 7 õîíîãèéí äàðàà
íýâ÷äýñ зөөлөрч хагарна.
Ýíý
¿åä
õºíäèé㺺ñ
çóíãààðëàãäñàí
íîãîîí
ÿëãàäàñ ãàðíà. Èíãýæ ã¿í
ñîðâèæèëò ¿¿ñãýíý.

Батганы хамгийн хүнд хэлбэр. Энэ үед том зангилаа
үүсч дермийн гүн ба өөхөн эдэд эмгэг илэрч вандуй
шиг томордог. Конглобат нь маш хатуу эмзэглэлтэй.
Улаан хөхөрсөн өнгөтэй байна. Хоорондоо нийлж
буглаа үүснэ. Сорвижилт нь маш гүн байна. Овон
товон нүхтэй эдгэнэ. Голдуу нуруу, цээжээр гарна.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:46 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Шинжилгээ
-Демодекс шинжлэх
-Хеликобактер шинжлэх
-Цусны ерөнхий шинжилгээ
-Áиохимийн шинжилгээ (билирубин, триглицерид, АЛТ, АСТ,
холестерин, шүлтлэг фосфотаза, креатинин, глюкоза)
-Даéврын статусыг нь тодорхойлох. Жишээ нь эмэгтэйд бол эмнэл
зүйгээр гиперандрогений шинж тэмдэг байгаа эсэх
-Àнтибиотик мэдрэг чанар үзэх
-Гэдэсний флор шинжлэх
-ÊÑÐ
-Бага аарцагны эрхтэнг ÝÕÎ-р харах
-Эндокринолог (дотоод шүүрлийн булчирхайн эмчид үзүүлэх)
-Эмэгтэйчүүдийн эмчид үзүүлэх
-Ходоод гэдэсний эмчээс зөвлөгөө авах
Ялгах оношлогоо
Сексуальный
• Сарын тэмдэг ирэх үеэр тууралт ихэсдэг.
батга (Acne
sexualis)
• Голомтын тоо цөөн байна. Мөөг илэрнэ.
Нэвчдэст идээт
трихофития
• Үсний фолликулд тосны хуримтлал бий болж,
цагаан өнгөтэй зангилаа үүснэ. Энэ нь зовхины
Цагаан батга
эргэн тойрон байрлах нь илүү тохиолдоно.

Ягаан батга
Стрепто
стафилококкийн
т¿¿хий

35-ààñ äýýø наснûõàí ºвчилдºг. Демодекс
илэрнэ. Энэ нь бэлгийн шүүрлийн ялгаралт
багассантай холбоотойгоор үүсдэг.
Идээнүүд нь том, жижиг янз бүрийн хэлбэртэй,
зах руугаа тэлэх хандлагаг¿й, амархан хагардаг.
Тунгалаг шаргал ялгадастай. Шар тав тогтдог.

Эмчилгээ
Зарчим
Õºíãºí
õýëáýðèéí ¿åä
Åðºíõèé
áèåèéí áàéäëûã
ñàéæðóóëàõ
ýì÷èëãýý

Эмчилгээ

Ðåòèíîë 100-150 ìÿíãà ÌÅ õîíîãò 1 óäàà, 2-4 ñàð.

Нîéð, õºäºë㺺í, õîîë, àõóéí äýãëýì

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 183

183

5/25/2005 3:52:46 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ñýòãýë çàñëûí
ýì÷èëãýý
Äàðõëàà
ñàéæðóóëàõ
ýì÷èëãýý

Òèìàëèí áóþó Ò – èäýâõë¿¿ð êóðñýýð
Öýâýð õ¿õýð: 0. 5 ã ºäºðò 3 óäàà, õîîë èäýõýýñ 30
ìèíóòûí ºìíº, 2 – 3 ñàðûí õóãàöààòàé

Âèòàìèí
ýì÷èëãýý

Âèòàìèí À, Å, Â, Ñ

Demodex
folliculorum
èëýðñýí
òîõèîëäîëä

Ìåòðàíèäàçîë 0.25 ã ºäºðò 2 óäàà õîîëíû äàðàà óóõ

Õýñýã ãàçðûí
ýì÷èëãýý

Íÿíãèéí ýñðýã
áýëäìýë

Äóíä хэлбэрийн
үед
Ðåòèíîèäóóä
Äàðõëàà
ñàéæðóóëàõ

184

05_dermotology last last.indd 184

Аëü áîëîõ òàéâàí áàéõ

- Àçåëàèíûí õ¿÷èë 20% òîñ 1-2 óäàà ò¿ðõýõ
- Фóçèäèéí õ¿÷èë + ãèäðîêîðòèçîí 1-2 óäàà, 812 äîëîî õîíîã ò¿ðõýíý.
- Öèíê ãèàëóðîíàò õîíîãò 1-2 óäàà, 8-12 äîëîî
õîíîã ò¿ðõýíý.
- Àíòèáèîòèê àãóóëñàí òîñ
- Ðåòèíîèäûí òîñ
- Ñêèíîðåí, êóðèîçèí
- Êðèîìàññàæ – õºë人õ ýì÷èëãýý
Áåíçîèë ïåðîêñèä 5, 10% óóñìàëûã õîíîãò 4 óäàà, 8-12
äîëîî õîíîã õýðýãëýíý. Ýâýðøèëòèéí ÿâöûã õýâèéí
áîëãîõ: àäàïàëåí 1%-èéí ãåëü õîíîãò 2 óäàà 3 ñàð õ¿ðòýë
õýðýãëýíý. Àëüôàãèäðîêñèëûí õ¿÷èë (70% ãëèêîëèåâàÿ
êèñëîòà) ¿ðýâñëèéí äàðààõ õýò íºñººæèëòèéã àðèëãàõ
¿éë÷èëãýýòýé.
Бàãà çýðýã ¿ðýâñýëòýé áàéâàë ºðãºí õ¿ðýýíèé
¿éë÷èëãýýòýé àíòèáèîòèê 4 – 8 äîëîî õîíîã óóëãàíà.
Ðåòèíîë 100-300 ìÿíга ÌÅ õîíîãò 1 óäàà, 3-4 сар. Ñàðä
1 óäàà ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãààã õÿíàõ õýðýãòýé.
- Òèìàëèí 1.0 г áóë÷èíä òàðèõ, 10 óäàà
- Öýâýð õ¿õýð 0.5 ã – ð ºäºðò 3 óäàà õîîëíû
ºìíº óóõ, 2 – 3 ñàð
- Âèòàìèí Â, À, Å, Ñ
- Хэт ягаан туягаар шарах (ÓÔÎ), “Èñêðà” øàðëàãà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:47 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Íÿíãèéí ýñðýã
áýëäìýë

Õ¿íä õýëáýðèéí
¿åä

Õýñýã ãàçðûí
эì÷èëãýýнд

Íýìýëò
ýì÷èëãýýнд

Äîêñàöèêëèí 0.1 ã õîíîãò 1-2 óäàà
Ýðèòðîìèöèí 250 ìã õîíîãò 4 óäàà
Äæîçàìèöèí 0.25-0.5 ã õîíîãò 4 óäàà
Êëèíäàìèöèí 0.15-0.3 ã õîíîãò 4 óäàà
Êî-òðèìîêñàçîë 480 ìã õîíîãò 2 óäàà óóíà.
Àíäðîãåí äààâðûí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé áýëäìýë зөвхөн
эмэгтэйчүүдэд: öèïðîòåðîí õîíîãò 1 øèðõýãýýð сарын
тэмдгийн 5-25 дахь хоногт хэрэглэнэ, 3-12 ñàð.
Диана-35-ыг сарын тэмдэг ирсэн өдрөөс эхэлж хэрэглэх.
Ñïèðîíîëàêòîí õîíîãèéí òóí íü 200 ìã, 6 ñàð õ¿ðòýë
õýðýãëýæ áîëíî (30 íàñíààñ äýýø). Сарын тэмдэг
өөрчлөгдөж болно.
Дýýðõ ýì÷èëãýýí¿¿äèéã õèéæ äýýð íü ðîàêêóòàí
буюу инзотретионин эмчилгээний эхний тун 0.5–1.0 ìã/êã
ºäºðò уулгаж, цаашид тунг бàãàñãàæ болно. Хоногийн
дээд тун 60-80 мг байх бөгөөд энэ нь 2-4 долоо хоног
үргэлжилнэ. Эмчилгээг 4-6 сар үргэлжлүүлж болох бөгөөд
курс эмчилгээг эхлэхийн өмнө элэгний үйл ажиллагааг
хянах хэрэгтэй.
Эмэгтэйчүүдэд хэрэглэхэд урагт хортой нөлөөтэй
тул жирэмсэн эсэхийг нягтлах буюу ууж дууссанаас хойш
1 сараас хойш хугацаанд жирэмслэх хэрэгтэй. Хөхүүл
элэг, бөөрний үйл ажиллагааны хямралын үед хэрэглэж
болохгүй.
Роаккутан буюу изотретиониныг ºргөн
хэрэглээний антибиотик гентамицин, цефалоспориныг
7-10 хоног хэрэглэх,
преднизолон 30-40 мг хоногт хэрэглэж 1 сар тунг буулгаж
уулгах бөгөөд энэ нь хавсарсан эмчилгээ болно.
Çèíåðèò ëîñüîí
Ýðèòðîìèöèíы ìàçü
Öèíê àöåòàò õîíîãò 2 óäàà түрхэх
Äàëàöèí Ò ëîñüîí, ãåëü – êëèíäàìèöèí õîíîãò 2 óäàà
ò¿ðõýíý. Ìåòðîãèë ãåëü (ìåòðîíèäàçîë àãóóëñàí)
õîíîãò 2 óäàà
Ëèíêîìèöèíтэй 3-5%-èéí паст õîíîãò 1-2
óäàà ò¿ðõýíý.
Цусанд òðèãëèöåðèä, õîëåñòåðèí, òðàíñàìèíàçа èõ
¿åä:
-Гåïàòîïðîòåêòîðóóä (ñèëèáèí, ôîñôîãëèâ) ºäºðò 3
óäàà 1 шахмалаар,
-Ýññåíöèàëûí ôîñôîëèïèäûã õîíîãò 2 óäàà, 2
øèðõýãýýð) 1-1,5 ñàð
-Öàéðûí èñýë 0.05 ã õîíîãò 2-3 óäàà,
-Цàéðûí ñóëüôàòûã 0.124 г õîíîãò 2-3 óäàà, 3-4 ñàð
óóíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 185

185

5/25/2005 3:52:47 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

2. АРЬСНЫ ИДЭЭТ ӨВЧНҮҮД
Тодорхойлолт
Ангилал

Арьсны идээт ºвчин гэдэг нь стафилококк, стрептококкоор
үүсгэгддэг арьсны бүлэг өвчин.
• Стрептодерми
• Стафилодерми
• Стрептостафилодерми
• Гүн архаг пиодерми
СТРЕПТОДЕРМИИ
ªнгºц
•Түүхий

Үзүүлэлт

Стрепто-коккийн
гаралтай идээт
цэврүүн-црийн
тодор-хойлолт
Хир гүн хамарсан
байдлаар нь
Эмнэл зүйн
хэлбэрүүд
Түүхийн эмнэл
зүйн үндсэн
хэлбэрүүд
Байрлах дуртай
газар
Эмнэл зүйн шинж
Зовиур

Ялгах оношлогоо

186

05_dermotology last last.indd 186

Г¿н
•Эктима
Тайлбар

Фолликулын бус идээт цэврүүнцэр (фликтен), гадагшаа тэлэх
хандлагатай, улбагар, амархан нугалаас болж баригддаг.
Эмзэглэлгүй, серозлог-шаргал шингэнтэй.
Цаашид шалбархай, улаан өнгөтэй нөсөө үүснэ.
Өнгөц

Гүн

Түүхий (хэлбэрүүд):
Тильбери-Фоксын түүхий, цагираган, цэврүүт, хумсны
ойролцоох, зураасан, нугалаасны, уруулын ба салст
бүрхүүлийн
Тильбери-Фоксын Завьжны гэм
түүхий
(Заеда)
Өнгөц
гөгий

Эктима

Нүүр

Амны булан

Хумсны
ойролцоо

Фликтен
Тав

Фликтен
Шалбархай
Тав
Цууралт
Бага зэрэг өвдөлт

Фликтен
Шалбархай

Фликтен
Шарх

Бага зэрэг
өвдөлт
Хумсны
мөөгөнцөр.
Мөөгөнцөр
илэрнэ.

Өвдөлт

Бага зэрэг
загатнаа
Арьсны
мөөгөнцөрт
өвчин.
Шинжилгээнд
мөөг илэрнэ

Мөөгөнцрийн
гаралтай завьжны
гэм. Мөөгөнцөр
илэрнэ.

Тэмбүүгийн гарал-тай
эктим. Эмзэглэлгүй, серологийн
шинжилгээ
эерэг.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:48 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Өнгөц гөгий

Эмчилгээ




Түүхий

Эктèм

Түүхий:

Анилины будгийн 1-2% спиртэн уусмал,
Кастелланы будаг голомтонд цэгчилж түрхэх, өдөрт 2 удаа

Антибиотиктой тосон түрхлэг: 2-5%
эритромицины, неомицины, линкомицины тосон түрхлэг
Эктим: Антибиотик мэдрэг чанар үзэж антибиотик
эмчилгээнд оруулах

Антибиотик эмчилгээ: эритромицин – 1-3 настай
хүүхдэд 400 мг/хоногт, 3-6 нас – 500-750 мг/хоногт, 6-8
нас – 750 мг/хоногт, 8-12 нас – 1000 мг/хоногт хүртэл. 46 цагийн зайтай хоол идэхээс 1.5 цагийн өмнө уух, 7-10
хоног;

Дархлал засал эмчилгээ: гамма-глобулин, цус
солих эмчилгээ, иммуномодуляторууд

Гэдэсний бичил орчин сайжруулах эмчилгээ
(гэдэсний үйл ажиллагаа хямарсан үед): бифидобактери
бифидум, лактобактери – 2.5-5 тунг өдөрт 2-3 удаа хоол
идэхийн өмнө уух, курс 3-4 долоо хоног.

Гадуур эмчилгээ: Анилины будгийн 1-2%
спиртэн уусмал, Кастеллани будаг голомтонд цэгчилж
түрхэх, өдөрт 2 удаа

Антибиотиктой тосон түрхлэг: 2-5%
эритромицины, неомицины, линкомицины тосон түрхлэг
гэх мэт.
Арьсны идээт өвчний өнгөц хэлбэрийн үед хэсэг газрын эмчилгээ
хийнэ.
Гүн ба тархмал, архаг, дахилтат хэлбэрийн үед ерөнхий ба хэсэг газрын
эмчилгээг хавсран хийнэ, үүсгэгчийн эсрэг, шинж тэмдгийн эсрэг,
дархлал сайжруулах эмчилгээ хийнэ.
Нүүрс ус, давс, хурц хоол, лаазалсан бүтээгдэхүүнийг хязгаарлана.
Арьсны зөв арчилгаа чухал. Арьсны идээт өвчнүүдийн бүх хэлбэрийн
үед голомтыг савантай усаар угаахаас зайлсхийх (усанд орохгүй).
СТАФИЛОДЕРМИ

ªнгºц
• Остиофолликулит
• Фолликулит
• Сикоз




Г¿н
Хатиг
Хатигшил
Мунадас
Гидраденит

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 187

187

5/25/2005 3:52:49 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Үзүүлэлт

Стафилококкийн
гаралтай идээт
цэврүүнцрийн
тодорхойлолт

Тайлбар

Фолликулын гаралтай идээт цэврүүнцэр, эмзэглэлтэй, гүн тархана,
чинэрэлттэй цэврүүнцэр.
Ногоон-шаргал шингэнтэй.
Цаашид шалбархай, нөсөө (өнгөц хэлбэрийн үед), шарх, сорâè (гүн
хэлбэрийн үед) үүснэ.

Хир гүн
Өнгөц
хамарсан
Гүн
байдлаар нь
Өнгөц стафилодерми
Эмнэл зүйн
хэлбэр

Остиофолликулит

Фолли-кулит

Байрлах
дуртай газар

Нүүр,
толгойн
үстэй
хэсэг

Нүүр,
толгойн
үстэй хэсэг

Эмнэл зүйн
шинж

Үсний
хүүдийн
амсарт
идээт
цэврүү

Үсний
хүүдийн
амсар ба
түүний
орчмын
зөөлөн эдийн
хурц идээт
үрэвсэл

íÿðàéí
òàðõìàë
öýâð¿¿òýõ
ºâ÷èí

Их бие

Сикоз

Нүүр (сахал
орчим)

Тунгалаг
агуулагдахуунтай
цэврүүнцэр,
дараа
шингэн нь
булингартана
Халуурна

Хоорондоо
нийлсэн үсний
хүүдийн үрэвсэл
(фолликулит)

Ерөнхий
шинж
Зовиур

Байхгүй

Эмзэглэлтэй

Эмзэглэлтэй

Бага зэрэг
эмзэглэлтэй

Явц

Хурц

Хурц

Архаг

Фолликулит

188

05_dermotology last last.indd 188

Хааяа халуурна

Сикоз

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:50 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ялгах
оношлогоо

Ерөнхий
эмчилгээ

Хэсэг газрын
эмчилгээ

Паразитын

Тэмбүүгийн
гаралтай сикоз:
гаралтай
мөөгөнцрийн
шинжилгээнд
цэврүүтэлт:
мөөг илэрнэ, хурц
хөлийн ул,
явцтай.
гарын алганд
улайсан
Намарс
хүрээ, цайвар
трепонем
Энгийн батга
илэрнэ.
Серологийн
шинжилгээ (+)
Олон тооны гүн фолликулитын үед àíòèáèòèê ìýäðýã
÷анар үзэж антибиотик эмчилгээ хийнэ.
Сикозын үед антибиотик, стафилоанатоксин эмчилгээ
Нярайн цэврүүтэх өвчний үед антибиотик эмчилгээ,
стафилококкèéí эсрэг иммуноглобулин, стафилококкийн
эсрэг плазм
Остиофолликулит, фолликулитын үед:
• Голомтын эргэн тойрны эрүүл арьсыг 1-2%
салицилын спиртýýр арчих
• Голомтонд анилины будгийн спиртэн уусмал,
антибиотиктой тосон түрхлэг
Сикозын үед:
• Анилины будгийн спиртэн уусмалаар голомтонд
цэгчилж түрхэх
• Антибиотиктой тосон түрхлэг
Стрептококкийн
гаралтай ба энгийн
түүхий: зөв биш
хэлбэртэй фликтен, тав,
тархах хандлагатай, бага
зэрэг загатнаа байна

Гүн стафилодерми
Эмнэл зүйн
хэлбэр
Байрлах
дуртай газар
Эмнэл зүйн
шинж
Ерөнхий
шинж
Зовиур
Явц

Хатиг (Фурункул)
Мундас (Карбункул)

Хатигшил
(Фурункулез)

Жингэрийн хөх
(Гидраденит)

Суга орчим

Хааяа халуурна.
Хордлогын шинж,
халууралт.
Өвдºлт
Хүчтэй өвдөлт
Хурц

Хааяа халуурна

Хааяа халуурна

Өвдºлт

Өвдºлт

Архаг

Хурц

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 189

189

5/25/2005 3:52:51 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Хатиг

Ялгах
оношлогоо

Ерөнхий
эмчилгээ

Хэсэг
газрын
эмчилгээ

190

05_dermotology last last.indd 190

Гидраденит

Нэвчдэст-идээт
трихофити:
мөөгөнц-рийн
шинжил-гээгээр
мөөг илэрнэ.
Елом
• Антибиотик
эмчилгээ
• Шаардлагатай
бол мэс заслын
эмчилгээ



УВЧ
УФО
Цэвэр
ихтиол

Хрониосепсис
Хуурамч хатигшил
Боом
Мунадас

Антибиотик
эмчилгээ (тархмал,
лимфангит,
лимфаденит,
халууралт, нүүрээр
тууралт гарсан үед):

Макролидын бүлэг:
Эритромицин – 1-3
насны хүүхэд – 400 мг/
хон, 3-6 нас – 500-750
мг/хон, 6-8 нас – 750 мг/
хон, 8-12 нас – 1000 мг/
хон õүртэл. 4-6 цагийн
зайтай 7-10 хоног
буюу
Кларитромицин – 15
мг/кг өдөрт 2 удаа, 5-10
хоног

Витамин эмчилгээ

Цус солих эмчилгээ,
стафилококкèéí
иммуноглобулин

Хэт ягаан туяагаар
ерөнхий шарлага

Цэвэр ихтиол
Вишневскийн
тос

Хатиг:
нэвчдэс,
үхжил, шарх,
сорâè
Тэмбүүгийн 3р үеийн товруу
• Антибиотик
эмчилгээ
• Дархлаа
сайжруулах
эмчилгээ:
цус солих
эмчилгээ

• Сали-цилйн
спирт 2%
• Цэвэр ихтиол
• Зөөлөр-сөн
үед зүслэг
хийх
• УВЧ, УФО

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:52 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

3.1

АРЬСНЫ МӨӨГӨНЦӨРТ ӨВЧНҮҮД -ХЯРГАГЧ ҮЛД
Паразит мөөгөнцөр трихофитоноор үүсгэгдсэн,
арьс, үс, хумсыг гэмтээдэг өвчнийг трихофития
гэнэ.
• Арьсны өнгөц хяргагч үлд
• Толгойн өнгөц хяргагч үлд
• Архаг хяргагч үлд
• Өнгөц хэлбэр
• Нэвчдэст хэлбэр
• Идээт хэлбэр

Òîäîðõîéëîëò
Àíãèëàë

Ýìíýëç¿é:
¯ç¿¿ëýëò¿¿ä

Арьсны
өнгөц
хяргагч үлд

Толгойн
өнгөц
хяргагч үлд

Архаг
хяргагч үлд



Шинж тэмдгүүд
• Морфологийн элемент нь паразитын толбо
• Толбо нь цаашдаа захаараа тэлж хүрээ үүсгэнэ
• Толбо нь голоосоо эдгэрч хүрээгээрээ тэлж
томрох онцлогтой Голомтын төвд бага зэргийн
гуужилттай, хүрээгээрээ таваар хучигдсан байх
буюу жижиг цэврүүнцэр, ягаан өнгийн гүвдрүү
туурсан байна
• Ихэнхдээ хуйхны өнгөц хэлбэртэй хамтарч
тохиолдох боловч арьсны өнгөц хэлбэр дангаараа
тохиолдож ч болно
• Загатнаа маш бага
• Байрлал: хуйхны орой болон дагзны хэсгээр
ихэнхдээ байрлах бөгөөд хуйхны аль ч хэсэгт
байрлаж болдог.
• Голомт нь жижигхэн (хуруу дарам) түүнээс
жижигхэн, хоорондоо нийлж том хэмжээтэй ямар
ч хэлбэр дүрсгүй голомт үүсгэж болно.
• Голомтонд байгаа үс нь тасарч арьсны төвшнөөс
дээш 1-2 мм-т хяргагдсан байна. Үүнийг “Хар цэг”
гэж нэрлэнэ. Ихэвчлэн архаг үед тодорхойлно.
• Гуужилт нь ялтсан ба хэвгэн байна. Цайвар саарал
өнгөтэй.
• Зовиур: Бага зэрэг загатнана.
Хяргагч үлд нь бага насны хүүхэд ихэвчлэн тохиолдох боловч
анх өвчлөөд дутуу эмчлэгдсэн буюу огт эмчлүүлээгүйгээс насанд
хүрэгчдэд, ихэнхдээ эмэгтэйчүүдэд архагшин үлддэг байна.
Энэ үед арьс, үс, хумс зэрэг гэмтэх нь олонтой байна.
Хуйханд олон тооны жижигхэн үсгүй халцархайнууд үүсэхээс
гадна үсний хугаралт хар цэг байдлаар илэрнэ. Толгой их
хагтана.
Арьсны гэмтэл нь голдуу хүзүү, нүүрээр байрлана. Толбо нь
хүрээгээрээ тэлж томрон удаан хугацаагаар үргэлжилснээс
болоод ýêçåìàòèçàö болох буюу нэвчдэс үүсгэж болно. Энэ үед
ýêçåì, дерматиттэй төстэй болж болно.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 191

191

5/25/2005 3:52:54 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Өнгөц
хэлбэрийн
хяргагч
үлд

Өнгөц хэлбэрийн амьтнаас хүнд халдварласан хяргагч
үлд нь Tr.verrucosum-аар үүсгэгдсэн бол голомт нь биеийн
ил хэсэг төрөлхийн нүхний эргэн тойронд том хэмжээтэй
бие биентэйгээ нийлсэн голомтот тууралт гарна.
Tr.gypseum-аар үүсгэгдсэн бол голомт нь дугуй хэлбэртэй
ягаан өнгөтэй нимгэн хайрстай байна. Хүрээ нь
тасархайтсан байх ба цэврүүнцэр, таваар хүрээлэгдэнэ.
Энэ хэлбэр нь эмнэл зүйн шинж тэмдгээрээ хүнээс хүнд
халдварладаг хяргагч үлдтэй төстэй.
• Нэвчдэст хэлбэрèéí ¿åä нэвчдэс голомтолж үүсч
хөндүүрлэх ба булчирхай нь цочно.

Нэвчдэст
хэлбэрийн
хяргагч үлд

• Хуйханд 1-2 голомт (түүнээс олон 5-10) үүсч
арьсны түвшнээс дээш өргөгдсөн хавдар
байдлаар овойж таваар хучигдан, үрэвслийн
шинж тэмдэгтэй, орчны тунгалгийн зангилаа
томорсон байна.
• Бие сульдах, халуурах (38-390С), толгой
өвдөх, хоолонд дургүй болж нойр муудах
зэрэг ерөнхий шинж тэмдгүүд илэрнэ.
Голомтонд байгаа үс нь тасрахгүй уутанцрын
хамт сугарч унана.
• Голомтонд байгаа тавыг ховхолж голомтыг
2 талаас нь зөөлхөн татахад үсний уутанцар
болгоноос идээ бултайна. Үүнийг С.Kerion
Celsi гэнэ.
Нүүр, хүзүү, их биеийн арьсаар олон тооны
толбот болон гүвдрүүн тууралтууд илэрч
болно. Энэ трихофитид буюу харшлын
тууралт юм.

Идээт
хэлбэрийн
хяргагч үлд

Шинжилгээнүүд:
Мөөгөнцөрийн
шинжилгээ
(микроскопийн болон
өсгөврийн)
Люминесцент лампаар
харах

192

05_dermotology last last.indd 192

Микроскоп шинжилгээнд мөөг илэрнэ.
Өсгөвөр шинжилгээнд
Trichophyton
tonsurans,
Tr.verrucosum,
Tr.gypseum,Trichophyton
mentagrophytes
ургана.
Вудын лампаар харахад гэрэлд урвал өгч ойж
ногоон өнгөтэй харагдана.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:55 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Цусны ерөнхий
шинжилгээ

Шээсний ерөнхий
шинжилгээ
Биохимийн шинжилгээ

Цусны ерөнхий шинжилгээнд арьсны өнгөц
хяргагч үлд, толгойн хяргагч үлд, өнгөц
хэлбэрийн хяргагч үлдийн үед онцын эмгэг
өөрчлөлт илрэхгүй.
Нэвчдэст хэлбэр, идээт хэлбэрт лейкоцитоз,
ÑÎÝ↑
Шээсний шинжилгээнд нэвчдэст хэлбэр, идээт
хэлбэрт шээсэнд илрэх эмгэг өөрчлөлтүүд гарч
болно.
Мөөгөнцрийн эсрэг антибиотик ууж байãàà үед
биохимийн шинжилгээг зайлшгүй хийнэ.

Ялгах оношлогоо:
Мөөгөнцрийн өсгөвөр ургалт ба эмнэл зүйн шинж тэмдгээр
Бужуу үлд
ялгагдана. Өсгөвөрт M.lаnоsum, M.ferrugineum, M.canis
ургана.
Псориазын “Гурвал шинж тэмдэг” (+), микроскоп болон
Хайрст үлд
ургалт шинжилгээнд мөөг илрэхгүй.
“Эх толбо”, “Тамхины цаасны” шинж тэмдэг, “Медал”-ийн
Ягаан үлд
шинж зэрэг шинж тэмдгүүд (+)
Микроскоп болон өсгөвөр шинжилгээнд мөөг илрэхгүй.
Витилиго
Хажираст
(себорейн)
голомтууд
Үс
уналт
(алопеция)

Шинж тэмдэг, лабораторийн шинжилгээнд мөөг илрээгүйгээр
ялгана.
Хяргагч үлдэд гарах шинж тэмдгүүд (–), лабораторийн
шинжилгээнд мөөг илрээгүйгээр ялгана.
Хяргагч үлдэд гарах шинж тэмдгүүд (–), лабораторийн
шинжилгээнд мөөг илрээгүйгээр ялгана.

Эмчилгээ
Зарчим

Шалтгааны
эсрэг

Эмчилгээ
–Ãризеофульвин 0,125 мг уулгана. Насанд хүрэгчдэд 50
кг жин хүртэл 5 шахмал уулгана. Цааш 50 кг-аас хэтэрсэн
10 кг тутамд 1 шахмалыг нэмж өгнө. Хоногийн тун нь 8
шахмалаас хэтрэхгүй. Гризеофульвиныг цайны халбага
ургамлын тосоор даруулж ууна. Хүүхдэд 1 кг жинд 16-18 мгаар бодож уулгана. Эмчилгээ эхэлснээс хойш шинжилгээнд
мөөг илрээгүй бол гризеофульвины дээрх тунг өнжөөд 2
долоо хоног уулгана. Дараагийн хоёр долоо хоногийн турш,
долоо хоногт 2 удаа уулгана. Ууж байх үед элэгний үйл
ажиллагааг хянана.
-Тербинафин 250 мг-èéã өдөр бүр, 5-6 долоо хоног
уулгана.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 193

193

5/25/2005 3:52:56 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Нэвчдэст áîëîí идээт хэлбэрт антибиотик эмчилгээ хийнэ.
Үүнд: пенициллин, ампициллин, эритромицин, гентамицин
гэх мэт.
Õлорфенамин, кетотифен, лоратадин, супрастин гэх мэт

Антибиотик
эмчилгээ
Гистамины
эсрэг

Кальци глюконат 10%-10.0 мл өдөр бүр ñóäñààð аажим
òàðèõ, 5-10 удаа
Тиосульфат натри 30%-10.0 мл өдөр бүр 5-10 удаа судсанд
аажим тарих.
Магни сульфат 25% 5-10.0 мл судсанд аажим тарих
Арьсны өнгөц хэлбэрт:
10% хүхэртэй тосыг
3% салицилтай тосыг орой түрхэнэ.
2% спирттэй иодыг өглөө түрхэнэ
эсвэл
1% бифоназолийн тосон түрхлэг
эсвэл
1% клотримазолийн тосон түрхлэг
ýсвэл
2% кетоконазолийн тосон түрхлэг
Нэвчдэст хэлбэрт:
Кали перманганат 1:5000 шавшлага хэлбэрээр
эсвэл
Этакридин 1:100
эсвэл
10% хүхрийн тос + дåãîòü боолт
эсвэл
повидон, хåмодин, таймедины уусмалаар шавшлага хийнэ
эсвэл
ялзмагт шавар
Энэ үед үс гэмтсэн байвал үсийг түүнэ. Эсвэл
наалтаар хуулж авах буюу хусч болно.
10% сүүн-салицилийн коллоидээр боолт хийнэ.
Эдгээр хуулах, үс түүх эмчилгээг дунджàар 30 өдөр хийнэ.

Эмзэгшил
бууруулах
эмчилгээ

Гадуур
эмчилгээг
ангиллаас
нь хамаарч
хийнэ.

3.2

АРЬСНЫ МӨӨГӨНЦӨРТ ӨВЧНҮҮД- БУЖУУ ҮЛД

Òîäîðõîéëîëò
Àíãèëàë

194

05_dermotology last last.indd 194

Арьсны мөөгөнцөрт өвчнүүдийн трикомикозын бүлэгт
багтдаг. Арьс, үс, хумсыг гэмтээж, паразит мөөгөнцөрмикроспороноор үүсгэгддэг арьсны халдварт өвчин юм.
• Хуйхны өнгөц бужуу үлд
• Хуйхны идээт – нэвчдэст бужуу үлд
• Арьсны өнгөц бужуу үлд
• Арьсны гүнзгий бужуу үлд
• Хумсны бужуу үлд
• Бужуу үлдийн үе дэхü харшлын туурал микроспорид

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:57 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ýìíýëç¿é:
¯ç¿¿ëýëò¿¿ä

Хуйхны
өнгөц бужуу
үлд

Хуйхны
идээт
нэвчдэст
бужуу үлд

Арьсны
өнгөц бужуу
үлд

Шинж тэмдгүүд

• Хуйхны голдуу захаар зөв дугарèг хэлбэртэй голомт гарч
орчиндоо тарж үсэрхийлнэ.
• Голомтонд гуужилттай. Энэ нь ихэнхдээ хэвэг шиг байна.
Гурил цацсан мэт.
• Голомтонд үс нь тасарч 2-4 мм унги үлдэнэ.
• Голомтонд тасарсан үсний унги нь хэвгийн гуужилтаар
бүрхэгдэж цайвар саарал өнгөтэй байна. Энэ нь гаднаас
нь харахад цантсан өвс шиг ажиглагдана. Бөгжний шинж
илэрсэн гэж үзнэ.
• Хуйхны өнгөц бужуу үлдийн үед арьс гэмтэх нь давамгай.
Учир нь халдварлалт өндөртэй байдаг.
• Голомт нь нэвчдэстэй, идээтэй, өвчтэй хөндүүр
байна. Голомт 1-2 ба түүнээс олон ч байж болно.
• Голомтонд тавтай. Түүнийг ховхлоход үс нь
уутанцрын хамт сугарч гарч ирнэ. Үсний гэмтэл нь
хугарахгүй ба уутанцрын хамт гэмтэн сугарч унана.
• Идээт нэвчдэст голомтыг 2 талаас нь зөөлөвтөр
шахахад үсний уутанцар болгоны амсараас идээ
бултайна. Үүнийг “ Ñèìïòîì Kerion Celsi”-ийн
шинж гэнэ.
• Өвчтөний толгой өвдөх, халуурах, бие сульдах, хоол
унданд дургүй болж нойр муудах зэрэг ерөнхий
шинж тэмдгүүд илэрнэ.
• Үүсгэгч нь ихэнхдээ амьтдын гаралтай мөөгөнцрүүд
байдаг учраас харшлын тууралт өгч толбо, цэврүү
туурч гарах нь илүү (фитиды).






Арьсны
идээт
нэвчдэст
бужуу үлд



Арьсны ил хэсгээр голдуу байрлана
Морфологийн элемент нь толбо
Арьсан дээр гарсан толбот голомтууд нь амархан
тархаж үсэрхийлэх хандлагатай
Голомтууд хүрээ үүсгэн томорч тэлэх бөгөөд
голоосоо эдгэж эхэлдэг
Зарим үед голомтонд 2 буюу 3 түүнээс дээш давхар
хүрээ үүсгэнэ. Үүнийг Ñèìïòîì èрис гэж нэрлэнэ.
Ихэнхдээ арьсны ил хэсэгт байрлана.
Анхдагч элемент нь толбо. Тэр нь цаашдаа нэвчдэс
үүсгэн хавдаж идээт нэвчдэст голомт үүсгэн, идээт
нэвчдэст голомт шар үсийг гэмтээнэ.
Эмзэглэлтэй, хөндүүр, идээтэй ¨Kerion Celsi”-ийн
шинж илэрч болно.
Орчны тунгалгийн зангилаа томорч болно. Энэ
тохиолдолд тунгалгийн зангилаа эмзэглэлтэй,
хөндүүр байна.
Харшлын тууралт (фитид) илэрч болно.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 195

195

5/25/2005 3:52:58 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Хумсанд улаан хүрэн толбо үүснэ. Хяргагч үлдийг
бодоход хумс гэмтэх нь ховор.
Гэмтэл нь хумсны захаас эхлэнэ.

Хумсны
бужуу үлд



Бужуу
үлдийн үе
дэх харшлын
тууралт.
Микроспорид
(фитиды)
Шинжилгээнүүд
Мөөгөнцөрийн
шинжилгээ
(микроскопийн
болон өсгөврийн)
Люминесцент
лампаар харах
Цусны ерөнхий
шинжилгээ
Шээсний ерөнхий
шинжилгээ
Биохимийн
шинжилгээ
Ялгах оношлогоо
Хяргагч үлд
Хайрст үлд

196

05_dermotology last last.indd 196


Цаашдаа хумс нь зузаарч өөрийн гэсэн хэлбэр дүрсээ
алдана.
Хумс нь өнгөө алдаж, овон товон áîëæ áарзгар
гадаргуóтай болно.
Зузаарсан хумс нь хэврэгшин захаасаа эмтэрч үйрч
унана.
Арьс, хуйхны идээт нэвчдэст хэлбэрүүдийн үед
голдуу тохиолдоно.
Бужуу үлдийн голомтот тууралтаас гадна бүх биеэр
улаан өнгөтэй гүвдрүүт ба толбон тууралт гарна.

Микроскоп шинжилгээнд мөөг илэрнэ.
Өсгөвөр шинжилгээнд M. canis ургана.
Вудè лампаар харахад гэрэлд урвал өгч ойж ногоон
өнгөтэй харагдана.
Цусны ерөнхий шинжилгээнд арьсны өнгөц хяргагч үлд,
толгойн хяргагч үлд, өнгөц хэлбэрийн хяргагч үлдийн
үед онцын эмгэг өөрчлөлт илрэхгүй.
Нэвчдэст, идээт хэлбэрийн үед лейкоцитоз, ÑÎÝ ↑
Шээсний шинжилгээнд нэвчдэст, идээт хэлбэрт шээсэнд
илрэх эмгэг өөрчлөлтүүд гарч болно.
Мөөгөнцрийн эсрэг антибиотик ууж байгаа үед
биохимийн шинжилгээг зайлшгүй хийнэ.

Мөөгөнцрийн өсгөвөр ургалт ба êëèíèê шинж тэмдгээр
ялгагдана. Өсгөвөрт Trichophyton tonsurans, trichophyton
ургана.
Псориазын “Гурвал шинж” (+), микроскоп болон ургалт
шинжилгээнд мөөг илрэхгүй.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:52:59 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ягаан үлд
Витилиго
Хажираст
(себорейн)
голомтууд
Үс уналт
(алопеция)
Эмчилгээ
Зарчим

Шалтгааны
эсрэг

Антибиотик
эмчилгээ
Гистамины
эсрэг
Эмзэгшил
бууруулах
эмчилгээ

“Эх толбо”, “Тамхины цаасны шинж тэмдэг”, “Медал”-ийн
зэрэг шинж тэмдгүүд (+)
Микроскоп болон өсгөвөр шинжилгээнд мөөг илрэхгүй.
Шинж тэмдэг, лабораторийн шинжилгээнд мөөг
илрээгүйгээр ялгана.
Хяргагч үлдэд гарах шинж тэмдгүүд сөрөг, шинж тэмдэг
лабораторийн шинжилгээнд мөөг илрээгүйгээр ялгана.
Хяргагч үлдэд гарах шинж тэмдгүүд сөрөг, лабораторийн
шинжилгээнд мөөг илрээгүйгээр ялгана.

Эмчилгээ
–Ãризеофульвин 0,125 мг-èéã уулгана. Насанд
хүрэгчдэд 50 кг жин хүртэл 5 шахмал уулгана. 50 кг-аас дээш
æèíãèéí 10 кг тутамд 1 шахмалыг нэмж өгнө. Хоногийн
тунã 8 шахмалаас хэтрүүлэхгүй. Гризеофульвиныг цайны
халбага ургамлын тосоор даруулж ууна. Хүүхдэд 1 кг жинд
16-18 мг-аар бодож уулгана. Эмчилгээ эхэлснээс хойш
шинжилгээнд мөөг илрээгүй бол гризеофульвины дээрх
тунг өнжөөд 2 долоо хоног уулгана. Дараагийн хоёр долоо
хоногийн турш, долоо хоногт 2 удаа уулгана. Ууж байх үед
элэгний үйл ажиллагааг хянана.
-Тербинафин 250 мг-ààð өдөр бүр, 5-6 долоо хоног
уулгана.
20 кг хүртэл æèíòýé õүүхдýä хоногт 62,5 мг,
20-40 кг хүртэл хоногт 125мг,
40 кг жингээс äýýø æèíòýé бол хоногт 250 мг-ийг
óóëãàíà.
Нэвчдэст áîëîí идээт хэлбэрт антибиотик эмчилгээ хийнэ.
Үүнд: пенициллин, ампициллин, эритромицин, гентàмицин
гэх мэт.
Хлорфенамин, кетотифен, лоратадин, супрастин гэх мэт
Кальци глюконат 10%-10.0 мл өдөр бүр, 5-10 удаа судсààð
аажим
Тиосульфат натри 30%-10.0 мл өдөр бүр 5-10 удаа судсаàð
аажим
Магни сульфат 25% 5.0 -10.0 мл судсаàð аажим

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 197

197

5/25/2005 3:53:00 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Биеийн
эсэргүүцэл
сайжруулах
эмчилгээ
õèéíý.

-Тималин 5-10 удаа булчинд тарих
-Витаминууд А, Е, С, В бүлгийн
Арьсны өнгөц хэлбэрт:
10% хүхэртэй тосыг
3% салицилтай тосыг орой түрхэнэ.
2% спирттэй иодыг өглөө түрхэнэ.
эсвэл
1% бифоназолийн тосон түрхлэг
эсвэл
1% клотримазолийн тосон түрхлэг
ýсвэл
2% кетоконазолийн тосон түрхлэг
Нэвчдэст хэлбэрт:
Кали перманганат 1:5000 шавшлага хэлбэрээр.
эсвэл
Этакридин 1:100
эсвэл
10% хүхрийн тос + давирхайтай боолт
эсвэл
повидон, хèмодин, тамåдины уусмалаар
шавшлага хийнэ
эсвэл
ялзмагт шавар
Энэ үед үс гэмтсэн байвал үсийг түүнэ. Эсвэл
наалтаар хуулж авах буюу хусч болно.
10% сүүн-салицилийн коллоидээр боолт хийнэ.
Эдгээр хуулах, үс түүх эмчилгээг дунджаар 30 өдөр хийнэ.

Гадуур
эмчилгээг
ангиллаас
нь хамаарч
хийнэ.

3.3

АРЬСНЫ МӨӨГӨНЦӨРТ ӨВЧНҮҮД - РУБРОФИТ

Òîäîðõîéëîëò

Trichophyton rubrum Castellani-аар үүсгэгдсэн арьс,
хумс, том нугалаас, их бие, мөчдийг хамарсан архаг явцтай
арьсны мөөгөнцөрт өвчнийг руброфитиÿ гэнэ.

Ангилал, шинж тэмдэг
Тавхайн
руброфити
Тавхай ба
хурууны
салааны
хэлбэр

198

05_dermotology last last.indd 198

Тавхайн руброфити хамгийн олон тохиолддог хэлбэр юм.
Тавхай ба хурууны салаанд илрэх бөгөөд 4 ба 5 дугаар
хурууны салаанд îëîíòîé тохиолдон гуужилт үүсч, хагаран
тавхай руу шилжинэ. Цаашдаа тавхайн хошуу ба гадна дээд
тал руу хүчтэй загатнана. Энä хумс îëîíòîé гэмтэнэ. Энэ
үед элемент нь улайралт үүсэн цаашдаа хуурайшиж гуужна.
Зарим үед гүвдрүү, цэврүүнүүд туурна.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:01 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Хумсны
руброфити:
а.Нормотроф
б.Гипертроф

Хумсны руброфити – энэ үед хумс 87% орчим гэмтэнэ. Хумс
гэмтэж байгаагаар нь:
а. Нормотрофийн үед зөвхөн хумсны өнгө
өөрчлөгдөнө. Саарал шаравтар – боровтор, ягаан, цагаан
толбо үүснэ.
б. Гипертроф хэлбэрийн үед хумс нь зузаарч өнгөө
алдан, зэвхий саарал өнгөтэй болж гадаргуó нь барзайна,
заримдаа онихогрифоз (тахиралдаж мурийсан) болно
.

в. Атроф-тип
гэж ялгана
в. Атрофик типийн үед хумс нь нимгэрч хайлсаар бүрмөсөн
уусах ч тохиолдол байдаг. Үүнд захын хэсэг нь үлдэж нимгэн
хэсэг нь уусч алга болно.
Эхлээд тавхай, сарвуу, том нугалаас, өгзөг, үе мөч, хүзүү,
нүүр, биеэ даасан хэлбэрүүд үүсч байгаад цаашид дархлалын
тогтолцооны ажиллагаа хоёрдогчоор дутагдалд орсноос
(хоёрдогч нейро-эндокринопати) үүсдэг байна.

Түгээмэл
хэлбэр:
А.Улайра лт
– гуужилт
Б.Уут анцар
– зангилаат
В.Шүүдэст
улайралт

Улайралт бүхий гуужилтат хэлбэрийн үед эрүүл
арьснаас эрс ялгагдсан улайралттай нэвчдэст голомт үүснэ.
Гадна байдлаараа нейродермит, хайрст үлдтэй төстэй байдаг.
Голомтууд хоорондоо нийлж томроод хүрээ үүсгэж, цагирагт
дүрс үүсгэн голоосоо эдгэрэх хандлагатай нь арьсны өнгөц
мөөгөнцөрт өвчнийг санагдуулна. Нүүр, хүзүү, өгзөг нуруу,
4 мөчөөр ихэнхдээ байрлана. Мөн томоохон нугалаасуудаар
ч гарч болно.
Уутанцарт зангилаат хэлбэр нь хөлийн шилбэ,
өгзөг, нүүр, хүзүүгээр байрлаж шар үс, түүний уутанцрыг
гэмтээж гүн байрлана. Эдгээр нь заримдаа хоорондоо нийлж
зангилаат улайрал ба зангилаат васкулитыг санагдуулам
өөрчлөлт өгнө.

Шүүдэст улайралт хэлбэр нь арьсыг улайлгаж
нэвчдэс үүсгэн хавагнаж, үрэвслийн процесс хүчтэй явагдаж
арьсны нилээд хэсгийг амархан хамарна.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 199

199

5/25/2005 3:53:02 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Шинжилгээнүүд
Мөөгөнцөрийн
шинжилгээ
(микроскопийн
болон
өсгөврийн)
Люминесцент
лампаар харах
Цусны ерөнхий
шинжилгээ
Шээсний
ерөнхий
шинжилгээ
Биохимийн
шинжилгээ

Ихэнхдээ энэ гадаргуóд цэврүүнцрүүд сероïàïóë
гарч шүүдэс үүсгэнэ. Үүнээс гадна энэ улайралт шүүдэст
хэлбэрийг хөрөнгөлөг мөөгөнцрүүд, идээлүүлэгч коккууд
хамтарч үүсгэдэг учраас гүнзгий нэвчдэс үүсч архаг удаан
үргэлжилнэ.
Микроскопò шинжилгээнд мөөг илэрнэ.
Өсгөвөр шинжилгээнд
Tr.rubrum Castellani
Trichophyton mentagrophytes ургана.
Вудè лампаар харахад гэрэлд урвал өгч ойж ногоон
өнгөтэй харагдана.
Цусны ерөнхий шинжилгээнд арьсны өнгөц хяргагч үлд,
толгойн хяргагч үлд, өнгөц хэлбэрийн хяргагч үлдийн үед
онцын эмгэг өөрчлөлт илрэхгүй.
Нэвчдэст áîëîí идээт хэлбэрт лейкоцитоз, ÑÎÝ ↑
Шээсний шинжилгээнд нэвчдэст, идээт хэлбэрт шээсэнд
илрэх эмгэг өөрчлөлтүүд гарч болно.
Мөөгөнцөрийн эсрэг антибиотик ууж
биохимийн шинжилгээг зайлшгүй хийнэ.

байãàà

үед

Ялгах оношлогоо
• Эпидермофити
• Өнгөц стрептодерми
• Хавьтлын дерматит
• Кандидоз
• Нуралт
• Хайрст үлд
• Руброфитийн эмнэл зүйн онцлог шинж тэмдгүүд, микроскоп
шинжилгээний ургалтаар ялгана.
Эмчилгээ
Зарчим

Эмчилгээ

Антибиотик
эмчилгээ

Эритромицин, гентамицин, тетрациклин, ампициллин
зэрэг антибиотикийг хүндэрсэн үед зохих тунгаар хэрэглэнэ.

200

05_dermotology last last.indd 200

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:03 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Үүсгэгчийн
эсрэг
эмчилгээ

Харшил
эмзэгшил
бууруулах
эмчилгээ
Гистамины
эсрэг
бэлдмэл
Биеийн
эсэргүүцэл
сайжруулах
эмчилгээ
Хэсэг
газрын
эмчилгээ:

– Ãризеофульвин 0,125 мг уулгана. Насанд хүрэгчдэд 50кг
жин хүртэл 5 шахмал уулгана. Цааш 50 кг-аас хэтэрсэн 10кг
тутамд 1 шахмалыг нэмж өгнө. Хоногийн тунã 8 шахмалаас
хэтрүүлэхгүй. Гризеофульвиныг цайны халбага ургамлын
тосоор даруулж ууна.
Эмчилгээ эхэлснээс хойш шинжилгээнд мөөг илрээгүй бол
гризеофульвины дээрх тунг өнжөөд 2 долоо хоног уулгана.
Дараагийн хоёр долоо хоногийн турш долоо хоногт 2 удаа
уулгана. Ууж байх үед элэгний үйл ажиллагааг хянана.
Тербинафин 250 мг өдөр бүр, 5-6 долоо хоног уулгана.
Хүүхдийн жин нь 20 кг хүртэл áîë хоногт 62,5 мг-ийг,20-40
кг хүртэл хоногт 125 мг-ийг 40 кг жингээс äýýø æèíòýé áîë
хоногт 250 мг-ийг óóëãàíà.
-Низорал 200 мг (1 шахмал) хоногт уулгана, 6-7 сар
óóëãàíà
Кальци глюконат 10%-10.0 мл өдөр бүр 5-10 удаа судсаàð
аажим òàðèõ.
Тиосульфат натри 30%-10.0 мл өдөр бүр 5-10 удаа судсаàð
аажим тарих
Магни сульфат 25% 5-10.0 мл судсаàð аажим òàðèõ
Хлорфенамин 0,004 г өдөрт 2 удаа
Лоратадин 0,01 г өдөрт 1удаа
Кетотифен 0,001 г ºäºðò 2 óäàà
Тималин, цус солих, витамин эмчилгээ
Хурц үрэвслийн үед 1-2% резорцин, 0,1%
этîкридин, 0,25% мөнгөний нитрат, 1:6000, 1:8000
марганцтай ваннд дүрэх, шавших.
Цэврүүнд 2% ба 5%-ийн салицилийн хүчлийн тосон
түрхлэг тавьж боолт хийх. Боолтны дараа цэврүүг хагалж
анилины будаг түрхэх.
Мөөгөнцрийн эсрэг тос клотримазол, миконазол,
оксиконазол, кетоконазол, фунгацидин, микосептик
зэргээс аль нэгийг хэрэглэх. 3-5%-ийí йодын уусмал
түрхэнэ. Эвэршилт ихтэй үед А.М.Ариевичийн аргаар (Ac.
salicylici 12.0; Ac.lactici seu benzolici 6.0; vaselini ad 100.0)
гуужилтыг 4-10 хоногийн зайтай 2-3 удаа (48 цагаар боолт)
хийнэ.
Хумс гэмтсэн тохиолдолд мэс заслын арга хэрэглэнэ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 201

201

5/25/2005 3:53:04 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

3.4

АРЬСНЫ МӨӨГӨНЦӨРТ ӨВЧНҮҮД - АЛАГ ЦАХЛАЙ

Òîäîðõîéëîëò

Øèíæ òýìäýã

Арьсны мөөгөнцөрт өвчнүүдийн кератомикозын бүлэгт
багтдаг. Арьсны өнгөн хөрсний хамгийн гадна талын
эвэрлэг давхаргыг гэмтээдэг паразит мөөгөнцөр –
Pityrosporum orbiculare, Malassesta purpur-аар үүсгэгддэг
арьсны мөөгөнцөрт өвчин юм.

Нууц хугацаа 2-3 долоо хоногоос 1,5-2 сар

ªâ÷òºíä çîâèóð áàãà èëýðíý. Çàðèì òîõèîëäîëä
бага зэрэг загатнана.

Өвчтөн их хөлрөмтгий байна

Арьсан дээр толбо гарна

Толбо нь янз бүрийн хэмжээтэй хоорондоо нийлж
томордог

Толбо нь өтгөн хүрэн өнгөтэй буюу сүүтэй кофе шиг
өнгөтэй байна

Толбо нь заримдаа хэвгэн гуужилттай байна

Толбо нь ихэвчлэн хүзүү, цээж, нуруугаар байрлана
Заримдаа цээж, мөрөөр байрлах ба эмчëýýгүй удсан
тохиолдолд тархмал байрлалтай ч байж болно.
Нуруунд далны хороонд голдуу байрлана.

Харин хүүхдэд хуйханд байрлаж болох бөгөөд õàðèí
үсийг гэмтээдэггүй.

Байгалийн болон зохиомол аппаратын хэт ягаан
туяагаар шарахад цайвар толбо (лейкодерм) үүсгэж
эдгэх боловч нөгөө хэсгээр шинэ толбууд гарч болдог
байна.

Зайлшгүй хийх шинжилгээ
Мөөгөнцөрийн
Шинжилгээнд мөөг Pityrosporum orbiculare-р
шинжилгээ
илэрнэ
(бактериологийн болон
тэжээлт орчинд ургуулах)
Иодын сорил
3%-èéí Tincturae iodi голомтонд түрхэхэд
хайрстай хэсгүүдэд иодын шингээлт нэмэгддэг.
Вудын лампаар гэрэлтүүлэхэд гэрлийн ойлт өгч
Люминесцент лампаар
харах.
алтан шар өнгийн гэрлийн урвал өгнө.
Ялгах оношлогоо
2 дугаар үеийн
тэмбүүгийн толбон
тууралтууд
Хайрст үлд

202

05_dermotology last last.indd 202

Серологи шинжилгээ эерэг гарна. Гуужилт үгүй.
Бие биедээ шилжиæ, уусаж томрохгүй.


Хайрст үлдийн гурвал шинж (+)
Шинжилгээнд үүсгэгч мөөг илрэхгүй

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:05 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Витилиго

Голдуу цавь, суга, хөлийн салаагаар гардаг.
Тууралт нь том. Мөөг илрэхгүй. Бактерийн
гаралтай. Вудын лампаар харахад цусан улаан
өнгийн ойлт өгнө.
Гуужилт үгүй. Бальзерын сорил (-)

Ягаан үлд


Тамхины цаасны шинж (+)
“Эх толбо” (+)

Эритразм

Эмчилгээ
Зарчим

Ерөнхий
эмчилгээ

Хэсэг
газрын
эмчилгээ

Эмчилгээ
Удаан хугацаагаар үргэлжилсэн тархмал хэлбэрийн үед насанд
хүрэгчдэд низорал 200 мг өдөрт 1 удаа 2-3 долоо хоног уулгана.
Наснаас нь шалтгаалж тунг тохируулна.
Кетоконазол 200 мг-аар хоногт бодож 7-14 хоног эсвэл 400 мгаар 1 удаа уулгаад 7 хоногийн дараа давтан уулгана.
Гуужуулах эмчилгээ:
5%-10% салицилийн спирт
3-5% резорцины спирт
Паразитын эсрэг эмүүд:
Иод 3-5%, Демъяновичийн аргын эмчилгээг хамууг эмчилдэг
шиг хэрэглэнэ (2-3 цикл).
Урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэрэглэнэ.
Клотримазолын тос, крем бусад паразитын эсрэг эмүүд (хүхэр,
Вилькинсон гэх мэт)-ийг хэрэглэж болно.
Хэт ягаан туяагаар шарах эмчилгээ.

3.5 АРЬСНЫ МӨӨГӨНЦӨРТ ӨВЧНҮҮД - КАНДИДОЗ
Òîäîðõîéëîëò

Àíãèëàë

Кандидын (Candida) төрлийн хөрөнгөлөг мөөгөнцрүүдээр
үүсгэгдýæ арьс, салст бүрхүүл, хумс, зарим үед
(генерализованный) түгээмэл хэлбэрèéí ¿åä дотор
эрхтнүүдийг гэмтээдэг арьсны мөөгөнцөрт өвчин юм.
Байрлалаар нь:
• Ам, бэлэг эрхтний салстын кандидоз
• Том нугалаасны кандидоз
• Төрөлхийн нүхний ойролцоох кандидоз
• Хурууны салаа, чихний нугалаасны кандидоз
• Амьсгалын ба хоол боловсруулах замын кандидоз
• Хумсны кандидоз

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 203

203

5/25/2005 3:53:06 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Үзүүлэлтүүд
Аìíû
õºíäèéí ñàëñò
á¿ðõýâ÷èéí
кандидоз

Шинж тэмдгүүд

Õàöàð, òàãíàé, õýë,
áóéëíû ñàëñò äýýð öàéâàð
öàãààí ºíãºð òîãòîíî. Õóñàõàä
óëààí ÿãààí, öóñàðõàã ãàäàðãóуд
øàëáàðõàé ¿¿ñíý. Õýëýíä çóçààí
öàãààí ºíãºð òîãòîíî.
• ¯òðýýíèé ñàëñò óëàéæ,
öàãààí, ºòãºí, áóòàðñàí ààðö
ìýò ÿëãàäàñòàé, öýã÷èëñýí
øàëáàðõàéíóóä áàéíà. Çàãàòíàà
èõòýé.

¯òðýýíèé
êàíäèäîç

Том нугалаасны
êàíäèäîç

• Õºõíèé íóãàëàà, öàâü ºãçºãíèé
íóãàëààíä òîä õ¿ðýýòýé ëàêòñàí
ìýò óëààí õºõ ãàäàðãóóòàé
ãîëîìò ¿¿ñíý. Çóëãàðõàé áàéíà.
Ãàðûí 2-3-ð õóðóóíû ñàëààíä
óëàéñàí ãîëîìò, òºâ õýñýãòýý
öóóðàëò õàðàãäàíà.
• Ýíý õýñýãò àðüñ öàéâàð ìºíãºëºã
ºíãºòýé áàéæ áîëíî. Çàãàòíàíà,
õîðñîíî.

Төрөлхийн
нүхний
ойролцоох
кандидоз

• Хүний хүйсний болон àíóñíû эргэн тойронд улайæ
хавагнасан, цагаан саарал өнгөрөөр хучигдсан áàéäàã
áà маш их загатнаатай тул цуур÷ хагарсан байна.
• Хурууны салаа, чихний нугалаасны кандидозын
үед хурууны салаа, чихний нугалаасаар улайж
хавагнаж жижиг цэврүүнцэр гарäàã. Энэ нь хагарч
хурц үрэвслийн шинж тэмдэг ºãíº. Цагаан саарал
өнгийн өнгөр тогтсон байна. Энэ хэсэгт чийглэг байх
тул хоёрдогч халдвар õóðäàí õàëäâàðëàãäàõ íü èõ
байдаг.

