ÓÑÀÍ ÌªÐÒ ÕÝÌÝÝÕ

ÒÝÐï¯Í Á¯ËÝÃ

I
Òýíãýëèã ãîðõèíû ìºíãºí õàð óñ áýëýâñýí ýõíýðèéí íóëèìñ ìýò ìýëòýãíýí
óðñàíà. Õàâðûí óðü óíààä íýëýýä óäñàí àâ÷ òýðõ¿¿ ìýëòýãíýñýí óñíààñ íü
ºâëèéí æàâàð áàñ ÷ á¿ðýí ñàëààã¿é. Õ¿éòýí äóëààí õî¸ð çºð÷èëäæýý.
Òèéíõ¿¿ Òýíãýëèã ãîðõèíû ìºíãºí õàð óñ áÿöõàí ãóíèãòàé ìýëòýãíýíý. Óñ
ãîëûí óðñãàëä õ¿ðòýë ãóíèã ãóíèõðàò øèíãýñýí áàéõ íü þó áèëýý? Ýíý
áîë õàâàð ýðòèéí ºí㺠þì. Ãîðõèíû óñ ã¿ë-ã¿ë õèéí ¿òëýíý. Áýëýâñðýëèéí
ºí㺠àÿñ õàâàð ýðòèéí ºí㺠àÿñ ÷ áèç ýý. Ñýâýëçýõ òºäèé ÷ ñàëõè
¿ò¿é áàéëàà.
Áàéãàëü äýëõèé ä¿ëèé ä¿ìáý îðãèæýý. Ãàãöõ¿¿ ãîðõèíû ã¿ë ã¿ëõèéí
äóóãàðàõ ë ñîíñîãäîíî. Òýãòýë òýðòýý äýýðýýñ ¿ë ìýäýã óðõèðàõ äóóí
ãàðàâ. Ýíý äóóã ãîðõèíû õºâººíä íàðëàí õýâòýæ áóé íýã ìóó äààõüòàé
øàð ãºëºã ñîíñ÷ýý. Òýð óðä õî¸ð õºë äýýðýý íîéòîí õîøóóãàà òàâèàä
í¿äýý õàãàñ àíèí ç¿¿ðìýãëýæ õýâòñýíýý ýíý ÷èíü þó äóóãàðàâ ãýýä í¿äýý
íýýæ, ÷èõýý ñîðòîéëãîí øîðíîãíîâ. Õàìðàà ñàðòàëçóóëàí ¿íýðëýâ. Óðõèðàõ
äóóíû òýíäýýñ óñíû ¿íýðòýé õàìò áàñ íýã åð áóñûí íÿëóóâòàð ¿íýð
¿íýðòýõ øèã. úëºã àìàà äîëîîãîîä ãîäõèéí áîñîæ ãîðõèíû óñ ðóó òîíãîéí
õàðàâ. Óñàíä ººðèéíõ íü õººðõèéëýëòýé ºðºâãºð ä¿ðñ òîëüäîíî. Ãýäýñ
àéõòàð ºëññºíºº ñàÿ ìýäýâ. Íýã õýñýã óñ äîëîîãîîä óíòàæ áàéñàí þìñàíæ.
Õîäîîäîíä íü îäîî óñ ÷ ¿ã¿é. Çîëüáèí àìüòàíä õàð óñíààñ ººð þì îëäîõ íü
õîâîð áèëýý. úëºã ÷èõ òàâèí ÷àãíààðõàâ. Óðõèðàõ äóóí îéðòîí îéðòñîîð.
Õýí íýãýí áýýð óñûã ö¿ë öàë õèéòýë àëãàäàõ ìýò. Òýãòýë ãîðõèíû
ã¿åõýí óñûã õàãà ç¿ñýýä íýã ãóëèëçñàí óðò àìüòàí àéñóé. úëºã
öî÷èõäîî ãàâ õèéí õóöààä õîéø ¿ñðýâ. Òýãòýë óëààí ñýðâýýò ìºíººõ òóë
çàãàñ ãîðõèíû áîðãèîíä òóëæ èðýýä àñàð òîì á¿ëòãýð í¿äýý èë ãàðãàæ
àìàà àíãàëçóóëñíàà õ¿÷èðõýã áèåý íýãýíòýý ìóøãèðóóëààä ñó¿ëýý
ãÿëñõèéëãýí øàðâààä óñíû ã¿í ð¿¿ îðîâ. Òýãñíýý äàðààãèéí àãøèíä
1

öàõèëãààí ìýò çóðñõèéãýýä íýãýí àëä õýðòýé õàéðãàò áîðãèîí äýýã¿¿ð
õàðàéí ãàðàâ. Èíãýýä ãîðõèíû óñûã ìÿðàëçòàë ç¿ñýí îäëîî. Ãýòýë òýðõ¿¿
õ¿÷èðõýã àìüòíû õîéíîîñ ÿçãàíàñàí îëîí çàãàñ Äàãàí õîøóóð÷ èðýõ íü òýð.
Òýä ìºí áîðãèîí äýýã¿¿ð õàðàéëäàí.
- Íóñàà òàò! Íààäàõ í¿¿ð ãàðàà óãàà!
Ýã÷ ä¿¿ õî¸ð èéí ÿðèëöñààð ãýðòýý èðýâ. Áóä õîòûí àéë÷íû ãî¸ òýðãèéã
øîõîîðõîã÷èäòîé íèéëýõýýñ ÿàõ âý. Öýâýëìàà õóâèíòàé çàãàñàà òýðýã äýýð
òàâèàä ãýðòýý îðîõîä õîòûí àéë÷èí Ñîíðîâ äàðãà. Ò¿¿íèé æîëîî÷ õèæýýë
õàð õ¿í, ààâ. Öýâýã àõòàé íü äºðâ¿¿ë íàéðëàí õ¿¿ðíýæ ñóóíà. Öàãààí
ñàðààð çàäàëñàí ¿¿öíýýñ çîðèóä íººæ ¿ëäýýñýí ¿õðèéí òàðãàí õàâèðãà,
õîøíîãî òýðã¿¿òýí ÷àíàæ õóñàí òýâøèíä îâîîëñíîîñ áàãà çýðýã õóøèíã
àÿòàéõàí ¿íýð ãýð ä¿¿ðýí òàðõæýý. ßâãàí øèðýýí äýýð àéë÷íû õèøèã åð
áóñûí ãî¸ ëîíõòîé àðõè, åýâýí ìààþóð òýðã¿¿òýí áîîâ, àòãàí ìîíãºí öààñòàé
÷èõýð îâîîëæýý. Óëñûí óäèðäàõ õ¿ì¿¿ñèéí çèíäààíä õ¿ðñýí ãýõýä îðü
çàëóóõíààðàà Ñîíðîâ äàðãà øàíàà óðóó íü áàéí áàéí óíàõ 纺ëºí õàð
õàëèìàãàà óðò õóðóóíóóäààðàà ñàìíàí èëáýæ, õºõºëáºð áîð öàðàéãàà
óëàà áóòðóóëàí, ñºðºâãºð õàð í¿äýýðýý ýíý ãýðèéíõíèéã ýýëæ ýýëæýýð
òààòàí õàðàõ íü àðãàã¿é ë ýðõ æàðãàëàíò õ¿íèé ÿíçòàé. Öýâýëìàà
ò¿¿íèé õàðöíààñ îîðèéí ýðõã¿é áèø¿¿ðõýí äîîø õàðæ, - Ýýæýý, áè
äàõèàä óñàíä ÿâàõ ìèíü ãýõýä ýðãýíýã çóóõíû äóíä õàé÷ õàëáàãà, äàíõ
ñàâàà óðà÷äóóëàí áàéãàà ýýæ íü,
- Áîëîî þì áèø ¿¿? Àéë÷èíäàà öàé óíä áàðèëöàà÷ ãýýä äîòîîä õîðìîéãîîðîî
õºëñºº àð÷èâ.
- Òýíãýëèãýýð çàãàñ ºãñºæ áàéíà. Áè õóâèíäàà óñ áèø çàãàñ ä¿¿ðãýýä
èðëýý ãýæ Öýâýëìààã õýëýíã¿¿ò Öýâýã àõ íü ºðâºñõèéí,
- Þó ãýíýâ ÷è? Çàãàñ ºãñºõ öàã áîëîîã¿é áàéõàä ãýæ ãàéõàí ºã¿¿ëýâ.
Ãýðèéí ýçýí æàð ýðãýì íàñíû Äàìäèí áààâàé òîñòîé àìàà ãàðûíõàà àðààð
àð÷ààä, ýð¿¿íèéõýý ãîäãîð ñàõëûã íýã øóâòàð÷,
- Ìºíºº æèë èõ ýðò öºí ò¿ðñýí, çàãàñ ýðò ºãñºõ íü ãàéõàëã¿é ãýâ.
- Àéë÷èíäàà çàãàñ øàðæ ºãüå ë ãýæ ãýðèéí ýçýãòýé äóóãàðàõàä
2

Öýâýã
- Ñîíðîâ äàðãà óñíû õîðõîé èäýõã¿é ãýõ áèç äýý ãýýä èíýýâ. Öýâýã
Ñîíðîâòîé íàñààð òýðñõýí áºãººä óëáàð øàðãàë öàðàéòàé íîãîîâòîð ø¿äòýé,
öîâîî öîëãèí ÿíçòàé íýãýí àæ. Õàðâààñ Öýâýëìàà ýöãèéí òºñòýé, Öýâýã
ýõèéí òºñòýé íü èëò. Ýöýã ÿñàðõàã ÿíõèãàð áèåòýé, äýýõãýð õºõ õ¿í,
ýýæ íü ýðèéí ÷àäàë ýðò ìóóäñàí õ¿íèé äýðãýä íàñíû òàíàãèéã áàðñàí áèç
ãýìýýð òîëèîòîé á¿ä¿¿í øàð àâãàé àæ. ªâãºí áààâàé õàòóó õàð àðõè
æààë øóíàí óóñàíäàà ýð¿¿ àì íü äàëæèéãààä íýëýýä ñîãò÷èõñîí ÿíçòàé,
- Áè ÷èíü ãîâèéí õ¿í. Çàãàñûã íýýðýý ë óñíû õîðõîé ãýíý ø¿¿ äýý ãýýä
Ñîíðîâ Öýâýëìààã èëýðõèé òààøààí õàðæ èíýýâ. Èíýý ãýæ òýãø öàãààí
ø¿äòýé àæ.
- Ãîâèéí ìîíãîë÷óóä òà íàð òàðãàí õîíèíû ìàõàíäàà öàäñàí óëñ äàà. Ìàíàé
áóðèàä ñàÿ áîëòîë óñíû õîðõîé èäýæ ÿâñíàà îäîî ë õàëõûí áóÿíä öàäàæ
áàéíàâäè ãýæ áààâàéòàí áàâðàõàä ãýðèéí ýçýãòýé ãýðýë íü áóóðààã¿é
øàð í¿äýýðýý õÿëàìõèéãýýä,
- ªâãºí õàìààã¿é þì á¿¿ õýë ë äýý ãýõýä Ñîíðîâ èíýýæ,
- Äàìäèí ãóàéí çîâ. Áóðèàä àõ ä¿¿ñ õàëõûí áóÿíä öàäàæ áàéãàà áîë
ñàéí ë õýðýã ãýâ. ªâãºí ÷ ìààäàé÷èõëàà. Òýãýýä èéí õýëýâ,
- Áóðõàí ¿çýã îðîéäîî! Ìàíàéõ ÷èíü õîðèí ãóðâàí îíä õîéíîîñ èðýõäýý ìîäîî
òóëñàí ãóéðàí÷èí ÿâñàí. Îäîî òýãýõýä ìàõààð ä¿¿ðýí àìáààðòàé, öàëèí
öàãààí ãýðòýé. õîðøîî äàðãà õ¿â¿¿íòýé, óëñûí óäèðäàã÷ òàíèëòàé...
- Ýý áóðõàí! Àðàé íàìóóõíààð äóóãàð÷ áîëäîãã¿é þì óó? ãýæ õºãøèí íü
ñàíäðàâ. Ñîíðîâ èíýýä àëäàí,
- Ç¿éòýé, ç¿éòýé! Õàðèí òà ìèíèé çèíäààã ë àðàé õýòð¿¿ë÷èõëýý. Áè
õ¿í áîëñîîð çàãàñ í¿¿õèéã ¿çýýã¿é þì áàéíà. Ãîë äýýð î÷èæ õàðâàë
ÿàíà? Ìàøèíààð ÿâöãààÿ ãýõýä õºãæèëäºí ãàðöãààâ. Ñîíðîâ ýíãýðò íü îäîí
òýìäãèéí îð ãàðñàí õóó÷èâòàð íîãîîí òîðãîí äýýëýý îìñîæ á¿ñýý îðîîñîîð ãàðàõ
çóóð ¿¿äýíä çîãñîî Öýâýëìààãèéí ãàðò õ¿ð÷,
- Òýðãýíä ñóóæ òýð îëîí çàãàñàà çààãààä ºã ãýõýä Öýâýëìàà ãàðàà
3

öî÷èí òàòàæ äîîðõíîî öàðàé íü óëàéãààä,
- Çàãàñíóóä îãñººä ÿâ÷èõñàí áàéõàà. Áè ýýæäýý... Òýíä çàãàñ
øàðààä... õýìýýí ñàíäðàõàä àéë÷èí á¿ð ãàðààñ íü òàòàæ ãàðãààä àðàé
ë ºðãºõ íü õîëã¿é ìàøèíäàà ñóóëãàæ îðõèâ. Èíãýýä ìºíººõ íóñãàé
æààëóóäûã áàãòàõûí ÷èíýýãýýð íü ÷èõýæ àâààä Òýíãýëèã ãîðõèíû óðóó
äàâõèâ. Íýãýí ñ¿ðýã çàãàñ ¿íýõýýð ºãñºæ îäñîí áàéëàà.
Îðîé áîëãîîä Öýâýã Ñîíðîâ õî¸ð ñóìûí òºâººñ äîîøõîíî Ýðýýí òîëãîéí ºâºðò
ñóóäàã Æàìö áààâàéíä î÷èæ àí ãºðººíèéõºº àæëûã õýëýëöýõýýð ÿâàâ.
Öýâýëìàà, àéë÷íû çîðèã èõýä ÷àíãàðàí áóéãààñ øèðâýãäýí ýìýýñýýð õºë
õºã溺íèé ñèéìõèé ãàðãààä äýëã¿¿ðòýý ã¿éí î÷èæ áàðàà òóðóóãàà ÿíçëàí
îðîé áîëãîæýý. Òýð ñóìûí äýëã¿¿ðèéí õóäàëäàã÷ áîëñîîð ãóðâàí æèë èë¿¿
áîëæ áàéíà. Õîðøîî äàðãà Öýâýã îõèí ä¿¿ãýý õóäàëäàã÷ áîëãîâ õýìýýí
íóòãèéíõàí àíõàíäàà æààë õîâ õýëöýâ÷ íýã èõ ãàâüñàíã¿é. Ñóðãóóëüä
ÿâààã¿é ãýâ÷ ãýðýýð ìîíãîë áè÷èã, äºðâºí àðãûí òîî çààëãàæ ñóðñàí óãèéí
ñýðãýëýí îõèí àéìàãò õóäàëäàã÷èéí ò¿ð ñóðãóóëü õèéæ èðýýä åð óäàæ
òºäºëã¿é íààä çàõ íü ñàìïèíä ñàéíàà ìýä¿¿ëýâ. Øèæèð àëòàí áºãæèò
ãîîëèã öàãààí õóðóóãàà ãÿëàëçóóëàí ñàìïèíãèéí òîâ÷ òà÷èãíóóëàõûã õýí
íýãýí áýýð áàõäàë áîëãîí ÿðüñíààð ñ¿ðõèé ë áàñãàí ãýãäýõ áîëîâ.
Öýâýëìàà õóäàëäàã÷ áîëæ ëàíãóóíû àðä çîãñîõ æèëýý àðâàí íàéìòàé
áàéñàí ñàí.
Äàìäèí áààâàé áºõ ãýã÷èéí óíòààä õàðàíõóé áîëñîí õîéíî ñàÿ ñýðæ íýã
òàãø íýðìýë õàëààëãàæ óóãààä, äîòîð æààõàí îíãîéæ àéë÷íû çî÷ëîëûã
äààëã¿é õýò èõ ñîãòñîíîî ãàéõàí, ººðèé㺺 õàðààí øîãøèð÷ ñóóâ. Õºãøèí
íü ÷ õºðººäºæ ãàðàõã¿é ÿàíà. Öýâýëìàà ãèé÷íèé îðîéí çîîã õýäýí áóóç
÷èìõýæ æèãíýýä õ¿ëýýëýý. ªäºðæèí òîãëîæ ã¿éñýí Áóä õ¿â¿¿í ýýæèéíõýý
îðíû õºëä ãºëãºí íîõîé ìýò öàãèðàãëàí óíòàâ. Õîòûí òîì äàðãà ýäíèéõèéã
çîðüæ èðýýä ººð àéëä õîíîõã¿é íü ëàâòàé òóë õ¿ëýýõýýñ ÿàõ âý. Òèéí
ãóðâóóë ìàøèíû äóó ÷àãíààðõàí ýíý òýðèéã õ¿¿ðíýæ ñóóâ. Ñîíðîâ äàðãà
ãýã÷ ýíý ÷óõàë õ¿íòýé õ¿¿ Öýâýã íü èíãýòýë äîòíî òàíèë áîëñîíä þóíäàà ÷
ýñ îëçóóðõàõ áèëýý. Íîäíèí íàìàð àéìãèéí õîðøîîíä àíãèéí ¿ñ òóøààõààð î÷îîä
4

Ñîíðîâ äàðãûã äàãóóëæ èðñýí þì. Òýãýýä Æàìöûí õºâã¿¿äòýé õýä¿¿ëýý
õýä õîíîã õºâ÷èä ãºðººëñºí. Èíãýýä ë ýäíèéõ çàñãèéí ãàçðûí îðëîã÷ äàðãà
òàíèëòàé áîëîõ íü òýð. Ñàéõàí ë õýðýã áàéëàà.
Àéëóóä óíòàõ öàã áîëñîí ãýâ÷ ãèé÷íèé ìàøèíû äóó ñîíñîãäîõã¿é ë áàéíà.
Öýâýëìàà ãýðèéí áàðóóí óðä õàòàâ÷èíä áàéäàã íàò÷ãàðõàí îðíûõîî äýðãýä
áîäîë áîëîí ñóóâ. Èõ òàâàí õàíàò ãýðèéí õîéìîð äàõü òàõèëûí øèðýýíýý
ìºíãºí ãîëò öºãöºíä àñààñàí çóë, ç¿¿í óðä õàòàâ÷íû ýðãýíýã äýýð òàâüñàí
ººõºí äýíãèéí ãýðýë ò¿¿íèéã á¿äýãõýí ãýðýëò¿¿ëæýý. ¯äýø á¿ð èéíõ¿¿
ýýæ ààâûí õóðö õàðààíààñ õºíäèéõîí ýëäâèéã áîäîæ ñóóõ àÿòàé. ªäºð
Ñîíðîâûí ãàð õ¿ðñýí õóðóó, ìàøèíä ñóóëãàõ ãýæ áàçààä àâñàè òàøàà íü
îäîî õ¿ðòýë õàòóó îðãèîä áàéõ øèã. Öýâýëìàà èéí áîäíî: "Õîëûí õ¿í, õîòûí
õ¿í... Äýíä¿¿ òîì äàðãà. Òýãñýí ìºðòºº áàñ õà÷èí ñîíèí ÷ ãýìýýð þì óó, þó
ãýìýýð þì. Ñàéõàí ÷ ýð þì äàà. Íàìàéã ãýýä èðñýí áàéâàë ÿàíàà? Íàìàéã
ë ãýæ èðñíýýñ çàéëàõã¿é. Íîäíèí õîðãîäîæ õîðãîäîæ ÿâñàí. Öýâýã àõ
íàìàéã ¿ç¿¿ëýõ ãýæ çîðèóä äàãóóëæ èðñýí þì øèã áàéñàí. Õîòûí òîì
äàðãàòàé óðàã áàðèëäàõ ãýñýí õîëûí ñàíàà ÷ àðàé áàéõã¿é äýý. Ýð
óëñ ýëäýâòýé õîéíî òàíèëöàà ë áèç. Àí ãîðîîíä äóðòàé õ¿í õºâ÷ õàíãàéã
ìèíü çîðèîä èðýý ë áèç. Ãýõäýý ë íàìàéã áàñ ãºðººëºõ ãýýä áàéñàí ø¿¿.
Ç¿ãýýð íýã øàòèã õ¿í ¿¿ ãýòýë òèéìã¿é øèã. Àì õàëàìöààã¿é öàãòàà áîë
ñàéõàí ñàéõàí õàðààä ë ñóóõààñ öààøã¿é. Íîäíèí äýëã¿¿ðò àõòàé îðæ
èðñíýý íàìàéã õàðààä õà÷èí áîë÷èõñîí. Áè ÷ ãýñýí ÿëãààã¿é. Òýãýýä áèä
õî¸ð í¿äýýðýý ÿðè.÷öààä ë õýí õýíäýý ñýòãýë óíà÷èõ øèã áîëñîí. Îëèãòîé
ñàéí òàíèëäààã¿é áàéæ ºðººíä ÿâñàí ãóðàâ õîíîãò íü óóë õºâ ð¿¿
øèðòýýä ë. ßâàõûíõ íü óðä îðîé ÿàòàà. ßàæ õ¿íèé í¿äíýýñ äàëä óóëçúÿ
äàà ãýæ ÿäàæ äºõîºä áàéõûã íü ìýäýýä áè õîðøîîíû õàøààíä î÷èæ áàðààíû
á¿òýýëýã ¿çüå, öàñ õàéëæ áàéíà ãýýä ãàðñàí. Òýð îðîéí íàìóóõíûã õýëýõ
¿¿. Öàñ õàéëæ. äóñààë äóñààä. Òýð ìèíèé õîéíîîñ áàðàã ã¿éõýýðýý
õ¿ðýýä èðñýí. Õ¿¿õýä øèã àìüñãàà íü äýýð ãàð÷èõààä. Øóóäàéòàé
íîîñíóóäûí öààíà íóóãäàæ øºíº áîëòîë ñóóñàí. Þó ÷ ÿðèàã¿é. Åð人 ÷ ÿðèõ
þì îëäîîãóé. Æèãòýéõýí õ¿í áàéëàà ë õººðõèé ìèíü. Ñàíàà àëäàæ àëäàæ,
õî¸ð õàöðûã ìèíü íîðòîë ¿íññýí. ªâºðò ìèíü ãàðàà õèéñíýý õàëóóí òºìºðò
õ¿ðñýí þì øèã òàòàæ àâàõààñ öààøã¿é. Áè òýñýõýý áîëèõäîî óóð õ¿ð÷
ààâ ýýæ õàà÷èâ ãýýä áýäýð÷ ìàãàäã¿é ãýýä ã¿é÷èõñýí. Æààõàí þì
5

áàëãàõã¿é áîë äààí÷ ýð ë äýý. Á¿ð ºðºâä캺ð. Õîòûí áîëîâñîí õ¿í òèéì ÷
áàéäàã áèç äýý. Ìàíàé õºäººíèé ýð÷¿¿ä äààí÷ ò¿ðýìãèé. ßíäàãèéã ÿàæ
õîëäóóëíàà? Ãóðâàí æèë íààëäàæ çîâîîëîî. Ýõíýðèéíõýý èõ ãýäýñòýé
áîëñíîîñ õîéø á¿ð ãàëçóóðëàà ãýý÷. Ñóð ñàð ãýýä ë îðîîä èðíý. Õàøàà
õîðîîíû áóëàíä îòîîä çîãñîæ áàéíà. Äîòîîäûã õàìààëàõûí òºëººëºã÷ õ¿í ýõíýð
õ¿¿õýí õýí äóðòàéãàà ýäýëæ, þó äóðòàéãàà õèéæ áàéõ ¸ñòîé þì øèã.
Íàäààñ ñàéõàí ýð ýíý ãîë óñàíä áàéõã¿é ãýíý ãýý÷. Ñàéõàí íü ÷ ñàéõàí
þì ãýëýý. Òýãýõäýý íýã ë õà÷èí õ¿í. Çàðèìäàà í¿ä íü öàãèðàãëàæ
ãÿëòàãíààä óëàé ¿çñýí ýëýý øèã...
Ãýðèéí ¿¿ä ñýâõèéòýë òàòààä ßíäàã òºëîîëºã÷ îðæ èðýâ. Öýâýëìàà
öî÷ñîíäîî àðàé ë äóó àòäñàíã¿é.
- Äàìäèí áààâàé ìýíä àìàð!
- Ìýíäýý, ìýíä
- Òàíàéõ øèëýí ïîðò ãàäíàà õàíòàéðààä ãî¸ ë áàéõ øèâ äýý. Àéë÷èí òàíü
õàà÷ñàí áý?
- Àéë÷èí ìààíü àéëä àéë÷ëàíõàé ãýæ ãýðèéí ýçýí òààã¿éõýí äóóãàðàâ.
ßíäàã Öýâýëìààãèéí îðîí äýýð ñóóí òóññàíàà ãàðò íü ÿìàð íýã öààñ
àòãóóë÷èõààä ºâãºíèé õàæóóä î÷èæ ñóóëàà. Öýâýëìàà àòãóóëñàí
áè÷ãèéã íü áóøóóõàí äýâñãýð äîîãóóðàà øóðãóóëààä öàé õèéõýýð áîñîâ.
ßíäàã öàé óóæ, ìàõ èäýõ çóóð,
- Ñîíðîâ äàðãà çóãààëàõààð èðæ ãýíý ¿¿? ãýõýä Äàìäèí áààâàé ìºíººõ
ãî¸ ëîíõòîé àðõèíààñ õèéæ ºãººä,
- Àãíàõûã çóãààëàõ ãýäýã þì óó? ãýæ àãäãàñõèéõýä
- Çàñãèéí òîì ò¿øìýä çóãààëæ íààäàõ íü ÿìàð òîîöîî áàéõ âý. Äàìäèí
áààâàé ìèíü. Òàíàéõ ÷ äýýã¿¿ð òàíèëòàé áîëæ. Áè ÷ ãýñýí òàíèëöàõ
þìñàí. Äýýã¿¿ð òàíèëòàé áàéõàä èë¿¿äýõãóé. Òèéì áèç äýý Öýâýëìàà?
ãýýä ¸æòîéõîí èíýýõýä Öýâýëìàà äóð ãóòàæ,
- Íàäàä ÿìàð õàìààòàé þì! ãýæ øèðýâ òàòàâ. ßíäàã àðõè óóæ õýñýã
òàìøààëàâ.
- Àìòòàé ë ðàøààí áàéíà. Óðä ãàçðûí ðàøààí óó, õîéä ãàçðûíõ óó? ãýæ
ëîíõûã- ýðã¿¿ëæ òîéðóóëàí ¿çýýä,
- Õÿòàä þì óó, ÿïîí áè÷èãòýé ýä áàéíà. Ñîíðîâ äàðãà õýð óäàõ ãýíý?
- Àìðàëòûí ÷ºëººãººð ÿâàà þì áàéõàà.
6

Àìðàëòûí õýä õîíîãîî Öýâýëìààãèéí äýðãýä ºíãºðººõ ãýñýí íü ëàâòàé. Ýõíýð íü àìàà õàãàñ àíãàéãààä õàìðàà øóóõèòíóóëàí ìºä ñýðýõ ÿíçã¿é óíòàíà. ßíäàã ººðèé㺺 ÷óõàì òèéì ýðäýì ñóðñàí ãýæ ñàíàíà. ßíäàã èéíõ¿¿ àéëûí ãýðèéí ãàäíààñ ÷àãíàí òàãíàõ íýãýí ¸ñíû äàñãàë ñóðãóóëüòàé ó÷èð òýäíèé ãàíö õî¸ð ¿ãíýýñ áàéäëûã àìàðõíàà òààæ áàéëàà. Ñàíäðàõ þìã¿é áàéëàà. ßíäàã ñýðýýä òàéâàí óíòàæ áàéãàà ýõíýðèéí õàëóóí áèåíýýñ õîëäîí íóðóóãàà òýíèéòýë ñóíèàæ àâëàà. Åð þóã ÷ ººðèéí ñàíàñíààð áîëãîæ ÷àäàõ õ¿í þóíäàà ÷ íýã èõ áóõèìäàõ áèëýý. Öýâýëìààã õàðàìëàí õîðñîõ ñýòãýë öóõàñ öóõàñõàí ç¿ðõèéã ìààæèâ÷ ò¿¿íèéã íýã èõ äýâýðãýñýíã¿é. Õàðèí Ñîíðîâ åð ýð¿¿ë ñàðóóëààðàà. ßíäàã æèæèãõýí ¿íäñýí òàãøèíä ä¿¿ðãýñýí àðõè õºíòºð÷ îðõèîä. Öýâýëìààòàé çýðýãö¿¿ëýõýä á¿ð ÷ òèéìõýí. òàíèëöàãòóí. -Òàíèëöàãòóí. Øèë¿¿ñ àãíàõààð ÿâíà ãýäýã ýí¿¿õýí õàâèàñ õîëäîõã¿éí øèíæ. Åð õ¿í ¿íýíäýý ãàíö õî¸ð ¿ãíýýñ ë òàíèãäàíà. Èíãýõýýð ÷óõàì þó ãºðººëæ èðñíèéã òààæ ÿäàõ þì àëãà. ¯íýõýýð àí ãºðºº õèéõ ãýñýí áîë íàìàð ýñ ãýõýä ºâ뺺ð èðýõ áàéñàí áèç. Áèå äàâõàð áîëñíîîñ õîéø èõ ë íîéðìîã áîëæ. Òýãòýë ìàøèí äóóãàðàõ ñîíñîãäîâ. Èéìýðõ¿¿ áîäëîî õººõ ãýýä ÷àäàõàà áîëüæ. . Àéë÷èí èõ ë ÿàðàëã¿é ÿàâàà íü èëò.Àéë÷íûõàà õ¿íäèéã äààæ ÿäíà áèø ¿¿? ãýæ õºãøèí òýíäýýñ äóóãàðàâ. Òýãýýä ÷ åð íü Öýâýëìààã óðüä ìýääýã áàéñàíñàí áîë íààíàäààä èéì òààã¿é ñàíàãäàõ õ¿¿õýíòýé þó ãýæ ñóóõ áèëýý. Ãýòýë õàâàð áîëãîæ àìðàëòààðàà èðñýí ãýõ. òóõòàé òàíèëöúÿ áàéç. ßíäàã èíãýæ ìýäýýä ãýðòýý èðæ áºõ óíòñàí áèëýý. Åð õ¿¿õýäòýé áîëîîã¿é 7 . ßàõûã ñàéí áîäîæ ë ÷àäâàë á¿õ þì ãàðò îðîîä èðíý.-Òýãâýë àí ãºðººíä õàìò ÿâæ. Ãàãöõ¿¿ òýðõ¿¿ ãàíö õî¸ð ¿ãíèé öààäàõ ñàíààã òààæ ñóðàõ ë ÷óõàë Æèíõýíý ÷åêèñò áîë òèéì ë ýðäýìòýé áàéõ ¸ñòîé. Òàíàéõ ÷ ¿¿ð öàéòàë íàéðëàõ þì áàéãàà áèç äýý? ãýýä òàøààíäàà ç¿¿ñýí íàãààí áóóãàà ñàíæèãíóóëàí õîë õîë àëõàëñààð ãàð÷ îäîâ. .Äàìäèí áààâàé òà ÿàãààä íýã ë òàâã¿é ÿíçòàé áàéíàà? . Íîéðìîãèéí çýðýãöýý áèå íü èõ èë÷òýé ìºðòºº òýýðøýýìýýð õ¿íä ãýõ þì óó íýã èõ äóð ãóòàìã¿é ÷ ãýñýí òààòàé áóñ ñàíàãäàõ áîëæ.Çà áè ÿâúÿ.

"Öýâýëìàà ìèíèé ãàðààñ àëäàãäàõ áîëâîë ÿàíà. Èíãýýä íýã ìýäýõíýý õàìàã àìüäðàë íü Ẻí õàð ãóíèã õàðóóñàëä æèâýõ òèéø õàíäñàí ìýò ñàíàãäàõ íü æèãòýé. Îäîî ñóäàñíóóä íü ñàëààëæ õºõðººä ñ¿¿òýé ¿íýýíèé äýëýí øèã ë þì õàðàãäàíà. Äóíãàðìàà íýõèé õºíæèëä õàëóóöñàí áîëîëòîé öàìöàà äýýø íü îãøîîæ õî¸ð òîì ìýýìýý èë ãàðãàæýý. Å𺺠ãîëûí áóðèàä íàð ãîëëîí ñóóñàí ãàçðààð òàíèë òàëòàé áîëæ ÿâñààð ýíý Äóíãàðìàà õ¿¿õýíòýé ñóóñàí þì. Óã íü ÷àíäàéñàí öàãààí ìýýìòýé þìñàí. Àðãàã¿é ýðõýíä ÷ þì óó. ßíäàã õºäººíèé õ¿¿õí¿¿äèéí.áîë äýýð áóþó ÿàðàõ õýðýãã¿é áàéñàí þì ãýñýí ñàíàà òºðºâ÷ òèéíõ¿¿ ÿàðàõ áîëèõ ãýäýã ¿íýíäýý óòãàã¿éã áàñ óõààðàõààñ ººð àðãàãóé. Ãýäýñ ã¿çýý íü á¿ð ÿàíà. ßíäàã ãýíýò îé íü ãóòàõ øèã áîëæ áóðóó õàðàâ. Ãýòýë õîòûí òýð ç¿ñòýé õ¿¿õýí ìààíü ýäýëãýý äààõã¿é àìüòàí ñàíæ. Çàðèìäàà ÷ Öýâýëìààä ºøèðõºõ ñýòãýë òºðíº. õîòûí òîì äàðãàä ñýòãýë óíààä íàìàéã õîëäóóëàõûã ñàíààðõâàë íü ìýäýæ öºõºõ þìã¿é. Ìóó ¸ð áàéãàà äàà ãýæ áîäñîí ÷ í¿äýíä íü îãò ººð ãîî ñàéõàí õ¿¿õíèé áèå ä¿ðñëýãäýýä áîëñîíã¿é. Òîì òóøààòòíû ààø àðàíøèíã ìýäýõã¿é áèø ÿìàð. Øèë¿¿ñ ãºðººëºõ áèø. òýð òóñìàà àéë çýðãýëäýý íóòãèéí õ¿¿õí¿¿äèéí áàãöààã ìýäíý ãýæ áîääîã áàéâ. Åð ýðõòýí äàðõòàí ãýýä þóãààðàà ìèíèé öààíà ãàðàõ þì. Òýãëýý ãýýä áè ÿäàõäàà ýíý Òýíãýëèãèéí ýçýí áàéõ ýðõýý õàà õîëûí çàéãóóë ýðä àëäàõ ãýæ ¿¿? Ñîíðîâ íýðòýé ñîðòîéòîé ë ýð áàéãàà áèç. Ãýõäýý áè áàñ ýí¿¿õýí òîéðîãòîî ýçýí áàéæ ÷àäàõàà ë ÷àäíà. ààëü 纺ëºíòýéäýý ÷ þì óó ìèíèé íýõýë äàãàëä àâòñàí áàéã ãýæ áîäú¸. Ãýâ÷ Äàìäèí áààâàéí ãýðò èéì íýãýí äàãèíà ºñºæ áîéæñîíûã ÿàõèí òààõ áèëýý. Öýâýëìààã ãºðººëºõ ãýæ èðñíèéã 8 . Õîðîîíäîî íýã èõ íýðòýé áèø ãýõýä áàñ ë ç¿ñëýãäñýí õó¿õí¿¿äèéí íýã áàéæ. Äàíäàà àìàà àíãàéæ óíòäàã íü íýã ë òóñã¿é. Óëààíáààòàðûí áóðèàä õîðîî ãýã÷ òýíäõýíäýý òîâ õèéñýí àìüæèðãààòàé Ñýëýíãý. Þóí òºëºº ÷åêèñò áèëýý. ßàõûã íü ¿çäýã õýðýã. "Ìóó ãè÷èé ÷èíü ÿàõ ãýæ ìèíèé í¿äýíä òîðîâ îî!" ãýæ ç¿õñýíýý äîîðõíîî ýðãýæ "äààí÷ ñàéõàí àìüòàí äàà çîëèã ÷èíü" ãýæ ºðøººí ºõººðäºíº. Õî¸ð æèëèéí ºìíº äîòîîäûã õàìãààëàõûí áóþó ÷åêèñòèéí ñóðãóóëü ãýã÷èéã òºãñººä èéøýý èðýõäýý àìüäðàòàà òºâõí¿¿ëýõ ë áîäîëòîé èðñýíñýí. Õîòîîñ øèëñýí ýõíýðòýéãýý ç¿éðëýõýä íýýðýý ë "äàãèíà" øèã àìüòàí áàéæ áàéëàà.

Òýñýõ ë áîëæ äýý ºâãºí ìèíü . -Òýãíýý.. õ¿¿õäýý ãàðòàë òóñäàà óíòàæ áàé. -Òýã òýã. . ..Àìðàëòààð ÿâàà äàðãà íàðûã ÷ ãýñýí ¿¿? .Äàìäèí áààâàéíä èðñýí Ñîíðîâ äàðãàòàé óóëçàíà äàà. Áè ÷èíü õóó÷èí õýâýíäýý îðíî. ßíäàãèéí îðæ ãàðàõ ÷èìýýãýýð Äóíãàðìàà ñýðæ.Àà ìýäýõã¿é.íü ìýäýõã¿é þì øèã ñ¿ðõèé ìààäãàð àìüòàí ÿâæ áàéíà.ñàðûí äàðàà ÷ õóó÷íààðàà ë áàéíà áèçäýý. Öýëìýã òîãòóóí îäîð áîëîõ ÿíçòàé.. Î÷èõã¿é áàéãààä ÿìàð øàëòàã õýëýõèéã íü ñîíñú¸. ãýæ Äóíãàðìàà ãîìäîíã¿é äóóãàðààä áîñîæ õóâöàñëàâ. òóñäàà ë óíòàæ áàéÿ. 9 . Õàà î÷èæ ñàéõíààñ ñàéõàí õºë þìñàí òýãòýë îäîî õºãøèí íàðñíû í¿öãýí ìº÷èð øèã ë þì õàðàãäàíà. Õºðø àéëààñàà ñ¿¿ àâ÷ðàâ. àìðàëòã¿é äàðãà ë áîë äàðãà ͺõºð ýõíýð õî¸ð ýíý ìýòèéã õ¿¿ðíýëäýí öàéãàà óóãààä ßíäàã ãàð÷ ÿâëàà. ßíäàã ýõíýðèéíõýý õºë óðóó çýðâýñ õàðëàà. Áèä ÷èíü óäèðäàõ íºõäèéí îéð áàéæ õàìãààëàõ ¸ñòîé óëñ.×è ÷ òýñíý ë äýý . Õººðõºí õ¿¿òýé áîëíî.Þóíààñ õàìãààëàõ ãýæ? . õýäèéíý áîñ÷èõñîí óó? ãýýä ýâøýýëãýâ . ..Àìðàëòòàé.. Ãàíöõàí ñàð þó áàéõàâ. Áîëçñîí ãàçàð î÷èõã¿é áàéõûã íü ¿çüå.Ãàíöõàí ñàð þó áàéõàâ äýý.×îíî íîõîéíîîñ ÷ ãýñýí õàìãààëàõã¿é þó . . òýãíý áàéõ.ßàãàà âý? .Ñàðûí äàðàà.Áàðóóí îðîí äýýð óíòàæ áàéãàà÷ äýý. .ªº ÷è ìèíü.." ßíäàã èíãýæ øèéäýýä áîñîæ ÿàðàëã¿é ãàð í¿¿ðýý óãààãààä ãàë ò¿ëæ öàé òàâèëàà. ÷è õàæóóíààñ õàëóó îðãèîä .¯¿ðýýð ñýðýýä íîéð õ¿ðñýíã¿é. -Òýãíý áàéõàà.Á¿òýí ñàð .Ñàð äóòóó áàéíà óó? .Þó ãýíýý? ßàãààä õóó÷íààðàà áàéõ þì. . .Òýñüå ãýâýë ÷ ñàð áàéòóãàé æèë òýñíý ø¿¿ .×è ºíººäºð õààãóóð ÿâàõ âý? . Áàðüñíàà òàâèõã¿é ø¿äòýé õóìñãàé øèë¿¿ñ ÷àìàéã îòîîä ñóóæ áàéõûã ÷è ÿàæ ìýäýõ âý! Öýâýëìààã ìýäýæ öºõºõ þìã¿é.

պ人íèéõºí äîòîîäûã õàìãààëàõ ãýã÷ õ¿í çîíûã òàãíàí òóðøèõ ãàçàð þì ë ãýñýí îéëãîëòòîé.Òýãüå. Ñîíðîâ óíòàà ñýð¿¿í íü ìýäýãäýõã¿é ÷èâ ÷èìýýã¿é õýâòýíý. Õ¿ì¿¿ñ ò¿¿íýýñ õºíäèéõºí áàéõûã õè÷ýýíý. Ò¿¿íýýñ íýã èõ è÷èæ áèø¿¿ðõýõã¿é áîëîâ÷ äºòëºõ õîëäîõûí õîîðîíä õàðàà íü òóñàæ áàéãàà âèé ãýõýýñ õºë íü ýýäýëäýýä óóö íóðóóãààð íü æèðâýãíýýä ÿâ÷èõ íü ãàéõàëòàé. Öýâýëìàà ò¿¿íèéã íü ãàë óðóó øèäýæ îðõèâ.Õàðèí õàòóóöàæ óíòëàà. Åð ýíý õîëûí õ¿í ÿàãààä èíãýæ èæèëã¿é ìýò ñàíàãäàí. Ñîíðîâ äàðãà èðñýí áàéõàä ßíäàãèéí òóøààë þó ÷èã áèø áàéëàà. ßíäàã ÷ ãýñýí óãòàà áèåðõ¿¿ áºãººä ñîðòîîòîéõîí ýð áàéëàà. Íóòãèéí õºâã¿¿äèéã áîäâîë íààä çàõ íü ºí㺠¿çýìæòýé.Íàäàä öèéäýì õèéãýýä ºãºº÷! . Öàã èðýõýä ò¿¿íèéã õîëäóóëàõ õýö¿¿ áîëíî ãýæ ¿ë áîäíî. ÿðèà õººðºº íü ñîíèðõîëòîé. Àìáààðààñàà õºë人ñºí ñ¿¿ ìîéëòîé 纺õèé îðóóëæ ãýñãýýâ.Öýâýëìàà ¿¿ðýýð áîñîæ öàé ÷àíàâ. -Òà äààðààã¿é áèç äýý? . Àì öàíãààä.Ãàäàà öýëìýã áàéíà óó? ãýæ àéë÷íû ãýíýò àñóóõàä Öýâýëìàà öî÷èí îâãîñõèéæ. Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõíû çàí òèéì þì áèç. Òàðõè ÷èíü ºâäºæ áàéíà óó? . . ÿàãààä äàëäûí õ¿ñëýí ñîíèó÷èðõàë öóõàñ öóõàñõàí õºä뺺ä áàéãààã ìýäýõ¿éåý áýðõ. òýãüå. Ñîíðîâ äàðãàòàé îéðõîí óíòàæ áàéíà ãýõýä íýã ë æèãòýé. . ª÷èãäºð ¿äýø ßíäàãèéí ºãñºí áè÷ãèéã çóóõíû àìàíä ñýì äýëãýí óíøâàë: "ºã뺺 õîðøîîíä ÷èíü î÷íî. Øºíº íîéð íü õ¿ðñýíã¿é.Åý òà ñýð¿¿í áàéñàí þì óó? Ãàäàà öýëìýã áàéíà ãýâ. 10 . Öýâýëìàà àìüäðàëäàà àíõ óäàà èéì þìòàé òóëãàð÷ áàéãàà áèø.Ç¿ãýýð ýý. ßíäàã òºëººëºã÷ áîëæ èðñýýð íóòãèéíõàíä íýã èõ àä áîëîîã¿é ÷ ãýñýí òàë îëñîíã¿é. .Öýâýëìàà? -Ààí? . Òýãýýä ÷ íýã íààëäàõààðàà ñàíàñàíäàà õ¿ðýõýýñ íààø ñàëäàãã¿é ýð÷¿¿äèéí íýã. Õîðøîîãîî íýýëã¿é õ¿ëýýæ áàéãààðàé" õýìýýí òóøààæýý. Øàâàð çóóõàíä õóóðàé øèíñýí ò¿ëýý íà÷èãíàòàë øàòàæ ãýð äîîðõíîî äóëààöàâ. Öýâýëìàà ßíäàãò í¿¿ð òàë ºãñíîî çóãàà íààäàì òîäèéä òîîöíî. ßíäàã çàõèð÷ òóøààõààñ ººð ¿ãã¿é ìýò.

Äýë¿¿í áîëäîãò î÷èæ èñ òîîñîî ãýýõ ñàíàà òîðäîã ÷ ç¿ãýýð ø¿¿" ãýæ Ñîíðîâ ººðòºº óðàì íýìýýä ºã뺺 ýðòèéí öýíãýã ñàëõè öýýæ ä¿¿ðýí àìüñãàëæ øºðìºñºº òýíèéëãýõýýð ãîðõèíû ç¿ã ÿâàâ..Ñîíðîâ áîñîæ ãàäàãø ãàðàâ. Îð÷èí òîéðíû óóë öºì îé ìîä. ª÷èãäºðèéí íàéð æààõàí èõäýõ òèéø õàíäñàíû òýìäýã äîòîð íü áà÷óóðàíãè áàéñíàà äîîðõíîî îíãîéæ í¿ä ãýðýëòýýä ÿâ÷ëàà. Ñîíðîâ ÷îíî íîõîé áîëîâ÷ áàë÷èð àìüòíû ºâäºí çîâæ áóéí õàæóóãààð ç¿ãýýð ºíãºð÷ ÷àääàãã¿é çàíòàé òóë ãîðõèíû íàðèéí ãàçðààð õàðàéí ãàð÷ òýð ìóó ãºëãºí äýýð î÷èâ. õºíæèë äýâñãýð. Äàäàë óóëûí ç¿¿í õýæë¿¿ð äýýã¿¿ð íàð ãèëáýãíýí ìàíäàõàä òýðõ¿¿ ºã뺺í íàðíàà òîäðîõ îð÷èí òîéðíû áàéäëûã àæèãëàí õýñýã ñóóâ. Ãóðâàí íóóðò áàéðëàõ àíãóó÷íû îòãèéí ìàéõàí ñàâ.. Òýíãýëèã. Òýì¿¿æèí. Òýíãýëèãèéí óñ õ¿éòýí áºãººä òóíãàëàã. Ñîíðîâ Öýâýëìààãèéí ÷àíàñàí ºòãºí øàðãàë öàé óóæ. Ãýòýë íýë öóñ áîëñîí àìàà àíãàéæ ø¿ëñýý ñàâèðóóëàí ãàñàëæ àâðàë ýðýõ ìýò ººäººñ íü á¿ëòýãíýõ íü ºðºâäºëòýé. Òýíãýëèã ãîðõè.. îðîé íü áóóðàëòàæ õàðàãäàíà. ìàíàé ìîíãîëûí ãàçàð øîðîî ìîí ÷ èõ ò¿¿õèéã õàäãàëæ äýý. Òýãòýë ãîðõèíû öààäàõ áîëäîã äóíä íýã ºðºâãºð øàðõàí ãîëîã íóãàðàëäàí ãèéíàõûã àæâàë øàðõäàæ çîâñîí áóþó ºâäºæ õàâäñàí õººðõèé áîëîëòîé. Äàìäèí áààâàéíõ öîì áîñ÷èõñîí öàé óíä áýëýí. àñãà õàäòàé àòàë ýíý óóë ãàíöààð í¿öãýí. Òîãòóóõàí áºãººä äóëààõàí ºäºð áîëîõ øèíæòýé.. Òýì¿¿æèíãèéí óãààñàí óñ ãýýä ñ¿ñëýâýýñ ðàøààí áîëîì. Ñîíðîâ ò¿¿íèéã øèë õ¿ç¿¿íýýñ íü ø¿¿ðýí àâ÷ ãîðõèíû äýýð àâ÷ðàí àìûã íü óðò íàðèéí ÷óëóóãààð òýâõäýæ áàéãààä õîîëîéä õàõóóëüä÷èõñàí ÿñûã àâ÷ õàÿâ. Äàäàë óóë èõ ë ºâãºí óóëûí øèíæòýé àæ. Åð ýíý àéëûíõíû ààø çàí 11 .. õàâ÷ààõàé íóìòàé Òýì¿¿æèí õ¿¿ ÿòóó õàðâàæ ÿâñàí óóë áàéõäàà. Èíãýýä õàðèõààð ÿâàõàä ìºíººõ ãºëºã à÷òàíààñ ñàëàõã¿é ãýñýí øèã õîéíîîñ íü äàãàí áààöãàíàâ. Õàðàëìàð ÷èíü çàãàñíû ÿñàíä õàõ÷èõæýý. Óóë õîãøèðíî ãýäýã. ×èíãèñèéí óäàì óãñàà ãýýä áèä äýëõèéí øîðîî õºäºëãºæ ÿâíà. "×èíãèñèéí íóòàã. ßäóó ÷ ãýñýí óëñ øèã ë óëñ. Ãîðõèíû äýýð èðæ ãàð í¿¿ðýý óãààâ. õýäýí çóóí æèë óëèð÷ îäæýý. õîîë õ¿íñ áýëòãýí õºë õººðöºã áîëæ áàéâ. Òýãýõýä ýíý óóë çàòóóãààðàà áàéñàí áèç. Òýíãýëèã ãîðõèíû õºâºº õàðèí íÿëõðàí íîãîîðíî. æèãí¿¿ðò õàëààñàí ìàíãèðòàé áóóç èäýí ýíý àéëûã õºë áîëãîñîíäîî íýã òàëààð ñýòãýë çîâíèâ÷ íºãºº òàëààð õàðü õîëûí ýñ ãýõýä ººð ÿñíû õ¿ì¿¿ñò èéíõ¿¿ õ¿íäë¿¿ëýõ áàñ ÷ ìóóã¿é øèã..

Ãýòýë Ñîíðîâ . . . àéí ñýðãèéëæ ÿâíà ãýäýã áàñ õýö¿¿. Ãàäíààñ ßíäàã îðæ èðýâ.õîîë óíä ýä àãóóðñ öºì öààíàà ë íýã òààòàé áóþó èæèë äàñàë áîëîõîä õîëã¿é ìýò ñàíàãäàíà. Òóí íàéäâàðòàé õ¿í áàéëã¿é áîëîõã¿é ø¿¿ ãýæ ¿íýíýýñýý õýëýõýä Äàìäèí áààâàé. Áîëîõã¿é þì þó áàéõàâ ãýæ Öýâýã õýëýâ. Áèä õýä õîíîã äºíãºíº ãýýä ìàõèð ñîðóóëòàé ìîäîí ãààíñíààñàà õÿòàä ä¿íñíèé àíõèëóóí óòàà áààãèóëæ ñóóâ. . Çàñàã òºðèéí òîì àëáàíä õýäýí æèë ç¿òãýæ îëîí ãàçàð ÿâàõäàà õ¿í çîí íàéð òàâèí õ¿íäëýõèéã ¸ñ ìýò ñàíàõ áîëñîí õýäèé ÷ èíãýæ ýýíýãøèí õîðãîäîõ ñýòãýë òºðºõ ñîíèõîí ó÷ðàë ñàíæ. Àëèâàà õ¿íèé àëäàà ýíäýãäýë çîâëîí ãàñëàí ãàãöõ¿¿ øóíàëààñ óíãèòàé áîëîõûã ìýäýâ÷ òèéí ìýäëýý ãýýä àëõàì á¿ðèéãýý ÿìàãã õÿíàí. Ãÿëàëçòàë àð÷ñàí õðîìîí ãóòàëäàà õàòãàñàí ãàí äàâèðóóëûã õàíõèéòýë õàâñðàí ¸ñëîîä. Òèéìýýñ ìóíõàã áîë÷èìã¿é ÿâäàë ¿¿ñãýæ îðîîë áóñäàä ãàé òàðèõã¿é ë áîë çóóðäûí ÷ áàéã èéìõýí æàðãàëààñ þóíàà òàòãàëçàõ áèëýý. Ñîíðîâ àíõàíäàà òóëãàìäààä þó ãýõýý 12 . ª÷èãäðººñ õîéø àìàí äýýð íýã þìûã õýëýõ ãýýä ÷àäàõã¿é áàéñíàà ãýíýò çîðèãëîí.Öýâýëìàà áèäýíòýé ÿâáàë áîëîõã¿é þó? Õîðøîîíä ººð õóäàëäàã÷ îëäîõã¿é ë áàéõäàà ãýæ öîõðîíãî äóóãàðàõàä Öýâýëìàà öàðàéãàà óëàéëãàí.Òýð õ¿íäýý õýë ë äýý. Òýðýýð äîòîîäûã õàìãààëàõûí àõëàõ òºëººëºã÷èéí òýìäýã á¿õèé óðò øèíåëü.Õ¿íä õýëýõ þó áàéñàí þì. . . Ó÷ðàë íü Öýâýëìàà áàñãàí áàéæ áàéëàà. Õ¿í ãàãöõ¿¿ æàðãàëûí òºëºº òºðäºã ãýõ àðãàãóé ÷ ãýñýí æàðãàëä øóíàõ íü õ¿íèé ¸ñîí ãýâýë ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. íîãîîí ìàëãàéãàà ºìñºæ òàøààíäàà íàãààí áóó ç¿¿æýý. Ìàíü õ¿í øàðàà òàéëæ äîòîð òàâèðñàí òóë ñàéõàí ààøòàé íü àðãàã¿é. . Àìüäðàë ãýäýã þóõíûã ýñ ¿ç¿¿ëíýì áèëýý. Öýâýëìàà "òóøààëûã" íü áèåë¿¿ëýõã¿éã ìýäýíã¿¿ò ãýðòýý õàðüæ õóâöñàà ñîëèîä Ñîíðîâ äàðãàä õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëýõýýð øèéäñýí õýðýã. Äîòîîäûã õàìãààëàõûí òºëººëºã÷ ßíäàã ¿¿ðýã ¸ñîîðîî òàíûã õàìãààëàõààð èðëýý ãýõ íü òýð.Ñàéí. òà ñàéí áàéíà óó ãýõýä ßíäàã ãàð ñóíãàí.Áóðóó ë þì õèéõ ãýæ áàéíà äàà áèä.Ñàéí. .Öýâýã àõ ë ìýäíý.Ñîíðîâ äàðãà ñàéí áàéíà óó? ãýõýä Ñîíðîâ ãàéõàñõèéí õàðààä. Ãóéâàë ÷ íàäàä õ¿í áàéíà ë äàà ãýâ.

ßíäàã ñóóæ Öýâýëìàà ò¿¿íä öàé áàðüñíû äàðàà ñàÿ ò¿¿íèéã àæâààñ áàñ ÷ þì þì íü çîõüñîí. äàâõðààëàã õóðö õàð í¿äòýé. ×èíãèñèéí àëòàí óðàã õýìýýãäýõ áîðæèãèí îâãèéíõíû íóòàãëàäàã õºâ÷èéí æîíîí âàíãèéí õàðüÿàò ýíý íóòàãò Áîãä õààíò ìîíãîë óëñ áàéãóóëàãäñàí ìÿíãà åñºí çóóí àðâààä îíû ýõíýýñ Áàéãàë äàëàéí ºìíºä íóòãààñ óâàí öóâàí í¿¿æ èðñýí áóðèàä íàð áîëîîä õàðóóëûí õàëõöóóë õîëèëäîí ñóóíà.Áèäýíòýé õàìò ÿâìààð áîë áîëîõã¿é þì þó áàéõ âý ãýõýä ßíäàã èëòýä áàÿðëàí.ßàñàí ñàéí þì. Îíîí Áàëæèéí õîîðîíä Òýíãýëèã ãîðõèíû àäàãò ×èíãèñèéí óíàñàí ãàçàð Äýë¿¿í áîëäîã óãààñàí óñ Ãóðâàí íóóðûí ðàøààí îðøèíî. Òèéíõ¿¿ Îíîí Áàëæèéí õîîðîíäîõ îíöûí ñàéõàí íóòàã áèëýý. ºíäºð ãîîëèã íóðóóòàé íýãýí àæ. Òýíãýëèã. Ñîíðîâ "õàìãààëàõ äóðòàé þì áîë ÿâæ ë áàéã ë äýý" ãýñýí øèã þì áîäîîä. պ人 ãàçàð çàâ èõòýé áàéõ þì àà ãýæ "õèéõ þìã¿é óéäàæ áàéíà" ãýñýí ÿíçòàé õýëýâ. Ãîíçãîé öàãààí öàðàéòàé. Òýðòýý íàéìàí çóóãààä æèëèéí ºìíº ÷óõàì ë ýíý ë íóòãèéí óíàãàí õ¿ëýã óÿàí äýýðýý ¿¿ðñýí òýðòýý õºõðºõ õºâ÷èéí óóëñ òèéø õàðàà øèäýõäýý íýãýí öàãò õàà òýðòýý åðòºíöèéí çàõàä õ¿ð÷ õÿçãààðã¿é öýëèéí äàâëàõ äàëàé òýíãèñèéí øîðâîã óñûã ¿íýðòýæ õàìðàà 13 . Àìàð ìºðíèé çàãàñ Îíîíã ºãñºí èðýõäýý ò¿ð¿¿÷ íü þóíä þì èõ óñàà îðõèæ Áàëæèéí ãîë óðóó õîøóóðíà. Áàëæèéí ãîëîîð çàãàñ ºãñºæ áàéëàà.ìýäñýíã¿é.Áè àëáààð áèø ÷ºëîîãîºð ÿâàà õ¿í ø¿¿ äýý ãýõýä ßíäàã èíýýâõèéëýýä. Òýãñíýý Áàëæèä öóòãàã÷ Õèðõîí. Öýâýëìàà ò¿¿íä öàé áàðèõàä îîäîîñ íü æîãîòîéõîí õàðö øèäýýòýõèéã íü Ñîíðîâ àæèæ àìæààä "çàëóóõíààðàà àõëàõ òºëººëºã÷ áîëñîí õ¿í þì" ãýæ áîäîâ. . Ç¿ãýýð ñîíèí ñàéõàí þì õººðºëäºæ áîëîõ õ¿í èðëýý ãýæ áàÿðëààä ÷ ãýõ þì óó. Ãýâ÷ ÿàãààä ÷ þì íýã èõ òàë ºã캺ð õ¿í áèø øèã. . Ãàëòòàé çýðýã áàãà ãîë ãîðõèóäûã ºãñºí òýì¿¿ëíý. Áè õàðüæ þìàà áýëäýýä èðüå ãýýä ãàð÷ îäîâ. . öýâýð öýìöãýð áºãîºä çýë¿¿ä õÿçãààð íóòãèéí áàãàõàí ñóóðèíä áèø Óëààíáààòàðûíõàà óðò àòàã áàéøèíä áàéãàà äîòîîäûã õàìãààëàõûí äýãæ÷¿¿ëèéí íýã ãýëòýé. Áè ÿìàð òàíä ñààä áîëîõ áèø äýý.Áè ç¿ãýýð òàíòàé òàíèëöàõ ãýñýí þì. .