Хумсны
кандидоз

204

05_dermotology last last.indd 204


Õóìñíû òîëèéã òîéðîîä
óëàéæ õàâàãíàí, àðüñ íü
öàéâàðäóó ºíãºòýé, ÿëàíãóÿà
óãûí èðìýãò íýâ÷äýñ ¿¿ñýí
èõ ºâ÷òýé áàéíà. Çàðèì ¿åä
õóìñûã äàðàõàä èäýý ãàð÷
áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:07 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Àðõàã òàðõìàë
êàíäèäîç


Гүнзгий
буюу дотор
эрхтнүүдийн
(Висцеральный)
кандидоз

Ýõëýýä áóéë òàãíàé ºâ÷èëæ àìíû õºíäèéí
ñàëñòûí ¿ðýâñýë ¿¿ñíý. Äàðàà íü õóìñíû ýðãýí
òîéðíû ººõºí ýäèéí ¿ðýâñýë, õóìñíû ãýìòýë
¿¿ñíý. Èõ áèå, ìº÷, òîëãîéí ¿ñòýé õýñýã ãýìòýíý.
Áèé áîëñîí ãîëîìòóóä óëàéæ, õàâàãíàñàí, ÿëòñàí
ãóóæèëòòàé, ãүâäð¿¿, òºâãºð¿¿ä ãàðñàí áàéíà.
Ñîðâèæèæ ýäãýðäýã. Òîëãîéä õóóðàì÷ õàòиãøèë,
ôîëëèêóëèò, õàëöðàëò ¿¿ñíý. Õ¿¿õäýä áèå îþóí
óõààí, áèå áÿëäðûí õºãæèë õîöîðäîã.
Тухайн эрхтний ¿ðýâñýëò өвчний шинж тэмдгүүдээр
(пневмония, гастрит, энтерит, колит, цистит,
пиэлонефрит, септицеми, энцефалит, менингит,
сепсис гэх мэт) илэрч тухайн салбаруудад оношлогдож
эмчлэгдэнэ. Кандидозûí үүсэхэд зөвхөн үүсгэгч
байгаад зогсохгүй удаан хугацаагаар антибиотик,
кортикостероидыг хэрэглэõ, ÂÈ× халдвар, ñàõàðûí
øèæèíã çýðãýýð ºâ÷ëºõ íü íºëººòýé áàéäàã.

Шинжилгээнүүд
Мөөгөнцөрийн дурангийн
шинжилгээ
Өсгөвөрийн шинжилгээ
Цусны ерөнхий шинжилгээ
Шээсний ерөнхий
шинжилгээ
Биохимийн шинжилгээ
(сахар үзэх)

Псевдомицел харагдана
Өсгөвөрт Candidi albicans ургана
Тархмал үед эмгэг өөрчлөлтүүд гарна
Шээсэнд сахар, уураг үзэх
Сахар үзэх буюу элэгний үйл ажиллагаа,
дархлалыг үзэх. Дархлааны ñèñòåìèéí
тогтолцоог үзэх (Øèíæèëãýýíä 캺ã
èëðýõã¿é)

Тухайн өвчтөнд хамааралтай бусад шаардлагатай шинжилгээнүүд.
Ялгах оношлогоо

Хурц үрэвсэл явагдаж үсэрхийлэх хандлагатай
ãíîéíè÷îê èäýýò ïóñïóë идээт цэврүүнүүд гарñàí
Өнгөц идээт
шар ногоон бохир таваар хучигдсан. Шинжилгээнд
өвчнүүд
мөөг илрэхгүй.

Хурц үрэвсэлтэй.Шинжилгээнд Epidermophyton
floccosum зах хязгаар нь тод, дугуй хэлбэртэй
Цавины
толбо гарна. Зах руугаа нягт хавантай юм шиг хүрээ
үүсгэсэн. Тав íü улайлт, хайрстай. Загатнаа ихтэй.
эпидермофити

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 205

205

5/25/2005 3:53:08 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Тавхай
сарвууны
эпидермофити
Тавхай
сарвууны
руброфити


Хейлит
– янз бүрийн
гаралтай

Лейкоплаки


Эритразм

Кандидын
бус гаралтай
вульвовагинит
Кандидын
бус гаралтай
хумсны
гэмтлүүд
Эмчилгээ
Зарчим

206

05_dermotology last last.indd 206

3 ба 4 дүгээр хурууны завсраар, хөлийн улаар
нурсан юм шиг өнгөртэй, цууралттай голомт байх
бөгөөд өвдөлттэй, усархаг шүүс ãаðна. Хүрээ нь
захаараа өргөгдсөн õ¿ðýýòýé.
Шинжилгээнд Trichophyton mentagrophytes
илэрнэ.
Энэ үед шинжилгээнд Trichophyton rubrum
Castellani илэрнэ. Хумсыг ихýýð гэмтээдэг.
Хурц үрэвслийн шинжтэй байх бөгөөд голдуу
диффузный нейродермит, хавьтал харшлын
дерматит, мэдрэлийн гаралтай өвчнүүдийн үед
уруулын улаан хэсгийн эргэн тойронд үрэвслийн
процесс явагдаж тав, цууралт үүсдэг. Хайрс
гуужилт тогтдог.
Шинжилгээнд мөөг илэрдэггүй.
Энэ үед гадаад хүчин зүйлийн нөлөөгөөр амны
хөндийн салст уруул үрэвсдэг. Голдуу А-гийн
дутагдàë çýðãýýñ болж амны хөндийн салстын
өвчин эсэргүүцэх чанар муудсан эсвэл хиймэл
шүд, бусад механик гадны биет, тамхи зэргээс
шалтгаалж завьж, доод уруул, хэлний нуруу, 2
хажуу тал гэмтдэг.
Шинжилгээнд мөөг илрэхгүй.
Шинжилгээнд үүсгэгч нь Micrococcus sadentarius
илэрдэг. Бактерийн гаралтай. Хөлийн салаа, цавь,
суганд том хэмжээний толбо гарна. Зах хязгаар
нь тод хүрээтэй, бага зэргийн гуужилттай. Вуди
лампаар улаан цус шиг өнгө харагдана.
Үүсгэгч нь бактерийн болон нянгийн гаралтай
байна. Трихомониадын âàãèíèòèéí ¿åä ìîçîêò
Trichomonas vaginalis илэрнэ. Заг хүйтний үеèéí
âóëüâî âàãèíèòèéí ¿åä гонококк илэрнэ.
Идээ гарч хумс үрэвсэëòýé áàéíà. Шинжилгээнд
мөөг илрэхгүй.

Эмчилгээ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:09 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Голомтын
үүсгэгчийг
тодорхойлж
түүний эсрэг
эмчилгээг
хийх
Дотор эрхтний
талаас
шалтгаалаад
байгаа эмгэг
юу байгааг
тодорхойлж
эмчлэх.
Кандид үүсгэх
орчин байгаа
эсэхийг
тодорхойлж
эмчлэх

Хэсэг газрын
эмчилгээг
үүсгэгчийн
эсрэг хийнэ

Хумсны
кандидозын
үед


Нистатин, леворин зэргийг хоногт 6-8 саяыг
хийж, 2-3 долоо хоног үргэлжлүүлэн хийгээд 7
хоногийн завсарлагатай дахин хийж болно.
Амфоглюкалин, микогептин буюу низоралийг
хавсарч хэрэглэнэ.

Хүндэрсэн үед буюу дотор эрхтнийг гэмтээсэн
үед амфотерицин 1 кг жинд 250 ЕД-ээр áîäîæ 1
курс нь 2 сая ЕД хүртэл судсаар хийж болно.
• -Низорал 200 мг (1 òàá) хоногт уулгана, 6-7 сар
Гэдэсний дисбактериозын үед нистатиныг 1-2
саяûã хоногт хэрэглэнэ.
• Эсвэл натамицин 0,4 гр хоногт (хүүхдэд хагас
тунгаар) 1-2 долоо хоног хэрэглэнэ.
• Жишээ нь: ñàõàðûí шижин áàéâàë түүнийг
нь эмчлээд дээрх хэсэг газрын болон ерөнхий
эмчилгээг хавсарч хийнэ.

мөөгөнцөрийн эсрэг бэлдмэл
Антисептик бэлдмэлийг хэрэглэх хэрэгтэй. Үүнд:
Спиртэн буюу усан метилен 2%-3%
Кастелланû будаг
Борын хүчил 10%-ыг агуулсан паст,ìàçü түрхлэг
2% резорцины уусмал,
0,25% мөнгөний нитрат
0,1% риванолийн уусмал зэргийг түрхэж
хэрэглэхээс гадна мөөгөнцөрийн эсрэг бэлдмэл,
антибиотик, гормонтой хавсарсан бэлдмэлийг бэлдэж
хэрэглэж болно.
Арьсны голомт бүрэн арилтал түрхэх ба цааш 1
долоо хоног үргэлжлүүлж түрхэнэ.
Эрхтнээс үүсгэгчийг зайлуулах өвөрмөц эмчилгээг хэсэг
газарт нь хийх. Энэ үед кандидийн эсрэг лаа хийх, угаах
зэрэг арга хэмжээг авах.
Êëîòðèìàçîë - ¿òðýýíèé øàõìàëûã (200ìã)
yíòàõààñ ºìíº 30 õîíîã õèéõ.
Èçîкîíàçîë – 600 ìã - ¿òðýýíèé áºìáºëºã óíòàõààñ ºìíº 1 óäàà õèéõ.
Ôëóêîíàçîë – 150 ìã – óíòàõààñ ºìíº 1 óäàà
óóõ.
Ýêîíàçîë – 150 ìã - ¿òðýýíèé ëàà õîíîãò 1 óäàà
3 õîíîã.
Íàòàìèöèí – 100 ìã - ºäºðò 1 óäàà 3-6 õîíîã.
Íèñòàòèí 100000 ЕД ¿òðýýíèé øàõìàë õîíîãò 1 óäàà,
14 õîíîã.
Ôëуконазолèéã òîì õ¿íä 150 мг-ыг 7 хоногт 1
удаа уулгана.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 207

207

5/25/2005 3:53:11 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õ¿¿õäèéã
ýì÷ëýõ çàð÷èì

Эмчлэгдэх
хугацаа

Ôëóêîíàçîë - 5-8 ìã/êã æèíä áîäîæ 1 óäàà
óóëãàíà.
Íàòàìèöèí - 0.5-10.0 ìë óóñìàëûã ãàäóóð
õîíîãò 1-2 óäàà ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã àðèëòàë
õýðýãëýíý.
Эдгээр эмчилгээнээс гадна êëèíèêээ ажиглан
биеийн эсэргүүцэл сайжруулах эмчилгээ, харшил
эмзэгшил бууруулах эмчилгээ, витамин эмчилгээг зохих
тунгаар хэрэглэнэ.
Хөнгөн үед амбулаторèд, хүнд буюу хавсарсан
үед стационарт 14-21 хоног эмчилнэ. Дээрх эмчилгээг
хийсний дүнд лабораторийн шинжилгээнд кандид
үүсгэгчүүд үгүйсгэгдсэнээр эмчилгээний үр дүнг тооцно.

4.1 ВИРУСЫН ШАЛТГААНТ АРЬСНЫ ӨВЧНҮҮД- ЭНГИЙН
ГЕРПЕС
Тодорхойлолт

Ангилал

Энгийн герпес нь арьс, салст дээр жижиг цэврүү
гарах байдлаар эмнэл зүй илэрдэг, вирусын гаралтай арьсны
өвчин юм. Энгийн герпесээр аль ч насны эрэгтэй, эмэгтэй
хүн өвчилж болно.
I. Энгийн герпесийг явцаар нь:
• Анхдагч герпес
• Хоёрдогч буюу Дахилтат герпес
- Хөнгөн хэлбэр
- Хавагнасан хэлбэр
- Бүслүүр үлд хэлбэрийн герпес
- Тархмал герпес ãýæ àíãèëíà.

Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
• Хорсох, ирвэгнэх, өвдөх, өндөр халуурах, ядрах, хоолонд дургүй болох,
ам хатах
• Арьс улайж, шар будаа, жижиг вандуйн чинээ хэмжээтэй, бүлэг
цэврүүнцэр гарна

• Цэврүүнцэр тунгалаг шингэнтэй байх ба 2-3 хоноод булингартана
• Цэврүүнцрүүд хагарч, тод улаан өнгөтэй, тэгш биш ирмэгтэй шалбархай
үүснэ

208

05_dermotology last last.indd 208

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:12 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Тууралтын голомт биеийн аль ч хэсэгт байрлаж болно. Гэхдээ уруулын
булан, хацар, хамрын угалз, бэлэг эрхтэнд илүүтэй байрлана.
Оношлогоо
• Асуумж
• Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
• Цэврүүнцрийн ёроолоос наалдац бэлтгэн цитологийн шинжилгээ хийх
• Цусны ерөнхий шинжилгээ
• Шээсний ерөнхий шинжилгээ
• Полимеразын гинжин урвал

Ялгах оношлогоо
Өвчний нэр
Бүслүүр үлд
Стрептококкийн
гаралтай түүхий
Тэмбүүгийн
нэгдүгээр үеийн
хатуу яр

Онцлог шинж тэмдэг
Биеийн ерөнхий байдал сул. Өвчин, эмзэглэл ихтэй.
Тууралтууд мэдрэлийн ширхэг дагасан, биеийн нэг
талд байрласан. Хэсэг газрын тунгалгийн булчирхай
томорсон, тэмтрэхэд эмзэглэлтэй.
Хавтгай, улбагар цэврүүнцрүүд, дотроо булингартай
шингэнтэй, гадуураа ягаан-улаан үрэвслийн
хүрээтэй. Тууралт замбараагүй, ихэвчлэн нүүрээр
байрлана.
Шалбархай гарна. Ихэвчлэн ганц нэгээр гарна, зөв
дугуй хэлбэртэй, ёроол гөлгөр, гялалзсан, “махан”
улаан өнгөтэй. Тэмтрэхэд хатуувтар, эмзэглэлгүй.
Шалбархайнаас шинжилгээ авахад цайвар трепонем
илэрнэ. Серологийн шинжилгээ эерэг.

Эмчилгээ
Ерөнхий эмчилгээ
Анхдагч герпесийн үед:

Дархлал сэргээх
эмчилгээ

Витамин С 0.3 г
өдөрт 3 удаа уух,
3-5 хоног
Дахилтат
хэлбэрийн
үед:

Ацикловир
(зовиракс) 200 мг
өдөрт 5 удаа уух,
5-10 хоног

Левамизол
50150 мг өдөр бүр 3
хоног уух, 6 долоо
хоногийн турш

Хэсэг газрын эмчилгээ
Анхдагч герпесийн үед:

Анилины будгууд: Кастеллани будаг, метилен
хөхийн 2% спиртэн уусмал

Вирусын эсрэг үйлчилгээтэй бэлдмэлүүд:
ацикловир (зовиракс) 5% тосон түрхлэг,
өдөрт 4-6 удаа голомтонд нимгэн түрхэх
Дахилтат хэлбэрийн үед:

Ацикловир тосон түрхлэг, өдөрт 4 удаа
голомтонд түрхэх буюу оксолин 0.25, 0.5,
1, 2 ба 3% тосон түрхлэг, өдөрт 2-3 удаа
голомтонд эдгэртэл нь түрхэх.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 209

209

5/25/2005 3:53:13 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

4.2 ВИРУСЫН ШАЛТГААНТ АРЬСНЫ ӨВЧНҮҮД- БҮСЛҮҮР ҮЛД
Мэдрэлийн гаралтай өвдөлтөөр эхэлж, хэд хоногийн
дараа арьсан дээр тууралт гардаг, хурц явцтай өвчин
юм. Бүслүүр үлд эрэгтэй, эмэгтэй хүнд адил тохиолдох
ба ямар ч насны хүмүүс өвчлөх боловч 10 хүртэл насны
хүүхдүүд өвчлөх нь цөөн байдаг.
Эмнэл зүйн хэлбэрээр:
Ангилал
• Хөнгөн хэлбэр
• Тархмал хэлбэр
• Үхжилт хэлбэр
Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
• Өвчин эхлэхийн өмнө өвдөх, ирвэгнэх зэрэг урьдал шинж илэрнэ
• Улайж хавагнасан арьсан дээр бүлэг бүлгээрээ байрласан шар будаа,
вандуйн чинээ хэмжээтэй цэврүүнцрүүд гарна
Тодорхойлолт





210

05_dermotology last last.indd 210

Цэврүүнцрийн шингэн тунгалаг байж байгаад хэд хоногийн дараа
булингартана
Цэврүүнцрүүд шинээр нэмэгдэж гарна
Тууралт нь аль нэг мэдрэлийн судлыг дагаж, ихэнхдээ хавирга
хоорондын мэдрэлийн судлын дагуу байрлана
Тууралт биеийн аль нэг талд, харалдаа бус байрлалтай байна
Биеийн эсэргүүцэл султай буюу хүнд өвчтэй хүмүүст бүслүүр үлдийн
үхжилт хэлбэр үүсэх бөгөөд тууралт гарсан хэсэгт шарх үүсч, сорâèжиж
эдгэрнэ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:14 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Оношлогоо:
1. Асуумж
2. Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
3. Цэврүүнцрийн ёроолоос наалдац бэлтгэн цитологийн шинжилгээ
хийх
4. Цусны ерөнхий шинжилгээ
5. Шээсний ерөнхий шинжилгээ
Ялгах оношлогоо:
Өвчний нэр
Еломын
цэврүүт
хэлбэр
Энгийн герпес
Дюрингийн
герпес
хэлбэрийн
дерматит

Онцлог шинж тэмдэг
Дахилтат явцтай халдварт өвчин. Нүүр, шилбээр байрлана.
Хязгаарлагдмал, хавагнасан улайрал үүсч, хажуу тийшээ
тархана. Ойролцоох тунгалгийн булчирхай томорсон,
эмзэглэлтэй.
Мэдрэлийн ширхэг дагаж тууралтууд гарахгүй, эмзэглэл
харьцангүй бага. Тууралтууд биеийн аль ч хэсэгт гарч
болно, гэхдээ уруулын булан, хацар, хамрын угалз, бэлэг
эрхтэнд илүүтэй байрлана.
Тууралт гарахаас өмнө хүчтэй загатнах шинж илэрнэ.
Тууралтууд биеийн харалдаа хэсэгт байрлана. Олон
янзын тууралт гарна: цэврүүнцэр, цэврүү, толбо, гүвдрүү,
бэлцрүү, улайрал. Тууралт шимэгдсэний дараа тод бор
нөсөө үлдэнэ.

Эмчилгээ
Ерөнхий эмчилгээ
• Антибиотик эмчилгээ:
рифампицин 0.3 г, хоногт 2 удаа,
5-7 хоног уух
• Ацикловир 800 мг, хоногт 5 удаа,
7-10 хоног уух

Хаван хөөх: фуросемид, лазикс, 25%
магний сульфатын уусмал

Өвчин намдаах: ганглерон 1 мл
булчинд тарих, 6-8 удаа; пахикарпин
0.05 г хоногт 3 удаа уух

Новокаины хориг тавих, новокаинтай
электрофорез хийх

Анальгин, баралгин, диклоденк лаа

Витамин эмчилгээ: витамин В1, В12,
10-15 удаа тарих

Аскорбины хүчил 0.3-0.5 г хоногт

Хэсэг газрын эмчилгээ


Анилины будгийн 13% усан буюу спиртэн
уусмал: бриллиант
ногоон, метилен хөх
Ацикловир 5% тосон
түрхлэг
Оксолины 1-2 % тосон
түрхлэгèéã өдөрт 23 удаа эдгэртэл íü
голомтонд түрхэх
УФО, лазер шарлага

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 211

211

5/25/2005 3:53:14 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

4.3 ВИРУСЫН ШАЛТГААНТ АРЬСНЫ ӨВЧНҮҮД - ҮҮ

Тодорхойлолт

Ангилал

Хүний папилломавирусаар үүсгэгддэг, архаг явцтай, элбэг
тохиолддог арьсны халдвартай өвчин.
• Энгийн буюу ердийн үү
• Хавтгай буюу юношеские үү
• Улны буюу тавхайн үү
• Бэлгийн үү буюу шовх үзүүрт ургацаг

Эмнэл зүйн шинж тэмдэг:
• Энгийн үү – хагас дугуй үрэвслийн бус зангилаа, 1-10 мм хэмжээтэй, эрүүл
арьсны өнгөтэй ижил өнгөтэй буюу ягаан-саарал өнгөтэй, хатуу, эвэршсэн,
эмзэглэлгүй, барзгар гадаргуутай, ихэвлэн олон тооны, бугуй орчим, гарын
хуруугаар байрладаг. Хүүхэд, өсвөр насныханд их гардаг.

• Хавтгай үү – эрүүл арьсны өнгөтэй ижил буюу арай
бараан өнгөтэй хавтгай зангилаа, дугуй, зуйван
хэлбэртэй.
1-5 мм хэмжээтэй, арьсны түвшнээс дээш бага
зэрэг өргөгдсөн, гөлгөр гадаргуутай, ихэвчлэн
олон тооны, нүүр, хүзүү, цээж, бугуй орчим
байрлана. Хүүхэд ба залуучуудад их гардаг.
• Улны үү – шаргал өнгөтэй ургацаг, зузаан,
эвэршсэн, ганц нэгээр байрладаг, эмзэглэлтэй.
Ямар ч насны хүнд гарч болно, гэхдээ ихэвчлэн
залууст их тохиолддог.
• Утаслаг үү – нарийн, урт утас маягийн,
эвэршсэн ургацаг, ихэвчлэн нүүр, зовхи, эрүү,
хүзүү, суганы хонхорхой болон биеийн бусад
хэсэгт байрладаг.

212

05_dermotology last last.indd 212

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:15 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

• Шовх үзүүрт ургацаг – бэлгийн замаар
дамждаг. Эрэгтэйчүүдэд - бэлэг эрхтний толгой,
шээсний сүв, шулуун гэдэсний амсар орчим,
эмэгтэйчүүдэд – бэлгийн их, бага уруул, хэлүү,
үтрээний үүдэвч, хярзан, шулуун гэдэсний амсар
орчим байрладаг. Нарийн суурьтай, ягаан өнгөтэй,
янз бүрийн хэмжээтэй, хоорондоо нийлж тахианы
залаа буюу өнгөт байцаатай төстэй. 20-40 насны
хүмүүст элбэг тохиолддог. Хоёрдогч халдвар
хавсарвал эвгүй үнэртэй болно.

Оношлогоо
• Асуумж
• Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
Ялгах оношлогоо
Өвчний нэр
Онцлог шинж тэмдэг
Саальчдын мэргэжлийн өвчин. Ихэвчлэн
“Саальчдын
хуруу, гарын бугуй, нүүрээр гарна. Голдоо
зангилаа”
хүйс маягийн хонхорхойтой, дугуй
хэлбэртэй, улаан-хөх өнгийн зангилаа
үүсдэг. Үрэвслийн хүрээтэй. Эдгэсний дараа
сорâи үлдэнэ.
Үрэвслийн процесс тод илэрнэ.
Гарын бугуй, хөлийн тавхайд тууралт
Энгийн үү Арьсны сүрьеэ, гарна. Товруу хатуу, арьсны түвшнээс
ургацагт хэлбэр дээш овойсон, хөхөлбөр өнгөтэй. Гадаргуу
хуурай, хагарна, таваар хучигдсан. Товрууг
шахахад идээ гарна. Сүрьеэгийн сорил эерэг.
Тэмбүүгийн 2
Эмзэглэлгүй, үрэвслийн хүрээ байхгүй, хэд
үеийн гүвдрүү
хэдээрээ буюу бүлэглэж гарна. Серологийн
шинжилгээ эерэг.
Тууралтууд ихэвчлэн нүүр, цээж, бэлэг
Халдварт
эрхтэнд гардаг. Хагас дугуй хэлбэртэй,
нялаахай
голдоо хүйс маягийн хонхорхойтой, шахахад
аарц маягийн зүйл гарна.
Хавтгай
үү
Сэвх
Удамшлын өөрчлөлт. Ихэвчлэн бага насанд
тохиолддог.
Хөлийн их даралттай газар гарна. ªнгө
Эвэр
шараас хүрэн байж болно. Тодорхой зàх
Улны үү
хязгааргүй, эрүүл арьс руу шилждэг.
Удамшлын өвчин, çàëóó íàñàíä тохиолддог.
Толбот
2-10 мм хэмжээтэй, олон тооны, хавтгай,
кератодерми
дугуй хэлбэртэй эвэрлэг голомтууд үүсдэг.
Хоорондоо нийлэхгүй.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 213

213

5/25/2005 3:53:16 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Шовх
үзүүрт
ургацаг
















Тэмбүүгийн 2
үеийн гүвдрүү
(өргөн суурьт
ургацаг)
Цэврүүтэх
өвчин, ургацагт
хэлбэр

Ургацаг өргөн суурьтай. Гөлгөр гадаргуутай,
улаан-хүрэн өнгөтэй. Эмзэглэлгүй.
Серологийн шинжилгээ эерэг.
Анх цэврүү гарч, хагарч, шалбархай үүснэ.
Хагарсан цэврүүний ёроолоос хөхлөг
маягийн ургацгууд ургана, тэмтрэхэд
зөөлөн, эвгүй үнэртэй. Никольскийн шинж
тэмдэг эерэг, акантолизисийн эс илэрнэ.

Эмчилгээ
1. Энгийн үү:
Түлэх үйлчилгээтэй бэлдмэлүүд – солкодерм, ферезол, ляпис, 50%-ийн 3хлорт цууны хүчил, 40%-ийн салицилийн хүчил
Эс хордуулах үйлчилгээтэй бэлдмэл – подофиллины 25%-ийн уусмал,
кондилин (подофилотоксин)
Криотерапия шингэн азотоор түлэх эмчилгээ
30%-ийн хүчилтөрөгчийн хэт исэл, өдөрт 1-2 удаа арчих, 5-7 хоног
Цахилгаан хутгаар авах (электрокоагуляци)
СО2 Лазер эмчилгээ
Ховс (гипноз) эмчилгээ
2. Хавтгай үү:
30%
3-хлорт цууны хүчлээр арчих, долоо хоногт 1 удаа, удаан
хугацаагаар
Солкодерм, 2-4 удаа, 4-5 хоногийн завсарлагатай
СО2 лазер эмчилгээ: 1-3 удаа
3. Улны үү:
Шингэн азотоор түлэх, 1 удаа 20-30 секунд. 2-4 хоногийн дараа давтана.
Хүйтнээр түлэх эмчилгээ
Мэс заслын эмчилгээ
4. Шовх үзүүрт ургацаг:
Бусад бэлгийн замаар дамжих халдваруудыг эмчлэх
Ферезол, солкодерм, кондиллин
Подофиллины уусмал 25%

214

05_dermotology last last.indd 214

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:16 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

5. ÄÅÐÌÀÒÈÒ
Òîäîðõîéëîëò

Àíãèëàë

Ãàäààä, äîòîîä öî÷ðîîã÷ õ¿÷èí ç¿éëèéí íºëººãººð
õóðö ÿâöòàéãààð àðüñ ýìãýãøèí ¿ðýâñýõ ïðîöåññûã
äåðìàòèò áóþó àðüñòàñ ãýíý.
Ýíãèéí äåðìàòèò
ͺõöºëò áóñ öî÷ðóóëûí íºëººãººð ¿¿ñ÷ áàéãàà
äåðìàòèò.
1. Øàëòãààíààð íü:
• Ôèçèêèéí
• Ìåõàíèêèéí
• Õèìèéí
• Áèîëîãèéí
• Эмийн
2. ßâöààð íü:
• Õóðö
• Àðõàã
Õàâüòàë õàðøëûí äåðìàòèò
Òîäîðõîé áîäèñ áóþó õàðøèë òºð¿¿ëýã÷ àðüñàíä
õ¿ðýëöýõýä òýð õýñãèéí ìýäðýã ÷àíàð èõýññýíýýñ àðüñàí
äýýð ýìãýã òóóðàëò ãàðàõûã õýëíý.
Хордлого харшлын дерматит
Öî÷ðîîã÷ õ¿÷èí ç¿éë íü õîîë áîëîâñðóóëàõ áîëîí
àìüñãàëûí çàì, àðüñ, ñóäàñ, áóë÷èí, ñàëñòààð îðñíû
óëìààñ ¿¿ññýí àðüñíû õóðö ¿ðýâñýë þì.
1. Шалтгаанаар нь:
• Ýìèéí
• Õîîë, õ¿íñíèé
• Ìýðãýæëèéí
2. Байрлалаар нь:
• Òàðõìàë
• Õÿçãààðëàãäìàë
3.Òóóðàëòààð íü:
• Òîëáîò
• ÿâäð¿¿ò
• Öýâð¿¿ò
• Çàíãèëààò
• Öýâð¿¿íöýðò
• Èäýýò öýâð¿¿íöýðò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 215

215

5/25/2005 3:53:17 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî:

Àñóóëò
1. Àñóóìæ:
À.
Øàëòãààíûã
òîäðóóëæ
àñóóíà
1.Ìýäðýãøëèéí áàéäàë

2. ͺ뺺ëºõ
õ¿÷èí ç¿éë,
öî÷ðóóë
3. Ãîë ¿¿ñãýõ
øàëòãààíóóä

216

05_dermotology last last.indd 216

Ýíãèéí õàâüòëûí
äåðìàòèò
(Ïðîñòîé êîíòàêòíûé
äåðìàòèò )

Áàéõã¿é

ͺõöºëò áóñ öî÷ðóóë
áàéíà
-

Ôèçèêèéí íºëºº
(ºíäºð íàì
òåìïåðàòóð, íàðíû
õýò ÿãààí òóÿà,
öàöðàã) – жèøýý íü:
íàðíû äåðìàòèò,
ò¿ëýãäýë, îñãîëò,
õºëäºëò, öàöðàãèéí
äåðìàòèò
- Ìåõàíèê íºëºº
(äàðàëò, ¿ðýëò)
- õîëãîëò,
õ¿¿õäýä íóðàëò,
ºëãèéí äåðìàòèò
òîõèîëäîíî.
- Õèìèéí
íºëºº (ºíäºð
êîíöåíòðàöòàé
õ¿÷èë, ø¿ëò, õ¿íä
ìåòàëëûí äàâñ,
íèêåëü, êîáàëüò)
- Áèîëîãèéí íºëºº
(óðãàìàë, õîðõîé,
øàâüæèíä õàòãóóëàõ)
- óðãàìëûí äåðìàòèò

Õàâüòàë õàðøëûí äåðìàòèò
(Êîíòàêòíûé àëëåðãè÷åñêèé
äåðìàòèò)

Ýõíèé ¿åä íýã, öààøäàà îëîí
õàðøèë òºð¿¿ëýã÷èä ìýäðýã
áîëîõ áà õàðøëûí õýò óäààí
ìýäðýãøèõ óðâàë ìàÿãààð
ÿâàãäàíà.
ͺõöºëò öî÷ðóóë áàéíà

- Õèìèéí áîäèñ (õðîìûí
äàâñ, íèêåëü, êîáàëüò,
äàâèðõàé, áóäàã, óãààëãûí
ñèíòåòèê áîäèñ)
- Ãîî ñàéõíû á¿òýýãäýõ¿¿í
- Ýìèéí áîäèñ (àíòèáèîòèê
-ïåíèöèëëèí,
ñòðåïòîìèöèí,
ãðèçåîôóëüâèí, ñóëüôàíèëàìèäóóä, ôîðìàëèí,
ìºíãºí óñíû áýëäìýë,
íèñòàòèí, ýðèòðîìèöèí,
ðåçîðöèí)
- Ìýðãýæëèéí áîäèñ
(öåìåíò, øîõîé, öàâóó,
áóäàã)
- Áèîëîãèéí íºëºº (òîîñ,
òîîñîíöîð, óðãàìàë,
àìüòíû ãàðàëòàé
á¿òýýãäýõ¿¿í )

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:17 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

4. Øàëòãààíû
¿éë÷ëýõ çàì
5. Øàëòãààíû
¿éë÷ëýõ øèíæ
áàéäàë
6. Íóóö ¿å

Àðüñàíä øóóä íºëººëíº
Õýñýã ãàçàðò öî÷ðîîã÷,
ãýìòýýã÷ ¿éë÷ëýë ¿ç¿¿ëíý

7.¯ðýâñëèéí
ïðîöåññûí
áàéðëàë

Öî÷ðóóë ¿éë÷èëñýí òýð
õýñýãò ¿ðýâñýëòýé áàéíà

Áàéõã¿é

Àðüñàíä øóóä íºëººëíº
Õýñýã ãàçàðò
ìýäðýãø¿¿ëýõ ¿éë÷ëýë
¿ç¿¿ëíý
Áàéíà. Öî÷ðóóë
¿éë÷èëñíèé äàðàà õýäýí
ìèíóò, öàã, ýñâýë õýäýí
ºäðèéí äàðàà ¿ðýâñýë
èëýðíý.
Öî÷ðóóë ¿éë÷èëñýí
òýð õýñýãò áîëîí
ò¿¿íèé ýðãýí òîéðîíä,
ãîëîìòîîñ ººð õýñýãò

2. Ýìíýë ç¿é
À. Çîâèóð

ªâäºõ, õàëóó îðãèõ,
õîðñîíî

Çàãàòíàõ, õàëóó îðãèõ,
õîðñîíî

Á. Øèíæ
òýìäýã

Õóðö ¿åä:
1. Àðüñàí äýýð óëàéëò,
öýâð¿¿íöýð, öýâð¿¿,
áýëöð¿¿, ¿õæèë èëýðíý.
2. Öî÷ðóóë ¿éë÷èëñýí òýð
õýñýãò ¿ðýâñýë ÿâàãäàíà.
3. Ýðñ çàõ õÿçãààðòàé
áàéíà.
4. Öî÷ðóóëûã àðèëãàñíû
äàðàà õóðäàí àëãà
áîëíî.
Àðõàã ¿åä:
Çîãñîíãè óëààí õºõºâòºð
òóÿàòàé íýâ÷äýñòýé ãîëîìò,
àðüñíû çóðàãëàë òîäîðñîí,
çàðèìäàà õàòèíãàðøèë
¿¿ñäýã.

1. Òóõàéí õýñýã ãàçàðò
îëîí òºðëèéí ÿçãóóð
ýä¿¿ä (óëàéëò,
ã¿âäð¿¿, öýâð¿¿íöýð,
öýâð¿¿, øàëáàðõàé,
õàéðñ) ãàðíà.
2. Ýõíèé ¿åä öî÷ðóóë
¿éë÷èëñýí òýð
õýñýãò ¿ðýâñýë
ÿâàãäàíà. Õàðøèë
òºð¿¿ëýã÷èéí
¿éë÷ëýë àðèëñàíû
äàðàà àëãà áîëíî.
3. Õàðøëûí ñîðèë (+)
áàéíà.
4. Õàðøèë òºð¿¿ëýã÷
äàõèí ¿éë÷èëñíèé
äàðàà äàõèëò ºãäºã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 217

217

5/25/2005 3:53:18 PM

3.Øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëò

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õ¿íä ¿åä øèíæèëãýý
ººð÷ëºëòòýé ãàðíà.
Îñãîëò, õºëäºëò,
ò¿ëýãäýëòèéí 2, 3, 4-ð
çýðãèéí ¿åä:
1. Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý: ýîçèíîôèëü
ýñèéí òîî ýðñ íýìýãäýíý.
Ýðèòðîöèòûí òóíàõ
õóðä ºíäºðñºíº.
Öàãààí ýñèéí òîî
îëøèðíî. Áàãà çýðýã
öóñ áàãàäàëòûí øèíæ
èëýðíý. Õîðäëîãîò
íåéòðîôèëü ýñèéí òîî
íýìýãäýíý.
2. Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý: öàãààí
öîãöîñ, õó÷óóð ýñ¿¿ä,
óëààí öîãöîñ èëýðíý.
3. Öóñíû áèîõèìè:
ñàõàð, øýýñíèé õ¿÷èë,
ôåðìåíò¿¿ä, óóðãèéí
á¿ëã¿¿äèéí õàðüöàà
àëäàãäàíà.
4. Зүрхний цахилгаан бичлэг
5. Õýò àâèàíû øèíæèëãýý:
öóë ýðõòýí¿¿ä, íºõºí
¿ðæèõ¿éí ýðõòýí¿¿äèéã
õàðíà.
6. Êîàãóëîãðàìì: ýõëýýä
öóñíû á¿ëýãíýëò èõýñ÷,
ñ¿¿ëäýý õ¿íä ¿åä ñóäñàíä
öóñ ò¿ãýýìëýýð á¿ëýãíýõ
õàì øèíæ èëðýõ
7. Íàðèéí ìýðãýæëèéí
ýì÷èéí (ç¿ðõ ñóäàñ,
ìýäðýë, Ẻð, ýëýã, öºñ
ãýõ ìýò) çºâëºãººíèé
äàãóó øèíæèëãýý õèéõ

218

05_dermotology last last.indd 218

1. Õàðøëûí àðüñíû ñîðèëóóä
ýåðýã ãàðíà.
2. Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý:
ýîçèíîôèëü ýñèéí òîî
íýìýãäýíý.
Õ¿íä ¿åä çàéëøã¿é õèéãäýõ
øèíæèëãýý:
À. Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý: ýîçèíîôèëü
ýñèéí òîî ýðñ íýìýãäýíý.
Ýðèòðî-öèòûí òóíàõ õóðä
ºíäºðñºíº. Öàãààí ýñèéí
òîî îëøèðíî. Áàãà çýðýã öóñ
áàãàäàëòûí øèíæ èëýðíý.
Õîðäëîãîò íåéòðîôèëü
ýñèéí òîî íýìýãäýíý.
Á. Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý: öàãààí öîãöîñ,
õó÷óóð ýñ¿¿ä, óëààí öîãöîñ
èëýðíý.
B. Öóñíû áèîõèìè: ñàõàð,
øýýñíèé õ¿÷èë, ôåðìåíò¿¿ä,
óóðãèéí á¿ëã¿¿äèéã
òîäîðõîéëîõ
Ã. Зүрхний цахилгаан бичлэг
Ä. Õýò àâèàíû øèíæèëãýýöóë ýðõòýí¿¿ä, íºõºí
¿ðæèõ¿éí ýðõòýí¿¿äèéã
õàðíà.
Å. Êîàãóëîãðàìì ýõëýýä
öóñíû á¿ëýãíýëò èõýñ÷,
ñ¿¿ëäýý õ¿íä ¿åä ñóäñàíä
öóñ ò¿ãýýìëýýð á¿ëýãíýõ õàì
øèíæ èëðýõ
¨. Íàðèéí ìýðãýæëèéí
ýì÷èéí çºâëºãººíèé äàãóó
øèíæèëãýý õèéõ
3. Äàðõëàë ñóäëàëûí
øèíæèëãýýãýýíä: IgE èõñýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:18 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

ßëãàí

îíîøëîãîî

Ìåõàíèê äåðìàòèòèéã:
1. Êàíäèäîç - Õºõíèé
íóãàëàà, öàâü, ºãçºãíèé
íóãàëààíä òîä õ¿ðýýòýé,
óëààí õºõ ãàäàðãóóòàé
öàãààí ãîëîìò ¿¿ñíý.
Çóëãàðõàéòàé, ãàðûí 23-ààð õóðóóíû ñàëààíä
óëàéñàí ãîëîìò, òºâ
õýñýãòýý öóóðàëò õàðàãäàíà.
Çàãàòíàíà, õîðñîíî.
Øèíæèëãýýíä Candida
albicans èëýðíý.
Ôèçèêèéí äåðìàòèò
(íàðíû äåðìàòèò)-èéã:
1. ¨ëîìûí ¿ðýâñýë ~ àðüñ
÷èíýð÷ õàëóóí áîëñîí,
ìàø èõ õàâàãíàíà,
çàõûí òóíãàëãèéí
áóë÷èðõàéíóóä òîìîðíî.
Øèíæèëãýýíä: öàãààí ýñ
îëøèð÷, ýðèòðîöèòûí
òóíàõ õóðä ºíäºðñºíº,
ýíý íü ÿìàð íýã íàð,
ºíäºð òåìïåðàòóðòàé
õîëáîîã¿é ãàðíà.
2. ªíãºö óëààí ÷îíîí
ÿð- ýðâýýõýé õýëáýðèéí
óëàéëòòàé, ñóäàñ
ºðãºñºõ, õàòèíãàðøèë,
ôîëëèêóëûí
ãèïåðêåðàòîçûí øèíæ
èëýðíý.
3. Îõèäûí ãóÿíû
ýðèòðîöèàíîç ~ õ¿éòíèé
óëèðàëä ìº÷äèéí àðüñ
õºõºëá¿¿ òóÿàòàé
óëààí ºíãèéí áîëîõ
áà çàõ èðìýã íü òîä
áèø áàéíà. Ãýìòñýí
õýñýãò ôîëëèêóëûí
ãèïåðêåðàòîç, ñóäàñ
ºðãºñºõ, öóñ õàðâàëòóóä
èëýðíý.

1.





2.

3.

4.



5.

Àòîïèê äåðìàòèò
Àíõíû ÿçãóóð ýä íü
ñààðàëäóó ã¿âäð¿¿, ãýìòñýí
àðüñ õýò íºñººæäºã.
Àðüñ õàòóóð÷, áàãà
çýðýã ÿëòñàí ãóóæèëò
àæèãëàãäàíà.
Ñóãà, öàâü, òàõèìûí
íóãàëààñóóäàä íýâ÷äñèéí
øóãàìàí õàãàðõàéíóóä
¿¿ñäýã.
Öàãààí äåðìîãðàôèçì
Ïèëîìîòîðíûé ðåôëåêñ
èëýðíý.
Àòîïèê øèíæ /+/
Õàìóó ~ Àðäè-Ãîð÷àêîâûí
øèíæ, õîñ öóñàí òàâ á¿õèé
ã¿âäð¿¿, íºñººò òîëáî,
øºíº èõ çàãàòíàíà.
Ìèêèä¿¿ä ~ 캺ãºíöðèéí
ãîëîìòóóäòàé, õàðàëäàà
áàéðëàëòàé èäýýò
öýâð¿¿íöð¿¿ä òóóðíà.
Ïèîàëëåðãèäóóä
ßãààí ¿ëä – “” Ýõ
òîëáîòîé”, îõèí òîëáîòîé
Õàéðñ íü ãóóæèìõàé
áóòàðñàí óëààí ÿãààí
ºíãºòýé áàéíà.
“Òàìõèíû öààñ” “Ìåäàëèéí
øèíæ”
Õàéðñò ¿ëäèéí äóñëàí
õýëáýð - Õàéðñò ¿ëäèéí
ãóðâàë øèíæ, “Êåáíåðèéí
øèíæ” èëýðíý.
̺íãºëºã öàãààí õàéðñààð
õó÷èãäñàí ã¿âäð¿¿í¿¿ä
õàðàëäàà áàéðëàëòàé,
ìº÷äèéí ãàäíà òàë, òîëãîéí
¿ñòýé õýñýã, ¿åí¿¿äýä òóóðíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 219

219

5/25/2005 3:53:19 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Áèîëîãèéí äåðìàòèòèéã:
1. ×îíîí õºðâºñ áýëöð¿¿í¿¿ä òóóðíà.
Çàãàòíàà (õ¿÷òýé), õîðñîæ
÷èíýðíý. Õóðö ¿åä áàðààí
ÿãààí ºíãèéí õºõºâòºð
òóÿàòàé áýëöð¿¿ò òóóðàëò
ãýíýò ãàð÷ 1-2 öàãààñ
õýäýí ºäðèéí äàðàà àëãà
áîëäîã. Õîîë áîëîâñðóóëàõ
çàì õÿìðàõ, ºòãºí
õàòàõ, ñóóëãàõ, îãèóëàõ,
Ẻëæèõ. Óëààí áýëöð¿¿ò
äåðìîãðàôèçì, õàëóóðàõ
(êðàïèâíàÿ ëèõîðàäêà)
øèíæ èëýðíý.
2. Íàìàðñ ~ àðõàã ºâ÷íèé
ãîëîìòòîé, õàðøëàìòãàé
õ¿ì¿¿ñò èëýðíý. Íàìàðñûí
õóäãèéí øèíæ, îëîí
òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä
ãàðíà.

Ýì÷èëãýý

Øàëòãààíûã
àðèëãàõ, çàéëóóëàõ
• Åðäèéí õîîë ºãíº.
Õ¿íä ¿åä àìèí äýì,
óóðàã èõòýé õîîë
ºãíº.
1. Åðºíõèé ýì÷èëãýý
Òóÿàíû õ¿íä ãýìòëèéí ¿åä
áîëîí ò¿ëýãäýëò, õºëäºëò,
îñãîëòûí 3, 4-ð ¿åä íàðèéí
ìýðãýæëèéí ýìíýëýãò
(ìýñ çàñàë, ãýìòýë ñýðãýýí
çàñàõ) õýâò¿¿ëæ, ýð÷èìòýé
ýì÷èëãýýí¿¿äèéã õèéíý.

220

05_dermotology last last.indd 220


Õàðøèë òºð¿¿ëýã÷ áîäèñûí
¿éë÷ëýëèéã çîãñîîõ.
Õîîëîíä äàâñ, í¿¿ðñ
óñ, óäààí äàðøèëñàí
á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýõã¿é
áàéõ.

1. Åðºíõèé ýì÷èëãýý:
1.


Ñóäàñíû íýâ÷èìòãèé
÷àíàðûã áàãàñãàõ: êàëüöè
áîëîí âèòàìèí Ñ óóõààð
õýðýãëýíý.
Õýò ìýäðýãøèëò áàéäëûã
áóóðóóëàõ: ãèñòàìèíû ýñðýã
áýëäìýëèéã ºäºðò 1-3 óäàà
óóõààð áîëîí òàðèàãààð õóâü
õ¿íä òîõèðóóëàí õýðýãëýíý
(äèìåäðîë, õëîðôåíàìèí,
êåòîòèôåí, êëàðèòèí,
ñóïðàñòèí ãýõ ìýò)
30%-èéí íàòðèéí
òèîñóëüôàòûã óóëãàõ ýñâýë
õóðààãóóð ñóäñààð õ¿¿õäýä
0.1 ìë/ íàñ òàðèõ, íàñàíä
õ¿ðýãñäýä 5-10.0 ìë òàðèõ
Ýíòåðîñîðáåíòóóä:
èäýâõæ¿¿ëñýí í¿¿ðñ 1 ã/êã
æèíä áîäîæ óóëãàõ ýñâýë
ýíòåðîäåç 5 ã~èéã 100 ìë
óñàíä íàéðóóëæ ºäºðò 1-2
óäàà óóëãàõ
Õàâàí õººõ ýì¿¿ä: ëàçåêñ,
âåðîøïèðîí, ãèïîòèàçèäèéí
àëü íýãèéã óóëãàõ áà òàðèõ.
Õ¿íä òîõèîëäîëä
êîðòèêîñòåðèîäûí äààâðûí
áýëäìýëèéã 15-30 ~ 60 ìã
õ¿ðòýë óóëãàõ áóþó òàðüæ
õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:19 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

2.Õýñýã ãàçðûí
ýì÷èëãýý:

Õºíãºí áàãà çýðýã
óëàéëòòàé ¿åä:
- Öàöëàãà, êîðòèêî
ñòåðîèäûí òîñ ò¿ðõýíý.
Óëàéëò èõ, õàâàãíàñàí õóðö
¿åä:
- Øàâøëàãà, çàéëìàã
õýðýãëýíý.
Äàðàà íü êîðòèêîñòåðèîä
ûí òîñíóóä ò¿ðõýíý.
Íîéòîí ¿åä:
- Øàâøëàãàä 1-2%-èéí
ðåçîðöèí áà áîðûí
õ¿÷ëèéí, àìèäîïèðèíû
óóñìàë, ðèâàíîë 1:1000
óóñìàëóóäûí àëü
òîõèðîõûã õýðýãëýíý.
Öýâð¿¿òýé ¿åä:
Ãîëîìòûí ýðãýí òîéðíû
àðüñûã 1%-èéí áîðûí
ñïèðòýýð öýâýðëýí,
öýâð¿¿ã õàãàëæ, àíèëèíû
1%-èéí óñàí áîëîí
ñïèðòýí óóñìàëóóä ýñâýë
Êàñòåëëàíû øèíãýí
ò¿ðõýíý.
ÿâäð¿¿òýé áóþó òàâøñàí
¿åä: êîðòèêîñòåðîèäûí
òîñíóóä (ñèíàôëàí 0.025%èéí, ôëóöèíàð, ëîðèíäåí
Ñ, À ãýõ ìýò)~ûã ºäºðò 2-3
óäàà ò¿ðõýæ õýðýãëýíý.
Õî¸ðäîã÷ èäýýò õàëäâàðûí
¿åä:
- Àíòèáèîòèêòîé òîñîí
ò¿ðõëýã¿¿ä
- Ñòðåïòîöèäòîé 5-10%-èéí
òîñ, ãåíòàìèöèíû áîëîí
ýðèòðîìèöèíû 1%-èéí
òîñíóóäûí àëü íýãèéã
- Õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ
óóñìàëóóä
- Àíèëèíû áóäàã÷ áîäèñóóä
- Ø¿ðøèã÷¿¿ä
– “Îêñèêîðò”, “Îëàçîëü”

Õîðäëîãî òàéëàõ øèíãýí:
0.9%-èéí íàòðè õëîðèäèéí
óóñìàë, ðåîïîëèãëþêèí,
ãåìîäåçèéí àëü íýãèéã
õ¿¿õäýä 10 ìë/êã æèíä,
íàñàíä õ¿ðýã÷äýä 200-400
ìë~èéã õóðààãóóð ñóäñààð
äóñëààð ºäºðò òàðèõ
2. Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý:
Íîéòîí ¿åä: øàâøëàãàä 1-2%-èéí
ðåçîðöèí áà áîðûí õ¿÷èë, 1:1000
ðèâàíîë, 1-2%-èéí àìèäîïèðèíû
óóñìàëóóäûí àëü íýãèéã õýðýãëýíý.
Õóðöàâòàð ¿åä öàéðûí èñëèéí 5%èéí çóóðìàã ò¿ðõýíý.
Àíèëèíû áóäàã÷ áîäèñóóä: 2%èéí ìåòèëåí õºõ, Êàñòåëëèíû
øèíãýí, áðèëëèàíò íîãîîíûã ºäºðò
2-3 óäàà ò¿ðõýíý.
ÿâäð¿¿òýé áóþó òàâøñàí ¿åä:
êîðòèêîñòåðîèäûí òîñíóóä, êðåì¿¿ä
õýðýãëýíý.
Õî¸ðäîã÷ èäýýò õàëäâàðûí ¿åä:
àíòèáèîòèêòîé òîñîí ò¿ðõëýã¿¿ä,
õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ óóñìàëóóä,
àíèëèíû áóäàã÷ áîäèñóóä,
ø¿ðøèã÷¿¿ä çýðãèéí àëü нэгийг
õýðýãëýíý. ¯¿íä: 5-10%-èéí
ñòðåïòîöèäòîé òîñ, ºäºðò 23 óäàà ò¿ðõýõ. Ãåíòàìèöèíû
áîëîí ýðèòðîìèöèíû 1%-èéí,
íåîìèöèíòàé òîñ, 0.1%-èéí
ðèâàíîëòîé òîñ, “Îêñèêîðò”,
“Îëàçîëü” ø¿ðøèã÷ ãýõ ìýò.
Áóñàä ýì÷èëãýýã ºâ÷òºíèé áèåèéí
åðºíõèé áàéäàëòàé íü óÿëäóóëàí
õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 221

221

5/25/2005 3:53:20 PM

Ýì÷èëãýý

Àðõàã äåðìàòèòèéí ¿åä:
á¿ëýýí âàííä îðóóëæ,
纺ëð¿¿ëýõ òîñ áóþó
2-3%-èéí ñàëèöèëèéí
õ¿÷èë àãóóëñàí òîñ,
êîðòèêîñòåðèîäòîé
òîñíóóä ò¿ðõýíý.
Äàðàà íü õºðñæ¿¿ëýõ,
òºëæ¿¿ëýõ “Ñîëêîñåðèë”,
Âèøíåâñêèéí òîñ ò¿ðõýíý.
Õóðö íàðíû äåðìàòèòèéí
¿åä: õ¿éòýí Óííàãèéí
êðåì, çàéëìàã ò¿ðõýíý.
Öýâð¿¿í¿¿äèéã óðüä÷èëàí
õàãàëíà.
Àðõàã íàðíû äåðìàòèòòýé
¿åä: 纺ëð¿¿ëýõ,
êîðòèêîñòåðèîäòîé òîñ
ò¿ðõýíý.
Ìåõàíèê äåðìàòèòèéí
(ýâýðøñýí ãîëîìò) ¿åä:
äèàòåðìîêîàãóëÿö õèéíý.
Óðãàìëûí äåðìàòèòèéí
¿åä: öýâð¿¿ã õàãàëæ,
øàâøëàãà òàâèõ áà 12%-èéí àíèëèíû áóäàã÷
áîäèñóóäûã ò¿ðõýíý.

Ǻâëºìæ, óðüä÷èëàí ñýðãèéëýëò

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

- Õýðýâ íàðíû
òóÿàíä õýò ìýäðýã áîë
ïàðààìèíîáåíçîéíû õ¿÷èë,
õèíèí, ñàëîëòîé õàìãààëàõ
òîñíóóäûã óðüä÷èëàí
ñýðãèéëæ ò¿ðõýíý. Íàðíààñ õàìãààëàõûí òóëä
ºðãºí ñàðàâ÷òàé ìàëãàé
ºìñºõ, íàðíû øèë ç¿¿õ,
- Õèìèéí áîäèñ àðüñàíä
õ¿ðýëöñýí òîõèîëäîëä
ñààðìàãæóóëàõûí òóëä
óðñãàë óñààð ìàø ñàéí
óãààæ çàéëàõ õýðýãòýé.
- ßíç á¿ðèéí õ¿÷èë,
ø¿ëòòýé õàðüöàõäàà
áýýëèé, í¿äíèé øèë,
õàìãààëàõ õóâöàñ õýðýãñýë
õýðýãëýõ

222

05_dermotology last last.indd 222

- Òóõàéí õ¿íèé ìýäðýãøëèéã èõýñãýõ,
õàðøèë òºð¿¿ëäýã ýì¿¿ä, ¿éëäâýðèéí
áîëîí àõóéí õèìèéí áîäèñóóä, õîîë
õ¿íñíèé ç¿éë¿¿äèéã õýðýãëýõã¿é
áàéõ, ò¿¿íýýñ çàéëñõèéõ õýðýãòýé.
- Õýðýâ ºâ÷òºíä ýìèéí ýì÷èëãýýã
õèéõäýý èëýðõèé ýìçýãø¿¿ëýõ
¿éë÷èëãýýòýé ýì¿¿ä (àíòèáèîòèêóóä,
ñóëüôàíèëàìèäûí áýëäìýë, ºâ÷èí
íàìäààõ, áàðáèòóðàòóóä)-èéã
õýðýãëýõýýð áîë ãèñòàìèíû ýñðýã
ýì¿¿ä áîëîí êàëüöèéí ïàíòîòåíàòûã
õàìò õýðýãëýýðýé.
- ¯éëäâýð áîëîí òóõàéí àæëûí
ãàçàðò íü õàðøëóóëàã÷ øóóä áà øóóä
áóñààð íºëººëæ ºâ÷èí ¿¿ñãýæ áàéãàà
áîë àæëààñ íü ÷ºëººëºõ õýðýãòýé.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:20 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

ÕÎÐÄËÎÃÎ ÕÀÐØËÛÍ ÄÅÐÌÀÒÈÒ
Îíîøëîãîî
1.Àñóóìæ
• Óäàìä ãýð á¿ëèéí àëü íýã ãèø¿¿í íü õàðøëûí ºâ÷òýé ýñýõ
• Õàðøëûí ºâ÷èíòýé ýñýõ (ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà, àòîïèéí
äåðìàòèò)
• Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí áîëîí áóñàä ýðõòíèé ýìãýãòýé ýñýõ
• Äàðààõü öî÷ðóóëóóäòàé õàðüöàæ, õýðýãëýñýí ýñýõèéã àñóóíà.
¯¿íä:
- Ýìèéí áîäèñ (àíòèáèîòèê, ñóëüôàíèëàìèäûí áýëäìýë¿¿ä,
íîâîêàéí, âèòàìèí Â1, Â6, Â12, ÐÐ, ïèðàçîëîíû á¿ëýã, áðîì, éîä,
áàðáèòóðàò, ºâ÷èí íàìäààõ ëàà, 캺ãºíöðèéí ýñðýã áýëäìýë¿¿ä)
- Õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í (íèìáýã, æ¿ðæ, óòñàí ìàõ, õèàì, ºíäºã,
ñàìàð, íººøèëæ äàðñàí íîãîî)
- ¯éëäâýðèéí áîäèñ (ìîëèáäåí, õðîì, êîáàëüò, íèêåëü, çýñ, ìºíãº)
- Ãýð àõóéí õèìèéí áîäèñ (óãààëãûí íóíòàã, ñàâàí, òîñ)
•. Áèå ìàõáîäèä ÿìàð çàìààð îðñíûã àñóóíà:
- Àìààð áóþó õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìààð
- Àìüñãàëûí çàìààð
- Òàðèàãààð ñóäàñ, áóë÷èí, àðüñàí äîð
- Àðüñààð øóóä
- Ñàëñòààð - ¿òðýý, øóëóóí ãýäýñ
•. Òóõàéí öî÷ðóóëûí ¿éë÷ëýëèéã çîãñîîõîä àðüñíû òóóðàëòóóä
øèìýãäýæ àëãà áîëæ, äàõèí õýðýãëýõýä ñýäðýë ºã÷ áàéãàà ýñýõèéã
àñóóí ëàâëàõ.

2. Ýìíýë ç¿é
Ýìíýë ç¿éí
õýëáýð¿¿ä

Áýõëýãäñýí
(ôèêñèðîâàííûé)

Òàðõìàë
(ðàñïðîñòðàí¸ííûé)

Áàéðëàë

Àðüñ àìíû õºíäèéí ñàëñò,
áýëýã ýðõòýíä ãîëäóó
áàéðëàíà.

Àðüñíû á¿õ ãàäàðãóóãààð
òàðõìàë, õàðàëäàà áàéðëàëòàé.
Ýíý õýëáýð èõ òîõèîëäîíî.
• Çàãàòíàõ
• ªâäºõ
• Õîðäëîãûí
øèíæ
(àì öàíãàõ, õàëóóðàõ,
îãèóëàõ, òîëãîé ºâäºõ,
òîëãîé ýðãýõ, ÷è÷ðýõ,
Ẻëæèõ, áèå ñóëðàõ,
øýýñíèé ãàðö áàãàñàõ)

Çîâèóð


ªâäºíº
Õîðñîíî

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 223

223

5/25/2005 3:53:20 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Øèíæ
òýìäã¿¿ä

Õîðäëîãî
õàðøëûí
äåðìàòèòèéí
¿åä
àðüñàí
äýýð
ÿíç
á¿ðèéí
òóóðàëòóóä
ãàðäàã
îíöëîãòîé.
Ñàëñò
á¿ðõ¿¿ë
ãýìòäýã.