Ýíý áîë æèíõýíý õàâðûí áàÿñãàëàíò äóó õºãæèì àæ. 14 . ªíãºðñºí áîëîîä èðýýä¿éí õýäýí ò¿ìýí õàâðûí íýãýíä çàìáóóëèíãèéí ýíýõýí íýãýí ººäºñ äýýð õ¿í áîëîîä ãàçàð óñíàà ÿâàã÷ ýëäýâ àìüòàä. òýíãýðò íèñýã÷ æèã¿¿ðòýí á¿õíèé íýãýýõýí öàãèéí àìüäðàë óðñàí ºíãºðºõ æàì ¸ñîîðîî ë áîëæ áàéíà. Åð ¿ðãýëæ ë æèã¿¿ðòíèé äóóòàé øóóòàéãààðàà èæèë äàñàë áºãººä ºâºë溺 áóóöàíä íü õ¿ðòýë ò¿øèãòýéõýí ñàíàãäàíà. ¿õýð ìàë õàøàà ñàðàâ÷íûõàà íºìºðò íàðëàí õýâòýöãýýæ. Îíîí Áàëæ õî¸ð ãîëûíõîî íýâñãýð èõ øóãóéí íºìºð öîîðõîéä àéâàí òàéâàí õàâàðæèæ ñóóíà. õàâàð òóðëèàõ ñóóõ ñóóäà÷ ãýëòýé. Íýãýýõýí öàãèéí àìüäðàë. ¿ç¿¿ð íü ñýðèéëäñýí óðò óðò øóðãààã äýýð õàãä ºâñ õàÿæ äóëààëñàí äýýâýðòýé áºãººä õàíûã íü ¿õðèéí áààñààð øàâñàí ñàðàâ÷íû àðä ãóðâàí õºãøèí óëèàñ áàéíà. Ýíý ãóðâàí õºãøèí óëèàñ ºâºë øààçãàé... Óíàãàí õ¿ëãèéí ýçýä ýä¿ãýý íàéìàí çóóí æèëèéí õîéíî ãîë óñààð íü çàãàñ ºãñºõèéã õ¿ëýýçíýí ñóóã÷ íîìõîí äîðîé àìüòàñ. Áàçàð ºíººõ òîì òóëàà çàãàëìàéãààð íü áóðãàñààð îîñîðëîí ÷èðñýýð øóãóé äóíäààñ ãàð÷ èðýõýä ãóðâàí óëèàñàíä íü Ẻí õàð òóðëèàõ ñóó÷èõñàí øààãèæ áàéâ.òà÷èãíóóëàí çîãñîõûãîî ÿàõèí çºãíºõñºí áèëýý. óÿàí äýýðýý õ¿íä õîëò ìîðèíä õàâòãàé á¿¿ðãýò ýìýýë òîõîæ á¿¿ðãýíäýý øèëá¿¿ð ºëãºñíººñ îºð çýâñýãã¿é. Ãàçàðò ÷ óñàíä ÷ àìüäðàë òàñðàõ áèø. Îâðóó òîâðóó ¿ñýðñýí áàõèì á¿ä¿¿í ãîëòîé. Õî¸ð æèã¿¿ðèéíõ íü õîâäîíä îëîí æèëèéí õóð àðãàë îâîîðñîí. Ýäíèéõ Ãóðâàí íóóðûí ÷èã õîéíîõ Áàëæèéí òîõîéä ºâºë溺 çàñàí òºâõíºñººð îí óäàæ áóé áºãººä Áàçàðûí óõààí îðîõîä ë áàéñàí ÿíçààðàà. Áàçàð õºâ¿¿í Áàëæààñ àëä õýðòýé òóë ñýðýýäýæ áàðèàä ãýðòýý èðýõýä ýýæ íü àìàðæèæ áàéëàà. àéë àéëûí óÿàí äýýðõ ìîðüä òîëãîé óíæóóëàí ç¿¿ðìýãëýæ áàéòàë ÿìàð íýãýí åð áóñûí àìüòíû ä¿íãýíýí õ¿ðæèãíýõ ÷èìýý ãàðàõàä óíòààõàé í¿äýý íýýöãýýí óíæóó ÷èõýý áîñãîí ÷àãíààðõàâ÷ ÷óõàì þó ãýý÷èéí äóó áîëîõûã ÿàõèí òààõ âý. Õàðèí Áàëæèéí ãîëîîð ä¿ëèé çàãàñíóóä ñ¿ðýã ñ¿ðãýýðýý ºãñºæ áàéëàà. Õàâðûí ýõíèé òîãòóóõàí ñààðàë ºäð¿¿äýä ñàÿ íýã ÷ºìºã äóëààöàí.

Ãýòýë ýìýý ýýæ íü ã¿éí ãàð÷ èðýýä "Õ¿â¿¿í ìèíü! Áàçàð ìèíü áóøóó ìîðä ñóì óðóó ã¿éëãýæ î÷îîä Äàìäèí àâãüíãõíûã ò¿ðãýí èð! ãýæ õýë. Ãîë íü òàñàð÷ áàéãàà àìüòàí ë èíãýäýã áàéõ. Ýýæ ìèíü õ¿¿õäýý ãàðãààä ìóóõàí áàéíà ãýæ 15 .. "Ààâ æèíãýýñ èðýýã¿é áàéäàã.. Ãýâ÷ ÿã èéíõó¿ òóë çàãàñ áàðèãäàæ. òóðëèàõ èðñýí ºäºð àìàðæèõ áàéñíûã ÿàõèí ìýäíý. ãóðâàí óëèàñàíä òóðëèàõ øààã-øààã." ãýýä öàðãèà ÷àíãà äóóãààð ÷àñ ÷àñõèéí îðèëîõûã ãýðèéí ãàäíààñ äóóëàíãóóòàà ó÷ðûã ìýäýí çîã òóñàí òýãñíýý áàñ ãàéõàø òàñðàí àíãàéòàë ÷àãíàëàà. Íÿðàé õ¿¿õäèéí îðèëîí ÷àðëàõ äóóã áèøã¿é ë ñîíññîí ãýâ÷ ýõèéí õýâëèéãýýñ ñàÿ óíàæ áàéãàà àìüòíû èéíõ¿¿ õ¿í áîëæ ãàðñíàà çàðëàõûã óðüä ºìíº äóóëñàí áèø. Óÿàí äýýð õî¸ð ìîðü áàéãààã ñàÿ àæèâ. Ýýæ íü àìàðæèõàä õàðèóã¿é òóëñíûã òýð ìýäíý. óàã îðèëîõ çàâñàð ýìýã ýýæ íü õýí íýãýíòýé ä¿íãýð ä¿íãýð ÿðèëöàíà.. Ãýòýë äààí÷ öàðãèà íàðèéí äóóòàéã áîäîõîä õ¿¿ áèø îõèí áèç. Õ¿¿ ë áàéãààñàé.. Óàã-óàã-óàã.. Äààãäàøã¿é òîì òóë çàãàñ áàðüñíû áàÿð áàõäàëûã íü óõààí îðñîí öàãààñ í¿äýíä òóññààð áàéãààä ýýæ ààâààñ íü ÿëãààã¿é ìýò áîëñîí ãóðâàí óëèàñ õàâðûí òóðëèàõíûõàà óóõàéí äóóãààð óãòàí àâñàíä á¿ð ÷ õººðºí áàÿñàæ èíýýä àëäñààð ãýðèéíõýý õàÿàíä èðòýë ãýðò íü íýã ë åð áóñûí äóóí äóóðñàæ áàéõ íü òýð. Íÿëõñûí óàã. Ãýðò íÿëõàñ óàã-óàã. Ýýæ ÷èíü.ò¿ìýí ñàëàà ãèø¿¿ ìº÷𺺠õàâðûí õºõºìäºã öèéëãýð òýíãýðèéí äýâñãýð äýýð ñ¿ëæèëä¿¿ëñýí ãóðâàí èõ óëèàñ òèéíõ¿¿ áàðàã ë ìº÷èð á¿õýí äýýðýý òóðëèàõ ñóóëãàñàí íü íýã ë èõ ºíºð ºòãºí áîë÷èõñîí ìýò õàðàãäàíà.. õ¿¿ ë áàéãààñàé ãýæ ìàíü ýð äîòðîî äóóí àëäàâ. Ýýæ íü ãýíýò óðòààð ¸îëîí ãèíøèõ øèã. Òýãýýä ãýðòýý îðîõ áîëèõîî ìýäýõã¿é õýñýã ò¿äãýëçýýä òóë çàãàñàà ò¿ëýýí äýýð àâàà÷èæ òàâèàä ãýðòýý îéðòîí ÷àãíààðõàâ. Ìàíü ýð îíîîõ íÿðàé õ¿¿õäèéí "óàã. ßàñàí óóðòàé ñîðòîîòîé àìüòàí òºðñºí þì. Õºãøèí ýýæ íü ºíºº ìàðãààøã¿é áîëñîí ãýæ õýëñýýð áèëýý. óàã-óàã. Ààâûí èðýõèéã õ¿ëýýæ áîëîîã¿é þì áàéõ äàà" ãýæ Áàçàð çýðâýñõýí áîäîâ..åð áîëèõ ÿíç àëãà.

. Óëààíáààòàðûí ãóäàìæ ÷ºëººãººð øèë òîëü íü ãÿëàëçñàí º÷ òº÷íººí øèëýí ïîðò äàâõèëäàæ áàéäàã ãýæ äóóëñíààñ öààøã¿é õ¿¿ä ýíý áîë ¿íýõýýð ãàéõàìøèã. Èðýãñýä çàíøèë ¸ñîîð òóëýýí äýýðýýñ ãàíö õî¸ð ìîä õîðìîéëîîä ãýðò îðöãîîâ. 纺ëõíîºð áºìáºëçºí äàâõèõ íü ¿ëãýð ç¿¿ä ìýò. Áàçàð õ¿íèé ººðèéíõèéã ìýäýëã¿é óÿàí äýýðõ ìîðüäûí íýãýíä ìîðäîîä ñóìûí ç¿ã äàâõèëàà. Èæèé ìèíü ÿàäàã áîë ãýýä ýìýýí ñàíäàð÷ ÿâñàí íü äîîðõíîî ìàðòàãäàâ. Õàøèí õ¿ðýí ìàøèíààñ ¿ðãýæ àâààä òà÷èãíàõ íü òýð. Ìàøèíä ñóóã÷äûí íýã íü áîñîîä äàëëàæ áàéíà.. Ýìýã èæèé òàíàéä î÷èæ õýë ãýñýí ãýõýä ìàøèíä ñóóã÷èä õîîðîíäîî íýãíèéã ÿðèëöààä Öýâýã àõ íü. Õàøèí õ¿ðíýý ãóÿäàæ äàâèðñààð ìàøèíä îéðòîâ. Öýâýëìàà õýýòýéõýí õî¸ð õàðàãäàíà.. Õàðâàë Áóä íàéç íü àæ. Ñààõàëòûíõ íü õîíèíû õ¿ðýí ÿàõèí ãàçàð õîðîîõ áèëýý.Èæèé ìèíü. Åð áóñûí òîñíû ¿íýð õàíõëóóëààä. "Èæèé ìèíü. Öýâýã àõ. ãàð íü ñàëãàëààä íýã ë áèø... Øèëýí ïîðò ãýã÷ ¿íýõýýð ë ýíý åðòºíöèéí ãàéõàìøèã àæ.Áàçàð ÷è õàé÷èæ ÿâàà þì? ãýæ õýýòýéõýí àñóóâ.õýë" ãýæ ñàíäðàí ºã¿¿ëýâ. Ãýðò íü äàâõèæ èðëýý. Òèéí Òýíãýëèã ãîðõèíä îéðòîæ ÿâòà÷ îìíººñ íýã çàäãàé õºíãºí òýðýã òîîñ òàòóóëàí àéñóí. Õºíãºí òýðýã çîãñëîî.. Áàçàð ýýæèéãýý õàðààä àðàéõàí îðèëñîíã¿é.Íààäàõ ìîðèî òóøèæ îðõèîä ìàøèíä ñóó! Áóøóóë! ãýëýý.. èæèé ìèíü.õ¿¿õäýý ãàðãààä ìóó áàéíà. ìîðèî òàøóóðäàí äàâèðàâ÷ ¿ãäãýñ ¿ãäãýñ öîãèõîîñ öààøã¿é. ¯ðãýñýí ìîðèî õîéä óóëûí ýíãýð õ¿ð÷ áàéæ àðàéõèéí òàòàâ." ãýæ äîòðîî äàâòàí ÿìàð íýã àþóë îñëûã ýñ çºãíºâ÷ í¿äèéã íü ºîðèéí ýðõã¿é íóëèìñ á¿ðõýõýä õàøãóéãààðàà øóäàð÷. Ýìýýãèéí îðíû ºìíº ºëãºñºí ä¿¿æèí ºëãèé äýýð ¿ð÷ãýð óëààí í¿¿ðòýé íÿëõàñ 16 . Áàñ íýã òàíèõã¿é õ¿í. . Öàñ øèã öàãààí öàðàéòàé ýýæ íü àìüñãàëæ áóé ýñýõ íü ìýäýãäýõã¿é í¿äýý àíèí õýâòýíý. Áàçàð õàøèí õ¿ðíýý öóëáóóðààð òóøèæ îðõèîä ã¿éí èðæ ìàøèíä ñóóâ. . Ãýâ÷ Áàçàð øèëýí ïîðòîîñ õàðàà ñàëãàæ ÷àäñàíã¿é. Ýìýýãèéí íü ¿ñ íü ñýãñèéæ. Þó ãýã÷èéí ãàéõàëòàé ÿâäàë âý! Äàìäèí àâãûíõàí íü àðàé øèëýí ïîðòòîé áîë÷èõñîí áàéìã¿é.

. Èíýýìñýãëýõýýñ ÷ ÿàõ âý. Ýõýñ ãàðäàæ ¿çýýã¿é.. ¯íýõýýð àç òààðëàà. Øèëýí ïîðòíû ýçýí äàðãà áîëîëòîé ãî¸ õ¿í ýýæèéíõ íü ñóäñûã áàðüæ ¿çýýä.Ýý äýý èíãýæ áàéãààä ýõèéã íü àòäàõ íü áàéíà ø¿¿ äýý. Ýìýý íü áàñ óéëæ áàéëàà. .Ýý áóðõàí ãîí÷èã ñóì! ßìàð èõ ýíý èõ áóÿíòàí äàéðàëäàâ ãýýø âý! Öýâýëìàà ìèíü õààíààñ èéì õ¿íòýé. Áàçàð õ¿¿ íýã ìýäýõíýý íóëèìñàà ñóë àñãàðóóëæ ñóóâ.õàðààöàéí àíãààõàé øèã ºìãºð øàð àìàà óìàëçóóëàí í¿äýý íýýæ ÿäàí òèé÷èãíýõ íü ºðºâäºëòýé. Áèä Ãóðâàí íóóð îðæ ÿâëàà ë. Òàíàéõààð áóóãààä ìîðäú¸ ãýæ õººðºëäºæ ÿâòàë Áàçàð ìààíü ã¿éëãýæ õàðàãäëàà. Îäîîõîí. .Öóñ àëäààä ºíãºðºõ ãýæ áàéíà áèø ¿¿ ýíý ÷èíü! Àëèâ ãàðàà óòààõ õàëóóí óñ ñàâàí àâààä ºã! ãýýä ñàâõèí õ¿ðìýý òàéëæ øèäýýä ãàð äýýðýý áóöëàì õàòóóí óñ õèéëãýæ óãààõ çóóð. îäîîõîí ãýæ áàéâ. Áóðõàí õàðàâ áèø ¿¿? ãýæ õîëáîî ìóóòàé îëîí þì õýë÷èõýýä äóóã¿é áîëîâ. Áè ÷èíü îðîñ äîêòîðûí õàæóóä õýäýí æèë áîëñîí õ¿í. . Àâãàé ìèíü íýýðýý àçòàé áàéíà ë. Ãýõäýý ìýäíý. Òýãñíýý Ẻí íºæ àòãàñàí ãàðàà àâ÷ õàòàâ÷íàà àñãàñàí áóóö äýýð ñýãñðýýä.Ýíý ìàíàé õààíàõûí õýí ãýýø áóÿíòàí áý? ãýõýä Öýâýëìàà íýýðýý ë àç áîëæ áóÿíòíûã äàãóóëàí èðñýí ìýò äîòðîî áàÿðëàí.Îäîîõîí.Ñîíðîâ äàðãà ìàíàéä àéë÷èëæ èðëýý. Æààõàí øºë óóëãà ãýëýý. Õýö¿¿ åý äýý òà ìèíü! Îäîî ç¿ãýýð. Öýâýã àõûí òàíèë þì. . Àâãà àõ íü òóëñàí áèåòýé ýõíýð. Ýýæèéí òýíäýýñ ÿàãààä ÷ þì õ¿éò äààõ øèã. ýíý õýäèéãýý îðõèîä æèíä ÿâñààð óäàæ áóé.. ×èíãýýä ýýæèéí íü õºíæëèéã ñºõººä õîëä íü ñóóæ ÿìàð íýãèéã óäòàë îðîëäëîî.Õîéòîõ íü ñàëäàãã¿é ÿàäàã áèëýý ãýæ ýìýý íü óéëàãíàâ. Àðàé ÷¿¿ ãýæ æèíãýýñ ýðãýæ èðýõýä íü ýõíýð íü òºðºõººñ áîëîîä ºíãºð÷èõñºí áàéâàë ò¿¿í øèã ãàñëàí 17 . îäîîõîí! Àç áîëæ òààðëàà. ßäóó àéëûí çàÿà çàâàãò ãýäýã ýíý. Öýâýã àõ íü øààçàíòàé õàòóóí öàé îî÷èõ çóóð þóíä ÷ þì èíýýìñýãëýíý. .

Îíîí Áàæèéí õîîðîíäîõ ýíýõ¿¿ äàãøèí îðîí ººð õýíèé íóòàã áàéõñàí áèëýý. Ìîíãîë åðººñ ñàéõàí äàðãà íàðòàé áîëæ áàéãàà þì. Íýýðýý ë áóÿíòàé õ¿í þì. Ýõýñ ãàðäààä àâ÷èõ ýð õ¿í òèéì ÷ àìàð òààðàõã¿é. Çà áèä õºäëºå. Áàëæèéí øóãóéä ò¿. ºìíº ãàçðûí õàð òóðëèàõ èðäãýýðýý èðæ ë áàéíàì. íàðñíû çàõàä áóóíà.Ñàéí äàà ñàéí.ìýí õàð òóðëèàõ øààãèæ. ãºëºã íîõîä àðàà ø¿ä óðãàæ. . Òýì¿¿æèíãèéí õ¿éñèéã áóëñàí ýíý ãàçàð äîëîîí çóóí äàëàí õýäýí æèëä ìîíãîëûí õ¿éñ òàñðààã¿é. Àéë÷èí áèä óðä õºâ÷èä øèë¿¿ñ ãºðººëæ ëàâ òàâ çóðãàà õîíîíî ãýæ Öýâýã õýëýâ. Èéì õ¿ì¿¿ñòýé îéð äºò òàíèëöàæ ÷àäàë çýðãýýðýý òóñ áîëæ ÿâàõàä ÷ èë¿¿äýõã¿é. ýì þì óó? ãýõýä . Àéëààñ õ¿¿õýä îðãîæ àâúÿ ãýäýã ãýæ áàéãàà áèç äýý Ýíý ÷èíü òýãýýä ýð þì óó. õàâðûí òýíãýð îéðäîî ë ëàâ äóëààí öýëìýã öàðàéëàõ ÿíçòàé. ªºð õýíèé ÷ áèø ãàíöõàí Òýì¿¿æèí ×èíãèñ õààíû íóòàã. ìîíãîëûí ç¿ðõ áîëñîí ýíý íóòàãò çóó çóóí õàâàð ýýëæòýí Îíîí Áàòæèéí îõüþó öýíõýð óðñãàëààð çàãàñ æàðààõàé íü Óðàëäàí ºãñºæ. . Äóíä íóóðûí õºâºº. Ìîíãîë õ¿í á¿õýöä àðèóí äàãøèí ýíý 18 . ºìíº òàëààð õîëã¿é óðñàã÷ Îíîí ìºðíèé õºâººã äàãàñàí õºâ÷èéí õºõ óóëñ õ¿äýíòýí íàìæààð÷ áàéâ.Ýã÷ ìèíü îäîî àéõ àþóëã¿é áîëëîî. Þì á¿õýí åðººë òàâèëàíãààðàà. Èíãýýä òýä õî¸ð ÿñ àìàð ìýíä õàãàöñàí ýõ ¿ð õî¸ðûã îðõèîä Ãóðâàí íóóðûí ç¿ò ìîðäëîî. III Ìîíãîë ãàçàð ×èíãèñ õààí ìýíäýëñíýýñ õîéø äîëîîí çóóí äàëàí õýäýí æèë áîëæ áàéâ. Ãýðèéí ýçýí ÷ óäàõã¿é èðæ Ẻí áàÿð áîëíî. ÿäóó ç¿ä¿¿ ãýâ÷ óäàì çàëãàã÷ àëòàí õýâëèé íü õîîñðîîã¿é ìîíãîë ýõýýñ õ¿¿õýä òºðæ. Áàçàð õ¿â¿¿í íºãººäðººñ ñ¿¿ òàðàã õ¿ðãýæ ºãººðýé.õàà áàéõ âý! Ñîíðîâ ¿íýõýýð ýëäýâòýé ñàéõàí õ¿í. Äîëîîí çóóí äàëàí õýääýõ õàâàð Äýë¿¿í áîëäîã Ãóðâàí íóóðûã ò¿øèí èðëýý.Øîäîéòîé àìüòàí þì áèëýý áóðõàí ìèíü! ãýæ ýìýýãèéí õýëýõýä Áàçàð ìààñàéòàë èíýýëýý. Áàçàð õ¿â¿¿í ÷ ä¿¿òýé áîëîâ.

ÿäðàë æàðãàë õî¸ðòîî á¿ðíýý õàéë÷èõñàí àæ. Íóóðûã òîéðîí íýâñèéõ íàðñàí îé. Ìýääýã ¸ñîí áèé ë ãýíý. ¯ëãýðèéï àäèë áàéëàà. Òýíãýðèéí õºâã¿¿í ×èíãèñ ÷ ÿëãààã¿é. öàãèéí øóóðãà ãàøðñàí ýãøíýý ýðãýí õºðâºíº. ò¿¿íèé äóíäàõ áÿöõàí àðàë äýýð õººð¿¿ëæ ñàìàðñàí ñ¿¿íèé õººñ øèã ºòãºí öàãààí ìàíàí áóóæýý. Ãàãöõ¿¿ îðîí ÷àéí ÿëãàà ë áèé. Íýã õýñýã ò¿ãø¿óð òà÷ààë õîåðîîð áóëèãëàí öîâõ÷èæ 19 . äîëîîõîí ºäºðò ÷ áàéã öàã ÿìðààð ýðãýõèéã õýí ìýäýæ áàðíà. Ýõ ¿ð õî¸ð ÿñ õàãàöàõ ýãøèí. Öýâýëìàà õ¿í áîëñîîð èéì áàéäàëä áàéæ ¿çñýíã¿é. çýãñíýýñ òèéíõ¿¿ áàë áóðìûí àìüñãàë õººð÷ áàéõ ìýò.ãàçàð ÿìàðõàí öàã èðñíèéã õýí õýëæ ìýäíý. Ñîíðîâûí öýýæèí äýýð äýðëýí õýâòýæ õýëýý ãàðãàæ ìîíººõ ñ¿¿í öàãààí ìàíàíã äîëîîõîä íýã ÿíçûí ÷èõýðëýã àìò àìòàãäàõ íü æèãòýé. ×èíãèñèéí Ãóðâàí íóóðûí äóíä íóóð. ãóðâàí óëèàñûã ýçýãíýñýí õàð òóðëèàõûí äóóíààð ìýíäëýã÷ íÿëõàñ ÷ ÿëãààã¿é. Æèãòýé äóëààõàí øºíº. óëñ ã¿ðýíä òîð ýðãýõ ýãøèí óãòàà ÷àíàð íýãýí áóé çà. Òèéíõ¿¿ àìüäðà÷ õºëã¿é áî㺺ä õÿçãààðã¿éí äóíä àìüòíû ¿ðñ òºðæ ñàíñàðûí øóóðãàíû ýðã¿¿ëãýíä àâòàí ÿâíàì. çàãàñíû ÿñàíä õàõàã÷ ãºëîãõºí ÷ ÿëãààã¿é. Èõ áàãûí. Äîëîîí çóóí æèëä ÷ áàéã. õàäàã ÿíäàð óÿñàí íü ìàíàí äóíä ñ¿¿ìèéíý. õ¿÷òýé õ¿÷ã¿éí ÿëãàà ë áèé. Ìàíàíä áàë áóðìûí ¿íýð àìò øèíãýýñòýé áàéëàà. Åð íýã ë åð áóñûí øîíº áàéâ. õóâèëãààí ìýðãýäèéí ýðäýì óõààí õèéãýýä øèíæëýõ¿é àâüÿàñ ÷àäàë öàã òºðèéí áàéäëûã õîëîîñ òààäàã ë ãýíý. Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð òýðõ¿¿ äóëààõíàà õîºñðºã÷ ìàíàí õó÷ëàãàòàé õýâòýæ áàéëàà. Àðëûí îâîîíä ºðãºë ºðãºõîä çîðèóëæ ñ¿ñýãòíèé õèéñýí ãóÿà îíãîöîîð øîíº äºë ýíä èðæ ÿíàãëàõ õýëöýõèéã õîñëóóëàí. Íóóðò ñàÿ èðñýí òàðãàí ãàòóó íîéðìîã äóóíààð íóóãíóóã ãýæ õààÿàõàí äóóãàðíà. Ìýäýí òààã÷èä áàéõàä ìýä¿¿ëýí ¿ë òààëàã÷ öàãèéí îðîî áóñãààã ÿàíàì áèëýý. Òèéíõ¿¿ äîëîîí çóóí äàëàí õýäýí æèë ºíãºð뺺. Îð÷ëîíãèéí øóóðãà. Îëîí æèëèéí õóð õàãä ºâñ íü ºäºí äýâñãýð ìýò óðèí 纺ëºí îðãèõ àðëûí äóíä áàãàõàí ÷óëóóí îâîî áîñãîæ õàòãàñàí ìîäíîîñ õèéìîðü.

Òýì¿¿æèí Áºðòºº õî¸ð òýð öàãò äºíãºæ õîðü ø¿¿ðñýí íàñòàé áàéæ. Áîä äîî.Òýì¿¿æèí Áºðòºº õî¸ð òýðòýý äîëîîí çóóí õýäýí æèëèéí ºìíº ÿã ë ÷è áèä õî¸ð øèã ýíýõýí àðàë äýýð ÿíàãèéí ìàíàíä óìáàæ áàéæýý. Òýä ÿìàðõàí áàéñàí áîëîî? Òýð öàãò ×èíãèñ õàìàã ìîíãîëûí õààí áîëæ äààí èõ óäàëã¿é äýëõèé åðòºíöèéã äîíñîëãîñîí èõ àÿí äàéíä ìîðäîíî ãýæ ç¿¿äëýý ÷ ¿ã¿é áàéñàí áèç. Íîäíèí ÷àìàíã õàðñíààñ õîéø ýëäâèéã ìºðººäºõ áîëñîí ãýýä ìºðººäºë èíãýæ áèåëíý ãýäýã áàéäàã ë þì áàéíà. Öýâýëìàà áóðìûí àìòàò ñ¿¿í öàãààí ìàíàíä óìáà÷èõñàí ¿ëãýð ñîíñîæ õýâòýíý. źë¿í ýýæ àìàðæèõûí ºìíº ÿã ýíý àðàë äýýð öàãààí ìîðüòîé áààòàð ýð çîãñîæ ºìñãºë çýìñãýýñýý ýðäýíèéí ãýðýë öàöðóóëæ 20 . ×èíãèñèéí Ãóðâàí íóóðò ÷àìòàé èíãýæ èðýýä èéì õà÷èí ìàíàíòàé øºíº õ¿¿ðíýæ æàðãàæ ñóóõ þì ãýæ ñàíàà÷ ¿ã¿é äýý. ìýäýõèéã ÷ õ¿ñýõã¿é ãàãöõ¿¿ ýíýõ¿¿ îð÷ëîíò åðòºíöèéí ¸ñûã àëìàéðàí ãàéõàæ õ¿íèé õàéðûí àìò. øóíàõ. Õ¿íèé æàðãàë ãýã÷ áàãàäàà ÷ áàãàäàõã¿é èõäýý ÷ èõäýõã¿é àæ. Õîðü ø¿ðãýõ íàñàíäàà òýð ÿìàð ñàéõàí õ¿¿ áàéñàí áîë îî! Åð áóñûí õ¿í áàéñàí þì ÷èíü äýý. Òºðºõ人 áàðóóí ãàðòàà øàãàéí ÷èíýý íºæ àòãàæ òºðñºí ãýõ. Ñîíðîâ íàìóóõíààð ¿ëãýð ÿðüæ áàéëàà. Òýð õîñã¿é õ¿í áàãà áàò÷ðààñàà òèéì õîëûí þìûã çºãíºäºã ÷ áàéñàí áèç. Íîäíèí áîëòîë ø¿¿. Ãàéõàõ. Çà òýãýýä Öýâýëìàà ìèíü. Ñîíðîâ áèø ×èíãèñ þì ÷èíü. ¿¿ë ìàíàíû àìò õ¿ðòýë ÿìàð ñîíèí õà÷èí áàéäãèéã ãýíýò óõààðàí ìýäðýýä óÿð÷ ýíõðýõ þóòàé æàðãàëàí. Äîëîîí çóóí äàëàí íýãýí æèë ºíãºðñºí áàéíà. õàíàõ õ¿íèé ë ¸ñîí àæ. Íóóðûí ãàëóó ÷ òýð ë ¿ëãýðèéã ñîíñîí ñàéøààõ ìýò õààÿàõàí íóóã-íóóã õèéíý. . ßíàãèéí ìàíàí ãýæ èéì ë áàéäàã áàéõ. Ãýâ÷ ýíý íóóð ýíý èõ íàðñàí îé áàéäãààðàà ë áàéñàí. ¯ã¿é õýí ìýäëýý äýý. Ñîíðîâ õàéð õºäºëñºí öàãã öýýæíèé 纺ëõºí äóóãààð ÿðèíà. Áè óðüä èéì þì ¿çýýã¿é Öýâýëìàà ìèíü. Äîëîîí çóóí äàëàí íýãýí æèëèéí òýðòýý.áàéñàí ç¿ðõ íü ààæèì ààæìààð òàéâøèð÷ õàìàã áèå óíòðàí òàâèðàõàä ÷óõàì þó áîëñíûã áóþó þó áîëæ áîëîõûã ìýäýõã¿é.

Õàðèéí äàðëàää çîâñîí ìîíãîëîî áèä ÷ºëººëººä òºð óëñàà ñýðãýýõýýð ç¿òãýæ ÿâàà óëñ. ͺõ𺺠ë òýãæ ç¿¿äýëñýí áàèõ. Ãýõäýý òýä çîâëîí ¿çñýí. Ýý òýíãýð ìèíü! Áèäíèéã õàðíà óó! Áèä õî¸ð ãàíöõàí òàíû ë õàðàà èâãýýë äîð æàðãàæ áàéíà àà! Äîëîîí çóóí äàëàí íýãýí æèëèéí ºìíº Òýì¿¿æèí Áºðòºî õî¸ð ÿã ë ÷è áèä õî¸ð øèã ýíý àðàë äýýð æàðãàæ áàéæýý. ×èíãèñèéí äýðãýä áè þóñàí áèëýý. ×è áèä õî¸ðûí äýýðýýñ ýíý ºòãºí öàãààí ìàíàíã íýâòëýí òýíãýðýýñ ãýðýë òóÿà òóñâàë ìºí ñàéõíàà. Ãýýä æàðãàëûí îðíû îéð çîâëîíãèéí îðîí áàéæ ë áàéäàã. Íýãýíò òºð óëñûíõàà òºëºº ç¿òãýõ õóâü íîîãäñîí áîë àìü íàñ. Òýì¿¿æèí àðâàí õýäýí íàñòàéäàà òàé÷óóäàä áàðèãäàæ ¿ã¿é õèéãäýõèéí äàâààí äýýð ºð íèìãýíòýé õ¿íèé à÷ààð îðãîæ ãàðààä ýíý óðäàõ Îíîíãèéí áîðãèîíä õ¿÷¿¿íäýý äºíãºòýé ñóóæ øºíèéã ºíãºðººæ áàíñàí ãýýä ë áîä. Áè ç¿òãýñýí îëíû ë íýã. Ãýõäýý áèä ÷èíü ýíý ë öàãòàà ýçýí áîëîõ ¸ñòîé. Îäîî ¿íýõýýð ìîíãîëûí òýíãýðýýñ ãýðýë ãýãýý òóñàæ 21 . óõààí ÷àäëàà çîðèóëàõààñ ººð çàìã¿é. Áè ÷ îäîî òýãæ ë ìºðººääºã.áàéíà. ×èíãèñòýé ç¿éðëýâýë áèä î÷¿¿õýí àìüòàñ. Öýâýëìàà ìèíü! ×è íàìàéã òîì ë õ¿í ãýæ áîääîã áàéõ. Åñ¿ãýé áààòàð ààâ íü Áºðòºº ¿æèíãèéí ãýðò ñ¿é òàâèàä áóöàõ çàìäàà òàòàðûí íàéðàíä áóóæ õîð èäýýä ºíãºð÷èõñýí. Ãýõäýý áíä õýíèé óäàì óãñàà. Òýð áààòðûí äýýðýýñ òýíãýð èëäýí öàãààí ãýðýë òóñãàæ áàéíà. Îäîî ìàíàé ìîíãîë ñýðãýíý. Á¿õ ìîíãîëîî æàðãàëûí îðîí áîëãî¸ ãýæ òýð õî¸ð ìºðººääºã áàéñàí áèç. Ýíý àðàë äýýð ÿìàð ÷ ¿çýãäýë áîëæ áîëìîîð ñàíàãäàíà. Ýíý ÷èíü ¿íýõýýð ë æàðãàëûí îðîí. Õàëõ áóðèàä áèä öºìººðºº ýíý ë ãàçàð øîðîîíûõîî òºëºº àìü íàñààðàà äýí÷èí òàâüñààð ºäèé õ¿ðëýý. Ýíýõýí àðàë äýýð Òýì¿¿æèí Áºðòºº õî¸ð æàðãàõ øºèº èðäýã ë áàéñàí áèç. õýíèé ãîëîìòûã çàëãàæ ÿâààãàà ìàðòàõ ó÷èðã¿é. Òýð áààòàð źë¿í ýýæ ÷àìààñ áààòàð õ¿¿ òºðºõ íü ãýæ õýëñíýýð ç¿¿äýëñýí ãýõ. źë¿í ýýæ õýäýí ºí÷èí õ¿¿õýäòýéãýý ¿ëäýýä ýíý Îíîí Áàëæèéí çàãàñ æàðààõàéãààð õîîëëîæ ºñãîñîí ãýõ. ßìàð ÷ ãýñýí áèä ×èíãèñèéíõýý ãîëîìòûã àðàé óíòðàà÷èõñàíã¿é.

Öýâýëìàà ìèíü! Çà èíãýýä áè ÷èíü óëñ òºð ð¿¿ õàäóóð÷èõàâ. àìüä ìàõàà õàçàæ òýñýýä ºíãºðäºã áàéæ. Ýðõ ÷ºëººíèé ãýðýë òóÿà ø¿¿. Ýíý ìàíàíãààñ õ¿ðòýë áàëûí àìò ìýäýãäýýä áàéíà. Õóëàí õàòàí îîðèéí õ¿¿ã Ç¿÷èéí óëñûí äýýð ãàðãàõ ãýæ ýöýã õ¿¿ãèéí õîîðîíä ÿñ õàÿñàí ãýõ. Þó ë áîë. ò¿¿íýýñ õîéãóóð ìýðãèä îâãèéíõîí. Õîðèîäõîí íàñàíäàà Ãóðâàí íóóðûíõàà ýíýõýí àðàë äýýð õî¸óë õààÿàõàí èðäýãñýí áèç. Çà òýãýýä Òýì¿¿æèí Áîðòîî õî¸ð àìàð æèìýð ñóóíà ãýòýë ìýðãýä¿¿ä óóëãàëæ èðýýä Áîðòººã áóëààãààä ÿâ÷èõàæ. Áàðóóí òèéøýý õýðýéä¿¿ä.òæ õîðëóóëñàí ãýäýã äýý. Æàðãàëûí îðíû äýðãýä çîâëîíãèéí îðîí áàéæ ë áàéäàã ãýæ áè þó õýëýâ? Òèéì áèç äýý.Æàðãàë äàà æàðãàë. Æèë ºíãºðñºí õîéíî ìýðãèäèéã äîâòëîí õàðèóãàà àâààä Áºðòººãýý îëæ çîëãîñîí ãýõ. ìýðãèä¿¿ä òýãýõýýð Õýíòèéí óóëñûí õºâ÷ òàéãàä Áºðòººã àâààä àëãà áîëñîí õýðýã. Ãýýä óóæóóõàí óõààíòàé õ¿í òóëäàà õàéðò õ¿íýý õîðãîîæ òàìëàäàãã¿é. Óóãàí õ¿¿ Ç¿÷ íü ýõèéí ãýäñýíä èðñýí õýðýã ø¿¿ äýý.áàéíà ãýæ áîäú¸. Áèå õ¿íäòýé ÿâñàí áàéæ ë äýý õººðõèé ìèíü. ×èíãèñ õààí äîðâîí õàòàíòàé áàéñàí. Á¿ð õîæèì Ç¿÷èéãýý áóðóó ñàíààòàé áîëîâ ãýæ ñýæèãëýýä õ¿í ÿâóó. Ãýýä æàðãàëûí îðîí áàéõàä çîâëîí ë õîëäîîñîé áèëýý.Þó ãýíýý? Íýýðýýí ¿¿? 22 . . Áºðòºº áèå õ¿íäòýé èðñýí ãýõ. æàðãàëûí øºíº àìàðõíàà ºíãºð÷ áàéñàí áèç. Õóëàí õàòàí ìýðãèä îâãèéí õ¿í. Õ¿ì¿¿íèé ¿ð ãýäýã õ¿ñýë ìºðººä뺺 áèåë¿¿ëýõ ºäºð èðäýã ë áàéíà. . Òýãýõýä ÷è áèä õî¸ðûã õó÷ñàí øèã ÿã ë èéì ñ¿¿í öàãààí ìàíàí áóóæ. Òýì¿¿æèíãèéíõýí ýíý ë Îíîí Áàëæèéí õîîðîíäîõ õºâ÷ ñàéõàí íóòàãòàà áàéñàí. ãàëóó íóãàñ ãàíãàíàæ. óäìûí îñ õîíçîí ç¿ðõýíä øèãäýýñòýé ÿâàõûã õýí áàéã ãýõ âý. Õàìãèéí õàéðòàé íü óóãàí õàòàí Áîðòîî ¿æèí áàéæýý. Ìýðãèäýýñ îëäñîí õ¿¿ áàéõ áèé ãýæ Òýì¿¿æèí õàðäààä õî¸ð íóäàðãàà íºæèðòºë õàçäàãñàí áèç. Òýãýâ÷ Òýì¿¿æèí õîðõîéí ìºðººð ìºøãèõ ÷àäàëòàé áîëñîí áàéæ. Äîëîîí çóóí äàøí íýãýí æøøéí òýðòýý ø¿¿. Ãýâ÷ ×èíãèñèéí ñýòãýëä íàñàí òóðøèéí õàðäëàãà ñýðäëýãèéí õàð òîëáî ñóóñàí ãýäýã.

Ìîíîºõ ÷îíî òèéì õîë áèø åðäºî ë ýí¿¿õýíä áàéãàà þì øèã ãóíèãòàé òàñà÷äàíãè äóóãààð óëèí õóöàâ. Öýâýëìààãèéí àéäàñ õ¿ðýâ. . Õèé þì ñîíñîæ áàéíà áèø ¿¿? .Òèéìýý.Øàð ãºëºã ìààíü áèäíèéã äóóäàæ áàéíà óó äàà? . Ãóðèíõàòõààðàà èéì ãóíèãòàé ñóëõíààð óëüäàã þì. . Ñîíðîâ ò¿¿íèéã ñîíñîõã¿é áàéíà óó. á¿¿ ìýä.ßàñàí ãàéõàòãàé øîíº âý! Òà äàõèàä ¿ëãýð ÿðèà÷.Ñîíðîâ òýðõýí çóóð ç¿¿ðìýãëýñýí þì øèã .úëºã ìààíü áèäíèéã äóóäàæ áàéõ øèã óëèàä áàéíà. ×îíî óëüæ áàéëàà. .Ààí? ãýëýý . Íóóðûí ºìíº õºâººíººñ ¿ðãýëæèëñýí íàìæàà èõ íàðñàí îéí ã¿íä õîëûí á¿äýãõýí óëèëò ñîíñîãäîõ øèã. Óðä îéä ÷îíî óëüæ áàéíà. . ̺íîîõ áàïûí àìòàò ìàíàíã ìýäýðñýí ÷èéãëýã 纺ëºí óðóóë íü Ñîíðîâûí õàöàðò ø¿ðãýõýä òýðýýð òýíõýýò ãàðààðàà õ¿¿õíèéã òàñ òýâðýýä îçîí ¿íñýæ ãàðàâ.Ãåëºã óíòààõàé. Àìüäðàë ÿðèìààð áàéíà. Åî ¸î äîòîð îíãîéëîî ãýýä Öýâýëìàà Ñîíðîâûí öýýæèíä íààääàâ. Õýëýý ãàðãààä ¿ç äýý.Íýýðýý..Ýíý øîíèéí ¿ëãýðýý îäîî äóóñãàÿ. ×îíî óëèõûã àíõ óäàà ñîíñîæ áàéãàà áèç äýý. 23 . Ãýòýë Ñîíðîâ åð àæèðñàíã¿é. . Þóíä ÷ þì íóðóó óðóó íü õ¿éò äààãààä ÿâ÷èõëàà. -Õà÷èí àà.Õºîðõèé ÿäàðñàí àìüòàí íýãíèéãýý äóóäàæ áàéíà ë. Öýâýëìàà "÷îíî óëüæ áàéíà" ãýõ ãýýä ÷àäñàíã¿é.Ààí òà äóóëæ áàéñàí þì óó? Áè á¿ð àéãààä .Ãóðèíõàòñàí ÷îíûí äóó áàéíà. Öýâýëìàà Ñîíðîâûí öýýæèéã äýðëýñýí òîëãîéãîî îíäèéëãîºä õýñýã ÷àãíààðõàâ. Íýýðýý ÷èõýð àìòàãäàæ áàéíà. Õ¿í ÷ ÿëãààã¿é ÷îíî ÷ ÿëãààã¿é õàíü èæòýý ìºðººäíº. . . õàíü èæòýý äóóäàæ áàéãàà íü òýð.Òèéì ë þì äàà.

Õóâèéí ÷ áàé õóâüñãàëûí ÷ áàé äàéñíóóä äóíä àìüäðàõ ë õóâüòàéãààñ õîéø. ßíäàã ¿¿íäýý áàò èòãýíý. ßíäàãò ø¿ä çóóõ õ¿í îëîí áîëñîîð ë áàéíà. Áóó äóóãàðãàõàä çààâàò ø¿ä çóóíà. Òýð àíãóó÷íû îòãèéí "õàìãààòàã÷" áîëæ õýä õîíîõäîî àìàð òàéâàí óíòñàí íü õîâîð.òýºëñºí áóþó õýðâýý Öàã èðâýë òèéí òºëººëºõ õ¿í ºðøººìã¿é ºñòîí äàéñàí íü ìîí áîëíî ãýäãèéã áàòëàí óóð áóõèìäòàà ãàðãàõ áàé áîëæýý. Ãàãöõ¿¿ õàòóó ñýòãýëèéã áàðèìòëàõààñ ººð ÿâäàëã¿é.ßíäàã íóóðûí õîéä çàõûí çýãýñíèé öààíà õýâòýæ áàéëàà. Þóíû òîëîî ÷åêèñò áèëýý. Òèéì ë öàã þì. õ¿íèé öààä ñàíààã òààõ. 24 . Ãýâ÷ áóóíûõ íü ñóì àïü íýã õîæóóë ìîäîíä òóñàæ áàéâ. պ人 ãàçàð èéì ñàéõàí õ¿¿õýí áàéæ áàéõ þì ãýæ åð ñàíàñàíã¿é. òèéíõ¿¿ áîîìèëîí àâàõ íàðèéí àðãà ýñ îëäâîë òºðèéí òºìºð í¿¿ðýýð ñ¿ðä¿¿ëýõ. òàëäàà òàòàæ ýðõýíäýý îðóóëæ ýñ ÷àäëàà ãýõýä àéäàñ ò¿ãø¿¿ðýýð äàðæ àâàõ. Òýãýýä ÷ Ñîíðîâûí èðñýí äàðóéä ë áàñ íýã øèíý äàéñàíòàé áîëñíîî ìýäñýí. Äàéñàíã¿éãýýð ø¿ä çóóíà ãýæ áàéõã¿é. ¿ðãýýëãý õèéõäýý õýäýí óäàà áóó äóóãàðãàæýý. Òýãýýä ÷ þóõàí äýýð ÷ ãýñýí òàãíàí òóðøèõ. Ñîíðîâûí õºòå÷ áîëæ îé ìîäîîð õýñýí. Ò¿¿íä øèë¿¿ñ àãíàõ ñîíèðõîë äààí÷ áàéñàíã¿é. Öýâýëìààã á¿ðýí ýðõýíäýý îðóóëààä õýðâýý ñýòãýëèéã íü ýðã¿¿ëæ ÷àäàõ þì áîë ýõíýðýý áóöààäàã ÷ þì áèë ¿¿ ãýæ áîäîæ ÿâñàíñàí. òýð ÷ áàéòóãàé öàã èðâýë ¿ã¿é õèéõýýñ ÷ áóöàõã¿é áàéõ ¸ñòîé ãýæ áîäíî. Òýð õîæóóë ìîä áîë öààíàà õýí íýãíèéã òº. ×åêèñòèéí ñóðãààëü òèéì áàéëàà.

Õ¿¿õýä íü á¿¿ ãàðààñàé. Öýâýëìàà ç¿ãýýð ë òîãîî÷èéí àæèë õèéíý. Öýâýëìààã äîòðîî ç¿õíý. Ç¿ãýýð çóãàà ãàðãàõààð èðñýí áîë ººð õýðýã. Òýð øºíº íü èðæýý. Ãýòýë ¿íýõýýð ë äààõüòàé øèë¿¿ñ àãíàæ çóãààãàà ãàðãàõ ãýñýí þì øèã áàéëàà.Äóíãàðìàà äýðãýä íü äààí÷ Ẻäèé ñàíàãäàíà. ßíäàã èíãýõèéã íü çºãíºñºí þì øèã ÷àãíààðõàí õýâòòýë Ñîíðîâ øºíº õàãàñëààä ìàéõíààñàà ãàð÷ íóóð òèéø îäîîä òºäõºí Öýâýëìàà ãàð÷ õîéíîîñ íü ñ¿¿òýãíýí àëãà áîëîâ. Áèå äàâõàð áîëîîä ýâäýðñíèéã õýëýõ ¿¿? ßíäàã õààÿà á¿ð ìóóõàé þì áîääîã áîëîâ. Õîòûí õ¿¿õíýý àëä. Õàâàð ÷îíûí ãºëºã àâàõ õîðõîéòîé àí÷èí ë ìîðäîõîîñ áèø õýí äààõüòàé øèë¿¿ñ àãíàæ áàéëàà. Ñîíðîâûí ìàéõàíä óäààí ÷ ñóóõã¿é íü æèãòýé. ªäºð õààøàà õàìò õºäòºõèéã íü õàðíà. Ãýõäýý ýäíèé í¿äíèé õàðö íýã ë áèø áàéëàà. ×óõàì ë äóëààõàí ìàíàíòàé èéì íýã øºíº áîëîõûã ë õ¿ëýýæ áàéæ. Øºíººð ìàéõíû íü õàÿàíä ãýòýæ î÷îîä ÷àãíàíà. Òýãòýë ýíý. Õýðâýý ¿íýõýýð ñàéí ãºðºº÷èí áîë õàâàð áèø íàìàð îðîé öàñ îðñîí õîéíî èðýëòýé. Ñîíðîâ äàðãà ÿìàð çýðãèéí àíãóó÷èí áîëîõûã ìýäýæ ÿäàõ þì áàéñàíã¿é. õî¸óë ºíãºðººñýé! Àé ìóóõàé ë¿ä ÷àìàéã! ªºðèé㺺 õàðààâ÷ èéì ìóóõàé ñàíàà òºð¿¿ëñýí ýõíýðýý õîðñîëòîé¸î í¿ä ¿ç¿¿ðëýíý. ×èíãýýä ßíäàã ÿàõûã íü òàãíàæ õýä õîíîâ. ßíäàã õýäýí øºíº õàãàñ íîéðòîé áàéëàà. Èíãýõýýð õºíäëºíãèéí õ¿íä ø¿ä çóóìààð áîëíî. Ãýòýë çóãàà ãàðãàã÷ íü øèë¿¿ñ áèø Öýâýëìàà áàéæ. Öýâýëìààä çîðüæ èðñýí õ¿í. Áèå áèåñ óðóóãàà õààÿà íýã õàðàà øèäýýä àâàõ íü á¿ð æîãîòîé. ßíäàã òýð 25 .

Á¿õ þì òààñíààð áîëîâ. Ìóó ãè÷èé ÷è ìèíèé ãàðààñ ìîãîé øèã ìóðèëçààä ìóëòàðäàã ìºðòºº ýíýíèé ºâºðò ººðºº ã¿éãýýä îðíîî! ßàíà ãýíýý! Áè ÷àìàéã .. òýíãýð ìèíü! ßíäàã çàíãèäñàí ãàð òàñ õàçààä ç¿õëèéí ìóóõàéãààð ç¿õýæ áàéëàà. Ìºíººõ öàãààí ìàíàíã ¿ë ìýäýã íýâòýëñýí ¿¿ðèéí á¿äýã ãýðýëä õî¸ð ìýýì íü òóÿàðíà. "Àé ìóóõàé ºëºã÷èí! ×àìàéã äàà! Òà õî¸ðûã ÿàñàí ÷ ç¿ãýýð ºíãºð¿¿ëýõã¿é äýý. "Àé ìóó ãè÷èé! Àé ìóóºëºí ÷îíî!" Òóí ñàÿ ºëºí ÷îíûí óëèõûã ñîíññîí òóë èéì ë õàðààë îðæ èðýâ áîëîëòîé. Íóãàñ ãàïóó õààÿàõàí íóóãèõ çàâñàð àðàë äýýðõ õî¸ðûí ÿíàãëàõ äóóí á¿äýã ñîíñîãäîíî. ÷àìàéã äàà! ßìàð ýð áîëîõîî òà íàðò ¿ç¿¿ëíý äýý! Òà õî¸ð ìóó ãè÷èé ÷îíî õî¸ð èíãýæ áàéõàä áè ÿìàð ø¿äòýé àðààòàí áîëîõîî õàðóóëíà äàà! Ãàéã¿é äýý íýã ë ìýäýõýä óëààí õîîëîéíîîñ ÷èíü ç¿¿ãä÷èõíý...õî¸ðûã ãóÿ îíãîöîíä ñóóí àðàë òèéø õºäºëæ áàéõàä ìº... íàìàéã ñîõîð ä¿ëèé ãýæ áîäîî þó òà íàð!" Öýâýëìàà ÷è ìèíèé ñýòãýëèéã ¿éì¿¿ë÷èõýýä ç¿ãýýð õîëäîíîî áàñ. àé ÷àìàéã äàà. Ñîíðîâ "øóâóó ë áàéíà" ãýýä Öýâýëìààã äàõèí òýâýðòýë íýã àìüòàí òóðãèëñààð õ¿ð÷ èðñýí íü íºãºº øàð ãºëºã àæ. Öóñûã ÷èíü ñîðíî! Äóóëàâ óó. Òýð àâðàã÷ ýçíýý òýìöýí 26 . áè òà õî¸ðûã . Õàðæ ë áàéãààðàé.. Öýâýëìàà öî÷èí þó âý ãýýä õîëáè ¿ñðýí ºíäèéâ. Íóóðûí óñ ãýíýò ïîë ïîë õèéâ. ÿàñàí øóíàëòàé ãè÷èé âý! Õîîëîéãîî òàñ õàçóóëààä îðèëæ õýâòýõèéã ÷èíü .. Õ¿íèé õàéðûí ãàíãàíàà ãàëóó øóâóóíû ãàíãàíàõ äóóí èæèëõýí þìñàíæ... öóñûã ÷èíü õîâõ ñîðíî. èé-èé ìóóõàé.ëõñººð ýíä èðñýí þì..

õóðö õóòãûã ÷àäàìãàé äàäàìãàé ýçýìøæýý. Îíîí Áàëæ íóòàã äàÿàð àãäàðòàé èéì íýãýí õ¿÷èðõýã õîò àéë áèé áîëæýý. Òèéí Æàìöûíõàí õýìýýãäýõ äºðâºí äàíàãàð àéë Áàëæèéí èõ òîõîéä ºâºëæèíº. Òýãýýä íýã ÿâàòãààðàà Óëààíáààòàðààñ áàéëäààíû âèíòîâ áóó. Öýâýëìàà îäîî ýðãýí òîéðîíä íü þó ÷ áîëæ áàéñàí õàìààã¿é øèã áîëîîä òàñ òàñ õºõðîõºä Ñîíðîâ àìûã íü òàãëàâ. Òèéíõ¿¿ õàëõàä èðæ èäýýøñýí àðâàí õýäýí æèëä ýäíèéõýíä àäóó ìàë. IV úðºº÷èí Æàìöûíõ íóòàã óñàíäàà àëäàðòàé. Ýíý íóòàãò àíõ àæèëëàõààð èðýõäýý ò¿øèõ àéë õýíèéõ âý? ãýýä õàðàõàä ýäíèéõ ë áàíñàí. Áàë áóðìûí àìòàò ñ¿¿í öàãààí ìàíàí íóóðûí äýýã¿¿ð õºâñºëçºí ñóóíàãëàíà. Äîòîîäûã õàìãààøõûí òºëººëºã÷ ýäíèéõíèé èòãýëò õ¿íèé íýã.íóóðüø óñûã ñàìðàí õ¿ð÷ èðæýý. Ãóðâóóë õóðäàí áóó. Ýðýýí òîëãîéä çóñíà. àâäàð ñóìòàé îëæ 27 . àòã ìºíãî íààøëààä ààø àðàíøèí ààã îìîã íýìýãäñýíèéã õýëýõ ¿¿. Íîðñîí áèåý ñýãñðýí øèëãýýãýýä ÿíàãëàã÷ õî¸ðûí äýðãýä èðæ îöîéí ñóóâ. Òýä ãóðâóóë áîëëîî. Ýäíèéõ õîéäîõ õîðü áóðèàäûí íóòãààñ õîðèîä îíû ýõýýð Õºâ÷èéí æîíîí âàíãèéí íóòàãò í¿¿æ èðýõýä ãóðâàí õ¿¿ íü àðâààñ õîðèéí äóíäàõ íàñòàé ýöãèéí øèéðèéã õàòààõàä çýõèé áàéâ. Àõ ä¿¿ ãóðâóóë öºì àíãóó÷ ãºðîî÷. Òýä íàìàð ò¿ð¿¿÷èéí öàñíààð áóó çýâñãýý àãñàæ. Ñîíðîâ èíýýëýý. îëîí íîõäîî äàãóóëààä ìîðäîõäîî áàã öýðýã ìýò õàðàãäàíà.

Ýðýýí òîëãîéí çóñëàíä äºðâºí àéëûí øàð ä¿íçýí áàéøèí. îòãîí õ¿¿ Äàø õî¸ð Ñîíðîâ äàðãûí àíãóó÷íû îòãèéí ò¿øèã áîëæ î÷ñîí þì. Æàìöûí õîòîíä õ¿ðýýä èðýõýä öààíàà ë íýã í¿íæèãòýé. ¿õýð ìàëûí õàøàà õîðîî óóæèì áºãººä öýâýð.èðýí àõìàä õºâ¿¿í Áàòàä áàðüñíààð èõ õîò àéëûí õ¿íäòýé àéë÷íû íýãýí áîëîâ. ßäìàãã¿é àìüäðàõàä õýðýã áîëîõ õ¿í òèéì ÷ ýëáýãã¿é áèëýý. 28 . õàãàëæ õóðààñàí ò¿ëýý ìîä õ¿ðòýë óóë îâîî øèã. ¿õýð òýðýã õýä õýäýýð óãñàðñàí. Èíãýýä ßíäàãèéí õýëñíýýð õî¸ðûí çýðýã äààõüòàé øèë¿¿ñ àãíààä îòîã áóóæ Æàìöûí õîòîíä ºíæèí õîíîí ñààòàâ. áàéøèí òóñ á¿ð öóóëìàë áàíçàí õó÷èëòòàé òàë øèã ãýðèéí õîðîîòîé. Äàø íàðûã óðüòàæ ÿâóóëààä Öýâýëìààãèéíõàíòàé ãàíö õîíîã ÷ ãýñýí Ãóðâàí íóóðò ¿ëäýõ àðãà ñààì áîäîæ áàéòàë Áàçàð õ¿â¿¿í ñ¿¿ òàðàã õ¿ðãýæ èðýõäýý ýýæèéí áèå òààðóóõàí áàéíà ãýñíýýð îòãîî ÿàðàí áóóëãàæ óëäýõ øàëòàã ãàðñàí þì. õîòî÷ àíä íîõîä íü ÷ öàòãàëàä áî㺺ä ñýðãýëýí. òýðýã òîíîãèéí áîëîîä ãàë òîãîîíû ñàðàâ÷ òýðã¿¿òýíòýé. áàéøèí á¿ðèéí ãàäàà ìîðü. àéë àéëûí óÿàí äýýð áóóæ ìîðäîãñîä òàñðàõã¿é. Áàò. Òýðýýð ßíäàã. Òèéí Öýâýëìààãèéí àâãûí ãàäàà ìàèõíàà áàðüæ óíààãàà ýì÷ àâ÷ðóóëàõààð àéìàã óðóó ÿâóóëñàí áºãººä õî¸ð õîíîãèéí äàðàà àéìãààñ ýì÷ èðæ ñàÿ àìàðæñàí ýõèéí áèåèéã ¿çýýä ýìíýëýãò ò¿ðãýí õ¿ðãýõýýñ ººð çàìã¿é ãýæýý. Æàìöûí óóãàí õ¿¿ Áàò. Ñîíðîâ ýíý õýäýí õîíîãò Äàøòàé èõ ë äîòíî òàíèëöæýý. Òèéí óíààãàà äàõèí àéìàã óðóó ÿâóóëàõ áîëæ Äàøèéíä èðñýí õýðýã.

Òèéíõ¿¿ ×ííãèñèéí Ãóðâàí íóóðò îíãºðººñºí õýäýí õîíîã Ñîíðîâûí õóâüä íýã ë åð áóñûí áàéëàà. õàéðûí õàðàì õî¸ð õàìò ÿâäàã õîéíî. Îðîî íü îðîîãîîðîî. Õýðâýý íàñíûõàà õàíèéã èéíõ¿¿ îëîõ òàâèëàíòàé ÿâñàí áîë óðüä õîæèä õýçýý ÷ ººðèéã ñàíàëòã¿é áºãººä ýíý ÿâàà íàñàíä ãàíöõàí òîõèîëäîõ áóþó ýñ òîõèîëäîæ ÷ áîëîõ àç çàÿàãàà îëæ õàðààä ò¿¿í ð¿¿ãýý òàòàãäàí èðñýí çºí ñîâèíäîî äààí÷ ìýõëýãäñýíã¿é. Ýíý áîë îëäîøã¿é îëç áàéëàà. Æàðãàëûí îðîíä ò¿ðõýí çóóð èðñýí á¿¿ áàéãààñàé ãýæ ë ñàíàãäàíà. Õîðüä áàéõäàà òýð ¿åýñ íýýëòòýé ìàíæóóðûí òºìºð çàìààð ààâòàéãàà õàìò Õàéëààð. Õàðèí Áàò áîë îéâîðãîí õººð¿¿ íýãýí áàéëàà. Íýëýýä ã¿æèðìýã áàÿðõóó çàíò õî¸ð àõûãàà áîäâîë áîäîë ñàíàà óóæóó.Äàø ààø çàí íèéëýìæòýé óõààëàã áàñ ÷ õýðýíäýý íîì áè÷èãò áîëîâñîðñîí íýãýí áàéëàà. Ýíý áîë æèðèéí íýãýí òîõèîë áèø áàéëàà. Åð Ñîíðîâòîé ÿðèà õººðºº íèéöíý. Äîòîð íü áàÿð æàðãàëûí èä õàâûã ãýíýò àâ÷èðñàí ÿìàð íýãýí ãýðýë ãýãýý áóþó á¿õýë á¿òýí åðòºíö 29 . Áàñ ÷ ñàéõàí ¿ëãýð ìýò áàéëàà. ßíäàã òýð õî¸ð èõ ë íàéçàðõóó ò¿íøýðõ¿¿ àæ. Õàðáèí õ¿ðòýë ÿâñàí óäààòàé. õîë îéðûí þìûã ñîíèðõäîã õ¿í áàéâ. Ñîíðîâûí ñýòãýë ç¿ðõýíä óðüä õýçýý ÷ ¿çýãäýýã¿é íýãýí ÿíçûí ãýðýë ñ¿¿äýð õóéëðàí ýðãýëäýíý. Õàéðëàõ õàðäàõ õî¸ð ÷ õàìò ÿâäàã íü õ¿íèé ë ¸ñîí õîéíî. æîðîî íü æîðîîãîîðîî. Èíãýýä ìàíü õî¸ð ýíý öººõºí õîíîãò çàí çàíãàà àâàëöàæ îéð äºò áîëîâ. Íýãä Öýâýëìààã æèëèéí òóðø ìºðººäºæ ÿâñíû ó÷èð îëäîâ. Õîëûí ò¿ãø¿¿ð.

Øóíàëààñ õýí àíãèä áèëýý. Öýâýã àâãà àõûíõàà ýõíýðèéã õ¿¿ãèéíõ íü õàìò àéìàã óðóó àâààä ÿâñàí. Íÿëõûí õàòóóí èõýä òóéëäóóëñíûã ýì÷ õýëñýí. Õ¿íèé àìüäðàë ãýã÷ ÿàñàí ýìçýã áèëýý. îäîî ýíý àéëä òîõèîëäîæ ìàãàäã¿é çîâëîí. Õî¸ðò. àíüñíû õàíä çýðãèéã óóëãàæ óòàõ çýðãýýð õàëóóíûã íü áàãà çýðãýýð äàðæ áàéòàë ýì÷ èðñýí þì. Òýð á¿õýí áîë ýöýñòýý æàðãàë õàéðûí øóíàë ÷ áèç. Ãýíýò îëäñîí áàÿð æàðãàë øóíàëûã äýâðýýíý. Àâãûíõ íü ýõíýð òºðåõåºñ áîëîîä ºíãºð÷èõºæ ìýäýõñë áàéëàà.àñãàðàí îðæ èðòýë ãýíýò áàñ ò¿ãø¿¿ðèéï ñ¿¿äýð çóðâàñ çóðâàñààð îðæ èðíý. Ãýâ÷ ýõèéí áèå óëàì ìóóäàæ àþóë á¿¿ äàéðààñàé áèëýý. Ýõèéã àéìàã óðóó ÿâóóëààä Äàøèéíä 30 . Óíàà òýðýãòýé ÿâààãèéí à÷ ãàðëàà. Îéðõè Ãèëáýð äóãàíû îòî÷ ëàìààñ çàëæ èðñýí òàí. Ýäýíä. Ýõèéí äýðãýä øîïî õàãàñëààä ìàéõàíäàà îðæ ñðäîî ë ýõíýð íîõðèéí ¸ñîîð äýð íèéëýí õýâòýõýä õî¸óë ýíý ë àéë õîòëîîðûí æàðãàë çîâëîíã õóâààëöàõààñ çàéëàõã¿é. ýðõ òóøààëäàà ýðäñýí íýãýí áîëæ õ¿ì¿¿ñò õàðàãäàõààñ çàéöóóëñàí ÿâäàë òîõèîâ ãýëòýé. Ãàíö ººðèéí òóñûã áóþó õóâèéí æàðãàëûã áîäñîí. Öýâýëìààãèéí õàìààòàí ñàäàíä áàñ ÷ òóñ õ¿ðãýâ. Àéë ãýðò òîõèîëäñîí çîâëîí ãà÷ëàíãèéí ¿åä õàéðûí ñýòãýë óëàì ë ã¿íçãèéðäýã àæ. íîõîéí õîíãóó. õóâü çàÿà ýðãýëòã¿é õîëáîãäñîíîî õýëöýýíã¿é ìýäýýä áèå áèåäýý àìàðõíàà øèíãý÷èõ áîëñîí. Ýì÷ èðýõèéã õ¿ëýýæ ºíæèõºä Öýâýëìàà Ñîíðîâ õî¸ð õýò èõ õàòóóðààä äýìèéðýí áóé ýõèéí äýðãýäýýñ õîëäîëã¿é ñàõèí ñóâèëàâ. áÿëõàæ öàëãèñàí õàéð õî¸ðîîñ ººð ñàíàõ þì áàéñàíã¿é.

Õàéðûí òóõàé ¿ëãýð ñîíñîîã¿é ºäèé õ¿ðñýí áàéæýý. Ç¿ãýýð ë ñîíèó÷ í¿äýýð õàðñíû òºëºî òèéì àéõòàð õîðãîîëò. Öýâýëìàà ÷ íýãýíò øèéäñýí õýðýã òóë ßíäàã òèéø ÿàõèí õàðíà. Òýð áîë ¿íýíäýý òºðºë àðèëæñàí øºíº áàéëàà.èðýõýä íü ºíººõ ßíäàã áèñ õàìãààëàã÷èéí ¿¿ðãýýñýý òàòãàëçààã¿é áóþó Æàìöûí õîòîíä õ¿ìýýãýýä áàéæ áàéâ. Îð÷èí òîéðîíä íü í¿ä ñýòãýë áóëààì ýð÷¿¿ä õîâîð áîëîîä ßíäàãèéã áàñ ÷ ñîíèó÷ í¿äýýð õàðñàè óäààòàé. àéë ñààõàëòûí õàðöóóë ä¿¿ðýí öóãëàð÷ýý. Ýð õ¿íèé ò¿ðýìãèéëëíéã ¿çýõýýñ áóñ æèíõýíý õàéð ýíõðèéëëíéã ¿çýýãóé ÿâæýý. ×èíãýõýýð îäîî ßíäàã õýíñýí áèëýý. ßíäàã áîë ¸ñòîé ë øóíàëò ò¿ðýìãèé íýãýí áàéâ. Òýð íü ãàé áîëñîí þì. øàõàëòàä îðîõ þì ãýæ ÿàõèí ñàíàõ áíëýý. Ñîíðîâ ìóó þì åð ñàíàñàíã¿é. Ýíý çàõ çýë¿¿ä ãàçàð Ñîíðîâûí çýðýãòýé ºïäºð àëáàí òóøààïòàí õ¿ð÷ èðýõ íü ¿íýíäýý 31 . Ãýâ÷ õ¿ì¿¿ñèéí àíõààðàë ýíý óäààä ìàõ àðõèíä áèø õîâîðõîí çî÷íû ÿðèà õººðººíä ÷èãëýæýý. Æàìöûí îòãîí Õ¿¿ Äàø øèíý òàíèëàà äàéëæ áàéâ. Îäîî õàðòàë ¿íýíäýý ò¿¿ïä õ¿íèé äóð áóëààõ þì þó ÷ áàéñàíã¿é. Øàðóóñíû òàðãàí èðýã òºõººð÷ ìàõûã íü òýâø òýâøýýð òàâèàä ¿éñýí òîðõ ä¿¿ðýí öýëýëçñýí øèìèéí àðõè òàãø òàãøààð òîéðóóëàí áàðèíà. Òîãëîîì íü øîãëîîì áîëîõ òèéø õàíäààä ßíäàãààñ õºíäèíðºõèéí ò¿¿ñ áîëæ áàéòàë Ñîíðîâ õ¿ð÷ èðñýí õýðýã. Äàøèéí çóñëàíãèéí ºíäºð óóæèì áàéøèíä Æàìöûíõàí áàðàã öºìººðºº. Àðàë äýýð ºíãºð¿¿ëñýí øºíº ò¿¿íèé ñýòãýëèéã íýãìºñºí ýðã¿¿ëñýí íü ãàéõàëã¿é.

Ñàðä ãàíö õî¸ð èðýõ ñîíèí áè÷èã õàðàõààñ öààøã¿é õ¿ì¿¿ñ ãîëöóóõàí ë õîò îðîí ÿâñàí õ¿ìó¿ñýýñ ë ñîíèí äóóëíà. Òýð ñàìóðàé íàð ìîíãîëä áàñ ñàíààòàé. Òýä õàëõûí áóÿíä íýã èõ ñàãàõ öàã áîëîîã¿é ÷ ãýñýí ýíý óëñûí á¿ðýí ýðõò ýçýä ãýäãýý õýäèéí óõààð÷èõñàíààñ ÷ àæèë õîäîëìºðò ýðýìãèé äàäàìãàé. Òèéìýýñ äîòîîäîä õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ ýòãýýä òîëãîé ºíäèéëãºæ áîëçîøã¿é õýìýýí àðä îëîíä àíõààðóóëíà. Õýäýí æèëèéí ºìíº õàìòðàë õîìîîíä íýãòãýíý ãýæ áààõàí áóæèãíàöãààãààä òýð íü ç¿¿íèé íóãàëàà áîëîí ø¿¿ìæëýãäýæ àéë ãýð ñàÿ íýã õóó÷èí áàéäëààðàà òºâõíºõ òèéø õàíäàæ áóé áºãººä áàðóóí åâðîïûí Ãåðìàí ãýã÷ ã¿ðýíä Ãèòëåð ãýã÷ õàðãèñ ýòãýýä çàñòèéí ýðõýíä ãàð÷ äîðíî ç¿ãò ÿïîíû ñàìóðàé íàð ò¿ðýìãèé äàéí ºäººæ ìàíæóóðûã ýðõøýýëäýý îðóóëñàí ãýëöýíý. Õýðâýý ÿïîíû ñàìóðàé íàð äîâòëîîä èðýõ ãýæ áàéãàà áîë àí ãºðºº õèéõòýé ìàíàòàé áàéõñàí. Òèéíõ¿¿ Äàøèéíä öóãëàðàãñàä àí ãîðîºíèéõºº 32 . Õàìòðàëæèõ õºäºë㺺í áóþó ç¿¿íèé íóãàëààíä íýëýýä öî÷èæ áóäèëñàí áóðèàä íàð èéìýðõ¿¿ ë ÿðèàòàé óëñ áàéëàà. Òýð ñàíààãàà áèåë¿¿ëýõèéí òóëä õîðëîí ñ¿éòãýã÷. Ãýâ÷ áàñ õººð¿¿õýí õóâüñãàë÷èä öººíã¿é. Ñîíîð ñýðýìæòýé áàéõã¿é áîë áîëîõã¿é öàã èðñýí ãýíý. òàãíóóë òóðøóóë îðóóëæ áóé ãýíý.÷óõàã ÿâäàë Öàã òºðèéí áàéäëûã õýí íü òýãòëýý ìýääýã áèëýý. áè÷èã íîìä øóíàìõàé çýðãýýðýý ò¿ð¿¿ áàðüæ þì þìàíä îðîëöîõ ñàíààòàé. Ãýâ÷ óëñûí íýã óäèðäàã÷ øèëýí ïîðòîî óíààä àí ãºðºº õèéæ ÿâàà íü áàñ ÷ öàã òºð òºâøèí áóéí øèíæ áèç.

Ãîë àñóóã÷ íü Æàìöûí äóíä õ¿¿ ñàéí ýð áîë ñàéí ýð. Ãèëáýð äóãàíû òîìõîí õóðëûí ¿åýð õààÿà íýã ìîðäîõäîî ¸ñòîé ë í¿äèéã íü á¿ëòèéòýë ãî¸íî. Òýãýýä òýð çàëóó ýõíýð íü òèéì ÷ óõààíòàé ãýõýýðã¿é àìüòàí áîëîëòîé áºãººä çàòóóñûí äóíä æèã æóã ÿðüäãààð áîë õàäëàí äýýð ýõíýð íºõºð õî¸ð ã¿¿ àçàðãà áîëæ íààäàæ áàéñàí óäààòàé. õóâüñãàë÷ áîë õóâüñãàë÷ õýí ÷ áàéæ ÷àäàõ øàð Ñîäíîì ¸ñîîðîî ë áîëîâ. Ýõíýðýý õ¿íä õàðóóëàõã¿é øàõàì. Ñóóãààä òàâàí æèë áîëîõîä õ¿¿õýä òºðººã¿éã áîäîõîä ñóâàé ñóäàðãàí áèç ãýëöýíý. Ìîõîîð Ñîäíîìûí ãàíö ãýãýýòýé þì ãýâýë ìàëãàé. Ãóðâàí õ¿¿ãèéí äîòðîîñ òýðã¿¿í áàÿíû íýã àòëàà íýã ìóó ñàðìàé äýýë õºìºí áîéòãîîñ ñàòàõã¿é. Äàøèéí ýõíýð ñàéõàí çàíò òàðãàí áîð Ïóíñàë ãóðâàí æèëä ãóðâàí õ¿¿ òºð¿¿ëýýä õî¸ðûã íü íºãºº õî¸ð àõûíäàà ¿ð÷ë¿¿ëýâ. õóòãà õî¸ð. Åðººñ ýíý Æàìöûíõíû íýã õà÷èí þì íü ãýâýë Äàøèéíõààñ áóñäûí ýõíýð¿¿ä õ¿¿õýä ãàðãàõã¿é áóþó ãàðãàñàí ÷ õ¿¿õýä íü òîãòîõã¿é. Òýãýýä ë áóñàä öàãò ãýðòýý õàà÷èõíà. çóí áîë 33 .òóõàé ÿðèàíààñàà öàã òºðèéí áàéäëûã ø¿¿í õýëýëöýõ òèéø õàçàéâ. ªºðººñ íü õîðèîä íàñààð ä¿¿ òýðíèéãýý öàãààí ñàðààð þì óó. Íýã òîì õàð õ¿¿äèé ìîõîîðîîð ä¿¿ðãýæ á¿ñýíäýý õàâ÷óóëààä ò¿¿íýýñýý àì àìðààëã¿é çàæèëíà. Òýðýýð ºâºë áîë óëààí òîðãîí çàëààòàé õîðãîé ãàäàðòàé áóëãàí ìàëãàé. Ò¿¿íä çàòóó ýõíýðýýñ íü íàíäèí þì ýíý õîðâîîä áàéõã¿é. Õè÷íýýí ÷ ã¿ðýì äîðîì õèéëãýýä òóñ áîëäîãã¿é ãýëöýíý. Õîâ÷èä îëîí õîíîãîîð ãºðººëºõ人 õ¿ðòýë äàãóóëààä ÿâíà.

Îäîî òýä ÿïîíû ýðõýíä îðëîî ãýõ þì. íýã ë øàøèíòàí áîëîõîîðîî ÿñ óãñààãààðàà ÿëãàðààä áàéõ õýðýãã¿é áèù ¿¿? . Õàëõàä í¿¿æ èðñíýýñ õîéø äàðüãàíãà þì óó äîëíóóð õèéöèéí ãýãäýõ ìºíãºí õýò õóòãà àòãòàé ïààëàíòàé ÿíç á¿ðýýð íü ç¿¿íý. Åð íü øîãëî¸ ãýõýä øîãëîæ áîëîìã¿é õ¿íäýòãýå ãýõýä õ¿íäýòãýæ áîëîìã¿é íýãýí áèëýý. .ãåðìàí á¿ðõ þì óó óëààí îäîí÷óó þ¿äýí ºìñºíº. 34 . Òîì áíø ãýõýä áàãà áèø äàðãà ãýõ ¿¿ äýý ãýâ. Òýð á¿ñíýýñýý õàð õ¿¿äèéãýý àâ÷ äºðâåí õóðóóãààðàà ìîõîîð òàìõè ÷èìõýæ àâààä òàðõèà öàãíàéëãàí àì óðóóãàà øèäýæ îðõèîä Ñîíðîâîîñ.Ìîíãîë÷óóä áèä íýã ë õýëòýí.Óëñûí åðºíõèé ñàéäûí äîð áàéäàã õ¿íèé ë íýã äýý. Èíãýýä ìàíàé áóðèàä õýäýí òàñàðõàé ÿâàõ çîí áîëîâ îî? ãýýä øàëíû çàâñðààð ºòãºí øàð ø¿ëñýý ãîîæóóëàõàä Ñîíðîâûí äîîä òàëä õºõ ÷èñ÷¿¿ äýýëýý ñóãàëäàðãàëààä ìàõ èäýæ ñóóãàà ßíäàã. . .Òà ÷èíü èíãýõýä õýð òîì äàðãà ãýý÷ âý? Àéë÷íûõàà òîì áàãûã ìýäñýí õîéíîî ÿðèõ õîîðîõ þì áàéíà ë ãýýä äàíäàà õ¿íèé äóðã¿é õ¿ðãýõ ìàÿãààð ÿðüäàã çàíãààðàà çàëüõàé øàð í¿äýý æîîòîãíóóëàí èíýýâõèéëýâ.Ìàíàé áóðèàäûã õîðíí äîðâîí îíä òóñàä íü õîøóó áîëãîñíîî ÿàãààä áîëèóëñàí þì áý? . Ñîíðîâ "íýã àéëûí õ¿¿ä ãýõýä ýíý ãóðàâ õîîðîíäîî òºñã¿é íü õà÷èíàà" ãýæ áîäîîä.Òèéì ãýý þì áèé. Ýíý óäàà ÷ óëñ òºðèéí ÿðèàã Ñîäíîì ë ºäºâ. Ìàíàé áóðèàäûí çàðèì íü õîðèí äºðâºí îíä Õÿíãàíû öààíà ìàíæóóðò ãàðààä õààãä÷èõñàí.

Õèë öîîæòîé. Ãóðâàí õ¿¿ãèéí ýöýã ñàÿ áîëòîë í¿ãýëò õàð ãºðºº÷èí ÿâààä õàëõûí áóÿíûã àìñàæ. òýãñýýð ýöýñòýý ìàíæ õÿòàäàä çàëãèóë÷èõñàí. Îðîñûí áóðèàä îðîñòîî.Ñîäíîì ÷è ñàÿõàí Õàëõ íºìºðãèéí áóðèàä íàðò àéë÷ëààä èðýý áèç äýý?Òýä ÷èíü ìàíæóóðòàé õîëáîîã¿é áîë óó? õýìýýí àñóóâ. Ãàíö áóðèàä áèø ìàíàé ìîíãîë ÷èíü åðººñ-ãóðàâ òàñàðñàí óëñ ø¿¿. . . áóðõíû ºðøººëä îðæ çýâñãýý îðõèñîí ñ¿ð áàðàà èõò ëóæèð øàð îâãîí Æàìö õîéìðîîñ èéí õ¿íãýíýâ.ßíäàã õàìãààëàã÷ ºðøººãòóí. ìàíæóóðûí áóðèàä ìàíæóóðòàà äóóñíà áèç. ìîõîîðûí ø¿ëñíýýñ íü îé ãóòàõ øèã áîëîîä. .Òàíû õýëäýã ¿íýí. . ×èíãèñ õààí ìîíãîëûí ýçýíò èõ ã¿ðíèéã áàéãóóëñíààñ õîéø íàéìàí çóóãààä æèë ºíãºðºõºä ìîíãîë òóóðãàòàí ìºí ÷ ýëäâèéã ¿çýæ ºíãºð¿¿ëæ äýý. Õóâüñãàë ãàðààã¿é áîë òà íàð ÷ õàëõàä í¿¿æ èðýõã¿é ë áàéñàí áàéõ. Òºð òºâøèí áàéñàí öàã ¿íýíäýý õîâîð þì. Ñîíðîâ. Óëñûï õèë ìààíü öîîæòîé ãýýã¿é áèë ¿¿? ãýæ Ñîäíîì æèøèì ÷ ¿ã¿é øèëáýëçýâ.. Áè ÷èíü òàãíóóëûí õýðãýýð áèø íàéìààíû õýðãýýð ÿâààä èðñýí. 35 . Áè ñàÿ Ãóðâàí íóóðò áàéõäàà ýëäýâ þì áîäëîî. Èíãýæ áîäîõîîð ë àðäûí õóâüñãàë ìààíü ¿íýõýýð øèíý öàãèéí ýõëýë þì. îðîñò õàëèìàã áóðèàä ãýýä áàéæ áàéíà. ¨ñòîé ÿàãààä ÷ àðñàëäàæ ìóóëàõ àðãà áàéõã¿é. Õÿòàäàä ºâºðìîíãîë.Íàðìàé ìîíãîëîé ¿çýë ãýýøèìíàé áóðóó ¿çýë áàéãààä ºíãºðºº áèø ¿¿? Õóâüñãààëò ìîíãîëä òîëãîé áàãòàæ îðñîí áèäíèé çîë áîëîî.

Òýðýýð çóóõíû ç¿¿í òàëààð ñóóñàí áàñãàä áýðýýä òèéø õàð íóäýý öàõèëóóëàí. . ßíäàã èðñýí äóãàðààã àëãàñóóëàëã¿é óóñààð íèëýýä ñîãòæýý. Åð íü ÷ õ¿ì¿¿ñèéè äóó àìàðõíàà ÷àíãàðàõ áîëîëòîé. Öýâýëìàà ò¿¿íýýñ èëýðõèé í¿ä áóðóóëàõ íü õîðñîëòîé. Ñîíðîâ ýíý õýäýí õîíîãò ò¿¿íèéã òàíüæ àâëàà.Õîéìîð çàëàðñàí ºâãºäèéí äóíäààñ íýã íü.Õàìãààëàã÷ òà ë õýí õÿëàéæ õýí õàéðëàæ õàðäãèéã ìýäíý áàéõ ãýæ Ñîäíîì àæèãã¿é õýëýâ. . Òýãýýä ÷ õ¿ì¿¿ñ 36 . Òàíüæ ÷ ÿäàõ þì áàéñàíã¿é.Ìîíãîëä äàãààð îðæ àìæààã¿é çàðèìûã íü áóöààõ ãýñýí ÿðèà ãàðíà óó? ãýæ àñóóâ. Àíãóó÷íû îòîã áóóõàä àðãà áóþó ãýðòýý õàðèàä õîíîí ºíæèí òàðõèà ñàëààâ÷èëæ äóóã¿é õýâòñýí. Áóðèàäûí íàéð íààäàì õýð¿¿ë çîäîîíã¿é ºíãºðäºãã¿é ãýäýã ÿðèà äýëãýð òóë Ñîíðîâ ñàíàà çîâíèæ ýõëýâ. ßíäàã ñàëäàãã¿é ãàð áóóãàà ç¿¿ñýí õàðàãäàíà. Õ¿íèé ìºñººð ÿìàð íü õàìàà ÷ ¿ã¿é áºãººä òºðèéí õóóëü öààçûã õàìãààëàí áèåë¿¿ëýã÷èéí õóâüä áàãàã¿é ýðõ äàðõòàé õ¿í áàñ ÷ õºíãºí ãîîìîé áàéæ áîëçîøã¿é õÿçãààð íóòãèéíõíû äóíä àðàé ë îâèëãîã¿é ààøëààä áàéõ øèã.Äàãààð îðîõ õ¿ñýëã¿é ºíººã õ¿ðñíèéã áàéòóãàé õóâüñãàïûã õÿëàéæ ¿çýã÷äèéã ÷ áóöààâàë òààðíà ãýæ ßíäàã õàòóóõàí õýëýâ. . Öýâýëìààã òîéðîí òýíäõýíýý øèâýð àâèð õèéëöýõèéã íü çàäëàõ õîðõîé õ¿ðýâ÷ åð àæðàõ ÿíçã¿éä óóð õ¿ð÷ ñóóëàà. Ýõíýðèéíõýý ãóíøèãíàõàä õàðàéæ î÷îîä òàñò÷èõìààð ñàíàãäàâ÷ õ¿íäýð÷ òóëñàí áèåèéã õàðààä àðàé ÷¿¿ ø¿ä çóóí òýñýæ îíãîðñºí.

ò¿¿íèéã íýã èõ õ¿íäýòãýäýãã¿é íü èëò. Äîëãîìöîã ãýõýä äîëèãîíóóð. Æàìöûíõàí õýíèé áóÿíä ñàãàæ áàéãààãàà ìýäýýñýé. Åð í¿äýýðýý èíýýìñýãëýõ íü ãîéä àäòàé õ¿¿õí¿¿äèéí íýã áèëýý. "Ìóó ãè÷èé íàìàéã øîîëæ ñóóíà óó. òå뺺ëºã÷ àðä áèä öºìººðºº ë ñàíàà íýãäýæ áàéæ óëñàà õºãæ¿¿ëíý ø¿¿ äýý ãýæ Ñîíðîâ ìàðãààíûã öàéðóóëàõ àÿñààð õýëýâ. ßíäàãèéí äîòîð øàòààä ÿâ÷èõëàà." ãýæ çàíàëõèéëýýä ãàð÷ ÿâàâ. Òýð "÷è ÷ äýý" ãýñýí áàéðòàé èíýýìñýãëýæ áàéíà. Ãóðàâ õýð÷èãäñýí áóðèàä õàëõàä òîëãîé õàâ÷óóëñíàà á¿¿ ìàðò. Õàëõààñ àãíàñàí õàëèó áóëãàà ìàíæóóðò ãàðãàõ ãýæ ç¿¿í õèë ð¿¿ øîãøäîãèéã ÷èíü íýã ºäºð òóëãààä ºãíºº ãàéã¿é. Àéëóóäûí àðààð óðñàõ ãîë äýýð î÷èõîîð ÿâòàë õýä õîíîã àíãèéí ìàõàíä öàäàæ ºí㺠îðñîí ìºíººõ øàð ãºëºã õºëä íü îðîîöîëäîâ. Óóð àðõè õî¸ðòîî ãýíýòõýí ñîãòëîî. ßíäàã àìü òàâèí òèé÷ýãíýõ ãºëãèéã ãýðèéí õîðîî äàâóóëàí 37 . Õîéä õºëíººñ íü ø¿¿ð÷ àâààä áàéøèíãèéí àðä çîîñîí òàëõèíû ãîëä áàéäàã õ¿÷ýýðýý ñàâæ îðõèâ.Óäèðäàã÷. Ãàéã¿é òà íàðò ìýä¿¿ëýýä ºã÷ áîëíî. ×àìä ÷ äýýä òóøààëòíû äýâñãýð áîëîõîîñ èë¿¿ õ¿ñëýí ÷ ÿàæ áàéõàâ äýý. ßíäàã äýìèé íýã øèëáýëçýýä õ¿¿õí¿¿ä óðóó õàðàà øèäòýë Öýâýëìààòàé òóëãàðëàà. . Òàðõè íü çàä ¿ñýð÷ýý. Åð æîëîî ìóóòàé õ¿í ãýäýã íü í¿¿ðýí äýýðýý áè÷ýýñòýé. çîðèãòîé ãýõýä àéìõàé òèéì íýã áàðüö ìóóòàé õóì¿¿ñ áàéäãèéí íýãýí áîëîëòîé. óõààíòàé ãýõýä ìóíõàã. úëºã ãàí ãýæ äóóãàðñàíã¿é.

Áàçàð õî¸ð àéìãèéí ýìíýëãèéí óðò öàãààí áàéøèíãèéí öîíõíû äîð ÷èìýýã¿éõýí ñóóíà. . ßàñàí õýðýã âý! Îäîî áîëñîí õîéíî õ¿¿õäèéí õýðýã þó áàéñàí þì. ¯ðèéí õ¿ñëýí áîëñîí öàãò õÿñààä áàéíà. õºäëºõ ÷ ¿ã¿é õýâòýõ àæ. äóâ äóëààõàí í¿äòýé õ¿í á¿õýíä ýðõýëíý." Áàçàð èéí áîäíî: "ýýæ ìèíü ÿàãààä äóóãàðàõã¿é áàéíà àà? Õ¿í àìüòàí öºì ¿õ÷èõñýí þì øèã ÿàñàí ÷èìýýã¿é âý? Áîðèâîëîî ÷ æèðãýõã¿é áàéíà. Ààâ õ¿ðýýä èðýýñýé. Çàãàñíû ÿñàíä õàõààä ¿õýõ ãýæ áàéõàä íü àâàðñàí áîëîõîîð àðãà ÷ ¿ã¿é 38 . Îñîëã¿é àìüñãààòàé ë áàéíà. Óõààí ã¿éöýä îðñîí ýñýõèéã á¿¿ ìýä ¸îëîõ äóóãàðàõ òýíõýëã¿é ìýò ÷èìýý ÷ ¿ã¿é. Ààâûã èðâýë ýýæ í¿äýý õàðààä þì õýëýõ ë áàéõ. Àé õººðõèé ¿õýõ òºðºõ ñàíààãààð áîëîõ áèø. Õýä õîíîã äýìèéðòýë õàëóóð÷ áàéñíàà õàëóóí íü ãýíýò áóóñàí ãýâ÷ ýì÷ íàð ìóóõàí àìòàé áàéëàà. Ìàíàé àâãà ÷ ýõíýðèéíõýý ë õ¿÷èíä ÿâàà õ¿í. Öýâýã èéí áîäíî: "Áýðãýí ºíãºð÷èõâºë ýä ÿàõ óëñ þì áý? Íÿëõûã ÿàòãàé þì? Àéëä ºðã¿¿ëâýë áàðàã äýýð áîëîõ áèç. Äóâ äóãàðèã. Äàðãûí øàð ãºëºã õººðõºí àìüòàí äàà. Ýíý àìüòàí þó áîäîæ áàéãàà áîë îî? Þó ÷ áîäîõ âý äýý õººðõèé ìèíü.Ýý áóðõàí! Ýíý õ¿í ÿàæ áàéíà ãýýø âý! ãýõ äóóí àëäàâ. Öýâýã. Íÿëõ ä¿¿ ýýæèéã ñàíàæ óéëæ áàéãàà áàéõ. ͺ㺺 òóëûí ìèíü òîëãîéã íîõîé èä÷èõñýí áàéõ àà. Ýíý Áàçàð áàñ ºí÷èðíº.øèäýæ îðõèîä ãîë òèéø àëõàõàä àðä íü íýã àâãàé. Ãýýä íàñ àðàâ ãàðñàí õºâ¿¿í ÿàõàâ ýöãèéãýý äàãààä ºíäèéíº. Ýõèéí áèå äîðîéòñîîð áàéâ. Ýöýã íü ë õàðèí õýö¿¿äýíý äýý.. ¯ðòýé áîëîõ õýðýãã¿é öàãò áààòàé þì øèã áèé áîë÷èõíî. Àðâààä æèë òºðººã¿é ÿâñíàà ãýíýò þóíû ÷ õ¿¿õýä âý äýý..

Ýì÷ í¿äíèéõýý øèëèéã àâ÷ õýñýã àð÷ààä ç¿¿æ.." Ýìíýëãèéí áàéøèíãèéí äîâæîîí äýýð ýì÷ ãàð÷ èðýõýä ìàíü õî¸ð õàðàéæ î÷èâ. ..Òà õî¸ð àð ãýðèéíõíýý äóóäíà áàéãàà äàà. Äàðãà òýð ãºë㺺 àâààä ÿâàõ áîë óó. ªâ÷èí çîâëîíòíûõîî òºëºº ñýòãýë ò¿ãøñýí õ¿ì¿óñò ýíý íü íýã òàëààð õÿñëàíòàé ãýâ÷ áàñ òàéâøðóóëàõ ÷ òàòãàé áèç. îðõèîä ÿâàõ áîë óó? Îðõèâîë íü òýæýýãýýä ä¿¿äýý íîõîé áîëãîæ àâíàà. ÿìàð íýãíèéã øèéäýæ öºõñºí ÿíçòàé òýðòýý Õýðëýíãèéí õîíäèé ð¿¿ øèðòýí äóóã¿é çîãñîâ. ¯ã öººíòýé õóí áàéäàã ãýõýä ýíý õ¿í àðàé äýíä¿¿.Óòàñíû õîðîî óðóó î÷ú¸ ãýõýä ýì÷. îìãîëòîæ õàòñàí óðóóëàà 39 . Èðýõ õ¿íäýý óòàñ öîõü äîî ãýýä ø¿¿ðñ àòäàâ.Óòàñ öîõü äîî ãýæ ýì÷ äàõèí áóâòíàâ. áèø íü ìýäýãäýõã¿é öààñ øèã íèìãýõýí õºõ çîâõèî áóóëãààä. Ýýæ ñýð¿¿í.áèç. . .Õ¿¿ã ýýæ äýýð íü îðóóëúÿ. Ñóâèëàã÷ àâãàé Áàçàðò öýíõýð äààÿèìáàí íîìðîã íºìð¿¿ëýýä õºòëºí ýýæèéíõ íü ºðººíä îðóóëæ îðíû íü äýðãýä ñóóëãààä àðãàäàí òàéòãàðóóëàõ ÿíçòàé òîëãîéã íü èëáýýä ãàð÷ îäîâ. Ýýæ õ¿¿ õî¸ð õàìò áàéã ãýëýý. Öýâýã Áàçàðûí ãàðààñ õºò뺺ä. . . Ýì÷ òàìõèà äóòóó òàòàæ øèäýýä. Ýì÷ öàãààí õàëààäíûõàà õàëààñíààñ òºìºð õàéðöàãòàé ïàïèðîñ àâ÷ àñààãààä ñàëõèäñàí òýìýý øèã óðóóëàà óíæóóëàí äàõèàä ë àëñûã øèðòýâ. ¯ðãýëæ ÿäðàíãóé áºãººä áîäëîãîøðîíãóé öàðàéëñàí ýíý íàìõàí ëàãñ áèåòýé õèæýýë õàð õ¿í äºëæ äºëæ ãàíö õî¸ð ¿ã õýëäýã íü áàñ ãà÷ëàíòàé. Öýâýã Áàçàð õî¸ð àìûã íü õàðààä çîãñîõîîñ ÿàõ âý.Áýðãýí ýã÷ ìóóäàâ óó? Íàéäëàãà ¿ã¿é áîëîâ óó? ãýæ Öýâýãèéí àñóóõàä. Ýýæ ìèíü ë á¿¿ ¿õýýñýé. ×è óòàñ öîõèîä õ¿ðýýä èð.

Ãýâ÷ èíãýýä ýýæ íü àìüñãààãàà õóðààõ þì óó. Ýýæèéí ¿íýð ýìíýëãèéí ¿íýðò Äàðàãäààä ñóðàãã¿é. Áàçàð äýýðýýñ íü òîíãîéâ. Ãýðýë íü óíòàðñàí í¿äýýð õ¿¿ãýý óäààí õàðàâ. ßìàð íýã ýìèéí ¿íýð. õ¿â¿¿í ÷èíü ãàðûã ÷èíü äóëààöóóëæ áàéíà. Áàçàð ýýæèéíõýý ãàðûã öýýæèí äýýð íü òàâèàä äóëààöóóëàõ ñàíààòàé õî¸ð ãàðààðàà àòãààä áàéâ. Áàçàð òýð äîãîëîí íóëèìñûã 40 . Ýýæã¿é áîëíî ãýäýã èòãýøã¿é ÿâäàë áèëýý. Ìºíººõ öààñ øèã íèìãýõýí çîâõè äîðîîñ íü íýãýí áóëèíãàðò äóñàë áºíæèãíºí ãàð÷ õàöàð äýýã¿¿ð íü óðñàâ. Õºìñºã íü õ¿ðòýë äàëä îð÷èõñîí øèã. õ¿ì¿¿ñèéí ÿðüäàã òýð ¿õýë ãýã÷ èðíý ãýæ äààí ÷ áàéìã¿é. Õààÿà ýýæèéíõýý ºâºðò îðæ áàãàäàà õåõºæ áàéñàí Äóëààíõàí 纺ëõºí ìýýìíèéõ íü õîîðîíä òîëãîéãîî íààãààä õýâòýõýä ÿìàðõàí àÿòàéñàí áèëýý. Îðíû õàæóóãààð óíæñàí ãàðûíõ íü áóãóéä òàðèàíû ç¿¿íèé º÷ òº÷íååí í¿õí¿¿ä öîîõîðòîíî. Öî÷ìîîð õ¿éòýí áàéëàà. Ýýæ í¿äýý àëãóóðõàí íýýëýý.õàãàñ íýýãýýä óäààí áºãººä õ¿íäýýð àìüñãàëíà. "Ýýæ ìèíü í¿äýý íýýãýýñýé äýý. äóóãàðààñàé äàà". ÿðýýíèéíõ íü ñóäàñíóóä íýã ¿å ò¿ðãýí ò¿ðãýí îâîëçñîíîî íýã ¿å òàñàëäààä áàéõ øèã. Ýýæèéí ñó¿ííé ¿íýð. Öàðàé íü çýâõèé äààæ. "Ýýæ ìèíü ñýðýýðýé. ¿ñ íü ñààðàëòààä äýðýí äýýð òýíõýëã¿é îðõèñîí òîëãîé íü õàâðûí áóòóóë øèã ºíãºã¿é. Åð ýýæýýñ íü î÷¿¿õýí ÷ ãýðýë ãàðàõàà áîëüñîí ìýò. õºëñíèé ¿íýð íýã ë ýýíýãõýí äîòíî áîãîîä ç¿òýýð íýã àìüä áèåíèé òºäèéã¿é àæëûí ÷ ãýìýýð þì óó ñýòãýëèéíõ ÷ ãýìýýð þì óó ñîíèõîí ñîí. Õóìñ íü óðò óðãàñàí òóðàíõàé ãàðàà îðíû õàæóó óðóó èõ ë ýâ õàâã¿é óíæóóëæýý. áàñ ¿ë îéëãîãäîõ õ¿éòýí íÿëóóí ¿íýð ãàðíà. "Ýýæ ìèíü í¿äýý íýýãýýñýé äýý" Áàçàð ýýæèéíõýý óíæñàí ãàðûã íü äýýø áîëãîâ. Ñýðýý÷ ýýæ ìèíü".

òà íàðòàéãàà.. á¿¿ àé... .. áè ãîìäîëã¿é........ Ýì÷.....Õ¿¿ ìèíü.òà íàðòàà.. á¿¿ çîâîîðîé.. ä¿¿ãýý ààâòàéãàà. Òýãýýä ýýæèéíõ íü ñóäñûã óäààí áàðüæ áîäîë áîëîâ.. çà èíãýýä áîëíî äîî..Ýý äýý.àìüä ÿâñàí áîë.... èæèé íü ÿâààä. Ýì÷ Áàçàðûí ãàðûã òàâüæ àõòàé íü õýäýí àëõàì õîëäîîä èýã þì õýëòýë àõ íü. õîë ÿâàà.. Òýãñíýý ýì÷èéã õàðààä çîãòóñàâ. õ¿â¿¿í ìèíü çîíòîé. Ýì÷òýé ãàäàãø ãàðòàë Öýâýã àõ íü ã¿éõýýðýý èðæ ÿâíà. èæèéí õ¿â¿¿í áàéí.. ãàíö äóóãàðààä øîðîîí äýýð ñóó÷èõëàà. Áàçàð íóëèìñàà øóäðààä ýýæèéãýý õàðàõàä ýýæ íü í¿äýý òîì áîëãîí ãîëîðñºí õýâýýðýý..Õ¿â¿¿í ìèíü.... . ÿàõûãàà ººðñ人 ìýäýýðýé.. Áàçàð ýðãýæ íýã õàðìààð ñàíàãäñàí áîëîâ÷ ÿàãààä ÷ þì ÷àäñàíã¿é. Ýýæ íü í¿äýý æèãòýéõýí òîìîîð õàðààä óðóóëàà áàéí áàéí øèëýìäýæ ñóëõàí äóóãààð èéí õýëýâ.. òà õî¸ð ìèíü íÿëõûãàà. ààðàé. Ýýæ íü óðóóëàà äîëîîãîîä óðò ãýã÷ýýð àìüñãàà àâàâ. 41 . .. Öýýæýý ò¿õèéëãýæ áàéãààä èõ ë õ¿÷ ãàðãàí òºâºí㺺 ÷è÷ð¿¿ëýí òèéíõ¿¿ àìüñãàë àâààä í¿ä íü æààõàí ãýðýë îð÷èõ øèã..ààâ. õ¿íèé äîð á¿¿ îðîîðîé. ßâúÿ äàà õ¿¿ ìèíü ãýýä Áàçàðûã õîòëîí ãàðàâ. ãîìäîëã¿é.. Èæèé íü àçã¿é... îäîî ýýæíä íü òàðèà õèéíý.. ààâûí ñàéí õ¿¿ áîëîîðîé...ààâûã ÷èíü õ¿ëýýæ... ÷è ìèíü èæèéäýý .... ¿ðòýéãýý õàãàöàõûí ºìíº ýõ ñ¿¿ë÷èéíõýý õ¿÷èéã øàâõàæ áàéãààã õ¿¿ ÿàõèí ìýäíý. Áàçàð ýýæèéíõýý öýýæèíä í¿¿ðýý íààãààä ýõýð òàòàâ... Ýýæ íü ñ¿¿ë÷èéí ¿ãýý õýëæ áàéíà áóñ óó? Ýì÷ ÷èìýýã¿éõýí îðæ èðýýä õýñýã õàðçíàñíàà Áàçàðûã òýâðýí õîëäóóëàâ... Ýýæ ìèíü ºíãºð÷ áàéíà ãýæ ýñ óõààðñàí ÷ ÿìàð íýã àéìøèãòàé ÿâäàë òóëàí èðæ áóéã çºí㺺𺺠ìýäýõýýñ àðãàã¿é.ãàðûíõàà àðààð øóäàðëàà..ñàéí ÿâààðàé.. Òýð óéëñàíã¿é.. ààâäàà õýëýýðýé..

Òýð óëààí íÿëçðàé àìüòàí. Áàçàð èéíõ¿¿ õýí íýãíèé ãàð õ¿ðýõèéã ë õ¿ëýýæ áàéæ. Õîîëîé äýýð íü òýýãýë÷èõñýí Ẻí õàð þì ãýâ ãýíýò òýñðýí çàäðàâ. ×óõàì þóã "¿ã¿é ¿ã¿é" ãýñýí áèëýý.. Øîðîîí äýýð ëàãõèéí ñóóñàí àõ. èðýýä¿éí õ¿â¿¿í ä¿¿ íü ýýæã¿é õîöðîíî ãýæ á¿ð áàéìãóé. òýðòýý çóðâàñëàõ àëñûí õºõ óóëñ öºìä íü "¿ãóé ¿ã¿é" ãýæ îðü äóó òàâèí áàéâ. Áóñàä õ¿¿õä¿¿äèéí ýýæ íàð ÿìàð ÷ ¿ã¿é ýð¿¿ë ñàðóóë ÿâæ áàéíà áóñ óó? ªíºº ºâäºâ÷ ìàðãààø ýäãýýä ¿ð õ¿¿õäýýðýý òîéðóóëààä ÿâæ áàéäàã áóñ óó? Íýã ìýäýõýä Öýâýã àõ íü áîñîæ èðýýä ìºðººð íü òàñ òýâðýýä çîãñîæ áàéâ. ¿ã¿é" õýìýýí ø¿ä çóóæ áàéâ. õîëûã øèðòýí çîãñîõ ä¿íñãýð ýì÷. õîðâîîãèéí ÿâäàë ºãººòýé àâààòàé. èæèé ìèíü ýý! Èæèé! * * * Õ¿íèé àìüäðàë àëàãòàé áóëàãòàé. Òýð áîë ãàñëàíãèéí îðü äóó áàéëàà. öýëìýã ºäºð àòàë ÿàãààä ÷ þì îíõèîã¿é ¸ëòîéõ ¿äèéí íàð. ßìàð ãýì õèéñýíäýý. Áàçàð ýýæã¿é áîëñîí ãýäýãòýý èòãýñýíã¿é. ÿìàð ìóó çàÿàòàéäàà ýýæã¿é õîöðîõ áèëýý. Îíîí Áààæèéí õîîðîí äàõü íóòàã ìîíãîë ãàçðûí ººäºñõºí äýýð õ¿ì¿¿íèé àæ òºðºë òýð ë ¸ñîîðîî óðñàíõàí 42 .àõèæ äóóãàðñàíã¿é õýñýã áîëîâ. èòãýõèéã õ¿ññýí ÷ ¿ã¿é. Ìîíººõ ä¿ëèé ä¿íñãýð îðãèñîí ãàçàð äýëõèé òýð àÿàðàà îðèëîí ãàñàëæ áàéõ øèã.Èæèé. Õýäèéãýýð õîîëîé äýýð íü Ẻí õàð þì òýýãýë÷èõñýí ÷ äîòðîî "¿ã¿é. Ñàâ ñàÿõàí ýýæ íü óëààí íÿëçðàé õ¿¿õýä ãàðãààä õî¸ð ÿñ ìýíä õàãàöëàà ãýæ ãýðèéíõýí íü Ẻí áàÿð áîëæ áàéñàí. .. Ãýâ ãýíýòõýí ç¿â ç¿ãýýð ÿâæ áàéãààä ýýæã¿é áîëíî ãýäýã ÿàãààä ÷ áàéæ áîëîìã¿é.

Ãîë ìºðºí óðñàíà. óðóóãàà ÷ óðñàæ ë áàéíà. Öýâýëìàà ýã÷ 43 . Àéìãèéí ýìíýëãíéí ãàäàà ýýæèéãýý äóóäàí ÷àðëàõäàà á¿õ þì ºíãºðñíèéã ìýäñýí ãýâ÷ öîãöñûã íü õýýð àâàà÷èæ òàâèõààñ íààø ¿õñýí ãýäýãò íü èòãýýã¿é. Èéì óéòàé á¿¿äãýðõýí ãàçàð äýëõèé äýýð ýýæ ¿ã¿é áîëäîã íü àðãàã¿é áèç. ãîëãîí íîõîéãîîð ÷ ÿàõ þì áèëýý. Ýýæ ¿ã¿é áîëñîí õîéíî à÷òàí óëèàñààðàà ÷. ªºäººãºº. Îäîî òýíãýð õàòõàòñàí ãóðâàí õºãëºãºð õºãøèí ìýò àæ. Òèéí ýýæèéíõ íü öîãöñûã ýìíýëãýýñ àâ÷ öàãààí äààâóóíä áèò¿¿ îðîîãîîä àðûí óóëàíä àâàà÷èæ òàâüñàí. Åð ¿õýýíö õºãøèí åðòºíö õ¿ðýýëýí áàéíà. õ¿íèé àìüäðàë óðñàíà. Ãàãöõ¿¿ óëèðàõ öàãèéí ºî人ñ þó ÷èã õ¿÷èí ¿ã¿é. Ýýæèéíõ íü ºíãºðñííé ìàðãààø Öýâýëìàà ýã÷ íü Ñîíðîâ äàðãûí õàìò äàâõèæ èðñýí. ×óõàì õýäèéä ÿàãààä èéì þì áîë÷èõîâ ãýäãèéã îéëãîõîä áýðõ. Èíãýýä ë á¿õ ÿâäàë ºíãºðñºí þì.àâàé. Áàñ äîòîîäûã õàìãààëàõûí òºëººëºã÷ ßíäàã áèå äàâõàð ýõíýðèéí õàìò ìàøèíä íü äàéãäàæ èðñýí áºãººä òîì÷óóëûí õýëñíýýð áîë Áàçàðûí ýýæ îñîëäñîíûã ìýäýíã¿¿òýý òºðõºì人 î÷èæ àìàðæèõààð øèéäñýí ãýíý. Ýìýýãèéíõ íü ÿðüäàã ¿ëãýðèéí ãóðâàí àòãàí óëèàñ áîëîí õàðàãääàã àñàí. Èíãýýä Áàçàðûí ààâûí õîéíîîñ õ¿í ÿâóóëàõ ýñýõ òóõàé ÿðèà áîëñíû ýöýñò õýýðèéí çàìä ÿâàà æèí÷íèé ýðýë ñóðàë áîëñîîð áàéòàë öàã õèé ºíãºðíº ãýýä áîëüñîí. Öýâýëìàà ýã÷èéí òàíèë òîì äàðãûí øèëýí ïîðò ÷ þó ñàí áèëýý. Ñîíðîâ äàðãà õîò óðóóãàà áóöàæ Öýâýã àõ Öýâýëìàà ýã÷ õî¸ðòîéãîî íóòãèéí õ¿íèé ìîðèí òýðãýýð áóöàæ èðñýí. Áàçàð õ¿â¿¿í Õýðëýíãèéí õîéä óóëûí ýíãýðò ýýæèéíõýý öîãöñûã òàâèàä ãýðòýý ýðãýæ èðýõýä ¿õðèéíõ íü õàøààíû àðûí ãóðâàí óëèàñ íîãîîðîí ñàëáàðñàí áàéëàà.

Ýýæèéãýý õýýð òàâü÷èõààä. Ýìýýãèéí ãàñëàí ãàíèõðàõ ãýäýã õÿçãààðã¿é. ¿éëèéí ¿ðýýð ºí÷èð뺺 ë ãýíý.ºíººõ íÿëõ ä¿¿ãèé íü àâààä ÿâëàà. Ýìýýòýéãýý õî¸óëàõíàà ãýðèéí ìóõàðò á¿ðòèéòýë ¿ëäñýíäýý èòãýìã¿é. Óðàã òºðëèéí ÷ áèø èóòàã íóãûí ÷ áèø õàìààã¿é õ¿íä ÿàõààðàà òýãòýë èòãýæ ýýíýãøèõ áèëýý. ¯ðèéí õ¿ñëýí áîëñîí àëü íýã àéëä ¿ð÷ë¿¿ëæ ºãüå ãýõ ÿðèà öóõàëçñàí áîëîâ÷ Öýâýëìàà àâãàäàà õ¿í áîëãîæ ºãíº ãýæýý. Ãàçàð òýíãýð òýð àÿàðàà áèò¿¿ äàâ÷óó. ÿìàð ÷ ãýñýí ñàéí ñàéõàí þì àâ÷ðààã¿é ãýëòýé þì óó? Áàçàð ààâûãàà õ¿ëýýæ áàéâ. 44 . Öààä õ¿í íü Áàçàðûã èõ ë îðºâäºí õàéðëàõ áºãººä æèíä ÿâñàí ààâûíõ íü èðòýë àâàà÷èæ õîò ¿ç¿¿ëýýä èòãýëòýé ñàéí õ¿íýýð áóöààÿ ãýæ áàéâ. Èíãýõýýð õººðõèé ýýæèéã íü ¿õ¿¿ëæ. Ñîíðîâ äàðãûí àíãèéí îòîãò íààäàæ äàññàí îíîîõ õººðõèé øàð ãîëãèéã õýí íýã ñîãòóó õ¿è òàðõèéã íü áÿö ñàâààä àë÷èõñàí ãýõ ¿ã äóóëäñàí. Îäîî òýð îëîí òóðëèàõ ÷ ñóðàãã¿é áîëæýý. Í¿äýýðýý ìèøýýí íààäàã÷. Åð Öýâýëìàà ýã÷èéí ààø çàí õóâèð÷èõñàíûã ãàéõìààð. Ìóó çàÿàòàé ë ãýíý. Ãóðâàí óëèàñ ë¿ãëèéëäýíý. ààâààñàà äàéæààä õàà õ¿ðýõ áèëýý. Ãýð îðîí íü õàíõàé õîîñîí áîëñîí øèã íýã ë òààã¿é. Ãýòýë òýð íü ñàéí ãýõýä ÷ õààøàà þì. Èíýýõ óéëàõ çýðýãöñýí. Òóí ñàÿ íàâ÷ íàõèà ¿ã¿é ÷ ãýñýí îëîí òóðëèàõ ñóóëãàæ øààãèóëñàí ÿìàð áàÿð áàÿñãàëàíò îðîí ìýò áàéëàà äàà. Àéìàã äýýðýýñ Áàçàðûã ºíºîõ Ñîíðîâ äàðãàä îã÷ òýð çóóð õîò óðóó ÿâóóëàõ òóõàé ÿðèà ãàðñàí. Òýð õ¿íèé ¿çýãäñýí íü öààíàà ÿìàð íýã õîëûí ìóó óðõàãòàé ÷ ãýìýýð þì óó. õ¿íèé ¿ð ÿàæ ÷ çîâæ áàéñàí èàäãóé ä¿íñãýð ñàíàãäàíà. öàã ¿ðãýëæèéí áàÿñãàëàíò íýãýíñýí.Èíãýýä áîäîõîä òýð Ñîíðîâ ãýã÷ ýäíèéõíèé àéë ãýðèéí àìüäðàëòàé ÿìàð íýã õîëáîîòîé áîëñîí ìýò. ýâ äàâ õèéñýí èéì õ¿í áàéãààã¿é.

Ãýòýë ÿàõààðàà Áóäûíõàí öºìººðºº ýð¿¿ë ñàðóóë öàðàéëñàí áàÿð áàÿñãàòàíòàé ÿâäàã. Çà ÿàõàâ ÿäóó ÷àäóóãèéí ÿëãàà áàéäàã þì ãýëýý. Äàìäèí áààâàéíõ ãýæ þì á¿õíýýð áÿëõàæ öàëãèñàí àéë áàéõàä ýäíèéõ ãýæ ¸ñòîé õîîñîí õîíîäîãã¿é ÷ õî¸ð èääýãã¿é àéë. áàñ áîëîîã¿é óëààí òîðãîí îðõèìæ ìºðëº÷èõººä ìààäàã ìààäàã à÷õà÷æ ÿâàõàä ìàíü Áàçàð íýã ìóó õºìºí áîéòîãòîé. Íóãàòààñ íü àðèëààã¿é øèâ øèíýõýí õºõ òîðãîí äýýë. øàð äàà÷èìáàí äýýëòýéãýý ë ÿâñàí. çàìûã õàðóóëäàí. îð÷èí òîéðíûã àæèí ñàíààøèð÷ ñóóâ. Ãóðâàí óëèàñ àíèðã¿é ë¿ãëèéëäýíý. Ýìýý íü ÷ ÿëãààã¿é öàã ¿ðãýëæ ë ºâ÷èí 45 . Ýýæèéí áàéõàä ¿ðãýëæ ë ¿íýý ìà÷ûí òóõàé ÿðèà áîëäîãñîí. Íîäíèí çóí Äàìäèí áààâàéíõòàé õàìò ààâ ýýæòýéãýý Ãèëáýð äóãàíû ìàéäàð ýðãýõ ìºðãºëä î÷èõîä Áóä õºâ¿¿í ÿìàð ãî¸ ãóòàë õóâöàñòàé ÿâëàà. ßäóó àéëûí óÿà õîîñîí ãýæ ýìýý íü íýã óäàà õýëæ áàéñàí. ¿õýð ìàë øóíàìõàé èäýøëýíý. Ýíäýýñ Áàëæèéí øóãóé óðàãøàà íýýëòòýé áî㺺ä Îíîíû íààä òàëûí äàâàà ã¿âýýíèé çàì òîäõîí õàðàãäàíà. Ààâûí æèíãýýñ èðýõ îäîð ºíºº ìàðãààøã¿é áîëñîí ãýíý. Òèéíõ¿¿ Áàçàð õ¿â¿¿í ãóðâàí èõ óëèàñíû äîð ñàðàâ÷íû äýýâðèéí õàãä ºâñºí äýýð òóõëààä ààðóóë õ¿ëõýæ. Îäîî ìà÷òàé ¿ã¿éãýý ÷ ìýäýõýý áîëüæ. Óÿàí äýýð èðæ áóóõ õ¿í ÷ õîâîðäîæ. Øóãóéí çàâñðààð õýäèéíý íîãîî óðãà÷èõñàí. íîãîîí ñàðüñòàé áóëèãààð ãóòàë ºìñºæ îëîí ºíãèéí ãî¸ öàöàãòàé óòñàí á¿ñýíäýý õººðõºí õýò õóòãà ç¿¿÷èõñýí. ßàõààðàà ÷ ÿäóó ÷àäóóãèéí ÿëãàà áàéäàã þì. Ààâ íü òýð çàìààð èðýõ ¸ñòîé. Áàçàð ýíý ºäºð õýäýí ààðóóë ºâºðòºëæ çàì õàðóóëäàõààð ¿õðèéí ñàðàâ÷ äýýð ãàð÷ýý. Ýìýý íü ÿìàð íýãíèéã õàéí îðæ ãàðíà. ÿàõààðàà ýäíèéõýí óðóó äîðîé öàðàéëæ ÿâäàã áèëýý.ãýìã¿é ãåëãèéã àë÷èõäàã ÿìàðõàí õîðâîî ãýã÷ âý.

õýëíý. àðüñ õºäºñ ýëäýõ. Õýâòñýí ìàë áîñãîõã¿é. õîðõîéä õîðã¿é õ¿í ë ãýíý. Áàñ ç¿ãýýð ÷ ¿ã¿é ¿åèéí íºõäèéí øàõà÷òàíä àâòàæ õààÿàõàí õààðò íààäàí òýð á¿ðäýý õîæèõîîñîî àëäàõ íü èõ ãýíý. Õàâðûí òàð÷èã öàã ñàíæ. æèí òýýõýýñ ººð àæèë ìýäýõã¿é þì øèã ÿâäàã áèëýý? Æèí òýýæ îëç áýäýðäýã ë ãýíý. Åð ààâ íü ÷ ãýñýí õ¿¿ íü ÷ ãýñýí ÿàñàí çîëã¿é àìüòàñ âý! Áàëäàí æèíä ãàðñíààñ õîéø ÿã ñàð ãóðàâ õîíîã äýýðýý íóòãèéí áàðàà õàðëàà. çóðãààí ìîðèí òýðýãòýé õàâðûí äóíä ñàðä ãàð÷ Áàÿíò¿ìýíä àðüñ øèð õ¿ðãýýä äàðàà íü ìîíãîë îðîñûí õàò äýýðõ äàìæëàãà áààç Ýðýýíöàâààñ Îíîí Áàëæ õàâèéí ñóìäûí õîðøîîíä õóâààðüòàé ãóðèë áóäàà. Ýýæèéíõ íü íàñ áàðñíûã îãò ìýäýõã¿é õºäºº õýýð ÿâàà ààâ íü èéì àéìøèãòàé ÿâäàë áîëñíûã ìýäýõäýý ÿàõ áîë? Íàñíûõàà õàíèéã ¿õýëä áóëààëãà÷èõ çîëã¿é ¯éëèéí ¿ðòýé õ¿í ãýæ ýìýý íü áàéí áàéí ãàñàëíà. õîîë õ¿íñýý áýëäýõ ò¿ìýí àæèëä äàðàãäàæ ÿâñíàà ÿàõààðàà ãýâ ãýíýò õàðèéí óóëàíä ¿õäýë õ¿¿ð áîëîí õîöîðäîã áèëýý? Èíãýýä ë ºí÷èí ÿäóó õýâýýðýý õý÷íýýí ÿâàõ þì áîë? Ààâûã íü õ¿ì¿¿ñ èõ ë íîìõîí ñàéí õ¿í ãýõ. Òýãâýë ÿàãààä 纺ëºí ñàéõàí ñýòãýëòýé ààâ íü ÿäóó ç¿ä¿¿ àìüäðàòòàé. Ýýæ íü ººä íàð õàðàëã¿é î¸æ øèäýõ. Æèíãèéí óðò çàìä ººðîî áîëîîä óíàà ìàë ãóíäñàíûã õýëýõ ¿¿. áàðàà òàâààð à÷èæ ñóì òóñ á¿ðä áóóëãààä õîîñîí õºñ㺺 õîòëºí àëõàëñààð íóòãèéí áàðàà õàðàãäàã÷ ñ¿¿ëèéí äàâààí äýýð ãàð÷ èðëýý. Ãýâ÷ ñóðñàí 46 . ¿ðýëãýí çàíòàé àìüòàí ãýõ. Òýãýýä ÷ áîäü Áàëäàí õî÷òîé. Íóòãèéíõíààñàà æèíãèéí íîîãäëûã àöàãëàí íèéò äºðâºí øàð. Áîäü ãýäýã ÷èíü þó ãýñýí ¿ã âý? ãýâýë 纺ëºí ñàéõàí ñýòãýëòýé ãýñýí ¿ã ãýíý. Òýãòýë òýð îëç îìîã íü õàà áàéíà? Ýìýýãèéí õýëäãýýð áîë ààâ íü ãàð ñóëòàé.

àæèë õîéíî þóíäàà íýã èõ àëçàõ áèëýý. Õººðõèé õàíèà èíãýæ íýã áàÿðëóóëàõ ºäºð ýð õ¿íä èðäýã ë þì áàéíà. Ýíý íü áàñ àéë ãý𠺺äëºõèéí áýëãý äýìáýðýë ÷ áèç. äýýëèéí ñàéí òîðãîòîé î÷èæ ÿâàà íü ¿íýõýýð ãàéõàìøèã. Áàëäàí çàäãàé ãàëûí î÷èíä õîðìîé õîò íü ýíä òýíä öîî øàòñàí. Õóâöàñ ºãºðøèæ. Ýõíýð íü àìàðæààä íÿëõàñ íü ýð¿¿ë ñàðóóë áîéæèæ áóéä þóíàà ýðãýëçýõ áèëýý. Èíãýõýýð Áàëäàí ýõíýðòýý àëòàâ áîãæ ñèéõ. Ãóðèëòàé áîðöòîéãîîñ õîîë óíäààð þóíäàà ãà÷èãäàõ áèëýý. Åð àëò ìºí㺠èéì òèéì þì ãýæ äóðñäàãã¿é áîëîâ÷ õààÿàõàí íàéð íààäàìä î÷èõäîî ºìñºõ ç¿¿õ þìàà òààðóóëæ ÿääàã òýãýýä æààõàí óðóó äîðîé öàðàéòàé ÿâäàã íü èëò áèëýý. Ýõíýð íü èéì ¿íýòýé öàéòàé àëò ç¿¿æ ¿çýýã¿é áîëîõîîð ¸ñòîé ë íýã íàð íü ãàðíà äàà. Ýð õ¿íèé æàðãàë ýçã¿é õýýð ãýã÷ýýð óíàà õºñºã á¿ðýí á¿òýí áèå ýð¿¿ë áîë áîëîõ íü òýð. Óëçûí íýã áàÿíààñ ýõíýðòýý òàâàí öýíãèéí àëòàí áºãæ ñèéõ áîëîìæèéí ¿íýýð õóäàïäàæ àâñàí íü áàðàã ë ãàéõàìøèã. Áàñ íóòãèéíõàí ¿å òýíãèéíõýí äóíäàà öàðàé ç¿ñýýð äýýã¿¿ð îðäîãã¿é þìàà ãýõýä äîîãóóð îðäîãã¿éãýý ìýäýõ èä äóíä íàñíû á¿ñã¿éä ýíý íü çîâëîí ýñ ãýõýä þóíû æàðãàë áàéõ áèëýý. óã íü íîãîîí îíãºòýé ãýâ÷ ¿íñýí ñààðàë áîëæ îíãîñîí äýýëýý ñóãàëäàðãàëààä õ¿ðýý íü áóó÷èõñàí õàð á¿ðõýý àðààñ øàðàõ íàðíààñ õàìãààëæ äàãç óðóóãàà äàðæ ºìñººä. Åð ìóóã çºãíºõ øàëòàã áàéñàíã¿é.òóóëíà ãýæ áîäîæ ÿâëàà. Æèíãèéí õºëñºº àâ÷ áàñ ÷ çàì ãóäàñ áàãà çýðãèéí àðèëæàà íàéìàà ¿ñýðãýýä ýõíýð õ¿¿õäýäýý õóâöàñ õóíàðõàí òºäèéã¿é áýëýã ñýëòòýé ãýðèéí áàðàà õàðàõ íü ýíý. Ýíý óäààä îëç îìîã ÷ ìóóã¿é. Ýõíýðýý áàÿð. ¨ñòîé ë èðñýí çàìààðàà ñóðñàí äóóãàà äóóëààä áóöíà ãýã÷ áîëëîî. ñàðûí àÿíä ñàðüñ íü 47 . öàðàé ãàíäàõ þó ÷èã áèø.