224

05_dermotology last last.indd 224

2-5 ñì ãîë÷òîé, íýã áóþó
õýä õýäýí äóãóé, çóóâàí
õýëáýðèéí õóðö óëààí
-ÿãààí ºíãèéí, ãîëäîî
õºõºëá¿¿ òóÿàòàé òîëáîí
òóóðàëò ãàðíà. Öººíã¿é
òîõèîëäîëä ýíý òîëáîí
äýýð öýâð¿¿ òóóðäàã.
Óëàéëò, öýâð¿¿,
øàëáàðõàé, òàâ áàéíà.

Øàëòãààí, õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä
¿éë÷èëñíèé äàðàà ãýíýò îãöîì
ýñâýë õýäýí öàã, 2-3 õîíîã,
çàðèì ¿åä 10-20 õîíîãèéí äàðàà
àðüñàí äýýð öóñàðõàã, íºñººò
òîëáîíóóä, áýëöð¿¿, ã¿âäð¿¿,
цýâð¿¿íöýð¿¿ä, öýâð¿¿, èäýýò
öýâð¿¿íöýð¿¿ä òóóðíà.
Гîë òºëºâ
нýã òºðëèéí
ÿçãóóð ýä¿¿ä áóþó ýëåìåíò¿¿ä
ãàðäàã. Äýýðõ ýëåìåíò¿¿ä
õàâñàð÷ ãàðàõ íü õîâîð. Ñàëñò
á¿ðõ¿¿ë¿¿ä (àìíû õºíäèé,
í¿ä, áýëýã ýðõòýí, õîøíîãîíû
àìñàð) ãýìòýíý.
Ãóóæèëò, øèðøèëò ã¿âäð¿¿,
õóóðàéøèëò áàéíà.

Àðüñàí äýýð èëðýõ øèíæ òýìäýã:
1. Òîëáîò òóóðàëò (¿ðýâñëèéí áîëîí öóñàðõàã òîëáóóä,
ãóóæèëò) – “Ýðèòðîäåðìè”
2. ͺñººò (óëàéëò, òîðëîã ìàÿãèéí íºñººæèëò,
õàòèíãàðøèë) – “Õîðäëîãîò ìåëàíîäåðìè”
3. ÿâäð¿¿ò (öýãýí, äóñëàí, òóóçàí, õàâòãàé õýëáýðèéí
ã¿âäð¿¿)
4. Çàíãèëààò (çàíãèëààò óëàéëò) – Õóðö çàíãèëààò
óëàéëò
5. Öýâð¿¿íöýðò òóóðàëò – Òàðõìàë, çºâõºí àëãà,
óëàíä ãàð÷ áîëíî
6. Èäýýò öýâð¿¿íöýðò (áàòãà ìàÿãèéí) – Éîäîäåðì,
áðîìîäåðì
7. Öýâð¿¿ò – Ïåìôèãîиä òîêñèäåðìè, олон хэлбэрт
шүүдэст улайрал
8. Îëîí õýëáýðò ø¿¿äýñò óëàéðàë
9. Óëàéðàë (ýðèòðîäåðìèÿ)
10. Ñòèâåíñ-Äæîíñîíû õàì øèíæ
11. Õàðøëûí âàñêóëèòóóä
12. Àëãà, óëíû êåðàòîäåðìè
Ñàëò á¿ðõýâ÷èíä èëðýõ øèíæ òýìäýã:
• Амны хөндийн салстын үрэвсэл
• Нүдний салст улайж үрэвсэх
• Бэлэг эрхтний салстын үрэвсэл

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:21 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

3.
Øèíæèëãýý

Ýì÷èëãýý
Õîîë
Шалтгааны
эсрэг

1. Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý:
• Áàãà çýðýã öóñ áàãàäàëòûí øèíæ
• Ýðèòðîöèòûí òóíàõ õóðä ºíäºðñºíº
• Ýîçèíîôèëü ýñèéí òîî íýìýãäýíý
• Öàãààí öîãöñûí òîî îëøèðíî
Õ¿íä ¿åä : òðîìáîöèòèéí òîî öººðºõ, àãðàíóëîöèòîç,
2. Ñîðèë:
• Ñýäýýõ ñîðèë – Ñýæèãëýæ
áàéãàà ýìèéã
ýì÷èëãýýíèé õàìãèéí áàãà òóíãààð óóëãàõàä
äàõèëò ºã÷ áàéâàë ñîðèëûã ýåðýã ãýíý.
• Àðüñíû ñîðèë – Õàðøèë òºð¿¿ëýã÷èéã èëð¿¿ëíý
3. Äàðõëàë ñóäëàëûí øèíæèëãýýãýýíä: IgE èõñýõ

Í¿¿ðñ óñ, äàâñ áàãàòàé, àìàðõàí øèíãýõ õîîë ºãíº
ͺºøèëñºí áîëîí äàðøèëñàí õîîë ºãºõã¿é

Èõ õýìæýýíèé øèíãýí óóëãàõ. Õîíîãò 2ë-ýýñ
áàãàã¿é óóëãàõ
¯éë÷èëæ áóé öî÷ðóóë, íºëººëæ áóé øàëòãààíûã îëæ
çàéëóóëíà

1. Ерөнхий эмчилгээ
Ýìçýãøèë
áóóðóóëàõ
Ãèñòàìèíû
ýñðýã ýì¿¿ä
Âèòàìèí

Хаван
бууруулах
Õ¿íäýâòýð,
õ¿íä
õýëáýðèéí
¿åä:
•Çàãàòíàà
Намдаах,
òàéâøðóóëàõ
ýì¿¿ä
•Õî¸ðäîã÷
õàëäâàðààñ
ñýðãèéëýõ

À. Эмгэг жамын эмчилгээ:

Кàëüöèéí áýëäìýë 10%-ийн 10.0 ìë судсаар тарих

Òèîñóëüôàò íàòðè 25%-ийн 5-10.0 ìë ñóäñààð
òàðèõ. Ýíý 2 áýëäìýëèéã 1 ºäºð ºí溺ä ýýëæëýí
òàðèõ
Дèìåäðîë, õëîðôåíàìèí, çиðòеê, êåòîòèôåí, êëàðèòèí,
ñóïðàñòèíы аль нэгийг ºäºðò 2 óäàà уух эсвэл тарина.

Âèòàìèí Ñ 0.03 г ºäºðò 3 óäàà óóõ эсвэл 5%-ийн
àñêоðáèíû õ¿÷èë 2-4.0 ìë áóë÷èíä áà õóðààãóóð
ñóäñààð òàðèõ

Аскорутин 0,3 г ºдºрт 3 удаа уух
Á. Шинж тэмдгийн эмчилгээ:
Дèóðåòèí, ãèïîòèàçèä, ôóðîñåìèä ºã뺺ä 0.04 г
øàõìàëààð 2 óäàà óóõ, ýñâýë 2%-ийн 40 ìã 2-4.0 ìë –èéã
õóðààãóóð ñóäñààð òàðèõ
• Ïðåäíèçîëîíûã 30-60 ìã óóõ ýñâýë òàðèõ
• Нàòðè áðîì 2-3%-ийн 5-10-15.0 ìë ºäºðò 2-3
óäàà óóõ,
âàëîêîðäèí, âàëåðèàí 5-10-15 äóñëààð ºäºðò 2-3 óäàà
óóõ, áåëëеðãàìèí, äèàçåïàì 0.005 г, ôåíîáàðáèòàë
0.00025 г ºäºðò үäýýñ õîéø эсвэл îðîéäîî 1-2 óäàà óóõ
áà òàðüæ õýðýãëýíý. Õ¿¿õäýä íàñàíä íü òîõèðóóëàí
õýðýãëýíý.
Гåíòàìèöèí, ýðèòðîìèöèí, îêñàöèëëèí сорил тавьж
óóлгаõ áуюу áóë÷èíä òàðèõ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 225

225

5/25/2005 3:53:22 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

0.9%-ийн íàòðè õëîðèäèéí óóñìàë, гåìîäåç,
Ðèíãåðèéí
óóñìàë,
ðåîïîëèãëþêèí,
øèíý
õºë人ñºí ñèéâýí зэргийн аль нэгийг ºâ÷òºíèé íàñ,
æèíã õàðãàëçàí ñóäñààð òàðèíà
Ýíòåðñîðáåíòóóä (êàðáîëåí, ýíòåðîäåç, ïîëèôåïàí)ыг уулгах
Õîäîîä óãààõ, áóðãóé òàâèõ, òóóëãàõ. Эäãýýð
àæèëáàðóóäûã ìàø áîëãîîìæòîé õèéíý.
Ïëàçìàôåðåç, ãåìîñîðáци хийх


Õîðäëîãî
òàéëàõ



Àìüäðàëûí
÷óõàë
ýðõòíèé ¿éë
àæèëëàãààã
äýìæèõ

Нàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷èéí çààâðààð õýðýãëýíý

3. Хэсэг газрын эмчилгээ:
Ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäýãò òóëãóóðëàæ õèéíý
Улайралт,
хавантай үед: →

Íîéòîí ¿åä: →

ÿâäð¿¿òýé,
òàâøñàí ¿åä: →

Àì, õàìðûí
õºíäèéí
øàðõëààòàé ¿åä :

226

05_dermotology last last.indd 226

Цàéðûí èñýëòýé òîñ 3%- 5%, êðåì Óííà,
“Ñîëêîñåðèë”-ûí òîñ, 5%-ийн ñèíòîìèöèíû
ýìóëüñûã ºäºðò 2-3 óäàà ò¿ðõýõ

1-2%-ийн ìåòèëåí õºõèéí óñàí болон спиртийн
óóñìàë ò¿ðõýõ

Кîðòèêîñòåðîèäûí òîñîí ò¿ðõëýã (ñèíàôàëàí
0.025%, ñèíàëàð, ôëóöèíàëîí àöåòàò, äåðìàâåéò)
ºäºðò 2-3 óäàà ò¿ðõýíý

Ìàðãàíöòàé âàííä îðóóëàõ

Ýòàêðèäèí ëàêòàò 0.1%-ийн òîñ áà óóñìàë,
ïåðìàíãàíàò êàëèéí 1:1000 óóñìàë, амидопирины
1-2%-ийн уусмал, 1-2%-ийí ðåçîðöèí, áîðûí
õ¿÷ëèéí аль тохирохыг нь хэрэглэх.
Ýñâýë

Êîðòèêîñòåðîèäûí äààâàðòàé ø¿ðøèã÷ áóþó
“Îêñèêîðò” /150 ìë/ ºäºðò 2-3 óäàà ø¿ðøèæ
õýðýãëýíý

Èõ õýìæýýíèé ãîëîìòòîé ¿åä ÷èéãòýé õàòààã÷
áîîëò õèéíý

Öàéðûí èñëèéí 5%-ийн çóóðìàã ò¿ðõýíý

Кîðòèêîñòåðîèäûí êðåì, òîñ

Зººëð¿¿ëýõ òîñíóóä ò¿ðõýíэ

1-2%-ийн áîðûí õ¿÷ëèéí óóñìàë

Ïåðìàíãàíàò êàëèéí 1:10 000 óóñìàë, 2%-ийн
ñîä, òàíèíû óóñìàëûã àì, õàìðûí õºíäèéã
çàéëæ, öýâýðëýíý

Íîâîêàиíû 0.25-0.5%-ийн óóñìàëûã ºâ÷èí
íàìäààõ çîðèëãîîð õýðýãëýæ áîëíî

Ñîëêîñåðèëèéí ºòãºí òîñîí ò¿ðõëýãèéã àì,
õàìðûí õºíäèéí ãýìòýëòýé õýñýãò ò¿ðõýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:23 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Í¿äíèé ñàëñòûí
¿ðýâñëèéí ¿åä:

Áýëýã ýðõòíèé
ñàëñòûí
¿ðýâñëèéí ¿åä:


Äåêñàìåòàçîíû äóñààëãà 3 - 5 äóñëààð ºäºðò 3
óäàà
Ãèäðîêîðòèçîíû 0.5-1%-ийн òîñûã çîâõèíä
ºäºðò 1-3 óäàà õàâ÷óóëæ ò¿ðõýõ
0.1%-ийн ýòàêðèäèí ëàêòàòûí óóñìàë, ýñâýë
ø¿ðøèã÷¿¿äèéã (“Îêñèêîðò”) õýðýãëýíý ýñâýë
Ïåðìàíãàíàò êàëèéí 1:10 000 óóñìàë ýñâýë
2%-ийн ñîäûí óóñìàë õýðýãëýíý

6. ËÀÉÅËËÛÍ ÕÀÌ ØÈÍÆ (ÑÈÍÄÐÎÌ ËÀÉÅËËÀ)
Òîäîðõîéëîëò

Ýíý íü èõ õýìæýýíèé òàëáàéã õàìàðñàí, арьсны өнгөн
хөрсний ýñүүдийн õîîðîíäîõ øèíãýíий öåìåíòëýã÷
áîäèñ áàãàñ÷, ýñийн õîëáîîñóóä õàéëæ, àðüñ õºíäèéðºõ
õàì øèíæ þì.

Ýìíýë ç¿é

Үзүүлэлтүүд
Эмнэл зүйн
шинж тэмдэг
илрэх хугацаа

Ерөнхий шинж
тэмдэг

Арьсанд илрэх
хэсэг газрын
шинж
тэмдэг

Шинж тэмдгүүд
Òóõàéí ç¿éë ¿éë÷èëñíýýñ õîéø õýäýí öàãààñ ýõëýýä õýä
õîíîãèéí äàðàà øèíæ òýìäýã èëýðíý
ªâ÷òºí ãýíýò ìàø îãöîì õàëóóðàõ (39-400С) áà ºâ÷òºíèé
áèåèéí áàéäàë ýðñ ìóóäàæ áèåýð òîëáîò áà öýâð¿¿ò
òóóðàëò ãàðíà

Òóóðàëò íü õàìàð, àì, í¿ä, áýëýã ýðõòíèé ñàëñò
áîëîí õ¿ç¿¿, öàâü, ñóãàíû íóãàëààñààð ãàð÷ ò¿ðãýí
õóãàöààíä á¿õ áèåèéã õàìàðíà.

Óëàéëò ¿¿ññýíèé äàðàà óäàëã¿é ýïèäåðìèñ õîâõîð÷
ýõýëíý.

Àðüñàíä õ¿ðýõýä àðüñ ãóëãàæ ¿ð÷èéæ “Нîéòîí
äààâóóíû øèíæ” èëýðäýã.

Арьс аìàðõàí òàòàãäàæ, óëìààð òîì õýìæýýãýýð
õîâõîð÷ òàñàðäàã.

Áèåèéí áóñàä õýñãýýð òîì õýìæýýíèé òàëáàé
õàìàðñàí öýâð¿¿ ¿¿ñч, арьс нилэнх¿йдээ õàëóóí
óñàíä øàëçëàãäñàí ìýò болно. ¯¿íèéã “øàëçëàãäñàí
àðüñ “ -ны шинж тэмдэг ãýíý.

Àñáî-Õàíçåíû øèíæ илрэнэ: öýâð¿¿íèé ãîëä
äàðàõàä öýâð¿¿ òîìðîõ

Íèêîëüñêèéí 3 øèíæ илрэнэ:
1. Õàãàðñàí öýâð¿¿íèé õàëüñíààñ õóóëàõàä ýð¿¿ë àðüñ
ðóó õóóðàõ шинж
2. Õî¸ð öýâð¿¿íèé õîîðîíäîõ ýð¿¿ë àðüñûã öî÷ðîîõîä
шинээр öýâð¿¿ ¿¿ñýõ шинж
3. Öýâð¿¿ ãàðààã¿é ýð¿¿ë àðüñûã öî÷ðîîõîä øèíýýð
öýâð¿¿ ¿¿ñэх шинж
Õ¿íä ¿åä öóñ õóðàëò ¿¿ñ÷, öóñàðõàã øèíãýí àãóóëñàí
öýâð¿¿ ãàðíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 227

227

5/25/2005 3:53:24 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Арьсны
гэмтлийн
хэмжээ

Àðüñ áàðàã 90% õ¿ðòýë ãýìòýíý

Ñàëñò
á¿ðõýâ÷ийн
гэмтэл
Дотор эрхтний
гэмтэл




Амны хөндийн салст - уðóóë, завьж, хатуу, зөөлөн
тагнай, залгиур, ìºãººðñ áîëîí ãóóðñàí õîîëîéн
үрэвсэл
Áýëýã ýðõòíèé салстын үрэвсэл
Í¿äíèé ñàëñòûí ¿ðýâñýë
Ýëýã, óóøèã, Ẻðíèé äýýä áóë÷èðõàé, íîéð
áóë÷èðõàé, ç¿ðõíèé áóë÷èí, òàðõè íóãàñíû ¿éë
àæèëëàãàà àëäàãäàíà
Ç¿ðõ ñóäàñíû ¿éë àæèëëàãàà àëäàãäàíà

Øèíæèëãýý
Шинжилгээнүүд
Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý
Öóñíû áèîõèìè
Зүрхний цахилгаан
бичлэг
Õýò àâèàíû
øèíæèëãýý
Êîàãóëîãðàìì

Өөрчлөлт
Цус багадах, цусны улаан эсийн тунах хурд өндөрсөх,
цагаан эсийн тоо олшрох, лимфоцитийн тоо öººðºõ,
цусны урсах хурд удаашрах
Хучуур эдүүд, цагаан цогцос, улаан цогцос шээсэнд
илрэх, уураг гарах, шээсний хэмжээ багасах, хувийн
жин буурах эсвэл нэмэгдэх гэх мэт
Уургуудын бүлгүүдийн харьцаа өөрчлөгдөх
Бөөрний болон элэгний үйл ажиллагааны хямралын
шинжүүд илрэх
Зүрхний булчингийн үрэвслийн шинж илрэх
Дотор эрхтний талаас өөрчлөлтийн шинж илрэх

Цусны тромбоцитийн тоо ихсэх, багасах, маш хүнд
үед ñóäñàíä öóñ ò¿ãýýìëýýð á¿ëýãíýõ õàì øèíæийн
шинж илэрнэ
Íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷èéí çºâëºãººíèé äàãóó øèíæèëãýý хийх
шаардлагатай

228

05_dermotology last last.indd 228

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:24 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

ßëãàõ îíîøëîãîî
ßëãàõ ºâ÷í¿¿ä

Îíöëîã øèíæ òýìäýã

1.
Ýêñôîëèàòèâ
äåðìàòèò
2. Õîðдëîãî
õàðøëûí
äåðìàòèò







3. Ò¿ëýíõèéí
2-ð çýðýã



Àðüñ ÷èíýðñýí, òàðõìàë óëàéðàëòàé, èõ ãóóæèìòãàé
áàéíà
¯ñ, õóìñ óíàíà
Ìàø èõ çàãàòíàíà, õîðñîíî, èðâýãíýíý, áàäàéðíà
Çàãàòíàõ, ºâäºõ
Õîðäëîãûí øèíæ èëýðíý
Øàëòãààí, õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä ¿éë÷èëñíèé äàðàà ãýíýò
îãöîì ýñâýë õýäýí öàã, 2-3 õîíîã, çàðèì ¿åä 1020 õîíîãèéí äàðàà àðüñàí äýýð öóñàðõàã, íºñººò
òîëáîíóóä, áýëöð¿¿, ã¿âäð¿¿, öýâð¿¿íöýð¿¿ä,
öýâð¿¿, èäýýò öýâð¿¿íöýð¿¿ä гарна
Íýã òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä áóþó ýëåìåíò¿¿ä ãàðäàã
Ñàëñò á¿ðõ¿¿ë¿¿ä (àìíû õºíäèé, í¿ä, áýëýã ýðõòýí,
õîøíîãîíû àìñàð) ãýìòýíý
Óëàéæ õàâàãíàñàí ôîí äýýð öýâð¿¿ ãàðíà
Õîðñîíî, хàëóó îðãèíî, ºâäºíº
Àñóóìæèíä ºíäºð òåìïåðàòóðûí ¿éë÷ëýëýýð àðüñ
¿ðýâñýæ, ò¿ëýãäñýí ãýñýí ºã¿¿ëýëòýé

Íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷èéí çºâëºãºº
1.Ç¿ðõ ñóäàñ, äîòîð
2. ×èõ õàìàð õîîëîé
3. Í¿ä, ø¿ä
4. Ñýõýýí àìüäðóóëàõ, íîéðñóóëàã÷ ýì÷
5. Õîðäëîãûí ýì÷
Ýì÷èëãýý
Зарчим
Шалтгааны эсрэг
Баримтлах
нөхцөл, дэглэм

Эмчилгээ
Øàëòãààíûã àðèëãàõ – хэрэглэж байсан харшил
төрүүлэгч, цочроогч хүчин зүйлүүдийг зайлуулах


Ñýõýýí àìüäðóóëàõ òàñàãò ýì÷ëýõ
øààðäëàãàòàé
ªðºº àðèóí, äóëààí байх
ªâ÷òºíèé àñàðãàà, ñóâèëãààã îíöãîé
àíõààðàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 229

229

5/25/2005 3:53:25 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

1. Åðºíõèé ýì÷èëãýý
Êîðòèêîñòåðîèäûí
áýëäìýë¿¿äèéã
ºíäºð òóíãààð
ºâ÷òºíèé
áèåèéí åðºíõèé
áàéäàëä íü
çîõèöóóëæ
õýðýãëýíý
Ãèñòàìèíû ýñðýã
áýëäìýë
Ýìçýãøèë
áóóðóóëàõ
çîðèëãîîð
Òàéâøðóóëàõ
áýëäìýë

Õîðäëîãî
òàéëàõ
çîðèëãîîð

Àíòèïðîòåî
ëèòèê
Õàâàí õººõ
Витамин
Õàâàí õººõ

230

05_dermotology last last.indd 230

Ïðåäíèçîëîí 60-90-120 ìã-ààð õîíîãò
òàðèõ áà ºâ÷òºíèé áèåèéí áàéäàë, àðüñíû
òóóðàëòûí òàðõàëòààñ õàìààð÷ 160-180 ìã
õ¿ðãýæ áîëíî.

• Ëîðàòàäèí, êåòîòèôåí, ñóïðàñòèí çýðãèéí àëü
íýãèéã ñîíãîí õýðýâ ºâ÷òºí óóæ ÷àäàæ áóé áîë
óóëãàõ ýñâýë õóðààãóóð ñóäàñ, áóë÷èíä òàðüæ
õýðýãëýíý
• Êàëüöè õëîðèä, êàëüöè ãëþêîíàò 10%-ийн 10.0
ìë, òèîñóëüôàò íàòðè 25%-ийн 5-10.0 ìë-ûã ñóäñààð
тарих
• Áðîìäèãèäðîõëîðôåíèëáåíçîäèàçåïèí
0.0005 г,
• Äèàçåïàì 0.005 г, îêñàçåïàì 0.01 г,
íèòðàçåïàì 0.005 г ýäãýýðèéí àëü íýãèéã ºäºðò 1
óäàà îðîéä óóõ ýñâýë òàðèíà
• Ôåíîáàðáèòàë, âàëåðèàíû õàíä, íàòðè
áðîìèäèéí 2-3%-ийн óóñìàëыг ууж болно
• Áººð, ç¿ðõ, óóøãè çýðýã ýðõòíèé ¿éë àæèëëàãààã
íàðèéí õÿíàí õîíîãò 2 ë õ¿ðòýë øèíãýí судсаар
þ¿ëýõ. Үүнд:
Ãåìîäåç, 0.9%-ийн íàòðè õëîðèäèéí óóñìàë,
ðåîïîëèãëþêèí зэргийн аль тохирохыг 200-400 мл
дуслаар ñóäñààð тарих
• Ïëàçì 50-100-150 ìë-ýýð õèéõ
• Ãåìîñîðáöè, ïëàçìаôåðåç, ãåìîäèàëиç çýðãèéã
áèåèéí áàéäëààñ õàìààðàí õýðýãëýíý
• Кîíòðèêàë, δ аминокапроны хүчил тарих
• Лàçèêñ, ôóðîñåìèä - хóðààãóóð ñóäñàíä 0.6 ã–ààñ
õýòð¿¿ëýõã¿éãýýð тарих
• Âèòàìèí Ñ, Ð áóë÷èíä áîëîí õóðààãóóð ñóäñààð
òàðèõ
• Ãåïàðèí 100-200 ЕД/êã áîäîæ àðüñàí äîð ºäºð á¿ð
òàðèõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:26 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Шинж тэмдгийн
эмчилгээ

• Ç¿ðõ ñóäàñíû ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ (ç¿ðõ
ñóäàñíû ýì÷èéí çºâëºãººíèé äàãóó) àðãà õýìæýý
àâíà
• ªðãºí õ¿ðýýíèé ¿éë÷èëãýýòýé àíòèáèîòèêóóäûã
áóë÷èí áà õóðààãóóð ñóäñàíä òàðüæ õýðýãëýõ. Ãýõäýý
áîëãîîìжòîé õýðýãëýõ õýðýãòýé.

2. Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý:
Арьсны эрүүл
ахуй сахих

Àðüñíû
ãýìòýëòýé õýñýãò

Àìíû õºíäèé,
õàìðûã
öýâýðëýõ

Í¿äíèé
ñàëñòûí ¿ðýâñýë
(кîíúþíêòèâèò)-èéí ¿åä

Ãàäóóð ýì÷èëãýý õèéõèéí ºìíº ãîëîìòîí
äýýð áàéãàà èäýý, òàâ, öýâð¿¿, òàñàðñàí õàëüñ
çýðãèéã öýâýðëýíý
• Ìàðãàíöòàé âàííä îðóóëíà
• Íîéòîí õàòààõ áîîëòóóäûã õèéæ áîëîõ
áà õèéõäýý áîëãîîìæòîé õèéíý. Áîîëòûã “öàìö”,
“áýýëèé”, “ìàëãàé ” ìàÿãààð õèéíý.
• Õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ, ¿ðýâñëèéí ýñðýã,
òºëæ¿¿ëýõ çîðèëãîîð:
• ïåðìàíãàíàò êàëèéí 1:1000 óóñìàë

àíèëèíû усан áóäгууд: 1-2%-ийн
ìåòèëåí õºõèéí óñàí óóñìàëûã ò¿ðõýõ
• Ýòàêðèäèí ëàêòàò 0.1%-ийн òîñ ýñâýë öàéðûí
èñýëòýé òîñ 3%- 5% ýñâýë êðåì Óííà ýñâýë 5%-ийн
ñèíòîìèöèíû ýìóëüñ зэргийн аль тохирохыг ºäºðò
2-3 óäàà ò¿ðõýõ

Êîðòèêîñòåðîèäòîé àýðîçîëü áóþó
“Îêñèêîðò” (150ìë) ºäºðò 2-3 óäàà ø¿ðøèæ
õýðýãëýõ
• 1-2%-ийн áîðûí õ¿÷ëèéí óóñìàë
ýñâýë
• Пåðìàíãàíàò êàëèéí 1:10 000 óóñìàë
ýñâýë
• 2%-ийн ñîä, òàíèíû óóñìалуудын тохирохыг
хэрэглэх
• Íîâîêàиíû 0.25-0.5%-ийн óóñìàëûã ºâ÷èí
íàìäààõ çîðèëãîîð õýðýãëýæ áîëíî
• Ñîëêîñåðèëèéí ºòãºí òîñîí ò¿ðõëýãèéã
àìíû õºíäèéí ãýìòýëòýé õýñýãò ò¿ðõýõ
• Äåêñàìåòàçîíû äóñààëãà 3 - 5 äóñëààð ºäºðò
3 óäàà дусаах
ýñâýë
• Ãèäðîêîðòèçîíû 0.5-1%-ийн òîñûã çîâõèíä
ºäºðò 1 - 3 óäàà õàâ÷óóëæ ò¿ðõýõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 231

231

5/25/2005 3:53:26 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

7. НАМАРС (ÝÊÇÅÌÀ)

Òîäîðõîéëîëò
Àíãèëàë

Îíîøëîãîî
1.





232

05_dermotology last last.indd 232

Õàðøèë, ìýäðýë, õàëäâàðûí øàëòãààíòàé, àðõàã
ÿâöòàé, äàõèãäàõ øèíæ ÷àíàðòàé àðüñíû ¿ðýâñýëò
ºâ÷èí þì.
I. Ýìíýë ç¿éãýýð:
1. Æèíõýíý ýêçåì
• Äèñãèäðîç õýëáýðèéí
• Ïðóðèãî áóþó ìààãóó ìàÿãèéí
2. Íÿíãèéí ýêçåì
• Ïàðàòðàâìàòè÷åñêàÿ – øàðõíû îð÷èì, ýðãýí
òîéðîíä
• Âàðèêîçíàÿ - Ñóäàñ ºðãºññºíèé óëìààñ
II. ßâöààð:
• Õóðö
• Õóðöàâòàð
• Àðõàã
III. ßçãóóð ýä¿¿äèéí ¿å øàòààð:
1. ªãñºõ øàò áóþó ñýäðýëòèéí ¿å:
à. Óëàéðëûí ¿å
á. ÿâð¿¿ò ¿å
â. Öýâð¿¿ò ¿å
ã. Ø¿¿ðëèéí ¿å áóþó íîéòîí ¿å
2. Óðóóäàõ øàò áóþó íàìæèõ ýäãýðýëòèéí ¿å:
ä. Òàâ ñóóõ ¿å
å. Ãóóæèëòûí ¿å
¸. Эäãýðýëòèéí ¿å
Àñóóìæ
Óäàìøëûí óðüäàë áàéäàë, ãýð á¿ëèéí àëü íýã ãèø¿¿í
õàðøëûí ÿìàð íýã àñóóìæòàé áàéõ
Ýõ æèðýìñýí ¿åäýý õîðäëîãîòîé áàéñàí ýñýõ, ºâ÷èëñºí
ºâ÷èí, õýðýãëýæ áàéñàí ýì¿¿ä, õîîëîëò, õóâöàñëàëò
Íàñ, ãýð îðíû îð÷èí íºõöºë – õóóðàéøèëòàé, òîîñ øîðîî
èõòýé ýñýõ, õàòóó øèð¿¿í äààâóóãààð õèéñýí õóâöàñ, öàãààí
õýðýãëýë, ¿ñëýã, íèéëýã, ºäºí äýðí¿¿äòýé ýñýõ
Òºâ ìýäðýëèéí ñèñòåìèéí ººð÷ëºëò – íîéð, õýò à÷ààëàëòàé
àæèëëàäàã ýñýõ, àéõ, ò¿ãøèõ, ñýòãýë ñàíààíû òààã¿é áàéäàë
Äîòîîä ø¿¿ðëèéí áóë÷èðõàéí – áîäèñûí ñîëèëöîîíû
ººð÷ëºëò – õýò òàðãàëàëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:27 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õàëäâàð õàðøëûí õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä – ñòàôèëîêîêê,
ñòðåïòîêîêê, 캺ãºíöðèéí õàëäâàð, ýìèéí áýëäìýë, àõóéí
õàðøèë òºð¿¿ëýã÷¿¿ä, õàðøèë òºð¿¿ëýõ¿éö õîîë õ¿íñíèé
ç¿éë áàéãàà ýñýõ
• Äàðõëàë äóòмàгшил áàéãàà ýñýõ
• Õîîë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîíû ýìãýã, ôåðìåíòèéí
äóòàãäàë, ýëýã, öºñ, íîéð áóë÷èðõàé, õîäîîä, ãýäýñíèé
ºâ÷í¿¿ä (øèìýã÷ýýð ¿¿ñãýãääýã õîäîîä, ãýäýñíèé ºâ÷í¿¿ä
òóõàéëáàë öàãààí õîðõîéòîõ, òóóçàí õîðõîéòîõ) ãýõ ìýò
áàéãàà ýñýõèéã àñóóíà
• Õîîëëолòûí áàéäàë: Õºõºº õýäýí öàãààð õºõäºã, ÿìàð
íýìýëò õîîë èääýã,
• Öàã àãààðûí õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä - ªâëèéí öàãò ºâ÷èí äàõèëò
ºãäºã ýñýõ
• Ãýðèéí òýæýýâýð àìüòàíòàé ýñýõ
• ßìàð çîâèóðтàé áàéãàà ýñýõ
2. Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã
• Çîâèóð: Õ¿÷òýé çàãàòíàíà, õîðñîíî, òàòàëäàíà, õàëóó
îðãèíî, íîéòîãíîíî.
• Ýìíýë ç¿éí øèíæèéí èëðýëèéã Ãåðìàíû ýðäýìòýí Êðåéáàõûí
ãóðâàëæèíãààð òàéëáàðëàäàã. Ýíý íü 2 øàòààð 7 ¿å äàìæèí
ÿâàãäàíà.
I. ªãñºõ øàò:
1. Óëàéíà
2. ÿâäð¿¿
3. Öýâð¿¿
4. Íîéòîí (Öýâð¿¿í¿¿ä õàãàð÷ îëîí øàëáàðõàé ¿¿ñãýäýã áà
øàëáàðõàéíààñ èõýýõýí øèíãýí ãàð÷ íîéòîí áîëãîäîã
áàéíà. ¯¿íèéã “Îðãèë ¿å áóþó õóäãèéí øèíæ” ãýíý).
II. Óðóóäàõ øàò:
5. Òàâøèõ
6. Ãóóæèõ
7. Ýäãýðýõ
Ýäãýýð 7 ¿å øàòûã àëãàñàõã¿é äàìæèæ ÿâàãäâàë “õóðö ýêçåì” ãýíý.
Îðîéí õýñýãòýý õ¿ðýõã¿é ÿâàãäàæ áàéâàë “õóðöàâòàð ýêçåì” ãýíý. Äîëîîí
øèíæýýñ ãàäíà àðüñ õóóðàéøèæ, çóçààð÷ øèðøèë ¿¿ñãýõèéí çýðýãöýý æèæèã
æèæèã öóóðàëòóóä ¿¿ñãýæ áàéâàë “àðõàã ýêçåì” ãýíý.
Æèíõýíý ýêçåì: Ýêçåìèéí äîëîîí ¿å øàò òîä èëýðíý. Òóóðàëòóóä
íü àëãà, óëíààñ áóñàä ãàçðóóäààð ãàðíà. Ø¿¿ñ, óñ èõòýé, õàâàíòàé áàéíà.
Õèë õÿçãààð íü òîäîðõîé áóñ. Ìàø õ¿÷òýé çàãàòíàíà, õîðñîíî òàòàëäàíà,
íîéòîí îðãèíî ãýñýí çîâèóðòàé. Òóóðàëò èõýâ÷ëýí õàðàëäàà áàéðëàëòàé
áàéíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 233

233

5/25/2005 3:53:27 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Äèñãèäðîçûí ýêçåì: Ýíý ¿åä àëãà, óëàíä áîëîí õóðóóíû õàæóó
òàëûí àðüñàíä áàãà çýðýã óëàéñàí ñóóðèí äýýð æèæèã õýìæýýòýé öýâð¿¿íöýð
áîëîí öýâð¿¿í¿¿ä òóóðäàã. Öýâð¿¿íöýð¿¿ä õàãàð÷ øàðõëàà ¿¿ñ÷ èéëäñýðõýã
áîëîí èäýýò òàâààð õó÷èãääàã. Õîâîð òîõèîëäîëä òîì îëîí òàñàëãààòàé
öýâð¿¿í¿¿ä òóóðäàã. Öààøäàà òîõèðîõã¿é ýì÷èëãýý õèéõ, õî¸ðäîã÷ õàëäâàð,
ãýìòýë àâàõ çýðãýýñ áîëæ öýâð¿¿íöýð¿¿ä ãàðûí ñàðâóóíû àð õýñýã, õºëèéí
ºëìèéä òàðõàæ òóóð÷ áîëíî.
¯íäñýí çîâèóð íü çàãàòíàà áà õóðóóíóóä áîëîí ñàðâóó,
õºëèéí òàâõàé õàâàãíàí ÷èíýð÷, àòãàõ, ÿâàõ çýðýãò
õºíä¿¿ðëýäýã.
Ìààãóó ìàÿãèéí ýêçåì: 3 íàñíààñ äýýø íàñàíä õ¿¿õäýä
èõýâ÷ëýí òîõèîëäîíî. Õî¸ð ãàðûí àð òàë, õî¸ð ãóÿíû
õàæóó, àð òàë, íóðóó, ãýäýñíèé õàæóó òàëààð æèæãýâòýð
âàíäóé, áóóðöàãíû õýëáýðòýé íиëýýä õàòóó òîãòîöòîé, áîð
õ¿ðýí ºíãèéí, òàðõìàë, ñàëàíãè ã¿âäð¿¿нүүä ãàðäàã.
Íÿíãèéí ýêçåì: Õàëäâàð, õàðøëûí øàëòãààíòàé áà
ýêçåìèéí
äîëîîí ¿å øàò òîäîðõîé èëýðíý. ̺÷人ð
áàéðëàíà. Òîäîðõîé õèë õÿçãààð á¿õèé ãîëîìò ¿¿ñãýíý.
Ãîëîìòîíä ã¿âäð¿¿, öýâð¿¿, èäýýò öýâð¿¿òýé, áîõèð òàâààð õó÷èãäñàí áàéíà.
Çîâèóð íü çàãàòíàíà, õîðñîíî, òàòàëäàíà, ºâäºíº, õàëóóð÷ áîëíî.
Õàæèðàñò ýêçåì:
Øàëòãààí òîäîðõîéã¿é. Çàãàòíàíà, õóóðàéøèíà,
òàòàëäàíà ãýñýí çîâèóðòàé. Õóðöàâòàð ÿâöòàé ó÷èð
ýêçåìèéí íîéòîí ¿å áàéäàãã¿é. Òîëãîéí ¿ñòýé õýñýã, í¿¿ð,
÷èõíèé àð òàë, äàëíû õîîðîíä ãàðíà. ÿâäð¿¿, öýâð¿¿ò
òóóðàëòóóäòàé, øàðãàë òîñîðõîã õàéðñ, òàâààð õó÷èãäñàí
áàéíà. Òîëãîéí ¿ñòýé õýñýãò ¿åëñýí èõ õýìæýýíèé õàéðñ,
òàâòàé áàéõ áà ¿ñ ãÿëàëçñàí, áàãö ìàÿãààð õîîðîíäîî
íààëäñàí áàéíà.
Ìýðãýæëèéí ýêçåì:
Àæèë ìýðãýæèëòýé óÿëäàæ ãàðäàã. Èõ òºëºâ
ãàðààð áàéðëàíà. Àæëàà õèéæ áàéãàà ¿åä ñýäýð÷,
áóñàä ¿åä íàìæìàë áàéäàëä îðäîã. Ýêçåìèéí
äîëîîí ¿å øàò á¿ãä òîä èëýðíý. Ãýâ÷ öààøäàà
àðõàãøèí àðüñ çóçààð÷ õóóðàéøèí øèðøèë
¿¿ñãýæ, õàãàðàõ õàíäëàãàòàé áîëíî.

234

05_dermotology last last.indd 234

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:28 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Íàðíû ýêçåì:
Íàðàíä õýò ìýäðýãæñýíòýé õîëáîîòîé ¿¿ñíý. Áèåèéí èë õýñýã ÿëàíãóÿà,
í¿¿ðíèé òîâãîð õýñã¿¿äýýð ãàðíà. Ýêçåìèéí äîëîîí ¿å øàò òîä èëýðíý.
Ñýäðýõ òóñìàà íºñººæèëò íü íýìýãääýã, óëèðëûí øèíæ ÷àíàðòàé (õàâàð,
çóí) ºâ÷èí.
Õ¿¿õäèéí ýêçåì:
Õ¿¿õäèéí òºðºëõèéí äàðõëàëûí óðâàëæ ÷àíàð
ººð÷ëºãäñºíèé óëìààñ ¿¿ñýõ ø¿¿äýñò ýìçýãøëèéí
(ýêññóäàòèâíûé äèàòåç) ñóóðèí äýýð ¿¿ñäýã. Õ¿¿õäýä
èõýâ÷ëýí:
- õàæèðàñò ýêçåì
- æèíõýíý ýêçåì
-

Ìýäðýëèéí
òîãòîë-öîîíû
áàéäàë

Áèå ìàõáîäèéí
îíöëîã

Çîâèóð

Íàñíû
îíöëîã

Үзүүлэлтүүд

мààãóó ìàÿãèéí ýêçåì òîõèîëäîíî.

Õ¿¿õäèéí ýêçåìèéí îíöëîã, ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäã¿¿ä
Æèíõýíý ýêçåì
Õàæèðàñò ýêçåì
Ìààãóó ìàÿãèéí
ýêçåì
2-6 ñàðòàé õºõ¿¿ë
Õ¿¿õäèéí 2 - 3
3 íàñíààñ õîéø
¿åä èëýðäýã
äîëîî õîíîãòîéä
òîõèîëäîíî
ýõëýíý
Загатнана, арьс
Òàéâàí áèø
Ìàø õ¿÷òýé
óéëàìòãàé
хуурайшиж
çàãàòíàíà.
öî÷èðîìòãîé,
хайрстана.
Íîéð ìóó,
õºõºí人 äóðã¿é
Íîéð
ìóó,
òàéâàí
òàéâàí áóñ
áîëîõ, ãýäýñ ä¿¿ðýõ,
áóñ
õýâëèéãýýð ºâäºõ,
ã¿éëãýõ çýðýã
øèíæ¿¿ä èëýðíý
Òýæýýëèéí
Биеийн
дóòàãäàëòàé,
эсэргүүцэл
Ìàðèà èõòýé
òóðààëòàé,
àðüñ
суëарсан,
õ¿¿õä¿¿ä èë¿¿òýé
íü õóóðàéøñàí
тэжээлийн
ºðòºìòãèé áàéäàã
õ¿¿õä¿¿ä
дутагдалтай
ºðòºìòãèé áàéäàã.
хүүхдэд элбэг
тохиолдоно
Õºõ¿¿ë áàãà íàñíû
Õ¿¿õýä
õ¿¿õýä òàéâàí áóñ,
Õ¿¿õýä óóðëàìòãàé óóðëàìòãàé
óéëàãíàíà. ªñâºð
óöààðëàíãóé, íîéð óöààðëàíãóé,
íàñíû õ¿¿õäýä
ìóó, òàéâàí áóñ
íîéð ìóó, òàéâàí
íîéðã¿éòýõ,
áóñ, çºð¿¿ä
íåâðîçûí øèíæ¿¿ä
çàíòàé áîëäîã.
èëýðäýã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 235

235

5/25/2005 3:53:29 PM

Òóóðàëò-ûí
áàéðëàë

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Í¿¿ð, ÿëàíãóÿà
õàöàð, äóõ, øàíàà,
õ¿ç¿¿, ÷èõ, õóéõ
áîëîí ºãçºã, èõ áèå,
ìº÷人ð
3.

Òóóðàëòóóä íü
õóéõ, äóõ, õàöàð,
÷èõíèé äýëáýý,
õ¿ç¿¿ áîëîí èõ áèå,
ìº÷人ð

Õî¸ð ãàðûí àð
òàë, õî¸ð ãóÿíû
õàæóó, àð òàë,
íóðóó, ãýäýñíèé
õàæóó òàëààð

Øèíæèëãýý

Øèíæèëãýýí¿¿ä
1. Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý
2. Øýýñíèé åðºíõèé
øèíæèëãýý
3. Áàêòåðèîëîã
øèíæèëãýý
4. Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý
5.Øèìýã÷
õîðõîéíóóäûã
èëð¿¿ëýõ øèíæèëãýý

Øèíæèëãýýíèé ººð÷ëºëò¿¿ä
Ýîçèíîôèëü ýñèéí òîî èõñýõ

6. Õýò àâèàí
øèíæèëãýý

Äîòîð ýðõòíèé á¿òöèéí ººð÷ëºëò¿¿ä èëðýõ

Òóõàéí ºâ÷íèé ¿åä èëðýõ øèíæ òýìäãèéí
ººð÷ëºëò¿¿ä
Ýìãýã òºð¿¿ëýã÷ êîêê, õºõ èäýýò ñàâõàíöàð
èëðýõ
Öóñàí äàõü áèëèðóáèí, ñàõàð òîäîðõîéëîõ
Øèìýã÷ õîðõîéíóóä èëýð÷ áîëíî.
Èëðýõã¿é áàéæ áîëíî.

ßëãàõ îíîøëîãîî
Намарсын
õýëáýð¿¿ä

¹

1

Íÿíãèéí
намарс

ßëãàõ
ºâ÷í¿¿ä

Õàâüòàë
õàðøëûí
äåðìàòèò

Îíöëîã øèíæ¿¿ä




Ñòðåï
òîäåðìè

236

05_dermotology last last.indd 236

Õàðøëûí ñóóðèí äýýð ¿¿ñäýã
Ãîëîìò íü òýëýõ õàíäëàãàòàé
óäààí ÿâöòàé áàéäàã
Òóõàéí õýñýã ãàçàðò îëîí
òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä ãàðíà.
Óëàéæ õàâàãíàñàí ñóóðèí äýýð
ã¿âäð¿¿, öýâð¿¿ ãàð÷ ààæèìäàà
õàãàð÷ íîéòîí ¿å ÿâàãäàæ,
íèìãýí òàâààð õó÷èãäàíà.
Ààæèìäàà ãóóæèæ óíàíà.
Хурц үрэвсэл явагдаж үсэрхийлэх
хандлагатай идээт цэврүүнүүд
гарíà
Øар ногоон бохир таваар
хучигдàíà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:29 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä




2

Æèíõýíý
ýêçåì

Àòîïèê
äåðìàòèò






Ìààæóóð
áóþó
ìààãóó




3

4

Õàæèðàñò
намарс

Íàðíû
ýêçåì

Õàéðñò
¿ëä

Óëààí
÷îíîí ÿð

Àíõíû ÿçãóóð ýä íü ñààðàëäóó
ã¿âäð¿¿нүүд байна
Ãýìòñýí àðüñ õýò íºñººæäºã
Àðüñ õàòóóð÷, áàãà çýðýã ÿëòñàí
ãóóæèëò àæèãëàãäàíà
Ñóãà, öàâü, òàõèìûí
íóãàëààñóóäàä íýâ÷äýñèéí
øóãàìàí õàãàðõàéíóóä ¿¿ñäýã
Öàãààí äåðìîãðàôèçì
Ïèëîìîòîðíûé ðåôëåêñ èëýðíý
Àðüñíû ¿ðýâñýë, ãóóðñàí
õîîëîéí áàãòðàà, õàðøëûí
íàðìàéòàñ, í¿äíèé ñàëñòûí
¿ðýâñýë, óðóóëûí óëààíû
¿ðýâñýë
Õ¿÷òýé çàãàòíàà
Íîéðã¿éäýë, ñýòãýë ñàíààíû
òàâã¿é áàéäàë, “ãàçðûí çóðãàí”
õýë
Óëàéëò, ãóóæèëò, ã¿âäð¿¿ò
öýâð¿¿íöýð, áýëöð¿¿ò òîëáîí
òóóðàëòóóä, èéëäýñëýã òàâ,
ìààæäàñ, øàëáàðõàé.
Ñóäñàí òîëáîòîé æèæèãõýí
áýëöð¿¿í¿¿ä
Òóíãàëãèéí çàíãèëàà òîìîðíî
̺÷äèéí òýíèéëãýã÷ ãàäàðãóóä
áàéðëàíà
Óëíû áà õýâëèéí ðåôëåêñ (-)



“Õàéðñò ¿ëäèéí ãóðâàë øèíæ”
“Êåáíåðèéí øèíæ” èëýðíý
̺íãºëºã öàãààí õàéðñààð õó÷èãäñàí
ã¿âäð¿¿нүүä õàðàëäàà áàéðëàëòàé,
ìº÷äèéí ãàäíà òàë, òîëãîéí ¿ñòýé
õýñýã, ¿åí¿¿äýä òóóðíà




“Эрвээхэйн” шинж
Áåíüå-Ìåùåðñêийн шинж
“Өргөсний” шинж
Õýò íºñººæèëò, ñóäàñ ºðãºñºõ,
íýâ÷äýñ
“Õà÷àòóðÿíû øèíæ” илэрнэ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 237

237

5/25/2005 3:53:30 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ãýðëèéí
öýöýã

Нàðàíä óäààí õóãàöààãààð áàéñíû
äàðàà өâ÷èí èëýðäýã
Òóóðàëò øàð áóäààíààñ õ¿íèé
õóìñíû ÿëòàñíû ÷èíýý öàéâàð
ÿãààí ºíãèéí ¿ðýâñýëòýé òîëáî
ãàðäàã
Èéëäýñëýã øèíãýí àãóóëñàí
(çàðèìäàà èäýýò, öóñàðõàã) öýâð¿¿,
öýâð¿¿íöð¿¿ä ãîë ÿçãóóð ýä þì.
Õýìæýý íü õóìñíû õýìæýýòýé àäèë
áà òóíãàëàã, èäýýðõýã, öóñàðõàã
øèíãýíòýé, õàòóó áàéäàã.
Öýâð¿¿íèé ãîë íü õîíõîéñîí
öàãààí öýöýã áà âàêöèíû èäýýò
öýâð¿¿òýé àäèë áàéäàã.
10-20 õîíîãèéí äàðàà òàâ õîâõîð÷
ã¿í áèø, òîì биш õýìæýýíèé
øàðõëàà ¿¿ñäýã. Øàðõëàà ýäãýð÷
àíиñíû äàðàà ñîðâè ¿ëääýã.



5

Äèñãèäðîçûí
намарс

Óëíû
ýïèäåðìîôèòè




6

Ìýðãýæëèéí
намарс

Õàâüòàë
õàðøëûí
äåðìàòèò

̺ºãºíöºð èëýðíý
Àðüñ ãóóæèìòãàé, çàãàòíàà èõ
áàéäàãã¿é
Намарсын øèíæ (-)
Оëîí òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä
(óëàéëò, ã¿âäð¿¿, öýâð¿¿íöýð,
öýâð¿¿, øàëáàðõàé, õàéðñ) ãàðíà
Ýõíèé ¿åä öî÷ðóóë ¿éë÷èëñýí òýð
õýñýãò ¿ðýâñýë ÿâàãäàíà. Õàðøèë
òºð¿¿ëýã÷èéí ¿éë÷ëýë àðèëñаíû
äàðàà àëãà áîëíî.
Õàðøèë òºð¿¿ëýã÷ äàõèí
¿éë÷èëñíèé äàðàà äàõèëò ºãäºã.

Ýì÷èëãýý
Íàìàðñ өвчний ¿åä õèéõ ýì÷èëãýýíèé åðºíõèé çàð÷èì
Ýì÷èëãýý öîãö, îëîí òºðëèéí áàéõ øààðäëàãàòàé. ¯¿íä:
1. Õàðøèë áàãàòàé õîîë ºãºõ
2. Ìýäðýëèéí õÿìðàëûã àðèëãàõ
3. Õàëäâàðûí àðõàã ãîëîìòûã ýð¿¿ëæ¿¿ëýõ
4. Ýìçýãøèë áóóðóóëàõ
5. Õîðäëîãî òàéëàõ
6. ¯ðýâñëèéí ýñðýã
7. Äàðõëàë çàñàë, âèòàìèí
8. Ôåðìåíòèéí áýëäìýë
9. Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý çýðãèéã ºâ÷íèé ¿å øàò, õ¿íä, õºíãºí,
õóðö, àðõàã, òóóðàëòûí òàðõàëò, õ¿íäðýë, òóõàéí ºâ÷òºíèé áèå
ìàõáîäèéí îíöëîãîîñ õàìààð÷ õóâü õ¿íä òîõèðóóëàí õийíý.

238

05_dermotology last last.indd 238

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:30 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õîîë ýì÷èëãýý: Øèðýý ¹8
Ñàíàìæ: Øîêîëàä, öèòðóñûí òºðëèéí æèìñí¿¿ä (ýôèðèéí ìàñëî
èõ àãóóëàãääàã), óëààí ëîîëü, ºíäºã, êîôå, çºãèéí áàë, ÷èõýð, àìò îðóóëàã÷
çýðãèéã õîðèãëîíî. Äàâñëàã, äàðøèëñàí õîîëîîñ àëü áîëîõ òàòãàëçàíà.

1. Ìýäðýëèéí
õÿìðàëûã
àðèëãàõ

À. Åðºíõèé ýì÷èëãýý:
Àæèë, ìýðãýæèë áîëîí õóâü õ¿íèé îíöëîã, ýìíýëç¿éí
¿å øàòûã õàðãàëçàí òàéâøðóóëàõ ýìèéã çºâ ñîíãîõ
õýðýãòýé. ¯¿íä: Ýëåíèóì, àíäàêñèí, òðèîêñàçèí,
ñåäóêñåí, âàëåðèàí, àìèòðèïòèëèí, àìèíàçèíûã õóâü
õ¿íä òóíã òîõèðóóëàí óóõ áóþó òàðèõ.
1.
2.
-

3. Ãèñòàìèíû ýñðýã áýëäìýë¿¿äèéã

2. Ýìçýãøèë
áóóðóóëàõ
áóþó ñóäàñíû
íýâ÷èìõèé
÷àíàðûã
áàãàñãàõ

-

Ховс эмчилгээ (¿ãýýð èòã¿¿ëýõ ýì÷èëãýý)
(Ãèïíîñóããåñòèâíàÿ òåðàïèÿ), ýëåêòðîñîí –
öàõèëãààí àïïàðàòààð óíòóóëàõ.
Êàëüöè ãëþêîíàò øàõìàëààð 0.25-0.5 ã óóõ áóþó
5%-10%-ийн óóñìàëûã öàéíû õàëáàãààð ºäºðò 3
óäàà óóõ,
Êàëüöè õëîðèäûí 10%--ийí óóñìàëûã õ¿¿õäýä
íàñàíä íü 0,1 ìë-ýýð áîäîæ, òîì õ¿íä 10 ìë-ûã
ñóäñàíä õèéõ,
Òèîñóëüôàò íàòðèéí 25%-ийн óóñìàëûã òîì õ¿íä 510 ìë-ýýð ñóäñàíä, õ¿¿õäýä 3-5 ìë-ýýð ñóäñàíä òàðèõ
áà 7-10 õîíîã ýì÷èëãýýã ¿ðãýëæë¿¿ëíý.
25%-ийн ìàãíè ñóëüôàòûí óóñìàëûã 4-10 ìë-ýýð
áóë÷èíä ã¿í, 10-15 óäàà 0.25%-1%-èéí íîâîêàиíû
óóñìàëòàé òàðüæ õýðýãëýíý.

Ýìèéí íýð

1 íàñ
1-3 íàñ
õ¿ðòýë
Äèìåäðîë
0.005 ã 0.010.02
Ñóïðàñòèí 0.015 ã 0.03
Ïèïîëüôåí 0.005 ã 0.03
Äèàçîëèí

0.015 ã

0.03

Äèïðàçèí
Òàâåãèë

0.005 ã
0.015 ã

0.01
0.03

3-8 íàñ 8-14
íàñ
0.002- 0.030.003
0.05
0.05
01
0.05
0.10.25
0.05
0.050.1
0.02
0.025
0.05
0.10.25

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 239

Çààâàð
Õîîëíû
äàðàà

ªäºðò 2
óäàà
10-14
õîíîã

239

5/25/2005 3:53:30 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Êëàðèäèòèí 10 ìã áóþó 1 шахмалаар ºäºðò 1
óäàа, 1-2 ñàð óóíà.
12-îîñ äýýø íàñòàé õ¿¿õäýä 25-50 ìã-ààð ºäºðò 1050 ìã-ààð áóë÷èíä òàðèíà.
• Í2 – ðåöåïòîðûã õîðèãëîã÷ öèìåòèäèí, зàäèòåí, ïåðèòîë óóõ.
Çàäèòåí – òîì õ¿íä 0.001 г 2 óäàà,
6 ñàðààñ 3 íàñòàé õ¿¿õäýä 0.5 ìãààð ºäºðò 2 óäàà óóëãàíà.
12. Àóòîñåðîòåðàïèÿ
3. Ãàììàãëîáóëèí, òàêòèâèí, òèìàëèí, òèìîäåïðåññèíû
àëü íýãèéã õýðýãëýíý.
• Òèìàëèí 10 ìã ºäºðò 1 óäàà áóë÷èíä тарих
• Òàêòèâèí 1 ìë àðüñàí äîð ºäºðò 1 óäàà ºí溺ä
òàðèõ, ¹ 5-10 удаа
• Òèìîäåïðåññèí 1 ìë áóë÷èíä òàðèõ
• Ëåâаìèçîë, ìåòèëóðàöèë, òèìîçèí, äåêàðèñ,
ïåнòîêñèëèéã уулгахдаа öóñíû øèíæèëãýýíèé
õÿíàëòòàéãààð õýðýãëýíý
¯¿ñãýã÷èéí àíòèáèîòèê ìýäðýã ÷àíàðûã òîäîðõîéëñíû
¿íäñýí äýýð òîõèðñîí àíòèáèîòèê, ñóëüôàíèëàìèäûí
áýëäìýë¿¿äèéã óóõ áóþó òàðèх

4. Äàðõëàë
çàñàë
эмчилгээ

5.Õî¸ðäîã÷
õàëäâàðààð
õ¿íäýðñýí ¿åä
6. Âèòàìèí
áóþó àìèí
äýì ýì÷èëãýý
7. ¯ðýâñëèéí
ýñðýã
8. Ôåðìåíòèéí
áýëäìýë¿¿ä
9. Хîðäëîãî
òàéëàõ

10. Õàâàí
õººõ
çîðèëãîîð:

240

05_dermotology last last.indd 240

Âèòàìèí Â1, Â2, Â6, Â12, âèòàìèí Ñ, À, Å, íèêîòèíû
õ¿÷ëèéã ºäºðò 2-3 óäàà óóëãàíà
Êîðòèêîñòåðîèäóóäûã øààðäëàãàòàé ãýæ ¿çâýë ºâ÷íèé
ýìíýëç¿é áîëîí ýäãýðýëòèéí áàéäàëä íü óÿëäóóëæ
õýðýãëýíý.¯¿íä: Ïðåäíèçîëîí 60-80 ìã-ð óóæ ýõëýõ áà
ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿íãýýñ õàìààð÷ òóíã áàãàñãàíà.
Ïàíêðåàòèí, ìåçèìôîðòе, ôåñòàëèéã ºäºðò 2-3 óäàà óóõ

Ãåìîäåç, íàòðè õëîðèäèéí 0,9%-èéí óóñìàë 200400 ìë äóñëààð ñóäñààð òàðèíà. Õîäîîä ãýäýñ, öºñ
óãààõ, öýâýðëýõ áóðãóé òàâèõ.

Èäýâõæ¿¿ëñýí í¿¿ðñ, ïîëèôåïàí, ýíòåðîäåç ºäºðò
1-50 ã õ¿ðòýë óóõ. Ýíòåðîäåç 5 ã ºäºðò 1-2 óäàà, 3-5
õîíîã óóëãàõ.
Фóðîñåìèä 0.04 ã-ààð ºäºðò 1-2 óäàà óóõ áóþó òàðèõ,
ãèïîòèàçèä 25-50 ìã-ààð ºäºðò 1-2 óäàà, 2-3 õîíîã
óóëãàíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:31 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õ¿íä,
òàðõìàë ¿åä

Õ¿íä ¿åä

Õóðö ¿åä

Õóðöàâòàð
áîëîí àðõàã
¿åä
Àðõàã
íýâ÷äýñòýé,
øèðøèëòýé
¿åä

Õóðö íîéòîí
õýëáýðèéí
¿åä

Íàìàðñûг õ¿íä õºíãºíººñ íü õàìààð÷ äàðààõü çàð÷ìààð
ýì÷èëíý.
• Ïðåäíèçîëîíûã õîíîãò 20-40 ìã-ààð áàãàñãàõ
òóíãààð óóëãàõ, áóë÷èíä òàðèõààð õýðýãëýíý.
Êàëè, êàëüöè, àíàáîëèê äààâðûí áýëäìýëòýé
(0,05 ã 3 óäàà õîîëíû äàðàà) õàâñðàí, 2 ñàð
õ¿ðòýë õýðýãëýíý.
• Çàðèìäàà êåíàëîã, äèïðîñïàíûã 2-4 äîëîî
õîíîãò 1 óäàà òàðüæ õýðýãëýæ áîëíî.
• Öóñ öýâýðø¿¿ëýõ ýì÷èëãýýíèé àðãóóä áîëîõ
ãåìîñîðáöè, ïëàçìаôåðåç, ýíòåðîñîðáöè õèéíý.
ßâöààñ íü õàìààð÷ ýì÷ëýõ íü:
• Ôóðîñåìèä 0.04 ã-ààð ºäºðò 1-2 óäàà óóõ áóþó
òàðèõ, ãèïîòèàçèä 25-50 ìã-ààð ºäºðò 1-2 óäàà,
2-3 õîíîã óóëãàíà.
• Ãåìîäåç, íàòðè õëîðèäèéí 0,9%-èéí óóñìàë 200400 ìë äóñëààð ñóäñààð òàðèíà.
• Ýíòåðîñîðáåíòóóä: иäýâõæ¿¿ëñýí í¿¿ðñ,
ïîëèôåïàí, ýíòåðîäåç ºäºðò 1-50 ã õ¿ðòýë óóõ.
Ýíòåðîäåç 5 ã ºäºðò 1-2 óäà,à 3-5 õîíîã óóëãàõ.

25%-ийí ìàãíè ñóëüôàòûí óóñìàëûã 4-10 ìëýýð áóë÷èíä
10-5 óäàà òàðüæ õýðýãëýæ áîëíî
• Ãèñòàãëîáóëèí ñõåìýýð 0.05 – 0.1 – 0.25 – 0.4
– 0.6 – 0.8 – 1 – 2 ìë õ¿ðòýë àðüñàí äîð 2-3
õîíîãèéí çàéòàé òàðèíà.

Âèòàìèí Â1 (òèàìèí) áà Â12 (öèàíîêîáàëàìèí)
êóðñýýð õèéíý.
• Ïèðîãåíàë, öóñ ñõåìýýð òóõàéí ºâ÷òºíä
òîõèðóóëàí ñîëüæ, ºãñºõ òóíãààð ºí溺ä
áóë÷èíä (1, 2, 3, 4, 8, 10 ìë ã.ì) õèéíý.
• Êñàíòèíîë, íèêîòèíàò, òåîôåíèêîë,
ðåîïîëèãëþêèíèéã õýðýãëýõ.
Á. Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý
• Øàâøëàãûã óñàí áîëîí ñïèðòýí óóñìàë
(2%-ийн áîðûí õ¿÷èë, 0.025%-ийн íèòðàò
ìºíãºíèé óóñìàë, 10%-ийн äèìåêñèä, 1-2%-ийн
àìèäîïèðèíû óóñìàë, 1-2%-ийн ðåçîðöèíû
óóñìàë, ïåðìàíãàíàò êàëèéí 1:1000 óóñìàë)-ààð
õèéíý.
• Àýðîçîëèóä (îêñèêîðò, äåêñîêîðò)-ûã 2-4 óäàà
ºäºðò ø¿ðøèæ õýðýãëýõ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 241

241

5/25/2005 3:53:31 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Õóðöàâòàð
¿åä

Àðõàã
намарсын ¿åä


Õàæèðàñò
намарсын ¿åä


Äèñãèäðîçûí
намарсын ¿åä:


Çàéëìàã, çóóðìàã, êîðòèêîñòåðîèäûí ëîñüîí,
êðåì, àýðîçîëûã õýðýãëýíý.
¯ðýâñëèéí ýñðýã áîëîí õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ
ôóðàöèëëèí, ýòàêðèäèíû ëàêòàò, ñòðåïòîöèä,
ýðèòðîìèöèí, ãåíòàìèöèí, òåòðàöèêëèíòýé
òîñîí ò¿ðõëýã.
Õ¿õýð, äàâèðõàé, íàôòàëàíòàé,
êîðòèêîñòåðîèäûí òîñîí ò¿ðõëýãèéã õýðýãëýíý.
Ïàðàôèí, ëàà, øàâàð ýì÷èëãýý õýðýãëýõ.
Òîëãîéí ¿ñèéã õàæèðñûí ýñðýã áóþó
õàãíû ýñðýã (Ò-gel) øàìïóíèàð óãààëãàõ,
äåðìàáàêòåðèéí óóñìàëààð øàâøèõ, 5%ийн õ¿õýðòýé, 2%-ийн ñàëèöèëèéí õ¿÷èëòýé,
1%-ийн áîðûí õ¿÷èëòýé òîñ áîëîí 2%ийн êåòîêåíàçîëûí êðåì, òðèäåðì òîñîí
ò¿ðõëýã¿¿äèéã
ò¿ðõýæ õýðýãëýíý.
380Ñ-èéí ìàðãàíöûí óóñìàëòàé âàííàä ãàð,
õºëèéã 10-15 ìèíóò îð÷èì ä¿ðíý.
Öýâð¿¿ã õàãàëæ àíèëèíû áóäàã ìåòèëåí õºõ,
Êàñòåëëаíû øèíãýí, 2-5%-ийí ìàðãàíöûí
óóñìàë ò¿ðõýõ ýì÷èëãýýã õèéíý.
Êîðòèêîñòåðîèäòîé òîñûã ø¿¿ñ íàìäñàíû
äàðàà õýðýãëýíý.¯¿íä: ñèíàôëàí, ôëóöèíàð,
ëîðиíäåí À, Ñ, Ò, ïðåäíèçîëîí, ãèäðîêîðòèçîí,
êîìáèäåðì ãýõ ìýò òîñíóóäûã 1-3 óäàà ºäºðò
ò¿ðõýíý.
Â. Ôèçèê ýì÷èëãýý

1. Ç¿¿ ýì÷èëãýý
2. Хэт ягаан туяагаар шарах эмчилгээ (ÓÂ×, ÓÔÎ)
3. Óëüòðàôîíîôåðåç (êîðòèêîñòåðîèäòîé)
4. Èíäóêòîòåðìè
5. Áóêêè-эмчилгээ
6. Áàéãàëèéí ÿíç á¿ðèéí ðàøààí, øàâàð ýì÷èëãýýã õèéíý
Ã. Ýìíýë ç¿éí õýëáýð¿¿äèéí ¿åä îíöîëæ õèéõ ýì÷èëãýý


Æèíõýíý
ýêçåì

242

05_dermotology last last.indd 242

Õóðö ¿åä: Åðºíõèé ýì÷èëãýýòýé àäèë
Õóðöàâòàð áà àðõàã ¿åä: Ãèñòàãëîáóëèí 0.050.1-0.25-0.4-0.6-0.8-1 ìë, 2 ìë õ¿ðòýë 2-3 õîíîã
ºí溺ä áóãàëãàíû ãàäíà àðüñàí äîòîð 8 öýãò
òàðèíà. Íýã öýãò 0.25 ìë-ýýñ èõã¿éãýýð òàðèíà.
1-3 ñàðûí äàðàà äàâòàí òàðüæ áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:32 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õàæèðàñò
ýêçåì






Íÿíãèéí
ýêçåì

Õ¿¿õäèéí
ýêçåì

Íàðíû
намарс



Ðèáîôëàâèí 0.005 ã õîíîãò
Âèòàìèí Â6 – 10-15 ìã êóðñýýð òàðèõ, ¹10-20
Âèòàìèí Â15 - 0.05 ã ºäºðò 2-3 óäàà óóõ
Òîëãîéí ¿ñòýé õýñãèéí ãîëîìòîíä òîñîí áîîëò
õèéæ òàâûã íü óíàãààí, äàðàà íü 5%-ийн õ¿õýð,
2%-ийн ñàëèöèëèéí õ¿÷ëèéí òîñ ò¿ðõýíý
Õàã, õàæèðаñ áàãàñãàõ øàìïóíü õýðýãëýõ (T-gel,
Фридерм)
Àíòèáèîòèê ýì÷èëãýý õèéíý. Àíòèáèîòèê
ìýäðýã ÷àíàð үçнý.
Øèìýã÷èéí, íÿíãèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé òîñ,
õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ óóñìàë, àíèëèíû áóäàã ãýõ
ìýò ¿ð ä¿íòýé. ¯¿íä: Âèëüêèíñîíû òîñ, öàéðûí
èñëèéí òîñ áîëîí çóóðìàã, Êàñòåëëàíû øèíãýí,
ìåòèëåí õºõ, áðèлëèàíò íîãîîí ò¿ðõýõ
Õîîëíû äýãëýì: ýõ áà õ¿¿õäèéí
Ýìçýãøèë áóóðóóëàõ ýì
Ýóáèîòèêóóä: áèôèäóìáàêòåðèí,
ëàêòîáàêòеðèí, áàêòèñóáòèë

• Хумхайн ýñðýã áýëäìýë óóëãàõ:
Äåëàãèë 0.25 г, хëîðоõèí 0.2 г ºäºðò 2 óäàà 5 õîíîã
óóëãààä 3 õîíîã çàâñàðëààä 5 õîíîã äàõèí óóëãàõ
ìàÿãààð 3–5 ìº÷ëºã óóëãàíà. Êóðñ: 15-20 г
• Âèòàìèí áóþó àìèí äýì ýì÷èëãýý: Âèòàìèí Â12
200-500 ãàììà ºäºðò áà ºí溺ä 1 óäàà áóë÷èíä òàðèõ,
¹10, âèòàìèí Ñ 0.03–0.05 г, íèêîòèíû õ¿÷èë 0.1 г
ºäºðò 1 øàõìàëààð 3 óäàà óóõ, 1- 1.5 ñàð.
• Âèòàìèí Å, ìåòèîíèí, òåîíèêîëèéã õîñëóóëàí
õýðýãëýâýë ¿ð ä¿íòýé.
Âèòàìèí Å 100 ìã ºí溺ä óóõ, ìåòèîíèí 0.25 г-ààð 3
óäàà ºí溺ä óóõ áà òåîíèêîëèéã 0.15 г-ààð 3 óäàà óóõ.
• Ãèäðîêàðáîíàò íàòðè, êàðáîëåí óóõ.
• Íàðíààñ õàìãààëàõ òîñíóóäûã ò¿ðõýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 243

243

5/25/2005 3:53:32 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

8. ÀÒÎÏÈÊ ÄÅÐÌÀÒÈÒ
Îëîí øàëòãààíòàé, àðõàã äàõèëòàò ÿâöòàé,
ýìãýã ººð÷ëºëòòýé äàðõëàëûí õàðèó óðâàë áîëîí
ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã íü óëèðëын чанартай, íàñíû
¿å÷ëýëýýð îëîí øèíæ òýìäãýýð èëýðäýã àðüñíû
çàãàòíààò ºâ÷èí þì. ªºðººð õýëáýë, õàðøèë, õàëäâàð,
Òîäîðõîéëîëò
óäàìøëûí øàëòãààíòàé àðõàã äàõèëòàò ÿâöòàé, áàãà
íàñíû õ¿¿õäýä ýìíýë ç¿éí õóðö ¿åä óëàéëò, ã¿âäð¿¿,
öýâð¿¿íöýð¿¿ä ãîëäóó í¿¿ðýýð íü òóóðäàã, àðõàã ¿åä
øèðøèë ¿¿ñäýã, öààøäàà ºâ÷íèé ÿíç á¿ðèéí øàòàíä
ìº÷äèéí íóãàëàã÷ ãàäàðãóó, õ¿ç¿¿, í¿¿ðýíä òóóðàëò
ãàðäàã çàãàòíààò ºâ÷èí þì.
Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã èëðýõ ¿å øàòààð íü:
• Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí намарс - 2 ñàð – 2 íàñ
õ¿ðòýë
• Õ¿¿õäèéí намарс - 2-12 íàñàíä
• ªñâºð íàñíû õ¿¿õäèéí áà íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí
Àíãèëàë
намарс - 12-20 íàñ
Ýìíýë ç¿éí õýëáýð¿¿ä:
• Óëàéðàëò – ãóóæèëòàò õýëáýð
• Øèðøèëòýé óëàéðàë – ãóóæèëòàò õýëáýð
• Øèðøèëò õýëáýð
• Ïðóðèãèíîç (ìààãóó ìàÿãèéí õýëáýð)
Îíîøëîãîî
1. Àñóóìæ
Íàñ
• ªâ÷èí àíõ õýäýí íàñàíä ýõýëñýí, õýäýí æèë ¿ðãýëæèëæ áàéãàà, îäîî
õýäýí íàñòàé ãýõ ìýò
Óäàìøëûí áàéäàë
• Óäàìøëûí óðüäàë áàéäàë, ýöýã, ýõ îéð òºðëèéí õ¿ì¿¿ñ, ãýð á¿ëèéí
àëü íýã ãèø¿¿í õàðøëûí óæèã àñóóìæòàé áàéõ
• Ýõ æèðýìñýí ¿åäýý õîðäëîãîòîé áàéñàí ýñýõ, ºâ÷èëñºí ºâ÷èí
Îð÷èí íºõöºë
• Ãýð îðíû îð÷èí, íºõöºë – õóóðàéøèëòàé, òîîñ øîðîî èõòýé ýñýõ,
õàòóó øèð¿¿í äààâóóãààð õèéñýí õóâöàñ, òàñàëãààíû óðãàìàë, öàãààí
õýðýãëýë, ¿ñëýã, íèéëýã, ºäºí äýðí¿¿äòýé ýñýõ
• Öàã àãààðûí õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä - өâëèéí öàãò ºâ÷èí äàõèëò ºãäºã ýñýõ
• Ãýðèéí òýæýýâýð àìüòàí, çàãàñ òýæýýäýã ýñýõ
Ýðõòýí òîãòîëöîîíû áàéäàë
• Òºâ ìýäðýëèéí тогтолцооны ººð÷ëºëò – íîéð, õýò à÷ààëàëòàé

244

05_dermotology last last.indd 244

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:32 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

àæèëëàäàã ýñýõ, àéõ, ò¿ãøèõ, ñýòãýë ñàíààíû òààã¿é áàéäàë
Äîòîîä ø¿¿ðëèéí áóë÷èðõàéí – áîäèñûí ñîëèëöîîíû ººð÷ëºëò – õýò
òàðãàëàëò
• Õàëäâàð õàðøëûí õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä – ñòàôèëîêîêê, ñòðåïòîêîêê,
캺ãºíöðèéí õàëäâàð, ýìèéí áýëäìýë, àõóéí õàðøèë òºð¿¿ëýã÷¿¿ä,
õàðøèë òºð¿¿ëýõ¿éö õîîë õ¿íñíèé ç¿éë áàéãàà ýñýõ
• Áèåèéí åðºíõèé ÷àäàâõ, áèå áÿëäðûí õºãæèë, ºñºëò õýâèéí ÿâàãäàæ
áàéñàí ýñýõ
• Õîîë áîëîâñðóóëàõ òîãòîëöîîíû ýìãýã (ýëýã, öºñ, íîéð áóë÷èðõàé,
õîäîîä, ãýäýñíèé ºâ÷í¿¿ä), ôåðìåíòèéí äóòàãäàë, áàéãàà ýñýõèéã
àñóóíà.
2. Эмнэл зүйн ¿çëýã, øèíæ òýìäýã
¯çëýãèéã òîëãîéíîîñ õºë õ¿ðòýë ãýñýí ä¿ðìèéã áàðèìòëàí í¿öãýí
áèåíèé ¿çëýã õèéíý. 3 ¿å øàòòàé ÿâàãääàã.

¯å øàò

1. Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí намарс - 2 ñàð
– 2 íàñ õ¿ðòýë.

2. Õ¿¿õäèéí намарс – 2-12 íàñ
õ¿ðòýë

3. ªñâºð íàñíû õ¿¿õäèéí áà
íàñàíä õ¿ðýã÷äèéí намарс - 12-20
íàñ.

Øèíæ òýìäýã
Ýíý ¿åä í¿¿ð, òîëãîé, õ¿ç¿¿, ìº÷äèéí
ãàäíà ãàäàðãóóä òóóðàëò ãàðäàã. Òóóðàëò
òàðõìàë áàéíà.

Áàãà íàñíû õ¿¿õäèéí намарсын
¿ðãýëæëýë áîëîí ãàðäàã. Ýíý ¿åä
àðüñíû ãýìòýë íü áàéðøìàë õýñýã
ãàçðûí øèíæ ÷àíàðòàé áà øèðøñýí,
áàãà çýðýã ø¿¿äýñòýé, íóãàëàã÷
ãàäàðãóóä èõýâ÷ëýí (òîëãîé, òàõèì,
áóãóé, øàãàéãààð) òóóðàëò ãàðäàã.
Ìààæäàñ èõ áàéíà. Çàðèìäàà 2-3
íàñàíä ºâ÷èí ººðºº àÿíäàà àðèëäàã.
Ýíý íü õ¿¿õäèéí намарсын ¿ðãýëæëýë
áîëäîã. Ýíý ¿åä øèðøèë òîä èëýðäýã.
̺÷äèéí íóãàëàã÷ õýñã¿¿äýä: ãàðûí
ñàðâóó, í¿¿ð, í¿ä, àìíû ýðãýí òîéðîíä
õóóðàé, øèðøñýí õºðçºíã¿¿ä ¿¿ñäýã.
̺í óðóóëûí óëààí õýñýã (àòîïèê
õåéëèò) áóãóéí äîòîð òàë, äóõààð
ãàðäàã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 245

245

5/25/2005 3:53:33 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Àðõàã
ÿâöòàé.
Çóíû
óëèðàëä
ñàéæèðäàã. Äàõèëò ºãäºã.
Ãàðûí ñàðâóó, ìº÷äèéí íóãàëàã÷
õýñã¿¿ä, õ¿ç¿¿, í¿¿ð
Ìàø õ¿÷òýé çàãàòíàíà. Íîéðîíä ìóó,
ñýòãýë ñàíàà òàéâàí áóñ, öî÷ðîìòãîé
áàéíà.

ßâö
Òóóðàëòûí áàéðëàë
Çîâèóð

Îíöëîã øèíæ òýìäã¿¿ä
Òóóðàëò òàðõìàë: õàéðñ, óëàéëò, îëîí
òîîíû ìààæäàñ, ã¿âäð¿¿, øèðøèëòýé áàéíà.
-

Àíõíû ÿçãóóð ýä íü ñààðàëäóó ã¿âäð¿¿нүүä
Ãýìòñýí àðüñ õýò íºñººæäºã
Àðüñ õàòóóð÷, áàãà çýðýã ÿëòñàí ãóóæèëò àæèãëàãäàíà
Ñóãà, öàâü, òàõèìûí íóãàëààñóóäàä íýâ÷äýñèéí øóãàìàí õàãàðõàéíóóä
¿¿ñäýã.
Öàãààí äåðìîãðàôèçì
Ïèëîìîòîðíûé ðåôëåêñ èëýðíý

Àòîïèê õàì øèíæ

Àðüñíû ¿ðýâñýë, ãóóðñàí õîîëîéí áàãòðàà,
õàðøëûí íàðìàéòàñ, í¿äíèé ñàëñòûí ¿ðýâñýë,
óðóóëûí óëààíû ¿ðýâñýë
Ãèïîêîðòèöèçì

Ẻðíèé
äýýä
áóë÷èðõàéí äààâàð áàãàñàõ

Ãèïîòîíèÿ – äàðàëò áóóðàõ

Ãèïîãëèêåìèÿ- öóñàí äàõü ñàõаðûí õýìæýý
áàãàñàõ

Õºäºë㺺í ñóëðàõ, áàãàñàõ

Àñòåíèçàöèÿ (èõ ÿäðàõ, ñóëðàõ)

Õýò íºñººæèëò (õëîàçì, íºñººæèëò)

Áèåèéí æèí áóóðàõ, õîíîãèéí øýýñíèé
ãàðàëò áàãàñàõ

Бåíüå –Ìîðãàíû çóðâàñóóä (äîîä çîâõèíä
үð÷ëýý ¿¿ñýõ)
Ýìíýë ç¿éí õýëáýð¿¿äèéí ¿åä èëðýõ øèíæ
òýìäã¿¿ä:

Óëàéëò,
ãóóæèëò,
æèæèã
ã¿âäð¿¿,
öýâð¿¿íöýð¿¿ä, çóëãàðõàéíóóäòàé

Øèðøñýí ãîëîìòóóäòàé

Õàâàíòàé, íýâ÷äýñòýé, çóëãà ìààæñàí
ãîëîìòòîé,
ã¿âäð¿¿äòýé,
èäýýò
òóóðàëòóóäòàé

Òóíãàëãèéí áóë÷èðõàéíóóä òîìîðñîí,
óëàéðàë ºã÷ áîëíî

Èéëäýñëýã õàòóó ã¿âäð¿¿äòýé, àðüñ
øèðøñýí,
ã¿í
çóëãàëæ
ìààæñàí,
ñîðâèóäòàé

Àäèññîíèçìûí øèíæ
òýìäýã



Óëàéëò –
ãóóæèëòàò õýëáýð
Øèðøèëòýé
óëàéëò –
ãóóæèëòàò õýëáýð
Øèðøèëò õýëáýð


Ïðóðèãèíîç
(ìààãóó ìàÿãèéí õýëáýð)

246

05_dermotology last last.indd 246

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:33 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

1.
2.
3.

Õ¿íäðýë

Àðüñíû èäýýò ºâ÷èí
Ýêçåìàòèçàöè
Óëàéðàë, Ò ýñèéí ëèìôîìà

3. Õîëáîãäîõ øèíæèëãýýãýýð èëðýõ ººð÷ëºëò
Øèíæèëãýýí¿¿ä

ªºð÷ëºëò¿¿ä

1. Öóñíû åðºíõèé
øèíæèëãýý

Ýîçèíîôèëèéí õýìæýý èõñýõ, öàãààí ýñèéí òîî
îëøðîõ, эðèòðîöèòûí òóíàõ õóðä áóóðàõ

2. Øýýñíèé øèíæèëãýý
3. Äàðõëàë ñóäëàëûí
øèíæèëãýý

17 îêñèêåòîñòåðîиä áàãàñàõ
Ò ëèìôîöèò áóóðàõ, Ig M, A áóóðàõ, Ig G, E èõñýõ

4. Õàðøëûí ñîðèë





5. Áèîõèìèéí
øèíæèëãýý

Àðüñ øàëáàëàõ ñîðèë òàâèõ ñêàðèôèêàöèîííûé òåñò (Prick test) ýåðýã
ãàðàõ
Áèãí¿¿ðýí ñîðèë – àïïëèêàöèîííàÿ ïðîáà
(ýïèêóòàííûå patch-test)
Äóñëàí ñîðèë
Ñîðèëòûí õîîë ºãºõ
Óóðãèéí á¿ëã¿¿ä, òýäãýýðèéí õàðüöàà
àëäàãäàõ, ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãààíû
õÿìðàëûí øèíæ, ñàõàð, ¿ëäýãäýë àçîòûí
õýìæýý èõñýõ, áè÷èë ýëåìåíò¿¿ä áàãàñàõ

! Àíõààðàõ ç¿éë:
1. Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã òîä èëýðñýí ¿åä óã ñîðèëûã òàâüæ áîëîõã¿é
2. Ñîðèëûí óóñìàëûí õ¿÷èíòýé áàéõ õóãàöàà, àëëåðãåíû íýðèéã õàðàõ
3. Áýëòãýõ á¿õ ÿâöàä ìàòåðèàëóóä àðèóí áàéõ ¸ñòîé
4. Ç¿¿ã 1 ìì - ýýñ ã¿í õàòãàæ áîëîõã¿é. Нýã ºâ÷òºíä õýðýãëýñýí ç¿¿ã äàõèí ººð
ºâ÷òºíä õýðýãëýæ áîëîõã¿é.
5. Õýðýâ 10 ìèíóòààñ ºìíº 10 ìì-ýýñ äýýø ã¿âäð¿¿ ¿¿ñâýë çºâõºí òóõàéí àëëåðãåíû
óóñìàëûã òýð õýñýãò íü àð÷èæ àâàõ õýðýãòýé.
6. Àðüñ øàëáàëàõ ñîðèëûí ¿åä åðºíõèé óðâàë áàðàã èëýðäýãã¿é. Õýðýâ åðºíõèé
óðâàë èëýðñýí ¿åä ÿàðàëòàé àðãà õýìæýý àâàõ ýì, òàðèà, ç¿¿, òàðèóð áýëýí áàéõ
õýðýãòýé.

1. Àðõàã
íàìàðñ





2. Õàðøëûí
ãàðàëòàé
àðüñíû
¿ðýâñýë


ßëãàх îíîøëîãîî
Îëîí òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä òóóðíà
Äåðìîãðàôèçì óëààí
Намарсын õóðö äàõèëòûí ¿åä íîéòîí ¿å,
öýâð¿¿íöýð¿¿ä, ã¿âäð¿¿ä òóóðíà
Намарсын øèíæ (-)
Îëîí òºðëèéí ÿçãóóð ýä¿¿ä (óëàéëò, ã¿âäð¿¿,
öýâð¿¿íöýð, öýâð¿¿, øàëáàðõàé, õàéðñ) ãàðíà
Ýõíèé ¿åä öî÷ðóóë ¿éë÷èëñýí òýð õýñýãò ¿ðýâñýë
ÿâàãäàíà.
Õàðøèë
òºð¿¿ëýã÷èéí
¿éë÷ëýë
àðèëñаíû äàðàà àëãà áîëíî.
Õàðøèë òºð¿¿ëýã÷ äàõèí ¿éë÷èëñíèé äàðàà
äàõèëò ºãäºã

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 247

247

5/25/2005 3:53:34 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä



3. ̺ºãºí
õýëáýðèéí
ìèêîç







4. Ìààæóóð






5. Õàâòãàé
óëààí ¿ëä






6. Õàìóó



7. ×îíîí
õºðâºñ

40-ººñ äýýø íàñíû õ¿ì¿¿ñò òîõèîëäîíî
Àðüñ õàâàãíàæ óëàéñàí, óëààí ÿãààí ºíãºòýé,
íýâ÷äýñòýé çóçààðñàí áàéíà
¯ñ óíàæ, öººðíº
Çàõûí òóíãàëãèéí áóë÷èðõàéíóóä òîìîðíо
Áàéíãà õ¿÷òýé çàãàòíàíà
Ïîòðиåãèéí áóãëàà ýä ýñèéí øèíæèëãýýíä
èëýðíý
Õ¿÷òýé çàãàòíàà
Íîéðã¿éäýë, ñýòãýë ñàíààíû òàâã¿é áàéäàë,
“ãàçðûí çóðãàí” õýë
Óëàéëò, ãóóæèëò, ã¿âäð¿¿ò öýâð¿¿íöýð, áýëöð¿¿ò
òîëáîí òóóðàëòóóä, èéëäýñëýã òàâ, ìààæäàñ,
øàëáàðõàé
Ñóäñàí òîëáîòîé æèæèãõýí áýëöð¿¿í¿¿ä
Òóíãàëãèéí çàíãèëàà òîìîðíî
Тууралт мº÷äèéí òýíèéëãýã÷ ãàäàðãóóä áàéðëàíà
Óëíû áà õýâëèéí ðåôëåêñ (-)
“Óиêõåìèéí òîðíû” øèíæ
ÿâäð¿¿ä íü ãÿëàëçñàí îëîí ºíöºãò õýëáýðòýé, òóñ
òóñäàà áàéðëàñàí áàéíà
“Ëàêòñàí ìýò õóìñ”- íû øèíæ
Ñàëñò á¿ðõ¿¿ë äýýð øàëáàðõàé, øàðõ ãàðíà
Êåáíåðèéí øèíæ
Àðäè-Ãîð÷àêîâын шинж
Õîñ öóñàí òàâ á¿õèé ã¿âäð¿¿, íºñººò òîëáî ãàðíà
Øºíº èõ çàãàòíàíà
Áýëöð¿¿í¿¿ä òóóðíà
Çàãàòíàх (õ¿÷òýé), õîðñîæ ÷èíýðýõ. Õóðö ¿åä
áàðààí ÿãààí ºíãèéí õºõºâòºð òóÿàòàé áýëöð¿¿ò
òóóðàëò ãýíýò ãàð÷ 1-2 öàãààñ õýäýí ºäðèéí äàðàà
àëãà áîëäîã. Õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìын õÿìðàл,
ºòãºí õàòàõ, ñóóëãàõ, îãèóëàõ, Ẻëæèõ. Óëààí
áýëöð¿¿ò äåðìîãðàôèçì, õàëóóðàõ (êðàïèâíàÿ
ëèõîðàäêà) øèíæ èëýðíý.

Ýì÷èëãýý

Õîðäëîãî
òàéëàõ
ýì÷èëãýý

248

05_dermotology last last.indd 248


1. Åðºíõèé ýì÷èëãýý:
Ïîëèâèäîí + íàòðè õëîðèä + êàëüöè õëîðèä +
ìàãíè õëîðèä + íàòðè ãèäðîêîðáîíàò 200-400
ìë-èéã ñóäñààð 1 ìèíóòàíä 40-60 äóñëààð, äîëîî
õîíîãò 2-3 óäàà òàðèíà. Êóðñ: 4-7.
Íàòðè õëîðèäûí 0.9%-èéí óóñìàë 200-400 ìë-èéã
ñóäñààð äîëîî õîíîãò 2-3 óäàà òàðèíà. Êóðñ: 4-7.
Öýâýðëýõ áóðãóé òàâèõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:34 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ýìçýãøèë
áóóðóóëàõ
áýëäìýë¿¿ä

Ãèñòàìèíû
ýñðýã
áýëäìýë¿¿ä

Òàéâøðóóëàõ
çîðèëãîîð

Ôåðìåíòèéí
áýëäìýë¿¿ä
Ýóáèîòèêóóä
Áººðíèé äýýä
áóë÷èðõàéí
¿éë
àæèëëàãààã
ñàéæðóóëàõ

Äàðõëàë
ñàéæðóóëàõ
áýëäìýë¿¿ä

Íàòðè òèîñóëüôàò 30%-èéí 5-10 ìë-ûã ñóäñàíä
ààæìààð ºäºð á¿ð áóþó ºí溺ä, 10-15 óäàà
òàðèíà.
• Ìàãíè ñóëüôàò 25%-èéí 5-10 ìë-ûã áóë÷èíä
ºäºð á¿ð áóþó ºí溺ä 10-15 óäàà òàðèíà.
• Êàëüöè ãëþêîíàò 10%-ийн 5-10 ìë-èéã ñóäñààð
ºäºð á¿ð буюу ºí溺ä 10-15 óäàà òàðèíà. Ýäãýýð
ýì¿¿äèéí àëü íýãèéã õýðýãëýíý.
“Êàëüöèéí áýëäìýëèéã ø¿¿äýñ èõòýé ¿åä õýðýãëýõ
áà äåðìîãðàôèçì öàãààí ãàðàõ ¿åä õýðýãëýõèéã
õÿçãààðëàíà”.
• Ëîðàòàäèí 0.01 ã-ûã ºäºðò 1 óäàà ýñâýë ýáàñòèí 1
øàõìàëààð ºäºðò 1 óäàà ýñâýë ôåêñîôåíàäèí 180
ìã-ûã ºäºðò 1 óäàà, íèéò 3-5 äîëîî õîíîã óóõ áà
10 õîíîã çàâñàðëààä äàõèí õýðýãëýíý.
Íîéð ìóó, øºíº èõ çàãàòíàäàã, ñýòãýë òàéâàí áóñ ¿åä
òàéâøðóóëàõ, íîéðñóóëàõ ¿éë÷èëãýýòýé ãèñòàìèíû ýñðýã
áýëäìýë¿¿äèéã òàðèàãààð õýðýãëýíý. ¯¿íä:
• Äèôåíãèäðàìèí 1%, õëîðîïèðàìèí 2%, êëåìàñòèí
0.1%-èéí óóñìàëûã 1-2 ìë îðîéä áóë÷èíä òàðèíà,
10-15 óäàà.
• Âàëåðèàí 20-30 äóñëûã õîîëíû äàðàà 30 ìèíóò
áîëîîä ºäºðò 2-3 óäàà уух
• Ôåíîáàðáèòàë + ýðãîòàìèí + хуруувчин цэцгийн
àëêàëîèäын ханд 1 øàõìàëààð ºäºðò 1-2 óäàà
óóх
• Îêñàçåïàì 0.01 ã ºäºðò 1-2 óäàà, íèòðàçåïàì 0.005
ã îðîéä 1 óäàà óóх
Ïàíêðåàòèí, ìåçèìôîðòå, ïåïñèí, àìèí õ¿÷èë 1 øèðõýãýýð
ºäºðò 3 óäàà õîîëëîõ ¿åä óóх
Áèôèäîáàêòåðèí, áèôèäóì õîîëíîîñ 30 ìèíóòûí ºìíº
ºäºðò 3 óäàà, 5 òóíãààð 3-7 õîíîã óóх
Àììîíèйн ãëèöèðèçèíàò 0.05-0.1 ã õîîëíîîñ 30 ìèíóòûí
ºìíº ºäºðò 2-4 óäàà, 1-6 ñàð õýðýãëýíý.



Òàêòèâèí 0.01%-ийн 1 ìë ºäºðò 1 óäàà тарих, 5-14
õîíîã
Ìèåëîïèä 3 ìë-ààð ºí溺ä òàðèíà
Òèìàëèí 10 ìã-ûã ºäºð á¿ð áóþó ºí溺ä áóë÷èíä
òàðèíà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 249

249

5/25/2005 3:53:34 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Õî¸ðäîã÷
õàëäâàðààð
õ¿íäýðñýí
òîõèîëäîëä

Òóõàéí õóâü õ¿íä òîõèðñîí àíòèáèîòèê ýì÷èëãýýã õèéíý.
¯¿íèé òóëä ñîðèë òàâèõ, àíòèáèîòèê ìýäðýã ÷àíàð ¿çíý.

Ôèçèê
ÏÓÂÀ ýì÷èëãýý 15-25 óäàà, ýëåêòðîñîí ýì÷èëãýý 10-15
ýì÷èëãýý
óäàà.
2. Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý:

Óñ, ø¿¿ñ,
¿ðýâñýë èõòýé
¿åä



Óñ, ø¿¿ñòýé,
íÿíãèéí
õàëäâàðààð
õàëäâàðàãäñàí
¿åä
Õ¿íä ÿâöòàé,
ýì÷èëãýýíä ¿ð
ä¿íã¿é ¿åä


Õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ óóñìàëààð øàâøëàãà òàâèõ,
àíèëèíû áóäãóóä ò¿ðõýõ
Êîðòèêîñòåðîèäûí òîñîí ò¿ðõýö¿¿ä õýðýãëýõ
Ïèìåêðîëèìóñ 1%-èéí êðåì. Ñòåðîèäûí áóñ
¿ðýâñëèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé êðåì. ªäºðò 2 óäàà
ãîëîìòîíä íèìãýí ò¿ðõýх.
2-5-5-10% íàôòàëàíû íåôòü àãóóëñàí ºòãºí òîñ
êðåì ò¿ðõýх
Оêñèòåòðàöèêëèí + ãèäðîêîðòèçîíû àýðîçîëèéã
ºäºðò 2-4 óäàà ø¿ðøèх
Àíèëèíû áóäàã÷ áîäèñ ò¿ðõýх

Äàðõëàë äàðàíãóéëàõ áýëäìýë¿¿ä: öèêëîñïîðèí 2.5 ìã-ûã
êã æèíä áîäîæ ýìíýë ç¿éí ¿ð ä¿í ºãòºë õýðýãëýæ, ààæìààð
òóíã áóóðóóëàí õàñíà. Ýëýã, Ẻðíèé õÿìðàëòàé, öóñàí
äàõü øýýñíèé õ¿÷èë, êàëèéí õýìæýý èõýññýí ºâ÷òºíä
áîëãîîìæòîé õýðýãëýíý. Áýëäìýëèéã óóõààñ ºìíº áîëîí
óóñíû äàðàà öóñàí äàõü êðåàòèíèíû õýìæýýã 7 õîíîãò 2
óäàà òîäîðõîéëíî.

3. Ôèçèê ýì÷èëãýý:
1. Хэт ягаан туяагаар шарах (ÓÔÎ)
2. Ç¿¿ ýì÷èëãýý
3. ÏÓÂÀ ýì÷èëãýý
4. Ðàøààí, øàâàð, óñàí ýì÷èëãýý
Ǻâëºãºº
Äýãëýì

Îð÷èí íºõöëèéã çîõèöóóëàõ - аæèë áîëîí ãýðийí íºõöºëä õàðøèë
òºð¿¿ëýã÷ áîäèñóóäûã õýðýãëýõã¿é áàéõ. ªäºð á¿ð ãýð, àëáàí
òàñàëãààíäàà ÷èéãòýé öýâýðëýãýý õèéõ, ãýðèéí òýæýýìýë àìüòäûã
ãýðòýý áàéëãàõã¿é áàéõ.

Íèéëýã, ¿ñëýã íîîñîí ýäëýëèéã àëü áîëîõ õýðýãëýõã¿é áàéõ. Íèéëýã
óãààëãûí íóíòàãóóäûã õýðýãëýõýýñ òàòãàëçàõ.

Õîîëíû äýãëýì áàðèìòëàõ: õàðøèë áàãàòàé õîîë õýðýãëýíý. Õàëóóí
íîãîî, öèòðóñûí òºðëèéí æèìñ, ñîãòóóðóóëàõ óíäàà, äàâñ, ºíäºã,
õèàì, ñ¿¿, óëààí ëîîëü, øîêîëàä, í¿¿ðñ óñ èõòýé õîîë, öóóíû õ¿÷èë,
ñàìàð, çàãàñ, çàãàñàí á¿òýýãäýõ¿¿í çýðãèéã õîîëîíäîî àëü áîëîõ áàãà
õýðýãëýõ.

250

05_dermotology last last.indd 250

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:35 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

9.1 ГЭРЛИЙН ШАЛТГААНТ АРЬСНЫ ҮРЭВСЭЛТ ӨВЧНҮҮДНАРНЫ МААЖУУР
Тодорхойлолт
Àðõàã ÿâöòàé, óëèðëûí ÷àíàðòàé, нарны гэрлийн
хэт халалтаас шалтгаалж ¿¿сэх өвчин. Èõýâ÷ëýí
ýìýãòýé÷¿¿äýä òîõèîëääîã ºâ÷èí. Çàðèì òîõèîëäîëä
ýíý ºâ÷íèé ¿åä ïîðôèðèí øýýñýíä èõñýõ, ººð íýã
òîõèîëäîëä íèêîòèíû õ¿÷ëèéí äóòàãäàë, çàðèìäàà
õîäîîäíû ø¿¿ñ áàéõã¿é áîëäîã ãýæ òîãòîîñîí.
Ýìíýë ç¿é

Ихэвчлэн залуу ба дунд насны эмэгтэйчүүд
өвчилдөг. Хавар зуны улиралд удаан хугацаагаар
наранд байснаас болдог.

Цàðàé íü çîâæ øàíàëñàí áàéäàëòàé, á¿ðýã
áàéõ, í¿¿ðíèé àðüñ öî÷ðîìòãîé, çàðèìäàà
íîéðã¿é áîëîõ, òîñ, õºëñ ÿëãàðàëò áàãàñäàã,
¿¿íòýé õîëáîîòîé àðüñ õóóðàéøèõ, óäààí
ºâ÷èëñºí õ¿íä öàãààí çóð÷ëàà ¿¿ñäýã.

Áèåèéí èë õýñã¿¿äýýð øèðøñýí æèæèã
ã¿âäð¿¿ä, òîì çàíãèëàà ìàÿãèéí áîëîí
öàãèðãàí,
îëîí
ä¿ðñò
óëàéðëóóä,
öýâð¿¿íöð¿¿ä òóóð÷, àðüñ óëàéæ õàâàãíàõ áà
ìàø èõ çàãàòíàäàã.

Çàðèì òîõèîëäîëä áýëöð¿¿, ãðàíóë¸ì,
намарсын òóóðàëòóóäòàé èæèë òóóðàëòóóä
òóóðíà.

Í¿äíèé ñàëñòûí ¿ðýâñýë, óðóóëûí óëààí
õýñãèéí ¿ðýâñýë èëýð÷ áîëíî. ªâ÷èí õóðöäàõ
¿åä áèåèéí äàëä ãàçðóóäààð тууралт ãàðäàã.

Òóóðàëòûí îíöëîã íü óëàéñàí суурин äýýð
óëààí ÿãààí ºíãèéí 0,2-1 ñì õýìæýýòýé
ã¿âäð¿¿ä ãàðäàã. Òóñ òóñäàà áàéðëàñàí
ã¿âäð¿¿ä õîîðîíäîî íèéëæ õºðçºí ¿¿ñãýäýã.

Ýíý íü äèñê õýëáýðèéí óëààí ÷îíîí ÿðûí
òóóðàëòòàé àäèëõàí áàéíà. Õ¿÷òýé ìààæñàíû
óëìààñ öóñàðõàã ìààæäàñ, øóãàìàí çóðààñ
á¿õèé òàâ ãàðíà.

Намар, өвлийн улиралд тууралтууд нэмэгдэж
гарах нь багасаж, аяндаа алга болно

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 251

251

5/25/2005 3:53:35 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Оношлогоо:
1. Асуумж
2. Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
3. Эдийн шинжилгээ
Эмчилгээ:

Хумхайн эсрэг бэлдмэлүүд: äåëàãèë 0,25 ã ºäºðò 2 óäàà
5 õîíîã óóëãàæ, 3 õîíîã çàâñàðëàí äàõèí 5 õîíîã óóëãàõ
çàìààð 3 ìº÷ëºã óóх

Гистамины эсрэг бэлдмэлүүд: кларитин, кестин, зиртек,
телфаст өдөрт 1 ширхэгийг уух

Íèêîòèíû õ¿÷èë 0,1 г өдөрт 3 óäàà óóõ эсвэл ксантинол
никотинат эсвэл теоникол 1 г өдөрт 3 удаа уух

Àëüôà òîêîôåðîë 100 ìã-ààð ºí溺ä, ìåòиîíèí 0,25 г өдөрт
3 удаа, ºí溺ä óóõ

Нарнаас хамгаалæ том саравчтай малгай ºìñºõ, нарнаас
хамгаалах нүдний шил ç¿¿õ, нарны хаалт õýрэглэх.

9.2 ГЭРЛИЙН ШАЛТГААНТАЙ АРЬСНЫ ҮРЭВСЭЛ
Òîäîðõîéëîëò

Àíãèëàë

Íàðíû ãýðýë áóþó õýò ÿãààí òóÿà, ðåíòãåí
òóÿà çýðãýýñ áîëæ àðüñ ¿ðýâñýõèéã ãýðëýýñ
øàëòãààëàõ àðüñíû ¿ðýâñýë ãýíý. Ýíý ¿ðýâñëèéí
¿åä ãýðëèéí íºëºº àðüñàíä ¿éë÷èëñíýýñ õîéø
òîäîðõîé õóãàöàà ºíãºðñíèé äàðàà ºâ÷íèé øèíæ
òýìäýã èëýðäýã. ¯¿ãýýðýý ò¿ëýãäýëòýýñ ÿëãààòàé.
ßâöààð íü:

Хурц

Хурцавтар

Ýìíýë ç¿é
Ãýðëèéí

øàëòãààíòàé

I ¿å áóþó óëàéðàëòûí ¿å

252

05_dermotology last last.indd 252

õóðö ¿ðýâñýë 3 ¿å øàòààð ÿâàãäàíà:
Íýã óäààãèéí ãýðýëä øàðàãäàæ ò¿ëýãäñýíèé
äàðàà àðüñ óëàéæ, õîðñîæ, çàãàòíàíà.
Ýäãýðñíèé äàðàà õ¿ðýí òîëáî ¿ëäýíý. Òîëáî
ààæиì àðèëíà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:35 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

II ¿å áóþó öýâð¿¿òýëòèéí
¿å

III ¿å áóþó ÿðøèë ¿¿ñýõ

Ãýðýëä ò¿ëýãäñýíýýñ õîéø
7 õîíîãèéí äàðàà õîðñîæ,
çàãàòíààä
ÿíç
á¿ðèéí
õýìæýýòýé öýâð¿¿ ¿¿ñ÷,
çóëãàðõàé áèé áîëíî. Ýíý íü
ààæèìäàà òàâøèæ ýäãýðýõ
áà çàðèìäàà ñîðâè ¿ëäýíý.
Àðüñ ò¿ëýãäñýíýýñ õîéø óëàéæ, íýâ÷äýñ,
öýâð¿¿, çóëãàðõàé ¿¿ñ÷, óäàëã¿é òýð îð÷èíäîî
¿õæèë áîëæ ÿðøèíà. ªâäºëò èõòýé áàéíà.
Íàðàíä óäààí áàéæ, ñàëõèíä ãàíäàæ, õàëóóí
íºõöºëä îëîí æèë àæèëëàñíààñ çàðèì õ¿íèé
àðüñ øèðøèæ çóçààð÷ íºñºº ñóóæ , áýëöð¿¿,
ã¿âäð¿¿, çàíãèëàà ¿¿ñ÷, óñ ø¿¿ñ ãàðíà. Òýð íü
çàãàòíàæ çóëãàðààä öóñàðõàã òàâ ñóóíà. Èéì
òîõèîëäîëä íàìàðñ ãýíý.

Îíîøëîãîî
1. Àñóóìæ
2. Ýìíýë ç¿éí øèíæ òýìäýã
3. Øèíæèëãýý. Ýäèéí øèíæèëãýý: аêàíòîç, ñïîíãèîç,
ëåéêîöèò ýñèéí íýâ÷äýñ èëýðíý.
ßëãàõ îíîøëîãîî
Өвчний нэр
Óëààí ÷îíîí
ÿð

Ñàðêîèäîç

Ýîçèíîôèëûí
ãðàíóë¸ì

Ялгах шинжүүд
Ихэвчлэн нүүрэнд ягаан-улаан өнгийн хавантай толбо үүснэ,
аажим хатуурч, жижиг саарал өнгийн хайрсаар хучигдана.
Хайрс нягт суусан байдаг учир хуулахад хэцүү. Хайрсыг
авахад жижиг өргөстэй, энэ нь үсний уутанцарт гүн суусан
байна. Хуулахад их өвдөлт өгдөг (Бенье-Мещерскийн
шинж)
Ихэвчлэн эмэгтэйчүүд өвчилдөг. Хатуувтар, хавтгай
хэлбэртэй зангилаа гарна. Ойр орчмын эрүүл арьснаас тод
хязгаарлагдсан. Гөлгөр гадаргуутай, янз бүрийн өнгөтэй
байж болно: ягаан-цэнхэрээс хүрэн улаан өнгө хүртэл.
3 хэлбэрээр тохиолддог: нэвчдэст-шалбархайт хэлбэр –
шулуун гэдэсний амсар орчим байрлана. Голомтот нэвчдэст
хэлбэр – нүүр, биеийн бусад хэсэгт байрлана. Арьсан
доорх – 3 см хүртэл диаметр хэмжээтэй зангилаа арьсан
доорх өөхөн эдэд байрладаг. Зангилаа нь хөдөлгөөнтэй,
эмзэглэлгүй, арьс өөрчлөгдөөгүй байна. Өгзөг, гуя болон
биеийн бусад хэсэгт байрлана.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 253

253

5/25/2005 3:53:36 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Ýðèòðîïîэòиíы
ïðîòîïîðôèðè

Наранд илүү өртөмтгий газар жижиг цэврүүнцрүүд үүснэ.
Цэврүүнцрийн оронд жижиг сорв, гиалины хуримтлал
үүснэ.

Ýì÷èëãýý

Õèíèíû òºðëèéí ýìèéí áîäèñóóä õóìõààí ýñðýã áýëäìýë
áîëîõ äåëàãèë 0,25 ã ºäºðò 2 óäàà 5 õîíîã óóëãàæ, 3 õîíîã
çàâñàðëàí äàõèí 5 õîíîã óóëãàõ çàìààð 3 ìº÷ëºã óóõ

Íèêîòèíû õ¿÷èë 0,1ãð ºäºðò 3 óäàà óóõ. Àëüôà òîêîôåðîë
100 ìã-ààð ºí溺ä , ìåòèîíèí 0,25 ãð ºäºðò 3 óäàà, ºí溺ä
óóõ

Õóðö ¿åä: ãàäóóð øàâøëàãà õèéõ. Ðåçîðöèíû 1-2%-èéí
óóñìàë, àìèäîïèðèíû 1-2%-èéí óóñìàë çýðãýýð øàâøëàãà,
дааврын òîñîí ò¿ðõëýã ò¿ðõýõ. Íàðíààñ õàìãààëàõ òîñ
ò¿ðõýõ

10. АРЬСНЫ ХОЖУУ ҮЕИЙН ÏОРФИРИ
Тодорхойлолт

Эëýã õîðäóóëàõ áîäèñ, эмийн бэлдмэлүүд (õ¿íä
ìåòàëëûí äàâñíóóä, хүнцэл, сүрьеэгийн эсрэг бэлдмэл,
тайвшруулах эм, эстроген, жирэмслэлтээс хамгаалах
бэлдмэл, пиридоксин, хлорохин, тетрациклин, фуросемид,
дапсон, төмөр, напроксен, цитостатик) их хэрэглэдэг
хүмүүст èõýâ÷ëýí òîõèîëääîã, порфирины солилцоо
алдагдсан генодерматозын бүлгийн өвчин.

Ангилал

Анхдагч голомт хаана байрлаж байгаагаас хамаарч:

Эритропоэтины (төрөлхийн эритропоэтины
порфири, эритропоэтины протопорфири)

Элэгний (арьсны хожуу үеийн порфири)

Элэг эритропоэтины

Ýìíýë ç¿é
Èõýâ÷ëýí 30-50 íàñíû ýð÷¿¿ä ºâ÷èëäºã. Àðõè÷èí, ýëýãíèé àðõàã
¿ðýâñýëòýé õ¿ì¿¿ñò òîõèîëäîõ íü ýëáýã.
• Áèåèéí èë õýñýã í¿¿ð, õ¿ç¿¿, ÷èõíèé äýëáýý, ãàðûí ñàðâóóíû àð òàëûí
àðüñ íàðàíä õýò ìýäðýã áîëæ àìàðõàí øàëáàð÷ ãýìòäýã.

254

05_dermotology last last.indd 254

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:36 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Íàðíû òóÿà, ãýìòëèéí óëìààñ
àðüñàí äýýð òóíãàëàã øèíãýí á¿õèé
ÿíç á¿ðèéí õýìæýýòýé öýâð¿¿í¿¿ä
ãàðäàã.Öýâð¿¿ õàãàðñíû äàðàà
øàëáàðõàé ¿¿ñ÷, óäàëã¿é öóñàðõàã
òàâààð õó÷èãääàã.

Òàâ õîâõîðñíû äàðàà õºõºëáºð
òóÿàòàé íºñººæñºí ºíãºö ñîðâè
¿¿ñäýã áà õýäýí ºäºð, õýäýí ñàðûí
äàðàà íºñºº íü àðèëäàã.

Àðüñàí äýýð öýâð¿¿, øàëáàðõàé,
çóëãàðõàé, öóñàðõàã òàâ, öàéâàð
áà õºõºëáºð òóÿàòàé íºñººæèëò,
æèæèã ñîðâèíóóä áèé áîëæ,
àðüñíû õýñýã ãàçàð çóçààð÷
õàòóóðñíû óëìààñ àëàã öîîõîð,
õàð ñààðàë, óëààí õ¿ðýí áîëäîã.

Æèãä
áóñ
íºñººæèæ,
õàòèíãàðøñàí
àðüñàí
äýýð
äóãóé öàéâàð 1-5 ìì äèàìåòðòýé
óéëàíõàé ãàðäàã.

ªâ÷òýé õ¿ì¿¿ñ õýò ¿ñýðõýã áîëæ, õóìñ ººð÷ëºãäºõ, ÿëàíãóÿà í¿¿ðíèé
àðüñ íü õàòóóð÷ çóçààðàí, àðüñ õàòóóðàõ (ñêëåðîäåðì) ºâ÷íèé ¿å äýõü
ººð÷ëºëòòýé àäèëõàí áîëäîã (ñêëåðîäåðìîïîäîáíàÿ ôîðìà).

Ñêëåðîäåðì, àðüñ àëàãëàõ ºâ÷èíòýé àäèëõàí øèíæ òýìäýã àæèãëàãääàã
(ñêëåðîâèòèëèãîèäíàÿ ôîðìà).

Í¿äíèé ýâýðëýã ñàëñò á¿ðõýâ÷ ¿ðýâñýí íèìãýí õàëüñòàé öýâð¿¿íöýð
¿¿ñ÷, ñàëñò á¿ðõýâ÷ áóëèíãàðòàæ á¿äãýðäýã, 40%-ä íü í¿äíèé ñàëñò
á¿ðõýâ÷ íºñººæèæ, í¿äíèé ¸ðîîëûí âåí ºðãºñäºã.

Õàðààíû ìýäðýëèéí äèñê íü ¿ðýâñýæ, ñîíñãîëûí ìýäðýëèéí ¿ðýâñýë,
àìüñãàëûí äýýä çàìûí, ÷èõ õàìàð õîîëîéí ýðõòíèé ñàëñò á¿ðõýâ÷
õóóðàéøäàã.

ªâ÷èí õóðöäàõ ¿åä ãîëîìòîíä øèíý òóóðàëò ãàð÷, àðüñ õîðñîæ,
çàãàòíàíà.

Ïîëèíåâðèòèéí õàì øèíæ èëýðíý.

Ç¿ðõ ñóäàñíû ýðõòýí òîãòîëöîî áà õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ýðõòýí
òîãòîëöîîíû ýìãýã ººð÷ëºëò èëýðíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 255

255

5/25/2005 3:53:37 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî
1. Àñóóìæ: óëèðëûí ÷àíàð, àðüñíû ãýìòëèéí áàéäàë, ºâ÷èí õóðöäàõ
¿åä øýýñ õàðëàõ
2. Ýìíýëç¿éí øèíæ òýìäýã
3. Øèíæèëãýý:

Øýýñýíä óðîïîðôèðèí, баасанд áààñàíä êîïðîïîðôèðèí
¿çýõ

Ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãàà ¿çýõ

Öóñ, øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý

Õýò àâèàí øèíæèëãýý

Âóäûí ëàìïààð îíîøëîõîä ø¿ä óëààí ºíãºòýé ãýðýëòýæ
õàðàãäàõ

Íýìýëò øèíæèëãýý:
1. Ç¿ðõíèé öàõèëãààí áè÷ëýã
2. Õîäîîä äóðàíäàõ
3. Í¿äíèé óã äóðàíäàõ
ßëãàõ îíîøëîãîî
ªâ÷íèé íýð

Áóñàä õýëáýðèéí
ïîðôèðè

Ãýðëèéí öýöýã

Äþðèíãèéí ãåðïåñ
õýëáýðèéí äåðìàòèò

256

05_dermotology last last.indd 256

Ялгах шинжүүд

Эритропоэтины протопорфири: Наранд
илүү өртөмтгий газар жижиг цэврүүнцрүүд үүснэ.
Цэврүүнцрийн оронд жижиг сорви, гиалины
хуримтлал үүснэ.

Эритропоэтины уропорфири: төрөлхийн,
аутосом-рецессив хэлбэрээр удамшдаг. Хүүхдэд
тохиолддог. Наранд маш мэдрэг, хүнд явцтай
тэжээлийн өөрчлөлтүүд илэрнэ.

Протокопропорфири:
аутосом-доминант
хэлбэрээр
удамшдаг.
Хîîë
áîëîâñðóóëàõ
òогтолцооны эрхтний, мэдрэлийн өөрчлөлтүүд нь
арьсны өөрчлөлттэй ээлжилж явагдана.
Өвчин хүүхдэд элбэг тохиолддог. Дугуй хэлбэртэй,
голдоо хүйс маягийн хонхорхойтой цэврүүт тууралт
гарна. Дунд насны эрэгтэйчүүдэд тохиолддоггүй,
элэгний талаас өөрчлөлт байхгүй.
Тууралт гарахаас өмнө хүчтэй загатнах шинж илэрнэ.
Тууралтууд биеийн харалдаа хэсэгт байрлана. Олон
янзын тууралт гарна: цэврүүнцэр, цэврүү, толбо,
гүвдрүү, бэлцрүү, улайрал. Тууралт шимэгдсэний
дараа тод бор нөсөө үлдэнэ.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:37 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Öýâð¿¿ò ïåìôèãîèä

60-аас дээш насны хүмүүст гарна. Олон төрлийн
тууралт (улайж хавагнасан арьсан дээр чинэрэлттэй
цэврүү гарна, бүлэглэх шинжгүй). Тэлэх хандлагагүй.
Никольскийн шинж тэмдэг сөрөг.

Ýì÷èëãýý

Õîîëíû äýãëýì: Ñîãòóóðóóëàõ óíäààíû ç¿éëèéã á¿ðýí õîðèãëîõ.
Ýñòðîãåí, áàðáèòóðàò, ñóëüôàíèëàìèä, ãðèçåîôóëüâèí çýðýã
ïîðôèðèíûã èõýñãýõ ¿éë÷èëãýýòýé ýìèéí áîäèñ õýðýãëýõèéã
õîðèãëîíî.

Ýëýãíèé áîëîí õîîë áîëîâñðóóëàõ çàìûí ¿éë àæèëëàãààã
ñàéæðóóëàõ àðãà õýìæýý àâíà. Ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýíý.
Ерөнхий эмчилгээ:

Íàðíû òóÿàíààñ õàìãààëàõ.
1. Õèíîëèíû á¿ëãèéí ýì: Èäåëüñîí Ë.È. - íû ñõåì: Äåëàãèë:
а. 0.125 г äîëîî õîíîãò 2 óäàà ºãºõ áà 3-8 ñàð óóõ.

б. 0.125 г äîëîî õîíîãò 2 óäàà óóëãàõ áà 2 äîëîî õîíîã óóõ. ¯ð ä¿í
ñàéí ºâ÷òºíä òîõèðîìæòîé áîë äàðàà íü 0.125 г 3 óäàà 1–2 äîëîî õîíîã.
0.125 г ºäºð á¿ð 1 ñàðûí òóðø óóõ, öààøäàà 0.125 г 2 óäàà, 3-4 ñàð óóõ.
Äåëàãèëûã èíîçèí áóþó ðèáîêñèíòýé õîñëóóëáàë ¿ð ä¿íòýé.
Ðèáîêñèí 0.2 г-ð ºäºðò 3-4 óäàà õîîëíîîñ ºìíº, êóðñ 2-3 ñàð. Äåëàãèë уух
¿åäýý öóñ, øýýñíèé åðºíõèé øèíæèëãýý, ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãààã õÿíàõ,
í¿äíèé óã äóðàíäàõ øààðäëàãàòàé.

Ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ:
Ýññåíöèàëå ôîðòå 2 ñàðààð 3 óäàà óóх эсвэл
Ìåòèîíèí – ºäºðò 1 óäàà 3 øèðõýãýýð óóõ

Âèòàìèí Â12 – 0.01%-ийн 1 ìë ºäºðò 1 óäàà áóë÷èíä ,10-12 ºäºð
òàðèх буюу 0.00005 г óóх.
Âèòàìèí Ñ, íèêîòèíû õ¿÷èë – õºíãºí ¿åä 1-2 øàõìàëààð ºäºðò 3
óäàà õîîëíû äàðàà óóх. Õ¿íä ¿åä 5%-ийн 1 – 2 – 4 ìë ñóäñàíä òàðèх.
Ôîëèéí õ¿÷èë – 0.001 г 1-2 øèðõýãýýð ºäºðò 3 óäàà óóх
Ðèáîôëаâèí – 0.005 г (0.002 г; 0.01 г) – 1 ш ºäºðò 3 óäàà óóõ
Ïèðèäîêñèí – 0.005 г ºäºðò 3 óäàà óóх. Êóðñ 20-30 õîíîã. Тóóðàëò
òàðõìàë, õ¿íä ¿åä 5%-ийн 1 ìë ºäºðò 2 óäàà áóë÷èíä òàðèх.
Ïàíòîòåíàò êàëüöè 0.1 г ºäºðò 3-4 óäàà óóõ
Êàðáîëåí 0.5-1 ã ºäºðò 3-4 óäàà óóõ

Öóñ àñãàæ õàíàõ ýì÷èëãýý õèéõ:

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 257

257

5/25/2005 3:53:38 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

1-2 ñàðûí òóðøèä äîëîî õîíîã á¿ð 250-500 ìë öóñûã ãàäàãøëóóëíà.
Äàðàà íü 3-6 ñàðûí òóðøèä ñàð òóòàì ìºí õýìæýýíèé öóñ ãàäàãøëуулíà.
Íèéò 1.5-1.6 ë öóñ àñãàíà. Òºìðèéí áýëäìýë ºãíº. Ãèäðîêàðáîíàò íàòðèéã
2-3 ñàðûí òóðøèä ºäºðò 4-6 óäàà 1 ã óóëãàíà. ¯¿íèé äàðàà 4 ñàðûí òóðøèä
õîíîãò 1 ã ºãíº.
Óíèòèîë ¿ð ä¿í ñàéòàé.
Ïëàêâåíèë 0.2 ã ºäºðò 2 óäàà уух

Ãåìîäèàëèç, ïëàçìаôåðåç хийх

Õóðö ¿åä: 5-40%-ийн ãëþêîç ñóäñàíä 10-20 ìë-ýýð їндсэн эмчилгээнд
нэмж хийх.
Õ¿íä ÿâöòàé ¿åä: Êîðòèêîñòåðîèä äóíäûí òóíãààð óóëãàíà. Өäºðò
пðåäíèçîëîí 10-15 – 30 ìг óóõ.
Çàãàòíàà èõòýé ¿åä: ãèñòàìèíû ýñðýã бэлдмэлүүд: õëîðôåíàìèí,
äèìåäðîë, äèàçîëèí, ïèïîëüôåí, òàâåãèë, çàäèòåí, ñóïðàñòèí, ôåíêàðîë,
ïåðèòîë, áèêàðôåí ãýõ ìýò.
Õýñýã ãàçрын эмчилгээ :
1. Íàðíààñ õàìãààëàõ òîñ: 5-10%-ийн ìåòèëóðàöèëûí òîñ, 5%-ийн
ñàëîëòîé òîñ, 5%-ийн èõòèîë ò¿ðõýõ, єäºðò 1-2 óäàà.
2. Àíèëèíû áóäãóóä: мåòèëåí õºõ óñàí áîëîí ñïèðòèéí óóñìàë
ºäºðò 1-2 óäàà ò¿ðõýõ.
3. Èäýýëæ õ¿íäýðñýí òîõèîëäîëä ¿ðýâñëèéí ýñðýã, õàëäâàðã¿éæ¿¿ëýõ,
¿æëèéí ýñðýã, àíòèáèîòèêòîé òîñîí ò¿ðõëýã, óóñìàëóóä õýðýãëýõ.
Ýðèòðîìèöèí, òåòðàöèêëèí, ýòàêðèòèí ëàêòàò 0.5%-1% òîñ ò¿ðõýõ.
Õîðèãëîõ ç¿éë:
1. Àðõè, согтууруулах төрлийн ундаа óóõã¿é
2. Íàðàíä óäààí ÿâàõã¿é
3. Ãýðýëä ìýäðýãæ¿¿ëýõ ¿éë÷èëãýýòýé õ¿íñíèé á¿òýýãäýõ¿¿í
õýðýãëýõã¿é (óëààí òîìàò, óëààí ëóóâàí ãýõ ìýò).
Хэрэглэж болохгүй эмийн бэлдмэлүүд:
1. Ñóëüôàíèëàìèä
2. Áàðáèòóðàòûí õ¿÷ëèéí óëàìæëàëò ýì¿¿ä
3. Àòîôàí, õëîðàëãèäðàò, õ¿íä ìåòàëëûí äàâñ, íåôòèéí òîñ, ðåçîëèí,
ýîçèí çýðãèéã àãóóëñàí òîñ õýðýãëýõã¿é.

258

05_dermotology last last.indd 258

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:38 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

11.ХАЙРСТ ҮЛД ӨВЧИН

Тодорхойлолт

Ангилал

Хайрст үлд нь эïèäåðìèñèéí ýñ¿¿äèéí
õóâààãäëûí çîõèöîë àëäàãäàæ ýâýðøèëò èõñýж, îëîí
òîîíû õàéðñààð õó÷èãäñаí ã¿âäð¿¿т òóóðàëòóóä ãàð÷,
àðüñ, ñàëñò, ¿å ìº÷èéã ãýìòýýäýã îëîí øàëòãààíòàé
àðõàã явцтай àðüñíû дахилтат ºâ÷èí þì.
I.Хэлбэрээр нь:

1. Åðäèéí – òèïè÷íûé
2. Åðäèéí áóñ – àòèïè÷íûé
II. Ýìíýë ç¿éí õýëáýðýýð íü:
1. Ïóñòóë¸çíûé - èäýýò
2. Óíèâåðñàëüíûé – ò¿ãýýìýë åð áóñûí
3. Àðòðîïàòè÷åñêèé - ¿å ìº÷íèé ãýìòýë
4. Ñåáîðåéíûé - õàæèðàñò
5. Ðóïèîäíûé – çóçààí òàâàëñàí
6. Áîðоäàâ÷àòûé - ургацагт
7. Èíòåðòðèãèíîçíûé – íóãàëààñ, õóíèàñíû õýñãèéí
8. Ýêññóäàòèâíûé – ø¿¿äýñò
III. Òóóðàëòûí áàéäëààð íü:
1. Ø¿¿äýñò õýëáýð (экссудативная)
2. Óëàéðàëò õýëáýð (эритродермия)
3. Ýíãèéí ã¿âäð¿¿ò õýëáýð (обычная)
IV. Ýðõòýí тогтолцоог ãýìòýýæ áàéãàà áàéäëààð íü:
1. Àðüñíû
2. ¯å ìº÷íèé
3. Àëãà, óëíû
4. Òîëãîéí ¿ñòýé õýñãèéí
5. Ñàëñò á¿ðõ¿¿ëèéí
6. Õóìñíû

Эмнэл зүй


ÿâäð¿¿ò òóóðàëòóóä íü òîä óëààí áà á¿äýã ÿãààí ºíãºòýé òºâººñºº
ýõëýí ìºíãºëºã öàãààí õàéðñààð õó÷èãäñàí áàéõ áºãººä ýíý õàéðñ
íü àìàðõàí õîâõîðäîã.
Õàéðñûã õóñàõ ¿åä òîäîð÷ “ëààíû òîñ” øèã áîëîõ, хайрсыг авахад
гялалзсан гадаргуу байх áà öààø õóñàõàä “æèæèã öóñàí õàðâàëòóóä”
¿¿ñäýã áºãººä ýäãýýð íü õîîðîíäîî ¿ë íèéëíý. Ýíý ãóðâàí øèíæèéã
“Õàéðñò ¿ëäèéí ãóðâàë øèíæ” буюу Ауспитцийн гурвал шинж ãýäýã.
Ýíý íü äàâøèõ õýëáýðèéí ¿åä èë¿¿ òîä õàðàãäàíà.
Аðüñûã ÿìàð íýã áàéäëààð ãýìòýýõýä òýð ãàçàðò øèíý òóóðàëò ãàðàõ
áà ¿¿íèéã “Êåáíåðèéí øèíæ” ãýíý.
Òóóðàëò èõýâ÷ëýí èõ áèå, ìº÷人ð ãàðàõ áà çºâõºí ãàðûí àëãà,
õºëèéí óë, òîëãîéí õóéõààð, õóìñûã ãýìòýýõ, ñóãà, öàâèàð ãîëîìòëîí
ãàð÷ áîëíî. ¯å øàòààсàà хамаарч эмнэл зүйн øèíæ òýìäýã ÿíç á¿ð
èëýðäýã.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 259

259

5/25/2005 3:53:38 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

1. Äàâøèõ ¿å: òóóðàëòóóä òîä óëààí ºíãºòýé, øèíýýð íýìýãäýж ãàðàõ áà
ã¿âäð¿¿ íü çàõ ðóóãàà òýëæ òîìîðäîã.
• Àðüñíû òºâøíººñ äýýø ºðãºãäñºí. Òóóðàëòûí çºâõºí òºâ õýñýãò íü
õàéðñ ¿¿ññýí áàéäàã.
• Ãóðâàë øèíæ, Êåáíåðèéí øèíæ òýìäã¿¿ä òîä èëýðíý.
• Áàãà çýðýã çàãàòíààòàé. Òóóðàëòóóä èõýâ÷ëýí õàðàëäàà áàéðëàñàí
áàéõ áà æèæèã ã¿âäð¿¿í¿¿ä íèéëæ õºðçºíã ¿¿ñãýäýã.
• Ýíý ¿åä áóðóó ýì÷ëýõ, ñýòãýë ñàíààíû òàâã¿é áàéäàëä ºðòºõ çýðãýýñ
õ¿íäýð÷ óëàéðàë ¿¿ñ÷ áîëíî.
2. Çîãñîíãè ¿å: øèíý òóóðàëòóóä íýìýãäýæ ãàðàõã¿é áºãººä ãàðñàí
ýëåìåíò¿¿ä íü òýëæ òîìîðäîãã¿é. ÿâäð¿¿í¿¿ä íü íèëýíõ¿éäýý õàéðñààð
õó÷èãäàæ, ºí㺠íü òîä óëààíààñ á¿äýã ÿãààí ºí㺠𿿠øèëæñýí áàéäàã.
3. Ýäãýðýëòèéí ¿å: эíý ¿åä ã¿âäð¿¿, õºðçºí íü ãîëîîñîî ýõëýí øèìýãäýæ,
çàõààðàà á¿äýã ÿãààí ºíãèéí õ¿ðýý ¿¿ñãýí ÿâààíäàà öàãààí òîëáî áîëäîã.
¯¿íèéã “Âîðîíîâын хүрээ” ãýíý.
• Ààæèìäàà öàãààí òîëáî àðèëäàã. ¯å ìº÷íèé õýëáýðèéí ¿åä ýõýíäýý
æèæèã ¿å, ÿâààíäàà òîì ¿å ãýìòäýã. Õ¿¿õäýä ¿å ìº÷ ãýìòýõ íü õîâîð байдаг.
Оношлогоо




1. Асуумж
2. Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
3.Лабораторийн шинжилгээнүүд:
Цусны ерөнхий шинжилгээ
Шээсний ерөнхий шинжилгээ
Биохимийн шинжилгээ: АлАТ, АсАТ, глюкоз, холестерин, триглицерид,
нийт билирубин, креатинин
Эдийн шинжилгээ: гипер ба паракератоз, агранулез, акантоз,
папилломатоз, нейтрофилын микроабсцесс Мунро, хөхлөг давхаргад
судасны хаван ба өргөсөл.

Ялгах оношлогоо
Өвчний нэр

Хавтгай улаан үлд

260

05_dermotology last last.indd 260

Ялгах шинжүүд

Олон хэлбэрт гялалзсан гүвдрүүт тууралт, голдоо хүйс
маягийн хонхорхойтой, хөхөлбөр өнгөтэй, Ауспитцийн
гурвал шинж тэмдэг (-), гүвдрүүний гадаргууд торлог
зураастай

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:39 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Тэмбүүгийн 2-р
үеийн гүвдрүүт
хэлбэр
Иж хайрст үлд
(парапсориаз)
Рейтерийн өвчин

үстэй
Толгойн
хэсэгт байрласан
хайрст
үлдийг
хажирас, хажираст
намарсаас ялгана

Гүвдрүү нь хагас дугуй хэлбэртэй, бараан улаан өнгөтэй,
гүвдрүүг тэмтрэхэд хатуувтар, “Биетèéí зах”-ын шинж
тэмдэг (+), Ауспитцийн гурвал шинж тэмдэг (-), захын
тунгалгийн булчирхай тэмтрэгдэхгүй, серологийн
шинжилгээ (+)
Брок-Поспеловын үзэгдэл (+), Брокын үзэгдэл (+),
“Коллодийн хальсны” шинж тэмдэг (+), далд гуужилтын
шинж (+), Ауспитцийн гурвал шинж тэмдэг (-).
Шээсний сүвний үрэвсэл, нүдний салстын үрэвсэл, үе
мөчний үрэвсэл, хөлийн ул, бэлэг эрхтний толгой, амны
хөндийд хайрст үлдийн тууралттай төстэй тууралт
гарна, тууралт нь цаашаа томорч, нэвчдэс үүсч, идээлэх
хандлагатай. Ауспитцийн гурвал шинж тэмдэг (-).
Ауспитцийн гурвал шинж тэмдэг (-)
“Хайрст үлдийн титмийн” шинж (-), тууралтын өнгө
шаргалдуу, гадуураа зузаан, тослог хайрстай, загатнаа
их. Гэр бүлийн асуумж (-).

Эмчилгээ
Õýëáýð, ¿å øàò, áèåèéí åðºíõèé áàéäàë, øàëòãààí, óëèðëûí
áàéäàë, ñóóðü áóþó õàâñàðñàí ºâ÷íººñ õàìààðààä ýì÷èëãýýíèé ñîíãîëò ÿíç
á¿ð áîëîâ÷ ãîë íü ÿâö ¿å øàòûã íü õàðãàëçàí ýì÷èëãýýã òîõèðóóëæ õèéíý.
Øàëòãààíûã òîãòîîí ýì÷èëáýë ýì÷èëãýý ¿ð ä¿íòýé.
• Õîîëíû äýãëýì áàðèõ, ñýòãýë ç¿éí õóâüä õýò à÷ààëàëä ºðòºõã¿é
áàéõ.
• Õàéðñò ¿ëäèéí óëàéðëûí ¿åä ýðõòýí, òîãòîëöîîíû ººð÷ëºëò¿¿äèéã
àðèëãàõàä ÷èãëýñýí, øèíæ òýìäãèéí ýì÷èëãýý õèéíý. Ñýòãýë çàñàë
ýì÷èëãýý ÷óõàë.
Тархмал хэлбэр, улайрал хэлбэр, идээт (пустулезный псориаз Цумбуша),
шүүдэст хэлбэр (экссудативная), дàâøèõ ¿åд эмчилгээг дараах зарчмаар
хийнэ:
1. Дагалдах өвчнийг эмчилнэ:
• Элэг, цөс, ходоод гэдэсний зам, өөх тосны солилцооны алдагдал
• Дотоод шүүрлийн булчирхайн үйл ажиллагаа – бамбай булчирхай,
нойр булчирхай, бөөрний дээд булчирхай.
• Цус төлжүүлэх үйл ажиллагаа
• Дархлалын тогтолцоо
• Мэдрэл-сэтгэцийн өөрчлөлт

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 261

261

5/25/2005 3:53:39 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

2. Ýìçýãøèë áóóðóóëàõ áóþó ñóäàñíû íýâ÷èìòãèé áàéäëûã áóóðóóëàõ,
õîðäëîãî òàéëàõ çîðèëãîîð:
• Íàòðèéí òèîñóëüôàò, 30% -èéí 5-10 ìë óóñìàëûã ñóäñààð ºäºðò
íýã óäàà 10-15 óäàà судсанд òàðèõ,
буюу Êàëüöè ãëþêîíàò эсвэл êàëüöè õëîðèä 10%-ийн 5-10 ìë-èéã (õ¿¿õäýä
íàñàíä íü 0,1 ìë) ºäºð á¿ð áóþó ºí溺ä 10 óäàà ñóäñàнд òàðèõ,
буюу

Ìàãíи ñóëüôàò 25%-ийн 5-10 ìë-ýýð áóë÷èíä áà ñóäñàíä òàðèõ.
Ãèñòàìèíû ýñðýã áýëäìýë¿¿ä: ñóïðàñòèí, òàвåãèë, õëîðôåíàìèí,
äèìåäðîë, êåòîòèôåí, ïèïîëüôåí, ëîрàòàäèí, ýáàñòèí ãýõ ìýò áýëäìýë¿¿äèéã
õ¿¿õäýä êã æèíä òîîöîæ, íàñàíä õ¿ðýã÷äýä ºäºðò 2-3 óäàà óóëãàõ.
• Ôåêñîôåíàäèí 180 ìã ºäºðò 1 óäàà уух,
буюу Ëîðàòàäèí 0,01 г өдөрт 1 удаа уух,
буюу Эáàñòèí 10 ìã ºäºðò 1 óäàà óóõ, íèéò 10 õîíîã уух.
Õýðýâ çàãàòíàà èõ, íîéðã¿é, òàéâàí áóñ áàéâàë íîéðñóóëàõ
¿éë÷èëãýýòýé ãèñòàìèíû ýñðýã áýëäìýë óóëãàíà.
• Õëîðîïèðàìèí - 0,025 г өдөрт 3 удаа уух,
буюу Кëåìàñòèí - 0.001 г ºäºðò 2-3 óäàà óóíà.
Çàãàòíàà øºíө人 èõ байвал ãèñòàìèíû ýñðýã áýëäìýë òàðèàгаар
õèéõ шаардлагатай
• Дèôåíãèäðàìèí, 1%-èéí 1-2 мл óóñìàë шөнө өдөр бүр булчинä
тарих,
буюу Хëîðîïèðàìèí 2%-ийн 1-2 мл уусмал шөнө өдөр бүр булчинä тарих,
буюу Кëåìàñòèí, 0.1%-èéí 1-2 мл уусмал шөнө өдөр бүр булчинä тарих,
нийт 10-15 удаа.
3. Õîðäëîãî òàéëàõ ñèéâýí îðëîõ øèíãýí:
• Пîëèâèäîí + íàòðè õëîðèä + êàëè õëîðèä + êàëüöè õëîðèä +
ìàãíè õëîðèä + íàòðè ãèäðîêàðáîíàò 200 – 400 ìë óóñìàëûã
ìèíóòàíä 40-60 äóñëààð судсаар òàðèõ, äîëîî õîíîãò 1-3 óäàà,
нийт 6-8 удаа
буюу Натри хлорид, изотоник уусмал 0.9%-ийн 200-400 мл äóñëààð судсаар
òàðèõ, äîëîî õîíîãò 2-3 óäàà, нийт 4-7 удаа
буюу Дåêñòðàí 10%, ãëþêîç 5%-ийн 200-400 ìë-ýýð ñóäñàíä тарих, 1 ìèíóòàíä
40 äóñëààð, долоо õîíîãò 2-3 óäàà, нийт 6-8 удаа.
4. Òàéâøðóóëàõ бýлдìэл¿¿ä:
Нàòðè áðîìèä 1-3%-èéí 10-15 ìë-èéã ºäºðò 3 óäàà óóõ,
Сåäóêñеí, áåëëеðãàìèí, àíäаêñèí, ñèìïàòèë, вàëåðèàí ãýõ ìýò
ýì¿¿äýýñ ºäºðò 1-2 óäàà óóëãàõ.
6. Âèòàìèí ýì÷èëãýý.
• Рåòèíîë + âèòàìèí Å 1 ø ºäºðò 2 óäàà, 3-4 äîëîî õîíîã óóõ,


262

05_dermotology last last.indd 262

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:40 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

 á¿ëãèéí âèòàìèíóóä: пиридоксин 5%-ийн 2 мл уусмал, өдөр бүр
эсвэл нэг өдөр өнжөөд булчинд тарих буюу тиамин бромид 6%-ийн
2 мл буюу цианокобаламин 500 мкг булчинд тарих, нийт 15 удаа.
• Витамин À 100000 МЕ өдөрт нэг удаа уух буюу булчинд тарих,
• Витамин Ñ, Å, ÐP, êàëüöèïîòðèîë (ïñîðêóòàí)-ûã óóõ áà òàðèõ,
âèòàìèí Ä3 õýðýãëýñíýýð ýñèéí ÿëãàðàí õºãæèõ ¿éë àæèëëàãàà
ñàéæèðäàã ãýæ ¿çýæ áàéíà. Âèòàìèí Ä3-ûí òîñîí ò¿ðõëýã
“Äàéâîíåêñ” õýëáýðýýð ìºí õýðýãëýæ áîëíî.
5. Ýñèéí ïðîëèôåðàöè (ýñ¿¿äèéí ÿëãàðàí õºãæèõ), ц-ÀÌÔ-ûã èäýâõæ¿¿ëýõ
çîðèëãîîð: ýóôèëëèí, ïàïàâеðèí, ÀÒÔ, äèáàçîë, òðåíòàëèéã ºäºðò 2-3
ø óóëãàæ áîëíî.

6. Çàõûí öóñíû ýðãýëòèéã ñàéæðóóëàõûí òóëä:
• Êñàíòèíîë íèêîòèíàò 0.15 г өдөрт 3 удаа хоолны дараа уух, 4-6
долоо хоногийн турш,
буюу Пåíòîêñèôèëëèí, 0.2 г ºäºðò 3 óäàà õîîëíû äàðàà уух, 4-6 äîëîî
õîíîã.
7. Ãåïàòîïðîòåêòîð áóþó ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãàà ñàéæðóóëàõ áýëäìýë:

буюу

Ýññåíöèàëûí ôîñôîëèïèä¿¿ä 5-10 ìë ººðèéí öóñòàé (1:1)
ñóäñàíä ºí溺ä 1-15 удаа òàðèõ áóþó 2 øèðõýãýýð ºäºðò 3 óäàà,
1 сарын турш óóх.

Ëèïîåâûí õ¿÷èë 1 ø ºäºðò 3 óäàà уух.

8. Öèòîñòàòèê:

Мåòîòðåêñàò 10 – 20 ìã 7 õîíîãò 1 óäàà áóë÷èíä òàðèõ áóþó 2,5
ìã 12 öàãèéí çàéòàé 7 õîíîãò 2-5 ºäºð óóõ. Эмчилгээ эхлэхийн
өмнө ба дууссаны дараа цусан дахь лейкоцитын хэмжээг шинжлэх
хэрэгтэй.

9.Èììóíîñóïðåññàíòóóä (äàðõëàë äàðàíãóéëàõ áýëäìýë):

Öèêëîñïîðèí, õîíîãò 2,5-5 ìã/êã æèíä áîäîí 2 óäàà óóõ. Õýðýâ
ýíý òóíãààð 2 äîëîî õîíîã õýðýãëýýä ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë òóíã
5ìã/êã õîíîãò óóõààð áîäîæ èõýñãýæ áîëíî. Эмнэл зүйн үр дүн
сайн байвал бэлдмэлийн туунг аажим бууруулж бүүр хасна. Ýëýã,
Ẻðíèé ¿éë àæèëëàãàà ìóó, öóñàíä øýýñíèé õ¿÷èë èõ, êàëèéí
õýìæýý èõñýõ õàíäëàãàòàé ¿åä áîëãîîìæòîé õýðýãëýõ õýðýãòýé.
Бэлдмэлийг хэрэглэхийн өмнө цусан дахь креатинины хэмжээг үзнэ.
Эмчилгээний хугацаанд артерийн даралт ба цусан дахь креатинины
хэмжээг эхний 3 сарын турш хоёр долоо хоногт 1 удаа үзнэ. Цаашид
5 мг/кг хэмжээтэй ууж байвал сарын турш, 2.5 мг/кг – 2 сард нэг

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 263

263

5/25/2005 3:53:40 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

удаа үзнэ.
10.Нөхөн сэргээх эмчилгээ (физик эмчилгээ)
• Фотохими эмчилгээ (ПУВА-эмчилгээ), курс íü 20-25 удаа.
• ПУВА-эмчилгээ хийх боломжгүй үед УФО хийнэ, 15-20 удаа.
Хэсэг газрын эмчилгээ:
• 1-2%-ийн салицилийн хүчлийн тосон түрхлэг өдөрт 2 удаа түрхэх
• Êðåì Уííà, áîðûí õ¿÷ëèéí 1%-èéí òîñ, èõ ¿ðýâñýëòýé áàéãàà
áîë êîðòèêîñòåðîиäûí ñóë áà äóíä çýðãèéí ¿éë÷èëãýýòýé òîñîí
ò¿ðõëýã¿¿äèéã ºäºðò 1-2 óäàà ò¿ðõýæ õýðýãëýíý. Эмчлүүлэгчийн
ãýìòñýí àðüñíû ãîëîìòûí õýìæýýíýýñ õàìààð÷ òîñíû òóí
õýìæýýã òîõèðóóëàí õýðýãëýíý. Äààâðûí òîñîí áýëäìýëèéã
“Õóðóóíû ¿ç¿¿ðèéí òóí”-ãèéí àðãààð ò¿ðõýíý.
• Толгойн үстэй хэсэг гэмтсэн үед кортикостероид тосон түрхлэг:
Бетаметазон + салицилийн хүчил буюу мометазон лосьон буюу
крем хэлбэрээр.
• Толгойг угаахдаа эмчилгээний зориулалттай Т-gel, Фридерм
давирхай зэрэг шампунаàð долоо хоногт 2 удаа угаана.
Çîãñîíãè áà ýäãýðýëòèéí ¿åä эмчилгээний дараах зарчмыг хэрэглэнэ:
1. Äàðõëàëûí ¿éë àæèëëàãààã ñýðãýýõ, ñàéæðóóëàõ èäýâõæ¿¿ëýõ
ýì¿¿ä:
• Тèìàëèí, Ò-èäýâõë¿¿ðèéã áóë÷èíä àðüñàí äîð 10-15 óäàà òàðèõ,
сàëèìîíûã 10-15 äóñëààð ºäºðò 3 óäàà óóõ, äåêàðèñ, ìåòèëóðàöèë
çýðãèéã ºäºðò 1-2 øèðõýãýýð óóëãàíà.
• Öóñ ñõåìýýð ñîëèíî. ¯¿íä: õ¿¿õäýä 0.5 ìë-ýýñ 3-5 ìë õ¿ðòýë, íàñàíä
õ¿ðýã÷äýä 1-2 ìë-ýýñ ýõëýí òóíã èõýñãýæ 10 ìë õ¿ðòýë íýìýãä¿¿ëæ
ºí溺ä áóë÷èíä òàðèíà.
2. Äàðõëàëûí ¿éë àæèëëàãààã äàðàíãóéëàõ ýì¿¿ä: ¯¿íèéã áóñàä ýìèéí
ýì÷èëãýýíä ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áàéãàà áóþó õ¿íäýðñýí ¿å ìº÷íèé õýëáýð,
ø¿¿äýñò õýëáýð, óëàéðàëòûí ¿åä õýðýãëýõ íü òîõèðîìæòîé. ¯¿íä
õàìãèéí àþóë áàãàòàé ñõåìèéã áàðüæ ýì÷ëýõ íü ç¿éòýé.
• Ìåòîòðåêñàòûã 25 ìã-ààð ºäºðò 2 óäàà õîîëíû äàðàà 3 õîíîã
¿ðãýëæë¿¿ëýí óóëãààä 5-6 õîíîã çàâñàðëàí, äàõèí óóëãàõ æóðìààð
3-5 êóðñ ýì÷èëãýýã õèéíý. Êóðñûí íèéò òóí 90-120 ìã áàéíà.
Ìåòîòðåêñàòûã òàðüæ õýðýãëýæ áîëíî.
• Цèêëîôîñôàí, 6-ìåðêàïòîïóðèíûã êã æèíä íü òîîöîí óóëãàõ áà
òàðüæ õýðýãëýæ áîëîõ áºãººä ýäãýýð ýì¿¿äèéã õ¿¿õäýä õýðýãëýõã¿é.
ªäºðò 1-2 óäàà óóëãàæ õýðýãëýíý.
3. Âèòàìèí ýì÷èëãýý.
• Рåòèíîë + âèòàìèí Å 1 ø ºäºðò 2 óäàà, 3-4 äîëîî õîíîã óóõ,
• Â á¿ëãèéí âèòàìèíóóä: пиридоксин 5%-ийн 2 мл уусмал, өдөр бүр

264

05_dermotology last last.indd 264

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:40 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

эсвэл нэг өдөр өнжөөд булчинд тарих буюу тиамин бромид 6%-ийн 2 мл
буюу цианокобаламин 500 мкг булчинд тарих, нийт 15 удаа.
4. Çàõûí öóñíû ýðãýëòèéã ñàéæðóóëàõûí òóëä:
• Êñàíòèíîë íèêîòèíàò 0.15 г өдөрт 3 удаа хоолны дараа уух, 4-6 долоо
хоногийн турш, буюу
5. Ýëýãíèé ¿éë àæèëëàãàà, ººõ òîñíû ñîëèëöîî ººð÷ëºëòòýé ¿åä:

Ýññåíöèàëûí ôîñôîëèïèä¿¿ä 5-10 ìë ººðèéí öóñòàé (1:1) ñóäñàíä
ºí溺ä 1-15 удаа òàðèõ áóþó 2 øèðõýãýýð ºäºðò 3 óäàà 1 сарын турш
óóх.

Õýñýã ãàçðûí ýì÷èëãýý:
• Кîðòèêîñòåðîиäûí òîñîí ò¿ðõлýг¿¿ä ¿ð ä¿íòýé áàéíà. ¯¿íä
äàâèðõàé, ñàëèöèëûí õ¿÷èë àãóóëñàí ò¿ðõëýã¿¿ä (Äèïðîñàëèê,
Áåëîñàëèê, Âèïñàãîë, ëîðиíäåí À, ëîðиíäåí Ò, Àôëîäåðì зэрэг)
ºäºðò 1-2 óäàà ò¿ðõýíý. Áîîëòûã 8-12-24 öàãèéí õóãàöààòàé
õèéæ áîëíî. ̺í ñèíàôëàí 0.025%, ôëóоöèíîëон àöåòонид,
êîìáèäåðì çýðýã òîñíóóäûã (õóðóóíû ¿ç¿¿ðèéí òóíãèéí àðãààð)
àðüñíû ãýìòñýí òàëáàéí õýìæýýíýýñ õàìààð÷ òóíã òîõèðóóëàí
ºäºðò 1-3 óäàà ò¿ðõýæ õýðýãëýíý.
• Бетаметазон + салицилийн хүчил тосон түрхлэг, өдөрт 2 удаа
тууралтанд түрхэх.
• Кальципотриол (витамин D-ийн нийллэг төст бодис) – голомтонд
түрхэнэ
• Êàñòåëëаíи øèíãýí, ìàðãàíöèéí 3-5%-èéí óóñìàëûã ¿ðýâñýëòýé
ãàçàðò ºäºðò 1-2 óäàà ò¿ðõýæ õýðýãëýíý.
• Õºðçºíò, çóçààí õàéðñòàé ãîëîìòîíä áèò¿¿ áîîëòóóä (îêêëþçèâ)
õèéæ áîëíî. Ñêèí-êàï àýðîçîëü õýëáýðýýð òîëãîéí õóéõíû
õýëáýðèéí õàéðñò ¿ëäèéí ¿åä íàñàíä õ¿ðýã÷èä áà 3-ààñ äýýø
íàñíû õ¿¿õäýä ºäºðò íýã óäàà ø¿ðøèæ õýðýãëýíý.
• Толгойг угаахдаа эмчилгээний зориулалттай Т-gel, Фридерм
давирхай зэрэг шампунийг долоо хоногт 2-3 удаа угаана.
• Ïåðìàíãàíàò êàëèéí øèíãýð¿¿ëñýí 1:1000 óóñìàë, ñîäòîé,
ìàðãàíöòàé âàííàä îðóóëàõ, 7 õîíîãò 1 - 2 óäàà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 265

265

5/25/2005 3:53:41 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

12. АРЬСНЫ ЦЭВРҮҮТ ӨВЧНҮҮД ЖИНХЭНЭ ЦЭВРҮҮТЭХ
ӨВЧИН
Тодорхойлолт

Àíãèëàë

Архаг удаан, хортой явцтай, арьс, салстаар тархмал
цэврүү гарч, улмаар амьдралын чухал эрхтэний үйл
ажиллагааны хямралд хүргэх аюултай, арьсны хүнд
өвчин. Эрэгтэй, эмэгтэй хүн аль аль нь өвчилнө.
Ихэвчлэн 35-аас дээш насанд тохиолдоно.

Ýìíýë ç¿éí õýëáýð¿¿ä íü:



Ердийн цэврүүтэх өвчин
Ургацаг хэлбэрийн цэврүүтэх өвчин
Навчин хэлбэрийн цэврүүтэх өвчин
Хажираст хэлбэрийн цэврүүтэх өвчин буюу
Сенир-Ашерийн хам шинж




Эмнэл зүйн шинж тэмдэг:
Өвчин хурц эхэлнэ
Эрүүл арьс ба салст дээр цэврүү үүснэ
Цэврүү нь вандуйнаас хушганы самрын чинээ хэмжээтэй
Цэврүү зуйван дугуй болон лийр хэлбэртэй, дотроо тунгалаг
шингэнтэй





Цэврүүний бүрхүүл улбагар, амархан хагарна
Тод улаан өнгийн, нойтон шалбархай үүснэ
Шалбархайт голомт тэлж томорно
Голомтын захаар эпидермисийн салбархай байна
Серозлог-цусархаг, бохир шар тав тогтоно

Голомт их бие, толгой хуйх, хөхний нугалаас, суга, цавь, амны хөндий,
уруул, нүд, бэлэг эрхтний салстаар гарна

266

05_dermotology last last.indd 266

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:41 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä


Тууралт гарсан газарт хорсох,
ирвэгнэх, өвдөх зовиур байна

Никольскийн шинж эерэг

Асбо-Ханзены шинж эерэг
Оношлогоо:
1. Асуумж
2. Эмнэл зүйн шинж тэмдэг
3. Цэврүүний ёроолоос наалдац бэлтгэн цитологийн шинжилгээ
хийх: Тцанкийн (акантолизисын) эс илрүүлэх
4. Эдийн шинжилгээ: эпидермисийн дунд цэврүү байх
5. Биохимийн шинжилгээ
6. Иммунологийн шинжилгээ
7. Цусны ерөнхий шинжилгээ
8. Шээсний ерөнхий шинжилгээ
Ялгах оношлогоо:
Ердийн цэврүүтэх өвчин, Дюрингийн герпес хэлбэрийн дерматит
ба цэврүүт пемфигоидын ялгах оношлогоо
Шинж
тэмдэг
Өвчтөний
нас
Эмгэг жам
Тууралт
салст
бүрхүүл
дээр гарч
эхлэх
Анхдагч
тууралт

Цэврүү
үүсэх явц

Ердийн цэврүүтэх
өвчин
40 наснаас дээш

Дюрингийн герпес
хэлбэрийн дерматит
Бүх насанд

Цэврүүт
пемфигоид
60 наснаас дээш

Аутоиммунный

Аутоиммунный

Аутоиммунный

60-80%

10% бага

30-50%

Нэг
төрлийн
тууралт (серозлог
шингэнтэй улбагар
цэврүү эрүүл арьс,
салст дээр)

Олон
төрлийн
тууралт
(улайсан
арьсан дээр жижиг,
бүлэглэсэн цэврүү,
цэврүүнцэр, бэлцрүү,
гүвдрүү, улайрал)

Олон
төрлийн
тууралт
(улайж
хавагнасан арьсан
дээр чинэрэлттэй
цэврүү
гарна,
бүлэглэх шинжгүй)

Тэлэх хандлагатай,
эдгэх хандлага бага

Тэлэх хандлагагүй,
эдгэх хандлагатай

Тэлэх хандлагагүй,
эдгэх хандлагатай

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 267

267

5/25/2005 3:53:42 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

Байрлах
газар
Никольс
кийн шинж
Амны
салст
гэмтэх
Зовиур
Явц
Эдийн
шинжилгээ

Хаана
ч
байж
болно, амны салт
бүрхүүл
гэмтэнэ,
бүлэглэхгүй
Эерэг

Ихэвчлэн тохой, өвдөг,
шууны
тэнийлгэгч
хэсэг, өгзөг, толгойн
үстэй хэсэгт байрлана,
бүлэглэнэ

Сөрөг

Мөчдийн
нугалагч хэсэг, их
биеэр
бүлэглэх
хандлагатай
Сөрөг

Дандаа

Ховор

Ихэнхдээ

Тууралт гарсан газар
хүчтэй загатнаана

Шинэ тууралт гарах
үед
загатнана,
хааяа халуурна

Дахилтат
Цэврүү
субэпидермисийн
байрлана, акантолиз
байхгүй

Архаг
Цэврүү
субэпидермисийн
байрлана,
акантолиз байхгүй

Олон
тооны
эозинофил,
акантолизийн
эс
байхгүй
Үр дүнтэй

Лимфоцит,
гистиоцит, олон
тооны эозинофил

Харьцангүй
тааламжтай

Харьцангүй
тааламжтай

Шалбархай үүссэн
газар эмзэглэлтэй,
ерөнхий
биеийн
байдал сульдана
Давших
Цэврүү
эпидермисийн
дотор байрлана,
акантолиз
супрабазальный

Эсийн
шинжилгээ

Акантолизийн
(Тцанкийн)

Сульфоноор
эмчлэх

Үр дүнгүй

Эмчилгээ
хийгдээгүй
үед
тавилан

Тааламжгүй,
нас
баралтаар төгсдөг
хоруу явцтай




268

05_dermotology last last.indd 268

эс

Үр дүнгүй

Олон хэлбэрт шүүдэст улайрлын цэврүүт хэлбэр
Лайеллын хам шинж
Цэврүүтэх өвчний бусад эмнэл зүйн хэлбэрүүд
Эмчилгээ:
Ерөнхий эмчилгээ:
Давс, нүүрс ус, ус хязгаарлах
Кортикостероид: преднизолон 60-90-120 мг хоногт : 12 шахмал
(60 мг хоногт) ба 60 мг преднизолон (2 ампул тариагаар).
Эмчилгээний үр дүн гартал өндөр тунгаар эмчилгээг үргэлжлүүлж
байгаад тунг аажим буулгана. Удаан хугацаагаар эмчилгээг барих
тунгаар үргэлжлүүлнэ. Дексаметазон 20 мг/хоногт хүртэл хэрэглэж
болно.
Иммунодепрессант: метотрексат, азатиопирин, циклоспорин.
Эдгээр эмийн аль нэгийг преднизолонтой хавсарч хэрэглэвэл үр
дүн сайтай: преднизолон 30-60 мг/хоногт, метотрексат 20-50 мг

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 3:53:42 PM

Àðüñíû ýìãýã¿¿ä

булчинд тарих, долоо хоногт 1 удаа.
• Ходлого тайлах: плазмаферез, гемосорбци
• Цус, цус орлох шингэн юүлэх
• Гепарин 10000 ЕД өдөрт 2 удаа арьсан дор тарих, 15 хоног
• Анаболик гормон: неробол, ретаболил
• Калийн бэлдмэлүүд: кали оротат, кали хлорид, панангин
• Аскорбины хүчил, фолийн хүчил
Хэсэг газрын эмчилгээ:
• Перманганат калийн 1:6000-1:8000 ваннанд оруулах
• Фурациллин 1:5000 уусмал, борын хүчлийн уусмал, 0.25-0.5%
новокаины уусмал нэмж амаа зайлах
• Анилины будгууд: Кастеллани будаг, 2% метилен хөхийн уусмал,
бриллиант ногоон голомтонд түрхэх
• Кортикостероидын тосон түрхлэг

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

05_dermotology last last.indd 269

269

5/25/2005 3:53:42 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

06_optalmology last.indd 271

5/25/2005 4:00:23 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
Æ. Áààñàíõ¿¿

Ò.Áóëãàí
Ì.Àëòàíõ¿¿
À.Äàðèéìàà

272

06_optalmology last.indd 272

ÝÌß í¿äíèé åðºíõèé ìýðãýæèëòýí ÝÌØÓÈÑèéí í¿äíèé òýíõèìèéí ýðõëýã÷, Õ¿íèé ãàâúÿàò
ýì÷ , Êëèíèêèéí ïðîôåñññîð , Àíàãààõ óõààíû
äîêòîð
ÝÌØÓÈÑ-èéí Í¿äíèé òýíõìèéí àõëàõ áàãø,
Àíàãààõ óõààíû äîêòîð
ÝÍÝØÒ í¿äíèé òàñãèéí ýðõëýã÷ Àíàãààõ
óõààíû äîêòîð
”Áîëîð ìýëìèé” ýìíýëãèéí ýì÷, Àíàãààõ óõààíû
ìàãèñòðàíò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:23 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

1. Í¯Ä ÓËÀÉÕ ÕÀÌ ØÈÍÆ

Òîäîðõîéëîëò

Í¿äíèé àëèìíû ñàëñò áîëîí óóðàãëàã á¿ðõýâ÷èéí
ñóäàñ òýëæ óëàéõûã í¿ä óëàéõ õàì øèíæ ãýíý.

Øàëòãààí
• Õààëòòàé ºíöºãò ãëàóêîìûí õóðö äàâøèëò
• Èðèò, èðèäîöèêëèò
• Êåðàòèò
• Êîíúþíêòèâèò
• Ýïèñêëåðèò
• Ñêëåðèò
• Çîâõè áîëîí íóëèìñíû ýðõòíèé çàðèì ºâ÷èí
(ºâäºã, áëåôàðèò, äàêðèîöèñòèò)
• Áóñàä ºâ÷èí: ñàëñòàí äîîðõè öóñ õàðâàëò,
ïòåðèãèóì, “õóóðàé í¿ä”, ýâýðëýã á¿ðõýâ÷èéí
øàðõëàà, ýâýðëýãò ãàäíû áèåò îðîõ, çîâõè ýðãýõ,
óðâàõ çýðýã
Àíãèëàë
• ºíãºö áóþó ñàëñòûí óëàéëò
• ã¿í áóþó ýâýðëýã òîéðñîí óëàéëò( óóðàãëàã
á¿ðõýâ÷èéí ñóäàñíû óëàéëò)
• õîëèìîã( àëü àëü íü èëýðíý)

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 273

273

5/25/2005 4:00:24 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õàðøëûí
êîíúþíêòèâèò

2

3

0

0

0

2

2

2

3

2

1

ýâýðëýãèéí
á¿äýãøèëò

3

0

1-3

0

0-1

0

ýâýðëýãèéí
ºíãºö
øàðõëàà

0

0

1-3

0

0-1

0

õ¿¿õýí
õàðààíû
áàéäàë

ºðãºññºí,
óðâàë
¿ã¿é

íàðèéí,
óðâàë
¿ã¿é
áàéæ
áîëíî

õýâèéí
ýñâýë
íàðèéí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

ºìíºä
õîðãûí ã¿í

ã¿åõýí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

í¿äíèé
äîòîîä
äàðàëò

èõýññýí

ãîëäóó
áàãàññàí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

õýâèéí

íóóõ

0

0

çàðèì
òîõèîëäîëä

2-3

2

1

÷èõíèé
ºìíºõ
áóë÷èðõàé

0

0

0

0

1

0

274

06_optalmology last.indd 274

Êåðàòèò

1

ºíãºö
óëàéëò

Èðèäîöèêëèò

ã¿í óëàéëò

Îáúåêòèâ
øèíæ
òýìäýã

ժà äàâøèëò

Âèðóñò
êîíúþíêòèâèò

Íÿíãèéí ãàðàëòàé
êîíúíêòèâèò

Îáüåêòèâ øèíæ òýìäãýýð ÿëãàí îíîøëîõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:24 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Êåðàòèò

Õàðøëûí
êîíúþíêòèâèò

Èðèäîöèêëèò

Âèðóñò
êîíúþíêòèâèò

Ñóáúåêòèâ
øèíæ
òýìäýã

ժà äàâøèëò

Íÿíãèéí
ãàðàëòàé
êîíúþíêòèâèò

Îáúåêòèâ øèíæ òýìäãýýð ÿëãàí îíîøëîõ

õàðàà
á¿ðýëçýõ

3

1-2

3

0

0

0

ºâäºëò
ºãºõ

2-3

2

2

0

0

0

ãýðýëä
ãÿëáàõ

1

3

3

0

0

0

ãýðýë
ñîëîíãîðîõ

2

0

0

0

0

0

íóóõ

0

0

0-3

çàãàòíàõ

0

0

0

èäýýðõýã ñàëñàðõàã
0

0

öàãààí
2

Íÿíãèéí ãàðàëòàé êîíúþíêòèâèòûã äîòîð íü ÿëãàí îíîøëîõûí òóëä
íóóõíààñ àð÷äàñ àâàí ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýíä ºãíº.
Êîíúþíêòèâèòûí ýì÷èëãýýã ÝÌÒ-èéí I øàòëàëä õèéæ, õ¿íäýðñýí
íºõöºëä äàðààãèéí øàòëàëä øèëæ¿¿ëíý.
Êîíúþíêòèâèòûí ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
Íÿíãèéí ãàðàëòàé êîíúþíêòèâèòûã:
• Í¿äèéã áóöàëñàí õ¿éòýí óñààð ýñâýë àíòèñåïòèê óóñìàëààð ºäºðò 6-10
óäàà óãààíà.
• Òîõèðîõ àíòèáèîòèêèéã 1-2 öàã òóòàìä í¿äýíä äóñààíà, óíòàõ ¿åä
àíòèáèîòèêèéí òîñ õàâ÷óóëíà. (ýì÷èëãýýã õàð)
• N.gonorrhoeae ãàðàëòàé êîíúþíêòèâèòûã öåôòðàêñîí 50ìã/êã (äýýä
õýìæýý 125ìã ) ýñâýë êàíàìèöèí áîëîí ñïåêòèíîìèöèí 25ìã/êã (äýýä
õýìæýý 75 ìã) áóë÷èíä 1 óäàà òàðüæ, í¿äýíä ýðèòðîìèöèíû òîñ ºäºðò
6 óäàà õàâ÷óóëæ, õàãàñ öàã òóòàìä í¿äèéã ôèçèîëîãèéí óóñìàëààð
óãààæ ýì÷èëíý.
• Clamidia trachomatis ãàðàëòàé êîíúþíêòèâèòûã ýðèòðîìèöèí 50ìã/êã
òóíãèéã ºäºðò äºðºâ õóâààæ 14 õîíîã óóíà. Í¿äýíä ýðèòðîìèöèí áîëîí
àëüáóöèä õýðýãëýíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 275

275

5/25/2005 4:00:24 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Íÿðàéí êîíúþíêòèâèò òºðºõ çàìààð õàëäâàðëàäàã áà óðüä÷èëàí
ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð òºðñºí õ¿¿õýä á¿ðèéí í¿äýíä òåòðàöèêëèí1%
õàâ÷óóëíà.
Âèðóñò êîíúþíêòèâèòûí ýì÷èëãýý:

Âèðóñò êîíúþíêòèâèòûí ¿åä õ¿éòýí æèí òàâèõ, ñóäàñ àãøààõ ýì
äóñààõ, áóñäàä õàëäâàð òàðààõààñ áîëãîîìæëîõ.

Àíòèáèîòèê áîëîí êîðòèêîñòåðîèä ýìèéã õýðýãëýõýýñ çàéëñõèéõ.
Âèðóñûí áýëäìýëèéí ýìí¿¿äýýñ í¿äýíä õýðýãëýæ áîëîõ áîëîâ÷ èõýíõè
òîõèîëäîëä ººðºº ýì÷ëýãäýõ áîëîìæòîé.
Õàðøëûí ãàðàëòàé êîíúþíêòèâèòûí ýì÷èëãýý:
• Õàðøëûí êîíúþíêòèâèòûí ¿åä õ¿éòýí æèí òàâèõ, ñóäàñ àãøààõ,
õàðøëûí ýñðýã ýì äóñààíà. (ýì÷èëãýýã õàð)
Ñàëñòûí ã¿í áîëîí õîëèìîã óëàéëòòàé ºâ÷òíèéã ÝÌÒ-èéí II,III øàòëàëûí
îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíä øèëæ¿¿ëíý.
À. Êåðàòèò
Òîäîðõîéëîëò Ýâýðëýã á¿ðõýâ÷èéí ¿ðýâñëèéã êåðàòèò ãýíý.
Àíãèëàë

Øàëòãààíààð íü:
• Ãàäíû øàëòãààíòàé êåðàòèò
1.Ýâýðëýãèéí øàëáàðõàé
2.Ãýìòëèéí øàëòãààíò êåðàòèò (õèìè, ôèçèê,
ìåõàíèêèéí ãàðàëòàé)
3.Íÿíãèéí ãàðàëòàé õàëäâàðò êåðàòèò
4.Çîâõè, ñàëñò, ìåéáîìèéí áóë÷èðõàéí ¿ðýâñëýýñ
øàëòãààëñàí êåðàòèò
5.̺ºãºíöºðò êåðàòèò áóþó êåðàòîìèêîç
• Äîòîîä øàëòãààíòàé êåðàòèò
1.Õàëäâàðò êåðàòèò (ñ¿ðüåýãèéí, òýìá¿¿ãèéí,
áðóöåëë¸çûí, ëåïðà, õåðïåñûí ãàðàëòàé)
2.Ìýäðýë ñààæèëòûí êåðàòèò
3. Àìèíäýìèéí äóòàãäëààñ ¿¿ññýí êåðàòèò
• Øàëòãààí òîäîðõîéã¿é êåðàòèò
Êåðàòèò íü ýìíýë ç¿éä “ýâýðëýãèéí õàì øèíæ”-ýýð èëýðíý: ãýðýëä
ãÿëáàõ, íóëèìñ ãîîæèõ, çîâõè àíèëäàõ, õàòãàæ ºâäºõ, ã¿í áîëîí õîëèìîã
óëàéëò ¿¿ñýõ, ýâýðëýãò íýâ÷äýñ ¿¿ñýõ, øèíýýð ñóäàñ óðãàõ.
Êåðàòèòûí ÿëãàí îíîøëîãîîã ëàáîðàòîðèéí øèíæèëãýýíä ¿íäýñëýí õèéíý
(ñàëñòûí õóñìàãò öèòîëîãèéí øèíæèëãýý õèéõ, ñåðîëîãèéí øèíæèëãýý,
òóáåðêóëèíû ñîðèë, áðóöåëëèíû ñîðèë, óóøèã ãýðýëä õàðàõ).

276

06_optalmology last.indd 276

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:24 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Íåéðîïàðàëèòèê áîëîí õåðïåñò êåðàòèòûí ¿åä ýâýðëýãèéí ìýäðýìòãèé
÷àíàð ýðñ áóóðàõ áóþó àëäàãäàíà.
Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì.
• Õóðö ÿâöòàé õàëäâàðò êåðàòèòûã ýìíýëãèéí íºõöºëä ýì÷èëíý.
• Íÿíãèéí ãàðàëòàé êåðàòèòûã òîõèðñîí àíòèáèîòèêèéí äàí áîëîí õîëèìîã
äóñààëãà, òîñûã ºâ÷íèé ÿâöààñ øàëòãààëàí öàã òóòàì ýñâýë àðàé öººí
õýðýãëýõ, ìºí ñàëñòàí äîð àíòèáèîòèê 0.5 ìë òàðüæ ýì÷èëíý.
Á. Èðèäîöèêëèò
Òîäîðõîéëîëò

Ñîëîíãîí á¿ðõýâ÷ áîëîí ñîðìîñãîí áèåèéí
¿ðýâñëèéã èðèäîöèêëèò ãýíý.

Àíãèëàë

• Õàëäâàð áîëîí õàëäâàð-õàðøëûí ãàðàëòàé
• Õàëäâàðò áóñ õàðøëûí ãàðàëòàé
• Ñèñòåìûí ºâ÷íèé ãàðàëòàé
•Áèåìàõáîäèéí
ýìãýã
áîëîí
áîäèñèéí
ñîëèëöîîíû ººð÷ëºëòèéí ãàðàëòàé
• Ãýìòëèéí äàðààõ

• Íÿíãèéí ãàðàëòàé
êåðàòèòûí ¿åä
êîðòèêîñòåðîèä
áîëîí
àíòèáèîòèê+ñòåðîèäûí õîëèìîã ýìèéã òóí àíõààðàëòàé õýðýãëýíý. P.
aeruginoza ¿¿ñãýã÷ýýð ¿¿ññýí òîõèîëäîëä õýðýãëýõèéã õîðèãëîõ áºãººä
ºäºðò 4-ººñ èë¿¿ã¿é äóñààíà.
• Ýâýðëýãèéí íºõºí òºëæèëòèéã õóðäàñãàõ çîðèëãîîð 1% õèíèíãèäðîõëîðèä, äîòóóð  á¿ëãèéí àìèí äýì, Ñ, ÐÐ óóëãàõ, ñóäñààð
40% ãëþêîçûí óóñìàë 10 óäàà, 4% òàóôîí, 20% ñîëêîñåðèë,
0.01% öèòðàëü, 0.02% ðèáîôëàâèí äóñààíà.
• Àðõàã ÿâöòàé êåðàòèòûí ¿åä àíòèîêñèäàíòóóäûã õýðýãëýíý, áèåèéí
åðºíõèé äàðõëàà ñàéæðóóëàõ ýì¿¿äèéã õýðýãëýíý.
Ñàíàìæ. Ýâýðëýãèéí ýïèòåëèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäàë àëäàãäñàí ¿åä
êîðòèêîñòåðîèä áýëäìýë õýðýãëýõèéã õîðèãëîíî.
• Ñ¿ðüåýãèéí øàëòãààíò êåðàòèòûí ¿åä ýì÷èëãýýã ìýðãýæëèéí ýì÷òýé
õàìòðàí õèéíý.Í¿äýíä õýðýãëýõ ñ¿ðüåýãèéí ýñðýã áýëäìýë íü 510% - í íàòðèéí ïàðà-àìèíîñàëèöèëàò, 3% òóáàçèä, 5% ñàëþçèä,
2% àìèäîïèðèí, 5-10% ÏÀÑÊ.
• Òýìá¿¿ãèéí ãàðàëòàé êåðàòèòûã ìýðãýæëèéí ýì÷òýé õàìòðàí ¿å
øàòûã íü òîäðóóëæ ýì÷èëíý.
• Ýâýðëýãèéí èäýýò øàðõíû ¿åä ¿¿ññýí ãèïîïèîíûã ïàðàöåíòåçèéí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 277

277

5/25/2005 4:00:25 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

àðãààð ýì÷èëíý.
• Ýâýðëýã öîîðîõ ìàãàäëàëòàé ¿åä ñàëñòààð õó÷èõ ìýñ àæèëáàð õèéíý
(¿éëäëèéã õàð)
• Èðèäîöèêëèò õàâñàð÷ ÿâàãäàõ ¿åä 1% àòðîïèéí ñóëüôàò, 0.25%
ñêîïîëàìèí, 1% ãîìàòðîïèí õýðýãëýíý.
• Í¿äíèé äàðàëò èõýññýí òîõèîëäîëä òèìîëîë, áåòîïòèê, òðóñîïò
äóñààíà.
• Ýâýðëýãèéí ¿ðýâñëèéí òºãñãºëä õàðààã áóóðóóëñàí öàãààä ýâýðëýã
íºõºí ñóóëãàõ ìýñ çàñàë õèéíý.
Èðèäîöèêëèòûí ¿íäñýí øèíæ òýìäã¿¿ä:”ýâýðëýãèéí õàì øèíæ”, ã¿í áîëîí
õîëèìîã óëàéëò, ïðåöèïèòàò, ñîëîíãîí á¿ðõýâ÷èéí ºí㺠áà çóðàãëàë
ººð÷ëºãäºõ, õ¿¿õýí õàðàà íàðèéñàõ, àðûí íààëäàö ¿¿ñýõ, øèëýíöýðò
á¿äýãøèë ¿¿ñýõ, ÍÄÄ ººð÷ëºãäºõ, õàðàà ìóóäàõ çýðýã áîëíî.
Èðèäîöèêëèò ãîëäóó äîòîîä øàëòãààíòàé áàéõ òóë øàëòãààíûã
èëð¿¿ëýõ åðºíõèé áîëîí íàðèéí øèíæèëãýýí¿¿äèéã õèéõ, áóñàä íàðèéí
ìýðãýæëèéí ýì÷ íàðò ¿ç¿¿ëýí îíîøèéã òîäðóóëàõ øààðäëàãàòàé.
Èðèäîöèêëèòûí ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
• Õ¿¿õýí õàðàà ºðãºñãºõ ¿éë÷èëãýýòýé ýì äóñààíà.
• ¯ðýâñëèéí ýñðýã àíòèáèîòèê, ñòåðîèä áîëîí ñòåðîèä áóñ ýìèéã í¿äýíä
äóñààõ áîëîí òàðèõ çàìààð ýð÷èìòýé ýì÷èëãýý õèéíý.
• Ýì÷èëãýý
øàëòãààíû ýñðýã ÷èãëýñýí áàéõ áºãººä ìýðãýæëèéí
ýì÷ íàðòàé õàìòðàí ýì÷èëíý (ñ¿ðüåýãèéí ýñðýã, òýìá¿¿ãèéí ýñðýã,
áðóöåëë¸çûí ýñðýã, ðåâìàòèçìûí ýñðýã, òîêñîïëàçìîç, ñàðêàèäîçûí
ýñðýã).
• Õàëäâàð áîëîí õàëäâàð õàðøëûí ãàðàëòàé èðèäîöèêëèòèéí ¿åä
àíòèáèîòèêèéã áóë÷èíä òîãòîîãäñîí çàð÷ìààð òàðèíà.
• Õ¿íä õýëáýðèéí õàëäâàð-õàðøëèéí, àóòîèììóí, ñèñòåìèéí ºâ÷íèé
ãàðàëòàé èðèäîöèêëèòûí ¿åä êîðòèêîñòåðîèäûã äîòóóð óóëãàíà.
• Äîòóóð àöèòèëñàëèöèëèéí õ¿÷èë õîíîãò 3-4 ã, èíäîìåòàöèí 75-150ìã,
ðåîïèðèí 75-100ìã, áóòàäèîí 0.45-0.6 ã çýðýã ýìí¿¿äèéã óóëãàíà.
• Õàðøëûí
ýñðýã ýì÷èëãýýã õàâñðóóëæ õèéíý: êàëüöèéí áýëäìýë,
ñóïðàñòèí, çåðòåê, êëîðåòèí.
• ¯ðýâñýë íàìæèõ ¿åä íààëäàö áîëîí øèëýíöðèéí á¿äýãøëèéã
àðèëãàõ çîðèëãîîð ôåðìåíòýí ýì÷èëãýýã õèéíý. ¯¿íä òðèïñèí,
ëèäàç çýðãèéã í¿äýíä òàðèõ, ìºí ýëåêòðîôîðåçèéí àðãààð õýðýãëýíý.