Åð æèí÷íèé àìüäðàë ãýã÷ õ¿íä õýö¿¿ ãýâ÷ òýð¿¿õýíäýý ÷ áàñ ñîíèíäîî ÷ ñîíèí.. õîîñîí ãýäñýý òàòàæ. Àðâàí òýðýãíèé àëèíûõ íü äóãóé òîñîîð äóòàõ áóþó àëü øàðãóó ìîðèíû óÿà æîëîî óðòàäñàí. íóòãèéí óñ áýë÷ýýðèéí ¿íýð ñàòõèéã àâàíãóóò ÿëãóóìñàæ ÿàðñàí àðûí ìîðüä æîëîîãîî òàñòàõ íü õîëã¿é çàìààñ ãàð÷ îðîí ìóðèëçàíà. Îäîî àìàðæààä ýõ 48 . Ãýðèéí áàðàà õàðñàí õ¿í àðãà áàéæ óó? Íýãýí õýâèéí óæèã áàðäàì àëõààò ò¿¿÷ýý øàð õàðèí åð þó ÷ áîëæ áàéñàí õàìààã¿é þì øèã øàðëàíãóé òóðàíõàé íóðóóãàà ã¿äèéëãýí.ñàíáàéñàí áóëèãààð ãóòàë ºøèãëºñºí áàõèì áîãèíî õî뺺ðºî õàâðûí íîãîîã äºìºõ ìýò õºíãºíººð àëõàëíà. ìºí ÷ èõ ñàíàãäàõ çîëèã þì äàà. îìðóóãàà ¿ë ìýäýã ñàâëàí ãàíõàõ áºãººä ¿õýð òýðýãíèé ÿíäàëä ÷àëõàæ ã¿éöýýä. æàðãàòòàéäàà ÷ æàðãàëòàé áèëýý.. Îäîî ÷ òýð õè÷íýýí óóð óöààð õ¿ðëýý ãýýä î÷ õàÿí ýñ ÷àäàã÷ æèéòãýð áîð í¿äýýðýý òýðòýý íÿëõðàí íîãîîðîõ Áàëæèéí øóãóéã áàÿñãàëàíòàé øèðòýí. õàöðûíõ íü ÿñ ¸ðäîéñîí õîëöðóóò õ¿ðëýãýð í¿¿ðýíäýý ¿ë ìýäýã ìèøýýë òîäðóóëàí èéí áîäîæ ÿâëàà. ìîðü ¿õðèéí ÿâäëûã õ¿ëöýõã¿é. Æèí÷èí óæèã õîëûí àÿíä àð äàãçàíäàà í¿äòýé ìýò áîëäîã àæ. Åð ¿õýð ìîðü õîñîëñîí õºñ㺺ð æèí òýý ãýæ õàðààì àæ. Òýð íü ÷ áàñ óðàìòàé. áóãàëãà õîìóóò íü ñóëàðñàí çàäàðñíûã ýðãýæ õàðàëã¿é ìýäíý. Ýõíýðýý ãýæ. Àðâàí òýðýãíèé äóãóé àðâàí ÿíçûí àÿëãóóãààð äóóãàðíà. áîãèíîäñîí. Òîñòîéäîî ÷ òîñã¿éäýý ÷ ÿëãààã¿é òýðýã á¿õýí íýã ÿíçûí äóóòàé. ¯õýð ìîðèíû ÿâäëûã ã¿éöýõã¿é. Áàëäàí àëèâàà óóæóó íîìõîí ñýòãýëòíèé ¸ñîîð åðòîíöèéí ìóó ìóóõàéã îëæ õàðàõààñàà ò¿ð¿¿í ñàéí ñàéõíûã íü îëæ õàðàõ í¿äòýé õ¿í. Ãýâ÷ èéíõ¿¿ óæèã áàðäàì àëõààò ò¿¿÷ýý øàðûí õîéíî îðñîí àìüòàñ õºë òàòàí ãýëäðýõýýñ ººð ÿàíà.

Õ¿¿òýé áîëîî áîëîâ óó îõèíòîé þó? Àëü íü ÷ ÿàõ âý. Þóíû òºëºº èíãýæ ÿâàà áèëýý.Àé áóðõàí! ßàäàã áèëýý äýý.Ýìýý èæèé! Ààâûí æèí õàðàãäëàà! ãýæ õàíãèíàòàë õàøãèðààä õàðàéí áóóæ óÿàí äýýðõ ìîðü ëóóãàà ã¿éâ. Òýãýõýýð íü áè ÷èíü ýõíýðòýý ýíý çýðãèéí ãî¸ë ç¿¿ëãýõòýéãýý ø¿¿ ãýæ õýëíý.. Ìèíèé õ¿¿ ñàéõàí ÷ õ¿¿. Ýõíýð ìèíü ¸ñòîé ìàãíàéãàà òýíèéòýë áàÿðëàíà äàà. Æèðýìñëýýä íýã õýñýã ó÷èðã¿é ÿíàã áîëñîí. Àéë ººäºëäºã þì áîë ººäëºõººð ç¿òãýëýý. Îäîî ÿàãàà áîë? Íÿëõ áèåòýé àìüòàí äýýð áè ãýæ íýã õàãññàí àçàðãà øèã àìüòàí áóóíà äàà. ßìàð èõ ¿íýòýé ýä àâñàí þì ãýíý äýý. Õ¿¿ ìèíü ëàâ õ¿ëýýæ õàðóóëäàæ ñóóãàà. Çà òýãýõýýð öàðàé íü ¸ñòîé ë òîðãîíû õýý øèã ãýðýëòýýä ÿâ÷èõíà äàà. ýìýýëò ìîðü õàðàéñàíäàà ãýã÷ýýð ýõíýð õ¿¿õäèéíõýý áàðààã ýëýã á¿òýí õàðäàã áàéíà. Ñàâõè ºìñºæ ¿çýýã¿é àìüòàí ø¿¿ äýý õººðõèé. ¯ã¿é òýãýýä áè ÷èíü åðººñ õýäèé áîëòîë ãóéðàí÷èí öàðàéëæ ÿâàõ áèëýý. Ýõëýýä ÷èõýð áîîâõíîî ãàðãààä õ¿¿ãèéíõýý ãóòëûã ºìñãºæ ¿çýýä ýíý òýðèéã õººð÷ æààõàí áàéñõèéãýýä óðüäààð äýýëèéí òîðãîî ãàðãààä ºãíº.. Òîðãîî ¿çýæ áàéõ õîîðîíä íü àëòàí ýýìýã ñèéõ õî¸ðîî ãàðãààä áàðü÷èõíà. Ýìýý íü ÷ ãýðýýñýý ãàð÷ òýðòýý ºìíºõ ã¿âýýíèé çàì òèéø ñàðàâ÷ëàí. . . Æèí÷èí Áàëäàí íýðòýé áîëîõîä õ¿ðëýý.õ¿¿õýä íýãýíò òýâýýð÷èõñýí áàéãàà. Íàìàéãàà ñàíàäàã ë áàéõ äàà çîëèã ÷èíü. Çà èíãýýä ýð õ¿í çîðüñîíäîî. Õ¿â¿¿í ìèíü óíòààä î÷ äîî ãýýä öàé õîîë 49 . Þó àâ÷ðàà áîë ãýæ þóíû ò¿ð¿¿í ãîðüäîíî äîî. Àâñàí ñàâõè ìèíü òààðâàë ÷ íàð íîãîî òàòàõ íü òýð. Ìóó ýõíýðòýý ãàíö ãÿëãàð þì ç¿¿ëãýõ áýí÷èíòýé áîëòëîî ìºí ÷ óðò çàì òóóëàâ ø¿¿. Áàçàð ààâûíõàà æèíãèéí õºñãèéã õàðààíû ãàçðààñ òàíèëàà.

Ààâ íü ëàâ ãàéõíà.áýëäýõýýð ñàíä ìýíä ãàòàà ò¿ëæ áîðö í¿äýæ ãàðàâ. ßàõûã ýìýã ýýæ íü ë ìýäíý. Ààâäàà þó ãýæ õýëýõ âý? Ýìýýãýýñ àñóóäàã áàéæ. Ñàÿ áîëòîë áóñàä õ¿¿õýäòýé àäèë ÷àðëàõã¿é ÷ ãýñýí ãýíøèæ ãýíãýíýæ óéëäàãñàí. Áàçàð ààâûãàà óãòàí öîãèæ ÿâàõäàà ýõëýýä áàÿðëàõààñ ººð þì áîäñîíã¿é. Áàçàð çàìààñ õàäóóðàí çóãòààõ ìýò óóëûí òàøëàí ººä õýñýã äàâõèàä ìîðèî òàòàâ. àëü ààâàà áèä ýýæèéã Õýðëýíãèéí õîéä óóëàíä õàÿñàí ãýõ ¿¿? Áè ààâûã õàðààä óéëàõã¿é áàéæ ëàâ ÷àäàõã¿é. Òèéíõ¿¿ ààâûíõàà áàðààã òàíüæ áàÿðëàõäàà ýýæ ¿ã¿é áîëñíîî ýíýõýí çóóð ìàðòàõ ìýò áîëæ "ààâ ìèíü èðëýý. Õàðèí îäîî ÿàãààä ÷ þì îãò äóó ÷èìýýã¿é íóëèìñàà ñóë óðñãàäàã áîëæ.Áàçàð àà! Íààøàà äàâõèàä èð! Õ¿â¿¿í ìèíü ýý! Áàçàð ìîðèî ñóë òàâèàä ñóó÷èõëàà. Áàçàð õàíöóéãààðàà íóëèìñàà øóäðààä ìîðäîõ ãýòýë ààâ íü õ¿¿ãýý àëü õýäèéí òàíü÷èõààä äàëëàæ áàéíà. Óãòàæ î÷èëã¿é õ¿ëýýãýýä ààâûíõàà ãýðòýý îðæ èðòýë íü îðîí äýýðýý áóðóó õàðààä õýâòýæ áàéäàã áàéæ. . Ýýæ íàñ áàðñàí ãýäãèéã ýíý õýäýí õîíîãò ìàðòààã¿é ÷ õ¿¿õäèéí ãýíýõýí ç¿ðõ ò¿ð çóóðõàí ¿ë øàðõèðàõ çàéíä ìºíîîõ ¿õýëä ¿ë èòãýõèéí õ¿÷èíä ÷ þì óó ýýæ ìèíü. Õîíèíû õàøèí öàãààí íü ýçíýýñýý õýäýí àëõàì õîëäîîä íîãîî 50 . Ààâàà ààâ ìèíü! Áàçà𠺺ðèéí ýðõã¿é íóëèìñàà óðñãàâ. ààâ ìèíü èðëýý" ãýæ äîòðîî óóõàéëàí öîãèæ ÿâòàë ãýâ ãýíýò "ààâäàà þó ãýæ õýëíýý?" ãýõ áîäîë ç¿ðõèéã íü ç¿ñýýä àâëàà. Ààâûí õºñºã ã¿âýýã óðóóäàí äºõñîºð. Òà ýýæíéí ¿õñýíèéã ìýäñýí ¿¿ ãýõ ¿¿. ýýæ ìèíü ãýæ äîòðîî îðü äóó òàâèõ íü ãàíöõàí ìº÷èéí òîäèé ÷ íàìæèõ íü áèé. Òýãýýä ìîðèíîîñîî áóóãààä ñóó÷èõëàà. Þó þóã¿é óãòàæ äàâõèäàã áóðóó áîëëîî.

* * * Áóðèàä íàðàà ãýæ. Ãàçàð äýýð ãàíö õ¿¿òýé õ¿í àðãà áàéæ óó. Òýäíèé ýõ íóòàã õààíàñàí áèëýý? Íýã ò¿¿õëýõýä Òºâäèéí Òýíãýð óóëûí õîðìîéãîîñ ãýíý. Õàðèí ÷ óëààí öóðàâ îëíûã öóâóóëààã¿é ýõíýðòýý îëçóóðõóóøòàé. Áàëäàí õ¿¿ãýý èõ ñàíàæýý. . Ýõíýð íü ãàíö õ¿¿ òºð¿¿ëýýä ºäèé áîëòîë ñóâàé ñóäàðãàí áîëñîí þì øèã ÿâñíàà ºäðèéí ó÷èðëààð æèðýìñýëæ ÿìàð ÷ ãýñýí õ¿¿ íü îðººë ãàíöààð áèø áîëîõ áîëñîí. èæèé ìèíü . ͺ㺺 51 .. Õººðõèé ñîíèíõîí ÷ ãýìýýð ýìãýíýëòýé ÷ ãýìýýð ò¿¿õòýé çîí.. Õýä õàðàéãààä ãàçàð òýâðýí óíàâ. Õ¿¿ ìèíü ÷è ÿàâ! Èæèé ÷èíü .Ýý áóðõàí! Þó ãýíýý? ..Þó! ßàëàà ãýæ! Áàëäàí ÿàõ ãýæ áàéãààãàà óõààðàëã¿é ìîðèî õàÿàä õ¿¿ãýýñýý õîëäîí óóë ººä ã¿éëýý. Èíãýýä àéë ãýðèéí àìüäðàë òýãøèð÷ áàéãàà íü òýð. èæèé ìèíü.Èæèé ìèíü ¿õñýí! .Èæèé ìèíü ºíãºðºº . ààâàà. Õ¿¿ íü õî¸ð à÷ãààðàà í¿¿ðýý äàðààä óéëæ ñóóëàà.Ààâàà.. Åð ýõíýð õ¿¿õäýý ñàíàí ìîðºîäíº ãýäýã ýð õ¿íä íýã áîäëûí çîâëîí. Áàëäàí "õ¿¿ ìèíü íàìàéãàà õ¿ëýýæ èõ ñàíàñàí áîëîõîîðîî ãýðýâøýýä ñóó÷èõëàà. .çóëãààâ. Áàääàí ýíý ìííü ÿàâ ãýæ ãýíýò áîäîí. ãýýä ýõýð òàòàâ.Þó áîëîîâ. íºãºî áîäëûí æàðãàë. -Õ¿¿ ìèíü ñàéí óó? Èæèé ä¿¿ õî¸ð íü ñàéí óó? ãýòýë Áàçàð ãýíýò ... Èéì ýð õ¿í áàíõ óó?" ãýæ ºõººðäºí ò¿¿÷ýý øàðûíõàà ÷ºðõèéã òýðýãíèé àðàëä îðîîæ îðõèîä ìîðèíäîî ìîðäîí õ¿¿ ð¿¿ãýý öîãèóëàí èðýâ.

Òýð äîìãîî õýëýõäýý áàñ ÷ òýíãýðëýã ãàðàëòàé ãýæ óÿðàí õººðºí ñàíàäàã. Òýð ÷óõàì ë àìíû óíøëàãà áîëñîí äóó íü ãýâýë Íàÿí íàÿ íàÿóëàé Íàÿí íàâà ìøã¿¿ëýé Áàéäàí áàéäà áàéäóóëàé Áàéäà ÿàãà ìèí¿¿ëýé Çàÿàí çàÿà çàÿóóëàé Çàÿí íàâà ìèí¿¿ëýé Þó ãýýä áàéãààã îéëãîõîä õýö¿¿ ãýâ÷ ó¿íèéã äóóëñàí áóðèàäûí äîòîð íýã ë ñàéõàí ¿ëãýðèéï îðîí çóðàãäààä èðíý. ßãà. àäóóíû õºëä ¿çýì íààëäàæ. ýëüäèí äóëààí óóð àìüñãàòòàé. Óõààí îðñîí öàãààñàà ýíý ë äóóã ÷èõýíäýý øèâí¿¿ëñýýð. õóñ ìîäîí óÿàòàé" ãýõ òýð õóí øóâóóí ãàðâàë íü Õîðüäîé ìýðãýíèé àðâàí íýãýí õ¿âã¿¿íèé ýýæ á¿õèé ë áóðèàäûí õàìãèéí äýýä ýýæ áîëîîä õîæèì òýíãýðýý òýñãýëã¿é ýãýýðýí. Åð ýðòèéí ýðò íýãýí öàãààñ ìîíãîë òóóðãàòàí ãàë ãîëîìòîî àñààñíààñ ÿíàãø õýäýíòýý Ẻãíºð÷ ñàðíèæ àñàí îðîí ã¿ðíèéõýý èõ ºð㺺íèé õàÿà õàòàâ÷èéã ãèøãýí ñóóæ áààõàí øîîâäîð áààõàí ÿäóó äîðîé ÿâñàí "õóí øóâóóí ãàðâàëòàé. íóóð öººðºìä õóí ãàòóó æèëèéí äºðâºí óëèðàëä ÷óóëæ áàéäàã æàðãàëûí îðîí ãýñýí ¿ëãýð äóóëñààð òýð ñàéõàí íóòãààñàà çàÿà ìóóãèéíõ ÷ þì óó öàã öºâòºõèéí ýðõýýð ÷ þì óó òººð÷ òýíýñýýð ÿâàà ãýäýãòýý èòãýæ òýð ¿ëãýðèéí ýõ íóòãàà õèé ìåðººäºí. óÿí 纺ëºí ñýòãýëò Õîðüäîéí óäàì óãñàà ãýñýíäýý ÷ þì óó òóí àìàðõàí ñýòãýë àãäàæ áààõàí ãóíèãèéí ãýãýëãýí àÿëãóóãààð äóóëäàã íü ãýì áèø çàí áèëýý. Íàâà ãýäýã èü áóðèàäûí ýõ íóòàã. òýãýýä õýí íýãýíä õàâ÷èãäàí 52 . í¿äýíäýý íóëèìñòàé ñóóäàã. áåºë¿¿ëñýýð ÿâààä òýð Áàéäà.ò¿¿õëýõýä Áàéãàë äàëàéí Îéõîí îëüòðîãîîñ ãýíý. Çàÿ. Õîðüäîé õººðõèé 纺ëºí ñýòãýëýýñýý áîëîîä òýíãýðò íèñãýæ àëäñàí õóí øóâóóí ýýæèéí äîìîãòîé. Òýãýýä áóðèàä íàéðûí äóãàðàà áàðèí óÿðàõ õººðºõ äóðòàéäàà ÷ þì óó.

îðîñ øýìýýøèã ÷ áàé. õÿòàä íàéìàà ÷ áàé áàéÿ ñóóÿ ãýâýë õàëõûí ãàçàð õàâ÷ñàí áèø äýý ãýäýã. ÷óõàì 53 . èõ ë þìòàé àéë ãýõýä ãóðàâ äºðâºí òýðýã à÷àà áàðàà. óã óäìàà òàòàæ èðæ äýý ãýöãýýí áàñ àð íóòàãò õºë ¿éìýýí èõòýé óëààíòàí öàãààíòàí õîîðîíäîî çóóðàëäàí çóóëöàæ õîîëîé ã¿ðýýãýý òàñ õàçàëöàí áóéã ìýäýõ òóë òýð èõ äàæíû õºëººñ äóòààñàí àìüòàñ ãýæ ºðåâäºí íóòàã áóóö çààí ºã÷ òèéí õàëõûí èâãýýëä àâñíûãàà ÷ ºãººìºð èõ óëñûí ¸ñ ãýæ ¿çýõ íü ÷ áèé ñýí áèëýý. òýãýýä ÷ õîéíîîñ áóðèàä íàð ãýíýò àñãàðàí îðæ èðýõýä ÿìàð ÷ àòóãàé ìîíãîë öóñàà äàãàæ. Àéë àéìàã àìðàã ñàäàíãààñàà òàñàð÷ ºññºí òºðñºí íóòàã. îðîí áàéøèíãàà îðõèí õàÿæ áàéæ óíäóé ñóíäóé íààøàà í¿¿öãýýõäýý îðãîäîë áîñãóóë ãýãäýæ áàðèãäàæ øàðàãäàõààñàà ýìýýöãýýí ãîëäóó õàðóé á¿ðèé öàãààð îé øóãóé äàìæèí õàðüÿàò îðîí íóòãààñàà õîëäîí õîëäñîîð "ßáëîíàé ë äàâààã äàâàõàä àì ÿñíû ìèíü õºëñ äóñëàíà" ãýæ äóó ãàðãàæ ÿâñàí ãýõ. õîðãîäîæ ýðãýõ õîëáîî ñ¿ëáýý ñóëõàí. Í¿¿äëèéí óðò çàìäàà òýä ÷óõàì ÿìàð öàã èðýýä. ìóóõàé äýýðýý ìóóõàé ãýãääýã õºåðõºñ áèëýý.øîîâäîðëîãäâîë ãýâ ãýíýò óóð õèëýí áàäðàí õóòãà ìýñýý ñóãàëàí öîâõ÷îîä áàñ ìóó äýýðýý ìóó. ¿ãýýã¿¿ õîîñîí àìüòàñ. õî¸ðò ìîíãîë îðîñûí õèëèéí äàãóó ýíý Äàäàë. Òýãýýä òýð í¿¿ãñýä íü ãîëöóóõàí àðààñ íü ç¿¿ãäýæ ÷àíãààõ õîãøèë çîîðü. Õàðèí õàëõàä í¿¿æ èðñýí áóðèàäóóä õàâ÷èãäàõûí çîâëîí òýãòýë ¿çñýíã¿é. Õàëõûí íóòàã äààí÷ óóæèì òóë íýãä ãàçàð õàâ÷ñàíã¿é. ãó÷ äº÷èí òîëãîé ìàëààñ èë¿¿ þìã¿é õàëõûíõíû õàæóóä õîîñîí ãóéðàí÷èä îðæ èðñýí òóë ãàçàð þóíäàà õàâ÷èõñàí áèëýý. áàãàòàé. Ãóðâàí íóóð áóþó Îíîí ãîëûí õîéä áèåèéí àãëàã çýë¿¿äõýí íóòàãò èäýýøèí ñóóã÷ Õºâ÷èéí æîíîí âàíãèéí õàðüÿàò õàðóóë õàëõöóóë åð õàðèëõàæ õàæèãëàõ çàíã¿é.

þóíû ó÷èð èéíõ¿¿ îðîí
íóòãààñàà îðãîæ áîñîõ áîëñíîî ø¿¿í õýëýëöýõýä ãàíöõàí õàëõûí èõ ºãººìºð
áàÿí íóòàã ºíººõ ë Çàÿà
Íàâà õýìýýã÷ ýõ íóòãàà òýìöýí òýìö¿¿ëýõ ¸ñòîé óðüäûí òàâèëàíãààðàà
ÿâàà, öàãëàøã¿é àðèóí áóÿí
òîãññºí áóðõíû øàøíû îðîí òýð ë îðíû çàÿàã ò¿øñýí Áîãäûí õ¿ðýý,
Ýðäýíýçóóãèéí äàãøèí èõ ñ¿ì
õèéäýä ºðãºë ìºðãºë õèéæ ãà÷ààä çîâëîíãîî íèìãýëýõ çîë çàâøààí îëäîõ íü
ãýæ ãîðüäñîí, óðüäûí
íýãýí öàãò á¿õèé ë ìîíãîë òóóðãàòíûã òîãòíóóëàí õ¿÷èðõýã èõ ã¿ðýí óëñàà
ìàíäóóëæ àãñàí ¿ëýìæèéí
èõ ýçýí áîãä ×èíãèñ õààíû óóãóóë íóòàãò Îíîí, Õýðëýíãèéí óñíààñ óóâàë
ìºíõðºõèéí ÷èíýýí ñàíàæ,
õýí ÷ ìºíõ áóñ åðòºíöèéä ººðñ人 òýãñãýýä ºíãºðºõ íü îð÷ëîíãèéí æàì ãýëýý
÷ ¿ð óäàì çàëãàæ áóðèàä
çîí ýíõ ìºíõ ñóóõûí áèëãèéã áèëãýäýí èðòýë õàëõûíõàí òèéíõ¿¿ óðàã
ñàäàíãèéí ¸ñîîð óãòñàíààð
áàðàõã¿é òººðñººð òºðºë人 ãýã÷ýýð ×èíãèñ õààíû óóãóóë íóòàã Îíîí
Áàëæèéí õºíäèéä õàíàà
øèéðëýæ, ãîëîìòîî àñààñàí íü á¿ð ÷ ¿ëãýð ìýò áîëîé.
Äàìäèíãèéíõ õýðýýñíýã áóþó õýðýýñ ç¿¿ñýí "áóðóó íîìòîí" òóë õîéíîî áîë
áóðèàä äîòðîî ÷
øîîâäîðñîí. Õýðýýñíýãèéí áàñãàäûã áóðõíû øàøèíò áóðèàä íàð áýð áóóëãàõ
äóðã¿é òýäíèé áàñãàä
õýðýýñíýãèéí õºâã¿¿äýä ýõíýð áîëæ î÷èõ äóðã¿é. Ãýòýë îðîñûí öàãààí õààí
èâãýýë õàìãààëàëäàà áàãòààâ
ãýæ ¿íýí àëäàðòíû øàøíû õàð ëàì íàð Äàìäèíãèéí ºâºã ýöýã, ýìýã ýõ íàð
áîëîîä ¿ð õ¿¿õýä. ¿åýë õàÿàë
öåìä íü çàãàëìàé ç¿¿ëãýæ îðîñûí øàøèíä îðóóëàâ ãýñíýýñ õîéø áàðàã õî¸ð
æàðàí ºíãºðºõ øàõñàí ãýâ÷
õîðü áóðèàäûí ßðóóíà, Õýýæèíãà íóòãèéí õýñýã àéëóóä îðîñ íî¸äûí õîðøîî
ò¿íø áóðèàä íî¸äûíõîî
õóóðìàã áÿëäóóë÷èëëààð òèéíõ¿¿ ç¿¿ñýí õýðýýñýý àâäðûíõàà ¸ðîîëä íü
54

äàðæ îðõèîä, õàä ÷óëóóíä
ãàðãàæ õàÿõ íü õàÿæ îðõèîä ëàìûíõàà øàøèíã ø¿òñýí õýâýýð ãýâ÷ ºíººõ
õýðýýñíýý ãýäýã ìóó íýðíýýñ
ñàëæ ÷àäàõã¿é ÿâíà. Õàëõàä èðýýä ë òýð íýðíýýñýý àðãàã¿é íýã
ñàëæýý. Õýðýýñ çàãàëìàé íü îðîñ ãàçàð
¿ëäýæ ìîíãîë ãàçàð Áîãä Æàâçàíäàìáûí àäèñòàé ñàõèóñ ç¿¿ëýý. Òèéíõ¿¿
õîéíîîñ í¿¿æ èðñýí
áóðèàäóóä òºð øàøèí àëü ÷ òàëààñ àéõ àþóëã¿é õàëõûí íóòàãò èäýýøèí
¿íýíõ¿¿ æàðãàëûí öàã èðýâ
õýìýýí èòãýöãýýëýý.
Îíîí Áàëæèéí ñàâ ãàçàð äýëãýð ñàéõàí çóí áîëîâ. Áàëäàíãèéíõ ºâºë溺í人
áàðàã õàëóóí óíàãààä
Äàìäèí áààâàéíõûã áàðààäàí Òýíãýëèãèéí Àð ãîðõèíû çóñëàí áóóâ.
Áàëäàíãèéí õàäàì ýýæ îõèíîî
¿õ¿¿ëýýä íýãä Áàçàð õ¿¿ãýýñ ººð óÿãäàæ õîðãîäîõ þìã¿é, õî¸ðò íÿëõûã íü
Äàìäèí áààâàéíõ äààæ àâñàí
òóë Îíîíãèéí óðä áèåèéí Øèâýðìàíäàëä ñóóäàã òîðñîí ä¿¿ãèéíäýý àìüäðàõààð
îäîæ íýã ìýäýõíýý ààâ
õ¿¿ õî¸ð èéíõ¿¿ õî¸óëõíàà òîðîéí õîöîð÷ýý. Îðîéãîîðîî ìîäòîé õàäòàé íàìõàí
óóëûí ýíãýðèéí
ñýðãýëýí äýíæèä ýíý õàâðûí ñ¿¿ë÷ýýð ò¿ð¿¿ëýí Äàìäèí áààâàé çóñëàíãèéí
øèíý áàéøèí òàâüæ, ¿íýý
ìàòûí õîðîî, òóãàë íàðøèõààñ õàìãààëñàí ñàðàâ÷ òýðã¿¿òýí øóðãààã, ñàÿ
õóóëñàí óëààí øàðãàë
õîëòñîîð áàðüæ ýõëýõýä áàñ õýäýí àéë îâãîíèéã äóóðèàñàí þì øèã óðàëäàí
áóóñíû íýã íü ßíäàã
òºëîîëîã÷èéíõ, ßíäàã ýõíýðýý òîðõîìäîî î÷èæ àìàðæèõ íü äýýð ãýæ õîò
õ¿ðãýýä Îíîíãèéí Àãàö íóòàãò
ñóóæ áàéñàí íýëýýä áàÿí ÷èíýýëýã ààâ ýýæèéãýý í¿¿ëãýí àâ÷èð÷ íéíõ¿¿
øèíý ãàçàð çóñëàí áóóâ. ×èíãýýä
Äàäàë ñóìûí òîâîîñ õîëã¿é Àð ãîðõèíû Áàëäàíãèéíõààñ áóñàä íü á¿òýí
á¿ëýýí, ÷àäàë ÷èíýý äýýã¿¿ð
àðâààä àéë òóñ òóñäàà õ¿ðýý òàòàæ õîðîî õîòîî çàñàæ àâëàà. Àð
55

ãîðõèíû çóñëàí õºëòýé ãàçðûí íýã áîëîâ.
ªã뺺 ¿äýø àéë àéëûí ãàäíààñ õîðü ãó÷èí ¿íýý äýëýíãýý ñóëëààä õîéíî
õîéíîîñ öóâðàëäàí áýë÷ýýðò
ãàðàõ òóë óóëûí ýíãýð äýíæýýñ óðä
õºíäèé òèéø ¿õðèéí öóâö æèì çóðàéëäàâ. Ñóìûí òºâ áîëîîä òýðòýý
ç¿¿ãýýð ºíãºðºõ ãîë çàìààñ íààø
ìîðüòîí òýðýãòýí íààø öààø çîð÷èí õýäýí æèðãýð õîâèëòîé øóëóóí äàðäàí
õàðãóé ãàðãàëàà. Òèéí
óäàëã¿é Àð ãîðõèíû çóñëàíãèéíõíûã Äàìäèíòíû õîòîí ãýõ áîëîâ. Ýíý çóí ýäíèé
õîò åð áóñûí õºë
õºã溺íòýé. ªã뺺 á¿ð áàðàã àéë áîëãîí òîãîî òàâèàä çóñëàíãèéíõíû ñàëõèí
äîîãóóð ºíãºðñºí õ¿íä
õàëóóí öàãàà, îõüíû ¿íýð õàíõèéíý. Òèéíõ¿¿
Àë ë ãîðõèíîé çóñëàíä
Àðõèøíàé äóóí òàñðàíàã¿é
Àõàé Äàìäèíû Öýâýëìààõàíä
Àéëøèí åðýýä ñàëíàã¿é ãýñýí øîã äóó ãàðàâ. Öýâýëìààä "àéë÷ëàõ"
ñàíààòàé çàëóó õºâã¿¿ä äýýã¿¿ð
çàíòàéä íü õîðñîõã¿é ÿàíà. Öýâýëìààãèéí äýýã¿¿ð çàíãèéí òóõàé ÿðèà
äîðõíîî òàðñàí þì. Çàñãèéí òîì
õ¿íòýé îéðòñîí íü åð áóñûí ÿâäàë áîëîí ¿çýãäýæ "Äàìäèí áààâàéí Öýâýëìàà
õîòûí òîì äàðãûí ýõíýð
áîëîí î÷èõ íü ãýíý. Òýð Ñîíðîâ äàðãà àâäàð ä¿¿ðýí àãã ìºíãºòýé áàÿí õ¿í
þì ãýíý. Òýãýýä
Äàìäèíãèéíõíûã öºìèéã íü õîò àâàà÷èæ îëîí öîíõòîé èõ áàéøèíä ñóóëãàõ
ãýíý. Öýâýëìàà íî¸íû õàòàí
øèã ìàãíàã òîðãîí äýýë ºìñºæ, àëò ñóâä ç¿¿ãýýä äàíäàà øèëýí ïîðòîîð ÿâæ
áàéäàã áîëîõ íü..." ãýõ
ìýòýýð àâãàé õ¿¿õí¿¿ä õîøóó õîëáîí õîâ õýëöýõ ñàéõàí þìòàé áîëîâ.
Õàëõûí áóÿíä ñàãàæ áàéãàà íü
ýíý áèç. Òýðíýýñ áèø õîéíîî áîë õýðýýñíýãèéí îõèíûã òºðèéí íýðòýí ñ¿ðòýí
áàéòóãàé æèðèéí
áîð÷óóäûí õ¿â¿¿ä öýõ õàðàõã¿é áàéñàí. Ãýâ÷ áàñ Öýâýëìàà áîë
56

íààíàäààä ýíý Îíîí, Áàëæäàà ë òîëãîé
õººðõºí õ¿¿õýí òóë õîë îéðûí îëîí õàðöóóëûí í¿äíèé õîð îðñîí àìüòàí. Íóòàã
óñíààñàà àëãàñóóëæ
àëäâàë íýðä ìóó áàéõààð. Òèéíõ¿¿ Äàäàë, Áàëæèéí õºâã¿¿ä ºëºí õîìõîé
í¿äýýð ò¿¿íèéã øèðòýí, õýí
ìààíü ò¿ð¿¿ëýõ áîë ãýæ áèå áèåñýý ñýðäýí ãýòýöãýýæ áàéñíàà
ñàíààíäã¿é õîòûí äàðãàä àëäàõ áîëñîíäîî
õîðñîõã¿é ÿàíà. Ãýâ÷ òýäíèé õîðñîë þó ÷èã áèø. Õàìãèéí õ¿÷òýé íü ßíäàã
áàéëàà. Òýð íóòãèéí øàâðàé
áàíäè íàðûã ÿàâ÷ îéðòóóëàõã¿é áàéñàí. Õºâã¿¿ä ßíäàã Öýâýëìàà õî¸ðûí
ÿâäëûã ìýäíý. Òýãýýä ÷ æààõàí
çàéíààñ ãýòýæ áàéñàí õýðýã. Íàñ áèå èä ã¿éöñýí õàæèã áºãººä òýíõýýò
àçàðãà ñ¿ðãèéí äóíäààñ àëü íýã
ã¿¿ã øèëýí õýñýã ýçýìäýõýä õîìõîé àòëàà øàíäàñ ìóóò çàëóóõàí
àçàðãàíóóä ÷èõ õóëìàéæ, í¿ä õÿëàéí
õîëõíîîñ ¿íýðëýõýýñ öààøã¿é áàéäàãòàé àäèë òýä äîòîîäûã õàìãààëàõûí
ñîðòîîò òîëîîëîã÷. òàøààíäàà
íàãààíòàé, òàðõèíäàà òàêòèêòàé õàòóó çóóíãè çàíòàé ßíäàãèéí ýçýìøëèéí
õ¿ðýýíä õàëäàõ çîðèã
õàðààõàí áàéñàíã¿é. Ãýòýë ßíäàãèéí ýçýìøëèéí õ¿ðýýíä òºðèéí òîìõîí ò¿øìýë
ãýíýò õàëäñàí íü îãò
ñàíààíäã¿é ÿâäàë áàéâ. ßíäàã ø¿äýý òàñ çóóõ íü àðãàã¿é. ßíäàãèéíõ Àð
ãîðõèíû çóñëàíãèéí óñíû äýýä
òàëä áóþó õàìãèéí áàðóóí òàëä áóóæýý. Äàìäèíãèéïõ äóíä òàää íü.
Áàëäàíãèéíõ ç¿¿í òàëä ßíäàã
ýõíýðýý òºðõºìä íü õ¿ðãýýä èðýõäýý íýã ë ºîð áîëñîí øèã áàéëàà.
Öýâýëìàà ÷ ãàéõàñõèéâ. Òýð îäîî óëñ
òîðèéí áàéäëûí òóõàé ÿðèõ áîëæ. Öýâýëìààã äýëã¿¿ðèéí õóäàëäàã÷ààñ
áîëüñíûã ìýäýýä.
- ×è çºâ áîëæýý. Îäîî þì íàðèéí áîëæ áàéíà. ßïîíû ñàìóðàé íàð ìàíæóóðààñ
ìàíàé óëñ óðóó
äîâòëîõîîð çýõýæ áàéãàà ãýñýí ìýäýý áàéíà. Òýãýýä ýëäýâ òàãíóóë
òóðøóóë õîðëîí ñ¿éòãýã÷äèéã ãàçàð
57

áîëãîí øóðãàëóóëæ ýõýëñýí. Õîðøîî ãýäýã ÷èíü õîðëîí ñ¿éòãýã÷äèéí
àíõààðëûã òàòäàã ãîë ãàçàð. Òèéì
ãàçðààñ õîë áàéñàí ÷èíü äýýð ãýæýý. Áàñ íýãýí ç¿éëèéí ò¿ãøó¿ðò ìýäýý
àâ÷èðñàí íü ìîíãîëä äàãààð
îðîîã¿é áóþó äàãààð îðñîí áè÷èã áàðèìòã¿é õ¿ì¿¿ñèéã øàëãàõ òóñãàé
êîìèññ óäàõã¿é èðíý.
Áóäëèàíòàé õ¿ì¿¿ñèéã õîéø íü øóóä äàé÷ëàí áóöààõ áîëñîí. ¯¿íèéã ãàíöõàí
÷àìä ë ãýæ õýëëýý ø¿¿
ãýâ. Òýãýýä åð óðüäûí àäèë íààëäàæ õîðãîîõã¿é íýã ë ñ¿ðõèé àëáàðõóó
àìüòàí áàéõ áîëæ. Õàâàð
Ñîíðîâûí ÿâñíû äàðàà íýã õýñýã çîâîîñîí. Ãýíýò íýã èõ ãóíèñàí, ìýõëýãäñýí
àìüòàí áîë÷èõîâ. Íóóðûí
àðàë äýýð ºíãºð¿¿ëñýí øºíèéíõ íü òóõàé ¿ã õààÿà öóõóéëãàõ ãýñíýý ìàøèä
òýñâýðëýí áóé ä¿ð ¿ç¿¿ëýí
"áè ÷èíèé ýð íºõºð áîë÷èõîîã¿éãýýñ õîéø õàðäàæ çîâîîõã¿é. Ãýõäýý ÷è
íàìàéã äààí÷ ºðºâäºõã¿é
áàéíà. Ñýòãýëýý ÷àìä óíàãàñàí õîõü ìèíü áîëäîã áîë ÿàíà ãýõ âý. ×àìàéã
ç¿ãýýð õàðæ ÿâàõ íàäàä äààí÷
õýö¿¿ áàéíà. ×àìã¿éãýýð ýíý îð÷ëîíò åðòºíö õàâ õàðàíõóé áîëîõ áîëëîî.
Ñýòãýë õóâààãäàõààñ èë¿¿
øàíàëàë òàð÷ëàë ¿ã¿é þì áàéíà. ×è íàìàéã á¿¿ õàæèãëà. Õîæìûí ºäºð þó
áîëîõûã õ¿ëýýãýýä
ñàéíààðàà ÿâúÿ." ãýõ ìýò îëîí þì ãýíøèãíýýä í¿äýíäýý íóëèìñ ã¿éëýãí¿¿ëýâ÷
Öýâýëìàà öàðàé
ºãñºíã¿é. Òýãòýë ßíäàã öºõºðñºí ìýò áîëñíîî ýõíýðýý ãýíýò òºðõºìä íü
õ¿ðãýæ èðýýä îäîî óëñ òºðèéí
áàéäëûí òóõàé óõóóëãà ÿðèà õèéäýã ë áîëæ.
Õîéíîîñ í¿¿æ èðñýí áóðèàäóóä ìîíãîë óëñûí çàñàã çàõèðãààíä Äàãààð îðñîí,
ýñ îðñíûã øàëãàõ êîìèññ
ãýã÷ ãýíýò õ¿ðýýä èðëýý. Àðâàí õýäýí æèë àéâàí òàéâàí ºíãºð÷ õ¿ì¿¿ñ
ýíý óëñûí èðãýí ãýäýãòýý º÷¿¿õýí
÷ ýðãýëçýõã¿é. àëáàäàõ èâýýõ àëü á¿õýí íü èæèë äàñàë áîëñîí çàñàã
çàõèðãààòàéäàà èòãýí áàéòàë òèéíõ¿¿
58

öýëìýã òýíãýðýýñ àÿíãà áóóõ ìýò áîëîâ.
Äàãààð îðîãñäûí áè÷èã áàðèìòûã øàëãàõ êîìèññûí õýäýí õ¿í ñóìûí òºâä
èðëýý ãýñííé ìàðãààøíààñ ë
õýí õýíèéã òèéíõ¿¿ äàãààð ýñ îðñîí ãýæ äàé÷ëàí áóöààõàà óðüäààñ
íýãýíò òîãòñîí þì øèã íýð
çààí äóóäàæ ºíººõ áè÷èã áàðèìòûã øàëãàñàí ÷ þìã¿é äàðóé ìîíãîë óëñûí
íóòãààñ ãàð÷ îäîõûã
øààðäñàí çàõèðàìæèéí õóóäàñ ºã÷ ýõëýâ. 1924 îíä áóðèàä íàðûã
òîõèíóóëàõ óëñûí õóðàë ãýã÷èéã
çàñãèéí ãàçðûí äýðãýä áàéãóóëààä Õºâ÷èéí æîíîí âàíãèéí íóòàãò
öàãàà÷ëàí èðýãñäèéã Îíîí ãîëûí
áóðèàä õîøóóíä íýãòãýí çàõèðóóëñíààñ õîéø çîí öºìººð õóâüñãàëò ìîíãîë
óëñûí á¿ðýí ýðõò èðãýí
áîëîâ ãýæ èòãýí äàãààð îðñîí, ýñ îðñíû òóõàéä åð ýðãýëçýõ ç¿éëã¿é
öàéëãàí öàëãàð çàðèì íü ýíý óëñûí
èðãýí áîëñíû áàòëàõ áè÷èã áàðèìòòàé ¿ã¿éãýý ÷ ìýäýõã¿é ºäèé õ¿ðñýí
áèëýý. Òóõàéí ¿åäýý äàãààð îðîõ
òóõàé ºðãºäºë ãàðãóóëæ ãýð÷èëãýý áè÷èã îëãîõ àæèë çîõèîãäñîí áîëîâ÷
ìýäýõ ìýäýõã¿é ýëäýâ
øàòããààíààð çàâñàðäàí ¿ëäýãñýä áàéñàí þì ñàíæ. Òýð íü îäîî ãàé áîëîâ.
Ãýâ÷ ÷óõàì õýíä ãàé áîëñíûã
ìýäýõ¿éåý áýðõ. ̺õîñäºæ öàëãàðäàãñäûí õîõü áîëæýý ãýòýë ºíººõ
êîìèññûíõîí íýã ãýð á¿ëèéã çàäëàí
ýõíýðèéã íü äàãààð îðñîí ãýæ ¿çýýä íºõðèéã íü õººõ þì óó, àõûã íü
¿ëäýýæ ä¿¿ã íü ÿâóóëàõ ìýòýýð
îãöîì øèð¿¿í çîðãîîðîî ààøëàõ íü æèãòýéõýí. Èíãýýä Îíîí Áàëæààð íýã
õàãàðàë õàãàöàë óéëààí
ìàéëààí áîëîâ. Èéì öàãò õ¿íèé ìóó ìóóõàé íü õºäëîîä èðäýã õîéíî äîî. Íýã íü
íºãîî㺺ñºº ºø
õîíçîíãîî àâàõ àÿí øàëòàã ãàðààä èðýõ íü òýð. Äýýðçýñ èðñýí òóøààïòàí
îãöîì øèð¿¿í àâèðëàõàä
äýðãýäèéí õîðîí ñàíààòàí õîâûí òóëàìíóóä ñýðãýëã¿é ÿàíà. Òèéíõ¿¿ àëòàí
õîøóó ºðãºãñºä
59

Áàëäàí ºã뺺 áîñîîä öàéãàà îî÷èæ. í¿äýý ãÿëàëçóóëàí öààíàà íýã õóðö ñýðãýëýí îìîã äîðèóí õ¿íèé äîëîîí øèíæ íü á¿ðäæýý. Õàìãààëàõ ßíäàãèéí õóâüä áîë ÷óõàìõ¿ó îíãîäòîéõîí îäòîéõîí øèã ºäð¿¿ä ýõëýâ. ìýõ ãîõ çîõèîõ. Íóòãèéí àéëóóäûí ¿¿äýýð øóðãàõ ñàëõèí ìýò ñýâ ñýâõèéòýë îðæ ãàðàõäàà ø¿äýý ÿðàëçóóëæ. "Ãóðâàí õîíîãèéí õ¿íñ áàçààãààä. Äàìäàí áààâàéí õîòíûõîí ýíý ÿâäàëä äàéðàãäàíà ãýæ åð ñàíàñàíã¿é. ºðøººë ýðýí ñºãäºõ. óõààí îâñãîîãîî ¿ç¿¿ëýõ èíì ó÷ðàë õàà òýð áîëãîí òààðàõ áèëýý. Òèéíõ¿¿ ßíäàã ä¿ðýìò õóâöñàà ºìñºæ ãàð áóóãàà ç¿¿ãýýä îéð õàâüä äºðºº ìóëòëàõã¿é "äàé÷èí" ¿éëñò ìîðäëîî. պ人 ñóóãàà äîòîîäûã õàìãààëàõûí õ¿í èäýâõè ÷àðìàéëò. Õýýë õàõóóëü ºãºõººñ ýõëýýä ýëäýâ àðãà ñààì õàéõ. Õèë ãàðãàõ óëñûã ñóìûí òºâä Ẻãíºð¿¿ëæ áàéãààä Îíîíãèéí Óëõàí õàðóóëä àâàà÷èæ îðîñûí òàòä òóøààõ ãýíý. Ãýòýë àíõàíäàà öî÷èðäîîä àì àíãàéí ãàéõàõààñ ººðã¿é áàéäàëä îð÷èõëîî. ¿íýòýé öàéòàé þìàà àâààä õºòºë㺺 ìîðèíîîñ èë¿¿ à÷ààã¿é ñóìûí òºâä î÷!" ãýæ ë òóøààäàã ¿ãòýé. Õàãàöàë õàãàðàë. Êîìèññûíõíû ýð÷ ñóëðàõ òèéø õàíäàí äàé÷ëàí õººõ àæèë íü øóâòàð÷ áàéíà õýìýýí õººðºëäºæ áàéòàë ßíäàã õàìãààëàõ äàâõèæ èðýýä Áàëäàíã àâààä ÿâàõ íü òýð. äàéæèí çóãòààõ òýðã¿¿òýí õ¿íèé ñàíààíä þó ýñ áàãòàõ áèëýý. Èéì ãóíèãò õóâü çàÿà òºäèé ë îëîí àéëä òóëãàðààã¿é ãýâ÷ õ¿ì¿¿ñ ÿàãààä ÷ þì ýíý óäààãèéí ñàëàëò ñ¿¿ë÷èéíõ áàéæ áîëîõûã çºãíºí õîòëîîðîî õàðóóñëüø ìàíàíä óìáàâ. õàð ìîäîí øóðãààãààð áàðüñàí çóñëàíãèéíõàà ìóó áàéøèíãèéí áàðóóí õàíûã àëàã ýðýýí áîëòîë õ¿¿ãèéíõýý íààñàí ÷èõðèéí öààñíóóäûã äýìèé ñîíèðõîæ "ÿàñàí ÷ ãî¸ 60 . óéëààí õàéëààí òýíãýðò òóëàâ.êîìèññûíõîí óðóó ñýì äàâõèëäàâ.

Õîéø íü. Òýð îëíûã òààæ áàéëàà. .Áóöààõ ë ãýý þì áèç . Í¿¿æ èðñýí 61 . .öààñòàé ÷èõýð áàéäàã þì. Òóóëñàí àìüäðàë ¿çñýí çîâëîí èõ. ñàéðòàé ãàðààðàà ºâä㺺 òýâðýýä àìàà àíãàéí óíòàæ õýâòýíý.Áàëäàí àõòàí ÿâàëã¿é áîëîõã¿é íü ãýâ. Õàðèí Äàìäèí áààâàé íýã èõ ãàéõñàíã¿é. Ãýð òîéðîíä íü áîëæ áóé á¿õíèéã òýð àæèæ ìýäýýä çîãñîõã¿é ã¿ðýí óëñ äýýð ÷ áîëæ áàéãàà ÿâäëûã ÷ ýðãýö¿¿ëýí ñóóõ òóë þóíû ó÷èð áóðèàä çîíûã èéì ãàé äàéðàõ áîëñíûã òààæ ñóóëàà. Íèéñëýëä ãàðäàã ñîíèí ñýòã¿¿ëýýñ îëäñîíûã àëãàñàëã¿é óíøèæ. õîë îéðûí ãèé÷íýýñ ñóðàã àæèã þó ñîíñîæ áîëîõ á¿õíèéã øèìòýæ ñóóäàã õ¿í áîëîõîîðîî çàëóóñûã áîäâîë õîëûã õàðàõ í¿ä íýýãýýñòýé. Òýð íýãíèéã òààæ áàéëàà. Ýõã¿é àìüòíû çîâëîí èõ. Ñàíàæ ñàðâàéõ ãàíö àìüòàí íü íîõîéí ñîõîð ãºëºã ìýò ÿìàðõàí àð÷ààã¿é áèëýý. Àð ãîðõèíû óñàíä ºäºðæèí øóìáàæ ààðóóë òàðàã õî¸ðîîð õîîëëîñîîð áàéãààä ¿äýýð øèã ÷èëäýí õºõ þì áîë÷èõîæ. Áàòäàí "ÿìàð èõ àçã¿é àìüòàä âý áèä ãýæ äðòðîî äóó àëäààä áóðõíû øèðýýíèé ¿õýãíýýñ áàéäàã ë ¿íýìëýõ áè÷ãýý õàìæ àâààä Äàìäèí àõûíõ óðóóãàà ã¿éâ.Õààøàà? ãýæ Áàëäàíã ãàéõàõàä . Áè÷èã õà÷èãàà àâààä îäîîõîí ñóì îð ãýýä ßíäàã ãàð÷ îäîâ. Þó áîëñíûã ìýäýíã¿¿ò ãýð õîòëîîðîî ò¿ãø¿¿ð çàðëàí øóóãèëäëàà. Õ¿â¿¿í ìèíü ýíäýýñ èäýõýýñýý àéëûí áàãàöóóëààñ îëæ èðñýí íü ë èõ äýý" õýìýýí áîäîæ ñóóòàë ßíäàã íýýðýý ë ñàëõè øèã ñýâõèéòýë îðæ èðýýä . Ýðýýí àëàã öààñ íààñàí õàíàíû ¸ðîîëä çàññàí íàë÷ãàðõàí îðîí äýýðýý Áàçàð õ¿¿ íü õó÷èëãàà òèéð÷. ßàñàí ÷ òóðàíõàé ÷ºðãºðõºí þì.Êîìèññ íàäààð ÿàõ ãýý þì? .Õààø íü? .Êîìèññ äóóäàæ áàéíà ãýâ. Áàëäàí íýã õýñýãòýý ìýë ãàéõàæ öýë õºõºð뺺.

Òýãñíýý õîéìîðòîî õàðàéæ ãàðààä õèâñýýð á¿òýýñýí îðîí äýýðýý ñóóí 62 . Áàëäàí öºìººðºº áàëìàãäàí ñàíäàð÷ ÿàäàã èéäýã áèëýý ãýöãýýõýä. Ýõíýðèéíõýý ýçã¿éä Öýâýëìààã íýã áóñ óäàà õîíóóëàõ ãýæ ¿õýí õàòàí ç¿òãýõ áàéñàí ßíäàã íýã ºäºð èíãýæ àðãàã¿éí ýðõýíä îðæ èðíý ãýäãèéã ìýäýæ áàéñàí ÷ áèç. Õàðü õ¿éòýí ýëýãòíèé íóòàãò ýñ ãýëýý ÷ õýðâýý öàã òºðèéí áàéäàë õàòóóðâàë îðîí ã¿ðíèé òîëãîéä ñóóãàà ýðõòýí äàðõòàí óóãóóë ñóóãóóë áèø îðãóóë áîñãóóë óëñûã þóíû ò¿ð¿¿í õÿëàéæ õàðàõ íü ìàãàäã¿é. ßíäàã ýõíýðýý ÿâóóë÷èõààä ºíäºð äîâæîîò øèíýõýí øàð áàéøèíäàà ãàíöààð çàëàðñààð áèëýý. Áàëäàí ÷è ãýðýýñýý õîëäîëã¿é áàéæ áàé! ãýæ òóøààëàà. Òýðíýýñ ñýðýìæëýõýä øóäàðãà àðä á¿õýí îðîëöîõ ¸ñòîé. õîðëîí ñ¿éòãýã÷èä èëãýýæ áàéãàà áóþó èëãýýæ áîëçîøã¿é òóõàé ñîíèíä èõ áè÷èõ áîëîâ. Öýâýëìàà øèíý áàéøèíä íü àíõ óäàà îðîâ. Õýäýí ñàðûí ºìíº áîë àëü õýäèéí îðñîí ë áàéæ òààðàõñàí.Öýâýëìàà ÷è óðüäààð õàìãààëàõ ßíäàãòàé õººðºëä! Öýâýã ÷è ñóìûí äàðãà íàðòàé õººðºëä. Öýâýëìàà. .áóðèàä íàðûí òºâõíºë õýâðýãõýí ÷ áàéæ áîëîõ òàòãàéñàí. Öýâýëìààãèéí îðæ èðýíã¿¿ò ßíäàã ¿¿äýý ò¿ãæèæ îðõèâ. Ñ¿¿ëèéí ¿åñ ÿïîíû ñàìóðàé òàãíóóë òóðøóóë. Òýð þóíä ÷ þì èíýýâõèéëíý. Öýâýëìàà ßíäàãèéí ìîðü óÿàí äýýðýý áàéãààã õàðààä çàéäàí ìîðüòîé ñàíä ìýíä öîãèóëàí èðýõýä ßíäàã ààâûí ãýðýýñ òîñòîé àìàà àð÷ñààð óãòàí ãàð÷ èðýâ. Ãýâ÷ Äàìäèí áààâàé ßíäàãèéã äîòîð íü îðñîí þì øèã õàðæ áàéëàà. . Òèéíõ¿¿ Öýâýã. Ýíý áîë ßíäàãò òóñïàõ ¸ñòîé ãýñýí ¿ã. Òºð òºìºð í¿¿ðòýé.Àà ÷è èðýõ áàéñàí þì óó? Áàëäàï àõ ÷èíü ÿâóóëàà þó? Ìèíèé ãýðò îðæ õººðºëäºõ ¿¿ äýý ãýâ. Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàíä òóñëàõ ¸ñòîé ë ãýíý.

.. Öýâýëìàà íýãýíò ò¿¿íèé ãàðààñ ãàðàõã¿éãýý ìýäýýä. Ìèíèé õýëñíýýð òýä ÷èíü ìèíèé àìûã õàðíà.. . Áóðèàä ãýã÷ ÿìàð çàÿàã¿é àìüòàñ âý! ªíººõ Çàÿ Íàâà. Ýëãýý ýãøòýë. Áè ÷àìàéã . Çîâæ òàð÷èëæ ÿâààãèé ìèíü ìýäýýã¿é þì øèã.. ìºðºâ÷òýé ñóðàí á¿ñýý øàðäõèéòýë òàéëààä øàëàí äýýð øèäýæ îðõèâ. . ýíãýðýý íýâòýðòýë óéëàëäàí äóóëàëäàâ. Òèéíõ¿¿ òººðºëäëèéí áîëîîä àç òóðøèëòûí èõ í¿¿äýë ýõýëñíýýñ õîéø õýäýí 63 .. áè ÷àìä ÿìàð ãýì õèéñýí þì áý? ×è óðüä íü ÿàõ ãýæ íàìàéã ººðòºº òàòñàí þì? ×è ÿàñàí . Øàíäàñò ýðèéí ãàðò îðñîí Öýâýëìàà õàìàã áèåý ñóë îðõèîä óéëàõ áîëèõûí õîîðîíä ãèíøèãíýí õýâòñýí áèëýý. Óëõàí õàðóóëààð õîéø íü ãàðãàãäàõ áîëñîí õ¿ì¿¿ñò ò¿ðãýí í¿¿äýëä áýëòãýõ ãóðâàí õîíîãèéí õóãàöàà ºã÷ àéë àéìàã àõ ä¿¿ñ èéíõ¿¿ ãýíýò áóòðàí ñàëàõ áîëñíû óé ãàøóóãàà æèâ¿¿ëýõ èõ àðõèäààí áîëëîî.Áàëäàí àõûã ÿàõ ãýý þì? ßâóóëàõã¿é ÿìàð àðãà áàéíà? Ýõíýðýý ¿õ¿¿ë÷èõýýä ºí÷èí õ¿¿õä¿¿äòýéãýý òýð ÿâæ õààíà õ¿ðýõ þì? ªðøººæ õýëòð¿¿ëýõ àðãà áàéõã¿é þì óó? ãýõýä ßíäàã ýð¿¿ë ñîãòóó íü ìýäýãäýõã¿é óðóóë àìàà òàòâàãàíóóëàí -Áè ÷àäíà... ßâóóëàõã¿é áàéæ ÷àäíà. ÷è íàìàéã çîâîîæ òàð÷ëààæ ã¿éöëýý... ×è ÿàñàí õàòóó ñýòãýëòýé. ãýýä îðñîí áóóð øèã ø¿äýý òà÷èãíóóëàâ. íàìàéã çîâîîõîî ÷è áîëèõ óó ¿ã¿é þó? ãýýä õóëãàíà áàðèã÷ ìèãóé ìýò ãýíýò ¿ñðýí èðæ îðîí äýýð äàðæ àâëàà.. Áàéäà ßãà ãýäýã äîìîãò ýõ íóòãàà çîðèí ãàðààä õîíøîîðîî öîõèóëàí áóöàõ ë õóâüòàé áàéæ. Áè ÷èíü äîòîîäûã õàìãààëàõûí á¿ðýí ýðõò òºëººëºã÷! Ãýòýë ÷è íàìàéã ìýäýõã¿é þì øèã.òóñààä äîòîð íü áà÷èìäñàí áîëòîé ýíãýðèéíõýý òîâ÷èéã òàéëæ. ×àäíà ãýæ ìýä. Ñîõîð þì øèã.Öýâýëìàà ÷è .

áàÿð áàÿñãàëàí àëü á¿õýíòýéãýý íîîãäñîí õóâü çàÿàãàà ýäëýýä õ¿í çîí áàéäãààðàà áàíæ ë áàéíà. Àëõàõàä öýýðòýé ãýã÷ õèëèéí äýýñ ãýã÷ ìºíõ ýñýõèéã ÷ õýí ìýä÷ýý. ßíäàã äîòîîäûã õàìãààëàõüø íýð í¿¿ðýýð á¿õíèéã ýðõýíäýý îðóóëàõ ÷àäàòòàé áàéõàä òîðèéí ýðõòýí äàðõòàí ¸ñòîé õýíèéã ÷ õóãà íóãà äàðàõ òºìîð íóäàðãàòàé áàéëã¿é ÿàíà. Õ¿í ãýã÷ áîë õ¿÷òýíèé îìíî òîãëîîì ë ãýñýí ¿ã þì. ªíººõ êîìèññûíõîí ÷ ¿íýõýýð ë ßíäàãèéí ¿òýýð ¿ã õèéæ ÷àäàõ áàéñíûã Öýâýëìàà ìýäýýä íýã èõ ãàéõñàíã¿é. Àëøàà óðóó çàì ãàðààä ÷ ¿çñýí. õàéð ýíýðýë. Áóðõàí õàðíà áèç. Õàëõ øèã ýýëòýé áóÿíòàí íóòàã ¿ã¿é ãýñýí íü ýíý áîëîâ. Äàìäèí áààâàéíõ á¿òíýýðýý õîöîðëîî. áàðóóí òèéøýý Àëòàé. ÿìàð ¿íý öýíýýð õàãàöàë çîâëîíãîîñ àíãèæèðñíàà ìýäñýíã¿é. Õýòýðõèé îìãîëîí ñîðòîîòîé çàðèì íü ÷àäàë çààãààä Õÿíãàí äàâæ îäñîí. Îëîí àéë àéìàã àõ ä¿¿ñ ñàëàí õàãàöàõûí óé ãàøóó èõ àðõèäààí ºíãºð÷ ìºíººõ äàãààð ýñ îðñîí õýìýýãäýõ õ¿ì¿¿ñèéí ãóíèãò í¿¿äýë õîëäîæ îäñîíû äàðààãààð Îíîí Áàëæèéí õàâü íóòàã àíèð ÷èìýýã¿é ä¿íñèéæ õîöðîâ. ãà÷ààë çîâëîí. Èíãýýä ë àìüäðàë ¿ðãýëæèëíý. Ãàãöõ¿¿ òýð íóäàðãà íü õýçýý õýí äýýð áóóõûã ìýäýõ¿éåý áýðõ. Òèéíõ¿¿ àìèí çóóëãûí òºëºº ýíý ãàçàð äýëõèé äýýð ýëäâèéã ¿çýõ òàâèëàíòàí îíîî ìàðãààøèéã ÿàñõèéí ºíãºð¿¿ëýõýý áîäîõîîñ ººðã¿é àæýý. Ãýâ÷ ¿éëèéí ¿ðèéí õààãóóð ãàðàõ áèëýý. àç çàÿàíäàà àòãóóëñàí ìýò áàéñàí íü ýöýñòýý ýíý áîëîâ. ¯õýë òºðºë õîðñîë çàíàë. Íàéð íààäàì óäààí óíòðàâ. Áàëäàí õîîðõèé ñ¿íñýý çàéëòàë àéæ àâààä ÷óõàì þó áîëîõ áàéñíûã ÷. Õ¿¿õýä áàãà÷óóäûí Äóó øóó 64 . Íýã îäºð õàãàöñàí áàéõàä íºãºº ºäºð ó÷èðäàã ë õîðâîî.æèë ºíãºðºõºä òºð뺺 îëñîí.