278

06_optalmology last.indd 278

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:25 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

2.ÕÀÐÀÀ ÁÎÃÈÍÎ ÕÓÃÀÖÀÀÍÄ ÀËÄÀÃÄÀÕ ÕÀÌ ØÈÍÆ
Òîäîðõîéëîëò

ªâ÷òºíä ìýäýãäýõ¿éöýýð òºâèéí õàðàà íü ìàø áîãèíî
õóãàöààíä àëäàãäàíà.

Øàëòãààí

• Í¿äíèé òóíãàëàã îð÷íû á¿äýãøèë. ¯¿íä: ýâýðëýãèéí
õàâàí (ãëàóêîìûí õóðö äàâøèëò), ºìíºä õîðãîä öóñ
òóíàõ, áîëîð öàéõ, øèëýíöýð á¿äýãøèõ
• Òîðëîãèéí ºâ÷èí. ¯¿íä: òîðëîã õîâõðîõ, øàð òîëáîíû
ýìãýã, òîðëîãèéí ñóäàñíû áºãëºðºëò
• Õàðààíû ìýäðýëèéí ºâ÷èí. ¯¿íä: õàðààíû ìýäðýëèéí
¿ðýâñýë, õàðààíû ìýäðýëèéí õàâàãíàøèë, õàðààíû
ìýäðýëèéí õóðö èøåìè
• Õàðààíû ìýäðýëèéí ãýìòýë
• Õàðààíû çàì äàõü ººð÷ëºëò
• Ààæèì àëäàãäñàí õàðàà ãýíýò èëðýõ

Îíîøëîãîî
ªâ÷òºíººñ àñóóõ àñóóìæ:
• Õàðààíû áóóðàëò, àëäàëò íü ò¿ð çóóð óó ýñâýë áàéíãûíõ ýñýõ
• Íýã í¿äýíä ýñâýë õî¸óëàíä ýñýõ
• Õàðàà àëäàãäàõ íü õýð õóãàöààíä ÿâàãäñàí ýñýõ
• ªâ÷òºíèé íàñ áà áèåèéí áóñàä åðºíõèé ºâ÷èí
• Óðüä ºìíº õàðààãàà øàëãóóëæ, òýìäýãë¿¿ëæ áàéñàí ýñýõ
• Í¿äýíä ãýìòýë ó÷èð÷ áàéñàí ýñýõ
Õèéãäýõ øèíæèëãýý:
• Òºâèéí áîëîí çàõûí õàðààã øàëãàõ
• Õ¿¿õýí õàðààíû óðâàëûã ãýðëýýð øàëãàõ
• Í¿äíèé óãèéã äóðàíäàõ
• Áèîìèêðîñêîïèéí øèíæèëãýý
• Í¿äíèé äîòîîä äàðàëòûã õýìæèõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 279

279

5/25/2005 4:00:25 PM

280

06_optalmology last.indd 280

Òîðëîãèéí
âåíèéí
áºãëºðºëò
Õàðààíû
ìýäðýëèéí
¿ðýâñýë
Õàðààíû
ìýäðýëèéí
õàâàãíàøèë

í¿äíèé óãò îëîí òîîíû øèã¿¿ áàéðëàëòòàé öóñ óðüä ºìíº õàðàà õýñýã õóãàöààãààð õàðàà ìóóäàõ
õàðâàëòòàé, âåíèéí ñóäàñ ºðãºñ÷, ìóøãèðàëäñàí, àëäàãäàæ áàéñàí ò¿¿õòýé, ç¿ðõ áîëîâ÷ á¿ðýí
àðòåðè íàðèéññàí, öàéâàð ãîëîìòóóä ¿¿ñíý
ñóäàñíû òàëààñ ººð÷ëºëòòýé.
àëäàãäàõã¿é

í¿äíèé óãò õàðààíû ìýäðýëèéí õºõëºãíèé ºí㺠óëáàð, õàðààíû òàëáàéä ººð÷ëºëò ¿¿ñíý, áîãèíî
õèë õÿçãààð á¿äýãøñýí, àðòåðèéí ñóäàñ ºðãºñ÷ , ºí㺠òàíèõ ÷àäâàð àëäàãäàíà.
õóãàöààíä
âåíèéí ñóäàñ ìóøãèðàëäàí õàðàãäàíà, öóñ õàðâàëòûí
ýðñ ìóóäíà
áîëîí ïëàçìîððàãèéí ãîëîìòóóä ¿¿ñíý.

í¿äíèé óãò õàðààíû ìýäðýëèéí õºõëºã õýìæýýãýýð òîëãîé ºâäºõ, õàðàà ìàíàëçàõ õîæóó ¿åä
òîìîðñîí, óðàãø òºâèéæ, öóëõèéñýí, ºí㺠íü ÿãààí øèíæ èëýðíý, òîëãîé òàðõèíû ìóóäíà
ñààðàë, õèë õÿçãààð á¿äýã, âåíèéí ñóäàñ ýðñ ºðãºñ÷, áîëîí Ẻð, ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷òýé
ìóøãèðàëäñàí, öººí òîîíû öóñ õàðâàëòòàé

áàéõ.

Òîðëîãèéí
àðòåðèéí
ñóäàñíû
áºãëºðºëò

Ãëàóêîìûí
õóðö
äàâøèëò

í¿äíèé óãò òîðëîã öàéâàð ºíãºòýé áîëæ, øàð óðüä ºìíº õàðàà õýñýã õóãàöààãààð ãýíýò ýðñ,
òîëáîíû õîíõîð òîä óëààí ºíãºòýé áîëæ àëäàãäàæ áàéñàí ò¿¿õòýé, ç¿ðõ ýðãýøã¿é
ìóóäíà
õàðàãäàíà, çàõûí àðòåðèéí ñóäñàíä öóñíû ñóäàñíû òàëààñ ººð÷ëºëòòýé.
óðñãàë òàñàëäàí òîðëîãò õàâàí ¿¿ñíý.

õýäõýí
öàãèéí äîòîð
õàðàà ýðñ
ìóóäíà

Òîðëîãèéí
õîâõðîëò

í¿ä îð÷ìîîð, òîëãîéí òàë õ¿÷òýé
ºâäºíº, ãýðýëò¿¿ëýã÷ ç¿éëèéã
õàðàõàä ñîëîíãîí õ¿ðýý òàòíà,
îãèæ Ẻëæ¿¿íý.

í¿äíèé àëèìíû ñóäàñ ºðãºñ÷ óëàéíà, ýâýðëýã
õàâàãíàíà, ºìíºä õîðãûí çàé ã¿åõýí áîëñîí,
õ¿¿õýí õàðàà ºðãºññºí, í¿äíèé äîòîîä äàðàëò
ºíäºð õýìæýýíä õ¿ðñýí, í¿äíèé óã ìàíàíä
õàðàãäàíà.

Õàðàà
àëäàëòûí
áàéäàë

í¿äíèé óã õîâõîðñîí, òîðëîãèéí õýñýã ñààðàë þìíû
ä¿ðñ
ìóðèé
ñàðèé õºøèã ìýò
öàéâàð ºíãºòýé, õºâñèéæ õàðàãäàíà, õóóðñàí õàðàãäàíà,í¿äíèé ºìí¿¿ð õàð þì þì õàðààã
õàëõàëíà,
õÿçãààðààð òîðëîãèéí ñóäàñ ìóøãèðàëäàæ õºâíº, í¿äýíä î÷ ãÿëáàíà.
õàðàãäàíà.

Áóñàä øèíæ òýìäýã

Í¿äíèé ¿çëýã øèíæèëãýýãýýð

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õàðàà áîãèíî õóãàöààíä àëäàãäàõ õàì øèíæ ºãäºã çîíõèëîõ
ºâ÷í¿¿äèéã ÿëãàõ îíîøëîãîî

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:25 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õààëòòàé ºíöºãò ãëàóêîìûí õóðö äàâøëèéí ¿å äýõ ýì÷èëãýý

ÝÌÒ-ûí I-ð øàòëàëä õèéãäýõ,
ýì÷èëãýý
Ýì÷èëãýýã ÿàðàëòàé, öàã àëäàëã¿é
ýõëýíý. Àíõíû òóñëàìæèéã îíîø
òîãòîîãäñîí äàðóéä ýõtëíý.¯¿íä:
• Ýì÷èëãýýíèé ãîë çîðèëãî íü
í¿äíèé äîòîîä äàðàëòûã áàãàñãàæ,
í¿äýí äýõ öóñíû ýðãýëò, õàðààíû
ìýäðýë áîëîí ýä ýñýí äýõ áîäèñûí
ñîëèëöîîã
ñýðãýýõ
çîðèëãîòîé
õèéãäýíý.
• 1% ïèëîêàðïèí-ãèäðîõëîðèäûã
ýõíèé íýã öàãèéí òóðøèä 15
ìèí çàéòàé, äàðààãèéí 2 öàãèéí
òóðøèä 30 ìèí çàéòàé, ò¿¿íýýñ
õîéø öàã òóòàìä äóñààíà.
• Äèàêàðá 0.5 ãðàììààð, ýñâýë
ãëèöåðîë óóëãàíà.
• ªâ÷òºíèéã ò¿ðãýí òóñëàìæèéí
òýðãýýð, ÿàðàëòàé ÝÌÒ-èéí II,III
øàòëàëûí ýìíýëýãò õ¿ðãýæ ºãíº.

ÝÌÒ-ûí II-ð øàòëàëä õèéãäýõ
ýì÷èëãýý
ÝÌÒ-èéí II, III øàòëàëûí
ýìíýëãèéí áàéãóóëëàãàä õèéãäýõ
ýì÷èëãýý:
• Öóñíû äàðàëò ºíäºð áàéõ
íºõöºëä
àìèíîçèí
2.5%
1ìë, 1% äèìåäðîë 2ìë, 2%
ïðîìåäîë
1ìë-èéã õîëüæ,
áóë÷èíä
òàðèíà.
¯¿íèé
äàðààãààð 3-4 öàãèéí òóðøèä
õýâòðèéí áàéäàëä áàéëãàõ
õýðýãòýé.
• Ýìèéí ýì÷èëãýýã 8-10 öàãèéí
òóðøèä õèéãýýä ¿ð ä¿í ºãºõã¿é
áîë ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
õèéíý (¿éëäëèéã õàð).

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 281

281

5/25/2005 4:00:25 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

3. ÕÀÐÀÀ ÀÀÆÈÌ ÀËÄÀÃÄÀÕ ÕÀÌ ØÈÍÆ
Òîäîðõîéëîëò
Øàëòãààí

Àíãèëàë

Õàðààíû áàéäàë óäààí õóãàöààãààð, äàâøèëòòàé
ìóóäàõ
• Íýýëòòýé ºíöºãò áóþó àðõàã ãëàóêîì
• Êàòàðàêò
• Øàð òîëáîíû ýìãýã
Õýëáýðýýð íü:
• Àíõäàã÷
• Õî¸ðäîã÷
• Òºðºëõèéí
¯å øàòààð íü:
• Ýõíèé øàò - /õàðààíû ìýäðýëä ýìãýã ýêñêàâàö
¿¿ñýýã¿é,
õàðààíû
òàëáàéä
ìýäýãäýõ¿éö
ººð÷ëºëò áàéõã¿é áîëîâ÷ ôèçèîëîãèéí ýêñêàâàö
ºðãºñ÷, õàðààíû òàëáàéí òºâ õýñýãò æèæèã ñêîòîì
¿¿ñ÷, ñîõîð òîëáîíû õýìæýý òîìîðñîí/
• Õºãæñºí øàò- /õàðààíû òàëáàé íàðèéñ÷, ÿëàíãóÿà
õàìàð òàëààñ 5-10-ð íàðèéñ÷, òºâ õàâèéí
ñêîòîìóóä íèéëæ íóì õýëáýðòýé áîëñîí, õàðààíû
ìýäð¿¿ëèéí õºõëºãò ýìãýã ýêñêàâàö ¿¿ññýí/
• Äààìæèðñàí øàò- /õàðààíû òàëáàé ýðãýí òîéðîí
15, ò¿¿íýýñ äîòîãø íàðèéñ÷, õàðàõ ¿éë ç¿é
èõýýõýí ìóóäñàí/
• Ýöñèéí øàò-/ä¿ðñò õàðàà á¿ðìºñºí àëäàãäñàí/
Í¿äíèé äîòîîä äàðàëò:
• Õýâèéí (18-26)
• Áàãà çýðýã íýìýãäñýí (27-32)
• ªíäºð (33<)
Õàðààíû ¿éë:
• Òîãòìîëæñîí - / Õàðààíû òàëáàé, õàðààíû
ìýäðýëèéí õºõëºãò 6 ñàðûí òóðøèä îíöûí
ººð÷ëºëò ¿ë àæèãëàãäàõ /
• Òîãòìîëæîîã¿é - /áîãèíî õóãàöààíä ººð÷ëºëò
èëýðâýë òîãòìîëæîîã¿é ÿâöòàé/

Îíîøëîãîî
• Õàðààíû ìýäðýëèéí áàéäëûã çºâ ¿íýëýõ
• Õàðààíû òàëáàéí ººð÷ëºëòèéã èëð¿¿ëýõ
• Í¿äíèé äîòîîä äàðàëòûã õýìæèõ

282

06_optalmology last.indd 282

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:26 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

• Íýâò ãýðýëò¿¿ëýã áîëîí áèîìèêðîñêîïèéí øèíæèëãýý õèéæ áîëîðûí
á¿äýãøëèéí õýëáýð, ¿å øàòûã òîäîðõîéëîõ
• Í¿äíèé óãèéã äóðàíäàí øàð òîëáîíû áàéäëûã ¿íýëýõ
Ãëàóêîì ºâ÷íèé îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
Í¿äíèé äîòîîä äàðàëò õýâèéí õýìæýýíýýñ íýìýãäýæ, õàðààíû ¿éë ìóóäàæ,
í¿äíèé ¸ðîîëä ºâºðìºö ººð÷ëºëò ¿¿ñäýã á¿ëýã ºâ÷èíã ãëàóêîì ãýíý.
Í¿äíèé äîòîîä äàðàëòûí õýâèéí õýìæýý 9-21.5ìì. ì.ó.á. áóþó
Ìàêëàêîâûí òîíîìåòðèéí õýìæèëòýýð 18-26 ìì.ì.ó.á.
Ãëàóêîì ºâ÷íèéã ñýæèãëýõ ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä:
• ÍÄÄ õýâèéí õýìæýýíýýñ èõýññýí
• ÍÄÄ õýâèéí õýìæýýíä áîëîâ÷ õî¸ð í¿äíèé äàðàëòûí çºðºº 5ìì.ì.ó.á
áóþó ò¿¿íýýñ äýýø
• ÕÌÕ ýêñêàâàö 0.6 áóþó ò¿¿íýýñ èë¿¿
• ÕÌÕ ýêñêàâàö õî¸ð í¿äýíä èæèë áóñ
• ªâºð õîðãûí ã¿í ã¿åõýí
• Óäàìä ãëàóêîì ºâ÷òýé õ¿í áàéõ
• Ãëàóêîìûí ºâºðìºö øàíàëãàà
ͪÃ-èéí øèíæ òýìäýã ժÖòàé èæèë òºñòýé áîëîâ÷ ñóë èëýð÷, í¿äíèé
äîòîîä äàðàëò àñàð ºíäºð áàéõã¿é
Àíõäàã÷ ãëàóêîì õî¸ð í¿äýíä ÿâàãäàõ áîëîâ÷ èæèëã¿é áàéäëààð
èëýðíý.
Ýì÷èëãýý
Ãëàóêîì ºâ÷íèé ýì÷èëãýý íü í¿äíèé äàðàëòûã áóóðóóëàõ, í¿äíèé
öóñàí õàíãàìæ, áîäèñûí ñîëèëöîîíû àæèëëàãààã ñàéæðóóëàõ,
ºâ÷òºíèé àõóé àìüäðàë, õºäºëìºðèéí íºõöºë, õîîë óíäûã
çîõèöóóëàõàä ÷èãëýãäñýí áàéíà.
Í¿äíèé äàðàëòûã áóóðóóëàõàä ÷èãëýñýí ýìí¿¿ä:
• Õîëèíìèìåòèê á¿ëãèéí ýìí¿¿ä. ¯¿íä: 1%, 2%, 4% ïèëîêàðïèí
ãèäðîõëîðèä, 0.75%-3% êàðáàõîëèí, 3-5% àöåêëèäèí.
• Õîëèíýñòåðàçûí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé ýìí¿¿äýýñ 0.02% ôîñôàêîë,
0.005-0.01% àðìèí, 0.01% ôîñàðáèí, 0.025% íèáóôèí, 0.1-1%
òîñìèëåí, 0.06-0.5% ôîñôîëèí-èîäèä çýðãèéã õýðýãëýäýã. Ãýõäýý
ýäãýýð íü ñîðìîñãîí áóë÷èíã àãøààõ, öóñíû ñóäàñ ýðñ òýëäãýýñ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 283

283

5/25/2005 4:00:26 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

¿¿äýí í¿ä óëàéõ, ºâäºõ, çàðèìäàà áîëîð á¿äýãøèõ, õ¿¿õýí õàðàà
õýò àãøèõ çýðýã ¿ð äàãàâàð ¿ç¿¿ëäýã òóë òîõèðîìæòîé áàéäëààð
õîñëóóëàí õýðýãëýíý.
• Ñèìïàòèêîòðîï ýì¿¿ä. ¯¿íä àäðåíàëèí, ôåòàíîë, ýóñïèðàí, 0.10.5% êëîôåëèí , 0.5-1% àïðîêëîíèäèí, 0.2-0.5% áðèìîíèäèíèéã
õýðýãëýíý.
• Ñ¿¿ëèéí ¿åä ºðãºí õýðýãëýõ áîëñîí àäðåíàáëîêàòîð ýì¿¿äýýñ
0.25-0.5% òèìîëîë, 0.5-1% ëåâîáóíàëîë, 0.25-0.5% áåòàêñîëîë
(áåòîïòèê), ïðîêñîäîëîëûã õýðýãëýíý. Ýäãýýð ýì¿¿äèéã àñòìà áîëîí
ç¿ðõ ñóäàñíû ºâ÷òýé õ¿íä õýðýãëýæ áîëîõã¿é.
• Í¿äíèé äîòîîä øèíãýíèé ÿëãàðàëòûã õ¿÷òýé áóóðóóëñíààð äàðàëòûã
óíàãàäàã êàðáîàíãèäðàçûí äàðàíãóéëàõ á¿ëãèéí ýì¿¿ä: äèàêàðá
0.125-0.5 ãðàììààð õîíîãò 1-3 óäàà, ìºí ãèïîòèàçèäûã 25-100ìã
õýìæýýãýýð õîíîãò 1-2 óäàà, 2% òðóñîïòûã äóñààëãààð õýðýãëýíý.
• Ïðîñòîãëàíäèí F 2a á¿ëãèéí ýì¿¿ä: ëàòàíîïðîñò 0.005%, ðåñêóë
0.12% äóñààíà.
• Îñìîñûí äàðàëòàä íºëººëºõ ýì¿¿ä: øýýãèéã ãëàóêîìûí õóðö
äàâøèë áîëîí ìýñ çàñëûí ºìíº õýðýãëýõ áà 30%- èàð áîäîæ,
10% èíòåðâàçûí óóñìàëä íàéðóóëàí ñóäñààð äóñëààð òàðèõ áóþó
áèåèéí æèíãèéí êã òóòàìä 1-1.5ãð õýìæýýãýýð òîîöîîëîí äîòóóð
õýðýãëýíý. Ìàííèòîëûã õóðààãóóðûí ñóäñààð 20%, óóñìàëûã 2-2.5ã/êã
æèíä òîîöîîëîí 10ìë/ìèí õóðäòàé òàðüäàã. Íàòðè àñêîðáàòûã 20%
óóëñìàëààð ñóäñàíä íýã ìèíóòàíä 80 äóñàë, 1ã/êã æèíä òîîöîîëîí
õýðýãëýíý. Àìò îðóóëàõ çîðèëãîîð æèìñíèé ø¿¿ñ, óíäààã íàéðóóëàí,
50% óóñìàëààð äîòóóð õýðýãëýíý.
ªâ÷òºí á¿ðò ººðò òîõèðñîí ýì÷èëãýýã óäààí õóãàöààíû õÿíàëòàí
äîð õèéõ áà ýìèéã õîñëóóëàõ, ººð÷ëºõ, òîõèðñîí òóíã õýðýãëýõ íü
øààðäëàãàòàé.
Ýìèéí ýì÷èëãýýíèé ¿ð ä¿í ìóó òîõèîëäîëä ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
õèéíý.¯¿íä:
• Ëàçåð òðàáåêóëîïëàñòè
• Òðàáåêóëåêòîìè
• Öèêëîêðèî ýì÷èëãýý
Ǻâëºãºº
Ãëàóêîìòàé ºâ÷òºíèé áàðèìòëàõ ç¿éëñ:
• Õîðò çóðøëààñ çàéëñõèéõ
• Òîëãîé áºõèéæ àæèëëàõààñ çàéëñõèéõ
• Áèå áàðüñàí õóâöàñ ºìñºõººñ çàéëñõèéõ
• Òîëãîéíîîñ õàëàõ, õºë õºðºõººñ öýýðëýõ

284

06_optalmology last.indd 284

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:26 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

• Öýâýð àãààðò ÿâæ áàéõ
• Áè÷ãèéí àæëûã ñàéí ãýðýëò¿¿ëýãò õèéõ
• Çóðàãòûã ãýðýë àñààæ ¿çýæ áàéõ
• Èõ õýìæýýíèé øèíãýí óóõã¿é áàéõ
• Öàãààí èäýý áà íîãîî æèìñýýð ýëáýã, ººõ òîñîîð áàãà õîîë
õýðýãëýõ
Ãëàóêîìòîé ºâ÷òºíèé äèñïàíñåðèéí õÿíàëò:
• Ãëàóêîì îíîøòîé á¿õ ºâ÷òºíèéã äèñïàíñåðèéí õÿíàëòàíä àâíà.
• ªâ÷íèé êàðò íýýæ, í¿¿ðýí äýýð “ãëàóêîì” ãýæ òýìäýãëýíý.
• ªâ÷òºíèé ãàð äýýð îíîø, ýì÷èëãýý, äàðàà ¿ç¿¿ëýõ ºäºð, ñàð òýìäýãëýñýí
õóâèéí êàðò ºãíº.
• Ýì÷èä ¿ç¿¿ëýõ òóòàìä õàðàà, ðåôðàêöè, õàðààíû òàëáàé, í¿äíèé ºìíºä
õýñýã áîëîí ¸ðîîëûí áàéäàë, ÍÄÄ õýìæèí òýìäýãëýíý.
• ÍÄÄ áîëîí õàðààíû òàëáàéí áàéäàë òîãòìîëæñîí òîõèîëäîëä 3-4 ñàðä
íýã óäàà ¿çíý.
• Òîãòìîëæîîã¿é òîõèîëäîëä îéð îéðõîí ¿çýæ ýì÷èëãýýíèé òàêòèêèéã
áîëîâñðóóëíà.
4. ÊÀÒÀÐÀÊÒ
Òîäîðõîéëîëò

Áîëîð á¿äýãøèõèéã êàòàðàêò ãýíý.

Àíãèëàë

Øàëòãààíààð íü:
1.Îëäìîë
• Õºãøðºëòèéí
• Í¿äíèé
ºâ÷íèé õ¿íäðýëèéí êàòàðàêò
(èðèäîöèêëèò, ãëàóêîì, òîðëîãèéí äèñòðîôè,
óâåîïàòè)
• Åðºíõèé ºâ÷íèé ¿å äýõ êàòàðàêò (÷èõðèéí
øèæèí, òåòàíè, ìèîòîíè, ïîéêèëîäåðìè,
ñêëåðîäåðìè, àðüñíû çàðèì ºâ÷èí)
• Õîðäëîãèéí êàòàðàêò (íàôòàëèí, òàëëèé,
òðèíèòðîòîëóîë, äèíèòðîôåíîë, çàðèì
ýìèéí áîäèñ, íèòðî áóäãèéí áîäèñ)
• Öàöðàã òóÿàíû íºëººíººñ ¿¿ññýí êàòàðàêò
2.Òºðºëõèéí
• Óäàìøëûí
• Ýõ äîòîðõè øàëòãààíò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 285

285

5/25/2005 4:00:26 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Îíîøëîãîî
Êàòàðàêòûí ¿å øàòóóäàä èëðýõ ñóáúåêòèâ áîëîí îáúåêòèâ
ººð÷ëºëò¿¿ä
¯å øàò

Çîâèóð

Øèíæèëãýýãýýð ãàðàõ ººð÷ëºëò

Ýõëýõ ¿å

Í¿äýí äîòîð óòàñ
õÿëãàñ õºâºõ,
ãýðýëò¿¿ëýã÷
ç¿éëèéã õàðàõàä
öàöàð÷ õàðàãäàõ,
õîëûí õàðàà
ìóóäàõ

Õàæóóãèéí ãýðýëò¿¿ëãýýð îíöûí
ººð÷ëºëò àæèãëàãäàõã¿é .
Íýâòýðõèé ãýðýëò¿¿ëãýýð: õ¿¿õýí
õàðàà äîòîð õýãýã÷èëñýí á¿äýãøèë
õàðàãäàíà.Áèîìèêðîñêîïèä:
áîëîðûí øèðõýã¿¿ä çàäàð÷, óñàí
çàâñàð çàé ¿¿ñíý.

ÿéöýò
Òºâèéí õàðàà
áîëîâñðîîã¿é ìýäýãäýõ¿éö
ìóóäñàí

Õàæóóãèéí ãýðýëò¿¿ëãýýð: áîëîð
ñààðàë ºíãºòýé áîëñîí, ñîëîíãî
á¿ðõ¿¿ëèéí ñ¿¿äýð áîëîð äýýð
òóñíà. Íýâòýðõèé ãýðýëò¿¿ëãýýð:
í¿äíèé
¸ðîîëûí
ðåôëåêñ
ñóëàðñàí. Áèîìèêðîñêîïèä: óñàí
çàâñàð çàé óëàì èõ áîëñîí,
äåòðèòýýð ä¿¿ðñýí.

Áîëîâñîðñîí

Áèåò ä¿ðñ õàðàõ
÷àäàëã¿é, ãýðýë
ìýäýðíý

Õàæóóãèéí ãýðýëò¿¿ëãýýð áîëîð
æèãä ñààðàë ºíãºòýé áîëñîí,
ñîëîíãî á¿ðõ¿¿ëèéí ñ¿¿äýð áîëîð
äýýð òóñàõã¿é. Íýâòýðõèé
ãýðýëò¿¿ëãýý: í¿äíèé ¸ðîîëûí
ðåôëåêñ ¿ã¿é áîëñîí.
Áèîìèêðîñêîïèä: áîëîðûí ç¿ñëýãò
á¿ðýí á¿äýãøèë ¿¿ñíý.

Õýò
áîëîâñîðñîí

Õàðàà áàãà çýðýã
ñýðãýíý

Õàæóóãèéí ãýðýëò¿¿ëãýýð: ñîëîíãî
á¿ðõýâ÷ ÷è÷èðõèéëíý. Íýâòýðõèé
ãýðýëò¿¿ëãýýð: í¿äíèé ¸ðîîëûí
ðåôëåêñ ¿¿ñýõèéí çýðýãöýý äîîä
õýñãýýð óóòàíä óíàñàí öºì õàðàëæ
õàðàãäàíà.
Áèîìèêðîñêîïè:áîëîðûí àð,óðûí
óóòíû ç¿ñëýã ë áàéíà.

286

06_optalmology last.indd 286

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:27 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

5. ÕÀÐÀÀÍÛ ÝÐÕÒÍÈÉ ÃÝÌÒÝË
Òîäîðõîéëîëò

Àíãèëàë

Ãàäààä øàëòãààíû óëìààñ õàðàõ ýðõòýíä á¿òöèéí
áîëîí ¿éë àæèëëàãààíû àëäàãäàë ¿¿ñýõèéã õàðààíû
ýðõòíèé ãýìòýë ãýíý.
1.Ò¿ëýãäýëò
• Õèìèéí
• Õàëóóíû
• Òóÿàíû
2.Áèò¿¿ ãýìòýë
3.Íýâò áóñ ãýìòýë
4.Íýâò ãýìòýë
• Ãàäíû áèåò îðñîí
• Ãàäíû áèåòã¿é

Õàðààíû ýðõòíèé ãýìòëèéí ¿åä ¿¿ñýõ øèíæ òýìäýã
Ãýìòñýí õýñýã

Øèíæ òýìäýã

Óõàðõàéí õàíà

•Õàðààíû ¿éëä èõýíõ òîõèîëäîëä ººð÷ëºëò
îðîõã¿é
• Óõàðõàéí íèìãýí äîîä õàíà äýýä ýð¿¿íèé õºíäèéä
öºìðºí ÄîØÁ, ÄîÒÁ õàâ÷èãäàí äèïëîïè ¿¿ñýõ
• Äîòîð õàíà áîëîõ ñàìàëäàã ÿñíû ÿëòàñ õóãàðñíààð
çîâõèíû ýìôèçåì ¿¿ñýõ
•Õàðààíû ñóâàã îð÷ìûí ãýìòýë õàðààíû ìýäð¿¿ëèéã
ãýìòýýñíýýð õàðàà àëäàãäàõ

Çîâõè

• Ãýìòýë ó÷ðàõ ¿åä çîâõè ðåôëåêñèéí äàãóó àíüäàã
òóë ãýìòýë àâàõ íü èë¿¿òýé

Íóëèìñíû
ýðõòýí

• Ãîë òºëºâ çîâõèíû ãýìòëèéí ¿åä ¿¿ñíý
• Í¿äíýýñ íóëèìñ ãîîæèõ

Ñàëñò áîëîí
ýâýðëýã

•Ýâýðëýãèéí ýïèòåëè äàâõàðãà áîëîí ñàëñòûí
æèæèã ãýìòýë ò¿ðãýí ýäãýðäýã òóë àëèìíû íýâò
ãýìòëèéí øèíæ òýìäãèéã á¿ðõýãä¿¿ëýõ
•Ýâýðëýãèéí õàì øèíæ ¿¿ñýõ (õàð)

ªâºð õîðãî

•Ãèôåì ¿¿ñýõ íü ãîëäóó àëèìíû íýâò ãýìòëèéí
øèíæ þì
•Ã¿åõýí áîëñîí ýñâýë àëäàãäñàí áàéâàë àëèìíû
íýâò ãýìòëèéí øèíæ þì

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 287

287

5/25/2005 4:00:27 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Ñîëîíãîâ÷ áîëîí • Ýâýðëýãèéí íýâò ãýìòëèéí ¿åä øàðõààð öóõóéõ
ñîðìîñîâ÷
• Àëèìíû áèò¿¿ ãýìòëèéí ¿åä èðèäîöèêëèò ÿâàãäàõ
(õàð), õ¿¿õýí õàðàà óðàãäàõ, ñýòðýõ
• Àëèìíû íýâò ãýìòëèéí ¿åä õ¿¿õýí õàðàà øàðõ
ëóó òàòàãäàí õýëáýð íü ººð÷ëºãäºõ
Áîëîð

• Áîëîð èõýíõè òîõèîëäîëä öàéíà
• Áèò¿¿ ãýìòëèéí óëìààñ áîëîð ìóëòàðíà

Øèëýíöýð

• Öóñ õàðâàëò áîëîí ¿ðýâñëèéí øàëòãààíààð
òóíãàëàã ÷àíàðàà àëäàõ

Òîðîâ÷

• Òîðîâ÷ õóóðàõ
• Òîðîâ÷èíä öóñ õóðàõ
• Áèò¿¿ ãýìòëèéí óëìààñ òîðîâ÷èéí õàâàãíàøèë
¿¿ñýõ
• Øàð òîëáîíû ººð÷ëºëòèéí ¿åä òºâèéí õàðàà
ìóóäàõ
Àëèìíû íýâò ãýìòëèéí ¿åä ¿¿ñýõ øèíæ òýìäýã

Îíîø

Çàéëøã¿é øèíæ

Í¿äíèé àëèìíû •èë õàðàãäàõ øàðõ
íýâò ãýìòýë
•í¿äíèé øèíãýí ãàäàãø
ãàðñàí
•øàðõààð ñîëîíãîâ÷,
ñóäñàâ÷ öóõóéñàí
•í¿äíèé
àëèìàíä
ãàäíû áèåò îðñîí

Áîëçîøã¿é øèíæ
•í¿äíèé àëèì 纺ëºí
áîëñîí
•ÍÄÄ áóóðñàí
•ºâºð õîðãûí çàé ã¿åõýí
áîëñîí
•õ¿¿õýí õàðààíû õýëáýð
ººð÷ëºãäºí øàðõíû ç¿ã
ð¿¿ òàòàãäñàí

Ýì÷èëãýý
• Ǻâõºí ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
• Áîëîâñîðñîí áîëîí áîëîâñðîîã¿é ¿åä íü áîëîðûã àâ÷ õèéìýë áîëîð
òàâèõ ìýñ çàñàë õèéíý.
Ò¿ëýãäýëò
ßíç á¿ðèéí õèìèéí áîäèñ, ºíäºð õýìòýé õàëóóí ç¿éëñ áîëîí òóÿàíû øóóä
¿éë÷ëýëýýð ¿¿ñíý.
Øèíæ òýìäýã:
• “ýâýðëýãèéí õàì øèíæ” ¿¿ñíý
• õàðàà á¿ðýëçýíý
• ñàëñò áîëîí çîâõè õàâàãíàõ
• ýâýðëýãèéí òóíãàëàã ÷àíàð àëäàãäàõ

288

06_optalmology last.indd 288

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:27 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

4 çýðýãò àíãèëíà:
• I çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä ñàëñò óëàéæ, öóñíû ñóäàñ òýëýãäýí, ýâýðëýã
äýýð ºíãºö øàðõëàà, õàâàí ¿¿ñíý
• II çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä ñàëñòíû èøåìè áîëæ ºí㺠íü öàãààí
öàéâàð, ýâýðëýã á¿äýãøèí, ìýäðýã ÷àäâàð àëäàãäñàí
• III çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä ýâýðëýãèéí ã¿í õýñã¿¿ä á¿äýãøèí, ãàäàðãóó
íü á¿äýã öàãààí ºíãºòýé áîëñîí
• IV çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä ýâýðëýã, ñàëñòûí ã¿í ¿õæèëò ¿¿ñíý
Í¿äýíä ò¿ëýãäýëò ó÷èðñàí äàðóéä ÿàðàëòàé àðãà õýìæýýã ìèíóò ÷
àëäàëã¿é àâíà.
ßàðàëòàé àâàõ àðãà õýìæýý:
• Õî¸ð í¿äíèé çîâõèéã íýýæ óñààð 10-15 ìèí òóðøèä óãààíà
• Àíòèáèîòèêèéí òîñ õàâ÷óóëíà
• Í¿äýíä áîîëò òàâüæ áîëîõã¿é
• II,III,IV çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä òàòðàíãèéí ýñðýã èéëäñèéã 15003000ÌÅ òàðèíà
• ÝÌÒ-èéí II,III øàòëàëûí ýìíýëýã ð¿¿ ÿàðàëòàé õ¿ðãýæ ºãíº
Ø¿ëòýýð ¿¿ñãýãäñýí ò¿ëýãäýëò ýä ýñèéí óóðãèéí çàäðàëä õ¿ðãýäýã
ó÷èð ã¿í íýâòýð÷ îðäãîîðîî õºíººë èõòýé
Õàðààíû ýðõòíèé ãýìòëèéí ¿åä çàéëøã¿é õèéãäýõ
àñóóìæ, øèíæèëãýý:
• ßìàð ç¿éëýýð, ÿàæ, õýäèéä ãýìòñýíèéã òîäîðõîé àñóóõ
• Òºâèéí õàðàà õýð çýðýã àëäàãäñàíûã øàëãàõ
• Óõàðõàéí èðìýãèéã òýìòýð÷ õóãàðàë áàéãàà ýñýõèéã øàëãàæ ¿çýõ
• Õàæóóãèéí ãýðýëò¿¿ëãýýð àëèìíû øàðõ áàéãàà ýñýõèéã, ò¿¿ãýýð
ñîëîíãîí á¿ðõýâ÷ öóõóéñàí áîëîõûã, ºìíºä õîðãûí ã¿íèé áàéäàë,
ãèôåìòýé ýñýõèéã, õ¿¿õýí õàðààíû áàéäàë, óðâàëûã øàëãàõ
• Äýýä, äîîä çîâõèéã ýðã¿¿ëæ ãàäíû áèåò áàéãàà ýñýõèéã øàëãàõ (àëèìíû
íýâò ãýìòëèéí ¿åä áîëîõã¿é)
• Ýâýðëýãèéã áóäàæ ýïèòåëèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäàë àëäàãäñàí ýñýõèéã
øàëãàõ (“ýâýðëýãèéí õàì øèíæòýé” ºâ÷òºíä)
• Í¿äíèéã ¿íäñýí 6 ÷èãëýëä õºäºëãºí áóë÷èíãóóäûí àæèëëàãààã øàëãàõ
• Íýâòýðõèé ãýðýëò¿¿ëãèéí àðãààð òóíãàëàã îð÷íû áàéäëûã øèíæëýõ
• Í¿äíèé
óãèéã
äóðàíäàí òîðëîã, õàðààíû ìýäðýëèéí õºõëºãèéí
áàéäàë,öóñ õàðâàëò, ãàäíû áèåò áàéãàà ýñýõèéã øàëãàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 289

289

5/25/2005 4:00:27 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õàðààíû ýðõòýíä áèò¿¿ áîëîí íýâò ãýìòýë ó÷èðñàí äàðóéä öàã àëäàëã¿é
àíõíû òóñëàìæèéã ¿ç¿¿ëíý.
Àâàõ àðãà õýìæýý:
• Í¿äýíä ÿìàð íýãýí äóñààëãà, òîñ õýðýãëýæ áîëîõã¿é
• Í¿äýíä äàðàëòã¿é öýâýð áîîëò òàâèíà
• Òàòðàíãèéí ýñðýã èéëäýñ òàðèíà
• Àìîêñèöèëëèí õ¿¿õäýä 50ìã/êã æèíä 3 õóâààæ, íàñàíä õ¿ðýã÷äýä
2 ãð/êã æèíä 3 õóâààæ óóëãàíà
• ÝÌÒ-èéí II,III øàòëàëûí ýìíýëýã ð¿¿ õýâòýý áàéäàëä ÿàðàëòàé õ¿ðãýæ
ºãíº
ÝÌÒ-èéí II,III øàòëàëä õèéãäýõ îíîøëîãîî, ýì÷èëãýý
• Íýâò ãýìòëèéí ¿åä ãàäíû áèåò îðñîí áàéæ áîëçîøã¿é òîõèîëäîëä
Êîìáåðã-Áàëòèíû ïðîòåç ýâýðëýã äýýð áàéðëóóëàí ðåíòãåí çóðãèéã 2
áàéðëàëààð àâàõóóëàõ
• Ðåíòãåí çóðãààð èëðýõã¿é ãàäíû áèåòèéí áàéðëàëûã õýò íàì àâèàíû
òóñëàìæòàéãààð òîãòîîõ
• Õýò íàì àâèàíû òóñëàìæòàéãààð í¿äíèé øèëëýã áèå, òîðëîãèéí
áàéäëûã øèíæëýõ
Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì
Ãèôåì ¿¿ññýí òîõèîëäîëä
• í¿äýíä õàìãààëàõ áîîëò òàâüæ, òîëãîéã áàãà çýðýã ºíäºðëºñºí áàéäàëä
áàéëãàí õýâòðèéí äýãëýìèéã ñàõèóëíà
• àñïèðèí àãóóëààã¿é ºâ÷èí íàìäààõ ýì óóëãàíà
• ¿ðýâñýë áîëîí íààëäöààñ ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð àòðîïèí ñóëüôàò 1%
äóñààëãûã õýðýãëýíý
• ñîëîíãîí á¿ðõ¿¿ëèéí ¿ðýâñýë õàâñàð÷ ÿâàãäàæ áàéãàà òîõèîëäîëä
í¿äýíä ñòåðîèä äóñààíà
• ÍÄÄ èõýäñýí áàéâàë àäðåíîáëîêàòîð äóñààõ
• àìèíîêàïðîíû õ¿÷èë 50ìã/êã æèíä ºäºðò 4 öàãèéí çàéòàé 3-5 õîíîã
äîòóóð óóëãàõ
• ÍÄÄ 6 õîíîãèéí òóðøèä 25 ìì.ì.ó.á-ààñ äýýø õýìæýýíä áàéõ áîëîí 5
õîíîãèéí òóðøèä 50 ìì.ì.ó.á-ààñ äýýø áàéãàà òîõèîëäîëä ÿàðàëòàé
ïàðàçåíòåç õèéíý
Ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä:
• ¯ðýâñëýýñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ çîðèëãîîð í¿äýíä 2 öàãèéí çàéòàé
àíòèáèîòèêèéí óóñìàë äóñààõ áà òîñ õàâ÷óóëíà
• Ýâýðëýãèéí õàâàíã áóóëãàõ áîëîí òýæýýëèéã ñàéæðóóëàõ çîðèëãîîð
ºâ÷òºíèé öóñûã ñóäàñíààñ ºäºð á¿ð àâ÷ í¿äýíä äóñààíà

290

06_optalmology last.indd 290

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:28 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

• Ýâýðëýãèéí ýäãýðýëòèéã ò¿ðãýñãýõ çîðèëãîîð àíòèîêñèäàíò ýì¿¿äèéã
äóñààíà
• Èðèäîöèêëèòûã ñýðãèéëýõèéí òóëä í¿äýíä êîðòèêîñòåðîèä áîëîí
ìèäðèàòèê ýì 2 äîëîî õîíîãîîñ èë¿¿ã¿é õóãàöààíä äóñààíà
• ÍÄÄ èõäýõ òóõàéä êàðáîàíãèäðàçûí äàðàíãóéëàõ ýìèéã õýðýãëýõ
• Ñàëñòûí èõ õýìæýýíèé õåìîç áîëîí èøåìè ¿¿ññýí òîõèîëäîëä òóõàéí
ãàçðûí ñàëñòûã ç¿ñýí óóðàãëàã á¿ðõ¿¿ëýýñ õóóëæ ñàëãàõ ìýñ àæèëáàð
õèéíý
• III,IV çýðãèéí ò¿ëýãäýëòèéí ¿åä ýì÷èëãýýíèé çîðèëãîîð ¿åëñýí
êåðîòîïëàñòèêèéã ýõíèé õîíîãóóäàä õèéõ çààëòòàé
Íýâò ãýìòëèéí ¿åä
• Øàðõíû àíõíû öýãöëýëòèéã ÿàðàëòàé õèéíý (¿éëäëèéã õàð)
• Õýðýâ í¿ä õàðàà îðîõ íàéäëàãàã¿é áîëîí õàíüñàõ ¿ðýâñýë ÿâàãäàõ
àþóë í¿¿ðëýæ áàéâàë ãýìòñýí í¿äýíä ýíóêëåàöè õèéõ çààëòòàé
• Ãýìòëèéí óëìààñ ó÷èðñàí áóñàä ººð÷ëºëòèéã íºõºí çàñàõ (ãàäíû
áèåòèéã àâàõ, ñîëîíãîí á¿ðõ¿¿ëèéí óðàãäàëòûã î¸õ, áîëðûí ìýñ
çàñàë, âèòðýêòîìè, òîðëîãèéí óðàãäàëò, öîîðîëòûã ýì÷ëýõ)
• Ìýñ çàñëûí äàðààõ ýì÷èëãýý ¿ðýâñëèéí ýñðýã, ºâ÷èí íàìäààõ, ÍÄÄ
õÿíàõ çîðèëãîîð õèéãäýíý
• Àíòèáèîòèêèéã ñóäñààð 3-5 õîíîã, óóõààð 7 õîíîãèéí õóãàöààòàé
õýðýãëýíý
• Ýâýðëýãèéí î¸äëûã 3 ñàðûí äàðààãààð àâ÷ ýõýëíý
• Õàíüñàõ ¿ðýâñýë
• Íýâò ãýìòëèéí äàðààãààð ÿìàð ÷ õóãàöààíä ¿¿ñ÷ áîëîõ ýð¿¿ë í¿äíèé
¿ðýâñýë
• Ø¿¿äýñò èðèäîöèêëèò, ôèáðèí
íààëäàöòàé èðèäîöèêëèò,
íåéðîðåòèíèò õýëáýðýýð ÿâàãäàíà
• Ãýìòñýí í¿äèéã ýíóêëåàöè õèéæ àâñíû äàðààãààð ýð÷èìòýé àíòèáèîòèê
áîëîí êîðòèêîñòåðîèä ýì÷èëãýý õèéíý
• Ïðåäíèçîëîí 5 ìã, ýñâýë äåêñàìåòàçîí 0.5 ìã ñõåìýýð äîòóóð óóëãàíà.
Íàñàíä õ¿ðýã÷äýä õîíîãò 5 øàõìàëààð, õ¿¿õäýä 3 øàõìàëààð ýõëýí
5 õîíîã òóòàìä 1/2 øàõìàëààð áàãàñãàí, 70-75 õîíîãèéí òóðøèä
õýðýãëýíý
• Öààøèä í¿äíèé ýì÷èéí õÿíàëòàíä áàéíà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 291

291

5/25/2005 4:00:28 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

6.

ÐÅÔÐÀÊÖÈÉÍ ªªÐ×˪ËÒ

Òîäîðõîéëîëò

Í¿äíèé òóíãàëàã îð÷íîîð õóãàëàãäàí îðñîí ãýðëèéí
òóÿà òîðëîã äýýð òóñàõûã ðåôðàêöè ãýíý.

Øàëòãààí

• Í¿äíèé òóíãàëàã îð÷íû õóãàëàõ õ¿÷ íü äàãóó
òýíõëýãèéí óðòòàé çºâ çîõèöîëäîí ôîêóñ òîðëîã
äýýð òóññàí íºõöºëä ýììåòðîïè ðåôðàêöè ¿¿ñíý.
• Í¿äíèé òóíãàëàã îð÷íû õóãàëàõ õ¿÷ íü äàãóó
òýíõëýãèéí óðòòàé çîõèöîëäîîã¿éãýýñ ôîêóñ
òîðëîãèéí ºìíº òóññàí íºõöºëä ìèîïè ðåôðàêöè
¿¿ñíý.
• Í¿äíèé òóíãàëàã îð÷íû õóãàëàõ õ¿÷ íü äàãóó
òýíõëýãèéí óðòòàé çîõèöîëäîîã¿éãýýñ ôîêóñ
òîðëîãèéí àðä òóññàí íºõöºëä ãèïåðìåòðîïè
ðåôðàêöè ¿¿ñíý.

Àíãèëàë

À.Ôèçèêèéí
• Ýâýðëýãèéí õóãàëàõ õ¿÷ 40Ä
• Áîëîðûí õóãàëàõ õ¿÷ 18Ä
Á.Êëèíèêèéí
• Ýììåòðîïè
• Àìåòðîïè: ìèîïè, ãèïåðìåòðîïè

Îíîøëîãîî
Ðåôðàêöèéí õýëáð¿¿äèéí ¿åä ¿¿ñýõ øèíæ òýìäýã
Ðåôðàêöèéí
õýëáýð

Çîâèóð

Òºâèéí
õàðàà

Ýììåòðîïè

¿ã¿é

Ìèîïè

• àëñûí õàðàà 1.0-ñ
ìóó
áàãà
• í¿äíèé
äîòîð
áóëàíãààð
õºøèæ ºâäºõ

292

06_optalmology last.indd 292

Øèëýýð
çàñàãäàõ

1.0 áîëîí (-) 0.5-ð
ò¿¿íýýñ
õýâýíäýý,
èë¿¿
(+)0.5-ð
á¿äãýðíý
(-)
ñàðíèóëàõ
øèëýýð
ñàéæèðíà

Ïðåñáèîïè

40 íàñíààñ
ýõýëíý

õîæóó
ýõýëíý

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:28 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Ãèïåðìåòðîïè

• àëñûí áîëîí 1.0-ñ
îéðûí õàðàà áàãà
ìóó
• í¿äíèé
óãààð õºøèæ
ºâäºõ
• óíøèõ
¿åä ¿ñýã
áàëàðòàæ
¿çýãäýõ

(+)
öóãëóóëàõ
øèëýýð
ñàéæèðíà

ýðò ýõëýíý

Ðåôðàêöèéí õýëáýð áîëîí õýìæýýã òîäîðõîéëîõ àðãóóä:
1.Ñóáúåêòèâ àðãà: õàðààã øàëãàí 1.0 áîëòîë íü òîõèðîõ (+) ýñâýë (-)
øèë òààðóóëàõ
2.Îáúåêòèâ àðãà: ñêèàñêîïè, ðåôðàêòîìåòðè
Àìåòðîïèéí õ¿íäðýë:
• Àìáëèîïè áóþó ìîõîñ õàðàà
• Õàì õÿëàð
• Äààìæèðñàí ìèîïè
Àìáëèîïè
Òîäîðõîéëîëò
Øàð òîëáîíû îðãàíèê áóñ ¿éë àæèëëàãààíû àëäàãäàë
Øàëòãààíû àíãèëàë
• Õîñ õàðàà àëäàãäàëòûí
• Õàðàà õààãäñàíû
• Àìåòðîïè áîëîí àíèçîìåòðîïèéí ãàðàëòàé
• Õÿëðûí ãàðàëòàé
Ýìíýë ç¿éä õàðàà ìóó áºãººä øèëýýð çàñðàõã¿é áàéõ
Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì:
• Õÿëðààñ ¿¿ññýí àìáëèîïèéí ¿åä í¿äýíä õààëò áóþó îêêëþçè õèéíý.
ªã뺺1 öàã, óíòàõûí ºìíº 1 öàã ãýõ ìýò ºäºðò 2-4 óäàà ýð¿¿ë
í¿äèéã áîîíî. Íýã õ¿ðòýëõ íàñàíä íýã äîëîî õîíîã , 4 íàñòàé
õ¿¿õäýä 4 äîëîî õîíîã ãýõ ìýò íàñíû òîîãîîð, ñàð á¿ð, æèëèéí òóðøèä
õèéíý. Õýðýâ 3 ñàð õààëò ¿ðãýëæë¿¿ëæ õèéãýýä õàðààíä ººð÷ëºëò
ãàðàõã¿é áîë ¿ð ä¿íã¿é ãýæ ¿çíý. Õààëòûã 9 íàñíààñ õîéø õèéõ
íü ¿ð ä¿íã¿é.
• Ìýñ çàñëûã òºðºëõèéí õÿëàðûí ¿åä 6 ñàðààñ õîéø õîéøëóóëøã¿é
õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 293

293

5/25/2005 4:00:28 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

• Àíèçîìåòðîïèéí óëìààñ ¿¿ññýí àìáëèîïèéí ¿åä õî¸ð í¿äíèé çºðºº 3
D-ñ áàãà áàéâàë õàðààã øàëãàæ øèë òààðóóëíà. 6 ñàð øèë ç¿¿ëãýýä
ñàéæðàõã¿é áîë 6 öàã õààëò õèéíý. Õàðàà ÿàæ ñàéæèð÷ áàéãààã
õÿíàíà.
• Ïåíàëèçàöè õèéíý. Àòðîïèí äóñààæ øèëýýð êîððåêö ºãºõ人
àìáëèîïèòýé í¿äýíä á¿òýí êîððåêö, ñàéí í¿äýíä á¿òýí áóñ êîððåêö
ºãíº. Äîëîî õîíîãèéí äàðàà ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë äîëîî õîíîãò 2
óäàà, 3 öàãààð õààëò õèéíý.
• Àìåòðîïèéí ãàðàëòàé àìáëèîïèéã ýì÷ëýõäýý 5 íàñíààñ ºìíº á¿òýí
êîððåêö ºãíº. ¯¿íýýñ äýýø íàñàíä 1.5 D-îîð õàñ÷ ºãíº.
• Áîëîðûí ìýñ çàñëûí äàðàà íýã öàãààñ á¿òýí ºäºð ýð¿¿ë í¿äèéã
õààíà.
• Øàð òîëáûã ãýðëýýð öî÷ðîîõ äàñãàë ýì÷èëãýýí¿¿äèéã õèéíý.
7. ÕßËÀÐ
Òîäîðõîéëîëò Í¿äíèé õàðààíû òýíõëýã òýãø áóñ áàéäàëä îðîõ
Øàëòãààí

Àíãèëàë

Õàì õÿëàð ¿¿ñýõ øàëòãààí:
• Àìåòðîïè
• Òºðºõèéí ãýìòýë
• Òºðñíèé äàðààõ ãýìòýë
Ñàà õÿëàð ¿¿ñýõ øàëòãààí:
• Í¿ä õºäºëãºã÷ áóë÷èíãèéí ñàà, ñààæèëò
1.Õàì õÿëàð
2.Ñàà õÿëàð
3.Ãàæ õÿëàð

Îíîøëîãîî
Õàì õÿëàðûí øèíæ òýìäýã
1.
Í¿äíèé õºäºë㺺í á¿õ ÷èãëýëä ÷ºëººòýé
2.
Õÿëàðûí àíõäàã÷ ºíöºã íü õî¸ðäîã÷ ºíöºãòýé òýíö¿¿
3.
Õîñ õàðàà àëäàãäñàí ó÷èð þì õî¸ðëîæ õàðàãäàõã¿é
Ñàà õÿëàðûí øèíæ òýìäýã
1.Ñààòàé áóë÷èíãèéí ýñðýã ç¿ã òèéø õÿëàð ¿¿ñ÷, í¿äíèé õºäºë㺺í
ñààòñàí áóë÷èíãèéí ç¿ã õÿçãààðëàãäìàë áóþó õºäëºõã¿é
2.Õÿëàðûí àíõäàã÷, õî¸ðäîã÷ ºíöºã òýíö¿¿ áóñ áîëæ õî¸ðäîã÷ íü èë¿¿
èõ áîëíî
3.Õîñ õàðàà àëäàãäààã¿é ó÷ðààñ þì õî¸ðäîæ õàðàãäàíà

294

06_optalmology last.indd 294

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:28 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õÿëàðûã øèíæëýõ àðãà.
1. Àñóóìæ àâàõ: æèðýìñëýëòèéí ÿâö, òºðºëòèéí ÿâö, òºðñíèé äàðààõ
ºâ÷ëºë
2. Í¿äíèé õºäºë㺺íèéã 8 ÷èãëýëýýð øàëãàõ
3. Õàðàõ ÷àäàë øàëãàõ
4. Ðåôðàêöèéã òîäîðõîéëîõ
5. Õîñ õàðààã øàëãàõ
6. Í¿äíèé îïòèêèéí îð÷èí, í¿äíèé óãèéã øèíæëýõ
7. Ýëåêòðîìèîãðàôèéí øèíæèëãýý
8. Õÿëàðûí ºíöãèéã òîäîðõîéëîõ
9. Òîðëîãèéí êîððåñïîíäåíò òóñãàëûã øàëãàõ
Ýì÷èëãýýíèé çàð÷èì.
Õàì õÿëàðûí ýì÷èëãýý:
1.Ôóíêöèîíàëü áà ìýñ çàñëûí áóñ ýì÷èëãýý
• Îðòîïòèê
• Ïëåîïòèê
2.Ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
Ñàà õÿëàðûí ýì÷èëãýý:
1. Ñàà õÿëàðûã ¿¿ñãýæ áàéãàà ºâ÷íèéã ýì÷èëíý.
2. Õºíãºí õýëáýðèéí ¿åä í¿äíèé õºäºë㺺íèéã ñàéæðóóëàõ îðòîïòèê
äàñãàë.
3. Í¿äíèé õî¸ð òàëûã àðèëãàõûí òóëä ïðèçì øèë ç¿¿õ, øóóä áà
øóóä áóñ îêêëþçè õèéíý.
4. Ñàà õÿëàð ¿¿ññýíýýñ õîéø 6-12 ñàðûí äàðàà ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý
õèéíý.
Äààìæèðñàí ìèîïè
Òîäîðõîéëîëò:Æèë èðýõ òóòàìä ðåôðàêöèéí õýìæýý òîãòâîðæèõã¿é
àõèí, í¿äíèé óãàíä ººð÷ëºëò ºã÷ áóé ìèîïè
Øàëòãààí
• Óäàìøèë
• Õàðààíû ýð¿¿ë àõóéí òîõèðîìæã¿é íºõöºë
• Àêêîìîäàöèéí ñïàçì
• Óóðàãëàã á¿ðõýâ÷èéí òºðºëõèéí ñóë õºãæèë, ñóíàìòãàé áàéäàë
Îíîøëîãîî
• Àíàìíåç: õýçýý, õýäèéä ¿¿ññýí, óäàìøèë áàéãàà ýñýõ, øàëòãààíû
õ¿÷èí ç¿éë¿¿ä þó áîëîõ (õàðààíû à÷ààëàë, åðºíõèé ºâ÷èí), õýäýí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 295

295

5/25/2005 4:00:29 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

íàñòàéä í¿äíèé ýì÷èä ¿ç¿¿ëñýí, õýäýí D øèë ç¿¿æ ýõýëñýí, îäîî
ç¿¿æ áóé ýñýõ, õýäýí æèë ýì÷èéí õÿíàëòàä áàéãàà
• Òºâ õàðàà áîëîí ðåôðàêöèéã øàëãàíà
• Àêêîìîäàöèéí íººö
• Õîñ õàðààíû áàéäàë
• Í¿äíèé áàéðëàë, õºäºë㺺í, êîíâåðãåíö
• Çàõûí õàðàà
• Áèîìèêðîñêîïè
• Îôòàëüìîìåòðè
• Îôòàëüìîñêîïè
• Îôòàëüìîòîíîìåòðè
• Îôòàëüìîýõîáèîìåòðè
• Áóñàä íàðèéí ìýðãýæëèéí ýì÷ íàðûí çºâëºãºº
Ýìíýë ç¿éä: õàðàà àõèöòàé ìóóäàõ, ç¿¿æ áóé øèë íü òîõèðîõã¿é áîëîõ,
í¿äíèé óãàíä òîðëîãèéí äèñòðîôèéí ººð÷ëºëò ¿¿ñýõ.
Õ¿íäðýë:
• øèëýíöýðèéí á¿äýãøèëò, õîâõðîëò
• òîðëîãò öóñ õàðâàõ, õîâõðîõ
• õ¿íäðýëèéí êàòàðàêò
• õîðèîðåòèíèòûí ãîëîìòóóä ¿¿ñýõ
Ýì÷èëãýý:
1.Ýìèéí ýì÷èëãýý
• Àêêîìîäàöèä íºëººëºõ ýìèéí áýëäìýë: àòðîïèí, ãîìàòðîïèí,
ñêîïîëàìèí äóñààõ
• Óóðàãëàã á¿ðõ¿¿ëèéã áýõæ¿¿ëýõ ýì: êàëüöèéí ãëþêîíàò 7-9 íàñàíä 1.52 ãð, 10-14 íàñàíä 2-3 ãð, íàñàíä õ¿ðýã÷äýä 3 ãð , íèéò 10 õîíîã óóëãàõ
• Í¿äíèé öóñàí õàíãàìæèéã ñàéæðóóëàõ ýì: íèêîòèíû õ¿÷èë, òðåíòàë,
ãàëèäîð, íèãåêñèí çýðýã ýìí¿¿äèéã óóëãàõ
• Í¿äíèé ñóäàñëàã áîëîí òîðëîã á¿ðõ¿¿ëèéí áîäèñèéí ñîëèëöîîã
ñàéæðóóëàõ ýì: ÀÒÔ 0.2% óóñìàëûã ñàëñòàí äîð 10-12 õîíîã òàðèõ,
ðèáîôëàâèí óóëãàõ áîëîí òàðèõ
2.Ìýñ çàñëûí ýì÷èëãýý: ñêëåðîïëàñòèê