Çóíäóé ãàâæ òýðã¿¿òýé áóðèàä ëàì íàð õîéøèä áóðèàä çîíä ýëäýâ õàãàöàë çîâëîí òîõèîõã¿éí òºëºº èõ ìºðãºë óíøëàãà õèèõ þì ãýíý. Àÿí òàë òààðâàë Óëààíáààòàð îðæ Ñîíðîâ äàðãûíä àéë÷èëíà ãýýä ÿâñàí. àðààòàí ÷îíî ë ãýëòýé þó? Äàìäèíãèéíõàí çóíû ýíý ¿åñ õºõ ò¿ð¿¿ òîéìîî àëääàã Øóâóóòûí äàâààã 65 . Çóíû õàëóóí ýõýëæ ãàíäàõ òèéøýý õàíäàæ áàéñíàà äóíä ñàð ãàðãààä áîðîî îðæ ãàçðûí ºí㺠çàñëàà. Äàìäèí áààâàéíõàí Öýâýãýýñ áóñàä íü íýãýí ãàë áîëæ ÿâëàà. Åã¿çýð õóòàãò ìîðèëæ èðýõ ãýíý ãýõ çýðãýýð öóóðõñàí òóë õýí òîîìæèðã¿é ñóóæ ÷àäíà. Ãèëáýð äóãàí ãýã÷ õàðóóëûí õàëõöóóëûí ºðãºë ìºðãºë õèéäýã áàãàâòàðõàí õèéä îðîñ ìîíãîëûí õèëýýñ õîëã¿é Õèðõîí ãîëûí õºâººíä îðøèíî. Ãèëáýðèéí õèéäýä ìàéäàð ýðãýõ áîëñíûã äóóëàíãóóòàà Äàäàë. Õàðãóé çàìààð ÿâàãñàä õ¿ðòýë õàòèðòàé æîðîîòîéãîî ìàðòñàí ìýò òîëãîé ãóäàéëãàí ãàëãèóëíà. ÷àìàéãàà õóäàëäàõ ë ãýý áèç ãýõ çýðãýýð õàðäëàãûí ¿ã õýëäãýýðýý ë õýëñýí. õ¿¿õýä õºãøèäã¿é öºìººð òèéø õºäëºâ. Óðüä áîë èíãýòëýý õºë õººðöºã áîëäîãã¿é þìñàí. ßíäàã ýíý òóõàé ìýäýýä ÿìàð õýðãýýð ÿâñíûã Öýâýëìààãààñ àñóóí øàëãààæ óðàã áàðèëäóóëàõ ë ñàíààòàé áèç. Ãèëáýðò ìàéäàð ýðãýæ ñîð çàëàõ ãýíý. Àð ãîðõèíûõîí òóãàëàà ýõëýýð íü òàâèàä ¿¿ä õààòãàà ìîäîîð òóëààä ìîðüòîé òýðýãòýé öºìººðºº õºäëºâ. Áàëæèéíõàí ýð ýì. Áàëäàíã "àâàðñíààðàà" Öýâýëìààãèéí äîòîð õýçýý ÷ õàéëàõã¿é ìºñ õèéæ îðõèîä ÿìàð í¿¿ðýýðýý õàðäàíà âý! Àñàð ìóíõàã õ¿í ãýëòýé þó. Áóðèàäóóä í¿¿æ èðñíýýñ õîéø òýíä õàëõ áóðèàä ëàì íàð íýãäýí. õî¸ð ÷ øèíý äóãàí íýìæ áàðèàä òýð ë îð÷èíäîî èõ õºëèéí ãàçàð áîëîâ. Öýâýã õîðøîîíûõîî õýðãýýð àéìàã îäîîä ýçã¿é.õ¿ðòýë äàðàãäàâ.

á¿éëñíèé øèíãýí íîãîîí ìº÷èð íàâ÷ ºã뺺íèé óëáàð íàðàíä àòãðàí ãÿëáàëçàíà. Áàëäàí. Ýíý çóí íýã çóñëàíä áóóæ õàíàòàë íààäñàí ìàíü õî¸ð ìàõàí òºðëèéí õîëáîîòîé ãýäãýý ýñ óõààðñàí ÷ ýëãýýðýý àðãàã¿é ýýíýãøèí ºíºº ýâäðýâ÷ ìàðãààø íü ýâëýðíý. Äàìäèí áààâàé õºãøèíòýé㺺 íýã õîäîîã áóþó æîðîî òýðýãòýé. õºõ ÷èñ÷¿¿ äýýð ñîëîíãûí ºíãºò öàöàãòàé óòñàí á¿ñ á¿ñëýí íýëýýä òîìäñîí ãýâ÷ öîî øèíýõýí ñààðàë á¿ðõ îíõîéëãî÷èõîîä áàñ áîëîîã¿é óðò íàðèéõàí õóëñàí òàøóóð äàÿëàí ñàéâàðëóóëàõàä ìàíü Áàçàð óÿàí äýýð õàâàðæèæ òóðñàí õàøèí õ¿ðýíäýý ñàðìàé ãºëºìòýé ÿíãèà 66 . Õàðèí óíàñàí ìîðü îìññîí ç¿¿ñíýýðýý äààí÷ ÿëãààòàé. Õýäýí æèëèéí ºìíº Ãèëáýð äóãàíä ààâ ýýæòýéãýý î÷èæ áàéñíûã áîäîõîä îäîî ààâ ýýæýýðýý áààñàà àð÷óóëæ ÿâñàíàà ìàðòñàí ýðèéí ººäîñõí¿¿ä áîëæýý. Åð ãàçàð äý.ºã뺺íèé ñýð¿¿íä äàâàõààð øºíº áàðàã óíòàëã¿é õîíîîä íàð áèò¿¿ãýýð õºäºë뺺. Áóä. Òàðóóõàí ãýâ÷ íàñëàã áèåðõ¿¿ øèíýñíèé ã¿í íîãîîí ìº÷èð. àðñàéæ áàðñàéñàí õºõ ñààðàë áîðæèí õàäíóóä äóíä óðãàñàí íàðñ. Áàçàð õ¿â¿¿íä äàâàà äàâíà ãýäýã íýã ë ñîíèõîí. Òýä àéëóóäûí ò¿ð¿¿íä õºäºëæýý. Øóâóóòààð àíõ óäààãàà äàâæ áàéãàà áèø ÷ ãýñýí äàâààíû îðîé ãàðàõàä öààíà íü ÿìàð ñîíèí Áàéãàë äýëõèé õàðàãäàõ áàéõ ãýæ ÿàðíà. Òýãýýä ë íýã äàâàà äàâàõàä öààíà íü áàñ ºîð íýã õºíäºëñººä áàéäàã. Áóä Áàçàð õî¸ð äºðºº õàðøóóëàí ÿâëàà. Öýâýëìàà. Ýãö ºíäºð áºãººä ìîä õàäàí äóíäóóð ìóðèëçñàí áàðòààò çàìòàé Øóâóóòûí äàâààíä ãàðàõàä ñàÿ íàðàí ìàíäàæ àâàé. Áàçàð äºðºâ äàí ìîðüòîé íàæèãíóóëààä ãàð÷ ºãºâ.òõèé ýíý òºãñãºëã¿é õàðãóé çàìä çààâàë íýã äàâàà ã¿âýý äàâóóëäàã. Áóä ºíäºð áîð ìîðèíä íàíæèí ãàõàé ãºëîìòýé ìîíãºí áààâàðòàé ýìýýë òîõîæ.

Õàðàà÷! Õýýòýéõíèé ìîðü áààæ áàéíà. Æààò õ¿¿õýä àäèë õàìðûíõàà í¿õíýýñ õýçýýíèé íýã þì öóõóéëãà÷èõñàí. ãîìäîîä ÷ ÿàíà. Öýâýëìàà ýã÷äýý äàíäàà çàãíóóëæ. öàìöíûõàà õàíöóéãààð øóäàð÷ ë ÿâíà. Ãýäýñ ºëñâºë òàðàã 纺õèé㺺 èäýýä ë ãàð÷ ºãíº. ç¿¿í õºíäèé㺺ð õîíü õàðèóëàõààñ áóñàä öàãò óñàíä îðæ. îìîã äýýðýíã¿éä àòàà ìèåý ñàíàøã¿é õýìýýí øèéäýõ ìýò áîëæýý. Áàçàð ¿åýëèéíõýý ñýðãýëýí øóðàí çàíòàéí äýðãýä æààõàí ìºõºñòºíº. õèøèã ºäºðò õýä¿¿ë íèéëæ õîéä óó. Õ¿ì¿¿íèé ¿ð ãýã÷ áàÿí ÿäóó.òîõîîä íîãîîí äààãàìáà äýýë äýýð ñýìýðõèé øàð äóðäàí á¿ñ á¿ñëýí ààâûíõàà öýðãýýñ õàëàãäàõäàà àâ÷èðñàí ãÿëãàð õóâàí ñàðàâ÷òàé öýðýã ìàëãàé äóõäóóë÷èõñàí îãîòîð õóñàí òàøóóðààð ãàðàà ÷èëòýë ìîðèî ãóÿäàí ºãöºãíºâ÷ àòààðõàë áóõèìäàë åð òºðñºíã¿é. ªã뺺 ¿äøèéí ñààëèíû äàðàà ¿íýýäýý ãèëýõ. Èíãýõýýð àòààðõààä ÷ þó õèéíý. õýëýõã¿é þì ãýæ áàéõã¿é. Áàçàðàà ààâûí òýðýãòýé çýðýãöýí 67 . íýã ë ãýì íü íóñãàé. . Áóä õóëñàí òàøóóðàà ¸äãîíóóëàí. äýýð äîîðûí ë ÿëãààòàé ë áàéäàã àæ. Áóäûí ìýäýõã¿é. Ñàéíûã çîãíºæ áàéãàà þì ãýâ. ºäºð òóãàëàà ýõòýé íü íèéë¿¿ëýõã¿é áýë÷ýýõ. Áóä Áàçàð ýíý çóíû õàãàñûã Àð ãîðõèíû õºâîº òóãàëûí áýë÷ýýðò ºíãºðººæýý. Òîì÷óóëûí ÿðèàã ÷àãíàæ òàãíàõ òàòààðàà áîë á¿ð ãàðãóóä. Ýýæã¿é áîëñíîîñ åð ºí÷èí ÿäóó ÿâàõààñ ººð õóâüã¿é áóþó õýíèé ÷ áàÿí òàðãàí. ÷îíî òàðâàãà áîëæ íààäàõ ë ¿ëäýíý. Áóä èõ ë äîäèãîð ÿâàõ àæ. Õàðèí èíãýæ ìàéäàð ýðãýõýä î÷íî ãýäýã õîâîðõîí òîõèîë áèëýý. Øóâóóòûí ºíäºð äàâàà ººä ìîðüäîî õºëºðòºë ç¿òã¿¿ëëýý. Íýã íü æàðãàæ áàèõàä íºãºº íü çîâæ ë áàéäàã. îðîé õîíèíû õèøèã òààðàãñàä çóñëàíãèéí àðâààä àéëûí íèéëìýë ñ¿ðãèéã õîòëóóëàõàä õîíüäîî ÿëãàõ.òûí ýíãýð.

ñàéõàí óãàëçàò íîãîîí ãºëºìòýé ýìýýëýý òîõîîä äóãóé õýýòýé õºõ òîðãîí àóå äýýð øàð áàæãàð îðîîæ. Æîðîî õóëäàà ÷îéðûí áóþó áîðæèãèíû ãýãääýã õóíäàí óëààí áóäàãò ºíäºð á¿¿ðýãòýé ÿñàí õÿðòàé.Äàðãûí ñàìãàí áîëæ î÷èõîîð íü áè øèëýí ïîðòîîð íü õîò îðíîî.Ãî¸ áîëîõîîð íü õîòûí äàðãà èðäýã áîë. íàðèéí õºëòýé.Àà íýýðýý òèéì ë äýý. .Õà-õà-õà ãýæ Áóä øîîëîí èíýýëýý. ºíäºð õóë ìîðü ñ¿¿ëýý ºðãîºä òîì òîì áºìáºëºã ÿâóóò óíàãààíà. . Çîëèãèéí õóóõàé ÷àìàéã! .×èíèé ãóóð áîñäîã óó? .Òýãâýë õýýòýéõýí íàìàéã áàñ õîò àâàà÷èõ áàéõàà.ýíý òýðèéã õ¿¿ðíýæ ÿâàà Öýâýëìààãèéí õàð çîîòîé. 68 . ìýäýõã¿é ãýæ Áàçàð è÷èíã¿éðýí äóóãàðàâ.¯ã¿é. .Áààñ ÷èíü ç¿òýýð ë õîøíîãîíû í¿õýýð óíàãà÷èõäàã õàðèí øýýñ ÷èíü öîðãîîð ãîîæäîã áàéõã¿é þó? -Ààí . . áóë÷èíãèé íü áàðüñàí íîãîîí èëãýí ãóòàë ºìññîí æèæèãõýí õîëîºðîî ãóéëàí äîðîî æèéæýý.Õàìãààëàõ ßíäàã ýã÷èéí ñàëõèí äîîãóóð ãàðàõäàà íîõîé øèã èíãýýä ¿íýðòäýã ãýæ õàìðàà ñàðòàéëãàí äóóðèàãààä øîãíîãíîí èíýýâ. àÿãàíû àìñàð øèã òîì ìºíãºí áààâàðòàé. Öýâýëìàà õýýòýéõýí íýýðýý ë ñàéõàí ¿íýðòýí ò¿ðõäýã áèëýý.Ãî¸ äîî. .Ìîðü ÿàõààðàà ÿâóóò áààäàã ìºðòºº øýýõýýðýý çààâàë çîãñäîã þì áîë? .Õýýòýéõýí ìààíü íýýðýý ë ãî¸õîí äîî ãýæ Áóä äàõèí õýëýýä "áè íóóöûã íü ìýäíý" ãýñýí ÿíçòàé çóóâàí áîð í¿äýýðýý òºðõã¿éòýí èðìýýä.Áàçàð ÷ òýð ¿íýðèéã íü ìýäíý. Ýã÷ õ¿¿õýí ¿íýõýýð ë ãî¸õîí õàðàãäàíà. . õ¿ðýí öýíãýã îëîíöîãòîé. . Ìýäýâ ¿¿? ãýæ Áóä øèâíýâ. .Õýýòýéõýí ìèíü ãî¸ áàéãàà áèç? .Øýýõäýý çààâàë ãóóðàà áîñãîäîã áàéõã¿é þó. -Ààí .

¯ã¿é äýý. Ýð÷¿¿äèéí í¿äíèé õîð îðæ ã¿éöëýý. . Þóíä ìàðòàõ þì áè. Çîëèãèéí Áóä õàðöóóë îõèä õ¿¿õí¿¿äèéã ýýð÷ òîéðîõûí íóóöûã ìýäñýí áîëîëòîé. Äàìäèí áààâàé õîäîîã òýðãýýðýý ò¿ð¿¿ëýýä õºãøèíòýéãîî ýíý òýðèéã õ¿¿ðíýæ ÿâàâ. óëààí çàëààò õàð õèëýí ìàëãàéòàé áºãººä ìóõàð õàìàðò áóëèãõàð ãóòàëòàé áîãèíî õºëºº æèéãýýä Áàëäàíãèéí ìºíººõ ìàíöóéòàé õ¿¿õäèéã òýâýð÷ áóðóó õàðàí ñóóæýý. . 69 . . ßíäàã ìýòèéí õàðöóóë ýýð÷ òîéðîõã¿é ÿàíà. àâðàë ýðýõã¿é áîë ìàíàéõíûã ãàéòóóëàõ ë ºëºã÷èí áîëîâ. õºõ äààâóó á¿ñýíäýý áîëõè õèéöòýé ìºíãîí õýò õóòãà ç¿¿ñýí áºãººä åðèéí çàíãààðàà òîëãîé í¿öãýí.Õàð õèëýí õ¿ðýýòýé õºõ òîðãîí îðîéòîé ìà÷ãàéíüãõ íü ÷àñ óëààí çàëàà ìîðèíû ÿâäàëä ñóãñðàí á¿ñýíä íü õ¿ðòýë óíæñàí òàñ õàð ãýçýãíèé ¿ç¿¿ðýýñ óÿñàí ã¿ðìýë ìºíãºí îîñîð ãÿëòàãíàí ãîãöîîðíî. òýðýãíèéõýý óðä òàëä çóçààí øèðäýã äýýð òóõòàéõàí çàâèëààä õóñàí ñàâààãààð òàðãàí öàãààí ìîðèíûõîî õîíäëîéã õààÿà íýã òîíøèæ ÿâíà.Ýý áóðõàí! Þóíäàà áèäíèéã ãàéòóóëàõ þì? . Áèå áýëõ¿¿ñ íü íàëàðõàé ãàð õóðóó íü óðàí áºãººä áóëáàðàé òóë ¿íýõýýð ë õîòûí äàðãà þì óó. Áóøóóõàí íýã þìàíä ºãºõã¿é áîë íýýðýý ãàé çîâëîíä óíàæ ìýäýõ íü.Í¿ãýëòýé ë ýì áàéõã¿é þó. ªâãºí õýñýã äóóã¿é ÿâñíàà. .Çóíäóé ãàâæèä áàðèõ þìàà ìàðòààã¿é áèç ÷è? ãýæ çàíäðàíãóé àñóóâ. Òýð áóðèàä ýíãýðòýý áîð ÷èñ÷¿¿ õóó÷èâòàð äýýëòýé. Òýãýýä ë ýã÷èéíõýý ãî¸ ãàíãàíûã ãàéõóóëàõ ñàíààòàé.Ýíý Öýïèëìààã ìºðã¿¿ëæ. Õºãøèí íü íîãîîí õîðãîé ýìæýýðòýé ñààðàë òîðãîí óóæ á¿õèé íýëýýä õóó÷èí õºõ ìèí÷¿¿ äýýëòýé.

Ýíý Áàòäàí àõààñ ë áîëñîí. ßíäàã º÷èãäºð ¿íýýãýý ñààæ áàéõàä íü ìîðüäîî õîëáîí ãîë äýýð î÷èæ óñëààä áóöàõäàà çîðèóä õàäóóðàí èðæ. Øóíàõàé ò¿ðýìãèé ãýäýã íü. "ßíäàãèéíõààñ ò¿ð¿¿ëæ ãàðñàí ìèíü ñàéí áîëëîî.Ãèëáýð äóãàíû ìàéäàðò ààâ ýýæ õî¸ðûãîî àâàà÷íà. Óëñûí òýð èõ òóøààëòàí ¿õýð áóðèàäûí áàñãàíòàé ñóóãàà ãýæ ¿¿? . Áàëäàí õ¿ðýý 70 . Íîìîé äîðîé àìüòíûã ñ¿ðä¿¿ëæ íàìàéã ýðõýíäýý îðóóëæ áîëíî ãýæ òýð ìóóõàé ßíäàã ÿã òîîöñîí õýðýã.Õàðèí áîääîã ë öàã. Îéðòîõ ñèéìõèé ãàðâàë áèòãèé çóãòààãààä áàéãààðàé! ãýæ çàõèðàíãóé õýë÷èõýýä ÿâñàí. Îäîîíû óëñûí òýð òóñìàà õîòûí òîì÷óóëûí àðàíøèíã ÷è áèä ìýäýõ áèø.. Öýâýëìàà ãóíèãòàéõàí ÿâëàà. ßíäàãò ìýõë¿¿ëñíýý ñàíàõ á¿ð äîòîð íü àðçàãíààä ÿâ÷èõíà.Òýãýýä õýíä ºãºõ çîí áý áèä? . -Õàðèí äýý. Èíãýæ óðóó öàðàéëæ ÿâààä ßíäàãò îëèãã¿é ñàíàà òîð¿¿ëñíýýñ çàéëàõã¿é. Àâàõ áîëèõîî áèäýíä õýëñýí áèø.Õýí ìýäëýý. . Àõ ÿìàð õ¿íèé ººäººñ ãàíö õàòóó ¿ã õýëæ ÷àäàõ áèø. Çóóðäûí æàðãàë ýðäýã èõýñ äýýäñèéí çàí.Õàé ìýäýõã¿é. Åð ÿàñàí àçã¿é õ¿í áý! Õî¸ð ºí÷èí õ¿¿õýäòýé ãàçàð øèðòýýä õîöîðëîî. Øèéä÷èõñýí ýðèéí ¿ã ÿàõ àðãàã¿é ìîí. . Çàì íèéëñýí áîë í¿äýýðýý öîðãèîä ç¿ãýýð ÿâóóëàõã¿é..¯ã¿é òýãýýä ýíý Öýïèëìààä òýð äàðãààñ çàõèà çàíàà èðæ ë áàéíà ãýäýã áèø ¿¿? ." Öýâýëìàà èéí áîäîæ ÿâàâ.. Ìîíãîë òàíãàä õýíä ÷ õàìààã¿é íýã þìàíä î÷èã öààøàà. Îëîí òàâàí ¿ãã¿é îéðòîõ òóõàé ÿðèíà ãýý÷! ßäàõäàà óóëçàõ ñèéìõèé ãàðâàë ãýæ õýëæ áîëäîã áàéãàà äàà.Ìºíººõ Ñîíðîâ äàðãà àâàõã¿é þì óó? . ÿàëòàé þì.

Áàãûãàà ºíäèéòºë ÿàõ ÷ àðãàã¿é. Òýãýýä ìîíãîëûí äàâàà á¿õýí ºëèéí îâîîòîé. Øóóãèàíàèñ ñýðñýí íÿëõ õ¿¿ óéëëàà. .Òèéì äýý. Øóâóóòûí ºíäºð äàâààíû àñãàòàé ìîäòîé îðîé ºã뺺íèé íàðàíä ãÿëáàëçàí í¿äíýý òóëàâ. á¿ñ íü õàíçàðñàí äàëáèãàð õàð á¿ðõ äîðîî òîëãîéãîî íóóãààä.Õ¿¿å! Òýð ìîäíîîñ þó óíæèæ áàéíà àà! ãýæ Áóä õàøãèðàâ. Äàìäèí áààâàé ìîðèî òàòààä . õàâòãàé á¿¿ðýãòýé áààöãàí áóðèàä ýìýýë äýýðýý áèåý çîíä íü îðõèîä ¿íýõýýð ë ãàçàð øèðòýí ãàëãèóëíà. Äýýðýýñ ºíãèéõ çóíû íàðëàã óóëñ þóòàé ñ¿ðëýã ñàéõàí. Ýõèéí îðîíä íü ýõ áîëëîî. ¯íýõýýð îâîîíû ç¿¿í òàëûí îíöãîé ñàãëàãàð íàðñíû ìº÷ðººñ íýãýí óðò õàð þì ñàíæèãíàæ áàéíà. . .Õàðèí ÿàâàë äýýð þì. Ø¿ä íü óðãàæ óãæíûõàà õºõºëòèéã òàñ õàç÷èõäàã áîëëîî.Áàëäàí àõ ºâñºí人 ìàíàéõòàé öóãòàà ãàðíà áèç äýý? ãýæ Öýâýëìàà Äýìèé íýã àñóóâ. Åð àÿí÷èí æèí÷èí óóë äàâààí äýýð óíàà õºñåã á¿ðýí ãàðàõ á¿ðäýý áàÿðëàíà.òæ.Òàíàé ýíý ìóó çàÿàò ÷èíü èõ ººäðºã ãýý÷. . . . . Àâãàé íàð áóðõàí ãýãýýíýý äóóäàëöàâ. Áàçàðòàéãàà õî¸óë àìèàðàà ãàðäàã þì óó? . Îäîî òà íàð áèäíýýñ õºíäèéðººä ÿàõàâ Äýý.íü óíæèæ.Þóíû ÷èíü õ¿í. Òèéøýý õàðöãààòàë ìîðüä íü ÷ ¿ðãýí ñîðòîëçîöãîîëîî.Õ¿í áîîæ ¿õ÷èõýýä áàéãàà þì áèø ¿¿? ãýæ Äàìäèí áààâàé õýëýýä 71 . Òàíàé õàÿàã ò¿øäýã ë áî. Øóâóóòûí èõ îâîîíä õàòãàñàí õàäàã ÿíäàð õèéìîðü òýðã¿¿òýí àëàãëàí ñàëáàéíà. .Öýâýëìàà ÷èíèé ë àð÷èëãàà ñàéíûõ äàà.Õ¿í áàéíà! Õ¿í ºë㺺ñòýé áàéíà! ãýæ õóðö í¿äòýéãýýðýý õî¸ð õ¿¿ óðàëäàí õàøãèðàâ.Þóí ãýý÷ âý! Ýíý ÷èíü õ¿í áèø ¿¿? ãýæ Öýâýëìàà äóó àëäàâ. Ìîäíîîñ ºëãåºñòýé þóí õ¿í áàéõ þì? .Öóãòàà ãàðñàí íü äýýð áèç.

Ìàíü õýä øóóãèëäàí ìîðü òýðýãíýýñýý áóóöãààâ. ÿéæ íðýýä. Äàìäèí áààâàé îâîîíû äýðãýä õ¿ð÷ î÷èí ºíººõ ñàíæèãíàã÷èéã ºëèéæ òîíãîéæ áàéæ õàðñíàà áóöààä ã¿é÷èõëýý.Øîððò! ¨ðûí ìóóõàé þì áîëëîî. Òýä ÿàõûã ìýäýõã¿é øóóãèëäàí áàéòàë äîîðîîñ ìºðãºë÷èä ã¿éöýæ èðëýý. Î÷èæ î÷èæ äàâààíû îðîéä îâîîíû äýðãýä áîîæ ¿õäýã íü þó âý? ßìàð óóëûí ìîä öººäºæ. ßíäàã õàìãààëàã÷ ààâ ýýæ õî¸ðûãîî õîñ ìîðü õºëºëñºí õîäîîã òýðãýíä ÷íðýýä íàæèãíóóëàí èðýâ.Òà íàð íààíàà áàéæ áàé! ãýýä õîðìîéãîî øóóæ ñàâààãàà òóëàí îâîî òèéø ã¿éõýýðýý ìàöàí î÷èâ. ªíººõ ìàëãàéã¿é ̺íõ áîîãîîä ¿õ÷èõñýí áàéíà ãýæ ààõèëàí õýëýâ. Òýãòýë õàðèí ºíººõ äàãààð îðîãñäûã øàëãàõ êîìèññûí í¿äýíä ºðòºæ øàëãóóëàí õýðìýë òýíýìýë ýòãýýä áîëîõîî äàðóé 72 . Çóíû õàòóóí ºâëèéí õ¿éòýíä ÷ ìàëãàéã¿é ÿâäàã ̺íõ ãýã÷ äóíä íàñíû ãàíö áèå ýð ýìýýëýý àâààä îâîîí äýýð òàâèàä õàçààðûíõàà æîëîîãîîð áîîãîîä ¿õ÷èõñýí áàéëàà. Ìîðüä èíãýòëýý ¿ðãýí ñýæèãëýõèéã áîäîõîä ÿàâ÷ æèðèéí þì áèø. . ãàçàð õàâ÷ñàí áèø äýý.òýðýãíýýñýý õàðàéí áóóæ. Ìîäíû ñ¿¿äýðò áîëîîä òîäîðõîé õàðàãäàõã¿é áîëîâ÷ òýð íü áîîæ ¿õñýí õ¿íýýñ çàéëàõã¿é. Òýäíèé çàì ¿õäýëä áîîãä÷èõæýý. . ªí÷èí ºðººñºí òýðýýð àðâàí õýäòýéäýý Áàéãàë äàëàéí áàðóóí áóðèàäààñ õîðü áóðèàäûí íóòàãò òýí¿¿÷ëýí èðýýä Ýãòèéí äàöàíû ëàì íàðò çàðàãäàí åìñºõ õóâöàñ óíàõ ìîðüòîé áîëîõäîî õ¿í á¿ë öîºíòýé àéëóóäûã äàìæèí îéð çóóðûí àæèëä íü òóñàëæ òîëãîé õîðãîäîõ ãàçàð èäýõ õîîë çàëãàæ ÿâñààð í¿¿äýë äàãàí õàëõàä èðýýä "ìàëãàéã¿é ̺íõ ìàíàéä" ãýæ õýë¿¿ëýí ºíºº ýíä ìàðãààø òýíä ¿çýãäýæ àéë àìüòàíä íýã èõ àä øîî ÷ áîëäîãã¿é ãýì çýìã¿é ãýðýë ñ¿¿äýðã¿é àìüòàí ÿâñàí ñàí.

Õàëõàä í¿¿æ èðñýí áóðèàäûí õýäýí ãàâæ íàð öºì Ãèëáýðèéã áàðààäæýý. Áýðýýâýí íîìóí õàíû õ¿ðýý. Àãëàã Äîâ äýýð áàðèàñòàé ÷àíäìàíàòñàí èæèë ãóðâàí äóãàí îíöãîé áºãººä Öýìöãýðõýí. * * * Ãèëáýðèéí õèéä óðüä õîæèä ¿çýãäýýã¿é èõ õºëèéí ãàçàð áîëîâ. Õàðèí ìºíººõ Åã¿çýð õóòàãò ìîðèëíî ãýäýã íü õóóäóóòàé ¿ã ñàíæ. ßíäàã õàìãààëàã÷ ̺íõèéí õîîëîéãîî áîîñîí æîëîîã òàñ îãòëîí. ëàìûí õ¿ðýýíèé ëàì íàð òýð ÷ áàéòóãàé Áàëæ äàõü Àìãàëàíòûí äóãàíû õàìèíàãàí õàíäìàà íàð õ¿ðòýë èðñýí ãýöãýýâ. Ãàâæòàí Õèðîí ãîëûí ºíäºð ýðýã äýýð ñàãëàãàð ìîäíû ñ¿¿äýðò òîâ õèéñýí ãýð áàðèóëàí çàëàð÷ýý. Äàìäèíãèéíõàí òýäíèé ãàäàà õî¸ð ìàéõíàà øààëàà. Òýãýýä ¿íýíäýý ãàçàð õàâ÷èæ õ¿ì¿¿ñ õàæèãëàõã¿é ë áîë õàòõ áóðèàä õààíà ÷ ÿâñàí ÿëãààã¿é òýð àìüòàí ýíäýýñ ÿâñíààñ ¿õñýí íü äýýð ãýæ øèéäñýí õýðýã áàéæ äýý õººðõèé. õóø ìîäîí ñèéëáýðýýð ºíãî ÿëãàí ÷èìýãëýæ. àñàðò îðîé äýýð íü èæèëõýí ãóðâàí àëòàí ãàíæèð çîîñîí òýð ãóðâàí äóãàíû èõ ãîðîîíû ãàäíà òàëä áóðèàä õàòõ îëîí 73 . Ýíäýýñ ñààõàëòûí ãàçàð Ãèëáýðèéí õèéäèéí ãóðâàí èõ äóãàí ëàì íàðûí õàøàà õîðîî àëãàí äýýð ìýò õàðàãäàíà. Áóðèàäóóä ýíý õèéäèéã Åëáýð äóãàí ãýíý. õýäýí çàëóóñ õ¿íèé í¿äíýýñ äàëä ÷èð÷ õàÿàä ìºðãºë÷èä öààø õºäëºâ. Òýäíèé äóíäààñ õàìãèéí öóóòàé íü ÿàõ àðãàã¿é Çóíäóé ãàâæ ëàìáóãàé ìºí.õ¿ëýýãýýä äàé÷ëàãäàí õººãäñºí áèëýý. õàðóóëäñàí áàíç óðíààð ç¿éí îðîéëæ. Íàðñàí ä¿íçýýð õàíàëæ. Äàìäèí áààâàéí õýçýý çàÿàíû äîòíî òàíèë òóë ìàíàé õýä òýäíèéä ë áóóëàà.

Õóðàë íîì íàéð íààäìûí ¿åýð øàõìàë øàð óíàãàæ îëç îëäîã íü áóðèàäûí íýã îâñãîî. պ人 õÿçãààð íóòàãò èíãýæ õîë îéðûíõîí 74 . õ¿¿õýä áàãà÷óóä øóóãèëäàí íîöîëäîæ. ̺ðãºë÷íèé íàìõàí ñàâ. ̺ðãºë÷äèéí õ¿ðýý áóóäëààð Ëàìûí õ¿ðýýíèé õÿòàäóóä ãàíçàãûí õóäàëäàà ãàðãà÷èõñàí. Òýäíèé çàðèìóóä íü íàìõàí æîäãîðîî áîñãîæ çàðèì íü ç¿ãýýð òýðýãíèéõýý àðëûã äààâóó áýðæýýíõýýð õó÷èí ñ¿¿äðýâ÷ õèéæ ìîðü õàðàà ÷ºäºðëºæ àðãàìæèí. èäýæ óóõûã óðèàëæ õîîëîéãîî øàõàí õàøõèðöãààíà. ªâñ èõ õàäàæ ¿õðýý áîðääîã ýðäìýýðýý õàëõàä ãàéõóóëíà. ñèéðñýýð ñ¿¿äðýâ÷ îðîìæ áîñãîæ. "õàðàéæ" ìºðãºõ íü õàðàéæ ìºðãºíº. åð õ¿í çîí îëíîîðîî õºëõºí áóæèãíàõàä òààòàé àæ. Õÿòàä èðñýí ãàçàð áàñ èëæèã îðèëîëäîíî. àâãàé õ¿¿õí¿¿ä áèå áèåíèéõýý ¿ñ ãýçãèéã ÿíçëàí õýçýýíèé õîøóó õîëáîí ñóóöãààæ. Íàìõàí øîâãîðîî áàðüæ.ìºðãºë÷èä óíäóé ñóíäóé áóóæýý. ýíä òýíä ãàò ò¿ëýí öàé óíäàà õèéæ. õºãøèä öàé èäýýíèéõýý äýýæèéã îðîí õèéäèéí ç¿ã ºðãºöãºîíº. ýð÷¿¿ä õºçºð äààëóóãàà õýäèéí Äýëãý÷èõñýí ýñâýë õî¸ð ãóðâààðàà á¿ëýãëýí ñóóæ òàìõèëöãààí àðèëæàà Íàéìààãàà õýëýëöýæ õºñºã äàãàæ èðñýí íîõîä ÿñ ãîðüäîí îöîéëäîæ. òýðýã òýìýýí äóíäóóð õààÿà íýã ëàì õóâöàñòàí ¿çýãäýõ íü ààâ ýýæ òºðºë ñàäàíäàà çîëãîæ áóé õóâðàã áàíäè íàð àæ. ãàçàð çóóõ õèéãýýä ìàíòóó æèãíýí. Òýíãýð öýëìýã ñàéõàí. Óëàé õèéñýí ãàçàð ñîõîð ýëýý ä¿¿ðäãýýðýý ä¿¿ð÷ýý. óíàà õºñ㺺 ÿíçëàí. ýíä òýíä ìààæèíòàé øàð äààâóó. óíä õîîëîî áîëãîæ àìæèãñàä ìºðãºëèéí ãîðîî çàìä ãàð÷ Ãèëáýðèéí ãóðâàí äóãàíûã òîéðîí õ¿ðä ýðã¿¿ëæ ñóíàí ìºðãºõ íü ñóíàí ìîºðãºæ. Äóãàíû ç¿¿í óðäàõ ºíäºð õîãíû íààíà öýýæýý í¿öãýëñýí õýäýí áóðèàä ý𠺺õ íü áÿëõàðñàí øàõìàë øàð óíàãààä ºâ÷èæ áàéíà. øàðâèí õàéð÷.

Ẻãíåðºí í¿¿ð í¿¿ðýý
õàðàëöàæ, í¿ä í¿äýý øèðòýëöýæ òàíèëöàõààñàà òààëàëöàõ õ¿ðòýë õ¿í
õ¿íýý õ¿ñýìæëýõ¿é ¸ñîí äààí÷èã
ýðòíèéõ áèëýý.
Çóíäóé ãàâæèéã áóðèàä íàð õ¿ðýýëýâ. Õîéíîî õîðü áóðèàäûí õî¸ð ãîë
õèéä Àíààö, Ýãýòèéí äàöíûã
áàðààäàã÷ õîðü áóðèàäûíõíûã õàëõ óðóó äàãóóëæ í¿¿ñýí ò¿¿÷ýý áîëîõ ýíý
ëàìáóãàé îëíîî èõ ë
àëäàðòàé ìîíãîë, îðîñ, òºâä ýðäýìòýé ñàéí îòî÷, ìóóã¿é çóðõàé÷ ààø çàí ÷
ãýæ àðèëñàí áóðõíû øèíæèò
õ¿í. Àâãàé õ¿¿õí¿¿ä áîë ò¿¿íèé ìóòðààñ àäèñ àâ÷, õ¿¿õýä íÿëõàñòàà
ðàøààí óòëàãà çàëàõûã õîâîðõîí
ó÷ðàë ìýò ¿çíý. Äàìäèí áààâàéíõàí ãàâæèéí ãàäàà ìàéõíàà áàðüæ òóëãàà
òóëæ òºâõíººä ñàÿ èðñýí
ìºðãºë÷èä áóæèãíàõààñ ºìíº õýðãýý á¿òýýõýýð îðöãîîí, óõààëàã
íèã¿¿ëñýíã¿é í¿äòýé, óëàà áóòàðñàí
ìàõëàã õ¿ðýí öàðàéòàé, çóçààí òýâõãýð áèåòýé õèæýýë íàñíû Çóíäóé ëàì
Äàìäèí áààâàéí áàðüñàí õàäàã,
òºãðºãèéã àâ÷ õàæóóãèéí ¿õýãíèé øóðãóóëãûã òàòàí äàëä õèéãýýä,
- Äàìäèí ÷àì øèã áîîäëîîð ìºí㺠åðãºæ áàéõ õ¿í îëîíã¿é. Õîâðûí þì áèø
áóÿíû þì ãýýä àâúÿ äàà.Çà
òýãýýä ãýð õîòëîîðîî àìàð ñàéí óó? Õ¿¿õýä áàãà÷óóë òîìòîéãîî õýíçòýéãýý
ãýð ä¿¿ð÷ àìàð ñàéí óó.
Òàíàé ýíý Öýâýëìàà ÷èíü õàäàìä ãàðàõ áîëîîã¿é þìóó? Ýíýíýýñ ÷èíü áîëæ
Îíîí Áàëæèéí õºâã¿¿ä ºäåð
óíòàæ øºíº ñýð¿¿í áàéäàã áîëîî ãýý áèç äýý ãýýä áóÿíòàé õ¿íèé òîì
÷èõýý õºäºëãºí òîñëîã çóçààí
óðóóëàà äàðâàéëãàí òàñ òàñ õºõðººä,
- ¯ã¿é ýíý Ñýìæèä àâãàé áàñ õýíçýë÷èõýý þó? ãýõýä Äàìäèíãèéí õºãøèí
óðüä íü î÷èæ ñºãäºí
ìàíöóéòàé íÿëõñàà ñàðâàéãààä,
- Ëàìáóãàé ìèíü àâðàëàà õàéðëàãòèé. Ìàíàé ýíý Áàëäàíãèéí ýõíýð òºðºõººñ
áîëîîä åíãºð뺺. Öýâýëìàà
75

áèä õî¸ð ¿ðèéã íü ºíäèéëãºæ ºãºõººñ ººð ÿàõ âý ãýõýä ãàâæ íÿëõñûã
àâ÷ õºìñºã çàíãèäàí õýñýã õàðààä
ºìíºõ ÿâãàí øèðýýí äýýð òàâüæ îðõèâ
- Èíãýýä áàéæ áàéã. Ãàéòàé þì áîëæ äýý. Íààäàõ îëáîã øèðäýã
äýýã¿¿ðýý ñóóöãàà. Öýâýëìàà öààäàõ
òàâèóð äýýð ÷èíü òàâàãòàé ¿çýì áàéãàà. Ýíý õî¸ð õºâ¿¿íäýý òàâèàä ºã.
Àëãàíûõàà õîíõîðõîéä áàãòàõûã
ë èäíý ø¿¿ äýý øóâóóõàé íàð ìèíü. Áàëäàí, ÷è íààøàà ñóó. ×àìä íýã
æàâòèé òàâèëã¿é áîëîõã¿é íü
ãýëýý. Áàëäàí ëàìûí îéð î÷èæ õî¸ð ºâä㺺 íóãàëàí èõ ë áèøðýíã¿é
öàðàéëæ ñóóëàà. Ãàâæ ºíäèéæ
áóðõíûõàà øèðýýí äýýðýýñ òîãîñûí ºäºí öàöàëòàé ìºíãºí áóìáà àâ÷
Áàëäàíãèéí òîëãîé, íÿëõ õ¿¿ãèéí
ìàíöóé äýýð ðàøààí ø¿ðøýýä íýã ãàðòàà õîíõ áàðüæ íºãºº ãàðàà õàãàñ
ºðãºí áîãèíîõîí áýëöãýð
õóðóóíóóäàà ÷àãæààëààä í¿äýý àíüæ óðóóëàà ¿ë ìýäýã õºäºëãºí ìèãóé
ìýò öýýæýý õýðæèãí¿¿ëýí
óíøëàãà óíøèâ. Áóä Áàçàð õî¸ð õî¸ð òîì øàð òàâàãòàé ¿çýìíýýñ òîì÷óóäûã
öàðàé÷ëàí áàéæ íýã íýã
÷èìõèéã àâààä öýýæýý õ¿ðæèãí¿¿ëýõ ëàìûã õàðæ íîìõîí ãýã÷ ñóóíà. "Ààâ
ýýæ ìèíèé òóõàé àâðà÷ ýðíý
ãýñýí. Áàñ ë æàâòèé òàâèõ áàéõ. Æàâòèé õ¿ðòýýõ ãýæ ÿàõûã õýëäýã
þì áîë. Ç¿ãýýð ë ðàøààí ø¿ðøäýã áîë
íü æàâòèé õ¿ðòýýíý ãýæ àéëãàäàã ÿìàð ó÷èðòàé þì áîë?" ãýæ áîäòîë
ãàâæ áóðõíûõàà øèðýýíèé
õàæóóãààñ õàäàã ÿíäàð óÿñàí õ¿ðýí ìîäîí áýðýý àâààä Áà÷äàíã "òîíãîé"
ãýëýý. Áàëäàí õî¸ð ãàð õàâñðàí
òîíãîéõîä ºíººõ ìîäîîð õýä ñàéí áàëáààä àâàâ.
- Õ¿¿õäèéí ìàíöóé òàéë! ãýëýý. Öýâýëìàà ã¿éí î÷èæ ìàíöóéã çàä÷àõàä
ãàâæ í¿öãýí óëààí àìüòíûã
ºðãºæ ñóãà öàâü óðóó íü õýä íóëèìààä õîíãîí äýýð íü òàñ õèéòýë
àëãàäààä Öýâýëìààä ºãºâ. Ãàéõàëòàé íü
íÿëõ õ¿¿ ãàð õºëºº ñàðâàãàíóóëàí èíýýä àëäàõ íü òýð. Öýâýëìààãèéí ýýæ
76

"ýý áóðõàí, ýý õººðõèé áóÿíòàí
ìèíü" ãýæ èõýä áèøðýí çàëáèðàâ. Èíãýýä æàâòèé òàâèõ äóóñàæ æèðèéí
ÿðèà äýëãýëýý. Àðâàí æèëèéí
ºìíº õàëõûí íóòàã óðóó í¿¿õ í¿¿äëèéí öóâààíä õàìò ÿâñíàà, ýíý íóòàãò àíõ
ÿàæ ãîëîìòíûõîî òóëãûã
òóëñíàà, ýíý íóòàãò ÿàæ òºâõíºñíººñ ýõëýýä äóðñàí ÿðèõ þì þó ìóíäàõ
áèëýý. Æàâòèé õ¿ðòñýí Áàëäàí,
Öýâýëìàà, àëãàíû õîíõîðãîéãîîð ¿çýì èäñýí õ¿¿õä¿¿ä Óñ ò¿ëýýãýý
áàçààõààð ãàð÷ õºãøèä ¿ëäñýí õîéíî
Çóíäóé ãàâæ,
- Ýíý Öýâýëìààãàà õàäàìä ãàðãàõã¿é ÿàñàí þì? ãýæ äàõèí àñóóâ.
- Õàðèí õàäàìä ãàðãàõ ë áîëëîî. Õàâàð Óëààíáààòàðààñ íýã òîì äàðãà
ìàíàéõààð èðñýí. Íîäíèíãîîñ
õîéø íààøàà õàðãóéëàõ áîëîîä áàéãàà þì. Öýâýëìààä ñàíààòàé ãýëöäýã.
Õàðü õîëûí õ¿í þì. Òàíààð íýã
¿ç¿¿ëüå ãýæ õºãøèí áèä õî¸ð õººðºëäñººð èðëýý ãýæ Äàìäèí áààâàé
äàõèàä ºâ𺺠óóäëàõàä ãàâæ.
- Çà çà ò¿ð¿¿í ºãñºí ÷èíü õ¿ðýý áîëîî ãýýä ¿õýãíýýñ áàãàõàí ñóäàð àâ÷
Öýâýëìààãèéí òºðñºí æèë ñàðûã
õýë¿¿ëýí ãàðèã ìýíãý òýðã¿¿òýíã òîãòîîæ, øîî îðõèí ¿çýýä íýÿýýä øèâøèæ
áîäñîíû ýöýñò,
- Îõèí ÷èíü òýð õ¿íèé àëáèí òàòëàãàíä áóöàòãã¿é îðñîí þì áàéíà. Ãýõäýý
çàìä íü àéõàâòàð ãàé òîòãîð
óãòàæ áàéíà. Òýð õ¿í óðò íàñã¿é öîâ¿¿í öàãèéí çîâëîí ¿çýõ îäîíä òºðñºí
ãýõýä Ñýìæèä àâãàé óðàãø
ìºëõºí ìºðãîæ,
- Ëàì áàãø ìèíü! îõèíû ìèíü çàìûã çàñàæ ºãºº÷ ãýâ.
- Òóãàëòàé õîìãîîð (ñàéí ¿¿ëäðèéí) ¿íýý, õî¸ð èðãý... ãýæ Äàìäèíãèéí
ýõýëòýë ãàâæ õóóðìàã öóõàë
¿ç¿¿ëýí õÿëàìõèéãýýä
- Çà çà, áàÿðõàæ áàéæ áóÿíàà á¿¿ áàð. Öýâýëìààãèéí ºìññºí ç¿¿ñíýýñ
þó ÷ õàìààã¿é íýã þì îðõèîä
ÿâààðàé. Áè àðãà õèéõèéã áîäíî. Øóëìàñ ÷àìàéã! ãýõäýý Öýâýëìààã
77

ººðèéã íü ÷ þì óó ò¿¿íä ø¿ãëýñýí
÷ºòãºð øóëìûí àëèéã ç¿õñýíèéã á¿¿ ìýä.
Ãèëáýð õèéäýä ìºðãîë÷èä èðñýýð áàéâ. Åð Îíîí, Áàëæèéí áóðèàäóóä,
öî캺ðîº öóãëàðàõ øèã. Õàëõàä
íóòàãøààä ººäºëñíèé òýìäýã óíàà õºñºã, õóâöàñ õóíàð ñàéíòàé ãýâ÷
ñàÿõíû ñàíààíäã¿é äàéðàëò
äàé÷ëàòòûí äàðàà äóó øóó íàìóóí øèã, õîãøèä íàñòàí áîë á¿ð ÷
ä¿íãýðä¿¿õíèéã ÷ ãàéõàõ þì. Òýä ñàéí
öàãèéã îéðòóóëàã÷ Ìàéäàð áóðõíû èõ òàõèëãàíä ñýòãýëèéí çîâëîí
ò¿ãø¿¿ðýý íèìãýëýõýýð èðýõ íü ç¿é.
Çóíäóé ãàâæ Äàìäèí áààâàé õî¸ð øºíº äºë áîëòîë õ¿¿ðíýëäýí ñóóâ.
Ìîðãºë÷èä ÷ óíòàõûã ìàðòæýý.
Îéð òºñºð óóëçààã¿é õ¿ì¿¿ñò ÿðèõ õýëöýõ þì þóíàà áàðàãäàõ àæ.
Çàëóóñò áîë ñ¿ëáýëäýí õîëáîîðîëäîõ
ñàéõàí çàâøààí îëäîâ. Çóíû äóíä ñàðûí ýõíèé íàìóóõàí øºíº ìàéõàí òýðýã
á¿ðèéíõýý äýðãýä ò¿¿äýã
àñààæ, ò¿ðãýí óðñãàëò Õèðõîí ãîëûí õàðãèàòàí øààãèõ äóóí äîð íàìóóí
ÿðèà äýëãýõ ñîíèõîí áàéëã¿é
ÿàõ âý. Øóãóé áóðãàñààð òàðàí øóðãàã÷èä ÷ öººíã¿é. Ìàéäàð áóðõàíä
ñ¿ñëýõèéí, ñýòãýë ÿíàãëàí
íààäàõûí øóíàëä þóí ñààä áîëíî áèëýý. Çóíäóé Äàìäèí õî¸ð çóëûí ãýðýëä
õÿòàäûí 纺ëºí õ¿ðýí äàðñ
äýìèé íýã øèìýí ñóóæ, öàã òºðèéí áàéäëûã ø¿¿í õýëýëöýâ.
ßëàíãóÿà ãàâæ ëàìòàíä ñýòãýë çîâíèõ øàëòàã íýìýãäñýýð àæ. Ñ¿¿ëèéí
¿åä ñîíèí õýâëýëä øàðûí øàøèí
ñ¿ì õèéä, ëàì õóâðàãóóäûã ìóíõðóóëàã÷ õóóðàí ìýõëýã÷ ãýõýýñýý õàëèí
õàðãèñ áóðàíãóé, èäýí çàëãèã÷,
áóðýëãýí ñ¿éòãýã÷ ãýõ çýðãýýð ÷óõàì ñàíààíä áàãòàìã¿é áóþó ¸ñòîé ë
öºâ¿¿í öàã ýõýëæýý ãýõýýñ
îîðã¿éãýýð õàðààí ç¿õýæ óñòãàí çàéëóóëàõûã óðèàëàõ áîëîâ. ¯¿íèéãýý
øàøíû ýñðýã õóâüñãàëûí ñóðòàë
íýâòð¿¿ýã ãýíý. Õýäýí æèëèéí ºìíº áàðóóí àéìàãò õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ ëàì
íàðûí áîñëîãî ãýã÷ ãàð÷
78

äàðàãäñàíààñ õîéø åðººñ øàøèí òýð ÷èãýýðýý, ëàì òýð ÷èãýýðýý
õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ ãýõ áîëîâ. Øàøíû
õóâüä ÷óõàì ÿìàðõàí öîõèëò èðýõ íü òîäîðõîéã¿é áàéëàà. պ人ä ÿëàíãóÿà
íàì ýâëýëèéí ãèø¿¿ä
áóðõàíã¿é÷¿¿äèéí ýâëýë ãýäýãò ýëñýæ õ¿¿õýä çàëóóñûã ñ¿ì õèéäýýñ
õîëäóóëàõ óõóóëãà õèéí
äàâõèöãààíà.
Ãýâ÷ áóðõíû ñ¿ì¿¿äýä çóëûí ãýðýë õàðààõàí óíòàðñàíã¿é. Ëàì íàð øàøíàà
àâðàõûí òºëºº Ìàéäàð
áóðõíàà äóóäàí òàõèñààð.
- Ãèëáýðééí øèðýýò Ñîíîì áèä õî¸ð íàìàð òèéøýý Áýðýýâýí õèéäýä î÷èæ
ñóóäàã þì óó ãýæ ÿðüæ
áàéãàà. Çàõûí áàãà äóãàíóóäûã õààõ þì ãýñýí ¿ã äóóëäàíà. Èíãýýä
øàøíûã õàâ÷èõ áîäëîãîä ìàíàé
áóðèàä ìýòèéí øîîâäðóóä þóíû ò¿ð¿¿í ºðòºíº áèç. Ìàíàé ººðèéí õóâüñãàë÷èä
÷ á¿ð îîäîðëîî ãýæ
ãàâæèéí ºã¿¿ëýõýä Äàìäèí áààâàé ãàëã¿é ãààíñàà àìíààñàà àâ÷
îâºðò뺺ä,
- Áóëòààðàà ¿ëä¿¿ëýõèéí ¸ð õàðààä îîäîðöãîîæ áàéíà ë ãýå. Çàõûí áàãà
äóãàíóóä õààãäëàà ÷ áîëèëîî ÷
áèäíèé áóðõíàà áóðñàéäàã öàã èðýý þì áèç. Ãàíö ºíººõ øàìáàëûí äàéí
ãýý÷ íü áîëæ öóñàí ãîë
óðñãàõãóé ë áàéãààñàé ãýæ çàëáèðàõààñ ººð þìã¿é áîëîî áèø ¿¿ äýý
ãýýä ¿íäñýí òàãøòàé äàðñíààñ
øèìýí ãàëã¿é ãààíñàà äàõèí çóóâ.
- Òýð øàìáàëûí äàéí ÷èíü áîëäãîîðîî áîëñîí ãýý÷. Îðîñ ãåðìàí áàéëäàæ
òîéìã¿é îëîí àìüòàí
ñ¿éòãýñýí. Òýãòýë îäîî òýð ãåðìàí, áàñ ç¿¿íýýñ ÿïîíóóä á¿ð èõ äàéí
ãàðãàõààð çýõýæ áàéíà ãýõ. Ãàë
ìîãîé ãàçàð îðîîæ, òºìºð ìîãîé òèâ îðîîíî ãýñýí ¸ñîîð áîëëîî. Çîíõîâ áàãøèéí
çºãíºñºí öºâ¿¿í öàã
íýãýíò èðýýä áèä ýíäýý ø¿òýýíèéã ãèøã¿¿ëýõ ìààíü þó ÷ áèø. Õàìàã
äýëõèé äàÿàðàà äàéñàãíàëöàæ, õ¿í
79

çîí öóñàí äàëàéä æèâýõèéã ¿ã¿é ãýõýýðã¿é áîëîâ.
- Ýý áóðõàí ãóðâàí ýðäýíý! Îðîéí ÷èìýã î÷èðäàðü, õºãøèí áèä ñàéí ìóóã
¿çäýãýý ¿çýýä ºíãºð뺺. ¯ð à÷
íàðûã ìààíü ÿìàðõàí èõ ãàñëàí çîâëîí õ¿ëýýæ áàéãàà þì áý! ßäàõäàà
ìàíàé ìîíãîë áóðèàä çîí àäóó
ìàëàà õàðààä àìàð òàéâàí ñóóæ áîëäîãã¿é. Òºð øàøíàà ýðã¿¿ëæ
õºðâ¿¿ëýõ áààòàé áîë÷èõäîã íü æèãòýé.
Óëààí îðîñûí õàÿëàãà ë ýíý áèø ¿¿?
- Á¿¿ õýë, á¿¿ õýë. Åðòºíöèéí íýã òàë íü óëààí, íºãºº òàë íü öàãààí
áîëîîä èõ õÿìðàë ñàìóóíû ñàëõè
øóóðãà äóíäààñ íü áîñîæ áàéíà. Ýíý çàõ õÿçãààð íóòàãò ÷ àìàð ò¿âøèí
ñóóõ àðãàã¿é áîëãîëîî.
Çàìáóóëèí íýã àìüòàé ãýäýã íü ýíý. Õ¿í ãýã÷ º÷¿¿õýí àìüòàñ áèä öºì öàã
òºðèéí ýðõýíä. Íýã õýñýã íü
îîäðîîä, íºãºº õýñýã íü øóãíèéãààä ºíºº Ìàðãààøäàà àìüä ìýíäýý ìýäýæ ë
ñóóâàë äýýäèéí çàÿà áîëîî.
Õî¸ð ò¿íø ýíý ìýòèéã õººðºëäñººð øîíº õàãàñëààä ãàâæ óíòàõààð õýâòýæ
Äàìäèí áààâàé ìàéõàíäàà
î÷èõîîð ãàðëàà. Óðüä àìòàëæ ¯çýýã¿é ¿çìèéí 纺ëºí äàðñàíä äîòîð æààõàí
á¿ëýýöýýä, áàðòààò çàìä
áóëàðñàí áèå òàâèðààä àÿòàéõàí. غíèéí öýëìýã òýíãýðýýñ òîãòóóõàí
áºãººä óðüõàí àìüñãàòã àãààðûã
íýâòëýí îääûí öàãààí òóÿà áóóæ ìºíãºí òîîñîîðîî ñ¿ëýí øèíãýð¿¿ëýýä
Ãèëáýðèéí ãóðâàí äóãàíû
îðîéí àëòàí ãàíæèðóóä ¿ë ìýäýãõýí òóÿàð÷ Õèðõîíû øóãóé íýâñèéí
ñ¿¿äýðòýýä õààÿà íîõîä õóöàæ,
àäóó ÿíöãààí àíãèð íóãàñ íîéðìîãëîí øóóãèíà.
Íàìãèéí ìýëõèé çàëõóóðñàí ìýò âààã âààã õèéíý. Ýíý á¿õ àìãàëàí
ýíõæèíãèéí äýðãýä õ¿ì¿¿íèé
áóõèìäàë òººðºëäºë þóñàí áèëýý.
Äàìäèí íîéð íýãýíò õóëæñàí òóë ãîëûí õºâººíä î÷èæ ñóóâ. Áîðãèî
õàðãèàòàéõàí Õèðõîí ºíäºð ýðãèéí
äóíäóóð æèðâýëçýí æèðâýëçýæ áóé íü ìºíººõ îääûí òóÿàíä á¿äýã áàäàã
80

Èíãýæ äýìèé õýâòýõèéí îðîíä ìºëõºæ î÷îîä ìàéõíûí íü 81 . -Òà íàð àòààðõààä ë íàìàéã ÷àäààã¿é ãýæ áàéíà.. Æîðîî ãýäýã íü æèãòýéõýí ãýæ ÿðüñàí. õóíç öàé òýâð¿¿ë÷èõýýä ë äóóñàà. Õàðæ ë áàéãààðàé. Öýâýëìàà ìàíü ìóóíóóäàä õ¿ðòýýëã¿é. . . Òýð Ñîíðîâ äàðãà ãýý÷ ñ¿é òàâèàä ÿâñàí ãýíýëýý.Íýýðýý ë ãî¸õîí øóëìàñ äàà. Òýð ÷èíü ßíäàã õàìãààëàõòàé õîðøîîíûõîî íîîñîí äîòîð ë õýâòýæ áàéäàã þì ÷èíü. -"Àé ìóó ãºëºãí¿¿ä! ßàíà ãýíýý! Îõèíîî öàéãààð õóäàëäàíà ãýæ áàéíà ø¿¿ ìóó íîõîéí ãºëºãí¿¿ä ÷èíü!" ãýæ Äàìäèí àãäãàñõèéâ. Áàÿí ̺íõèéí Äàðæàà ãóðâàí æèë ýðã¿¿ëýýä ÷àäàëã¿é îíäîî ýõíýð àâàà áèø ¿¿? -Òýð Äàðæàà ÷èíü ýì öàðàéë÷èõààä ìàíèí çîëèã áàéõã¿é þó. . Áè îðîé ìîðèî óñàëæ áàéõàä íü î÷îîä áîëç÷èõñîí þì ÷èíü.Õî õî õî ãýäèéäýã íü ÿàæ áàéãàà þì? .Öýâýëìààã ÷è ìóó ÷àäààã¿é ë äýý.Øàë õóäëàà. .Îäîîõîí ãàðààä èðíý.Öýâýëìàà øèã áýëýí õ¿¿õýí õàà áàéñàí þì. .Õà õà õà ¸ñòîé õ¿ñýë áàéãàà äàà. . .¿çýãäýýä òýðõ¿¿ ÿàðàí äîâòëîã÷ óðñãàëààñ íü öýíãýã ñýð¿¿í àìüñãàà õººðºí äýãäýíý. Ãýâ÷ òýä õýí íýãíèéõýý õîøèãíîí ìàðçàãíàõàä èíýýä àëäàöãààëàà. . Áààâàé ãàâæèéíä óíòàíõàé. Íîäíèí çóí îâîîíû íààäìààð ãýãýýí öàãààí ºäºð. Òýíãýëèãèéí õºâººíä ÷àðìàé í¿öãýëæ áàéãààä.Çà çà.Õ¿ñýë áàéãàà äàà.Äàìäèí áààâàéä õóé òîðãî. Öýðýí ÷è ºäºð ò¿¿íèéã õàðààä ÿàñíàà ìýäýæ áàéíà óó? Í¿äýý á¿ëòèéëãýæ õýëýý õàçààä ãýäèéõýýðýý ãýäèéãýýä õºø÷èõñºí.. Ãóâøàà Äîíäîã õ¿ðòýë ýíý õàâàð ºâñíèé õàøààíä äàð÷èõñàí. Ìàíü ºâãºí øºíººð îõèäûã îòîí ãýòýã÷ ä¿ðñã¿é áàíäè íàð øóãóéä íóóãäàí áóéã ýõëýýä àíçààðñàíã¿é. .

Ñàÿ áîëòîë áýëýí Öýâýëìàà íýðòýé ÿâñàí þì ÷èíü ãýæ ºíººõ "÷àääàã" õýëýâ. ªíäºð çýãçãýð 캺ðòýé óðò àðàëòàé òýðãýíýý ëàâèð æàíöàí óíæëàãà ìàíæëàãà á¿õèé øàð òîðãîí á¿õýýã õèéæ. õýíãýðýã. . ×èõ íü õàòóó îðãèõã¿é ÿàíà.×èð÷ ãóëäðàõ õýðýãã¿é äýý. ëàìûí õ¿ðýýíýýñ ìîðèëñîí ãýâø öîðæ. ×èíãýýä õàäàãò áýðýý áàðüñàí çàëóó ãýñã¿é ìºðèéã õºòëºí æóóçíû àðààñ øîãîë áàðèíòàãò ñóäàð ºðãºë öàöëûí áóìáà. Áóóðàë äýëòýé á¿ä¿¿í øàðãà ìîðèíä óëààí øàð òîðãîí öàöàã ìàíæëàãàòàé ìºíãºí òîâðóóëãà áºã溺ð ÷èìñýí õóäðàãà õóäðàãàëàí íîãîîí òîðãîí íºìðºã íºìð¿¿ëýýä æèæèãõýí óëààí ýðâýýëæ ýìýýë äýýð àëòàí õîðîë áýõýëæýý. ñóóãàà õ¿íèé äàéòàé øóóìàë àëòàí ìàéäàð áóðõíûã óëààí øàð ìàãíàã õîðãîé îëáîã ò¿øëýãò ñýíòèéä çàëæ.õàÿàãààð ÷èðýýä ãàðãàñàí íü äýýð. Ãèëáýðèéí õèéäèéí öîã÷èí äóãàíààñ ºã뺺 íàðíààð ìàéäàð áóðõíàà ãàðãàæ õóäàðãà õºìºëäðºãòýé õóð äýëò øàðãà ìîðü õºëëºñºí æóóç òýðýãíýý çàëàâ. Çóíäóé ãàâæ òýðã¿¿òýí øàð òîðãîí æàí÷ óëààí òîðãîí îðõèìæîî íàìèðóóëàí ÷àöàð îâîîäîé ìàëãàéãàà ºã뺺íèé íàðàíä àëòðóóëàí 82 . Òèéí ìºðãºë÷èä õ¿ðýýëýõýä ìàéäàð áóðõàí æóóçíàà çàëàðñàí ä¿ð áàéäàë ¿íýõýýð ë ñ¿ñëýí áèøèðìýýð. Äóãàíû ºìíºõ èíäýð äýýð ãóðâàí çàòóó õóâðàã ãàð÷ äóí á¿ðýýãýý òàòàõàä òàë òàëààñ îëîí ìºðãºë÷èä öóãëàðàí õ¿ðýýëýâ. Äàìäèí áààâàé òýññýíã¿é àé øóëìàñ ãýæ õàðààë òàâèàä ìàéõàí óðóóãàà àëõëàâ. áóäàà îâîîëñîí öàð áàðüæ öàí. á¿ðýý áèøã¿¿ðýý çýõñýí ëàì íàð çîãñîí áàéòàë öîã÷èíãîîñ õèéäèéí øèðýýò áàãà ëàì áýðýýâýí. ºìíº òàëä íü øèëýí õîðãîòîé õ¿ðýí ñóìàí øèðýýíýý ìàíäàë ºðãºí çóë áàäðààæýý. Öýâýëìàà ãàðààä èð ãýýä øèâíý÷èõýä ã¿éöýý.

ýíèéã ìèíü ºðøººæ àâðàà÷. Òèéíõ¿¿ ºãëººíººñ ¿äýø õ¿ðòýë äºðâºí òàëä ¿äëýí õóðàë õóðæ ìºðãºë ¿éëäýí äóóñàõàä ºíººõ ìàéäàðûã çàëñàí ºíäºð òýðýãíèé ºðãºí àðàë ºðãºë áàðüöûí þìñààð ä¿¿ð÷ýý. õ¿¿õýä áàãà÷óóä ýöýã ýõèéí çàõèðñíààð ºíººõ ëàì íàðûí öàöñàí áóäààã óðàëäàí ò¿¿æ òýðíèéã íü õºãøèä àë÷óóðûíõàà ¿ç¿¿ðò áîîæ àâàí ñ¿æèã ìóóòàé áóþó ç¿ãýýð ë îëíû öóãëàðñàí ãàçðûã áàðààäñàí ñîíèó÷ çàëóóñ áèå áèåñèéã îõèä õ¿¿õí¿¿äèéí ñóãà öàâèéã ñàìàðäàí ¿éì¿¿ëæ ò¿ðõýðñýí òýð èõ öóâàà Ãèëáýðèéí õèéäèéí ãàäóóð ãîðîî çàì áóþó ìàéäàð ýðãýäýã çàìä îðæ Æèãäýðëýý. Ìàéäàð ýðãýæ äóóññàíû äàðàà àð òèéøýý ÿàðñàí íýã íü áóöàõ çàìäàà îðöãîîæ ÿàðàëã¿é íýã íü íàéð íààäàì ¿¿ñãýöãýýâ. ààðóóë õóðóóä. àðãàìæíûõàà ãàäñûã ñóãàëààä õàðàíõóé áîëòîë ãàçàð äºõºæ 83 . öàíà õàíãèíàæ õýíãýðýã íèæèãíýõýä îëíîîð ñýòãýë õºäëºí àâãàé õ¿¿õí¿¿ä îðîé äýýðýý ãàðàà ºðãºí çàëáèð÷ í¿äýíäýý áèøðýí õàéðëàõûí íóëèìñ ìýëòýãí¿¿ëýí ãàé ãàìøèãààñ ãýòýëãýõèéã ýðýí õàæóóíààñ õýí þó ãýõ áîë ãýæ áèåý öýíýõèéã óìàðòàí òýðíèéã ìèíü. àðö õ¿æ þó àâ÷èðñíàà ºðãºë ºðãºí òýð àëàã ýðýýí öóâàà óðàãø ààæóóõàí õºä뺺ä ãàãèëàí áèøã¿¿ð ãýíýò ààçãàé õºäëºì àäòàé ÷àíãààð öàíãèíàí. ºâ÷èí ýìãýãýýñ àíãèæðóóëàà÷ ãýæ ¿ãëýëäýí. Öýâýëìàà ¿åèéí õ¿¿õí¿¿äòýéãýý õîøóó õîëáîæ õîë îéðûí ñîíèí õà÷èíûã ¸ñòîé ë øàâàéãàà õàíàòàë õ¿¿ðíýõ õîðõîé íü èä õºä뺺ä ààâ íü ÷ Çóíäóé ò¿íøòýéãýý øàäàðëàæ àâñàí òóë þóíäàà ÿàðàà àæ õýìýýí áîäòîë ÿàñíûã á¿¿ ìýä ãýíýò ÿàõèð ÿàðóó çàí íü õºäòºí ìàéõíàà áóóëãàæ.ìàéäàðûí ñàí óíøëàãûã ä¿íãýíýòýë óíøñààð õ¿ð÷ èðýí õ¿ðýýëñýí îëîí ìºðãºë÷èä óðàãø òýì¿¿ëýí Ìàéäàð áóðõíûã çàëñàí æóóç òýðýãíýýñ àäèñ àâ÷ ìºí㺠öààñ õàäàã ÿíäàð.

Ýõëýýä Öýâýëìàà ãîìäëîî. Öýâýëìàà ààâûãàà èíãýõèéí ÷èíýý ñàíàñàíã¿é. Íàñààðàà ¿íýýíèé äýëýí äîð ìºëõºõ ãýýã¿é þì áîë õîò õîðîîãîî áàðààäàæ áèåý ººä íü òàò.õîíîíî ãýýä òèéðýíä õººãäñºí þì øèã óíäóé ñóíäóé õºäëºâ. .×àìòàé ÷àìã¿é áîëîîä ë áàéõ áèä Ìóóñàéí þìíóóäûí í¿äíèé õóæèð áîëæ. Òýãýýä óéë÷èõëàà. Òýð Ñîíðîâ ÷àìàéã õ¿ëýýæ áàéäàã þì ãýý áèç äýý. ×èíèé ýíä õèéõ þì ¿ã¿é áîëîî ãýæ áîä. .Èë¿¿äýýä áàéãàà þì áîë àâàà÷èæ õàÿõ ë ¿ã¿é þó ãýõýä ààâ íü. Ãîìäîë íü ãýíýòèéí áàÿð õººðººð àð÷èãäàí àðèëàâ. * * * Ãèëáýð äóãàíû ìàéäàðò î÷èæ ìîðãºñºí ÿâäàë Öýâýëìààãèéí àìüäðàëä ýðãýëò ãàðãàõàä õ¿ðãýâ ¿¿ ÿàâ? Øóâóóòûí äàâààí äýýð áîîæ ¿õñýí ìàëãàéã¿é ̺íõèéí ¿õäýë õ¿¿ðòýé ò¿ð¿¿ëæ òààðñàí çýðãýýñ Äàìäèíãèéíõàí òèéì ÷ áàÿð õººðòýé ÿâààã¿éñýí. õîâ æèâò õàâ÷óóëàãäàæ áàéãààãàà ìýä. Öýâýãèéí èðýíã¿¿ò áè ÷àìàéã àâààä õîò îðíî. Öýâýëìàà äîòðîî èíýýä àëäàâ÷ ãàäíàà ýõýð òàòëàà. . . 84 . Òýð Ñîíðîâ äàðãûí õîéíîîñ ãàíöààðàà ã¿éãýýä î÷èõîä áýëýí áèø ¿¿ ÷è! ãýæ ýýæ íü õàæóóíààñ äîíãîäîâ. ßìàð íýãíèéã èõ ÿàðàëã¿é ààâûí ñýòãýëä ãýíýò þó ø¿ãýëñíèéã á¿¿ ìýä.Öýâýëìàà äóóëæ áàé. Áè ÷èíèé ë òºëºº ë øèéä ãàðãàæ áàéíà. ×è ¿õäýë ÷ºòãºðòýé õîðãîäîõ þì ãýâ. Ãèëáýðýýñ ãàðààä Øóâóóòûí äàâààíû àðä õîíîãëîæ áàéõäàà. Ñîíðîâ äàðãûíä ÷àìàéã àâàà÷èæ õàÿíà.Þóíäàà óéëäàã áàñãàí áý ÷è? Ààâ ÷èíü ìýäýýä ë õýëæ áàéíà ãýæ áîä. Õ¿í õèéæ àâíà óó àëü õîòûí õîã äýýð õàÿíà óó ººðºº ìýäýã ãýæ øóëóóõàí õýëñýí.

Áàçàð õî¸ð õºâó¿íýý äàãóóëààä çóíû äóíä ñàðûí õóó÷äààð ñàéí ãàðèãò ñàí òàâèóëæ. ßíäàã ìýòýñò ýýðýãäýæ.Ãèëáýðèéí ìàéäàðò ¿íýíýýñýý íàìàí÷ëàí "Áóðõàí ìèíü íàìàéã õàéðòàé õ¿íä ìèíü ò¿ðãýõýí õ¿ðãýæ ºãºº÷! Òýð ñàéõàí õ¿íä ìèíü íàìàéã áîäîãäóóëæ ºãºº÷. áýëãèéí áóëãà ñóóñàð. Õàéðòàä ìèíü áóøóóõàí õ¿ðãýýä ºãºº÷" õýìýýí ìºðãºñºí ñºí. Õàðèí äàääûã õàðàã÷ ìýò ñîðãîã ñýæèã÷ ßíäàã ºíººõ ìàëãàéã¿é ̺íõèéí áîîæ ¿õñýí õýðãèéã íýã òèéø 85 . Õýä õîíîãèéí äàðàà Öýâýã àõ íü õàðüæ èðýõäýý õîðøîî õóäàëäààíûõàà õýðãýýð õýäèéí Óëààíáààòàð õ¿ðýýä Ñîíðîâ äàðãààñ áýëýãòýé çàõèäàëòàé èðñýí íü á¿ð ÷ ãàéõàìøèã. ñýðæèì îðã¿¿ëæ áàéãààä ìîðäëîî. Òýðíèé ë à÷ èðýâ. Èíãýõäýý õîò õîðîî óðóó ÿâàõ ãýæ áàéãààãàà òàñ íóó ãýæ óðüäààð çàõèðñàí òóë àéë ñààõàëòûíõàí íü èéíõ¿¿ ãýíýò ñ¿ð áàðàà èõòýéãýýð õîëûí çàìä ãàðàõàä ýëäâýýð òààìàãëàí õîöðîâ. çýýð ãºðººñõîí òîíøèõ áóó ñóì öºìèéã áàçààæ àâààä áóöàõäàà õàíü áîëãîõîîð Áóä. ªðøºº íàìàéã áóðõàí ìèíü. ýöãèéí õýëñýí ¸ñîîð àì õàìõèí ìîðäëîî. Öýâýëìàà ¿åèéí õ¿¿õí¿¿äòýéãýý óéëàëäàí èíýýëäýí ñàëàõààð áàéâ÷ äààí èõ óäàëã¿é õîòûí òîì äàðãûí ýõíýð áîë÷èõîîä òºðõºì人 àéë÷ëàõàä íü ÿìàð ÿíçûí ñîíèí ñàéõàí þì áîëîõûã òºñººëºí áîäîæ. Òèéíõ¿¿ Äàìäèí áààâàé íýãýíò øèéäñýíýýñ õîéø òàâèëã¿é õîäîîã òýðãýíäýý õîñ ìîðü õºëëºæ çàìûí õîëñ. Ýíä ç¿¿äýíä îðæ áàéõàä òýíä õ¿ñýí õ¿ëýýæ áàéõûí ó÷èð ¸ñòîé ë ÿâãàí øóâóóõàéä õàëèí ä¿¿ëýõ æèã¿¿ð óðãóóëñàíòàé àäèë. Í¿ãýëò ýì áè òýð õ¿íèéíõýý ÿíàã õàëóóí áèåèéã ýëãýíäýý òýâýðëýý ãýæ ç¿¿äýëíýì. ¿íýõýýð ë ¿íýýíèé äýëýí äîîãóóð ìºëõ¿¿ëñýí íýãýí ÿíçûí óéòãàðò àìüäðàëä íü èéíõ¿¿ èä øèäýýð ìýò ãýíýòèéí ýðãýëò ãàðíà ãýäýã óíýõýýð ë áóðõàí õàðñíààñ çàéëàõã¿é.

Åð íü òýä áóðèàäóóäûã á¿ä¿¿í õàäóóí. óóëãàð ä¿¿ëãýð. Åð þóãàà õèéæ ãýðòýý á¿ãýí ñóóäàã áàéæ âý ãýìýýð. òýíýã ìàíãàð ãýõ ìýòýýð áÿöõàí øîãëîõ áîëîâ÷ áàñ ÷ ìîä òºìðèéí äàðõöóóë. Òýãýýä ÷ íàð íîãîî òàòñàí çóíû äýëãýð öàã ñàíæ. Õóðõûí õàëõ÷óóë ìàëòàé áýëòýé ó÷èð àÿí÷èí æèí÷èíã õàæèãëàæ òýýðøýýõ çàíã¿é. àí÷èí ãºðºº÷èí îëîíòîé ãýõ òóë òàíèëöàõàä ãýìã¿é ãýæ ¿çäýã. áàðóóí òèéøýý Òóóëûí õºãøèí õ¿ðýý ãýýä õàëõàä íýðòýé ºðãºë ìºðãºëèéí ãàçàð òààðíà. áóðèàäûí àâãàé õ¿¿õí¿¿ä èíãýæ öýë çàëóóãààñàà ìîäîí òýðãýíäýý çàâèëñààð áàéãààä á¿ä¿¿í 86 . àðüñ øèðíèé óðöóóë. Òýãýýä ÷ ÷èíãýëýãòýé òýðýã á¿ä¿¿í øàðààð. Öýâýëìàà àÿíû íàð ñàëõèíä õºðñæèí áîðëîîä çàìä òààðàëäñàí õàëõ çàëóóñ õàðàà øèäýí. Íýãýíò ãýðýýñ õîâõîðñîí õîéíî þóíäàà ÷ ÿàðàõ áèëýý. õîäîîã òýðãýí äýýðýý íàðíààñ õàòõëàõ á¿õýýãòýé. Îíîí. õóñàí óóðãà ýð õîíèîð àâñíûãàà ñàéí íàéìàà õèéñýíä òîîöíî. áóðèàä ºâãºí õî¸ð òýðñõýí áàíäè.áîëãîõîîð àéìàã îðîîä ýçã¿é áàéñàí íü ÿàìàé áîëîâ. Òýð á¿õýíä ò¿ð ÷ ãýñýí ñààòàæ áóÿí õèéõ. õ¿¿õä¿¿äýä îëíû õºëòýé ãàçðûã ¿ç¿¿ëýõ. òýðýã òîíîã öààíàà íýã òîõèòîé. Èíãýýä ñàéõàí øàâõàðñàí áºãººä çààí øèã òîì áèåòýé õîñ õºõ ìîðüòîé. Íàð áîðîî ýýëæèëñýí èä çóíû äýëãýð ºäð¿¿äýä Äàìäèí áààâàé Îíîí. õ¿íòýé òàíèëöàõ çýðãýýñ þóïäàà òàòãàëçàõ áèëýý. Áýðýýâýí íîìóí õàíû õ¿ðýý. õîñ ìîðüòîé áóðèàäûí õºíãºí òýðãýíýý çàëàðñíûã íü øîãëîí èíýýëäýæ. ìîðüäîî àìðààõ. Òýãýýä ÷ õîò îðîõ ýíý çàìä Ëàìûí õ¿ðýý. íýã õººðõºí õ¿¿õíýý ÷èðýýä ºðãºë ìºðãºë õèéõýýð íèéñëýë õ¿ðýý îðæ ÿâààä çàìûí õàëõ àéëóóä ñàéøààí õîíîî÷ ñààòàà÷ ãýõ íü öººíã¿é. Õóðõûí ãîëóóäûã ºãñºí àéëòàé ìàòãàé ãàçàð õîíîã òààðóóëàí ÿàðàëã¿éõýí àÿëàâ.

ýíý òýðýý ãýëöýí öàäèãã¿é çàðèìóóä íü òýðýã òîíîãîî çàð÷èõ ãýæ ºâãºíèéã öóõàëäóóëàí åð õºãæèëòýéõýí ÿâëàà. ãîëûí öààíà ãîë. Òóãàëûí áýë÷ýýðýýñ ãàð÷ ¿çýýã¿é õ¿¿õä¿¿äýä òýíãýðèéí õàÿà ýöýñ òºãñãºëã¿é ºðãºæèí òýëýýä äàâààíû öààíà äàâàà. ãîíãèíîí ÷àõðàõ íü ÷èõýíä òýýðòýé òýð áîëõè òýðýãíèé õàæóóä ìàíü ìýòèéí õîäîîã òýðýã áîë øèëýí ïîðò ë ãýñýí ¿ã. Àäóó÷èí ýð óðò õóñàí óóðãà ñóíàëçóóëàí äàâõèæ èðýýä àäóóí ñ¿ðãèéí äóíäóóð õàãà ç¿ñýí îðæ ºíººõ óóðãàà íýãýíòýý ãÿëñõèéëãýí äàÿëàí øèäýíã¿¿ò àëü íýã ìîðèíû õ¿ç¿¿íä ñóðàí õóéâûã íü ÿâ öàâ îðóóëààä õàíàðòàë òàòàõ íü áàõäàëòàé. Áóðèàäûí íóòãààñ õàëõûí íóòàã íýã ë ººð ä¿ð çóðàããàé þìñàíæ. Òóãà÷ íàðøèõààñ õàìãààëñàí ºìãºðõºí õààìàã ñàðàâ÷íààñ ººð õàøàà õîðîî ÷ áàéõã¿é. ¯õýð ãîëäóó áýë÷äýã äàâ÷óóõàí õºíäèé äýíæ ãàçàð. áàéøèí ñàâ øàâààðàëäóóëñàí þìã¿é ñàëõèíä íýýëòòýé ñýðãýëýí ãàçàð ýñãèé ãýðýý áàðüæ õî¸ð ãóðâààñ èë¿¿ã¿é àéë áóóãààä õîíü ìàë íü ãàäààãàà çàäãàé õîòîëñîí áàéíà. Ãîëòîéãîî ýðãýäýã íàë÷ãàð 캺ðòýé. Õàëõ÷óóë áóðèàä øèã íýã ãàçàð òàâ àðâàí àéë Ẻãíºðºí í¿ñýð èõ õàøàà õîðîî.áºãñòýé áîëäîã áàéíà ø¿¿. õîíü àäóó ãîëäóó áýë÷ñýí óóæèì òàÿààð ñîëèãäîíî. Òýð àéëóóä ãàäíàà ÷èíãýëýãòýé õýäýí òýðýã óãñàðñàí áóþó áàðàà òóðóóõíàà õóðààæ õó÷ñàí õàðàãäàíà. òà÷ûí öààíà òàë òàñðàëòã¿é ¿ðãýëæëýí áàéãàëü äýëõèé. Ãàçàð äýëõèé ÿìàðõàí óóæèì áèëýý. óóðãà ñóíàëçóóëàí äàâõèõ ìîðüòîí õî¸ðîîð ë ä¿¿ðýí 87 . Åð íü õàëõûí òàë íóòàã íîãîîí äýíæ äýýð áºìáèéõ öàãààí ãýð. ¿õýð òýðýã íü ãýæ õºãèéí þì áàéëàà. Òýìýýí òýðýã íü òºìºð뺺ã¿é òîì äóãóéòàé. àéë àìüòàí ä¿ð çóðàã ò¿ìýíòýý ñîëèãäîõ íü ãàéõàëòàé ñîíèõîí. Áàçàð Áóä õî¸ðûí õóâüä áîë ýíý àÿëàë ¸ñòîé ë åðòºíöèéã íýýñýí ÿâäà÷ áîëîõ íü àðãàã¿é.

Áóóæ áàéõàä íü áàðóóíààñ ãóâðóóòñàí ãóðâàí ìóó òýìýýòýé ÿäóóõàí í¿¿äýë ºíãºðñíººñ ººð õ¿í àìüòàí ¿çýãäñýíã¿é. àðãà÷ õîðãîë ò¿¿õäýý îðñîëäîí óðàòäàíà. Áàçàð Áóä õî¸ðò õýýðèéí àÿí ¿íýõýýð ë ãýíýò îëäñîí ýðõ æàðãà÷ ìýò. óñàíä ÿâàõ. պ人 õýýðò ÷ ãýñýí õàëõûí 88 . Ãýâ÷ õîò õ¿ðòýë òàâàí çóóãààä ìîä ãàçàð òóí ÷ áºõ ñóóäàëä ÿàðàëã¿é. áóøóóõàí õîò õ¿ð÷ ìºðººäºëò õ¿íèéõýý öàðàéã õàðàõ þìñàí ãýõýýñ ñýòãýë ÿàðàõ íü æèãòýéõýí. Óäààí ñóóäà÷ä çàòõóó õ¿ðâýë òýðýãíýýñýý áóóãààä õººöºëäºí íààäíà. Äàìäèí áààâàé õ¿¿õä¿¿äýý áóóëãàæ îðõèîä ìàéõíàà øààæ. Øèíý ìàõòàé áîëîõ íü òýð. Õîíîãëîõ ãàçðàà ìàéõàí ñàâàà áóóëãàõ. Òýð äàâààã äàâæ àâáà÷ óðóóäàí äààí èõ óäà÷ã¿é Õýðëýíãèéí õºíäèéä îðîõ àæ. ªâãºí ÷ æàëãûã ºãñºí ãýòýæ î÷îîä íýã áàãàõàí ãóð óíàãàæ îðõèâ. Òýðòýý ç¿¿í í¿öãýí óóëûí àð øèëä ãàíö õî¸ð ãýð õàðàãäàíà. Öýâýëìàà õýýòýéõýí ÷ ºíãºòýé äýýðýý îíãî îð÷èõñîí "áààâàéí áàñãàí áàÿðòàé" ãýæ äóóíä ãàðäàã øèã ä¿¿ðýí ìèøýýëòýé öàðàéëñàí. Õóðõûí ãîëûí ýõýí òèéø òýð õàâèéí àéëóóäûí ºâºë溺íèé íóòàã çóíû ýðèíä ýë õóëüõàí áàéëàà. Õóðõûí ãîëûã òóæ ºãññººð ýíý äàâààíä õ¿ðíý. Äàâààã ºã뺺íèé ñýð¿¿íä äàâàõààð õîíîã òààðóó.ãýëòýé. óñ ò¿ëýýãýý áýëäýõ õîîðîíä íü îéðõè óóëûí ìîäíû çàõ ðóó áóóãàà ¿¿ðýí î÷òîë òýíäýýñ õîëã¿éõýí ã¿í æàëãàíû ýõýíä õýäýí áîð ãºðººñ íàðàíä ãàð÷ èðýýä óñàíä äºõºõ ÷èãòýé ÿâæ áàéâ. ààâûí ýðõýíä õîñ áîðûí æèãäõýí øîãøîîíä ãàçàð õîðîîæ ÿäàí ÿâàõààñ áèø òýðýãíèéõýý óðä ãàðààä ã¿éëòýé áèø. Ãóðàâ õîíîã àÿëààä çàìûíõàà òýã äóíä áóþó Õýíòèéí Öýíõýðèéí ãîëûí ýõ Áîð õóðõûí äàâààíä äîõæýý.òæ îðîé íàð äýýõýí áàéõàä áóðãàñò íàðèéõàí ãîëûí õºâººíä áóóâ.

óõààí ñýðãýëýí áîñíî. Õîòûí áóðèàäóóäòàé õîëáîî ñ¿ëáýýòýé áîëáîë ñàéí. Äàìäèí áààâàéí íîéð õ¿ðñýíã¿é. Ìàíàé ýíý ºëºã÷íèé øàðâàëçóóð çàí õîâ æèâò 89 . Áóðèàä íàðò ãºðººñíèé ìàõ ¸ñòîé õóæèð áèëýý. Ìàíàéõ îäîî îëîí ¿íýýòýé ºðºì òîñîî õèéõ ãàçàðã¿é áîëæ áàéíà. Åð ñ¿¿ëèéí íýã õî¸ð æèëä õýçýýíèé ñýðãýã íîéð íü õàñàãäààä ÿëàíãóÿà øºíèéí óðòàä áîë æààõàí çîâîîõ áîëæ. áàðãàæèí Ìóõààí. Òýãýýä ýíý Öýâýëìàà äýýã¿¿ð ñóóäàëòàé õ¿íèé ýõíýð áîë÷èõâîë Äàìäèíãèéíõíû õýðýã çîðèã øóëóóäààä ÿâ÷èõíà.áóÿí áàðàãäàõ áèø. Ààâ íü àíòàé èðñýíä õ¿¿õä¿¿ä Ẻí áàÿð õººð áîëæ èõ ò¿¿äýã ºðä뺺. õÿòàä ÿðãà÷èíãóóäàä øàõìàë øàð õóäàëäàõ ãýýä óõààí çàðâàë. Òýð æèë òàíèëöñàí Àìóðîâ Öýâýýí. "Öýâýëìààã Ñîíðîâò îðõèîä ÿàðàëã¿éõýí íààøàà ãàðíà äàà. Õîò ðóó ºðºì òîñîî ÷èðýõ. Íàñ æàðòàé àéë áóóñàí õ¿í þóãàà ÷ õèéæ óíòààõàé õýâýýð ÿâàõ áèëýý. Íààíàäààä õàæèãëàæ õàéðàõ ç¿ðõòýí ¿ã¿é áîëîõ. õîðøîî íºõºä ñàéíòàé áîëáîë îëçûí õàðãóé ÷ çóðãàõàí ë áàéíà äàà. øàðàéä Ãîìáî ãýýä èõ ãàðòàíãóóä îäîî á¿ð ÷ áàÿí òàðãàí áîëîî áàéõ. Ò¿¿äãýý òîéðîí ñóóæ ãºðººñíèéõºî ººõã¿é õàð ìàõûã áóðãàñàí øîðîíä øîðëîí øàðæ 纺õèé ò¿ðõýí öàäòàë èäýýä ºã뺺 íàð áèò¿¿ä áîñîæ äàâàà äàâàõààð óíòàöãààâ. Ç¿¿äíèé øºíº áîäëûí øºíº áîëîí õóâèðäàã àæ. Çóíû øºíèéí áîãèíîä ÷ ÿàõ âý ýíý òýðèéã áîäîí õýâòýæ øºíº õàãàñëààä óíòàõàä íàðíààð òýíõýý á¿ðýí. Ìàõûã íü çàäãàé ãàëä øîðëîí øàðààä 纺õèéòýé õîëüæ èäýõýä õýëýý õàçìààð. Õàëõ áóðèàä óðàã áàðèëäàõ ãýã÷ ìààíü õîâðûí ÿâäàë. Ìºíººõ ìóóõàé ßíäàã ÷ õîíøîîðîî öîõèóëíà. Òèéí áîäëûí íýã øºíº ë ºíãºð÷ áàéíà. Çýýð ãºðººñ ýñ ãýõýä òàðãàí áóðõè òàëààð ä¿¿ðýí.

Õàëõûí áóÿíûã øèíãýýõ ë þìñàí. Åð þóíäàà ýëäâèéí ãóíèã ãàñëàíòàé äóó çîõèîæ äóóëäàã áèëýý? Íàéð õóðèìàíä àâãàé õ¿¿õí¿¿ä òýð ãóíèãò äóóãàà äóóëàëäààä ë í¿äýý á¿ëöèéòýë óéëàëäàíà..Áóóãàà ÷èãë¿¿ëæ áàéíà áèù ¿¿! 90 .Áóö ãýæ äîõèæ áàéíà ë! .. Äàâààíû îðîéí îâîîíû äýðãýä òîì õàð ÷èé÷ààí ò¿¿íèé õàæóóä áèò¿¿ öàãààí õóâöàñ ºìññºí õýäýí õ¿í çàðèì íü áóó áàðüæ çàðèì íü óëààí äàðöàã áàðüæýý. Áóðõíàà áóðñàéæ áàéãàà öºâ¿¿í öàãò òºðñºí àìüòàñ áèä ýâýðòýí ñ¿¿ëòýíä íààëäàõ ë àðãàà áîäîõ íü çºâ. Ìóó ¸ð õàðñàí íü òýð áàéëã¿é.õàâ÷óóëàãäàõ øàëòàã áîëíî áèø ¿¿! Ìóóõàé çîëèãíóóä ÷èíü æîðîî ìîðîîãèé íü õ¿ðòýë ÿðüæ áàéíà ãýý÷. Öýâýðõýí áàñãàä øàðâàãàíóóð áàéäàã ¸ñîîðîî. . 'Òºìºð ìàøèíû ò¿åðýýíä òèâ íü ÷ ýðãýñýí øèíãè áàéíà.." Áóðèàäóóä èíãýæ äóóëíà. Äàìäèí áààâàé ýíý ìýòèéã áîäîí ÷àãíààðõñààð íîéðñëîî. Íàð öóõóéõûí àëäàä äàâààíû îðîéä äºõîæ èðòýë ãàéõàòãàé þì õàðàãäàõ íü òýð. ̺𺺠ñàéí õàðæ ÿâàõ öàã. Ò¿é ÷îðò! Õààíààñ èéì ãî¸ öýâýð øóëìàñ áèäíýýñ ãàðñàí þì. Íààíàäààä àìèíä ýýëòýé.. ¨ñòîé áóðõàí òýðíèéã èëãýýëýý. Òèéí ºã뺺 íàð áèò¿¿íýýð õ¿¿õä¿¿äýý ñýðýýæ õàëóóí íóðìàíä áóëæ îðõèñîí òîãîîòîé öàéãàà óóöãààãààä Õóðõûí äàâàà ººä ìàöëàà. "Ãàçàð äóóãàð÷ áàéíà óó ýíý ÷èíü?" ãýæ ãàéõààä ÷èõ òàâüòàë äàâààíû öààíà þì óó ýñâýë äîîä ãîëûí õºíäèé㺺ð ÷èé÷ààí ÿâæ áàéõ áîëîëòîé. Èéí áîäîæ õýâòòýë áºãë¿¿ õîëûí ä¿íãýíýõ ÷èìýý äýðýýð íü äàìæèí ñîíñîãäîâ. Òýãæ áàéãààä òýð Ìóóõàé ßíäàãèéí àìàíä îðîî ë øóëàì ÷èíü. Ìàíàé ýíý ãî¸õîí øóëìàñ ò¿¿íä òýíöýõ õàíü áîëîîñîé ë áèëýý. öààíàà îëç îìîãòîé. Ñîíðîâòîé òàíèëöñàí íü àç áîëîî.

Äîîä ãîëä õîíîñîí. Õºäºëâºë áóóäíà! Ìýäýâ ¿¿? . Òýãòýë ìºíîºõ öàãààí õóâöàñòíû íýã íü óëààí äàðöãààðàà çàø-àí äîõèñîîð äîõºæ èðýýä. . ¨ñòîé ë ìóó ¸ðûí ÿâäàë áîëæ.Çîãñ.. Öààíààñ ÷èíü áàñ õààñàí. Èéøýý çàì õààñàí.Áóðõàí ç¿ã îðîéäîî! ßìàð çàÿàã¿é çîí âý áèä! ãýæ Äàìäèí áààâàé óéëàí àëäààä àðãà áóþó ìîðüäîî ýðã¿¿ëæ äàâààã óðóóäàâ.Áóö.Òàíóóñ õààíà õîíîñîí áý? . .Þóí ãýý÷ áîëîî þì? . . Ìîðüä íü ¿ðãýí öîâõ÷èõîä ààâ îõèí õî¸ð ìîðüäûíõîî õàçààðûí õàöðààñ çóóð÷ àðàé ÷¿¿ òîãòîîâ.Õàð í¿ãýë. àðâàí õàð í¿ãýë ø¿ãýëñýí áîë òàðâàãàí òàõàë õ¿ð÷ ¿õäýã 91 . áóö! Òýíäýý î÷èæ áóóöãàà. . Áàðóóí ç¿¿í îðîé õàðàãäñàí òýðòýý óðä àðûí àéëûí îéðîëöîî á¿¿äãýð íîãîîí á¿õýýãòýé ÷èé÷ààí èðæ çîãñîîä öàãààí õóâöàñòàí ãàð÷ òýð àéë óðóó îðöãîîâ áîëîëòîé. Äàìäèí áààâàé ìàéõíûõàà ¿¿äýíä í¿öãýí öýðäãýð öýýæýý èë ãàðãàí.Þóí ãýã÷ âý. ìîðüäîî àðãàìæààä ÿàõ ó÷ðàà ìýäýõã¿é Íàð äýýð ãàðòàë õºäëºëã¿é ñóóöãààëàà. ìºð íü íàðàíä îíãîæ öàéñàí õºõ îäîí÷óó òýðëýãýý õýäýð÷ äàäñàí çàíãààðàà ãàëã¿é ãààíñàà çóóí áîäîë áîëæ ñóóñíàà. . Ìàíü õýä ºíººõ õîíîãëîñîí ãàçðàà èðæ áóóöãààí ìàéõíàà øààæ.Õàæóóõàíä ìààíü òàõàë ãàðñàí þì áèø áàéãàà äàà? Òýãâýë áèä ÿàíàà! ãýæ Öýâýëìàà õîîëîé ÷è÷ð¿¿ëýâ.Áóöààä! Áóöààðàé! ãýæ õàøãèðàâ. Áàçàð Áóä õî¸ð àéõ áîëèõîî ìýäýõã¿é àíãàéëäàâ. áóðõàí ìèíü! .Áóóñàí ãàçðàà î÷îîä õ¿ëýý! Õààøàà ÷ õºäºëæ áîëîõã¿é.Òàõàë! Òàðâàãàíû òàõàë ãàðñàí! Äóóëàâ óó? òàõàë! .Åý áóðõàí ºðøºº! ßìàð çàÿàã¿é þì! Òýãýýä áèä ÿàõ çîí ãýý÷ âý? . áóö ãýæ äîõèæ áàéíà! Ìàíü õýä ñàíäðàí çîãñîöãîîëîî. .

Ìàíü õýä èéíõ¿¿ äýìèé íýã õ¿¿ðíýæ ñóóòàë ç¿¿í òàëûí ã¿äãýð äýýð ìîðüòîé õ¿í ãàð÷ èðýýä äàëëàæ áàéíà. . ìàíàé áóðèàäàä ÿìàð òàõàë ãàð÷ áàéñàí áèø. Áè àòààä áàéäàã òà ãóðàâ èäýýä áàéäàã õýðýã. .Òýð òàõàë ÷èíü òýãýýä ñàòõèàð õ¿ðäýã þì óó? ãýæ Áàçàð àñóóâ.úðººñíèé ìàõ èäýýä áàéõàä àþóëã¿é þì áèç. . ÿäãýðèéí íààíààñ 92 . Áàçàð Áóä õî¸ð õàðèí ÷ ñîíèí ÿâäàë òîõèîëäñîí ìýò èéø òèéø ºëºëçºí. Àðàé òíéì àçã¿é þì õàà áàéõàâ äýý. . Äàìäèí áààâàé íýã áîðûãîî çàâäëààä òèéøýý äºõ뺺.Ìàíãàä äîêòîðóóä òàõàë õ¿ðñýí àéëûã àìüäààð íü øàòààæ îðõèäîã þì ãýæ Áàòûí Äàðàìæàâ àõ ÿðüæ áàéñààí ãýæ ìàíü Áóä òýñýëã¿é ÿðèàíä îðîëöîâ. äààí÷ ãýâ. Õàíãàéí ãºðººñ óÿàòàé áàéõ þì ÷èíü.Íýýðýý ìóó ¸ð ¸ðëîîä áàéíà. Èíãýíý ãýæ ñàíààã¿é Öýâýëìàà äýìèé ë àíãàëçñàíàà í¿äýýðýý óñ ã¿éëãýí. Ýíý Õóðõûí äàâààíä òàðâàãàíû òàõàëòàé òààðäàã. -Òàðõèà õàãà áóóäóóëàõ ãýý þó ÷è? .Õýí ìýäòýý çîëèã ãýæ. -Òèéì äýý. Ãèëáýðèéí ìàéäàðò î÷èõîä ìàëãàéã¿é ̺íõ áîîæ ¿õñýíòýé òààðäàã. Ýíý ìîíãîë÷óóä ë øîðîîí ò¿ìýí òàðâàãàà òîíøèæ ÿâààä òàõëûã íü àâ÷èõäàã þì ãýý. . Íýýðýý ÿìàð óðàãøã¿é þì ãýý÷ âý! ãýýä àðàé ÷ õýòð¿¿ë÷èõëýý ãýñýí ÿíçòàé äóóãàðààä í¿¿ðíèéõýý áàðãàðûã àâ÷ õàÿõ ãýñýí øèã àëãààðàà ìàãíàéãààñ ýð¿¿ õ¿ðòýë íýã øóäðààä.Àðàé ÷ äýý.×èíèé ë òºëºº ÿâæ áàéãààä ýíý. -Òýãâýë áèä äºðºâ ìàíãàäóóäàä àìüäààðàà øàòààëãàõ ë áîëæ äýý. . .ìààíü áîëîî áèç. Í¿ãýëò õàð ýì ÷èíèé ëàé ëàí÷èã ýíý áàãà÷óóëä ãàé áîëîâ ãýæ îõèíäîî í¿íæèãã¿é óöààðëàâ.Ààâ ìèíü áèä îäîî ÿàõ âý? Áóöààä ÿâáàë áîëîõã¿é þì óó? . õààíààñ þó ãàð÷ èðýõ áîë ãýæ òýñýæ ÿäàõ íü ç¿é.Ààâàà òà ÿàâ àà? Áè ÿìàð ãýìòýé þì áý? ãýæ óéëàãíàõàä.

Äàäàëààñ Óëààíáààòàð õ¿ð÷ ÿâíà -Òýð óðäàõ àéëä õ¿í òàõëààð ºâäºæ ãýíýý! . Ìîðüòîé ýð -Òàíàéõ õààíààñ õàà õ¿ð÷ ÿâàà àÿí÷èí áý? . ä¿¿ãèéí íü òàâàí íàñòàé õ¿¿ äºðâ¿¿ë àæ. äîòîîä ÿàìíûõàí õýäýí ºäºð ÷èé÷ààí. òàõëûí ñóðàã ÷ ýâèé õººðõèé áîëñîí èéì ë õî¸ð áàéâ. ìàøèíàà í¿ðãýë¿¿ëýí äàâõèëäàæ õýçýý ë ºíººõ óðä àðûí àéëûíõàí õàð óòàà áààãèæ àìüäààðàà øàòààãäàõ áîë ãýæ õ¿ëýýâ÷ òèéì àéìøèãòàé þì áîëîîã¿é ë áàéâ. ýã÷èéíõ íü õ¿¿ áîëîõ õîðèîä íàñíû õàðõ¿¿. ªíººõ ãóðâàí òýìýýò ÿäóó í¿¿äýë áîë Õýðëýíãèéí պ人 àðàëä ñóóäàã ñàäàíäàà àéë÷ëààä áóöàæ ÿâàà ýã÷ ä¿¿ õî¸ð õ¿¿õýí. Õàðàíòèíû àëáàíûõàí ìàíü õýäýä ¿íýõýýð áààõàí ãóðèë 93 . ªíººõ õàðàíòèí òàâèã÷ îðîñ ìîíãîë ýì÷ öýðýã. äóóëàà.º÷èãäðèéí ÿäóóõàí í¿¿äýë ¿çýãäýâ. Ìàðãààø ãóðèë áóäàà àâ÷èð÷ ýíä îðõèíî.Äîëîî õîíîãèéí õàðàíòèí òîãòîîñîí. . Öàðàé ìóóòàé ÷ ñàéõàí ñýòãýëòýé òàíèõã¿é áóðèàä íàð ÷ ýâèé õººðõèé. ä¿¿ íü ýã÷èéíõýý àðààñ î÷èæ ìºí íóòãèéí íýã õàð õ¿¿òýé ñóóãààä ýð íºõ𺺠öýðýãò ÿâóóëñàí. Äóóëàâ óó? Äîëîî õîíîã òà íàð ýíäýýñýý õºäºëæ áîëîõã¿é.Ýý áóðõàí! Áèä îäîî ÿàäàã áèëýý! . Ýíý èðæ ÿâàà í¿¿äýëòýé íèéëýýä ñóóæ áàé. Ýã÷ õ¿¿õýí íü îëîí æèëèéí ºìíº Îíîíãèéí íýã àéëûí áýð áîëæ î÷îîä íºõ𺺠¿õ¿¿ëæ õîæèì íü ëàìûí õ¿ðýýíèé íýã ÿäóó èðãýí õÿòàäòàé ñóóñàí.Äóóëàà. Õýí íýã ÷èíü ºâäºæ õàëóóðâàë ìàéõàí äýýðýý öàãààí òóã áîñãîîðîé. Äàìäèí áààâàé. Äóóëàâ óó? ãýæ õàøõèðàõàä. Èíãýýä ò¿ãø¿¿ðòýé ÷ ãýëòýé þó óéìðààíòàé ÷ ãýëòýé þó íýã ë ÿíçûí ºäð¿¿ä ýõëýâ. Áóðõàí ç¿ã îðîéäîî! ãýõýýñ ººð õýëýõ ¿ã áàéñàíãóé.

Òîìîðõîîðîî áóðõàí ÷ áóã ÷ áîëæ ÷àäàõ ë øîëäîîí ÷àìàéã!" ãýæ ºõººðäºíº. Áóä æààë õ¿¿ Æàìúÿíãàðàâûã ýðõë¿¿ëýí íààäàöãààíà. Õýðèéí õ¿¿õýä áèø¿¿ðõäýã Äàìäèí áààâàéí ãààíñûã áóëààãààä ºâºðòºë÷èõ ìºðòºº Öýâýëìààãèéí ýðõë¿¿ëýõ ãýõýýð "×àì øèã õººðõºí õ¿¿õýíä áè äóðã¿é" ãý÷èõýýä çóãòààõ íü ãîìäìîîð àæ. Àðàéñàí. Õàð öàðàéò ýýæýýñ òºðñºí ãýõýä ¸ñòîé ë õàñûí öàãààí öàðàéòàé. åð áóñûí õóðö õýëòýé òýãýýä òàâõàí íàñòàé ìºðòºº çàðèìäàà öî÷ìîîð òîì õ¿íèé ¿ã õýë÷èõíý. Áóä ãóðâûã Æàìúÿíãàðàâ ýýëæëýí óíàæ "òýìýý òóéëóóëàí" íààäíà. Ýýæ íü. Àðàéñàí ãýæ ìîíãîë õÿòàä íü ìýäýãäýõã¿é íýðòýé õ¿¿ òýíýã ìàíãóó ãýõýýð áèø ãýëýý ÷ óõààíòàé ãýõýýð òèéìõýí. Öàðàé ìóóòàé ìºðòºº ÿàñàí ÷ ãî¸ íýðòýé þì ãýìýýð ýã÷ ä¿¿ Íàâ÷àà. 94 . Öýöýãýý õî¸ð Öýâýëìààòàé ýöýñ òºãñãºëã¿é ÿðèà äýëãýæ ýâèé õººðõèé㺺 ò¿ìýíòýý äàâòàí. Íÿëõûí ñýâëýã ãýõýä èòãýìã¿é òîðãîìñîã õîíãîð ¿ñòýé. Áàçàð. ßìàð õóâèëãààí áîãäñûã òºð¿¿ëñýí áèø äýý ãýìýýð. Ò¿¿íèéã õàðñàí õýí ÷ ãýñýí ýöýã íü ëàâ ÿíçûí öàðàéëàã ýð áàéõ íü äýý ãýìýýð. Äàìäèí áààâàé õ¿¿õäýä òèéì 纺ëºí õ¿í áèø áîëîâ÷ ãààíñàà áóëààëãà÷èõààä "Ýíý ÷èíü íýã ë æèãòýé õ¿¿õýä äýý. ýâèé õººðõèéíõýý õàæóóãààð ñàíàà çîâíèí Öýâýëìààä áÿöõàí ÷ ýýíýãø¿¿ëýõ ãýýä áàðñàíã¿é. Õàðèí Öýöãýýãèéí õ¿¿ Æàìúÿíãàðàâ õà÷èí õººðõºí õ¿¿õýä. õ¿¿õäèéí áóñ ÿìàð íýã óéòãàðëàë áóþó óõààí ñàíààøðàëûí ãýðýë ãèéñýí ìýëòãýðõýí õàð í¿äòýé. Òýð Öýâýëìààä íýã ë òàëã¿é áàéõ íü æèãòýé.áóäàà òàâüæ îðõèîä õîëîîñ "ºâäºæ õàëóóðñàí õ¿í áàéíà óó?" ãýæ àñóóí "áàéõã¿é" ãýõýýð ÿâààä ºãíº. õîðèîä íàñòàé ÷ òîãëîîìíîîñîî ãàðààã¿é á¿ä¿¿í äóóãààð ÿðüæ íàðèéí äóóãààð èíýýäýã Àðàéñàí íýðò õàðõ¿¿ Áàçàð. Ýã÷ ä¿¿ õî¸ð õ¿¿õä¿¿äýý ýíõðèéëæ ýðõë¿¿ëýõ ãýäýã æèãòýéõýí.

Òà ìèíü ýý! ªëáºð÷ ¿õñýí õ¿í áàéõã¿é áèç äýý? Àÿí çàìäàà îðæ áîëíî ø¿¿! ãýæ ìºíººõ õ¿ì¿¿ñèéí íýã íü áàÿñãàëàíòàé õýëýâ. Òèéí áóõèìäàë ãîìäëîî Öýâýëìààäàà ë ãàðãàæ áàéâ.Àà ìàíàé áóðèàä íàð óó? Òà íàðûí àç áîëîõîä òàõàë ãýñýí õóäëàà äîõèî áàéæýý. ºíººõ õî¸ð õ¿¿õýí ýâèé õººðõèé. Ãóðàâ õîíîã ºíãºðºâ.Òèéíõ¿¿ áààâàé ìºíººõ óÿàòàé áîð ãºðººñíººñ äàõèí íýãèéã òîíøèæ ¸ñòîé ë òàõëûí õàæóóãààð íàéð ãýã÷ýýð òýíäýý ë íèæãýðõýí áàéëàà. Àéæ ñàíäàðëàà. òàâ çóðãààí ìîíãîë ãàð÷ èðëýý.Ïàðèí çäðàñòå! Ñêàæèòå åñëè ìîæíî. óëààí øàð ¿ñòýé îðîñ õ¿¿õýí. . Äàìäèí áààâàé áàðãàð öàðàéëñàí õýâýýðýý. Öýâýëìàà ÷è Áàçàðûã àâààä ýäíèé ìàøèíä ñóóæ õîò îð. ªã뺺 á¿ðä óðä àðûí àéëûã àæâàë öàãààí ºìñãºëòýé õ¿ì¿¿ñ ìàøèí ãýðèéí õîîðîíä õààÿà õîëõèõîîñ ººð ñ¿ðòýé ñýæèãòýé þì áîëñîíã¿é. Áè ýíäýýñ áóöëàà 95 . . Òýä þóíä ÷ þì õºãæèëäºí øóóãèëäàíà. Òàâ õîíîã ºíãºðºâ. Òàõàë ãàðñàí àéëûã øàòàà÷èõààä àðàé èíýýæ íààäàæ ÿâàìã¿é. ßãã¿éõýí ñýæèã÷. Ìîðü òýìýý ¿ðãýæ. ÷òî ïðîèñõîäèò íà ñâåòå? ãýæ Äàìäèí áààâàé îðîñîîð àñóóõàä àõëàã÷ íü áîëòîé ºíäºð òóðàíõàé áèåòýé öýë íîãîîí í¿ä. . . Ãýòýë Äàìäèí áààâàé ãýâ ãýíýò ñàíàà ýðãý÷èõýâ. Çóðãàà äàõü ºäðèéí ºã뺺 íàðíààð õàðàíòèíûõíû òîì õàð ÷èé÷ààí ìàíü õýä äýýð øóëóóõàí äàâõèàä èðýõ íü òýð. áóðõàí òýíãýðýý äóóäàí áàéòàë ìàøèí õîëõîí çîãñîæ áýðæýýíõýí á¿õýýãíýýñ íü íýã ýìýãòýé õî¸ð ýðýãòýé ãóðâàí îðîñ. Õýä õîíîãèéí áóõèìäàë èéìýýð òàéëàãäàõûã õýí ìýäëýý. Îäîî äóðòàé òèéøýý ÿâöãàà ãýýä èíýýâ.Áóä õºâ¿¿í áèä õî¸ð áóöëàà. èõýýõýí ñ¿ñýãòýé õ¿íä àÿí çàìûí ýíý ñààòàë ÿàæ ÷ ãýãýýí öàðàé øàãíàõ áèëýý.

òîëãîé äýýðýýñýý ìàëãàé ãýõýä ìàëãàé áèø àë÷óóð ãýõýä àë÷óóð áèø óðò öàãààí äààâóó óíæóóëñàí áààõàí àâãàé õ¿¿õí¿¿ä áóæèãíàæ áàéãàà íü óëàé òîéðñîí ÿíçûí òîì øóâóóíóóä ìýò õàðàãäñàíûã õîæèì ìýäâýë òýð óóðõàéä èõýâ÷ëýí õàñãóóä àæèëëàäàã áºãººä õàëóóí çóíààð àäóó èääýã. Ýíý Áàçàðûã ñóðãóóëüä îðóóëàõ ñàíààòàé èðëýý ãýíý äýý.ãýýä õýñýã ä¿íñèéñíýý. õ¿¿õí¿¿ä íü òèéì ýòãýýä ñîíèí õóâöàñòàé þìñàíæýý. Òèéíõ¿¿ ýã÷ ä¿¿ õî¸ð Õóðõûí äàâààíû ¸ðîîëä õýä õîíîñîí õàð áóóäëààñàà áàðàã ë ñàëæ ÿäàí õàðàíòèíûõíû ìàøèíä ñóóæ õºäºëñíèéõºº ìàðãààø Óëààíáààòàðûí áàðààã õàðàâ. Áîãä óóë ãýæ íàìæàà íîãîîí îéòîé ñóíàéæ ä¿íõèéñýí ñ¿ðëýã ñàéõàí óóëûí ç¿¿í òàëä Íàëàéõûí í¿¿ðñíèé óóðõàé ãýã÷ ãàçàð í¿õýëæ øîðîî ÷óëóó îâîîëñîí íýã èõ íýâñãýð ñóóðèíãèéí çàõûí ºíäºð õîã äýýð íýã çýðýã ãóðâàí àäóó óíàãààä ãàçðààð ÷èðñýí óðò õàð õîðìîã÷òîé. Öýíõýð 96 ." õýìýýí áîäîæ ÿâëàà. Öýâýëìàà óòàà óíèàð òàòñàí èõ õîòûí áàðàà õàðààä "Ñîíðîâ íàìàéã õàðàíãóóòàà ÿàõ áîëîî? Áè þóíä èðëýý ãýæ õýëýõ âý? ßìàð òàíû ýõíýð áîëîõîîð èðëýý ãýëòýé áèø.Àðüñûã ÷èíü õóóëíà ø¿¿! ãýëýý Öýâýëìàà ãýíýò èéíõ¿¿ ä¿¿ãýýñýý ººð äàãóóëã¿é Ñîíðîâûíä õ¿ð÷ î÷èõ áîëñíûõîî ñàéí ìóóã ìýäýõã¿é áàëìàãäàæ õîöðîâ. Áàçàð õ¿â¿¿í ÷ ÿàõ âý. . Òýð õî¸ð ãàçàð øèðòýí øóóõèíàëäàõ íü ºðºâäºëòýé. . Óðüäààð õýë õ¿ðã¿¿ëñýí ÷ þìã¿é ãýâ ãýíýò ÿâààä î÷èõîîð ãàéõàíà äàà. Áóä òýññýíã¿é í¿¿ðýý äàðàí ãèíãýíýõýä ààâ íü õÿëàìõèéãýýä. Áàçàð Áóä õî¸ð èéì þì áîëíî ãýæ ÿàõèí òààõ áèëýý.Äàâàà äàâæ áîëîõîî áîëüñîí þì áàéíà ãýæ ã¿âòíýâ. Çàõèäàëä áè÷äýã øèãýý ¿íýõýýð èõ õ¿ëýýæ áàéäàã þì áîë áàÿðëàõ ë áàéõ.

çàìààð ñ¿ëæèëäýõ ìàøèí òýðýã òýðã¿¿òýí èõ õîòûí ýðýýí ìÿðààíä í¿ä àëä÷èõñàí ÿâëàà. íºãººã øèéäýõ íü ëàâ. Ãýâ÷ íýãä Öýâýëìàà òýðòýé òýðã¿é öàðàé 97 . ãàíæèð öàäèð. õàðãóé çàìààð çîð÷èã÷äûã õàðæ ñóóõààð íýã þì áîäîãäîíî. ººø èäýø õàÿæ ºãºõººñ ýõëýýä ÷óõàì þó ìóíäàõ àæ. ÿí îéí äóíäóóð ñ¿ëæèí ÿâàõàä ººð íýãèéã áîäíî. ̺ðèéòýé òîãëîîì ýðã¿¿ëýã÷äýýñ ýõëýýä ýñýðã¿¿ ¿ã ÿðèà ãàðãàã÷äûã õ¿ðòýë òàãíàí ìºðäºõ. Åðººñ çàëõóóð÷. Òèéí õºâ÷èéí óóëñò øèíãýí øàðãàë óíèàð òàòààä. ßíäàã ÿàãààä ÷ þì ñ¿¿ëèéí ºäð¿¿äýä óóë îéãîîð òýíýìýýð ñàíàãäàõ áîëæ. * * * ßíäàã íàð õýâèéñýí õîéíî óóëíààñ áóóæ èðëýý.óíèàðûí äîîð ãÿëòãàíàí ãÿëáàëçàõ ºíäºð íàì áàéøèí áàðèëãà. ßëàíãóÿà ãýðòýý òîãòîæ ÷àäàõàà áîëüñîí ¿åäýý áóó çýâñãýý àãñààä óóë õàäààð òýíýæ ÿâáàë íýãèéã ¿çýæ. àëü íýã ñýæèã òààìíàëàà áàòàòãàõûí òóëä ýëäýâ ÿðèà ºäºõ. Çóíû äóíäóóð íàð áîðîî ýýëæëýí áàéñíàà õàäëàíãèéí öàã äîõººä èðýõýýð îäîî áîëîâ ãýñýí øèã áîðîî òàòàð÷ õýä õîíîã íàð øàòààä õàðèí ÷ ãàçàð ãàíäàõ òèéø õàíäæýý. ç¿ãýýð õ¿ì¿¿ñèéí ÿðèà õººðººã ÷àãíàõ. çàëõàéõã¿é áîë õýçýýä ÿìàð íýã àÿí øàëòàã ãàðãàæ ÿäàõ þìã¿é. Äàìäèí áààâàé Öýâýëìààãàà áîñãóóë ìýò ñýìõíýý àâààä õîò óðóó ÿâñíûã ìýäýíã¿¿òýý ¸ñòîé ë ñ¿¿ëýý õàçàõ ãàëçóó áàðñ ìýò ãàðàà íºæèðòºë ìýðæ. öýýæ òàðõèà øààí áèò¿¿ ãàñëààä áîëäîãñîí áîë õîéíîîñ íü äàâõèæ î÷îîä ºâãºíèé òàðõèíä íàãààíàà òóëãààä õººæ àâ÷èðìààð ñàíàãäñàí. ßíäàã Öýâýëìààã ãýíýò àëäñàíààñ õîéø ãýð îðîíäîî òîãòîõîî áàéæ ìîðèî óÿàíä ñîéæ õîíîîä ë õàð ºã뺺㿿ð íýã òèéøýý ìîðäîõ áîëæýý. áàëûí ¿íýðò á¿ëýýí ñàëõè ñýâýëçýíý. Óóëûí ºíäðººñ àéë àìüòàí.