296

06_optalmology last.indd 296

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:29 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

8. ÍÅÉÐÎÎÔÒÀËÜÌÎËÎÃÈÉÍ ÕÀÌ ØÈÍÆ
Ìýäðýëèéí òîãòîëöîîíû ýìãýãèéí óëìààñ õàðàõ ýðõòýíä ãàðàõ
¿éë àæèëëàãààíû áîëîí á¿òöèéí ººð÷ëºëò¿¿äèéã íåéðîîôòàëüìîëîãèéí
õàì øèíæ ãýíý.
Õ¿¿õýí õàðààíû õýâèéí áîëîí ýìãýã áàéäàë,
ýìãýãò õ¿ðãýæ áîëîõ øàëòãààí
Õ ¿ ¿ õ ý í Õýâèéí
õàðààíû
áàéäàë

Ýìãýã

Ýìãýãò õ¿ðãýõ çàðèì øàëòãààí

ªíãº

Ñààðàë

Áîëðûí öàéëò

Øàðãàë

Èðèäîöèêëèò

Óëààâòàð

Í¿äýí äîòîð öóñ õàðâàõ

Õýëáýð
àëäàãäñàí

• Òºðºëõèéí êîëîáîì, àíèðèäè
• Èðèäîöèêëèò
• Çàðèì áèå ìàõáîäèéí åðºíõèé
ºâ÷èí (àòåðîñêëåðîçãèïåðòîíè
ºâ÷èí, ýïèëåïñè, ìåíèíãèò,
àðõíîèäèò, òàðõèíû õàâäàð,
âèðóñò ýíöåôàëèò, òàðõìàë
ñêëåðîç, ñèðèíãîìèåëè,
ñóõîòêà) ñï.ìîçãà, òàáåñ

Àëü íýã òèéø
òàòàãäñàí

• Òºðºëõèéí ãàæèã
• Í¿äíèé íýâò ãýìòýë

Ìèîç

• Òàðõè íóãàñíû ºâ÷èí
• Õîðäëîãî
• Òàðõè, íóãàñíû ºâ÷èí
(Ìåíèíãèò, òàáåñ, ýïèëåïñèéí
óíàëòûí ¿åä, òºðºëõèéí
ãèäðîöåôàëè
• Äîòîîä áîëîí ãàäíû
øàëòãààíò õîðäëîãî
• Äåïðåññè, øèçîôðåíè,
îëèãîôðåíè
• Ãîðíåðèéí õàì øèíæ ( íýã
òàëûí ìèîç )

Íýã òàëûí
ìèäðèàç

• Ãëàóêîì
• Í¿äíèé àëèìíû áèò¿¿ ãýìòýë
• Õ¿¿õýí õàðàà ºðãºñãºõ ýì
í¿äýíä äóñààñàí

Õàð

Õýìæýý

Õýëáýð

Ǻâ äóãóé

*Íÿðàéä 2-3 ìì
*Íàñàíä
õ¿ðýãñäýä 4-5ìì
60>íàñàíä1-2
ìì
(*äóíäàæ
òîîíóóä )

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 297

297

5/25/2005 4:00:29 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Õî¸ð òàëûí
ìèäðèàç

Õ¿¿õýí õàðààíû óðâàë

Ãýðýëä
íàðèéñíà
(øóóä áîëîí
õàíüñàõ óðâàë)
*“Ä¿¿æèí
ãýðýëò¿¿ëýã”ýýð
øèíæëýõýä
ãýðýë òóñãàñàí
í¿äýíä ýõëýýä
õ¿¿õýí õàðàà
íàðèéñ÷,
äàðààãààð íü
ààæèì ºðãºñíº

• Áåëëàäîíû òºðëèéí ýìèéã
äîòóóð õýðýãëýñýí
Òîëãîé òàðõèíû ãýìòëèéí ¿åä
(n.oculomotorius äàðàãäñàí)
• Ýð¿¿ë õ¿íä

Øóóä áîëîí
õàíüñàõ óðâàë
¿ã¿é áîëîõ

• Óðâàëã¿é í¿äíèé òîðëîã
áîëîí õàðààíû ìýäðýëèéí
ýìãýã(ñîõîð í¿ä)
• Òýð í¿äíèé õàðààíû
Ãýðýë òóñãàñàí
ìýäðýëèéí ýìãýã
í¿äíèé õ¿¿õýí
õàðàà ýõýëæ
íàðèéñàëã¿éãýýð ààæèì
ºðãºñíº

Çàéëøã¿é õèéãäýõ øèíæèëãýý:
1.Òºâèéí õàðààã øàëãàõ
2.Õ¿¿õýí õàðààã øèíæëýõ
3.Í¿äíèé õºäºë㺺íèéã øàëãàõ
4.Õàðààíû òàëáàéã øèíæëýõ
*”Ä¿¿æèí

ãýðýëò¿¿ëãèéí”

øèíæèëãýýã

õàðàíõóé

ºðººíä

ñàéí

ãýðýëò¿¿ëýã÷ýýð ( ãàð ÷èéäýí) õèéíý. Øèíæë¿¿ëýã÷èéã õîë õàðóóëæ ýõëýýä
íýã í¿äíèé õ¿¿õýí õàðàà ðóó 3-5` òóðøèä ãýðëèéã òóñãàñíû äàðààãààð
íºãºº í¿ä ð¿¿ ìàø õóðäàí øèëæ¿¿ëýí, ìºí õóãàöààíä òóñãàí ýðãýýä
íºãºº í¿ä ð¿¿ øèëæ¿¿ëíý. Óã ¿éëäëèéã õýä äàõèí äàâòàíà.
Õàðààíû òàëáàéí ººð÷ëºëò¿¿ä, øàëòãààí
Õýëáýð

Øàëòãààí

Õàðààíû
òàëáàéí • Õàðààíû ìýäð¿¿ëèéí íåâðèò
æèãä íàðèéñàëò
• Õàðààíû ìýäð¿¿ëèéí õàòèíãàðøèë
• Òîðëîãèéí íºñººò äèñòðîôè
• Õîðèîðåòèíèò
• Ãëàóêîì

298

06_optalmology last.indd 298

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:29 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Òàëáàé äîòîð ñîõîð • Òîðëîã äàõü ãîëîìòîò ººð÷ëºëò¿¿ä
ãîëîìò áóþó ñêîòîì
¿¿ñýõ
Ãåìèàíîïñè

• Õàðààíû ìýäð¿¿ëèéí çºðëºã áà ò¿¿íýýñ äýýø
ãàçàð ãýìòýõ

ÕÀÂÑÐÀËÒ. Í¿äíèé ýìãýãèéí ¿åä õýðýãëýõ ýì¿¿ä
Ýìèéí
¿éë÷èëãýý

Äóñààëãà

Ñóñïåíçè

Òîñ

Ñóäàñ àãøààõ
¿éë÷èëãýýòýé

Íàôàçîëèí
0.1%,0.03%,0.02%
Îêñèìåòàçîëèí0.025%
Ôåíèëýôðèí 0.12%
Àäðåíàëèí ãèäðîõëîðèä
0.1%(íàéðóóëæ)

Ñóäàñ àãøààõ +
àíòèãèñòàìèí

Íàôàçîëèí 0.05%àíòàçîëèí 0.5%

Àíòèãèñòàìèí

Ýìåäàñòèí0.05%
Ëåâîêàáàñòèí0.05%
Äèìåäðîë 0.5%
Õðîìîëèí 4%
Îëîïàòàäèí 0.1%

Ñòåðîèä áóñ

Äèêëîôåíàê0.1%
Ôëóðáèïðîôåí0.03%
Êåòîðîëàê 0.5%
Íàêëîô 0.1%

Êîðòèêîñòåðîèä

Äåêñàìåòàçîíôîñôàò0.1%
Ïðåäíèçîëîíôîñôàò 1%
Ìàêñèäåêñ 0.1%

Äåêñàìåòàçîí0.1%
Ïðåäíèçîëîí
àöåòàò 0.12%
Ôëóîðîìåòîëîí
àöåòàò 0.1%

Äåêñàìåòàçîíôîñôàò
0.05% Ôëóîðîìåòîëîí
0.1%

Íÿíãèéí ýñðýã

Àëüáóöèä
10-30%
Öèíêñóëüôàò 0.25%
Õëîðãåêñèäèí 0.02%
Õëîðàìôåíèêîë 0.5%
Ãåíòàìèöèí
0.3%
Òîáðàìèöèí
0.3%
Öèïðîôëîêñàöèí 0.3%
Íîðôëîêñàöèí 0.3%
Îôëîêñàöèí 0.3%
Òåòðàöèêëèí 1%
Ìàêñèòðîë

Àëüáóöèä
10%
Õëîðàìôåíèêîë 1%
Ãåíòàìèöèí
0.5%
Òîáðàìèöèí
0.3%
Öèïðîôëîêñàöèí 0.3%
Òåòðàöèêëèí
1%
Åðèòðîìèöèí 0.5%

Àíòèáèîòèêèéí
õîëèìîã

Íåîìèöèí /ÏîëèìèêñèíÂ
Íåîìèöèí /Ïîëèìèêñèí
 / Ãðàìèöèäèí

Íåîìèöèí / Ïîëèìèêñèí Â
Íåîìèöèí / Ïîëèìèêñèí Â
/Áàöèòðàöèí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

06_optalmology last.indd 299

299

5/25/2005 4:00:30 PM

Í¿äíèé ýìãýã¿¿ä

Êîðòèêîñòåðîèä
àíòèáèîòèêèéí
õîëèìîã

Äåêñàìåòàçîí/Íåîìèöèí
Äåêñàìåòàçîí/Íåîìèöèí
/ÏîëèìèêñèíÂ
Äåêñàìåòàçîí/
ÒîáðàìèöèíÒîáðàäåêñ
Ìàêñèäðåêñ

̺ºãºíöðèéí
ýñðýã

Íèñòàòèí 1%
Ëåâîðèí 1-2.5%
Àìôîòåðèöèí Â 0.250.5%

Âèðóñûí ýñðýã

Òðèôëóðèäèí 1%

Âèäàðàáèí 3%
Àöèêëîâèð 3%
Òåáðîôåí 0.25-0.5%
Áàíàôòîí 0.05%
Ôëîðåíàë 0.25-0.5%
Îêñîëèí 0.25%

Õ¿¿õýí õàðàà
ºðãºñãºõ

Àòðîïèí ñóëüôàò 1%
Ãîìàòðîïèí 1%
Ñêîïîëàìèí 0.25%
Ìèäðàöèë
Ìåçàòîí 1%

Àòðîïèí ñóëüôàò 1%

Àíòèîêñèäàíò

Ýìîêñèïèí 1%
Òàóôîí
4%
Âèòàéóäðîë
Ðèáîôëàâèí 0.2%
Öèòðàëü 0.01%
Êàòàëèí

Ýìîêñèïèí 1%
Ñîëêîñåðèë 20%

300

06_optalmology last.indd 300

Äåêñàìåòàçîí /
Íåîìèöèí
Äåêñàìåòàçîí /
Òîáðàìèöèí

Íàòàìèöèí 5%

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:00:30 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

07_obestretic last.indd 301

5/25/2005 4:06:07 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Óäèðäàìæ áîëîâñðóóëñàí àæëûí õýñãèéí ãèø¿¿ä ;
Ò.Ýðõýìáààòàð
Á.ßíæèíñ¿ðýí
Ñ.Õèøãýý

302

07_obestretic last.indd 302

ÝÌß-íû Áîäëîãî çîõèöóóëàëòûí ãàçðûí äàðãà,
Àíàãààõûí øèíæëýõ óõààíû äîêòîð,
Ïðîôåññîð,
ÝÌØÓÈÑ-èéí Ýõ áàðèõ, ýìýãòýé÷¿¿äèéí
òýíõìèéí áàãø, ÀÓ-íû ìàãèñòð, òýðã¿¿ëýõ
çýðãèéí ýì÷
ÝÍÝØÒ-èéí Ýõ áàðèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí
êëèíèêèéí çàõèðàë, ÀÓ-íû ìàãèñòð, òýðã¿¿ëýõ
çýðãèéí ýì÷

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:07 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

1. ÕÝÂÈÉÍ ÒªÐ˪à ÓÄÈÐÄÀÕ
Òîäîðõîéëîëò Æèðýìñíèé 37-41 õîíîãòîé ººðºº àÿíäàà ýõýëñýí,
ýõëýõ ¿åäýý áîëîí òºðºëòèéí á¿õèé ë ¿å¿äýä ýðñäýë
áàãàòàé áàéñàí, óðàã òîëãîéãîîðîî àÿíäàà òºðñºí,
òºðñíèé äàðàà ýõ, õ¿¿õäèéí áèåèéí áàéäàë ñàéí
áàéãàà òºðëºãèéã õýâèéí òºðëºã ãýíý.
Òºðëºãèéí ÿâöàä ýðñäýë áàãàòàé òºðëºã õ¿íäðýõ,
ºíäºð ýðñäýëòýé ãýæ òîäîðõîéëñîí òºðëºã õýâèéí
ÿâàãäàæ áîëíî. Èéìýýñ òºðëºã á¿ðò îíöãîé õÿíàëò
òàâüæ, øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâàõ íºõö뺺ð
õàíãàãäñàí áàéõ ¸ñòîé.
Õýâèéí òºðëºãèéã õÿíàëò

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 303

Óðãèéí òîëãîéí
õýëáýðæèëò

Óðãèéí ç¿ðõíèé
öîõèëò
Õýìæýý

Óðàã îð÷ìûí øèíãýí

Óðãèéí

ªíãº

Óðãèéí òîëãîéí áàéðëàë
óðãèéí ç¿ðõíèé áàéðëàë

Ãàðñàí ýñýõ

Õ¿÷òýé

Áàçëàëò
Äóíä

Øýýñíèé ãàðö
Ñóë

Ñóäàñíû öîõèëò

Àðòåðèéí äàðàëò

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé
íýýëò

Òºðºõ ¿éë
àæèëëàãààíû

Ýõèéí

303

5/25/2005 4:06:07 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

1.
2.
3.
4.

Òºðëºã óäèðäàõ
Òºðëºã ýõýëñýí ýñýõèéã ¿íýëýõ
Òºðëºãèéí íýãä¿ãýýð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý
Òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý
Òºðëºãèéí ãóðàâäóãààð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý

1. Òºðëºã ýõýëñýí ýñýõèéã ¿íýëýõ íü òºðëºã óäèðäàõ òàêòèê
áîëîâñðóóëàõàä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé. Òºðëºã ýõýëñíèé øèíæ¿¿ä:

Òîäîðõîé ìº÷ëºãòýéãýýð óìàé áàçëàõ

Óìàéí õ¿ç¿¿ íèìãýð÷, íýýãäýõ

¯òðýýíýýñ öóñíû õîëüöòîé ñàëèàðõàã ÿëãàäàñ ãàðàõ

Óðàã îð÷ìûí øèíãýí ãàðàõ
Òºðëºãèéí ýõëýëèéã çºâ îíîøëîõ íü óæãèðñàí òºðëºã, òºðºõ õ¿÷íèé
ñóëðàëûã îíîøëîæ øààðäëàãàòàé àðãà õýìæýý àâàõ áîëîìæ îëãîíî.
Çàðèì òîõèîëäîëä “òºðëºãèéí ýõëýë”, ”õóóðàì÷ òºðëºã”-èéã ÿëãàí
îíîøëîõûí òóëä õýñýã õóãàöààíä àæèãëàõ øààðäëàãàòàé áàéäàã.
Òºðëºãèéã ýõ áàðèã÷, èõ ýì÷, ýõ áàðèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýì÷ óäèðäàíà.
• Òºðºõ ¿éë àæèëëàãàà ýõýëñýí òîõèîëäîëä ýõèéã òºðºõèéí ºìíºõ
ºðººíä õÿíàíà.
• Òºðëºãèéí ¿åä ýõèéã ãàíöààðàíã íü îðõèõã¿é áàéõ, ãýð á¿ëèéí õ¿ì¿¿ñèéã
õàæóóä íü áàéëãàõûã äýìæèíý.
• Ýõ, óðãèéí áèåèéí áàéäëûí òàëààð ýõ, ò¿¿íèé àð ãýðèéíõýíä áàéíãà
ìýäýýëíý.
• Ýõýä òºðëºãèéí ¿åä þó àíõààðàõ, ÿàõ ¸ñòîéã áàéíãà çºâëºíº.

1.1 Òºðëºãèéí íýãä¿ãýýð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý
• ¯òðýýíèé ¿çëýã
Òºðºõ ¿éë àæèëëàãàà ýõëýõ,
Öààøèä 4 öàã òóòàìä ¿òðýýíèé ¿çëýã õèéæ òºðëºãèéí áàéäàëä
¿íýëíý.
Õýðâýý óìàéí áàçëàëòûí õ¿÷ ñóëàð÷ äàâòàìæ íü öººðºõ, òºðëºãèéã
ýð÷èìæ¿¿ëýõ áà ºâäºëò íàìäààëò ýõëýõ áîëáîë ¿òðýýíèé ¿çëýã
õèéíý.
Óìàéí õ¿ç¿¿íèé íýýëò öàãò íýã ñì-ýýñ áàãà õýìæýýòýé íýýãäýõ íü
òºðëºãèéí óäààøðàëûã õàðóóëàõ áºãººä ýíýõ¿¿ óäààøðàëò 4 áà
ò¿¿íýýñ äýýø öàãààð ¿ðãýëæèëâýë ïàðòîãðàôèéí “Àðãà õýìæýý
àâàõ øóãàì”-ä õ¿ðíý. Ýíý òîõèîëäîëä òºðëºãèéí óäààøðàëûí
øàëòãààíûã òîãòîîæ àðãà õýìæýý àâíà.
Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë á¿òýí áàéõ ¿åä òºðëºãèéí ÿâö

304

07_obestretic last.indd 304

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:08 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ



óäààøðàõ íü èõýâ÷ëýí óðãèéí òîëãîé, ýõèéí ààðöãèéí ¿ë
çîõèöîëòîé õîëáîîã¿é áàéíà. Èéìýýñ óæãèðñàí òºðëºã áîëîõîîñ
ñýðãèéëýõèéí òóëä óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ëèéã öîîëîõ,
îêñèòîöèíûã õýðýãëýõ, ýñâýë ýíý õî¸ð àðãûã õàâñðóóëàí õýðýãëýæ
èäýâõòýé àðãà õýìæýý àâíà.
Õàðèí óðàã îð÷ìûí øèíãýí ãàðñàí òîõèîëäîëä òºðëºãèéí ÿâö
óäààøðàõ íü ãîëäóó ìåõàíèê øàëòãààíòàé áàéíà.
Òºðëºãèéí òóðøèä ýõòýé áàéíãà ÿðèëöàæ, ò¿¿íèéã òàéâøðóóëæ áàéõ
íü õ¿íäðýë ¿¿ñýõýýñ ñýðãèéëýõýä ìàø èõ à÷ õîëáîãäîëòîé.
Ýõèéí çîãñîõ, õî¸ð õàæóóãààð íü ýýëæëýí õýâòýõ, îéðõîí øýýæ
äàâñãàà ñóëëàõûã çºâëºíº.
Óìàéí áàçëàëò, ýõèéí áîëîí óðãèéí áàéäëûã öàã òóòàìä ¿çýæ
ïàðòîãðàììä òýìäýãëýíý.

Õóðààãóóð ñóäñààð îêñèòîöèí òàðèõ

Îêñèòîöèí, ïðîñòîãëàíäèíààð òºðëºã ñýäýýõ, ò¿ðãýñãýõ çààëò ãàðñàí
¿åä ýõ áàðèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýì÷èéí õÿíàëòàíä òàðààãóóð ñóäñààð
õèéíý.

Äýýðõ ¿éëäëèéã ÿàðàëòàé êåñàð õàãàëãàà õèéõ áîëîìæòîé íºõöºëä
õèéíý (àéìãèéí ýìíýëãýýñ äýýä øàòíû ýìíýëýãò).

Îêñèòîöèíîîð òºðëºã ñýäýýæ áàéõ ¿åä óðãèéí áàéäëûã ìîäîí
÷àãíóóðààð áóñ áàéíãûí öàõèì àïïàðàòûí õÿíàëòàíä áàéëãàíà.

Ýìèéí òóíã çîõèöóóëàõ áîëîìæã¿é òóë õ¿¿õýä òºðºõººñ ºìíº
îêñèòîöèíûã áóë÷èíä òàðüæ õýðýãëýæ áîëîõã¿é.

1.2 Òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý
Òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿å òóëãàð òºðºã÷äºä äóíäæààð 1 (45 ìèíóòààñ 1öàã
25ìèíóò îð÷èì) öàã ¿ðãýëæèëíý.
Òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿åä èëðýõ øèíæ òýìäýã:

Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàãàð÷ øèíãýí ãàðàõ

Äîîø þì ãàðàõ ãýæ áàéãàà ìýäðýìæ òºðºõ

Ä¿ë¿¿ëýõ
Äýýðõ øèíæ¿¿äýýð òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿åèéã á¿ðýí îíîøëîõ
áîëîìæã¿é.

Óðãèéã õÿíàõ
Òºðëºãèéí õî¸ðäóãààð ¿åä óìàéí ýð÷èìòýé àãøèëò, óðàã òºðºõ
çàìààð äîîøëîõ çàìä ó÷èð÷ áóé äàðàëò, øàõàëòûí íºëººãººð óðãèéí
õ¿÷èëòºðºã÷èéí õàíãàìæ áàãàñàõààñ ãàäíà õ¿÷èëæèëò õàâñàðíà.
Èéìä óðãèéí áàéäëûã áàéíãà õÿíàæ áàéõ øààðäëàãàòàé.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 305

305

5/25/2005 4:06:08 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ


Òºðºõ ¿éë àæèëëàãààã ýð÷èìæ¿¿ëýõ
Óðãèéí òîëãîé äîîøèëñîí ¿åä äàâñàãò áóðãóé òàâèõ íü áýðõøýýëòýé
òºäèéã¿é òºðºõ çàìûí ãýìòýë, õàëäâàð ¿¿ñãýõ ýðñäýëòýé òóë òºðëºãèéí
1-ð ¿åä øýýñýí áàéõûã ýõýä çºâëºíº.
Ýõèéã ººðºº àÿíäàà ä¿ëýõ õ¿ðòýë õ¿ëýýõ íü ç¿éòýé. Óìàéí àìñàð á¿ðýí
íýýãäñýí ÷ 30 õîðîì õ¿ðòýë ä¿ëýëò ýõëýõã¿é áàéæ áàéãààä ººðºº àÿíäàà
ýõëýõ ÷ áàéäàã. Äîîøîî òóëæ õ¿¿õýä ãàðàõ ãýñýí ìýäðýìæ ¿¿ñ÷ ä¿ëýëò
ººðºº àÿíäàà áèé áîëñîí ¿åä ä¿ëýõèéã äýìæèõ íü îíîâ÷òîé. Õýò ýðò
ä¿ë¿¿ëñíýýð õ¿íäðýë ¿¿ñíý.
Óðãèéí äîîøëîëò óäààøèð÷, óðàãò äèñòðåññèéí øèíæ èëýðñýí òîõèîëäîëä
òºðëºãèéã ò¿ðãýñãýõ øààðäëàãàòàé.
Õîðèãëîõ ç¿éë: Óìàéí ¸ðîîë äýýð äàðàõ íü óìàé, õÿðçàí, óðãèéí
àëü àëèíä íü ñàéíààð íºëººëäºãã¿é ýõèéã ÿäðààäàã òóë óã ¿éëäëèéã
õîðèãëîíî.
• Õÿðçàí õàìãààëàõ
Áàðóóí ãàðûí õóðóóíóóä õÿðçàíã òóëæ íºãºº ãàðûí õóðóóãààð óðãèéí
òîëãîé äýýð äàðæ õýò õóðäàí òºðºõººñ ñýðãèéëýõ çàìààð õÿðçàíã
ãýìòýõèéã áàãàñãàíà. ̺í òºðëºãèéí 2-ð ¿åèéí òºãñãºëèéí õýñýãò 纺ëºí
ýäèéã ñóíãàõ îðîëäëîãî, èëëýã õèéæ áîëíî.
• Õÿðçàíãèéí ñýòëýëò
Õÿðçàí ñýòëýõ íü ýìõ çàìáàðààã¿é ñàëáàð÷ óðàãäàõ, õÿðçàíãèéí
áóë÷èíãóóä óðàãäàõ, óðãèéí ãàâàë òàðõèíû ãýìòýë, øýýñ çàäãàéðàõààñ
ñýðãèéëäýã ó÷ðààñ ò¿¿íèéã ÷ºëººòýé õýðýãëýõèéã çºâëºäºã. Òºðëºãèéí
¿åä óðãèéí äèñòðåññ èëðýõ, òºðºõ õ¿÷íèé ñóëðàë, õÿðçàíãèéí óðàãäàë
¿¿ñýõ àþóë òóëãàðñàí øèíæ¿¿ä èëýðâýë õÿðçàíã ñýòýëíý.
- Õÿðçàí ñýòëýëòèéã ãîë øóãàìààð õèéõýä õÿëáàð áºãººä ñîðâè áàãà
¿ëäýýäýã àøèãòàé
- Ãîëîîñ õàæóó òèéø õèéñýí ç¿ñëýã õîøíîãîíû õóíèàñ áà øóëóóí
ãýäýñíýýñ çàéäóó áàéäàã äàâóó òàëòàé.

1.3 Òºðëºãèéí ãóðàâäóãààð ¿åä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ, ¿éë÷èëãýý
Òºðëºãèéí 3-ð ¿åä èõýñ ñàëìàãö öóñ àëäàõ, õîéòîõ ò¿äýõ ýðñäýë áèé. Îëîí
òºðºëò, óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé èõäýë, òºðºëòèéí õ¿íäðýë, òºðëºãèéí
ñýäýëò, òºðºõ õ¿÷íèé ñóëðàë, òºðºõ çàìààð ìýñ àæèëáàð õèéëãýæ òºðñºí
òºðëºã çýðýã íü òºðñíèé äàðààõ öóñ àëäàëò, èõýñ ñààòàëòûã ¿¿ñãýõ
ýðñäýëòýé áàéäàã. Æèðýìñíèé õóãàöààíä äýýðõ ýìãýã áàéäëûã èëð¿¿ëæ,
àéìãèéí íýãäñýí ýìíýëãýýñ áîëîí ò¿¿íýýñ äýýø øàòëàëûí ýìíýëýãò
øèëæ¿¿ëíý.
Ãýõäýý çàðèì òîõèîëäîëä áàãà ýðñäýëòýé ýõ÷¿¿äèéí òºðëºãèéí

306

07_obestretic last.indd 306

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:08 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

3-ð ¿å õ¿÷òýé öóñ àëäàëò, èõýñ ñààòëààð õ¿íäýðäýã. Öóñ àëäàõààñ
ñýðãèéëýõèéí òóëä äàðààõ àðãà õýìæýýí¿¿äèéã àâíà:
Îêñèòîöèíû ñýðãèéëýëò
Õ¿¿õäèéí ºâºð òàëûí ìºð ãàðàõ àãøèíä ýñâýë õ¿¿õýä òºðñíèé äàðààõàí
10-20 íýãæ îêñèòîöèíûã ôèçèîëîãèéí óóñìàëààð øèíãýëæ ñóäñààð ýñâýë
09 õóâèéí 400ìë íàòðèõëîðèäûí óóñìàëä õèéæ äóñëààð òàðèíà.
Îêñèòîöèíû òºðëèéí ýì¿¿äèéã õýðýãëýñíèé äàðàà Ẻëæèñ öóòãàõ,
Ẻëæèõ, òîëãîé ºâäºõ, òºðñíèé äàðàà äàðàëò èõñýõ õ¿íäðýë ãàð÷
áîëíî.
Òºðëºãèéí 3-ð ¿åèéã èäýâõòýé óäèðäàõ àðãà
Òîäîðõîéëîëò
Òºðºõ ¿åèéí öóñ àëäàëòûã áàãàñãàõûí òóëä õ¿¿õýä òºðìºãö áîãèíî
õóãàöààíä õîéòîõûã óìàéí õàíàíààñ ñàëãàõ, ñàëñàí õîéòîõûã ãàðãàõ
¿éëäëèéã òºðëºãèéí III ¿åèéã èäýâõòýé àðãààð óäèðäàõ ãýíý.
¯éëäëèéí òåõíèê
1. Òºðëºã óäèðäàæ áàéãàà ýì÷, ýõ áàðèã÷ òºðñºí ýõèéí óìàéä 纺ëºí
èëëýã õèéíý.
2. Óìàéí ¸ðîîëûã ç¿¿í ãàðûí àëãààð äàðààä áàðóóí ãàðààðàà õ¿éíèé
¿ëäýöíýýñ áàðüæ 纺ëºí òàòàõàä áàðóóí ãàðò õîéòîõ óìàéí õàíàíààñ
ñàëæ áàéãàà íü ìýäðýãäýíý. Õîéòîõ ñàëàõã¿é áàéãàà òîõèîëäîëä 5.1,
5.2-ä çààñàí ¿éëäë¿¿äèéã äàâòàæ õèéíý. Èõýñ ñàëàõã¿é òîõèîëäîëä
õîéòõèéã ãàðäàæ àâíà. (MNS 4621: 98 Ýì÷èëãýý îíîøëîãîîíû
ò¿ãýýìýë ¿éëäë¿¿ä)
3. Õîéòîõûã óìàéí õàíàíààñ ñàëñàí òîõèîëäîëä óìàéí ¸ðîîë äýýð
áàéñàí ãàðàà äîîøëóóëæ óìäàãíû äýýð àâ÷ðààä óìàéí èõ áèåèéã äýýø
ò¿ëõýæ, áàðóóí ãàðààðàà õ¿éíýýñ ààæèì òàòàæ èõýñèéã ãàðãàíà.
4. Ãàðãàñàí õîéòîõ á¿ðýí ýñýõèéã 2 (õ¿¿õäèéí, ýõèéí) òàëààñ íü
øàëãàíà.
Õýðâýý èõñèéí õýñýã ¿ëäñýí áóþó á¿ðýí ýñýõ íü ýðãýëçýýòýé ¿åä óìàéí
õºíäèéã ãàðààð øàëãàíà. (MNS 4621: 98 Ýì÷èëãýý îíîøëîãîîíû
ò¿ãýýìýë ¿éëäë¿¿ä)
Õ¿íäðýë
¯éëäëèéã ñòàíäàðòûí äàãóó çºâ õèéæ ã¿éöýòãýõýä õ¿íäðýë 0.1% õ¿ðòýë
òîõèîëäîæ áîëíî.
1. Õ¿é òàñðàõ
Õýò íàðèéí õ¿éòýé, õýâëèéä àìüã¿é áîëîîä óäñàí õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí,
òºðëºã óäààí ¿ðãýëæèëæ õîðèîíàìíèîíèò ¿¿ññýí, 5.2-ä çààñàí ¿éëäëèéã
ñòàíäàðòûí äàãóó õèéæ ã¿éöýòãýýã¿éãýýñ èõýñ óìàéí õàíàíààñ ñàëààã¿é
òîõèîëäîëä õ¿éíýýñ õ¿÷èëæ òàòñàíààñ õ¿é òàñàðíà. Õ¿é òàñàðñàí
òîõèîëäîëä èõñèéã ãàðäàæ àâíà. (MNS 4621: 98 Ýì÷èëãýý îíîøëîãîîíû

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 307

307

5/25/2005 4:06:08 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

ò¿ãýýìýë ¿éëäë¿¿ä)
2. Èõñèéí õýñýã ¿ëäýõ
Èõýñ óìàéí õàíàíä ýìãýãýýð áýõëýãäñýí, 5.2-ä çààñàí ¿éëäëèéã ñòàíäàðòûí
äàãóó õèéæ ã¿éöýòãýýã¿é, èõýñ óìàéí õàíàíààñ á¿ðýí ñàëààã¿é òîõèîëäîëä
õ¿éíýýñ õ¿÷èëæ òàòñàíààñ èõñèéí õýñýã ¿ëäýíý. Èõýñ ¿ëäñýí òîõèîëäîëä
õîéòîõûã ãàðäàæ àâíà. (MNS 4621 : 98 Ýì÷èëãýý îíîøëîãîîíû ò¿ãýýìýë
¿éëäë¿¿ä)
3. Óìàé óðâàæ ãàðàõ
Óìàé óðâàæ ãàðàõ íü ýõèéí àìü íàñàíä àþóë (ºâäºëò, öóñ àëäàëòûí
äàéðëàãà, ¿æèë õàëäâàð) ó÷ðóóëæ áîëîõ õ¿íäðýë þì. 5.2, 5.3-ò çààñàí
¿éëäëèéã áóðóó õèéæ ã¿éöýòãýñíýýñ ýíý õ¿íäðýë ãàðíà. Óìàé óðâàæ
ãàðñàí òîõèîëäîëä ÿàðàëòàé ìýäýýã¿éæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâ÷ óìàéã
áóöààæ îðóóëààä èõñèéã ãàðäàæ àâíà. Öóñ àëäàõ õàíäëàãàòàé òîõèîëäîëä
ÿàðàëòàé õýâëèéí õºíäèéã íýýæ óìàéã òàéðàõ ìýñ çàñàë õèéíý. (MNS
4621 : 98 Ýì÷èëãýý îíîøëîãîîíû ò¿ãýýìýë ¿éëäë¿¿ä)
• Äýýðõ õî¸ð àðãûã õàâñàð÷ õýðýãëýíý.
• Òºðñíèé äàðààõ öóñ àëäàëòûã õýìæèíý.
Òºðñíèé äàðààõ ¿åä äóíäæààð 500ìë öóñ ãàðíà. ¯¿íèéã ôèçèîëîãèéí öóñ
àëäàëò ãýíý. Ãýõäýý ýíý íü õ¿íä õýëáýðèéí öóñ àëäàëòòàé ýìýãòýé÷¿¿äèéí
õóâüä àìü íàñàíä àþóë ó÷ðóóëæ áîëîõ õýìæýý þì.
Õîéòîõ ãàðñíû äàðàà ýõýä ¿ç¿¿ëýõ òóñëàìæ
Õîéòîõûã ñàéòàð øàëãàæ õýâèéí áóñ áàéäàë áàéãàà ýñýõèéã (Èõýñ á¿òýí
ýñýõ, øîõîéæèëò, õàòóóðàë, öóñ õóðàëò, õ¿éí ýõëýë õýâèéí áóñ áàéðëàëòàé
ýñýõ) ìàãàäëàíà.
- Õýðýâ èõýñ á¿ðýí ýñýõ íü ýðãýëçýýòýé áàéâàë óìàéí õºíäèéã øàëãàõ
øààðäëàãàòàé.
- Õàðèí õàëüñíû õýñýã äóòóó áàéâàë óìàéí õºíäèéã çààâàë øàëãàõ
øààðäëàãàã¿é.
Òºðñíèé äàðàà ýõíèé öàãóóäàä ýõèéí áèåèéí áàéäëûã àíõààðàëòàé õÿíàõ
¸ñòîé.
- Ýõèéí àðòåðèéí äàðàëò, ñóäàñíû ëóãøèëò, áèåèéí õàëóóí, åðºíõèé
áèåèéí áàéäàë çýðãèéã áàéíãà õÿíàíà.
- Àëäàæ áàéãàà öóñíû õýìæýý, óìàéí ¸ðîîëûí ºíäºð çýðãèéã õÿíàíà.
- Óìàéí àãøèëò õàíãàëòã¿é áàéõàä óìàéí õºíäèéä öóñ õóðàëäàíà.
Óìàéí àãøèëò õàíãàëòã¿é àëäàæ áóé öóñíû õýìæýý õýâèéí ò¿âøèíýýñ
õýòýðâýë õýâëèé òàëààñ óìàéä 纺ëºí èëëýã õèéõ íü àøèãòàé.
- Òýð÷ëýí äàâñàã øýýñòýé áàéñíààñ óìàéí àãøèëòàíä íºëººëñºí
ýñýõèéã ìàãàäëàõ íü ÷óõàë.
- Àëäàæ áóé öóñíû õýìæýý 500 ìë-ýýñ õýòýðâýë ýìãýã öóñ àëäàëò õýìýýí
òîîöîæ îêñèòîöèí ýñâýë ýðãîìåòðèíèéã ñóäñààð, áóë÷èíä òàðèíà.

308

07_obestretic last.indd 308

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:08 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

2. ÓÐÃÈÉÍ ÇªÂ ÁÈØ ÁÀÉÐËÀË ÁÀ ÒÎËÃÎÉÍ ÁÓÐÓÓ ÒÀÂÈËÒ
Òîäîðõîéëîëò

• Òîëãîéí áóðóó òàâèëò íü óðãèéí òîëãîé ýõèéí
ààðöãèéí áîñîî òýíõëýãò õýâèéí áèø áàéðëàñàí
áàéíà. Óðãèéí çºâ áèø áàéðëàë ãýäýã íü ò¿¿íèé
äàãóó áàéðëàë óìàéí áîñîî òýíõëýãò äàâõöàõã¿é
áàéõûã õýëíý.

ÎÍÎØËÎÃÎÎ
ÓÐÃÈÉÍ Ò¯Ð¯¯ËÑÝÍ ÕÝÑÃÈÉà ÒÎÄÎÐÕÎÉËÎÕ
• Óðãèéí òîëãîéí îðîéí ò¿ð¿¿ëýëò çîíõèëîí òîõèîëääîã.
• Õýðýâ òîëãîé îðîéãîîðîî ò¿ð¿¿ëñýí áîë óðãèéí òîëãîéí áàéðëàëûã
òîäîðõîéëîõûí òóëä ãàâëûí ÿñíû çóðàãëàëûã àøèãëàíà.
ÓÐÃÈÉÍ ÒÎËÃÎÉÍ ÁÀÉÐËÀËÛÃ ÒÎÄÎÐÕÎÉËÎÕ
Óðãèéí òîëãîé äàãçààð ò¿ð¿¿ëýí ñóìàí çààäàñ íü ààðöãèéí îðîõ õýñãèéí
õºíäëºí òýíõëýãòýé äàâõàöñàí áàéðëàëààð ààðöãèéí õºíäèé ð¿¿ îðäîã.
Ààðöãèéí õºíäèé㺺ð óðãèéí òîëãîé äîîøëîõäîî ýðãýõ õºäºë㺺í õèéæ
äàãç óðä áàéðëàëä î÷íî. Óðãèéí äàãç õºíäëºí áàéðëàëààñ óðä áàéðëàëä
øèëæèõ ÿâöûã, äàãçíû àðûí áàéðëàëòàé íýãýí àäèëààð óäèðäàíà.



Õýâèéí ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä äàãç, ¿òðýýä öîõíîîñ äîð ò¿âøèíä
áàéðëàõ òóë òîëãîéí îðîé õºäºë㺺íã¿é òàâèãäñàí áàéíà.
Óðãèéí òîëãîé äàãçíû óðä ýñâýë õºíäëºí (òºðëºãèéí ýõíèé ¿åä)
òàâèëààð òàâèãäàæ ñàéòàð áºõèéæ òàâèãäñàí ¿åä òºðºëòèéã ººðººð
íü ÿâóóëíà.
Óðãèéí òîëãîé óðä äàãçíû áèø òàâèëòààð òàâèãäàæ ñàéí òàâèãäààã¿é
òîõèîëäîëä óðãèéí áàéðëàë áóðóó áàéãàà ýñýõèéã òîãòîîæ òºðºëòèéã
óäèðäàõ çàð÷ìûã òîäîðõîéëíî.
Óðàã òîëãîéãîîð ò¿ð¿¿ëýýã¿é ýñâýë óðãèéí òîëãîé òàâèãäààã¿é áîë
óðãèéí òîëãîéí áóðóó òàâèãäñàí ýñýõèéã òîäðóóëæ òºðºëòèéã óäèðäàõ
çàð÷ìûã òîäîðõîéëíî.

ÕÝÂÈÉÍ ÁÈØ ÁÀÉÐËÀËÛÍ ÎÍÎØËÎÃÎÎ
Øèíæ òýìäã¿¿ä
Äàãçíû àðûí áàéðëàë

Ýõèéí ààðöàãòàé õàðüöóóëàõàä óðãèéí äàãç àðûí áàéðëàëòàé áàéõàä
òîõèîëäîíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 309

309

5/25/2005 4:06:09 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ


Ãàäóóð ¿çëýãýýð õýâëèéí äîîä õýñýã õàâòãàéäóó õºíäëºí㺺ðºº
ñóíàñàí, óðãèéí ìº÷èä òýìòðýãäýõ áà ç¿ðõíèé àâèà õ¿éñíèé äîð
àðûí õàæóóä ñîíñîãäîíî.
¯òðýýí ¿çëýãýýð áàãà (àðûí) çóëàé óóö ðóó ÷èãëýñýí áàéõ áà òîëãîé
ãýäèéñýí òîõèîëäîëä òîì (óðä) çóëàé õÿëáàðõàí òýìòðýãäýíý.

Äàãçíû õºíäëºí áàéðëàë

Ýõèéí ààðöàãòàé õàðüöóóëàõàä óðãèéí äàãç õºíäëºí áàéðëàëòàé
áàéõàä òîõèîëäîíî.
Òºðºëòèéí íýãä¿ãýýð ¿åèéí òºãñãºë õ¿ðòýë äàãçíû õºíäëºí áàéðëàë
õýâýýð áàéâàë äàãçíû àðûí áàéðëàëòàé àäèëààð òºðºëòèéã
óäèðäàíà.

ÕÝÂÈÉÍ ÁÈØ Ò¯Ð¯¯ËÝËÒÈÉÍ ÎÍÎØËÎÃÎÎ
Øèíæ òýìäã¿¿ä
Äóõ ò¿ð¿¿ëýëò

Ýíý òîõèîëäîëä äàãç, öîõíîîñ äýýð áàéðëàõ áºãººä ààðöãèéí
õºíäèé㺺ð äàìæèí ºíãºðºõ óðãèéí òîëãîéí õýìæýýã èõýñãýíý.

Ãàäóóð ¿çëýãò óðãèéí òîëãîéí èõýíõ õýñýã óìäàãíû ¿åíèé äýýð
áàéíà, òîëãîéí äàãç, öîõíîîñ äýýð òýìòðýãäýíý.

¯òðýýíèé ¿çëýãýýð óðä çóëàé áà óõàðõàéí äýýä íóì òýìòðýãäýíý.
Í¿¿ð ò¿ð¿¿ëýëò

¯òðýýí ¿çëýãýýð óðãèéí äàãç, öîõíû àëü íü ÷ òýìòðýãäýõã¿é, ààðöãèéí
õºíäèé㺺ð äàìæèí ºíãºðºõ óðãèéí òîëãîéí õýìæýýã äýýä çýðãýýð
èõýñãýíý.

Ãàäóóð ¿çëýãò äàãç áà ñýðâýýíèé õîîðîíäîõ ºíöºã (øèë) òýìòðýãäýæ
áîëíî.

¯òðýýíèé ¿çëýãò í¿¿ð òýìòðýãäýõ áà ¿çëýã õèéæ áóé õ¿íèé õóðóó àì
ðóó õÿëáàðõàí îðîõîîñ ãàäíà ýð¿¿íèé ºíöºã òýìòðýãäýíý.
Õîëèìîã ò¿ð¿¿ëýëò
Ò¿ð¿¿ëñýí õýñãèéí õàæóóãààð ãàð óíæèæ îðæ èðýõýä òîõèîëäîíî. Óíæñàí
ãàð, òîëãîéí õàìò ààðöàãò çýðýã îðæ èðíý.
Áºãñ ò¿ð¿¿ëýëò
Áºãñ áà õºë õàìòààðàà ò¿ð¿¿ëñýí õýñýã áîëñîí òîõèîëäëûã õýëíý.

Ãàäóóð ¿çëýãýýð õýâëèéí äýýä õýñýãò òîëãîé òýìòðýãäýõ áºãººä áºãñ
óìäãèéí äýýð òýìòðýãäýíý.

310

07_obestretic last.indd 310

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:09 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ


Óðãèéí ç¿ðõíèé àâèà òîëãîéí ò¿ð¿¿ëýëòòýé õàðüöóóëàõàä äýýð
ñîíñîãäîíî.
¯òðýýíèé ¿çëýãýýð òºðëºãèéí ¿åä ºãçºã áà õºë òýìòðýãäýõ áºãººä
ºòãºí õàð çóíãàã ãàðàõ íü õýâèéí ¿çýãäýë þì.

Áºãñ õºë ò¿ð¿¿ëýëò
Õºë ò¿íõíèé áîëîí ºâäºãíèé ¿åýð íóãàëàðñàí áàéðëàë þì.
Öýâýð ºãçºã ò¿ð¿¿ëýëò
Õºë ò¿íõíèé ¿åýð íóãàð÷, ºâäºãíèé ¿åýð òýíèéñýí áàéíà.
Öýâýð õºë ò¿ð¿¿ëýëò
Õºë ò¿íõ áîëîí ºâäºãíèé ¿åýð òýíèéñýí áàéðëàë þì.
Õºíäëºí áàéðëàë, ìºð ò¿ð¿¿ëýëò
Óðãèéí äàãóó òýíõëýã õºíäëºí áàéðëàñàí ¿åä òîõèîëäîíî. ̺ð ò¿ð¿¿ëñýí
õýñýã áîëíî. Ãàäóóð ¿çëýãýýð óìäàãíû ¿åíýýñ äýýã¿¿ð òîëãîé áà ºãçºã
òýìòðýãäýõ áºãººä òîëãîé èõýâ÷ëýí õýâëèéí àëü íýã õàæóóä òýìòðýãäýíý.
¯òðýýí ¿çëýãýýð ìºð òýìòðýãäýæ áîëíî. Ñàðâóó, ýñâýë òîõîé óíæèõ áà
¿òðýýíä øóó ýñâýë ñàðâóó òýìòðýãäýíý.
ÅЪÍÕÈÉ ÝÌ×ÈËÃÝÝ



-

Ýìýãòýéí áèåèéí áàéäàë áîëîí àìüäðàëûí ÷óõàë ýðõòíèé ¿éë
àæèëëàãààã (ñóäàñíû ëóãøèëò, öóñíû äàðàëò, àìüñãàë, õàëóóí)
õóðäàí ¿íýëíý.
Óðãèéí áàéäëûã ¿íýëíý:
Óìàéí áàçëàëò á¿ðèéí äàðàà óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëòûã ÿàðàëòàé
ñîíñîíî.
Óðãèéã ¿íýëýõ:
Óìàé àãøñàíû äàðàà óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëòûã ÿàðàëòàé ñîíñîíî:
Òºðºëòèéí èäýâõèòýé ¿åä 30 õîðîì òóòàìä òºðºëòèéí 2-ð ¿åä 5 õîðîì
òóòàìä äîîä òàë íü íýã óäàà á¿òýí õîðîì óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëòûã
òîîëíî.
Õýðýâ óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò õýâèéí áóñ (1 õîðîìä 100-ààñ öººí
ýñâýë 180 áà ò¿¿íýýñ îëîí) áàéâàë óðãèéí äèñòðåññ ãýæ ñýæèãëýíý.
Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàëüñ óðàãäâàë øèíãýíèé ºíãèéã
àíõààðíà:
Õýðýâ çóíãàã ºòãºí áàéâàë îíöãîé õÿíàæ, óðãèéí äèñòðåññèéí
ýì÷èëãýý õèéíý.
Óðàã îð÷ìûí øèíãýí ãàð÷, ò¿¿íèé õýìæýý áàãàñàõàä óðàã äèñòðåññä
îðæ áîëíî.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 311

311

5/25/2005 4:06:09 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ


Áóñàä ýðõòíèé ¿éë àæèëëàãààã äýìæèõ ýì÷èëãýý õèéíý.
Òºðºëòèéí ¿å øàòûã òîäîðõîéëîõûí òóëä ïàðòîãðàô àøèãëàíà.

ҪЪËÒ ÓÄÈÐÄÀÕ
Äàãçíû àðûí áàéðëàë
Óðä áàéðëàë ðóó øèëæèæ ýðãýõ íü 90% îð÷èìä òîõèîëäîíî. Õàðèí
òîëãîé ýðãýëò õèéõã¿é, äîîøëîõã¿é áîë òºðºëòèéí ñààòàë ¿¿ñ÷ áîëíî.
Õÿðçàíãèéí óðàãäàë, õÿðçàí õýò ñóíàñíààñ õÿðçàí ñýòëýëò õèéõ òîõèîëäîë
òºðºëòèéí ¿åä ãàð÷ áîëíî.
Õýðýâ òºðºëò óäààøèðâàë:

Òºðºëòèéí àëü ÷ ¿åä òºðºõ çàìûí ñààòëûí ýñâýë óðãèéí ç¿ðõíèé
öîõèëò õýâèéí áóñ (íýã õîðîìä 100-ààñ öººí ýñâýë 180-ààñ îëîí)
øèíæ èëýðâýë òºðºëòèéã êåñàð õàãàëãààãààð øèéäíý.

Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàëüñ çóçààí áîë òóñãàé
çîðèóëàëòûí äýãýý ýñâýë Êîõåðèéí õàâ÷óóðààð õàëüñûã öîîëíî.

Óìàéí õ¿ç¿¿ á¿ðýí íýýãäýýã¿é áîëîâ÷ òºðºõ çàìûí ñààòëûí øèíæ
èëðýýã¿é òîõèîëäîëä òºðºõ õ¿÷èéã îêñèòîöèíîîð ýð÷èìæ¿¿ëíý.

Óìàéí õ¿ç¿¿ á¿ðýí íýýãäñýí õººõ ¿å ä¿ëýëò ýõýëñýí áîëîâ÷
óðãèéí òîëãîé äîîøëîõã¿é áîë òºðºõ çàìûí ñààòëûí øèíæ
òýìäýã áàéãàà ýñýõèéã ¿íýëíý.
Òºðºõ çàìûí ñààòëûí øèíæã¿é áîë óìàéí àãøèëòûã îêñèòîöèíîîð
ýð÷èìæ¿¿ëíý.

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäñýí òîõèîëäîëä:
Óìäàãíû ¿åíýýñ äýýð óðãèéí òîëãîéí 3/5-íü òýìòðýãäýæ ýñâýë
ò¿ð¿¿ëñýí õýñãèéí õºòëºõ öýã íü ààðöãèéí õºíäèéí õî¸ðäóãààð
õàâòãàéãààñ äýýø áàéâàë Êåñàð õàãàëãàà õèéíý.
Óìäàãíû ¿åíýýñ äýýð óðãûí òîëãîéí 1/5-3/5-íü òýìòðýãäýí
òîëãîéí õºòëºõ öýã íü ààðöàãíû õºíäèéí 0-2 äóãààð õàâòãàéí
õîîðîíä áàéâàë
Òºðëºãèéã âàêóóì òàòàëòààð óäèðäàæ òºð¿¿ëíý.
Ýñâýë êåñàð õàãàëãàà õèéíý.
Òîëãîéí 1/5-ýýñ èõã¿é õýñýã íü óìäàãíû ¿åýñ äýýø òýìòðýãäýõ
ýñâýë òîëãîéí õºòëºõ öýã íü ààðöàãíû õºíäèéí 0 õàâòãàéä
èðñýí áàéâàë âàêóóì òàòàëòààð ýñâýë ýõ áàðèõûí õàâ÷óóðààð
òºð¿¿ëíý.
Äóõ ò¿ð¿¿ëýëò
Äóõíû ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä òîëãîé õàìãèéí òîì õýìæýýãýýð ãàðàõ òóë òºðºõ
çàìûí ñààòàë ¿¿ñíý. Óðàã æèæèã, àìüã¿é áîëñíîîñ ÿëçðàëòòàé áàéõ ¿åä

312

07_obestretic last.indd 312

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:09 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

ìàø õîâîðõîí òîõèîëäîëä àÿíäàà òîëãîéí îðîéí ò¿ð¿¿ëýëò, í¿¿ðíèé
ò¿ð¿¿ëýëòýíä øèëæäýã. Æèðýìñíèé õóãàöàà ã¿éöñýí, óðàã äóíä çýðãèéí
õýìæýýòýé, óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé õàëüñ õàíçàðñàí ¿åä ýíýõ¿¿ øèëæèëò
áîëîõ ÿìàð ÷ áîëîëöîîã¿é.

Óðàã àìüä áîë Êåñàð õàãàëãàà õèéíý.

Óðàã àìüã¿é áàéãààä:
óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäýýã¿é áîë Êåñàð õàãàëãààãààð
òºð¿¿ëíý.
óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäñýí áîë êðàíèîòîìè õèéíý.
Õýðýâ ýì÷ êðàíèîòîìè õèéõ óð ÷àäâàð ýçýìøýýã¿é áîë êåñàð õàãàëãàà
õèéíý.
Äóõ ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä âàêóóì òàòàëò, ýõ áàðèõûí õàâ÷óóð, óìäàãíû
¿åèéã ñýòëýí òºð¿¿ëæ áîëîõã¿é.
Í¿¿ð ò¿ð¿¿ëýëò
Ýð¿¿ íü òîëãîéí áàéðëàëûã òîäîðõîéëîõ ëàâëàãàà öýã áîëíî. Ýõèéí
ààðöàãòàé õàðüöóóëàõàä óðãèéí ýð¿¿ íü óðàãø õàðñàí áàéðëàëûã ýð¿¿ íü
àð òèéøýý õàðñàí áàéðëàëààñ ÿëãàõ íü ÷óõàë þì.
Óæãèðñàí òºðºëò òîõèîëäîõ íü îëîíòîé.
Óðãèéí ýð¿¿ óðàãøàà õàðñàí áàéðëàëä òîëãîé äîîøèëæ áºõèéí òºðºõ
áîëîìæòîé. Õàðèí ýð¿¿ íü àðàãøàà õàðñàí áàéðëàëä äýýä çýðãýýð
ãýäèéñýí òîëãîé óóöíû ÿñíû àñóóõ íóãàëààíä òýýãëýæ òºðºõ áîëîìæã¿é
áîëíî.
ÝЯ¯ ÓÐÀÃØÀÀ ÕÀÐÑÀÍ ÁÀÉÐËÀË

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäñýí òîõèîëäîëä:
Òºðºõ çàìààð òºðºëòèéã ¿ðãýëæë¿¿ëíý.
Òºðºëòèéí ÿâö óäààøèðñàí áîëîâ÷ òºðºõ çàìûí ñààòëûí øèíæã¿é
áîë òºðºõ õ¿÷èéã îêñèòîöèíîîð ýð÷èìæ¿¿ëíý.
Óðãèéí òîëãîéí äîîøëîëò íü óäààí áîë ýõ áàðèõûí õàâ÷óóð òàâüæ
òºð¿¿ëíý.
Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäýýã¿é, òºðºõ çàìûí ñààòëûí øèíæã¿é
áîë òºðºõ õ¿÷èéã îêñèòîöèíîîð ýð÷èìæ¿¿ëíý.
ÝЯ¯ ÀÐÀÃØÀÀ ÕÀÐÑÀÍ ÁÀÉÐËÀË

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäñýí òîõèîëäîëä êåñàð õàãàëãààãààð
òºð¿¿ëíý.

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäýýã¿é òîõèîëäîëä óðãèéí òîëãîéí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 313

313

5/25/2005 4:06:09 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

äîîøëîëò, ýðãýëò, òºðºëòèéí ÿâöûã õÿíàíà. Òºðºõ çàìûí ñààòëûí
øèíæ èëýðâýë êåñàð õàãàëãàà õèéæ òºð¿¿ëíý.

Óðàã àìüã¿é áîë:
- Êðàíèîòîìè õèéæ òºð¿¿ëíý.
- Ýì÷ êðàíèîòîìè õèéõ óð ÷àäâàðûã ýçýìøýýã¿é áîë êåñàð
õàãàëãààãààð òºð¿¿ëæ áîëíî.
Í¿¿ð ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä âàêóóì òàòàëò õýðýãëýæ áîëîõã¿é.
ÕÎËÈÌÎà үЯ¯ËÝËÒ
Óðàã ìàø æèæèã, àìüã¿é áîëæ ÿëçàðñàí ¿åä ººðºº àÿíäàà òºðºõ
òîõèîëäîë áàéæ áîëíî. Óðàã õººõ ¿åä (òºðºëòèéí õî¸ðäóãààð ¿åä) òºðºõ
çàìûí ñààòàë ¿¿ñíý.

Óíæñàí ãàðûã ýðã¿¿ëæ õèéõ áîëîìæ çàðèìäàà áàéäàã.
- ýìýãòýéã ºâäºã-öýýæíèé áàéðëàëä õýâò¿¿ëíý.
- ãàðûã äîòîãø íü îðóóëæ ààðöãèéí íóìíû äýýð áàéðëóóëæ
áàðèíà. Óìàé àãøèæ óðãèéí òîëãîé ààðöãèéí õºíäèé ð¿¿ îðæ
èðýõ õ¿ðòýë áàðèíà.
- Äàðàà íü õýâèéí òºðºëòèéí àäèëààð òºðºëòèéã óäèðäàíà.

Àæèëáàð àìæèëòã¿é áîëîõ ýñâýë õ¿é óíæèæ èðâýë òºðºëòèéã êåñàð
õàãàëãààãààð òºãñãºíº.
ªÃǪà үЯ¯ËÝËÒ
ªãçºã ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä òºðºëòèéí ÿâö óäààøèðâàë ÿàðàëòàé Êåñàð
õàãàëãàà õèéõ øààðäëàãà ¿¿ñíý. Òºðºõ õ¿÷íèé ñóëðàë íü ¿ë çîõèöîë
¿¿ññýíèé øèíæ þì.
ÝÐÒ ÒªÐ˪Ã
ªãç㺺ð ò¿ð¿¿ëñýí òºðºëò á¿ð ýõ áàðèõûí ìýñ àæèëáàð õèéõ ÷àäâàð
á¿õèé àéìãèéí íýãäñýí ýìíýëãèéí òºðºõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí òàñàã, àìàðæèõ
ãàçàðò ÿâàãäàõ ¸ñòîé.

Ãàäíà òàëûí ýðã¿¿ëýã õèéõ íºõöë¿¿ä
- Æèðýìñíèé 37 äîëîî õîíîãîîñ õîéø õóãàöààíä ºãçºã ò¿ð¿¿ëýëò
õýâýýð áàéãàà òîõèîëäîëä (æèðýìñíèé 37 äîëîî õîíîãîîñ ºìíº
ãàäóóð ýðã¿¿ëýã àìæèëòòàé áîëîõ áîëîâ÷ ýðãýýä ºãçºã ò¿ð¿¿ëýëòýíä
øèëæèõ õàíäëàãàòàé áàéäàã)
- Òºðºõ çàìààð òºðºõ áîëîìæòîé ¿åä,
- Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé õýìæýý õýâèéí, á¿ðõ¿¿ë õàëüñ åðäèéí
- ßìàð íýã õ¿íäðýë áàéõã¿é ¿åä (óðãèéí ºñºëò ñààòñàí, óìàéãààñ
öóñ àëäàõ, óðä íü êåñàð õàãàëãàà õèéëãýñýí, óðãèéí ãàæèã õºãæèë,
èõýð æèðýìñëýëò, àðòåðèéí äàðàëò èõñýëò, óðàã àìüã¿é áîëîõ)

Ãàäóóð ýðã¿¿ëýã àìæèëòòàé áîëñîí íºõöºëä öààøèä òºðºõ

314

07_obestretic last.indd 314

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:10 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

çàìààð òºð¿¿ëýõ àðãà õýìæýý àâíà.
Ãàäíà òàëûí ýðã¿¿ëýã àìæèëòòàé áîëîõã¿é áîë òºðºõ çàìààð
ºãç㺺ð íü òºð¿¿ëýõ, ýñâýë êåñàð õàãàëãàà õèéõ àðãà õýìæýý
àâíà.

ÁªÃÑ Ò¯Ð¯¯ËÝËÒÈÉÃ ÒªÐªÕ ÇÀÌÀÀРҪЯ¯ËÝÕ
Äàðààõ íºõöºë áàéäàëä óð ÷àäâàð á¿õèé ýì÷, ýõ áàðèõ ýìýãòýé÷¿¿äèéí
ýì÷ áºãñ ò¿ð¿¿ëýëòèéã òºðºõ çàìààð óäèðäàíà.
Õîëèìîã, öýâýð áºãñ ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä
Ààðöãèéí õýìæýýí¿¿ä õýâèéí áàéãàà íºõöºëä
Óðàã õýò òîì áèø
Óðãèéí òîëãîé, ààðöãèéí õýìæýýíèé õîîðîíä ¿ë òîõèðîëöîîíîîñ
áîëæ êåñàð õàãàëãàà õèéëãýýã¿é òîõèîëäîë
Óðãèéí òîëãîé áºõèéñºí
Ýìýãòýéã áàéíãà ¿çýæ õÿíàí, òºðºëòèéí ÿâöûã ïàðòîãðàô õºòºëæ
õÿíàíà.

Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàëüñ öîîðñîí äàðóéä äîòóóð ¿çëýã
õèéæ õ¿é óíæñàí ýñýõèéã ìàãàäëàõ õýðýãòýé.
Òýìäýãëýõ íü: Óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàëüñûã öîîëæ áîëîõã¿é.

Õ¿é óíæñàí òîõèîëäîëä òºðºõ çàìààð òºðºëòèéã ¿ðãýëæë¿¿ëýõ
øààðäëàãàã¿é áºãººä êåñàð õàãàëãàà õèéæ òºð¿¿ëíý.

Óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò õýâèéí áèø áàéâàë (1 õîðîìä 100-ñ äîîø
ýñâýë 180-ààñ äýýø) ýñâýë òºðºëò óäààøèðâàë êåñàð õàãàëãàà
õèéíý.
Òýìäýãëýõ íü: Áºãñ ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä çóíãàã ãàðàõ íü ò¿ãýýìýë áºãººä
ç¿ðõíèé öîõèëò õýâèéí áàéãàà ¿åä ýíý íü óðàã á¿òñýíèé øèíæ áèø
þì.
Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäýõ õ¿ðòýë ýìýãòýé ä¿ëýõ ¸ñã¿é.
Óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäñýíèéã äîòóóð ¿çëýãýýð ìàãàäëàíà.

ªÃǪà үЯ¯ËÝËÒÈÉÍ ¯ÅÄ ÊÅÑÀÐ ÕÀÃÀËÃÀÀ ÕÈÉÕ ÒÎÕÈÎËÄÎË
Äàðààõ òîõèîëäëóóäàä êåñàð õàãàëãàà õèéõ íü òºðºõ çàìààð
òºð¿¿ëñíýýñ àþóë áàãàòàé áàéäàã.
õî¸ð õºë ò¿ð¿¿ëýõ
óéòàí ààðöàã ýñâýë õýëáýð íü ãàæñàí ààðöàã
óðàã õýò òîì áàéõ
ààðöàã, òîëãîéí õýìæýýíèé ¿ë òîõèðîëöîîíîîñ áîëæ óðä íü êåñàð
õàãàëãàà õèéëãýñýí òîõèîëäîë
òîëãîé õýò ãýäèéñýí ýñâýë áºõèéñºí
Òýìäýãëýõ íü: Áºãñººð ò¿ð¿¿ëñýí äóòóó õ¿¿õäèéí õóâüä òºëºâëºãººò
õàãàëãààãààð êåñàð õèéñíýýð ýöñèéí ¿ð ä¿íã ñàéæðóóëàõã¿é.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 315

315

5/25/2005 4:06:10 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Õ¯ÍÄÐÝ˯¯Ä
Áºãñ ò¿ð¿¿ëýëòèéí ¿åä óðãèéí òàëààñ ãàðàõ õ¿íäðýë íü:

Õ¿é óíæèõ

Ãàð òýíèéõ, òîëãîé ãýäèéõ, óìàéí õ¿ç¿¿íèé àìñàð á¿ðýí íýýãäýýã¿é
áàéõàä òºð¿¿ëýõ, òîëãîé-ààðöãèéí õýìæýýíèé ¿ë òîõèðîëöîî çýðãýýñ
õàìààðñàí òºðºëòèéí ãýìòýë

Õ¿é óíæèõ, õ¿é äàðàãäàõ, òîëãîé ñààòàõ çýðãýýñ ¿¿äýëòýé óðãèéí
á¿òýëò

Óðãèéí äîòîð ýðõòí¿¿äèéí ãýìòýë

Õ¿ç¿¿ ãýìòýõ
ÓÐÃÈÉÍ ÕªÍÄËªÍ ÁÀÉÐËÀË, ̪РүЯ¯ËÝËÒ

Òºðºëòèéí ýõíèé ¿åä óðàã îð÷ìûí øèíãýíèé õàëüñ á¿òýí áàéâàë
óðãèéã ãàäíà òàëààñ íü ýðã¿¿ëýõ îðîëäëîãî õèéæ áîëîõ þì.
- Ãàäóóð ýðã¿¿ëýã àìæèëòòàé áîëáîë òºðºõ çàìààð òºð¿¿ëíý.
- Ãàäóóð ýðã¿¿ëýã õèéõ íºõöºëã¿é ýñâýë àìæèëòã¿é áîëáîë êåñàð
õàãàëãàà õèéíý.

Õ¿é óíæñàí øèíæ áàéãàà ýñýõèéã ìàãàäëàíà.Õ¿é óíæñàí, ìàø õóðäàí
òºð¿¿ëýõ áîëîìæã¿é áàéâàë êåñàð õàãàëãààãààð òºð¿¿ëíý.
Òýìäýãëýõ íü:
Ýìýãòýéã õÿíàëòã¿é îðõèâîë óìàé óðàãäàõ àþóëòàé ãýäãèéã àíõààðàõ
õýðýãòýé.
Òºðºëòèéí ¿åä óðãèéí õºíäëºí áàéðëàë áàéñààð áàéãàà ¿åä óðàã
àìüä, àìüã¿é àëü ÷ òîõèîëäîëä êåñàð õàãàëãàà õèéõ çàð÷ìûã
îð÷èí ¿åä áàðèìòàëæ áàéíà.
̪ÐÍÈÉ ÑÀÀÒÀË (̺ð òýýãëýõ)
ÀÑÓÓÄÀË

Óðãèéí òîëãîé ãàðñàí àòëàà ìºð òýýãëýýä ãàðàõã¿é áàéõûã õýëíý.
ÅЪÍÕÈÉ ÓÄÈÐÄËÀÃÀ

Òºðºëò á¿ðä ÿëàíãóÿà òîì õ¿¿õýä òºðºõ ìàãàäëàëòàé ¿åä ìºð òýýãëýõ
ýðñäýë ºíäºð õýìýýí áýëýí áàéäàëä áàéõ

õýä õýäýí õ¿í òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõýä áýëýí áàéõ
̺ð òýýãëýíý ãýäãèéã óðüä÷èëàí ìýäýõ áîëîìæã¿é
ÎÍÎØËÎÃÎÎ

Óðãèéí òîëãîé ãàðñàí áîëîâ÷ óòðýýíèé àìñðûí îð÷èìä íÿãò òàòàãäñàí
õýâýýð ¿ëäýíý.

Ýð¿¿ íü õÿðçàíã òýëæ ò¿ìáèéëãýíý.

316

07_obestretic last.indd 316

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:10 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Òîëãîéíîîñ òàòàõàä ìºð óìäãèéí ¿åíèé äýýð òýýãëý÷èõýýä ãàðàõã¿é
áàéíà.
ÓÄÈÐÄËÀÃÀ

Ǻºëºí ýäèéí ñààäûã àðèëãàõ, àæèëáàð õèéõ çàéòàé áîëãîõûí òóëä
õÿðçàíã õàæóó òèéø íü ñýòýëíý (ýïèçèîòîìè).

Ýìýãòýéã ãýäðýã íü õàðóóëæ õýâò¿¿ëýýä õºëºº òàõèìíû ¿åýð íóãàëæ
òàõèìíû õîíõðîîñ ãàðààðàà òàòàæ, ãóÿà àëü áîëîõîîð öýýæ ð¿¿ãýý
îéðòóóëàõûã ò¿¿íýýñ õ¿ñíý. Òýð÷ëýí õî¸ð òóñëàõ àæèëòàí (àñðàã÷
ýñâýë ñóâèëàã÷) ýìýãòýéí íóãàëñàí ºâäãèéã öýýæ ð¿¿ íü øàõàõàä íü
òóñàëíà.

Ñàéòàð àðèóòãàñàí áýýëèé ºìñºõ:
- Óðãèéí òîëãîéã õî¸ð ÷èõíèé îð÷èìä õºíäëºí áàðüæ äîîø íü 纺ëºí
äàðæ ºâºð òàëûí ìºð íü óìäãèéí ¿åíèé äîîãóóð ãàðàõ íºõöëèéã
á¿ðä¿¿ëýõ,
Òýìäýãëýõ íü: Òîëãîéã õýò äîîø íü äàðâàë ìºðíèé ìýäðýëèéí ñ¿ëæýýíèé
ãýìòýë ¿¿ñãýäýã ãýäãèéã ñàíàõ õýðýãòýé:
- Ýíý ¿åä òóñëàã÷ íü óìäàãíû äýýðýýñ äîîø íü äàðæ, ìºðèéã ãàðãàõàä
òóñàëíà.
Òýìäýãëýõ íü: Óìàéí ¸ðîîë äýýð äàðæ áîëîõã¿é. Ýíý íü ìºð òýýãëýõèéã
óëàì äààìæðóóëæ óìàé óðàãäàõàä õ¿ðãýæ áîëíî.

̺ð ãàðàõã¿é áîë:
- Ñàéòàð àðèóòãàñàí áýýëèé ºìñºæ ¿òðýýíä ãàðàà îðóóëíà.
- Óðãèéí óðä ìºðºí äýýð ºâ÷¿¿íèé ÷èãëýëä äàðæ, ìºðèéã ýðã¿¿ëýí
ìºðíèé äèàìåòðèéã áàãàñãàíà.
- Õýðýâ õýðýãöýýòýé ãýæ ¿çâýë àð òàëûí ìºðèéã äýýðõòýé àäèë
ºâ÷¿¿íèé ÷èãëýë ð¿¿ äàðæ áîëíî.

Äýýðõ àðãà õýìæýýí¿¿äýä ¿ð ä¿íã¿é, ìºð ãàðàõã¿é áîë:
- ¯òðýýíä ãàðàà îðóóëíà.
- Àð òàëä áàéãàà ìºðíèé áóãàëãàíààñ áàðüæ, øóóã òîõîéíû ¿åýð
íóãàëààòàé õýâýýð íü ãàðûã óðàãø öýýæ ð¿¿ íü õºíäëºí ÷èãëýëýýð
ýðã¿¿ëíý. Èíãýñíýýð óìäàãíû äýýð áàéãàà ºâºð òàëûí ìºð óìäàã
ÿñíû ¿åíèé äîîãóóð îðîõ çàéã áèé áîëãîíî
Àð òàëä áàéãàà ìºðíèé áóãàëãàíààñ áàðüæ øóóã òîõîéíû ¿åýð
íóãàëààòàé õýâýýð íü ãàðûã óðàãø öýýæ ð¿¿ íü õºíäëºí ÷èãëýëýýð
ýðã¿¿ëíý.

Äýýðõ á¿õ àðãà õýìæýýí¿¿ä ¿ð ä¿íã¿é áîëáîë äîîðõ ñîíãîëòóóäûã
õèéæ áîëíî.
- Óðàã àìüä áàéõàä ìºðíèé ºðãºíèéã áàãàñãàõ ¿¿äíýýñ ýãýìèéã
õóãàëæ óðä ìºðèéã ÷ºëººòýé áîëãîíî.
- Óðàã àìüã¿é áîë óðãèéí ñóãàíä òàòàã÷ äýãýý õèéæ àð òàëûí ãàðûã
òàòàæ ãàðãàíà

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 317

317

5/25/2005 4:06:10 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

3. È˯¯ ÒÝÝËÒ
Òîäîðõîéëîëò Æèðýìñýí ýõ íü òºðºõ õóãàöààíààñàà 10-14 õîíîã áà
ò¿¿íýýñ ÷ èë¿¿ õóãàöààãààð óðãàà òýýõèéã æèðýìñíèé
èë¿¿ òýýëò ãýíý.
Øàëòãààí




§


Òºðëºã ýõëýõýä ãîë ¿¿ðýã ã¿éöýòãýäýã ìýäðýë
øèíãýíèé çîõèöóóëãà äàðàíãóéëàãäàõ
Öóñàí äàõü ïðîãåñòðîíû õýìæýý èõýñ÷, ýñòðîãåíû
èäýâõè ñóëàðñàíààñ
Êàëè êàëüöè, ìàãíèéí äàâñ, àöåòèëõîëèí,
õîëèíýñòåðàç çýðãèéí çîõèöîë àëäàãäñàíààñ
Óìàéí õàíàíû ìýäðýëèéí òºãñãºëèéí öî÷ðîìòãîé
áàéäàë ñóëðàõ
¯ð õºíäºëò
Óìàéí ñàëñòûí ¿ðýâñýë
Ãýìòýë çýðãèéí äàðàà óìàéä íèéëýãæäýã áèîëîãèéí
èäýâõèò áîäèñ áàãàñíà. 30-ààñ äýýø íàñíû àíõíû
òóëãàð òºðºã÷

Óðàãò íºëººëºõ íü

Óðàã õóãàöààíààñ èë¿¿ õîíîã òýýãäýõ òóòàì ïåðèíàòàëü ýíäýãäýë
íýìýãääýã.

Ýõ áà õ¿¿õäýä òºðºõèéí ãýìòýë èõýñäýã.

Ìýäðýëèéí õºãæèë õàðüöàíãóé èë¿¿ ó÷èð àëèâàà öî÷ðîëä õýò
ìýäðýìòãèé

Õ¿÷èë òºðºã÷èéí äóòàãäàëä ìýäðýìòãèé áîëíî.

Èõñèéí õºãøðºë áîëîí ººð÷ëºëòººñ èõýñ-óìàé-óðãèéí öóñíû ýðãýëò
õÿìàðäàã.

Óðãèéí øèíãýí áàãàñíà. Çóíãàã ãàðñàíààñ íîãîîðíî, ºòãºðíº.
Æèðýìñíèé ÿâö

Ãåñòîçîîð õ¿íäðýõ

Óðãèéí õ¿÷èëòºðºã÷èéí äóòàãäàë, óðàã àìüã¿é áîëîõ

Æèðýìñýí ýìýãòýé óðãèéí á¿òýýãäýõ¿¿íýýñ õîðäîõ çýðýã õàëäâàðûí
ýõ ¿¿ñâýð áîëîõ
Òºðëºãèéí ÿâö

Óðàã îð÷ìûí øèíãýí ýðò, óðüòàæ ãàðñàíààñ òºðºëò óäààøèðàõ

ªãñºõ çàìûí õàëäâàð îðîõ

Òºðºõ õ¿÷ àíõäàã÷ààð áà õî¸ðäîã÷îîð ñóëðàõ

Óðàã, íÿðàéí á¿òýëò

318

07_obestretic last.indd 318

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:10 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Óìàéí àãøèëòûí áàéäàë áîëîí öóñ á¿ëýãíýëòèéí ººð÷ëºëòººñ
èõñèéí ¿åä áà òºðñíèé äàðààõàí ¿åä öóñ àëäàõ

Îíîø
§
Ýõ áàðèõûí àñóóìæ
• Ñ¿¿ë÷èéí áèåíèé þì
• Óðãèéí õºäºë㺺í
• Æèðýìñíèé õÿíàëòûí äèíàìèê ¿çëýã
§
Íýìýëò øèíæèëãýý
• ÔÊà / óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò ñóëðàõ, ººð÷ëºãäºõ, /
• ÝÊÃ
• Ýõî /òîëãîéí ÿñæèëò íýìýãäýõ, èõýñ íèìãýðýõ, óðàã îð÷ìûí
øèíãýí áàãàñàõ, ÿñæèëòûí öýã òîäîðñîí /
• Àìíèîñêîïè / óðàã îð÷ìûí øèíãýí áàãàñàõ, íîãîîí áóëèíãàðòàé
áîëîõ /
Æèðýìñëýëò òºðºëòèéã óäèðäàæ ÿâóóëàõ

Òºðºõ õóãàöàà ºíãºðìºãö àìàðæèõ ãàçàð ÿàðàëòàé õýâò¿¿ëíý.

Òºðºëò ñýäýýõèéí ºìíº óìàéí õ¿ç¿¿ã ¿íýëýõ õýðýãòýé.

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé ¿íýëãýýíèé îíîî 6 ýñâýë ò¿¿íýýñ äýýø áàéâàë
òºðºëòèéã äàí îêñèòîöèíîîð ñýäýýõ áîëîìæòîé,
Óìàéí õ¿ç¿¿íèé ¿íýëãýý
Õ¿÷èí ç¿éëñ

¯íýëãýý
0

1

2

3

Íýýëò

Õààëòòàé

1-2

3-4

5<

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé
óðò

4-ñ äýýø

3-4

1-2

1>

Õàòóó

Äóíä çýðýã

Ǻºëºí

-

Àðàãøàà

Ãîëëîõ

Óðàãøàà

-

-3

-2

-1.0

+1
+2

4/5

3/5

2/5

1/5

Ǻºëºðñºí
áàéäàë
Áàéðëàë
Òîëãîéí áàéðëàë
Õýâëèéãýýð òîãîé
òýìòðýõ
§

Îêñèòîöèíîîð òºðºëòèéã ñýäýýõ

Îêñèòîöèíîîð òºðºëòèéã ñýäýýõèéí ºìíº îêñèòîöèíä ìýäðýã áàéäëûã
¿íýëæ áîëíî. ¯¿íèé òóëä :

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 319

319

5/25/2005 4:06:11 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ


Îêñèòîöèí 5 íýãæ + íàòðè õëîðèä 0,9%-500 ìë
Äýýðõè áýëäìýëýýñ 5 ìë-ã ñîðóóëæ àâàí 1 ìë-ýýð 1 õîðîìûí çàéòàé
5 óäàà ñóäñààð ààæèì õèéíý. 10 ìèíóòûí äîòîð óìàéä ÷àíãàðàë
èëýðâýë ñîðèë ýåðýã ãýæ òîîöíî.
Äýýðõè ñîðèë ýåðýã áîë 10 åä îêñèòîöèíûã 1 õîðîìä 8 äóñëààð
äóñààíà. Öààøèä õîðîì òóòàìä 5 äóñëààð íýìýãä¿¿ëæ 40 äóñàë
õ¿ðòýë äóñààíà.

§

Ïðîñòîãëàíäèíààð òºðºëò ñýäýýõ

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé ¿íýëãýýíèé îíîî 5 ýñâýë ò¿¿íýýñ äîîø áàéâàë
ïðîñòîãëàíäèíààð òºðºëò ñýäýýíý. Ïðîñòîãëàíäèíààð òºðºëò
ñýäýýõýä òºðºëò àÿíäàà ýð÷èìòýé ÿâàãäàæ áîëíî.

Ìåçîïðîñòîëîîð òºðºëòèéã ñýäýýõ: Ìåçîïðîñòîë 25 ìêã-ûã 4 öàãèéí
çàéòàé, íèéò òóí 200ìêã áàéõààð òîîöîîëîí õýëýí äîð óóñãàí õýðýãëýíý.
Õýðýâ ¿ð ä¿í ºãºõã¿é áîë ìåçîïðîñïðîñòîëûã 50 ìêã-ààð 6 öàãèéí çàéòàé
õýëýí äîð óóñãàõ õýëáýðýýð õýðýãëýíý. Ãýõäýý íèéò òóí 200 ìêã-ààñ
èë¿¿ã¿é áàéâàë çîõèíî.
§

Êåñàð õàãàëãààãààð òºðºëò øèéäâýðëýõ





320

07_obestretic last.indd 320

Òºðºëòèéã ñýäýýõ àæèëáàð ¿ð ä¿íã¿é áîëñîí òîõèîëäîë
Óðàã õýò òîì áîëîõ íü òîãòîîãäñîí
ªãçºã ò¿ð¿¿ëýëò á¿õèé àíõíû òºðºã÷
30-ààñ äýýø íàñíû àíõíû òºðºã÷
Óðàã õºíäëºí áàéðëàëòàé áàéõ
Óìàé ñîðâèæèëòòîé òºðºëòèéí ¿åä òºëºâëºãººòýé êåñàð õàãàëãàà
õèéíý.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:11 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

4. ÆÈÐÝÌÑÍÈÉ ÝÐÒ ¯ÅÈÉÍ ÖÓÑ ÀËÄÀËÒ
Òîäîðõîéëîëò

Æèðýìñíèé ýõíèé 22 äîëîî õîíîãèéí äîòîð ¿òðýýãýýð
öóñ ãàðàõûã æèðýìñíèé ýðò ¿åèéí öóñ àëäàëòàíä
òîîöíî

Áàòòàé îíîø

Îäîî èëýð÷ áàéãàà áà Áàéæ áîëîõ áóñàä
æèíõýíý
èëðýõ
øèíæ øèíæ òýìäýã
òýìäýã

Òóëãàìäñàí
çóëáàëò



Óìàéí ãàäíàõ
æèðýìñëýëò

Áàãà çýðýã öóñ ãàð÷
• Õýâëèéí äîîãóóð
áàéãàà
áàãà çýðýã ºâäºõ,
Óìàéí àìñàð õààëòòàé
áàçëàõ
Óìàéí õýìæýý æèðýìñíèé • Óìàé 纺ëºí áàéõ
õóãàöààòàé òîõèðñîí

• Áàãà çýðýã öóñ ãàð÷ áàéãàà
• Õýâëèéí ºâäºëòòýé
• Óìàéí àìñàð õààëòòàé
• Óìàé õýâèéí õýìæýýíýýñ
áàãà çýðýã òîì
• Óìàé õýâèéí áàéäëààñ ¿ë
ìýäýã 纺ëºí




ªñºëòã¿é
æèðýìñëýëò

• Áàãà çýðýã öóñ ãàð÷ áàéãàà •
• Óìàéí àìñàð õààëòòàé
• Óìàé æèðýìñíèé
õóãàöààíààñ õýìæýýãýýð
áàãà

• Óìàé õýâèéí áàéäëààñ ¿ë
ìýäýõ 纺ëºí

Ýõýëñýí
çóëáàëò

• Öóñ èõýýð ãàð÷ áàéãàà
• Óìàéí àìñàð íýýëòòýé
• Óìàé õýìæýý æèðýìñíèé
õóãàöààòàé òîõèðñîí

Äóòóó çóëáàëò, •
õóóäàñ

Öóñ èõýýð ãàð÷ áàéãàà
Óìàéí àìñàð íýýëòòýé
Óìàé æèðýìñíèé
õóãàöààíààñ õýìæýýãýýð
áàãà

Áèåèéí áàéäàë ñóë
Äàéâðûí ¿¿ñâýð
ýìçýã
Áèåèéí þì
¿çýãäýõã¿é
Óìàéí õ¿ç¿¿
õºäºëãºõºä ýìçýã
Õýâëèéí äîîä
õýñãýýð áàãà çýðýã
ºâäºëòòýé,
áàçëàëòòàé
Áººí ýä ãàðñàí
ºã¿¿ëýëòýé

• Õýâëèéí äîîä
õýñãýýð áàãà
çýðýã ºâäºëòòýé,
áàçëàëòòàé
• Óìàé ýìçýã
• Ýä òºñò ç¿éë
ãàðààã¿é
• Õýâëèéí äîîä
õýñãýýð áàãà çýðýã
ºâäºëòòýé,
áàãà
çýðýã áàçëàëòòàé
• Ýä òºñò ç¿éë äóòóó
ãàðñàí

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 321

321

5/25/2005 4:06:11 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

•Öóëöàíò
õóðàà





Öóñ èõýýð ãàð÷ áàéãàà
Óìàéí àìñàð íýýëòòýé
Óìàé æèðýìñíèé
õóãàöààíààñ õýìæýýãýýð
òîì
Óìàéí áàéäàë õýâèéí
õýìæýýíýýñ 纺ëºí
Óðãèéí õýñýã ýñâýë
öýâð¿¿òýé ç¿éë óìàéãààñ
ãàðñàí





``
``

Äîòîð ýâã¿éðíý
Ẻëæ¿¿ëíý
Çóëáàñàí
Áàçàëíà /õýâëèéí
äîîä õýñãýýð
ºâäºëòòýé
ªíäãºâ÷íèé
óéëàíõàéòàé
(õÿëáàðõàí
õàãàðñàí)
Ýðò ¿åèéí
ìàíàñ òàòàëòûí
óðüäàëòàé
Óðàã ºñºëòã¿é

Áàãà çýðýã öóñ ãàð÷ áàéãàà: Àðèóí öýâðèéí õýðýãëýë 5 õîðîìîîñ äýýø
õóãàöààíä íîðîîã¿é áàéâàë
Öóñ èõýýð ãàð÷ áàéãàà: 5 õîðîìîîñ áàãà õóãàöààíä íîðñîí áàéâàë

4.1 ÒÓËÃÀÌÄÑÀÍ ÇÓËÁÀËÒ

Èõýâ÷ëýí ýì÷èëãýý øààðäàãäàõã¿é áàéäàã.

Áýëãèéí õàðüöàà, èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãààíààñ çàéëñõèéõèéã
ýìýãòýéä çºâëºíº. Õýâòðèéí äýãëýì ÷óõàë áèø. Õýðâýý öóñ ãàðàëò
çîãñâîë æèðýìñíèé õÿíàëòàíä øèëæ¿¿ëíý. Öóñ äàõèí ãàðàõûã ýðãýí
õÿíàíà.

Öóñ àëäàëò çîãñîõã¿é áàéâàë óðãèéí ºñºëòèéã æèðýìñíèé ñîðèë
áà ÷àíä àâèàíû øèíæèëãýýãýýð, óìàéí ãàäíàõ æèðýìñíèéã ÷àíä
àâèàí øèíæèëãýýãýýð øàëãàíà. Öóñ ãàð÷ áàéõàä óìàéí õýìæýý
õóãàöààíààñàà òîì áàéâàë èõýð æèðýìñëýëò, öóëöàíò õóðàà áàéæ
áîëçîøã¿éã òîäðóóëíà.
Äààâðûí ýì¿¿ä (îêñèòîöèí, ïðîäåñòèí) ýñâýë òîêîëèòèê¿¿äèéã
(ñàëáóòàìîë, èíäîìåòàöèí) çóëáàëòààñ ñýðãèéëæ õýðýãëýæ
áîëîõã¿é.
4.2 ªÑªËÒÃ¯É ÆÈÐÝÌÑËÝËÒ

Õýðâýý 16 äîëîî õîíîãòîéãîîñ áàãà õóãàöààòàé æèðýìñýí áîë
óìàéí õºíäèé㺺ñ ýäèéã àâàõ àæèëáàðûã òºëºâëºíº. Ãýõäýý ýíý íü
ÿàðàëòàé ç¿éë áèø.
- Øààðäëàãàòàé áîë 15 õîðîìûí äàðàà äàâòàí Ýðãîìåòðèí 0.2 ìã
áóë÷èíä òàðèõ ýñâýë ìèñîïðîñòîë 400ìêã óóëãàíà (øààðäëàãàòàé
áîë 4 öàãèéí äàðàà íýã óäàà äàâòàíà).

322

07_obestretic last.indd 322

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:11 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

- Óìàéí õºíäèé㺺ñ ýäèéã öýâýðëýíý.
Õýðâýý 16 äîëîî õîíîãòîéãîîñ òîì õóãàöààòàé áîë:
- Óðàã èõñèéã óìàéãààñ çóëáàæ ãàðãàõûã õ¿ëýýõ áà ¿ëäñýí ç¿éëèéã
óìàéãààñ öýâýðëýæ àâíà.
- Øààðäëàãàòàé áîë ôèçèîëîãèéí øèíãýí ýñâýë Ðèíãåðèéí 1ëèòð
óóñìàëä 40 íýãæ îêñèòîöèí õèéæ ñóäñààð 1 õîðîìä 40 äóñàë
äóñàõààð òàðèíà.
Ýì÷èëãýýíèé äàðàà ýìýãòýéã ýðãýæ õÿíàíà.

4.3 ÄÓÒÓÓ ÇÓËÁÀËÒ


-

Õýðâýý öóñ àëäàëò áàãà áóþó äóíä çýðýã ãàðñàí, æèðýìñëýëò 16
äîëîî õîíîãîîñ äîòîãø õóãàöààòàé áàéâàë óìàéí õ¿ç¿¿ã íýýõã¿é
óðàã èõñèéã áàãàæààð àâíà.
Õýðâýý öóñ àëäàëò èõòýé, æèðýìñëýëò 16 äîëîî õîíîãîîñ áàãà
õóãàöààòàé áàéâàë óìàéã öýâýðëýõ õýðýãòýé: ¯¿íä:
Óìàéí õºíäèéã âàêóóì ñîðóóðààð ñîðóóëíà.
Õýðâýý ñîðóóëàõ áîëîìæã¿é áîë óìàéí õºíäèéã õóñóóðààð
öýâýðëýíý.
- Õýðâýý óìàéí õºíäèéã ÿàðàëòàé öýâýðëýõ áîëîìæã¿é áîë
ýðãîìåòðèí 0.2ìã áóë÷èíä òàðèõ (øààðäëàãàòàé áîë 15 õîðîìûí
äàðàà äàâòàíà) ýñâýë ìèñîïðîñòîë 400 ìêã óóëãàíà (øààðäëàãàòàé
áîë 4 öàãèéí äàðàà íýã óäàà äàâòàíà).
Õýðâýý æèðýìñëýëò 16 äîëîî õîíîãòîé òîì áàéâàë:
- Øààðäëàãàòàé áîë 1 ëèòð øèíãýíä 40 íýãæ îêñèòîöèí õîëüæ
ñóäñààð (ôèçèîëîãèéí øèíãýí ýñâýë Ðèíãåðèéí óóñìàë) 1 õîðîìä
40 äóñëààð òàðèíà.
- Øààðäëàãàòàé áîë 200ìêã ìèñîïðîñòîë ¿òðýýãýýð 4 öàã òóòàìä
óìàéä áàéãàà ýä á¿ðýí ãàðòàë õèéíý. Ãýõäýý 800ìêã-ààñ èë¿¿
õýðýãëýæ áîëîõã¿é.
- ¯ëäñýí ýäèéã óìàéí õºíäèé㺺ñ õóñóóðààð öýâýðëýæ àâíà.
- Ýì÷èëãýýíèé äàðàà ýìýãòýéã ýðãýæ õÿíàíà.

4.4 Á¯ÐÝÍ ÇÓËÁÀËÒ


Èõýíõ òîõèîëäîëä óìàéã öýâýðëýõ øààðäëàãàã¿é.
Öóñ àëäàëò èõ áàéãàà ýñýõèéã àæèãëàíà.
Ýì÷èëãýýíèé äàðàà ýìýãòýéã ýðãýæ õÿíàíà.

Çóëáàñàí ºã¿¿ëýìæòýé ýìýãòýéã ýðãýí õÿíàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 323

323

5/25/2005 4:06:11 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Çóëáàæ áàéñàí ýìýãòýéä ¿òðýýãýýð ÿëãàäàñ ãàðàõààñ íü ºìíº çóëáàëò
æèðýìñíèé 15%-èàñ áàãàã¿é õóâüä õ¿íäðýë òîõèîëääîã ãýäãèéã
òàéëáàðëàíà. ̺í òóõàéí æèðýìñëýëò öààøäàà ìóó ¿ð ä¿íòýé áîëæ
áîëîõ, ¿ð çóëáàëòûí øàëòãààí áà ¿æèë õàëäâàð íü æèðýìñëýëò àìæèëòòàé
òºãñºõèéã ººð÷èëæ áîëîõ òàëààð îéëãóóë.
Äóòóó çóëáàñàí ýìýãòýé÷¿¿ä õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõèéã õ¿ñâýë òýäýíä á¿ðýí
ýäãýðýõ õ¿ðòëýý äàõèí æèðýìñëýõã¿é áàéõ òàëààð çºâëºíº.
Àþóëòàé ¿ð õºíä¿¿ëñýí ýìýãòýéä çºâëºãºº ÷óõàë. Õýðâýý òýä æèðýìñëýõèéã
õ¿ñýõã¿é áàéãàà áîë ãýð á¿ë òºëºâëºëòèéí àðãóóäààñ øóóä (7õîíîã äîòîð)
õýðýãëýæ ýõýëíý. Òýð àðãóóä íü öààøèä ýì÷èëãýý øààðäàõ íîöòîé çîâèóð
øàíàëãàà ¿¿ñýõã¿é áàéõ õýðýãòýé. Ýìýãòýé ãýð á¿ë òºëºâëºëòèéí îëîí
àðãóóäààñ ñîíãîëò õèéõ áà õ¿ññýí çºâëºãººíºº õ¿ëýýí àâíà.
Øààðäëàãàòàé áîë ýìýãòýéä íºõºí ¿ðæèõ¿éí áóñàä òóñëàìæèéí òàëààð
òàíèóëàõ õýðýãòýé. Æèøýýëáýë çàðèì ýìýãòýéä äàðààõ ç¿éëèéã àíõààðàõ
øààðäëàãàòàé:

Òàòðàíãèéí âàêöèí õèéãäñýí ýñýõ

ÁÇÕª-íèé ýì÷èëãýý

Óìàéí õ¿ç¿¿íèé õàâäðûã èëð¿¿ëýõ øèíæèëãýý
4.5 ÓÌÀÉÍ ÃÀÄÍÀÕ ÆÈÐÝÌÑËÝËÒ
Óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëò ãýäýã íü óìàéí õºíäèé㺺ñ áóñàä ýðõòýíä ¿ð
õºâðºë õºãæèõèéã õýëíý. Óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëòèéí èõýíõ íü ãóóðñàí
õîîëîéä ÿâàãäàíà (90% ãàðóé).
Èëðýõ øèíæ òýìäýã íü æèðýìñëýëò çàäàðñàí ýñýõýýñ õàìààðàí ººð ººð
áàéíà. Óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëò çàäàðñàí ¿åä àðûí õ¿íõðýýãýýð õàòãàëò
õèéõ íü îíîøëîãîîíû ãîë ýõ þì. Ãýâ÷ ñèéâýíä æèðýìñíèé ñîðèëûã ÷àíä
àâèàí øèíæèëãýýòýé õàìò õýðýãëýäýã.
Öóñ á¿ëýãíýõã¿é áîë ÿàðàëòàé ýì÷èëãýý ýõýëíý.

324

07_obestretic last.indd 324

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:12 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëòèéí øèíæ¿¿ä
Çàäðààã¿é
æèðýìñëýëò

óìàéí

ãàäíàõ Çàäàðñàí
æèðýìñëýëò

• Æèðýìñíèé ýðò ¿åèéí øèíæ
òýìäã¿¿ä (öóñàðõàã ç¿éë áàãààð
ãàðàõ, öóñ àëäàõ, äîòîð ýâã¿éðýõ,
õºõ õºíä¿¿ðëýõ, ¿òðýý áà óìàéí
õ¿ç¿¿ õºõðºõ, óìàé áàãà çýðýã
òîìðîõ, øýýñ îéðõîí îéðõîí
õ¿ðýõ)
• Õýâëèé, áàãà ààðöãààð ºâäºõ

óìàéí

ãàäíàõ

• Ñóëäàõ, ãýíýò óõààí áàëðàõ
• Ñóäàñíû ëóãøèëò îëøðîõ áà
ñóëðàõ (1 õîðîìä 110 áà ò¿¿íýýñ
îëîí áîëîõ)
• Öóñíû äàðàëò áóóðàõ
• Ýðãýëäýõ öóñíû õýìæýý áàãàñàõ
• Õýâëèé áà áàãà ààðöãààð õ¿÷òýé
ºâäºõ
• Õýâëèé öàðäàéõ
• Äàðàëò ãýíýò óíàõ
• Öàéâàð öîíõèãîð áîëîõ

- Õýâëèé öàðäàéõ íü õýâëèéä ñóë öóñ áàéãààã èëòãýíý.
ßëãàõ îíîø;
Óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëòèéí ýëáýã òîõèîëäîõ ÿëãàõ îíîø áîë òóëãàðñàí
çóëáàëò þì. Áàãà ààðöãèéí õóðö áîëîí àðõàã ¿ðýâñýëò ºâ÷í¿¿ä, ºíäãºâ÷èéí
óéëàíõàé (õàãàðñàí áà ìóøãèðñàí), ìóõàð îëãîéí õóðö ¿ðýâñýë çýðãýýñ
ÿëãàæ îíîøèëíî.
Õýðâýý áîëîìæòîé áîë ÷àíä àâèàí øèíæèëãýý íü òóëãàðñàí çóëáàëò áà
ºíäãºâ÷èéí õàâäàð, óéëàíõàéãààñ óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëòèéã ÿëãàõàä
÷óõàë ¿¿ðýãòýé.
ßàðàëòàé ýì÷èëãýý;

Öóñíû åðºíõèé øèíæèëãýý õèéíý. Ëàïàðîòîìè ÿàðàëòàé õèéíý. Ìýñ
çàñàëä îðîõûí ºìíº öóñíû øèíæèëãýýã õ¿ëýýõ øààðäëàãàã¿é.

Ìýñ çàñëûí ¿åä ºíäãºâ÷ áà ãóóðñàí õîîëîéã õî¸óëàíã øàëãàíà:
- Ãóóðñàí õîîëîé èõýýð ãýìòñýí áàéâàë ò¿¿íèéã àâíà (öóñ ãàð÷
áàéãàà áîëîí ¿ð òîãòñîí õýñãèéã õàìòàä íü àâàõ). Ýì÷èëãýýíèé
ýíý àðãûã èõýâ÷ëýí ñîíãîíî.
- Ãóóðñàí õîîëîé áàãà çýðýã ãýìòñýí áàéâàë ¿ð òîãòñîí óðãèéí õýñãèéã
öýâýðëýæ àâààä ãóóðñàí õîîëîéã ¿ëäýýíý. Ýíý íü æèðýìñëýõ
ýìýãòýéä ìàø ÷óõàë áîëîâ÷ äàõèí óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëò
¿¿ñýõ ýðñäýëòýé.
Öóñûã ýðã¿¿ëæ ñýëáýõ
Öóñ èõýýð àëäñàí áàéâàë õàëäâàðëàãäààã¿é øèíý áàéãàà öóñûã ººðò
íü áóöààæ ñýëáýæ áîëíî (æèðýìñíèé õóãàöàà õîæóó, öóñ óðàã îð÷ìûí
øèíãýíòýé õîëèëäñîí áàéâàë ººðèéí öóñûã ýðã¿¿ëæ ñýëáýõã¿é). Öóñûã
ìýñ çàñëûí ÿâöàä õýâëèéí õºíäèéã íýýìýãö àâíà:

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 325

325

5/25/2005 4:06:12 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

-

-

Çàðèìäàà ýìýãòýéã ìýñ çàñëûí øèðýýí äýýð áàéõàä íü ìýñ
çàñàë ýõëýõèéí ºìíº õýâëèé öóñ èõòýé öàðäãàð áàéâàë õýâëèéí
óðä õàíààð õàòãàëò õèéæ öóñûã àâ÷ áîëîõ áîëîâ÷ ýðñäýë èõòýéã
àíõààðâàë çîõèñòîé.
Öóñûã ýðã¿¿ëýí ñýëáýõ äàðààëàë:
Öóñûã íºæººñ ÿëãàæ, àðèóòãàñàí õàëáàãààð õýâëèéí õºíäèé㺺ñ
àâíà.
Àíòèñåïòèê óóñìàëòàé äîíîðûí öóñíû óóòíû òàãèéã öýâýðëýýä,
àðèóòãàñàí èðòýé ç¿éëýýð ò¿¿íèéã îíãîéëãîíî.
Óóòàíä ýìýãòýéí öóñûã ñàâëàõ áà áóöààæ ñýëáýõäýý ø¿¿ëò¿¿ð òîð
àøèãëàíà.
90 ìë öóñàíä 10 ìë öèòðàòûí ñîä íýìæ ºãíº. Õýðâýý
àíòèêîàãóëàíòòàé (á¿ëýãíýëòèéí ýñðýã óóñìàëòàé) äîíîðûí óóò
áàéâàë ñîä õýðýãëýõã¿é.

¯ð äàãàâàðûí ýì÷èëãýý;


Æèðýìñëýëòèéí òàâèëàí ¿ð ä¿íãèéí òàëààð çààâàð, çºâëºãºº ºãíº.
Öààøèä óìàéí ãàäíàõ æèðýìñëýëòèéí ýðñäýë èõýñ÷ áîëîõ òàëààð
áîëîí ãýð á¿ë òºëºâëºëòèéí òàëààð çºâëºãºº ºã÷, õýðâýý õ¿ñâýë
æèðýìñëýëòýýñ ñýðãèéëýõ àðãóóäààð õàíãàíà.
Öóñ áàãàäàëòòàé ¿åä ôåððèîñ ñóëôàò ýñâýë ôåððèîñ ôóìåðàòûã
ºäºðò 60ìã-ààð 6 ñàðûí òóðø óóëãàíà.
4 äîëîî õîíîã òóòàìä äàâòàí ¿çíý.

4.6 ÖÓËÖÀÍÒ ÕÓÐÀÀ
Öóëöàíò õóðàà íü õîðèîíû õýâèéí áóñ õýò çóçààðàë þì.
ßàðàëòàé ýì÷èëãýý

Öóëöàíò õóðàà ãýæ îíîøëîãäñîí òîõèîëäîëä óìàéí õºíäèéã
öýâýðëýíý:
- Óìàéí õ¿ç¿¿ã íýýõ øààðäëàãàòàé áîë ïàðàöåðâèêàë õîðèã õèéíý.
- Âàêóóì ñîðóóð àøèãëàíà. Ãàð âàêóóì ñîðóóð íü àþóëã¿é áºãººä
öóñ áàãà ãàðíà. Ìåòàëë õóñóóð õýðýãëýâýë óìàé öîîðîõ ýðñäýë
èõòýé;
- Óìàéã öýâýðëýõ ¿åä 3 òàðèóðûã ýýëæëýí õýðýãëýíý. Ýíý íü óìàéä
àãóóëàãäàæ áàéãàà ç¿éëèéã õóðäàí àâàõàä äºõºìòýé.

1ëèòð øèíãýí (ôèçèîëîãèéí óóñìàë áóþó Ðèíãåðèéí óóñìàë)-ä 20
íýãæ îêñèòîöèíûã õîëüæ 1 õîðîìä 60 äóñàë äóñàõààð òîîöîí, öóñ
àëäàëòààñ ñýðãèéëæ óìàéí õºíäèéã öýâýðëýæ áàéõäàà ñýëáýíý.

326

07_obestretic last.indd 326

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:12 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

¯ð äàãàâàðûí ýì÷èëãýý:

Æèðýìñëýõýýñ ñýðãèéëýí äààâðûí áýëäìýëèéã 1 æèëýýñ áàãàã¿é
õóãàöààãààð ºãíº. Õýðâýý ýìýãòýé áîëîí ò¿¿íèé ãýð á¿ë òºãñ àðãûã
õ¿ñâýë ãóóðñàí õîîëîéã áîîæ áîëíî.
Çóëáàñàí ýìýãòýé òðîôîáëàñòûí ºâ÷í¿¿ä áîëîí õîðèîíêàðöèíîìûí
ýðñäýë èõòýé ó÷èð 1 æèëýýñ áàãàã¿é õóãàöààíä 8 äîëîî õîíîã òóòàìä
çºâëºãºº ºã÷, ýðãýí õÿíàæ, øýýñýíä öýëìýíãèéí ãîíàäîòðîïèí
èëð¿¿ëýõ ñîðèë òàâèõ õýðýãòýé. 8 äîëîî õîíîãèéí äàðàà øýýñýíä
æèðýìñíèé ñîðèë ñºðºã áîëîõã¿é áàéõ ýñâýë 1 æèëèéí äîòîð äàõèí
ýåðýã ãàðâàë õàâäàð ñóäëàëûí òºâèéí õÿíàëòàíä àâ÷ ýì÷èëíý.

5. ÆÈÐÝÌÑÍÈÉ ÕÎÆÓÓ ÁÓÞÓ ÒªÐªÕ ¯ÅÈÉÍ ÖÓÑ ÀËÄÀËÒ
Òîäîðõîéëîëò Æèðýìñíèé 22 äîëîî õîíîãòîéãîîñ õîéø õóãàöààíä
¿òðýýíýýñ öóñ ãàðàõûã õîæóó áóþó òºðºõ ¿åèéí öóñ
àëäàëò ãýíý.
Àíãèëàë

/Öóñ àëäàëòûí
õýëáýð¿¿ä/

• Öóñàðõàã ñàëèà
• ßìàð íýãýí áàéäëààð öóñ ãàðàõ

Òºðºõèéí ºìíºõ ¿åèéí öóñ àëäàëòûí îíîøëîãîî

Îíîø

Îäîîãèéí áà
ãàðöààã¿é èëðýõ
øèíæ¿¿ä

Õààÿà èëðýõ øèíæ òýìäã¿¿ä

Õýâèéí
áàéðëàñàí
èõñèéí
öàãààñ
ºìíº
õîâõðîëò

• Æèðýìñíèé 22
äîëîî õîíîãòîéãîîñ
õîéø öóñ àëäàõ
• Õýâëèéãýýð áàéíãà
áîëîí ¿å ¿å ºâäºõ

• Äàéðëàãà
• Óìàé ýìçýãëýëòýé
• Óðãèéí õºäºë㺺í öººðºõ áà
óðàã õºäëºõã¿é áîëîõ
• Óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò
ñîíñîãäîõã¿é áóþó óðãèéí
äèñòðåññ ¿¿ñíý

Óìàéí
óðàãäàë

• Õýâëèéä áîëîí
¿òðýýíýýñ öóñ
àëäàõ
• Õýâëèéãýýð õ¿÷òýé
ºâäºõ (óìàé
óðàãäñàíû äàðàà
ºâäºëò íàìäàíà)






Äàéðëàãà
Õýâëèéä ñóë øèíãýíòýé
Óìàéí õýëáýð õýâèéí áóñ
Õýâëèé ýìçýãëýëòýé
Óðãèéã òýìòðýõýä õÿëáàð áàéõ
Óðãèéí õºäºë㺺í áà ç¿ðõíèé
öîõèëò áàéõã¿é áîëîõ
• Ýõèéí ñóäàñíû ëóãøèëò
õóðäñàõ

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 327

327

5/25/2005 4:06:12 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Èõýñ
ò¿ð¿¿ëýëò

• Æèðýìñíèé 22
äîëîî õîíîãòîéãîîñ
õîéø öóñ àëäàõ

• Äàéðëàãà
• Áýëãèéí õàðüöààíû ¿åä öóñ
ãàðàõ
• Óìàéí áàçëàëòã¿é
• Óðãèéí ò¿ð¿¿ëñýí õýñýã áàãà
ààðöàãò áóþó óìàéí äîîä
õýñýãò òýìòðýãäýõã¿é

Åðºíõèé ýì÷èëãýý;

Á¿õ áîëîëöîîã äàé÷ëàí, õîéøëóóëøã¿é àðãà õýìæýý àâíà.

Ýìýãòýéí áèåèéí åðºíõèé áàéäàë, àìüäðàëûí ÷óõàë ýðõòíèé ¿éë
àæèëëàãààã (ñóäàñíû ëóãøèëò, öóñíû äàðàëò, àìüñãàë, õàëóóí)
ò¿ðãýí õóãàöààíä ¿íýëíý.
Ýíý øàòàíä ¿òðýýíèé ¿çëýã õèéæ áîëîõã¿é.

Äàéðëàãà áàéâàë ýì÷èëãýýã ÿàðàëòàé õîéøëóóëàëã¿é ýõýëíý.
Äàéðëàãûí øèíæ òýìäýã îäîîãîîð áàéõã¿é áàéñàí ÷ áèåèéí áàéäàë
öààøäàà õóðäàí ìóóäàæ áîëîõ òóë äàéðëàãûã áàéíãà ñàíàæ áàéõ
õýðýãòýé. Õýðâýý äàéðëàãà ¿¿ñýõýýð áîë ýì÷èëãýýã ÿàðàëòàé ýõëýõ
íü ÷óõàë.
Ñóäñààð øèíãýí áîëîí öóñ îðëîõ øèíãýí ñýëáýæ ýõýëíý.

5.1 ÕÝÂÈÉÍ ÁÀÉÐËÀÑÀÍ ÈÕÑÈÉÍ ÖÀÃÀÀÑ ªÌͪ ÕÎÂÕÐÎËÒ
Õýâèéí áàéðëàñàí èõñèéí öàãààñ ºìíºõ õîâõðîëò ãýäýã íü óðàã òºðºõººñ
ºìíº õýâèéí áàéðëàñàí èõýñ óìàéãààñ ñàëæ õîâõðîõ ÿâäàë þì.

Öóñíû á¿ëýãíýëòèéã õÿíàíà. Öóñûã àâààä 7 õîðîì áîëñíû äàðàà öóñ
á¿ëýãíýõã¿é áàéâàë öóñíû á¿ëýãíýëòèéí ýìãýã ãýæ ñýæèãëýíý.

Øèíý öóñ ñýëáýõ øààðäëàãàòàé

Öóñ èõýýð àëäàæ áàéâàë òºðºëòèéã ÿàðàëòàé øèéäíý.
- Óìàéí õ¿ç¿¿ á¿ðýí íýýãäñýí íºõöºëä âàêóóì òàòàëòààð òºð¿¿ëíý.
- Òºðºõ çàìààð òºð¿¿ëýõ áîëîìæã¿é ¿åä êåñàð õàãàëãàà õèéæ
òºð¿¿ëíý.
Òýìäýãëýë: Õýâèéí áàéðëàñàí èõñèéí öàãààñ ºìíºõ õîâõðîëò íü òºðñíèé
äàðààõ ¿åèéí öóñ àëäàëòàíä õ¿ðãýíý.

Öóñ àëäàëò áàãà áóþó äóíä çýðýã áàéâàë (Ýõýä õ¿íäðýë áàéõã¿é)
óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëòîîñ õàìààðóóëæ àðãà õýìæýý àâíà:
- Óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò õýâèéí, ººð÷ëºëòã¿é ¿åä óðàã îð÷ìûí
øèíãýíèé á¿ðõ¿¿ë õàëüñûã ç¿¿, ýñâýë äýãýýãýýð öîîëíî .
-Óìàéí àãøèëò ñóë áàéâàë òºðºëòèéã îêñèòîöèíîîð ò¿ðãýñãýíý.
-Óìàéí õ¿ç¿¿ áýëòãýãäýýã¿é áàéâàë êåñàð õàãàëãàà õèéíý.
- Óðãèéí ç¿ðõíèé öîõèëò õýâèéí áèø áîë (1 õîðîìä 100-ààñ öººí
áóþó 180, ò¿¿íýýñ îëîí áàéâàë):

328

07_obestretic last.indd 328

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

5/25/2005 4:06:13 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

-

Òºðºõ çàìààð ÿàðàëòàé òºð¿¿ëíý.
Òºðºõ çàì áýëòãýãäýýã¿é áàéâàë êåñàð õàãàëãààãààð òºð¿¿ëíý.

Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ýìãýã
Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ýìãýã íü ýõ áàðèõûí ãàðàëòàé öóñ àëäàëòûí øàëòãààí,
ìºí õ¿íäðýë áîëäîã. Ýíý íü èõýñ öàãààñ ºìíº õîâõðîõ, óðàã õýâëèéäýý
ýíäýõ, ìàíàñ òàòàëò, óðàã îð÷ìûí øèíãýíýýð ¿¿ñýõ ýìáîëè áà áóñàä
øàëòãààíààð ¿¿ñãýãäýíý. Ýìíýë ç¿éí øèíæ íü çºâõºí ëàáîðàòîðèéí
øèíæèëãýýãýýð îíîøëîãääîã õ¿íäðýë¿¿äýýñ (òðîìáîòîé áóþó òðîìáîã¿é)
ýõëýýä èõ öóñ àëäàëòààñ ¿¿ñýõ øèíæ òýìäýã õ¿ðòýëõ çóðàãëàëóóäààð
èëýðíý.
Òýìäýãëýë: Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ýìãýã ¿¿ñãýäýã õóðö öóñ àëäàëòûí ¿åä
öóñíû ýçýëõ¿¿íèéã áóóðóóëàõã¿éí òóëä ñóäñààð øèíãýí (ôèçèîëîãèéí
óóñìàë áà Ðèíòåðèéí óóñìàë) ñýëáýíý.

Öóñ á¿ëýãíýëòèéí ýìãýã ¿¿ñãýñýí øàëòãààíûã ýì÷èëíý
Èõýñ õîâõðîëò
Ìàíàñ òàíàëò

Öóñ àëäàëòûã õÿíàæ öóñíû á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýíý.
- Öóñ á¿ëýãíýëòèéí õ¿÷èí ç¿éëñ áóþó öóñíû óëààí ýñèéã õýâèéí
áàéëãàõûí òóëä øèíý öóñ ñýëáýíý.
- Øèíý öóñ õèéõ áîëîìæã¿é áîë ýì÷èëãýýíèé äàðààõ àðãóóäààñ
ñîíãîíî.
- Öóñ á¿ëýãíýëòèéí õ¿÷èí ç¿éëèéã òîãòâîðæóóëàõûí òóëä øèíýýð
áýëòãýæ õºë人ñºí ñèéâýí (15ìë/êã) ñýëáýíý.
- Öóñíû óëààí Ẻìèéã íºõºæ, òóíãààñàí óëààí Ẻì ñýëáýíý.
- Ôèáðèíîãåíèéã íºõºæ õºë人ñºí ôèáðèí ñýëáýíý.
- Öóñíû òðîìáîöèòûí (ÿëòñàí ýä) òîî 20000-ààñ öººðñºí ýñâýë öóñ
àëäàëò ¿ðãýëæèëæ áàéâàë òóíãààñàí òðîìáîöèò ñýëáýíý.
5.2 ÓÌÀÉÍ ÓÐÀÃÄÀË
Óðãèéí òîëãîé ààðöàãò ñààòñíààñ óìàé óðàãäàæ öóñ àëäàíà. Õýâëèéí
õºíäèé ð¿¿ öóñ àëäàæ áîëíî. Óìàéí äîîä òàñëàâ÷ààð ºðãºí õîëáîîñ ðóó
óðàãäñàí íºõöºëä õýâëèéí õºíäèéä ñóë öóñ áàéõã¿é áàéæ áîëíî.

Ìýñ çàñëûí ºìíº öóñíû ýçýëõ¿¿íèéã õàäãàëàõûí òóëä ñóäñààð
øèíãýí (ôèçèîëîãèéí óóñìàë áóþó Ðèíãåðèéí óóñìàë) ñýëáýíý.

Ìýñ çàñàë ÿàðàëòàé õèéæ êåñàð õàãàëãààãààð òºð¿¿ëíý.

Óìàéí óðàãäëûí èðìýãò ¿õæèë ¿¿ñýýã¿é áîë óìàéã àâàõã¿é ¿ëäýýõ íü
öóñ àëäàëò áàãàòàé, õóãàöàà áàãà.

Çîíõèëîí òîõèîëäîõ ºâ÷èí, ýìãýãèéí îíîøëîãîî, ýì÷èëãýýíèé óäèðäàìæ

07_obestretic last.indd 329

329

5/25/2005 4:06:13 PM

Ýõ áàðèõûí òóñëàìæ

Óìàé óðàãäàõ íü äàðààãèéí æèðýìñëýëòýíä ýðñäýë èõòýé ó÷èð
ÿàðàëòàé àðãà õýìæýý àâñíû äàðàà ýìýãòýéä æèðýìñëýõýýñ
ñýðãèéëýõ áàéíãûí àðãóóäààñ ñîíãîõ òàëààð ÿðèëöàíà.

Óìàéã ¿ëäýýõ áîëîìæã¿é íºõöºëä óìàéã òàéðíà. Õýðâýý óìàéí
õ¿ç¿¿ áà ¿òðýýíèé õàíà ðóó ãýìòñýí áîë óìàéã á¿ðýí àâàõ ìýñ çàñàë
õèéíý.

5.3 ÈÕÝÑ Ò¯Ð¯¯ËÝËÒ
Èõýñ ò¿ð¿¿ëýëò ãýäýã íü èõýñ óìàéí õ¿ç¿¿íä îéðõîí áýõëýãäýõ nðîöåññ
þì.
Ñýðýìæë¿¿ëýã: Êåñàð õàãàëãàà ÿàðàëòàé õèéõ áýëòãýëã¿éãýýð ¿òðýýãýýð
¿çëýã õèéæ áîëîõã¿é. ¯òðýýíýýñ öóñ ãàðñàí øàëòãààí íü óìàéí õ¿ç¿¿íèé
¿ðýâñýë, ãýìòýë, óìàéí õ¿ç¿¿íèé óðãàöàã, õîðò õàâäàð áàéæ áîëîõ ó÷èð
¿òðýýíä òîëèîð ¿çëýã õèéíý.

Öóñíû ýçýëõ¿¿íèéã õàäãàëàõûí òóëä ñóäñààð øèíãýí (ôèçèîëîãèéí
óóñìàë áóþó Ðèíãåðèéí óóñìàë) ñýëáýíý.

Àëäñàí öóñíû õýìæýýã òîîöîõ:
Öóñ àëäàëò èõòýé áóþó ¿ðãýëæèëæ áàéâàë óðãèéí õºãæëèéã ¿ë
õàðãàëçàí êåñàð õàãàëãàà õèéíý.
Öóñ àëäàëò çîãññîí ýñâýë áàãààð ãàð÷