Ýõ íü õîðü áóðèàäûí óäàìòàé áàÿí îõèí. Ýð õ¿íèé äîòîð ýìýýëòýé õàçààðòàé ìîðü ãýäýã áèø ¿¿.íààøëóóëæ. õýðýãòýéãèé íü íààø áîëãîõ ë óõààí çàðíà. Õîðâîî ãýäýã Ẻðºíõèé. àìüäðàë ãýëýã õîëáèðõîé ó÷èð áàðüñíàà òàâèõã¿é. õî¸ðò òèéíõ¿¿ ãîëîãäñîíûõîî õàðèóã àâäàã þìàà ãýõýä æèíõýíý ýð õ¿í øèã áàñ æèíõýíý ÷åêèñò øèã õîëûí áîäîëòîé. õýö¿¿ öàã òóëãàðàõàä ãàíö àìèà àâ÷ ãàðàõûí òºëºº õîîëîéãîî òàñ õàçàëöàõ àðààòíààñ ÿëãàëã¿é ë ãýíý. ßíäàãèéí õ¿ì¿¿æèë ÷ ººðººð ÿàæ áàéõ áèëýý. Àéëûí àæ òºðºõ ÷àäàë ãàíö 98 . Õ¿í ãýã÷ óãòàà ãàíöõàí øóíàë õîìãîëçîë ø¿ãýëñýí. ãýðýýð íîì çààëãàæ ìîíãîë áè÷èã ìóóã¿é ñóðñàí õ¿¿ áàéâ. Åðòºíöèéã áîëîîä õ¿ì¿¿ñèéã ãàãöõ¿¿ ìàíüä àøèãòàé þó ¿ã¿é þó? ãýäãýýð õýìæèæ ñîíæèíî. ýíý èéì ãýæ õýëöýõäýý ãîëöóóõàí ë ìóó ìóóõàéãèé íü äóóäàæ. ßíäàã óãààñ ãàãöõ¿¿ ººðèéí ñàíàà çºâ ãýäãèéã áàðèìòàëíà. Òèéíõ¿¿ ãýð îðîíäîî áàéæ ñóóæ ÷àäàõàà áîëèîä ºíººõ ãàðöààã¿é õèéõ þìàà ñýäýæ áîäîõ àÿíä ãàðñàí íü ýíý. Õ¿íèé ãàíö õ¿¿ ãýõýä òèéì ÷ ýðõ òàíõè ºñººã¿é áºãººä ýöýã ýõ õî¸ð íü õîéíîîñ íààøàà í¿¿ñýí áóðèàä íàðûí ò¿ð¿¿÷èéí á¿ëýãò îðæ õîðèîä îíû ýõýýð èðýõýä àðâàí õýäòýé. Åð õî¸ð õºãøèí áîë çºâõºí àìèà õè÷ýýñýí. Ýöýã ýõ õî¸ðûí ãîëîõã¿é øèëýõã¿é þì ãýæ áàéõã¿é. Òýð òèéì. õàòóó õàðàì. ãàðöààã¿éãýýð á¿ð íýã áàõàà õàíãàõààð àâàõ ÷àäàëòàéäàà ýðãýëçñýíã¿é. àæèë õºäºëìºðò áèå õàéðã¿é. ñàíàñíààñàà áóöàõã¿é ë ÿâàõ ¸ñòîé ãýíý. ñàíàà ýðãýõýýñ ºíãºðñºí. ̺í áàÿí åâðåéí íàéìààíû ãàðûí õ¿í ÿâñíàà ýçíèéõýý îñîëäñîíû õîéíî áàãàã¿éõýí íàðèéí çîîðüòîé õîðüä èðæ íóòàãøñàí õ¿í. ººðñäºä íü õýðýãã¿éãèé íü öààø áîëãîæ. çîæèã õàæèã çàíòàéãààðàà èõýä òààð÷ýý. Ýöýã íü Áàðàãæíû áóëãà÷.

ñàíàñàíäàà õ¿ðýõã¿é áîë ýð õ¿í áèø ãýäãèéã á¿ð áàãààñàà ÿñ ìàõàíäàà øèíãýòýë îéëãîæýý. Ýð õ¿í ýðõèé õóðóóíäàà ë èòãý ãýäãèéã áàðèìòëàõ íü çºâ. òîëãîé ãóäàéõûã ìýäýõã¿é ÿâñààð ýðèéí öýýíä õ¿ðýõäýý áóñäûí äîð ¿íýõýýð îðñîíã¿é. àëõàì á¿õíýý õÿíàæ. Òýð ÷ áàñ ýöýã ýõèéí ñóðãààëûíõ. ßíäàã òèéíõ¿¿ áóñäûí äîð îðîõã¿é ãýäãèéã. Òóñ õ¿ðãýñýí õ¿íä òýð ë õýìæýýãýýð íü õàðèó òóñ õèé. Öýðãèéí àëáàíä 99 . Òýãýýä ÷ àìüäðàëä ò¿¿ðòýæ. Äýýä ýðäýì áîë õ¿íèé ñàíààã òààõ ÿâäàë ìºí. ãýõäýý áàñ çàõòàé çàíäàðãààòàé ÿâëàà. Òèéìýýñ ººðèé㺺 õ¿íèé õàðöíààñ øàëãàæ ñóðàõ íü ÷óõàë. Õîðâîî õóóðàì÷èéí òóõàéä áîë õýëýõ þìã¿é. ¿ã¿é ë áîë øîîâäîð äîðîé ÿâàõ æàìòàé ãýíý. áýëòýé ÷àäàëòàé ë áîë íýð í¿¿ðòýé. Õàð öàãààí õýë àì. Ìîðèíû ñàéíûã óíàæ ýäèéí ñàéíûã ýäýëæ. Áóñäûí äîð îðâîë ýð õ¿íèé äýýäèéí øèâøèã. Îìîãòîé ñîðòîîòîé ãýýä íýã èõ öóóä ãàðñàíã¿é. Õ¿í ººðèé㺺 õýçýý ÷ ¿ë ìýäíý. Àìüäðàë ãýã÷ ìºíººñ èðò ìýñíèé òîðãîí èð äýýã¿¿ð ÿâæ áàéãàà þì øèã òýìöýõýä õýö¿¿ ãýâ÷ òèéíõ¿¿ òýìöýæ ÷àäñàí õ¿í õýçýý ÷ àëäàõã¿é. àëü àëèíààñ íü çàéöàæ ÿâàõààñ äýýð þìã¿é ãýíý. ¯ðýëãýí õ¿í ¿ã¿éðíý. ßíäàã èéíõ¿¿ õóòãàíû èðýí äýýã¿¿ð òýíöýæ ÿâàõ ¸ñòîéãîî ¿ë ìàðòàí. Õ¿íèé ãàíö õ¿¿ ñàíæ. õ¿íèé ãàíöõàí õàðöíààñ ººðèé㺺 øèíæèæ ñóð÷ýý.õºðºí㺠çîîðèéí õýìæýýãýýð áîëäîã. îìîãòîéãîî ãàéõóóëâàë ìóíõàã áîëíî. Ààâ ýýæèéí "àëòàí" ñóðãààë èéìýðõ¿¿ ë áàéëàà. Ãýâ÷ ßíäàãèéí õîæìûí õóâü çàÿà çóðààñòàé þì øèã áàéëàà. Áàÿíàà ãàéõóóëâàë àòààðõëûí õîðëîë îðíî. õàðàì õ¿í áàÿæèíà. Õ¿í õè÷íýýí íóóö óâäèñòàé ãýëýý ÷ òààãäàøã¿é àìüòàí ÿàãààä ÷ áèø. Ãýð á¿ëèéí õ¿ì¿¿æëèéí ýíý ýðäýì íü õîæèì àæèë àëáàíû ýðäýì áîëîõûã õýí òààõñàí áèëýý.

Òýð ãàäààäûí äàéñàí þóíû ò¿ð¿¿í äîòîîäûí äàéñàíòàé ñ¿ëáýëäýæ. ò¿¿íèé ãýðãèé êîìèíòåðíèé ìîíãîë äàõü òºëººëºã÷ á¿ñã¿é íàðààð çóó÷ëóóëàí äîòîîäûã õàìãààëàõûí ñóðãóóëüä îðóóëñàí. õîæèì õîðèîä îíû ýõýýð ìîíãîëûí àðäûí çàñàãò òàë çàñàæ äýýã¿¿ð àëáàíûõàíä íýð í¿¿ð îëñîí ýðäýìòýé áºãººä õºëòýé áóðèàä Àìóðîâ Öýðýí ãýã÷ äîòîîä ÿàìíû ñàéä Ýëäýâ-Î÷èðûí áóðèàä ñóðãàã÷. çàõàíäàà àòãàí øîðãîîëæ òýìäýãòýé. Õààíò çàñãèéí ¿åä õîðèéí äóì ãýã÷ õóðëûí ãèø¿¿í áàéñàí. òàøààíäàà íàãààí áóóòàé çàëóó ñàéõàí äàðãà áîëñîíñîí. Ýíý áîë ÿàâ÷ æèðèéí ÿâäàë áèø áèëýý. õîðëîí ñ¿éòãýõ. ç¿¿íèé íóãàëàà çîí îëíûã õºëã¿¿ëýí õ¿¿õí¿¿ä êîìñîìîë õóâöàñ ºìñºæ óëààí àë÷óóð çàíãèäàí äàâõèëäàæ. ¯¿íèéã ÷ äýýðýýñýý äîðîî õ¿ðòýë àìíû óíøëàãà 100 . Òýð öàãààñ õîéø äýëõèé åðòºíö ÷. õºäººíèéõºí òîì áàãàã¿é óëààí ãýðò áè÷èã ¿ñýã çààëãàæ áàéñàí öàã òóí ñàÿ ãýâ÷ îäîî òºð çàñãèéí ¿éëñ ç¿ãøðýí æèíõýíý õ¿÷èíäýý îðæ ýõýëòýë äîðíîîñ ÿïîíû ñàìóðàé íàð òóëæ èðýýä óëñ îðíû ãàäààä áàéäàë õ¿íäðýõèéí ÷àöóó ÿëàíãóÿà ßíäàãèéí ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñ þó ìýäýæ ÷àäàõàà ¿ç¿¿ëýõ öàã èðýõ íü òýð. Óëçûí áýë áýí÷èíòýé öººí áóðèàä íàðûã õîòûí íàéìàà íàðòàé õîëáîæ äóíäààñ íü àøèã îëäîã áàñ íýã ýðäýìòýé. Áàðóóí. Èíãýýä ë á¿õ þì ¸ñòîé åðººëººðºº áîëñîí. õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿÷¿¿äèéã òóðõèðàí áîñãîõûã ýðìýëçýõ íü çàéëøã¿é ãýäýã äîòîîäûí õàìãààëàõûí ãîë ñóðòàë ìîí. Òýð Àìóðîâ Öýðýí áîë Îíîí. ßíäàã äºðâºí æèëèéí äàðàà íîãîîí ìàëãàéòíû òîîíä îðæ.òàòàãäàõ íàñàíä õ¿ðñýí æèë íü ýöýã íü Óëààíáààòàð äàãóóëæ îðñîíñîí. öàã òºð ÷ èõýýõýí õóâèð÷ýý. Ñàÿ áîëòîë äîòîîäûí äàéñíûã èëð¿¿ëýõ ãîë àæèëòàé áàéñàí õ¿ì¿¿ñ ãàäààäûí äàéñíààñ ñýðýìëýõ ¸ñòîé áîëîâ.

Íýãèéã îðõèëîî ãýýä íºãººäîõ íü ã¿éãýýä èðýõã¿é. ×èíãýõäýý ýõíýðýýñýý õ¿¿ òºðºõ íü ¿¿. Øóóä òýãæ õýëýõã¿é ÷ ãýñýí õ¿¿ òºðâºë ìºíãºí ºëãèé õèéõýýð þì áîëíî. Íýð òºð ÷ îëæ áîëíî ãýäãèéã ßíäàã þóí ýñ àíäàõ áèëýý. ßìàð ÷ áàéñàí Öýâýëìààä ãîìäîëòîé. Ýöýã ýõèéí ñàíààãààð áîë õ¿¿ òºð¿¿ëýõã¿é ýõíýð áîë áàðàã ë èë¿¿ö ìýò. ßíäàã åðååñ ñàíààãàà áàðèí òàâèí çóðàãëàæ áàéæ ÿàõûã øèéääýã çàíòàé. ñàíàà ÷ þì óó öóõàëçàæ èðýýä õýëáýð ä¿ðñýý îëæ ÿäàí áàéíà. Íýãèéã àâòàë íºãºº íü èë¿¿ ñàíàãäàíà. Åð äîîãòîéõîí õîðâîî þì. Ýõíýðýý òºðõºìä íü ÿâóóëàõäàà Öýâýëìààãèéí òàëààð íýã èõ õîëûí þì áîäîîã¿é ÷ ãýñýí "õàðæ áàéæ áîëíî" ãýñýí. õààøàà õºäºëâºë. þóã çîðèâîë àëäààã¿é õîæèõ âý? ãýäýãò ë õàìàã ó÷èð áàéõ øèã. Ýõíýð õ¿¿õýäòýé áîëëîî ãýýä ººð õ¿¿õýíä øóíàõàà áîëèíî ãýæ áàéõã¿é. îõèí òºðâåë òýð ë áèç ãýõ ìàÿãòàé. ¿ã¿é áàéëòàé. Ìàíàí áóäàí äóíä øèã áàéãàà ç¿éëä òîëãîéãîî õèéãýýä ÿàíà. ñ¿¿ëèéí ¿åä ò¿¿íèé äîòîð íýãýí äàëäûí çºí ÷ þì óó. ¯¿íä ýõíýðèéí áóðóó ÷ Öýâýëìààãèéí áóðóó ÷. Ýð äóòñàíäàà òîãëîîì õèéæ áàéñàí 101 . Ãýòýë òýãýõýýñ òýãýõ ãýñýí þì øèã õýä õîíîãèéí åìíº îõèí òºðñºí ìýäýý èðýõýä "çà ÿàõàâ òýãýýä áàéæ ë áàéã" ãýæ òàëã¿éõýí áîäñîí. îõèí òºðºõ íü ¿¿ ãýäýã áàñ ÷óõàë áàéâ. Áàñ õÿñëàíòàé õîðâîî ñàíæ. Åð ýõíýð ãýäýã çàðèìäàà óòãàã¿é ìýò áîäîãäîõ áîëñîí íü æèãòýé. Ãýõäýý ë àëü àëü íü þóãààðàà ÷ þì òîõóóðõàí äààæèãíàõ ìýò ñàíàãäàíà.áîëãîí òýäíèé õýëýýð áîë ºíäºðæ¿¿ëñýí ñîíîð ñýðýìæòýé áîëñîí öàã áèëýý. Àëèâàà þìíû çóðàã á¿ðýí õàðàãäàõ ãýæ áàéäàã. Èéì öàãò àøèã õîíæîî ÷ îëæ áîëíî. Òýãýýä ÷ ýíý öàãò ÷óõàì þó õèéâýë. Ýöýã ýõèéí ìºðººäëèéã áóðóó ãýëòýé þó? ßíäàã ººðºº ÷ ãýñýí õ¿¿ òºðâºë ñàéí.

Ãýâ÷ òýðíèé çîðèëãî áóó äóóãàðõàä áèø õàðèí íóóðûí àðàë äýýð Öýâýëìààòàé ÿíàãëàí ãóíãàíàõàä ë áàéæ. Ǻâõºí àìü òàñëàõàä ÷ áèø àéí öî÷îîõîä ÷ ñàéõàí. Ýñ äàðëàà ãýõýä àéëãàí öî÷îîæ ëàâ ÷àäíà. Áóóí ãýã÷ áîë õ¿íèé áîäîæ îëñîí ãàéõàìøãèéí íýã þìñàíæ. Áàãà þìíààñ èõ õýðýã ¿¿äíý. Íóóðûí øóâóó õ¿íèé ÿíàãëàõ äóó õî¸ðûã áóóí äóóãààð öî÷îîæ áîëîõ áàéñàí. Ýðõýíäýý îðóóëæ áîëíî. Õ¿í óóð áóõèìäëàà òàéëàõûí òóëä äàéñíàà äàðíà. Ýíäýõèéí îéä äóóãàðñàí áóóí äóó Óëààíáààòàðò äóóëäàõ áèø äýý. Ýíä õîæóóë áóóäàæ áàéõàä òýíä õ¿íèéã áóóäàæ áàéãàà. Ãýâ÷ ßíäàã ø¿ä çóóí ºíãºð÷ áèëýý. Îäîî áóóäàõã¿é þìàà ãýõýä ìàðãààø áóóäàõûã õýí áàéã ãýõ âý? Ñîíðîâ ºíãºðñºí õàâàð øèë¿¿ñ ãºðººëºõººð èðýýä Ãóðâàí íóóðûí îéä áààõàí áóó äóóãàðãàñàí. Óõààí áîäîë ÷ºëººòýé áýë÷èíý. Ãýâ÷ äóóëãàÿ ãýâýë äóóëãàæ ÷ áîëîõ 102 . ßíäàãíéí äîòîð òýðõ¿¿ "òºð ýðã¿¿ëýõ" ñàíàà öóõàñ öóõàñõàí öóõàëçààä áàéõ íü æèãòýé. Åð íü ýíý ä¿ëèé îðãèñîí ãàçàð äýëõèéã õààÿàõàí áóóí äóóãààð öî÷îîæ áàéëòàé. Öóñ óðñãàõûí òóëä áîäîæ îëñîí ãàëò çýâñýã ñàéí ýçýìøñýí õ¿íäýý áîë òºð ýðã¿¿ëýõ ÷ õýðýãñýë áîëíî. Îäîî òýð õî¸ð Óëààíáààòàðò æàðãàëûí äýýäèéã àìñàæ áàéãàà. Òýð ìýòèéí äàëä ìºí ñàíààãàà áèåòýé áîëãîí õàðàõûí òóëä èéíõ¿¿ õóðäàí áóó ¿¿ð÷ óóë õºâ÷ººð òýí¿¿ë÷ëýõ áîëîâ.õýðýã ¿¿? Ǻâõºí ýìèéí øóíàë òà÷ààëàà äàðààä áóñàä òàëààð åð þìûí ÷èíýýí ñàíààã¿é áàéæ óó? Èíãýõëýýð ë ñàíàñàíäàà õ¿ðäýã ààâûí õ¿¿ áîëîõîî ¿ç¿¿ëýõýýñ ººð çàìã¿é. Óëñ îðîíä õàòóóõàí ãàð õýðýãòýé áîëñîí öàãò ýíý îé õºâ÷èéã áóóí äóóãààð öî÷îîõ øèã óëñ îðíûã ÷ öî÷îîæ ÿàãààä áîëîõã¿é áèëýý. Àí õàðàãäàõã¿é áîë õîæóóë áóóä÷èõààä íàìæàà èõ îé òàéãà è¿ðãýëýí öóóðèàòàõûã ÷àãíàæ ñóóõàä àÿòàéõàí.

Öàãèéí ýðõèéã ñàéí ìýäýð÷. Òýð çàìààñ äýýø îðîéãîîðîî õàäòàé ìîäòîé íýëýýä ýãö ºíäºð òîëãîé áàéõ áºãººä ò¿¿íèé àðûí îé äîòðîîñ óñàíä îðîõ ÷èãòýé ãóðâàí áîð ãºðººñ ãàð÷ èðýýä îðîéí íàðàíä áºî𺺠óëáàëçóóëàí õààÿà òîíãîëçîí èäýýøèëíý. Þó ÷èã áîäîæ ÿâñàí ÷ºëººòýé ãàçàð äýëõèé þì ÷èíü. "Ýíý ñ¿ðõèé èñãýðýã÷ ìààíü õýí áý?" ãýýä õàðòàë Öýâýëìààãèéí àõ Öýâýã ìºí. Öýâýã îäîî íýëýýä õîë ÿâàà ó÷èð áóóíû îâîî õàðààíä ñàéí îðæ èðýõã¿é áàéëàà. Õ¿íèé ¿éëèéã áîîõîîñ áèø ñàíààã áîîõ þì ãýæ áàéõã¿é. Òýð óðò äýëòýé áóóðàë ìîðüòîé çàì øèðòýí ñàéâàðëóóëàõ áºãººä ìºí áóó ¿¿ð÷ýý. îâñãîîòîéõîí. Òýãòýë áóóíûõ íü ìºðºâ÷íèé àðàë íàðàíä î÷òîí ãÿëáàòçàõàä çîëòîé ë ãîõîî äàð÷èõñàíã¿é. ßíäàã èéíõ¿¿ áîäëîî áýë÷ýýñýýð õîëã¿é óðñàõ ãîðõèíû õºâººíä èðæ ìîðèî óñëààä áóðãàñíààñ óÿæ äºðºº çóðàì ºíäºð óðãàñàí öýöýã íîãîîã õýâò¿¿ëýí ñóóãààä ïàïèðîñ òàìõèà àñààæ ÿàðàëò¿é òàòàâ.öàã èðñýí áàéæ þóíû ìàãàä. Áóó àëä÷èõâàë ÷ àþóë áîëíî ãýæ ñàíàñàíã¿é. ßíäàãò èéèõ¿¿ ë þì áîäîãäîíî. Öýâýã áàñ áóóòàé ÿâààã áîäîõîä ìºí ãºðººñºíä ñàíààòàéãààñ áèø èéì 103 . Ãîðõèíû ç¿¿í òàëûí õýæë¿¿ðýýð õîéä àìíû åâºëæººí¿¿ä òèéø î÷èõ çàì ºíãîðíº. Ãýòýë äààí óäàëã¿é õîéíîîñ íýã ìîðüòîí èñãýðñýýð ãàð÷ èðýâ. ªäèéä ãóð òàðãàëæ ýõýëñýí òóë òîíøèõîä èë¿¿äýõã¿é. ßíäàã òýäíèé îéðòîõûã õ¿ëýýõýýð øèéäëýý. Ãîëûí áóðãàñàí äîòîð áàéãàà ßíäàãèéã òýð îãò àíçààðñàíã¿é ÿâàà áîëîëòîé. Õ¿í ð¿¿ áóó ÷èãë¿¿ëýõ ÷ ãýæ áîäñîíã¿é. Ýð õ¿íä ýíý çýðãèéí òîãëîîì áàéëã¿é ÿàõàâ äýý. ßíäàã ç¿ãýýð ë äýìèé ñóóõààñ ãºðººñ ð¿¿ îíèëæ áàéñàí áóóãàà Öýâýã ð¿¿ ÷èãë¿¿ëýí øàãàéâ. çîðèãòîéõîí õºäºëæ ÷àäâàë ¿éëýý ÷ áîîëãîõã¿é.

. Óðãàö ÷ ñàéí ë áàéãàà áèç äýý? .Äýëõèéí õèøèã áàéæ ë áàéíà. Öýâýã áóðãàñàí äîòðîîñ ãýíýò ãàð÷ èðýõèéã íü õàðàíãóóòàà òàíüñàí áîëîëòîé èñãýðýõýý áîëüæ æîëîîãîî òàòàí ãàëãèóëàâ.Òàíàéõ ÿìàð ÷àäàë äóòàõ áèø. Õýíä õýðýãòýéã àõòàí àíäàõ áèø. îõèä õ¿¿õäèéí õýðýãò îðîëöîõ äóðã¿é. ªºð ÷ þó áàéõàâ äýý. Öýâýëìàà õýíä õýðýãòýé õýðýãã¿é íü íàäàä åð ïàäã¿é.ýçã¿é õýýð õýí íýãýíòýé áóóäàëöäàãã¿é þìàà ãýõýä áóó øàãàéëöàí "òîãëîõ" þì ãýæ ç¿¿äëýý ÷ ¿ãóé íü ëàâòàé.Àà íýýðýý õàäëàíä ãàðàõ öàã õîëã¿é áîëæ äýý. . ßíäàã áóó øàãàéæ òîãëîñîíäîî ÷ þì óó õàðöíààñ íü äàëüäèðñõèéí. ìîðèíäîî ìîðäîîä Öýâýãèéã àìäàí î÷èâ. Õîë îéð ÿâñàíã¿é. . ßíäàã ÿàðàëã¿é áóóãàà ¿¿ð÷.Öýâýã àõ àìàð ñàéí óó? Õàà õ¿ðýýä ÿâæ áàéíà? . . Áè ÷èíü òîëãîéãîî äààñàí ýð áîëîõîîðîî õºãøäèéí õýðýã.Ìàíàé õîðøîîíû ñîíèí õîðøîîíäîî ë áàéäàã õîéíî. Àéë÷èí 104 . òèéì õýðýãã¿é àìüòàí áîëîõîîð íü õîòîä õ¿ðãýýä ºã÷èõñºí þì óó? .Ýì õ¿í ÷èíü õýðýãòýé ë õ¿íäýý î÷äîã òàâèëàíòàé áèç äýý? -Òèéì äýý. .Öýâýëìààãààð íýã èõ äóòñàí þì ÷ àëãà áàéíà ø¿¿ ãýâ. Õîðøîî äàðãàòíàà𠺺ð ÿìàð ñîíèíòîé âý äýý? ßíäàã Öýâýãèéí ºíººõ ìºðºâ÷íèé àðàë ÿã ç¿ðõýí òóøàà íü áàéõûã àæààä "Ç¿ðõèéã íü îíèëñîí áàéíà ø¿¿.ªº òèéì ¿¿? Òýð ÷ íàäàä ÿìàð õàìàà áàéõàâ.Õàìãààëàõ ä¿¿òýí õàðäàõ þìã¿é. .Ñàéí. Öýâýëìàà ä¿¿ ÷èíü ë äóòíà áàéõ äàà ãýæ ¸æëîíãóé õýëýõýä Öýâýã åð àæèðñàí øèíæã¿é. .ªº. Åð õýçýýíèé àæèã÷ ýð áèëýý. ßíäàã ä¿¿òýí àìàð ìýíä! Õîéä àìûí õàäëàíãàà ¿çýýä ÿâæ áàéíà. Ñîðòîîòîéõîí ýð þì áèç äýý ÷è! Ãýõäýý ÷è íàäàä îìãîðõîîä õàà õ¿ðýõ âý äýý" ãýæ òàëã¿éõýí áîäîâ. . ×àäàë ìààíü õ¿ðâýë ãýæ Öýâýã äºë㺺í øàð í¿äýýðýý àæèíãóé õàðàâ.

Õîò õîðîî ¿çýã. Öýâýã àõ õî¸óëàà î÷èõ þì áèø ¿¿? . . Õàäëàíäàà áýëäýõ öàã òóëàà.Õààíààñ ÿìàð ãºðºº÷èí èðýõèéã íàäààñ àñóóëòã¿é òàíàé õàìãààëàõ õýëýýä ºãíº áèç äýý.Öýâýëìààã òîîõ áîëèõûí òóõàé á¿¿ ÿðüÿ ë äàà ãýýä ßíäàã ø¿¿ðñ àëäàí õýñýã äóóã¿é ÿâñíàà. Îéðäîî íàéð íààäàì òààðñàíã¿é. .Õîòîîñ ãºðºº÷èí èðýõ ñóðàãòàé þó? ãýæ ßíäàã å㺺ä뺺. . Õààíààñ ÿìàð àéë÷èí èðæ âý? .Õàëõ íºìðºãèéí ãîëîîñ ò¿ìýí õîíüòîé ò¿íø íü èðýýä èõ íàéð øàðóóñàíä áýëäýæ áàéíà ãýíý. Òýð Ñîíðîâ òîîãîî ÷ ¿¿ ¿ã¿é ÷ ¿¿.Öýâýëìàà òàíü íýýðýý òýð Ñîíðîâûí ýõíýð áîë÷èõñîí þì óó? ãýæ ßíäàã ãýíýò 纺ëðºí äàâõðààëàã õàð í¿äýý ñ¿¿ìèéëãýí Öýâýãèéã öàðàé÷ëàí àðãà ÿäàõ ÿíçòàé àñóóâ. ßíäàã õàãàñ ºðòºº ãàçàð æîëîî òàòàëã¿é äàâõèñààð Ýðýýí òîëãîéí ºâºð Æàìöûíõíû õîòîíä õ¿ð÷ èðýõýä íàð óóëûí òîëãîéä òîíãîéæ àðàíæèí óëààí õóìõè äýëõèéã ä¿¿ðýýä Æàìöûí ãóðâàí õ¿¿ãèéí òàë øèã õîðîîíîîñ ìàéí óòàà õººð÷ ÿãààí ñóóíàã òàòààä.Çà Öýâýã àõòàí òýýð õýäýí ãºðººñ îðæ èðýõèéã õ¿ëýýõ þì áèø ¿¿? Áè Ýðýýí òîëãîéí ºâºð îðîîõ ìèíü ãýýä ìîðèî òàøóóðäàí äàâõèâ. Æàìöûíä õàðèí õîëûí àéë÷èí èðñíèéã äóóëñàí óó.Ãýðòýý õîãøèðñîí áàñãàíûã áè ÿàõ þì.ãèé÷èí ÷ àëãà.¯ã¿é ø¿¿.Ä¿¿ãèéí õóâü çàÿà àõàä õàìààã¿é ãýæ ¿¿? . . .Ìèíèé ìýò íü íàéð õýñýõ áèø.Æàìöûí õîòîíä àéë÷èí òàñðàõ áèø. . õàìãààëàã÷ àà? . Òèéì þìûã ìýäýõã¿é ìóó ë õàìãààëàã÷ áàéíà äàà. í¿ä òàéëàã ãýý þì áèø ¿¿. Ýöýã íü àâààä ÿâñàí.Õýí ìýäýõ âý! Î÷îî ë áîë î÷îî áèç äýý. . Öýâýã äóðã¿é íü õ¿ðñýí ÿíçòàé óóëûí îðîé òèéø ºëºë纺ä. . Òýäíèéõýýð î÷ú¸ áàéç. õîðîî òóñ á¿ðýýñ äýëýíãýý 105 .

áóÿíòàé õ¿í áóóäëààðàà. õ¿íòýé õ¿íã¿é ÿëãààã¿é ä¿ëèéòýé ÿðüæ áàéãàà þì øèã ÿðãèà ÷àíãààð äóóãàðäàã çàíãààðàà.Ñàéí õ¿í ñàíààãààðàà. Äîòîîäûã õàìãààëàõûí õ¿í ãýíýò ÿâãàðàõûã áàéæ áîëøã¿é ç¿éë ãýæ ¿çíý. ßíäàã íàéðûíõàíòàé ìýíäëýýä ä¿ãðýãíèé áàðóóí äýýõí¿¿ð çàé ãàðãàñàí øèðäýã äýýð î÷èæ ñóóëàà. Áóÿí èõò ãýõýä òóðàíõàé ãàëóó øèã óðò íàðèéí õ¿ç¿¿òýé. ßíäàãèéí õ¿ð÷ èðýõýä Áàò íàéç íü óãòàí òîñîæ èðýýä ãàäàà ãýðò. Ãèé÷èí îëîíòîé áàéäàã àéëûí ¸ñîîð ãýðèéíõýý õîðîîíîîñ íýëýýä õîë ãóðâàí ñýðýã çîîñîí òýäíèé óÿàí äýýð õýí õýíèé ìîðüä áàéãààã ßíäàã áàãöààëæ. øîâãîð òîëãîéòîé íü òèéìõýí áºãººä õàðèí îíãîæ ãàíäñàí õÿòàä äààëèìáàí òýðëýãòýé íü ÿàõèí áàÿí õ¿íèé çàí þì áèëýý.ñóëëàñàí õîðü ãó÷èí ¿íýý ãàð÷ Òýíãýëèã ãîðõèíû òèéø öóâðàëäàí àâàé. ìîðèî òàñäóóëàõààñ áîëãîîìæëîí çàéäóóõàí òóøèæ áóóãàà õîðîîíû øîíä ºëãºæ îðõèâ. Òºðèéí ºì㺺ëºã÷ òà íààøàà ìîðèëîãòóí! ãýæ óðèâ.Ìîðèíû õóëãàé÷èéã õàéæ ÿâíàà. Æàìöûí óÿàí äýýð ìîðüä áàãøèðíà.ßíäàã õàìãààëàõ ìààíü áóóãàà ¿¿ðýýä õààíà õ¿ð÷ ÿâíà âý? ãýæ òýíäýýñ íýãýí ñàâààã¿é ýð àñóóõàä ßíäàã øèðýâ òàòààä. Ò¿¿íèé áàðóóí ãàðò ºíººõ Õàëõ íºìðºãèéí ò¿ìýí õîíüò áàÿí àãà áóðèàä Äýìáýðýëñàìáóó ãýã÷ ºíäºð ãîõèãîð áèåòýé õèæýýë õºõ õ¿í ÷àíãà ÷àíãààð õºõºð÷ ñóóíà. Õîéìîð òàëä Æàìö áààâàé ñîëîíãûí ºíãºò ýíãýðòýé õ¿ðýí äàà÷èìáóó òýðëýã õýëõèéëãýí óëàà áóòàð÷ ñóóíà. . Þìæèð áààâàéí æîðîî õóë àëãà áîëñîí 106 . . ßíäàãèéí íýã ñ¿ðõèé çàíøèë áîë ÿâãàðàõààñ ë èõýä áîëãîîìæèëíî. . Æàìöûí çóñëàíãèéí óðò ä¿íçýí áàéøèíãèéí ºìíºõ ç¿ëãýí äýýð øèðäýã äýâñýýä ºíººõ ãóðâàí óÿà ä¿¿ðýí ìîðüäûí ýçýä ä¿ãðýãëýí ñóóæýý.

Íàéð ýõëýýä ýõíèé õýäýí äóãàðàà òîéð÷èõñîí òóë õ¿ì¿¿ñ èíýýä íààäòàé áàéõ íü àðãàã¿é. Òýãýýä ÷ õàðöóóë õºâ¿¿ä íàéð íààäàìä ãàð õîîñîí ÷ èðíý ãýæ áàéõã¿é. . Ñ¿õ áàðèõäàà äàðõàí. ¿ã¿é áîë õóñàí òàøóóðàà áàðèíà. ÿäóó íýã íü ¿éñýí èøòýé ìàãàðäààí õóòãàà ÷ ãýñýí ç¿¿æ. Ãýòýë òàíõàé áàëìàä íü áàéõàà õ¿ðâýë õààíàà ÷ áèé. òàøóóð áàðèõäàà çîäîîí÷ íýðòýé ñàéí ìóó òýð àëäàð íü õàëõ äàÿàð ò¿ãýõäýý àëèâàà õóóäàì ¿ãèéí ¸ñîîð íýìýð õà÷èð àâàí àâñààð áóðèàä íàð þì ë áîëáîë õóòãàà ñóãàëààä ãàçàð øààí äºâ÷èãíºæ äýíäâýë óëààí ñóãà óðóóãàà õàòãàëöäàã çàäàðñàí òàíõàé áàëìàä õ¿ì¿¿ñ ãýõ öóóòàé áîëæýý. Òèéíõ¿¿ íàéð íààäàì á¿õýí èõ áàãà øóóãèàí çîäîîíòîé ºíãºðºõ áîëîâ÷ òýð íü ç¿ãýýð ë ýð óëñûí õàòóó òîãëîîì áîëîõîîñ öààøã¿é. Áîðîâíîé ìèíü ÷è õóëãàéë÷èõààä øàðìèãíàæ áàéãàà þì áèø áèç äýý? ãýõýä ºíººõ øàðìèãàð øàð Áîðîâíîé íàâòàñõèéí. àëèâàà çàõ õÿçãààðûí îðîî áóñãàà õóâü çàÿàò îâîã ÿñòíû çàíãààð áóñäûí äîð îðîõ äóðã¿é íü öºìººð áàðàã ë ßíäàãèéí àäèë. ×àäóó íýã íü ìºíãºí õýò õóòãàà. Áóðèàäûí íàéð àìàðõíàà õºãæèæ. Ìîíãîëûí îëîí ÿñòàí îâîãòîí äóíä õººðõèé áóðèàä øîîâäîðòîî ÷ þì óó õàðàíõóéäàà ÷ þì óó ¿íýíäýý áààõàí õººðãºí õºâñºðãºí çàíòàé. ãóðâàí äóãàðààíû äàðàà ë äóó õóóðàà ýõëýí.ãýíý. õóëñ. õºâ¿¿ä áàñãàä õººð¿¿õýí çàíäàà îðöãîîí. Òýðíýýñýý íýã èõ íàñíû 107 . èðìýëöýõ äîõèëöîõûí çàâñàð õîð øàðàà ýõëýýä õîðã¿éõýí ìààæèëöàæ äààí èõ óäàëã¿é õýð¿¿ë ìàðãààíû ñýæ¿¿ð ÷ àÿíäàà ãàð÷ èðýýä íàéð íààäàì áàãà ÷ ãýñýí çîäîîí öîõèîíã¿éãýýð äóóñâàë áóðèàäüø íýðýíä ìóó þì øèã áàéäàã ë ¸ñîîðîî áîëîõ òèéø õàíäàíà.¯ã¿é åð õóëãàéä ñýðäýýä áàéõäàà ÿàäàã þì! ãýõýä õ¿ì¿¿ñ øîîëîí èíýýëäýâ.

Îäîî ñàíàëòã¿é. ¸îõðîî õàòèðàõ íü óÿõàí. àëãàñàõ õ¿íýý ÷ àëãàñàæ áàðüöãààíà. Ãóðâàí õ¿¿ò Æàìöûí èõ ò¿íø ò¿ìýí õîíüò Äýìáýðýëñàìáóó áàÿí àéë÷èëñàí íàéð øàðóóñàíä òàðãàí èðýã òºõººð÷ ÷àíàñàí ìàõûã õóñàí òýâøèíä õèéæ íàéðëàãñäûí ºìí¿¿ð òàâèàä ìºíººõ ìºíãºí þì óó ìîäîí èøòýé õóòãàòàíãóóä ìàõàíä õ¿ð÷ ÿäàõ áèø õàëóóí çóíààð ýëáýãã¿é øèíý ìàõûã óðàëäàí èäýöãýýæ. ýð÷¿¿äýýñýý õîöðîëã¿é õýäýí äóãàðàà áàðü÷èõààä ¸ñòîé ë õàäûí îðîéãîîð ýýäòýí õàíãèíàòàë äóóëöãààõ íü ñàéõàí. ßïîí÷óóä ç¿¿í õèëä òóëæ èðæ áàéíà ë ãýõ þì.Ìàíæóóð. Øèíýõýýí óðóó ãàðäàã çàì ìààíü õààãäèíõàé. Äýìáýðýëñàìáóó óðò õ¿ç¿¿ãýý ã¿ðäèéëãýí åð òèéì òóðàíõàé ãîõèãîð õ¿íýýñ ãàðàìã¿é õ¿íãýíýñýí äóóãààð íóòãèéí ñîíèíîî õ¿¿ðíýõèéã ßíäàã àæèí ÷àãíàæ ñóóâ. Áóðèàäûí íàéð íààäìûí òýð íàí÷èëäààí çîäîîíû áàðàã ë ãàíö øàëòàã íü ýõíýð õ¿óõí¿¿ääýý àéõòàð õàðàì õàðòàéíõ áºãººä ýõíýð õ¿¿õí¿¿ä íü ÷ ýð÷¿¿ëèéíõýý òýð çàíãààð íààäàõ äóðòàé. Õîðèí äºðâºí îíä õààãäñàíû äàðàà ÷ àðãà ýâèéã íü îëîîä íýâòðýëöäýã ë áàéëàà.äàéñàí áîëîëöîõ þìã¿é. Òºìºð õàðãóé áàðüæ áàéíà ë 108 . õèëèéí æóðàì àéõòàð õàòóó áîëîî. Òýãýýä ë òýð õ¿¿õí¿¿ä íàéðàíä ñ¿ðõèé øóíàìõàé. óã ¸ñîîðîî áîë õîîðãîí öàéëãàí õ¿ì¿¿ñèéí ¸ñîîð ìàðãààø íü ¿ã¿é ãýõýä íºãººäºð íü ìàðòàíà. ªîðñäîî ÷ æààõàí ¿íã¿¿ë÷èõýýñ áóöäàãã¿é áèëýý. . Öàðàé ç¿ñýýð õàëõûí õ¿¿õí¿¿äýä õ¿ðýõã¿é ÷ ãýñýí õàéðûí õàëóóíààð áîë èë¿¿ þó ãýõýýñ äóòóóã¿é. Æàìöûí ãóðâàí áýð ä¿ãðýãíèé äóíäàõ ¿éñýí òîðõòîé øèìèéí àðõèíààñ ¿íäñýí òàãøíóóäàä àÿãàëàí ýðýìáý äóãàðààã åð àëäàëã¿é òýãýõäýý áàñ øàõàõ õ¿íýý øàõàæ. Ýð÷¿¿äýý õîîðîíä íü ìºðãºëä¿¿ë÷èõýýä "ìèíèé òºëºî õýð ¿çýëöýõ íü âý!" õýìýýí ñîíæèæ ñóóõàä áàõòàé.

Õýðëýí íýýðýý ñàéõàí. ¸ñòîé õîíèíû ë íóòàã. Ìàíæóóðààñ íààøàà õàëèõûã ñàíààðõäàã ãýõ þì. ìàíàé áóðèàä í¿¿æ ¿çýýã¿é áèø õîéíî í¿¿äýã ë áîëîõ þì áèç ãýæ Æàìö áààâàé õàëàìöóóõàí õàíõàëçàíà. Íîäíèí íàìàð Áàò. ͺìºðãèéíõíèéã êîíòàðáààí õèéäýã ÷ ãýëöäýã. . Àðãûã íü îëîîä íýâòðýëö÷èõäýã áàéíà ø¿¿. Þóãàà õèéæ î÷ñîí áàéõ âý? Òýíäýýñ õîíü òóóæ èðýýã¿é íü ëàâ. Òèéì íóòàãò ò¿ìýí õîíüòîí áàéõààñ ÿàõ âý. Ýä íàð ëàâ àëò ìºíãºíèé õîéíîîñ ë ÿâñàí áàéæ òààðàà. Õÿíãàíûã äàâæ î÷èõ àëáàòàé áîëîîä Õýðëýíä òîãòîîã¿é áàéãàà ë äàà ãýæ Äýìáýðýëñàìáóó õàðóóñàí õýëýýä óðò ìºíãºí õóòãààðàà ìàõ îãòëîâ. Äàø õî¸ð ýíý Äýìáýðýëñàìáóóãèéíä î÷îîä èðëýý ãýñýí.Òàíàé Õàëõ íºìºð㺠÷ äèâààæèí äàà. Øèíýõýýí áóðèàä íàð îäîî ÿïîíû 109 . ßíäàã ò¿íø íàðûí ÿðèàã ÷àãíààðõàí ìàõ èäýæ. Áèä ÷èíü õîðèí õî¸ð îíä õîéíîîñ óðàãøàà õºäëºõ人 Õýðëýíä òîãòîõ ãýýä äààí÷ ÷àäààã¿é þì. . Îäîî òýãýõýä ò¿ìýí õîíüòîéãîîðîî" ãàéõóóëæ ñóóíà. Òýãýýã¿é áîë îäîî òýð ìóóõàé ñàìóðàéí õîîë áîëîîä áàéõ áàéãàà áèä.Õýðëýí òèéø í¿¿æ èðíý ãýæ çàðèìóóä ìààíü ÿðüäàã áîëëîî. Õîíèíûõîî õîíäëîéíîîñ öààøèõûã õàðàõã¿é áèä þóãàà ìýäýõ âý. Öàã õàòóóðâàë ìîíãîëûí íóòàã óóæèì õîéíî.ãýíý. Äàøèéí ýõíýðèéí áàðüñàí òîðãóóëèéí òîì òàãøòàé àðõèíààñ áàëãàæ ñóóñíàà Äýìáýðýëñàìáóóãèéí ÿðèàíààñ ÿìàð íýãíèéã ºëãºæ àâààä "Àãûí áóðèàäóóä Õÿíãàí äàâæ Ìàíæóóð îðîõ ãýýä õîðèí äºðâºí îíä õèë õààãäàõàä Õàëõ íºìºðãºä òîãòñîí. Õîðèí äºðâºí îíä áèä ÷èíü Õàëõ ͺìºðãèéí ãîëä òîãòñîí ìààíü àç áîëîî áèø ¿¿. Ãàíö ñàíàà çîâîõ þì õèë äýýð ¿éìýýí ñàìóóí äýãäâýë ìàíàéõíûã íààø íü í¿¿ëãýõ þì ãýæ õººðºëäºõ áîëîâ ãýõýä.

Òºðºë ñàäàí.Ñàìóðàé íàðò íýðòýé òàëòàé áóðèàäóóä ÷ áèé. áàéç! Ýíý ÷èíü ñàíàäàã ë ñàíàà. ¸ñòîé ë íàéðûí ãóðâàí äóóòàé íààäìûí ãóðâàí äàâààòàé ýð... Îäîî òèéøýý ñàíààòàí áàéõã¿é ãýæ õýí õýëýõ âý? Ñàíàà òèéøýý áàéãàà áîë óðâàæ ãàðàõàä ÷ áýëýí áèø ¿¿! Áàéç. Õýí íýã íü Õàëõ íºìðºã îðñîí áàéã. Àéë÷èí õàäàã äóãàðààã õî¸ð ãàðäàí àâ÷ õàø öàãààí àÿãàíä ìýëòýãíýõ àðçíàà óðò õàð õóðóóãàà õ¿ðãýí ãóðâàíòàà ñýðæèì ºð㺺ä àì õ¿ð÷.Àëèâ õ¿â¿¿ä áàñãàä äóóãàà ãàðãàöãàà! Àéë÷èíäàà äóóòàé äóãàðàà áàðèãòóí! Äàø õ¿â¿¿í Äýìáýðýëñàìáóó àõäàà àÿ áàðü ãýæ òóøààâ.. ãýýä ò¿ðëýý.. èéí áîäòîë Æàìö áààâàé.. Äàø õî¸ð íîäíèíõîí î÷èæ áàéñàí. Òýãýýä öààøàà.. Àëèâ ºíººõ óéëóóëäàã äóóãàà äóóëàà÷ õ¿â¿¿í ìèíü.. ãýýä íàðèéí öýýëõýí àòëàà åð áóñûí öóóðàé òàòñàí õîîëîéãîîð ýõëýõýä ç¿¿í æèã¿¿ðèéí á¿ñã¿é÷¿¿ä Óÿàòàéõàí õýýðýýðýý Óðòõàí õîëûã çîðü¸.Çà çàÿà áóÿí ÷èíü äýëãýð÷ Íàìñðàé øèã áàÿí Íàéäàí æ¿äýã øèã ºíºð ÿâàãò¿í õ¿¿õä¿¿ä ìèíü! Äàø õ¿â¿¿íèé õîîëîé á¿ð ÷ õîäîðõîé ñàéõàí áîëæýý. Äàø áîë Îíîí Áàòæ äàÿàðòàà öóóòàé äóó÷èí.. Áàðóóí æèã¿¿ðò äîîõíóóð ñóóæ áàéñàí òýð ààâûíõàà òóøààíãóóò õàðàéí áîñîæ ºâðºîñºº õàäàã ãàðãààä öàãààí õàø òàãøààð ä¿¿ðýí àðç ìýëòýëç¿¿ëýí õîéìðûí ºâãºäèéí ºìíº î÷èæ çàéäóóõàí ñºã人ä èéí äóóëàâ: Õýðýýòýéõýí õýýðýýðýý Õýòýõýí õîëûã çîðü¸ Õýâòñýí íîéðîî öýëìýýæ Õýòèéíõýý ìýíäèéã ìýä¿¿ëüå.ýðõøýýëä îðñîí. Îäîî Äàõèàä î÷èõûã õýí áàéã ãýõ þì. . àõ ä¿¿ íàð õèëèéí õî¸ð òàëä. Áàò. 110 ... .

Íîäíèí ìàíàéä î÷èõäîî äóóëààä öóãëàðñàí á¿õíèéã óéëóóëñàí ø¿¿ õººðõèé
ãýæ óéëàõàà óðüäààð
áýëäýõ ìýò õîîëîé çàíãèðóóëàâ. Äàø íàéðëàãñàä ÷èìýýãýý íàìäàõûã
õ¿ëýýñõèéãýýä,
Õ¿æ ë ìºíãºí ñààäàã ìèíü
պ人 ãàçàð çýâýðëýý
Õ¿¿õýä áàãàõàí áèå ìèíü
Õ¿íèé ãàçàð íºã÷뺺 ãýýä ýðòíèé ýìãýíýëò äóó óÿíãàëóóëàõàä óÿàí äýýðõ
ìîðüä õ¿ðòýë òîëãîéãîî ºðãºí
÷àãíàõ ìýò.
Õàæ ë ìºíãºí ñààäàã ìèíü
Õàæóó ãàçàð çýâýðëýý...
Ç¿¿í æèã¿¿ðèéí õ¿¿õí¿¿äýýñ õýò óÿõàí çàðèì íü ÷è÷èðõèéëñýí õîîëîéãîîð
ò¿ðýýä àâëàà. Óéëàõ äóóëàõ
¸ñ çýðãýöäýã íü áóðèàä íàéðûí ¸ñ. ßíäàã äóóíä ä¿ëèé ãýâ÷ äîòîð
æèãòýéõýí áîëæ þóíä ÷ þì ãîìäîí
ãóòðàõ ñýòãýë òîðîîä "Öýâýëìàà õîòîä æàðãàæ áè ýíä çýâýð÷...òà íàð
õ¿í óéëóóëäàã óëñ âèé! Áè òà íàðûã
äóóëóóëíà äàà...äàíäàà äóóëæ ÿâàõûã ÷èíü ¿çíý äýý! Äàø ÷è õàâàð
Ñîíðîâûí íàéðàí äýýð áàñ èõ äóóëæ
ãàéõóóëæ áàéë óó? Òà íàð äóóëæ ë áàé! Óéëæ ë áàé! ßàñàí óéëàõ
äóðòàé þì. Öàã èðýõýýð æèíõýíýýð
ãàñàëæ óéëàõ âèé äýý" ãýæ áàðàã ë äýëõèé åðòºíöèéã òýð ÷èãýýð íü
ãýíýò õîðñîí ç¿õëýý.
Õàíãèë áàãàõàí áèå ìèíü
Õàðèéí ãàçàð íºã÷뺺...
Ìóó ¸ð õàðñàí ãýìýýð ãýãýëãýí ãóíèãò äóó Äàøèéí õàíãèíàí æèíãýíýõ
õîîëîéãîîð õ¿ëýãëýí õººð÷
ýðòíèé íýãýí öàãò ìîíãîë õºâã¿¿äèéí õ¿æ ìºíãºí ñààäàã çýâýð÷ õýâòñýí
õºíäèé òàë äýýã¿¿ð íàð
øèíãýñýí çýíõýãýð óëààí òýíãýðèéí äîîãóóð çýäëýí îäîæ àâàé.
* * *
111

Óëààíáààòàðûí êîíñóëûí äýíæ, Àìåðèêàí õàøààí õýìýýãäýã÷ òýíäýý àðàé
îíöãîéäóó åâðîï õýëáýðèéí õýäýí áàéøèíòàé áºãººä ò¿¿íýýñ íýëýýä áàðóóí
õîéãóóð ç¿¿í õ¿ðýý, òýðíýýñ áàðóóí òèéø ç¿¿í, áàðóóí äàìíóóð÷èí, õÿòàäûí
åñºí ãóäàìæ ¿ðãýëæëýýä òýðíýýñ îíöãîé Ãàíäàíãèéí äýíæ äýýð
Ãàíäàíòýã÷èíëýí õèéä áàéõ òóë áàñ ë õîòûí îðøèí ñóóã÷èä áîð÷óóä áîëîîä
íàì, çàñãèéí àëáàí õààã÷èä áóþó ñýõýýòýí, õÿòàä èðãýä, ëàì íàð,
òýðã¿¿òýí çààã ÿëãààòàé ìàÿãààð ñóóíà. Ìîíãîë÷óóä õîîíñëûí äýíæ ãýæ
íýðëýñýí ºíäºðëºã ýðýã äýýã¿¿ð îðîñûí ýë÷èí êîíñóëûíõàí àëáàí ãýð, îðîí
ñóóö, ñóðãóóëü çýðãèéí ìîä, òîîñãîí äàâõàðëàã áàéøèíãóóä òýíäýõíýý ºíãº
æàâõààòàé õàðàãäàõ áºãººä Óëààíáààòàðûí ãàíöõàí áóðõíû øàøèí ñ¿ì
äóãàí ýñãèé ãýðèéí õîò áîëîõîîñ àðàé ººð í¿¿ð öàðàé îðóóëæ ºãíº.
Òýðõ¿¿ õîîíñëûí äýíæèéí áàðóóõàí òàëä õîéä óóëûí ýíãýð ò¿øýýä õÿòàä
èðãýíèé õîòûí õýðýì ë¿ãýý òºñòýé òîìîî ãýã÷èéí õºõ òîîñãîí õýðýì õàøàà,
ò¿¿í äîòîð õýäýí îðîñ ä¿íçýí áàéøèí áàéãàà íü àìèðõààí áóþó àìåðèêàí
äýíæ ãýã÷ þì. ßàãààä òèéíõ¿¿ àìåðèêàí íýð àâñàí íü òºäèé ë òîäîðõîéã¿é
áºãººä Áîãä õààíò óëñûí ¿åä àìåðèêèéí æóóë÷èí çàãàëìàéòíû êàòîëèã
øàøíûã ñóðòàëäàí äýëãýð¿¿ëýã÷ ìèññèîíåð õýìýýõ õàð ëàì ìºí àìåðèêèéí
õóäàëäààíû ï¿¿ñèéí íàéìàà÷ íàð õºðºí㺠áýë çààæ òýð îðîñ áàéøèí, õÿòàä
õàøàà áàéãóóëñíààð òèéí íýðøñýí áîëîëòîé. Þó ÷ ãýñýí òýð êîíñóëûí áîëîîä
àìåðèêàí äýíæ äýýã¿¿ð ãó÷ààä îíû äóíä ¿åñ îðîñ åâðîï ç¿ãèéí íýëýýä îëîí
õ¿ì¿¿ñ ººðèéí ä¿ð òºðõººð àæ òºðºí òýð ÷ á¿¿ õýë ºíãºðñºí çóóíû
ñ¿¿ë÷ýýð îðîñóóäûí áîñãîñîí ¿íýí àëäàðòíû øàøíû áàãàõàí õîíõ äàí äóí
õèéæ, àðãèë äóóò õàð ëàì àâðàã÷ õðèñòîñ áóðõíàà äóóäàí óíçàäëàõ íü
áàñ íýãýí ç¿éë õà÷èð ÷èìýã áîëäîã áàéæ. Òýð õî¸ð äýíæèéí õ¿ðýýñ
äîîøõè ÷èéãëýã 纺ëºí õºðñòýé íîãîîí õºíäèé㺺ð Äóíä ãîë óðñàõ áºãººä
òýðíèé
õºâººãººð Óëààí õóàðàíãèéí öýðãèéí äàðãà íàð áîëîîä ãîëöóó çàñãèéí àëáàí
õààã÷èä ãýðýý õºäººë¿¿ëæ çóñëàíä ãàðíà. Íàì òºðèéí òîìîîõîí àëáàí
112

òóøààëòàí èõýâ÷ëýí Áîãä õàí óóëûí èõ, áàãà òýíãýðèéí àìàíä ãàðàõ áîëîâ÷
æèðèéí áîð÷óóëààñ íýã èõ ÿëãàðàõ äóðã¿é áóþó òîì÷óóëààñàà æààë
õºíäèé áàéõ äóðòàíãóóä íü Äóíä ãîëûíõîî ç¿ëýãò õºâººã áàðààäàõ àæ.
Òýäíèé íýã íü Ñîíðîâ áàéëàà. Ñîíðîâ Öýâýëìààã íýã ë ºäºð õ¿ðýýä èðýõ
áîëîâ óó ãýæ ãîðüäîæ áàéñíààð íü áîëñîí. Õ¿íèé ñýòãýë ãýäýã ýíýõ¿¿
õÿçãààðã¿é îð÷ëîíãèéí äóíä ýðãýëäýí íýãýýõýí õóðìûí òºäèé ë ò¿ìýí ç¿éëèéí
õ¿ñýë õÿñëààñ ñàëæ ¿ë ÷àäíàì áºãººä òýð ë á¿õ õ¿ñýë õÿñëûí äîòîð
ãàíöõàí õ¿í ë ãýã÷èéí ¿éëèéí ¿ð áîëîõ óõààí
áîäîë äýýð áàñõ¿¿ õî¸ð õºëò àäãóóñíûõ íü øèíæ íýìýãäýýä ýð ýì õî¸ð
õ¿éñòýí áèå áèåñ óðóóãàà òýì¿¿ëýõýýñ èë¿¿ øóíàë øàíàëàë áàñ èë¿¿
æàðãàë áàÿñàë ÷ ¿ã¿é. Òèéíõ¿¿ íýãýí çýðýã çîâëîí æàðãàë îðøèõ íü ººð
þóí äýýð ÷ ¿ã¿é ãýëòýé. Ñîíðîâ óã íü àæ òºð뺺 áîäîõîîñ àæëàà áîäîõ íü
èë¿¿ îðãèëóóí áºãººä øóóðãàí öàã ¿åèéí ýðõýíä á¿ðíýý àâòñàí, ýíý öàã
¿åèéíõíèé õóâüñãàë÷ ýðýìãèé çàí àðàíøèí ººðººð ÷ áàéõûí àðãàã¿é áîëãîñîí
õ¿í. Öýâýëìààòàé àíõ ó÷èðñíààñ õîéø ººðèé㺺 ñýòãýëýýð áîëîîä ýð
áèåýðýý ÿìàð èõ ÿäóóðóóëæ ãàíöààðäóóëæ ÿâñíàà ñàÿ óõààðàí óðüä ºìíº
àìñàæ ¿çýýã¿é ñàéõàí ìºðººäëèéí ¿åðò óìáàõûí çýðýãöýý ãýð îðíîî ÷,
¿çýãäýõ áèåý ÷ ººä íü òàòàõûã áîäîõ áîëæ àìüäðà÷ûí
ÿìàð íýã øèíý øàòàíä äýâøèí ãàðàõûí ºìíåõºí áàéãàà þì øèã ýð õ¿íèé èä
õàâ, äàëäûí îìîã ÷ ñýðãýýä ÿâ÷èõ øèã áîëñîí. Ñàéõàí õ¿íòýé ó÷èðíà
ãýäýã ¿íýõýýðèéí æàðãàë àæ. Òèéíõ¿¿ ìàíü ýð öàãèéã èðòýë äàðààñòàé
ÿâñàí åð áóñûí øóíàë ìºðººäºëä àâòàí õàÿàíä èðñýí áàéæ áîëîõ çîë
æàðãàëûí ä¿ð çóðãèéã í¿äýíäýý õàðæ, áèåýðýý ìýäðýõ øèã òýð îäºð
õýçýý èðýõèéã õ¿ëýýí ÿäàæ áàéòàë á¿õ þì åðººëººðºº áîëîõ íü òýð.
Ñîíðîâûíõ àìåðèêàí õàøààíû ÷èã óðä. Äóíä ãîëûí õîéä áèåèéí ç¿ëýãòýé
òîõîéä çàñãèéí ãàçðûí äóíä òóøààëûí àëáàí õààã÷ õýäýí àéëòàé õàìò
ààâûí áîëîîä ººðèéí õî¸ð ãóðâàí ãýðýýð çóñëàíä ãàðíà. ªâºë òýäíèéõ
êîíñóëûí äýíæèéí õîðîîíû áàãàõàí îðîñ áàéøèíä ñóóõ áºãººä çóíû ýõýýð ààâ
ýýæäýý òàâàí õàíàòàé, ººðòºº äîðâºí õàíàòàé ãýð áàðüæ ñóóäàã àæ.
113

Èéíõ¿¿ õî¸ð íóòàãòàí áîëäîã íü òºð çàñãèéí àëáàí õààã÷äûí íýã ¸ñíû ìàÿã
æàÿã ÷ ãýëòýé þó ºâºë溺 çóñëàí ñýëãýõ í¿¿äýë÷èí ìîíãîëûí çàíøèë ÷
ãýëòýé þó? Þó ÷ ë ãýñýí õîò õ¿ðýýíèé ìîíãîë÷óóä ýñãèé ãýðýýñýý ñàëàõ
áîëîîã¿é ñàíæ. Öýâýëìàà Ãóðâàí íóóðò õýä õîíîõäîî Ñîíðîâûí ãýð îðîí, àæ
òºðëèéí òóõàé ñàéòàð ìýäýæ àâñàí òóë
õîòîä èðýýä íýã èõ òººð÷ áóäèëñàíã¿é. Àìåðèêàí õàøààíû óðä òàë äóíä
ãîëûí òîõîéä çàñãèéí ãàçðûíõíû çóñëàíä ãýýä ýðýõýä îëæ ÿäàõ þìã¿é
ãýñíýýð íü îëîîä èðñýíñýí. Ñîíðîâ ñàÿ àæëààñàà èðýýä ààâûíäàà õîîëëîæ
ñóóòàë ãàäàà íü ýìíýëãèéí õýðýýñ á¿õýýã á¿õèé îðîñ æîëîî÷òîé ìàøèí èðæ
çîãñîõîä ýíý ÷èíü þóí ýìíýëãèéí ìàøèí áèëýý õýìýýí ãàéõòàë Öýâýëìàà Áàçàð
õ¿â¿¿í õî¸ð áóóæ èðýõýä ýõëýýä áàðàã ë í¿äýíäýý èòãýñýíã¿é. Îðîñ
æîëîî÷òîé ýìíýëãèéí ìàøèíààð õ¿ð÷ èðýõ þì ãýæ õýí ñàíàõ áèëýý. ¨ñòîé ë
ñàíààíäã¿é þìíû íýã òýð áàéëàà. Ñîíðîâ óóëãàì÷ þì øèã àÿãàòàé õîîëîî
øèä÷èõýýä ã¿éæ ãàðñàí. Öýâýëìàà òýðíýýñ àéñàí þì øèã ã¿éãýýä ìàøèíû
öààãóóð îð÷èõñîí òóõàé ñ¿¿ëä Ẻí èíýýäýì íàðãèàí áîëæ áèëýý. Èíãýýä ë
õýí íýãíèéõ íü õóâüä åð áóñûí æàðãàëòàé ñîíèõîí áºãººä õýðâýý æààõàí
õýðñ¿¿ãýýð îäâîë þì á¿õýí àðàé ë äýíä¿¿ ¿ëãýð äîìãèéíõ øèãýýð á¿òýâ
¿¿ äýý ãýìýýð ºäð¿¿ä ýõýëæýý.
Öýâýëìàà àìàðõíàà õîòûí õ¿¿õýí áîëîâ. Óãèéí ñýðãýëýí ñàéõàí á¿ñã¿é õîòûí
ãàíãà÷óóäààñ ¿ëãýð àâ÷ ÿäàõ þì áàéñàíã¿é. պ人 íóòàãòàà áàéõäàà
õîòûí õ¿¿õí¿¿äèéí ààëü ààø, ãî¸æ ãîîäîõûí ÿíç ìàÿãèéí òóõàé áèøã¿é
äóóëæ áàéñàí áîëîõîîð òèéíõ¿¿ øèíèéã ìýäýæ áîëîâñðîõ øóíàë ñîíèðõîë íü
àìàðõàí õºò뺺ä õàðèí ÷ õîòûí õ¿¿õí¿¿äýýñ èë¿¿ õóðö í¿äòýé, óõààí
ã¿éìõèéãýý ººðºº ãàéõàõàä õ¿ðýâ. Õîò áîë ¿íýõýýð øèíý åðòºíö áàéëàà.
Òýãýýä ÷ çàñàã òºðèéí äýýã¿¿ðõýí àëáàíû õ¿ì¿¿ñ òýäíèé ãýð á¿ëèéíõýí,
çèíäààðõóó çàíãààðàà òýäýíä îéðòîõûã õè÷ýýñýí õóó÷èí õ¿ðýýíèé
áýëòýíã¿¿ä, ñóðãàã÷èéí ãýãäýõ èõýýõýí ºðãºí õàÿëãàòàé àëáà õàøèõààð
èðñýí ýëäýâ äîëîîí îðîñ, õàëèìàã, áóðèàä íàð, õàðààõàí áàéð ñóóðèà
àëäààã¿é ñ¿ì õèéäèéí ìÿíäàãòàí, õîòîä ýëäýâ ä¿ðýýð øèíãýñýí òàéæ
114

ÿçãóóðûí ººäºñ òàñàðõàé õÿòàä íàéìàà òýðã¿¿òýí äóíä õîëáîî ñ¿ëáýý ¿ã¿é
ãýõýä îðîîòîé ãàðààòàé, òàíèë òàëòàé áîëæ ÿäàõ þìã¿é áàéëàà. Òýð øèíý
åðòºíö áîë íîìûí, àðèëæààíû ÷ áîë àðèëæààíû, õîâ æèâèéí ÷ áîë õîâ
æèâèéí, àòààðõëûí ÷ áîë àòààðõëûí ÷óõàì ë þì þìòàé. Ãýõäýý õàðèí ìóó
ìóóõàéãàà ñàéí ñàéõíààð õàëõàâ÷ëàõ íü í¿äòýéã ñîõîð áîëãîì ÷àäâàðòàé,
àéëãàõäàà ÷ àéëãàõ àâðàõäàà ÷ àâðàõ, òàòàõ ò¿ëõýõ ò¿ìýí óâäèñòàé
çýðãèéã íü òààõóéÿà àìàðã¿é åðòºíö áèëýý. Ò¿¿íèé ýðã¿¿ëãýíä îðñîí õ¿í
ÿìàð ÷ ë ãýñýí óëñ ã¿ðíèé ç¿ðõ ñóäàñ õýðõýí ëóãøèæ áóéã ààæèì
ààæìààð ìýäðýí þì á¿õýíä ýñ îðîëöëîî ãýõýä ÷èõ òàâèí ÿâàõ ñîíèðõîëòîé
áîëäîã àæ. Äýýã¿¿ð çèíäààíû àëáàí õààã÷äûí ýõíýð õ¿¿õí¿¿ä áîë
òýðíèéõýý äîòîð åð áóñûí åðòºíö áàéëàà. Òýð áîë îî ýíãýñýã òàâüñàí
í¿¿ðýý òîëüäîõ òîëèíäîî íèéò óëñ îðíû ýñ ãýõýä òýðõ¿¿ çèíäààíûõàà
õ¿ðýýíèé ä¿ð çóðãèéã íýãýí õàìò õàðàõ ìýò ÿìàð èõ õóðö í¿äòýé, óðò
÷èõòýéã ãàéõàâ÷ áàðøã¿é. Öýâýëìàà ÷óõàìõ¿¿ èéì àìüäðàëûí çàõ ðóó
ººðèéí ýðõã¿é îðîîä èðæýý. Ãàéõàëòàé íü ¿¿íä ÿìàð ÷ òºâºã ñààä
áàéñàíã¿é. Ñîíðîâûí íýð í¿¿ðýýð ÷ òýð ¿¿ àëü ÿìàð íýã õºíäëºíãèéí õ¿íèé
óðüä÷èëàí õýëæ õèéñíýýð ÷ òýð ¿¿ Öýâýëìààã õààíààñ ãàðààä èðýâ
þóíä ýäíèéä èðýâ, ýíý òýðýý ãýæ íýã èõ öóó ÿðèà ñàðàëãóé èðýõ ë
¸ñòîé õ¿í èðñýí øèã, áîëîõ ë ¸ñòîé ÿâäàë áîëñîí øèã åð人 ë îëîí òàâàí
¿ãã¿é "Ñîíðîâ äàðãà õºäººíèé íýã õººðõºí áóðèàä ýõíýðòýé áîëæýý" ãýýä
ë øóóä ñàéøààí óãòàõàä Ñîíðîâ ººðºº ÷ ãàéõàõàä õ¿ðñíèéã ÿàíà. Ãýâ÷
ýíý áîë ¿íýíäýý Öýâýëìààãèéí ë óâäèñ ãýëòýé. Õýíä ÷ áîëîâ ýýíýã ñàéõàí
õàðàãäàõ õ¿í îëíû äóíä îðîîä èðýõýä ýâäðýýã¿é öýâðýýðýý ãýäýãò íü
èòãýõ áóþó
öàãèéã èðòýë, òàðàà òàíèóëòàë íü íýã õýñýãòýý õ¿ì¿¿ñ ç¿ãýýð ë
ñîíèó÷èðõàí õàðæ øèíæèæ áàéäàã áîëîëòîé. Õîæèì õýðõýõèéã ¸ñòîé ë
áóðõàí ìýäíý.
Òèéíõ¿¿ Öýâýëìààã ìºíººõ õ¿ðýýíèé äýýã¿¿ð çèíäààíûõàí øóóä õ¿ëýýí
çºâøººð÷ ººðèéí ýðã¿¿ëãýíä òàòàí îðóóëæýý. Ñîíðîâûí ààâ ýýæ õî¸ð
115

åðòºíöèéã òàë øèãýý óóæóóõàí õàðäàã ãîâèéí áóÿíòàé õºãøèä áóðèàä
õýëíèé àÿëãóóã ºõººðäºí ýíý òýðèéã îéëãîëöîæ ÿäàõäàà èíýýä õººð áîëîí
åð人 ë èðñíèéõ íü ìàðãààøààñ áýð õ¿¿õýí ãýæ íýðëýýä Áàçàðûã ãýðòýý
áàéëãàæ "õ¿¿" õèéãýýä ¸ñòîé ë àìàð ñàéõàíäàà æàðãàæýý. Åðººñ
òýäýíä åðòºíöèéí áóé ÿâäëûã áóé áàéãààãààð íü ¿çýæ, þó íîîãäñîí îëäñîíîî
áóÿí ãýõýýñ ººðã¿é ãàíöõàí áóðõàí ø¿òýýíäýý íàìèí÷ëàí çàëáèð÷ ñóóõààñ
ººð èë¿¿ äóòóó çàí äààí÷ áàéõã¿é. Áàçàð ÷ àìàðõíàà òýäíèé õ¿¿ áîëîâ.
Åð ò¿¿íèé õóâüä áîë àðãàã¿é ë ¿ëãýð äîìãèéí åðòºíöºä èðñýí ìýò
áàéëàà. պ人ä õààÿàõàí àðààíûõàà ø¿ëñèéã äóñààí áàéæ èääýã àñàí
÷èõýð áîîâ äýëãýýñòýé íü þó ÷ áèø. Èðñíèéõ íü ìàðãààø Ñîíðîâ àõ ºíäºð
õîðøîî ãýäýã í¿ä ýðýýëæèëñýí òîéìã¿é èõ áàðàà òàâààðòàé äýëã¿¿ðò
øèëýí ïîðòîîðîî àâàà÷ààä öîî øèíý õîò ìàÿãèéí õóâöñààð õºëººñ òîëãîé
õ¿ðòýë õóâöàñëàæ îðõèñîí íü ¿ëãýðýý ¿ëãýð. Áàñ áîëîîã¿é íàìàð õîòûí
ñóðãóóëüä îðóóëàõ ãýíý. Èíãýýä òóí ñàÿ ààðóóë õýìëýæ áîðöíû øºë îî÷èí
çóëàã íü õàíçàðñàí õ¿ìýí áîéòîã ÷èð÷ íºõººñòýé äààëèìáàí ºìä ºìñºæ ÿâñàí
õ¿¿ òàíçóóð áîîâ èäýæ òîðãîí ñàâõè ºøèãëºí òàãíàé õýýòýé íîîñîí äààâóó
ºìä öàìö ºìñºæ ÿâíà ãýäýã áàðàã ë òºðºë àðèëæñàí ìýò. Àìòòàíûã èõ
èäýæ, ãî¸æ ãîîäâîë áóÿíàà áàðíà ãýæ Äàìäèí áààâàéí ñóðãàäãèéã
ñàíàëòã¿é áîëæýý. Òóí ñàÿ ýýæýýñýý õàãàöàí ãóíüæ ãóòàæ ÿâñàí íü
èíãýýä ìàðòàãääàã þì áàéæ. Ìàíü õ¿í õýäýí õîíîã õîòûí õ¿¿õä¿¿äýýñ
áèø¿¿ðõýí ãýðýýñ õîëäîõã¿é õîðãîñõèéí áàéñíàà ýõëýýä çóñëàíãèéí
õ¿¿õä¿¿äòýé Äóíä ãîëûí õºâººãººð ãàð÷ íààäàí äààí èõ óäàëã¿é êîíñóëûí
áîëîîä àìåðèêàí äýíæèéí õ¿ð ººä àâèð÷ Óëààí õóàðàíãèéí áàðóóí òàëûí
èèñýõ îíãîöíû áóóäàë õ¿ð÷ àéðîïëàí íèñýæ
áóóõûã ¿çäýã, ýã÷èéíõýý ºãñºí ìºí㺺ð õÿòàäûí ìóõëàãíààñ ÷àâãà áóðàìòàé
åýâýí ÷ àâ÷ èääýã áîëîâ. Ãýõäýý õààÿà çàðèì ÷àíãàõàí áàíäè íàðò ÷èõýý
ìóøãèóëàí "áóðèàäûí áºëäºã Ẻñíèé ÿðãà÷èí" ãýõ áóþó "áóðèàäûí áóõ
¸ëäîí áóðóó èøèëñýí ñ¿õ þ¿ëäýí" ãýõ ìýòýýð øîãëóóëàõ òèéì ÷ òààòàé
áèø. Áóðèàäàà ìýä¿¿ëýõã¿éã õè÷ýýâ÷ ºíºº ãàéòàé "öà" íü "øà" "øý" íü
116

Àæèë àëáààð ÷ áèøã¿é ë óóëçäàã ë äàà ãýõýä Ñîíðîâûí ààâ õàëçàí òîëãîéòîé ÿìààí ñàõàòãàé íàìõàí õºõ ºâãºí ãàðààñàà ñàëãàäàãã¿é çàíäàí ýðèõýý õºâð¿¿ëýí . Õýðýâ Áóä õîòûã ¿çñýí áîë õîæèì ò¿¿íä ãàéõóóëàõ þìã¿é áîëîõñîí. Èíãýõýýð õîò ãýäýã ¿íýõýýð ¿ëãýðèéí îðîí àæýý."÷ý" áîë÷èõîîä áîëîõ þì áèø. . Èòãýæ ÿâäàã äîòíû óëñàà óðüæ áàéãàà þì ãýæ áàéíà. Óëààíáààòàðò íàð áîðîî ýýëæèëñýí ñàéõàí çóí òóéëäàà õ¿ð÷ íàéìäóãààð ñàð ãàðëàà. Íàéìäóãààð ñàðûí ýõíèé õàãàñ ñàéí ºäºð Ñîíðîâ àæëàà òàðæ èðýõýä Öýâýëìàà áàãà ãýðòýý äýýë î¸æ ñóóâ.Õ¿¿õýý èíãýõýä ×îéáàëñàí æàíæèí ìààíü õàíüòàé áîëñîí óó äàà ãýæ 117 . ªäºð Áîãä óóëàíä æààõàí çóãààëààä îðîé áºìáºãºð íîãîîíä øèé õàðíà ãýñýí. Óðàíõàé äýýëòýé õàíçàðõàé ãóòàëòàé öàðàé àëäàæ ÿâñàíñàí áîë ìóó áóðèàäûã á¿ð ç¿ãýýð áàéëãàõã¿éñýí áèç. Íàìàð îðîéõîí òºðõºì人 àéë÷ëàí ¸ñ òºðòýé íàéð õóðèì õèéíý ãýæ òîãòñîí òóë ààâ ýýæ àõ ä¿¿ñèéíõýý ãàðûã öàéëãàõ áýëýãòýé î÷èõ íü ç¿é òóë î¸æ øèäýõèéã õîéø òàâèõ àðãàã¿é. Ãýâ÷ áàñ ºíãºòýé ìºíãºòýé õ¿íèéã äàéðàëäñàí áîëãîí äàðëààä áàéõã¿é õîðâîî áîëîëòîé. Òýð ÷ áàéòóãàé Áóäòàé õî¸óë èðýýã¿é íü ñàéí ìýò ñàíàãäàíà. Öýâýëìàà ìàøèíû äóóíààð ¿éëýý îðõèæ èõ ãýðò îðîõîä Ñîíðîâ áàÿñãàëàíòàé öàðàéëñàí. Ñîíðîâ àæëààñàà èðýýä ààâûí ãýðò øóóä îðæ öàéëäàã çàíòàé. Öýâýëìàà Áàçàð õî¸ð óëñûí íààäàì ºíãºðñºí õîéíî èðñýí ó÷èð õîòûí òýð íàð áîðîî ýýëæèëñýí çóíòàé çîëãîæ ºäèéä õºäººãºº áàéñàí áîë õàäëàíäàà ãàð÷èõñàí ºã뺺 íàðíààñ ¿äøèéí á¿ðèé õ¿ðòýë õàäóóð òîìóóðòàé íîöîëäîæ áàéõ áàéñíàà ñàíàõàä æàðãàë õýòýðëýý ãýìýýð. Òèéíõ¿¿ Áàçàð ºíãºòýé ìºíãºòýé áîëñîíäîî áÿöõàí îìãîðõîõ ñýòãýë òºðíº. ×è òýð áóðèàä õ¿¿õíýý àâ÷èð÷ ¿ç¿¿ë ãýæ íàðãèæ áàéäàã ø¿¿. Òýãýýä ÷ çóãàà öýíãýë õººñºí ÿìáàòàé þì áîëæ õàðàãäàõààñ èõýä áîëãîîìæëîíî.Çà õýýòýéõýí õ¿¿õýí ìèíü ìàðãààøèéí ñàéí ºäºðò áýëäýõ õýðýã ãàðëàà. Ýíý òàëààð ààâ ýýæèéí çàõèàñ ãýäýã õàòóó. Æàíæèí íàìàéã ãýðòýý àíõ óðüæ áàéãàà íü ýíý. ×îéáàëñàí æàíæèí èõ òýíãýðèéí àìíûõàà ãýðò îðñîí. Öººí õýäýí õ¿íèéã óðüæ ãýíý.

Õàëóóí çóí Òýíãýëèã ãîðõèíûõîî óñàíä îðîõ áóþó õýðâýý ààâ ýýæ íü õàâðûí õàâñðàãà ºíãºðñºí õîéíî þì óó ýñâýë íàìðûí øàð íàâ÷íû õàòóóíààð Ãóðâàí íóóðûí ðàøààíä î÷âîë äàãàæ î÷èí óñàíä òîîòîéõîí îðäîã Öýâýëìààä õîòûí õàëóóí óñ æèãòýéõýí òààëàãäàæ ãóðàâ äºðºâ õîíîîä ë î÷èæ óñàíä îðú¸ ãýõ áºãººä Ñîíðîâ ÷ þóíäàà òàòãàëçàõ áèëýý. Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð êîíñóëûí äýíæýýñ õÿòàäûí õºëñíèé æóóç òýðãýíä ñóóæ áàðóóí Ñýëáý òèéø ÿâàõûã òóøààâ. Òýðýã÷ õÿòàä çîð÷èã÷èéí 118 . ªäºð øºíº ÿëãààã¿é óíàà óñ õî¸ð áýëýí áàéõ þì ÷èíü. Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð ìàðãààøèéí ñàéí ºäºðò áýëäýõ ýõíèé àæèë áîëãîí ¿ñýý çàñóóëæ õàëóóí óñàíä îðîõîîð ÿâëàà. Æàíæèí ìààíü ÷ ÷àíãà ýð ø¿¿ äýý ãýõýä Öýâýëìàà áóðèàä àÿëãóóãàà çàñàæ ÿäàí.Æàíæíû õàíü áîëîõ àçòàé ë õ¿¿õýí áàéæ õººðõèé ãýæ Ñîíðîâûí ýýæ îðíûõîî õºëä ìºí ë ãàðàà ñàëãàäàãã¿é õóâàí ýðèõýý òàòàí ÿðèàíä îðîëöîâ. Ñîíðîâ áàðóóí Ñýëáèéí òºìºð÷èíãèéí ã¿¿ðýýñ õîéãóóð áàéäàã õÿòàäûí õàëóóí óñàíä çàõèàëãà ºã÷ îðäîã çàíøèëòàé áºãººä Öýâýëìààãèéí èðñíýýñ õîéø õàëóóí óñíû ãàçðûí äàíæààäàä íýëýýä ìºí㺠àòãóóëàí ººðèéí òàñàëãààòàé áîëæýý. .Òýð Áîðòîëãîé þóãààðàà ñóóòàé õ¿¿õýí þì ãýõýä . Áîðòîëãîé ãýäýã öóóòàé õ¿¿õýíòýé õàíèëààä æèë áîëîâ óó ÿàâ. Ãýõäýý ÷èíèé äýðãýä óíòðààä ºãíºº ãýæ Ñîíðîâ áàõäàõ ÿíçòàé õýëýâ. Æàíæíû ýõíýðèéí òóõàé ÿðèà áîë õàðèí ÷ æèðèéí ãîëäèðëîîñîî íèëýýä õà÷üñàí ÿðèà áîëëîî.Íàäòàé àäèë õóðèìàà õèéãýýã¿é õàíüòàé ø¿¿ äýý ààâàà. .Õ¿ðýýíèé ãî¸ ë õ¿¿õýí ãýëöäýã þì. Õ¿¿õíýý ¿ç¿¿ë ãýëýý ãýõýýð ñýæèãëýýòýõëýý ø¿¿ ìàíü õàøèð ãýæ Ñîíðîâ èíýýä íü õ¿ðýí Öýâýëìàà ðóó èðìýýä.ñîíèó÷ í¿äýý æààòàéëãàí àñóóâ. Åð ýíý ãýðèéíõíèé ÿðèà äàíäàà ë 纺ëºí íàìóóí áàéõ áºãººä ààâ ýýæ õî¸ðûí ýðèõýý áºìáºð¿¿ëýõ àÿñààð ãîëöóó õºòëºãäºí åð ãýðýýñýý õàëüæ ãàðàõã¿éãýýð áóþó õàëóóí á¿ëèéí àìèíû ÿðèà áîëîîä ºíãºðíº. .

õèðíèé ¿íýðèéã äàðæ ÿäñàí õàëóóí óóð ºìíººñ ï¿í õèéãýýä õîíãèëûí òààçíû ÷èéäýíã¿¿ä õºëºðñºí òóë á¿äýãõýí ãýðýëòýíý. íèëýýä ìàõëàãäóó áóëáàðàé õàöàðò íü ÿãààí òóÿà òàòñàí øóíõààð çóðñàí ìýò òîäõîí óëààí óðóóëàà õàãàñ íýýæ òàíàí öàãààí ø¿äýý ÿðàëçóóëàí ìèøýýõ æàðãàëûí òàëèìààðàë ä¿¿ðýí. Ñ¿éõ òýðýãíýý ñóóã÷ õî¸ðûã õýí íýãýí áýýð çýðâýñõýí ÷ àòóãàé àæâààñ áîãèíî õàíöóéòàé öàãààí ïàíñàí öàìö ñààðàë á¿ðõ ìàëãàéòàé çîë áàÿðûí ãýðýë ãèéñýí òýëìýãýð õàð í¿äòýé øºâãºð áîð çàëóó. ãèë õàð ¿ñýý äàðóóëàí øàðãàë ñèéðñýí ìàëãàé õàæóóäóóëñàí áºãººä òýð õî¸ð ñàéõàí çàëóó òîãîñûí ºä çóðñàí óëààí øàð á¿õýýãíèé øèëýí ãýãýýâ÷ýýð ýíý òýðèéã õàðàí õ¿¿ðíýæ ÿâàà ä¿ð çóðãèéã îëæ õàðàõñàí. Íýãä¿ãýýð çýðãèéí áóþó ëþêñ ãýãääýã òàñàëãààíä îðîõîä áèå óãààã÷ õèæýýë õÿòàä àë÷óóð ñàâàí. áèä õî¸ð áîëíî ãýæ ÷óõàì þóãàà áîëíî ãýñíýý ÷ ìýäýëã¿é õýëýõýä áèå óãààã÷ õÿòàä ò¿ëõ¿¿ðèéã íü ºãººä ìýõýëçñýýð ãàð÷ îäîâ. Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð õàëóóí óñíû íýãýí äàâõàð óðò öàãààí áàéøèíä èðýõýä óñàíä îðîõ ýýëæýý õ¿ëýýñýí öººí õýäýí õ¿í ìàíü õî¸ðûã ñîíèó÷èðõàæ ñîíæèí. èäòýéõýí áºãººä ñîðîíçîíòîéõîí õàð í¿äòýé õººðõºí öàãààí õ¿¿õýí öýíõýð äóðäàí äààøèíç ºìñºæ. õîíãèëûí õàíààð òàâüñàí ìîäîí âàíäàí äýýð õºëñºº ñýâýí ñóóöãààíà.Òà ÿâ äàà. . óðòõàí ãîîëèã õ¿ç¿¿ãýý èë ãàðãàñíàà áÿöõàí äàëäëàõ ãýñýí ìýò ñèéìãýð óëààí òîðãîí àë÷óóð çàíãèäààä. ¯íýðòýé óñ ñàâàíãèéí ¿íýð õ¿ì¿¿ñèéí õºëñ. Èðýõ áîëãîíä íü ë èíãýäýã ó÷èð ìàíü õî¸ð õààëãàà ò¿ãæèæ àâààä 119 .òóøààëûã áèåë¿¿ëýõýä õýçýýä áýëýí áàéõ òóë õàé áàðóóí ñýëáý ÿâààáàà ãýæ õàøãèðààä øèëá¿¿ðýý òàñõèéëãýõýä îâú¸îñíû òàðãàí ìîðü òèéíõ¿¿ ýçýí íü õè÷íýýí øàâäàí òàñõèéëãýâ÷ øèëá¿¿ðèéí ñóð áèåä íü õ¿ðäýãã¿éã ìýäýõ òóë ìàãíàé óðóó íü óíæóóëñàí óëààí òîðãîí öàöãèéã ñàãñàëçóóëàí õóäàðãàíûõàà õîíõíóóäûã õàíãèð æèíãýð õèéëãýí íýãýí õýìýýð øîãøèõîä íóìòàé 纺ëºí ñ¿éõ òààòàéÿà áºìáºëçºíº. óíä óñ õýäèéíý áýëä÷èõñýí ìýõýëçýæ áàéëàà. Ñîíðîâ ò¿¿íä õýäýí ÿí÷ààí ºãººä. ¿íýðòýí òàíàðòàí.

Öýâýëìàà õºëºº ä¿ðæ ¿çýýä õàñûí öàãààí áèåý óñàíä áóëõàí ÷àíäàéñàí õî¸ð ìýýìýý äàëä îðòîë ñóóõàä àðüñ íü á¿õèé ë í¿õ ñ¿âýý íýýõ ìýò ÷èì÷èãíýýä òààòàéõíûã õýëýõ ¿¿. ×è óóõ óó? ãýõýä Öýâýëìàà ÿã èéì ¿åä õýëã¿é þì øèã áîë÷èõäîã çàíãààðàà òîëãîé ñýãñðýýä øèëýí òàâàãíààñ õýäýí ¿çýì ÷èìõýæ àìàíäàà õèéãýýä Ñîíðîâûí ÿàõûã õ¿ëýýõ ìýò. Ãýðýëòýã÷ õî¸ð Öàãààí ìýýìýý áàðèëàí óãààâ... Ãóðâàí íóóðûí àðàë äýýð þì øèã. Ñîíðîâ í¿äýý àíèí áàéæ 纺ëõºí áºãººä äóëààõàí îðãèñîí ìºð. ººðèéã íü õ¿ñýí ìºðººäºõ áîëãîíäîî òýð ë õî¸ð ìýýìèéã íü ñýòãýëäýý çóðàãëàí õàðäàã ãýõýýð åð ãîî ¿çýñãýëýíãèéí áîëîîä ýõèéí áýëãý òýìäýã ýíý àðèóí ñàéõàí ýðõòýíãýý ººðºº ÷ ýíõðèéëýí õàéðëàõ áîëîîä ò¿¿ãýýðýý ãàéõóóëàõ þì óó øóíàë òà÷ààëûã õºäºëãºõ íü ýì õ¿íèé ¸ñ àæ. ¿çýì ÷èõýð..ãýæ Ñîíðîâ äóóãàðààä öàìöíûõ íü òîâ÷èéã òàéëàõàä Öýâýëìàà íÿëõ õ¿¿õýä àÿòàé ãàð õºäºëãºëã¿é õàìàã õóâöàñàà òàé÷óóëàâ.ìºí ÷ ñàéõàí . ÿíæóóð òýðã¿¿òýí òàâüñíààñ þó äóðòàéãàà èäýæ óóí. õºõèéã íü ¿íñýí òààëæ óóö íóðóóã íü èëáýí òýâðýýä í¿äýý íýýëã¿é. äàãèíà ìèíü ÿâààðàé! Ýðäýíèéí ÷óëóóí õàøèëãàò õàëóóí ö¿íõýýëäýý îðîîðîé ãýõýä Öýâýëìàà ãèæèã íü ãýíýò õ¿ðñýí ìýò èíýýä àëäààä ãàðààñ íü ìóëòðàí óñàíä îðäîã òàñàëãààíä îðîâ. . îðîñûí êâàñ ãýäýã óíäàà. Ãýâ÷ îõèí áèåý îðõèæ ìýýìýý ìýäýðñýí áóþó åð í¿öãýí áèåý ýðèéí ãàðò ºã÷ ñàëõè áîðîîíû ÿâäàë ãýã÷ þó áîëîõûã ìýäñýí öàã ÿàñàí õîë 120 . Ñîíðîâ õºëºðñºí øèëòýé øàð àéðàãíààñ àÿãàëæ õ¿ä õ¿ä çàëãèëààä. Ãóðâàí íóóðûí àðàëä õî¸ð ìýýì ÷èíü ãýðýëòýæ áàéñàí ãýæ Ñîíðîâ ¿ðãýëæ ÿðüäàã. Îäîî öàñàí öàãààí á¿òýýëãýýð á¿òýýñýí ÿâãàí øèðýýí äýýð ºíäºð ëîíõòîé øàð àéðàã.òóõàëëàà.Ñàéõàí õ¿éòýí áàéíà.Öýâýëìàà ìèíü. . öýâýð öàãààí á¿òýýëýãòýé âàíäàí äýýð ÿàæ ÷ òýâðýëäýí ÿíàãëàæ áîëîõûí ñàöóó ýõëýýä þóíààñ ÷ þì æààõàí áèø¿¿ðõýæ øóëóóõàí í¿öýãëýýä óíàõã¿é õýñýã ñóóäãààðàà ë ñóóëàà. Íîãîîí ÷óëóóí õàøëàãàíä ä¿¿ðãýñýí õàëóóí óñ ¿ë ìýäýã óóð ñàâñóóëàí öýëýëçýíý.Õàéðò ìèíü.. .

Òýãýýä ÷óõàì þó áîëñíûã ìýäýõã¿é õàìàã áèå íü òýíõýý àëäðàí ñóäàñ øºðìºñººð íü ÿìàð íýã åð áóñûí ã¿éäýë ã¿éæ óõààí ìýäðýë íü äýí äóí áîëñîíñîí. Òýð íýã õàâðûí ñ¿¿ë÷ýýð ààâ ýýæ õî¸ðòîéãîî Ãóðâàí íóóðûí ðàøààíä î÷æýý. Îëîí ðàøààí÷èí ×èíãèñèéí Ãóðâàí íóóðûí äóíäàõ íóóðûí õîéä õºâººãººð ìàéõàí æîäãîðîî áàðüæ íýã ãàë áîëñîí õýäýí àéë äóíäàà óñ õàëààõ ãàçàð çóóõ ãýý÷ òîì òîãîî òàâèõ áºãººä òóñ á¿ðäýý òààð áýðæýýíõ òýðã¿¿òíýýð á¿õýýã õàòõàâ÷ áàðüæ ðàøààíä îðîõ òîì ìîäîí òîðõîî òàâèíà. Òýãýýä íóóðûí óñûã çººæ ºíººõ òîì òîãîîíäîî õàëààãààä òîðõîíäîî þ¿ëýí õ¿ç¿¿íäýý òóëòàë îðæ ñóóöãààíà. Öýâýëìàà àéí è÷èõèéí òóéë áîëîí õàøãèðàõ ãýýä õîîëîé íü ãàðñàíã¿é. ªíººõ àõ íýã ìýäýõýä òîðõíîîñ íü ñóãàëàí õàëóóí íîéòîí áèåäýý íààëäóóëàí òýâýð÷èõñýí áàéñàí. ×îéáàëñàíãèéíõ èõ òýíãýðèéí àìíû äóíäòàé Çàéñàí òîëãîéí óðä òàëä ãåðìàí óðàí áàðèëãà÷èéí çóðãààð áàðüñàí øâåéöàðü ìàÿãèéí ãî¸ìñîã öîíõ òàãòòàé 121 . Òèéí íýã íàðëàã äóëààí ºäºð ààâ ýýæ õî¸ð íü ðàøààíäàà îðîîä õýäýí õºãøèäòýé ìîäíû çàõàä î÷èí õºçºð òîãëîõ õîîðîíä Öýâýëìàà íàðñíû øèëì¿¿ñòýé ðàøààíä îðæ í¿äýý àíèàä ñóóæ áàéòàë ãýíýò íýã õ¿í ñýâõèéòýë îðîîä èðñýí ÷èíü õºðø àéëûí àõ ãóàé ìºí ðàøààíààñ ãàð÷ èðñýí áîëòîé íîéòîí áèå äýýðýý äýýëýý õýäðýýä õàìàã íóóöàà èë ãàðãà÷èõñàí çîãñîæ áàéâ. Ãàéõàëòàé íü òýð ÿâäàë àðâàí çóðãààí íàñòàéä íü ìºí ë õàëóóí óñíû îð÷èìä áîëñîíñîí. Òýãæ ë îãò ñàíààíäã¿é îõèí áèåý îðõèæ ýì áèåý ìýäýðñýí õýðýã áºãººä ñàëõè áîðîîíû ÿâäëûã àìñàõ ë æàìààðàà àìñàæ òýð öàãààñ õîéø ýðèéí õ¿ñëýí áîëñîí öàãò õàëóóí 纺ëºí áèåý í¿öýãëýí òóøààõäàà ìýýìíèéõýý ãýðýëòýí áóéã þóí ò¿ð¿¿í ìýäýð÷ ò¿¿ãýýðýý áàõàðõàí äàëëàõ áîëñíûã õýëýõ þóí. Èíãýõýýð ÿíç á¿ðèéí õóó÷ ºâ÷íººñºº ñàëäàã ãýëöýíý. Ñîíðîâ îðæ èðýí øºðìºñëºã áîð áèåýí õàëóóí óñàíä áóëõàí ñóóãààä íîãîîí òóÿà òàòàõ òóíãàëàã óñàí äîòîð ãýðýëòýí öàéâàëçàõ õî¸ð ñàéõàí ìýýìèéã íü ýíõðèéëýí èëáýâ.áèëýý.

Õàðèí. áààòàðëàã æàíæèí õýíýýñ íýð í¿¿ð ãóéõ áèëýý. äàÿàðàà áóðõàí÷ëàí áèøðýõ öàã òóí õîëã¿éã îäîî õýí òààõ âý! Æàíæíû ãèé÷èä öàãòàà ë èðöãýýëýý. . Áàãà ¿ä áîëæ íàéìàí ñàðûí íàìæèðòàéõàí íàð Áîãä õàí óóëûí äýýð õººðºí áàéõàä äºðºâ òàâàí õºíãºí òýðýãòýí óâàí öóâàí èðñíèé íýã íü Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð àæ.Çý áóðèàäàé áàñãàí àìàð ìýíäýý ãýæ öýâýð áóðèàäûí àÿëãóóãààð õýëýõýä Öýâýëìàà öî÷èí . çàðèìäàà ÷ õÿõàãäàæ õàâ÷èãäñàí õ¿íèé ä¿ð ¿ç¿¿ëýí ãîìäîë ãóòðàëàà áààõàí äýãã¿é ÿìààí îìãîîð ãàðãàõ áîëñíîîð íýð õ¿íäýý áàðàõ òèéøýý õàíäàæ á¿ð õººðõèéëýëòýé áàéäàëä îðîõ íü óó ãýòýë õàðèí ãàéã¿é áèåý òàòàæ àâààä îäîî æàíæèí ñàéä ãýãäýõ. ¿ã ÿðèà çîðèìîã ñàíàà ÷ èëò äýýõí¿¿ð áîëñíûã õýí ãàéõàõ áèëýý. ÿëàíãóÿà îðîñ ñóðãàã÷ íàðûí äóíä ìàãòàãäàí ºðãºìæëºãäºõ áîëñîí àæ. Òèéíõ¿¿ îäîî äàõèí ãÿëàëçàæ ýõëýâ. Ò¿¿íèé çàì íü ëàâ ë Ìîñêâà òèéø øóëóóäñàíûã íºõºä íü ìýäíý.Áè ÷èíü áóðèàä áàãøààð íîì çààëãàæ áóðèàä õ¿¿õä¿¿äòýé íààäàæ ºññºí õ¿í áàéõã¿é þó ãýâ..ýãö øîâãîð äýýâýðòýé ìîäîí áàéøèíä çóñíà. Æàíæíû ýõíýð Áîðòîëãîé ãýã÷ àëõàõ ãèøãýõ íü 122 . Öýâýëìàà æàíæíû òóõàé ýëäâèéã ñîíññîí òóë áàðààãèé íü õàðàíãóóòàà ìºíººõ õºäººíèé á¿ðýã çàí íü ãýíýò õºä뺺ä è÷ñýí õ¿¿õýä àäèë õàöðàà óëàéëãàí ýíä òýíä ãèøãýõýä ×îéáàëñàí ãýã÷ äóíä çýðãèéí íóðóóòàé èõ ë àæèã÷ ñýæèã÷ ÿíçûí òóíãàëàã õ¿ðýí í¿äòýé øàðàíãóé áîð öîîõîð öàðàéòàé äóíä íàñíû ýð õ¿í çºâõºí àìààðàà èíýýìñýãëýí óòòàæ ãàðûã íü ÷àíãà àòãààä í¿äèéã íü øèðòýæ. Óãààñ çîëáîîëîã ñýðãýëýí õ¿í ãîìäîë ãóòðàëàà ÷ àìàðõíàà ìàðòñàí ÿíçòàé. íààäàì íàðãèàíòàé. Àíõíû äîëîîãèéí äîòîð èäýðõýí ãÿëàëçàæ ÿâñàí íýðò õóâüñãàë÷.. õýìýýí áàëìàãäàõàä ×îéáàëñàí èíýýæ. . Çîí îëîí ÷ ò¿¿íèéã øîõîîðõîí õàðíà. Çóñëàíãèéí èéì áàéøèíã çàñãèéí ãàçðààñ äýýä òóøààëûí äàðãà ñàéä íàðò çîðèóëàí áàðèóëñàí áºãººä ÷óõàì õýíä ºãºõ íü òîäîðõîéã¿é áàéòàë íîäíèí çóí ×îéáàëñàí æàíæèí îðñîí áèëýý. Åð ñ¿¿ëèéí ¿åä æàíæíû íýð ñ¿ð äàõèí ñýðãýõ òèéøýý õàíäñàí áºãººä ãó÷ààä îíû ýõýýð àðõè äàðñ àâãàé õ¿¿õí¿¿äýä õýò øóíàñàí çýðãýýñ Ñ¿õáààòàðòàé õàìòðàí ç¿òãýã÷èéíõýý íýð í¿¿ðèéã áàãà ÷ ¿ã¿é ñ¿¿äýðò¿¿ëæ íàì òºðèéí óäèðäàõ íºõºäòýéãºî ñºð㺺öºëäºõ.Òàìíàé ÿàãààä áóðèàäààð .

Õÿòàä òîãîî÷ ÿíç á¿ðèéí íàðèéí õîîë äýýð äýýðýýñ íü àâ÷èð÷ õîîëíûõîî íýðèéã ÷àíãààð äóóäàí òàâèëàà. áèø ÷ ãýñýíã¿é ç¿ãýýð ë "Öýâýëìàà ãýäýã ãýõ áóþó íýð íü Öýâýëìàà" ãýõýä öààäóóë íü ÷ þó ÷èíü þì ãýæ àñóóñàíã¿é. ÷îíûí ñ¿ðýãò ýýð¿¿ëñýí çýýðèéí ÿíçàãà øèã ë á¿ëòýãíýýä áàéíà ãýýä òàñ òàñ èíýýâ. Ýíä òýíäýýñ íü àñóóæ øàëãààæ ãàðëàà. ÿíç á¿ðèéí ãî¸ ëîíõ øèëòýé àðõè äàðñ. Íýð óñ íü ¿ðãýëæ ë ÿðèãäàæ äóóëäàæ áàéäàã õ¿ì¿¿ñ ýõíýð¿¿äòýéãýý èðñýí àæ. Òýä ãîë íü Öýâýëìààã ñîíèó÷èðõàí áóéãàà ÿàõèí íóóæ ÷àäàõ áèëýý. õ¿ç¿¿ íü ýðãýäýãã¿é õ¿í. ¨ñòîé ë òàâàí òàíñàã èäýý áóäàà àðõè äàðñ ºðîºñòýé ºí㺠àëàãëàí ñàéõàí ¿íýð õàíõëàí áàéíà. Áóñàä õ¿¿õí¿¿ä ÷ äàãàæ îðëîî. Äýýäñèéí ¸ñ òèéì áèç. Àéë÷èä áàéøèíãèéí ãàäíàõ ø¿õýð õýëáýðòýé ñ¿¿äðýâ÷èíä õýñýã ñóóöãààâ. çàãàñ øóâóóíû ÷ þì óó þóíû ÷ þì øàðñàí áóëñàí ìàõ. ßíç á¿ðèéí æèìñ íîãîî ÷èõýð áîîâ áîëîð ñàâàíä îâîîëîîñòîé. öºìººðºº äàðóó 纺ëºí äóóãàðñàí ÿàãààä ÷ þì ×îéáàëñàíã æààõàí öàðàé÷ëàõ ÷ þì óó ò¿ð¿¿ëæ äóóãàðàõûã íü õ¿ëýýõ ÿíçòàé àæ. õÿðñàí òóóëàé øèã á¿ëòýãíýýä" ãýæ øèâíýõýä ×îéáàëñàí õýäèéíý òààñàí áîëîëòîé. Öóãëàðàãñàä öºì òºð çàñãèéí àëáàíû òîì÷óóë áîëîõîîð ºíººõ ë äàðóó 纺ëºí ÿðèàãàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí õàðèí àâãàé íàð íü ãýð çóóðûí øàëäàð áóëäàðõàí þì ÿðèíà. . Öýâýëìàà í¿¿ðýý óëàéëãàí áàéõ ñóóõ ãàçðàà îëæ ÿäòàë Áîðòîëãîé ã¿éæ èðýýä. Öýâýëìàà õ¿í áîëñîîð èéì áàÿí òàíñàã øèðýý ¿çñýíã¿é.÷ õ¿ðòýë õà÷èí äýãæèí ãî¸æ ãîîäñîí íü ÿã ë õÿòàäûí çóðàã øèã. Òýä Ñîíðîâîîñ àðàé àõìàä íàñòàé. Óãòàà áîë òóñãàéëñàí íýã èõ íàéð ÷ áèø æèðèéí íýã öàéëëàãà ë áîëæ áàéãàà áîëîëòîé. Ñîíðîâ ÷èõýíä íü õîøóóãàà íààãààä "á¿¿ ñàíäðàà÷. òàìõè òàðèà ÿðàéòàë òàâüæýý. ìºí Ìàíæ. Äààí èõ óäàëã¿é íàéð ýõëýí èäýæ óóæ ãàðëàà. óñ óíäàà. Ýíý áàéäëûã Öýâýëìàà àæààä á¿ð ÷ èõ ìºõºñòºæ áàëìàãäëàà. Äîãñîì íàð áàéëàà. Íàéðûí òîì äóãóé øèðýýã õî¸ðäóãààð äàâõðûí óóæèì òàãò äýýð çàñ÷ýý.Áîðòîëãîé ÷è ýíý áóðèàä áàñãàíûã èâýýëäýý àâàà÷. . պ人íèé áóðèàä õ¿¿õí¿¿äèéí ºìñäºã 123 . Äóóëñíààñ Ýëäýâ-Î÷èð ãýäýã øèíãýí õàð õàëèìàãòàé ÿäðàíãóé öàãààí öàðàéòàé.Àëèâ õ¿¿õí¿¿äýý áàéøèíä îðöãîî¸! Õàðöóóëàà ò¿ð îðõè¸! Õ¿¿õí¿¿ä áèä øèðýýíä ñóóëàà ø¿¿ õ¿ëýýëãýõ áîëèõîî ººðñ人 ìýäýýðýé ãýýä Öýâýëìààã õºòëºí áàéøèíäàà îðîâ. Ñîíðîâ òýäýíòýé Öýâýëìààã òàíèëöóóëàõäàà ýõíýð ÷ ãýñýíã¿é.

ç¿¿äýã. ãàð õóðóóãàà õºäºëãºõ íü öààíàà íýã ÿíçòàé.Òèéìýý.Ýëäýâ-Î÷èðûí áèå íü òààðóóõàí áàéíà ø¿¿! Öàðàé íü çýâõèé äààãààä íýã ë áèø äýý ãýæ ×îéáàëñàí õýëýýä áîëîð æ¿íçòýé àðõè óóõ ãýñíýý ãýíýò íýã þì ñàíàñàí øèã öààø òàâèâ. Ýëäýâ-Î÷èð õàæóó òèéø õàëèìãàà áàéí áàéí èëáýæ ãîëöóó íºõäèéí ÿðèàã ÷àãíàí æààõàí þì èäýæ óóãààä ºíººäºð áèå òààðóóõàí òîëãîé ºâäºõ ó÷èð ìîäíû çàõàä î÷èæ àìðàÿ ãýýä ýõíýðèéí õàìò ÿâàõàä ×îéáàëñàí æîëîî÷îî äóóäóóëæ ìîäíû ñ¿¿äýðò äýâñãýð çàñàæ õîîë óíä àâàà÷èæ ºã ãýæ òóøààëàà. Öýâýëìààãèéí áóðèàä àÿëãóóò ÿðèàã òýä ýõëýýä ºõººðäºæ áàéñíàà ÿðèàíäàà àì õàëæ äàñààä èðýíã¿¿òýý èíýýä íààä õèéæ õºãæèëäºíº.Öýâýëìàà õ¿¿õýí ¿¿íýýñ èäýýðýé. òºãðºã áîð í¿¿ðòýé Äîãñîì õè÷íýýí ÷ èäýæ óóñàí äóóíûõàà ºíãèéã õóâèëãàäàããóé õ¿í áîëîëòîé. . èääýã óóäãààñ ýõëýýä ñ¿¿ëäýý á¿ð ààëü ààø òîãëîîì íààäàì çýðýã á¿ð íàðèéí þì óðóó ÷ îðîõ øèíæòýé. . Íýëýýä ìàõëàã áèåòýé. . Ãýâ÷ ÿâààíäàà íàéð æèãäýð÷ ºíººõ äàðóó 纺ëºí ÿðèà àðàé õóðö íàðãèàíòàé áîëæ ÿëàíãóÿà ãýðèéí ýçýí èäýæ óó ãýæ øàõàõ íü èõäýýä äóó øóó íü ÷ ÷àíãàðààä ÿâ÷èõëàà. Öýâýëìàà õóòãà ñýðýý áàðèõäàà õóðóó ãàð íü ýâëýæ ºãºõã¿é óíä óñûã íü àñãàæ öóòãóóçàé ãýæ ýìýýãýýä þì îëèãòîé èäýæ óóæ ÷ ÷àäñàíã¿é.Ãýâ÷ Áåðëèí. Ïàðèæ ÿâäàã çàì ìààíü áîîãäîæ áàéíà óó ÿàæ áàéíà? Ãýõýä ×îéáàëñàí ºíººõ òàâüñàí õóíäàãàà Äîãñîìûí õàðñàí õîéíî óóÿ ãýñýí øèã àâ÷ õóóðàéëààä. áèå íü. äîðîéòîîä ë áàéõ øèã. Áîëäîãñîí áîë Áåðëèí þì óó. Îäîî Öýâýëìàà íàìáàòàé ñàéõàí òýð àâãàéã ñîíèðõîí ÿðüæ õýëýõ äóóíûõ íü ºí㺠àÿñûã õ¿ðòýë àíçààð÷ àæèæ ñóóâ. Ãàðñàí õîéíî íü. 124 . Äîãñîì äàðãûí ýõíýð Æèíæèéáàäàì íºõðèéíõºº õîéíîîñ Ìîñêâà îðñîí òóõàé ¿ëãýð äîìîã øèã ÿâäëûã Ñîíðîâ ÿðüñàí óäààòàé. Îäîî ò¿¿íèé øàðàíãóé öàðàé óëàà áóòðààä öîîõîð íü õàðèí ÷ á¿äãýðýýä èðæýý. Ïàðèæûí ýìíýëýãò ÿâóóëàõ ë þìñàí ãýõýä òóðàíõàé àòëàà èäýìõèé Ìàíæ õÿòàä òîãîî÷èéí àâ÷èð÷ òàâüñàí ëþâàíç ãýäýã àìòàò õóóðãàíààñ ÷àäìàã ãýã÷ íü ñàâõäàí. Åð õîòûí äýýä÷¿¿ëèéí ýíý õ¿¿õí¿¿äèéí õîîë óíä èäýõ. ×îéáàëñàí õóíäàãàà áóöààæ òàâüñíûã í¿ä áóëàíäàí õàðààä ÿàðàëã¿éõýí ÿíæóóð àñààæ. Òàíàé áóðèàäàä ÷èíü áîð ãºðººñíèé ìàõ ñàéí øàðäàã áàéõ. Äîãñîì ãóàéí õýëäýã çºâ ø¿¿ .

Áåðëèí. .. ×îéáàòñàí ïàïèðîñ òàìõè àñààãààä áîñîæ øèðýýã òîéðîí Öýâýëìààãèéí àðä èðýýä çîãñ÷èõëîî. . Ìàíæ þì èäýõ çàâñàð. . Åð íü ñàõàëò áàãø ÷àíãàðààä ë áàéãàà áîëîëòîé ãýýä ãýíýò çàëõóóðñàí ÿíçòàé æèø¿¿ Õàðàí ñóóâ.Òà íàð ãóéãàà÷ òýãýýä. Ñàõàëò áàãøèä óëòàéõàí áàðààëõàõ öàã 125 . Í¿¿ðíèéõ íü öîîõîð àëãà áîëñîí øèã í¿äíèéõ íü ºí㺠áóóðàí ìàíàðàõ ÿíç îðñîí ãýâ÷ õ¿íèé õàðöíààñ åð äàëüäàðäàãã¿é çàíãààðàà ýñðýã øèðòýí "×è íàìàéã þó ãýæ õàðààä áàéãàà þì?" ãýõ øèã õºìñ㺺 çàíãèäàâ. Áèä ÷ ãýñýí ä¿ëèé ä¿ìáý îðãèîä áàéæ áîëîõã¿é ë áàéõ. Ãåðìàíòàé ìóóã¿é áàéãàà ãýõ þì. Ìàíæ ÷èíòé òýð Ìîëîòîâ ÷èíü òýð òóõàé ìºí ÷ èõ ÿðüæ áàéíà.Öàã õàòóó áîëîõîîð ñàõàëò áàãøèéí õàòóóðõäàã ÷ àðãàã¿é áèç äýý. Áèä áîäîõ ë ¸ñòîé. ºíººõ Ðîêîññîâñêèé òàíèëòàéãàà õ¿ðòýë óóëçñàí. Ïàðèæ ÿâóóëæ ºãºº÷ ãýæ Ñòàëèíãààñ ãóéãààä ¿ç ë äýý ãýæ ×îéáàëñàí äààæèíòàé èíýýìñýãëýâ. Ãýõäýý Ñîíðîâûí õýëäýã ¿íýí. Ñîíðîâ æààõàí àì õàëàìöàæ çîðèã îðñîí òóë ò¿¿íýýñ íýã èõ äàëüäàðñàíã¿é.Ýëäýâ ìààíü ººðºº ë ìýäíý áèç äýý.Ýëäýâ-Î÷èð äàðãûã áèä áîäîõ ¸ñòîé ø¿¿. .Õóó÷èí òàíèëóóä öººð÷èõñºí áàéäàã ø¿¿. .Áè Ìîëîòîâ ãóàéã òàíüäãààðàà õýë ºã¿¿ëæ ãóéäàã þì áèë ¿¿? ãýõýä Äîãñîì ÿðèàã ººð ñýäýâ ð¿¿ õàíäóóëàõûã èëò õè÷ýýí. Öýâýëìàà õóëãàéí í¿äýýðýý õàðæ áàéãààã íü ìýäýýä ò¿ð¿¿íýýñ õîéø òèéíõ¿¿ õàðàà øèäýõèéã ìýäñýí òóë ñàíäàð÷ í¿ä áóðóóëàâ. Òýðýýð áèåä íü òóí îéðõîí áàéãààã ìýäðýýä ¿ë ìýäýã óðàãøàà áîëæ ñóóâ. Ñàéí ýì÷ íàðààð ¿ç¿¿ëæ òóñëàà÷ ãýæ Ñòàëèí ãóàéãààñ ãóéæ ÷ áîëíî ø¿¿ äýý ãýâ. Ãóðâûí òýíõëýãèéí òàëààð Ìîñêâàãààð ë ä¿¿ðýí ÿðèà. Çàðèì íü ñàõàëòûí Äóðã¿éã õ¿ðãýýä ñóðàãã¿é áîëñîí ãýëöýõ þì. ×îéáàëñàí òîëãîé äýýð íü èéí äóóãàðëàà: . Õºìñ㺺 çàíãèäàõààð öîõîí äýýð íü áîñîî ã¿í ¿ð÷òýýñ ãàðààä èðíý. Òýãñýí áàéòëàà áîëçîøã¿é äàéíä àéõòàð øàðãóó áýëäýæ áàéãàà ãýíý. Öýðãèéíõýíòýé.Ìàíàéõûã õýí áîîõ þì? Îðîñóóäûã áîîíî ãýæ áîäîî þó? Ñîíðîâ òýð àñóóëòûí öààíà ÿìàð íýã ýâã¿é àÿñ áàéãààã ìýäýæ ×îéáàëñàíãèéí õàðöûã àæààä àâëàà. Ìîñêâà ÿâóóëñàí ÷ áîëíî. Èíãýõýä ×îéáàëñàí ÷è ñàÿ Ìîñêâàãààð ÿâàõäàà õóó÷èí òàíèëóóäòàéãàà óóëçàâ óó ãýõýä ×îéáàëñàí.

Öýâýëìàà öàé áàëãàæ õîîëîéãîî çàñààä äóëààí ñàéõàí öàðàéëàõ Æèíæèéáàäàì óðóó õàðàí èéí äóóëàâ. . Á¿ãäýýðýý ñýòãýë õººð÷ àì õàëàìöààä àëáàíû äýýäýñ ãýäãýý ìàðòàãíàí èíýýä õººð áîëöãîîæ ã¿éæ õàðàéõ íü áàãà õ¿¿õýä ìýò ãýëýý ÷ õàìãèéí àõìàä íü ãýõýä íàñ äºíãºæ äº÷ ºíãèéñºí ýð¿¿ë ñàðóóë ýðýìãèé ÷àäàìãàé õ¿ì¿¿ñ õýí þóíààñàà ÷ íýã èõ áýðãýæ áîëãîîìæëîõ áèëýý äýý. . Õ¿¿õí¿¿ä ÷ óóõàéí òàñ äóóëóóëúÿ ãýýä øóóãèëä÷èõëàà. Äýýð íàð ãèéí õóø øèíýñíèé áàãëàãàð íîãîîí ìº÷èð íàéãàí. Öýâýëìàà äóóëæ ÷àääàãã¿é ãýýä õè÷íýýí öààðãàëààä íýìýðã¿éã ìýäýæ ×îéáàëñàí óðóó ýðãýýä. øèíý òàíèë áóðèàä áàñãàíàà óéäóóë÷èõâàë äýìèé. Áîðòîëãîé õ¿¿õýí øàíç õºãæ캺 àâ÷ðàí õºã뺺ä Äîãñîì äàðãà õýäýí æèëèéí ºìíº Æèíæèéáàäàìäàà çîðèóëæ çîõèîñîí áºãººä îëíû äóíä èõýä òàðõñàí äóóã äóóëöãààâ. Öýâýëìààãààð íýã äóó äóóëóóëáàë ÿàñàí þì. áóðèàä äóó èõ óÿíãàòàé ø¿¿. äîîð ç¿éë ç¿éëèéí íàâ÷ öýöýã àëàãëàæ. Àðàë ãàçàð óðãàñàí Àðâàí ñàëàà àëòàðãàíà Àëãàí äýýð ºñãºñºí Ààâ ë ýýæèé õî¸ð ìèíü. Öýâýëìàà íýã ñàéõàí äóóëààäõàà÷ ãýýä õî¸ð ìºðºí äýýð íü õ¿íäõýí ãàðàà òàâèàä àâàâ. õàæóóä èõ Òýíãýðèéí õ¿ðõðýýò ãîðõèí øóóãèæ øààãèí. Ýíäýýñ õîëã¿é îéí çàõàä î÷èæ äóó õóóðàà ¿ðãýëæë¿¿ëýí çóãààöàõ ñàíàë ×îéáàëñàí ãàðãàâ. ×è ñàéõàí äóóëäàã ø¿¿ äýý ãýæ Ñîíðîâ çîðèãæóóëàâ.Òà àðäàìíû á¿¿ áàéã òèé ë äàà ãýæ ìàõàí áóðèàäààðàà õýëýõýä á¿ãäýýðýý õºãæèëäºí èíýýëäýâ. Èíãýýä óóæ èäýõ áîëîîä óëñ òºðèéí ÿðèàãàà îðõèæ äóó õºãæèì ¿¿ñãýëýý. Ýíý õ¿¿õí¿¿äýý. Àíõàíäàà õîîëîé íü öàðãèí ÷è÷èð÷ áàéñíàà òîäõîí çàñðààä öýýë ñàéõíààð õàíãèíààä èðëýý.áîëñîí áàéõ ø¿¿. Ñ¿õáààòàð ìààíü áóðèàä äóóíä èõ äóðòàé áàéñàí þì ø¿¿ äýý. òýðòýý äîîð Òóóë ãîë ìºíãºí ìóøãèà òàòààä öààãóóð íü öýëìýã òýíãýðèéí äîîð øèíãýí öýíõýð 126 .. Äàðóé çºâøººð÷ òèéøýý î÷èöãîîëîî. Áàéãàë äýëõèéí àãëàã ñàéõíûã ÷ õýëýõ ¿¿. Áîãä óóëûí îéí çàõ èõ Òýíãýðèéí àìíû ãîðõèíû õºâººíä ìàøèíààð õ¿ðã¿¿ëæ àðõí äàðñ èäýý áóäààãàà õýýðèéí ìàÿãààð äýëãýâ. Çà çà óëñ òºðºº îðõè¸..Öýâýëìàà ìèíü äóóëààä ºã.

Òýð íü õÿòàäûí õîòûí äóó÷ ýìñèéí ¸ñ. Åð õ¿ðýýíèé äýýäñèéí ýõíýð õ¿¿õí¿¿äèéí äýýðõýí ¿åýñ óëàìæèëñàí çàí áîë ýð íºõ𺺠ýìñèéí õ¿ðýýëýíä ÷ºëººòýéõýí øèã áàéëãàõûã ¸ñ ìýò ¿çíý. ×îéáàëñàí ñ¿ðõèé ñîãòîæ áàéãàà áîëîëòîé ¿ã ÿðèà çàäãàéð÷ í¿¿ð íü äàõèí öîîõîðòîîä. Òýãýýä ÷ îäîî ò¿¿íèé õ¿ñýë çîðèãèéã õààí áîîãäóóëàõ þì ¿ã¿é ãýäýãò òýð èòãýëòýé áàéëàà. Íàì çàñãèéí òîëãîéä ýñ ãàðëàà ÷ ãýñýí ¿ã¿éäýý ë á¿õ öýðãèéí æàíæèí áàéõ ¸ñòîé õ¿í àäãèéí ìóó ìàë òàðèàëàíãèéí ÿàìíû ñàéä ãýãäýæ ÿâàõ öàã ºíãºð÷ áàéãààã ìýäýõäýý Äîãñîì ìýòèéíõíèé í¿äýíä õóíäàãà àëãàñàõ ÷àäàëòàéãàà ¿ç¿¿ëýõ íü áàãà ÷ ãýñýí áàõàðõàë.óíèàðûí äóíä º÷ òº÷íººí ñ¿ì äóãàíóóäûíõàà àëòàí ãàíæèðóóäûã áîëîîä îðîí áàéøèíãóóäûíõàà äýýâýð öîíõíóóäûã ãÿëòàãíóóëàõ íèéñëýë õîò àëãàí äýýð áºãººä ýíý á¿õíèé ýçýí áºãººä á¿òýí á¿ëýýí àâ÷ ÿâàõàä ýðýìãèé ÷àäàìãàéãààðàà îëíîîñ ÿëãàð÷ ÿâàà ãýñýí äàëäûí îìîã áàõàðõàë ÷ áàñ õàà÷èõ áèëýý. Òýãýýä òýð çàðèìäàà ýðýý öýýðã¿éãýýð ààøèëäãààðàà ààøèëëàà. ×îéáàëñàí ÷ ¿¿íèéã ìýäýõýýðýý ë íýã áîëíî. õ¿¿õí¿¿ä ð¿¿ õààÿà íýã øàëèã ¿ã õàÿæ Öýâýëìàà óðóó áàéí áàéí èðìýýä áîëîõîî áàéëàà. Àðõè àâãàé õî¸ðûã òýðáýýð õýð õýìæýýãýýð ë ýñ àëäâàë ¸ñ ç¿éíèé íîîãäîë ìýò ¿çíý. Áîðòîëãîé áîë õ¿ðýý çàíòàé õ¿¿õýí ìºíººñ ìºí. Äîãñîì ìýòýñ ººðèéíõ íü õóâü çàÿàã øèéäýõýýð áîëîâ÷ äààí èõ óäàëã¿é õàðèí õóâü çàÿàãàà øèéä¿¿ëýã÷ áîëæ þó ìàãàä ãýäãýý îãò òààâàðëàõã¿é íü ¸ñòîé ë ýðýýíòýé áàðààíòàé õîðâîîãèéí æàì ñàíæ. Ýëäýâ-Î÷èð. Õàðèí Áîðòîëãîé õ¿¿õýí æàíæíûõàà çàíã àíäàõã¿é òóë ò¿ð¿¿íýýñ õîéø áóðèàäàä äóðòàéãàà áîëîîä áóðèàä õýë ìýääýãýý áàéí áàéí õýëæ áàñãàí áàñãàí ãýæ Öýâýëìààã èëò øîõîîðõîí áóéã ìýäýæ íýã èõ õàðàìëàñàíäàà ÷ áèø äýíä¿¿ óëàéì öàéì þì õèéõ âý äýý õýìýýí áîëãîîìæèëæ áàéëàà. Òèéíõ¿¿ ×îéáàëñàí îäîî ìèíèé öàã èðíý ãýæ äîòðîî óóõàéëàí áàéõ òóë Öýâýëìàà ìýòèéí ãýíýí õººðõºí àìüòñûã óðäóóðàà ç¿ãýýð ãàðãàõã¿éã õ¿ñâýë õýí áîëü ãýõ áèëýý. Ñîíðîâ ÷ ãýñýí íèëýýäã¿é õºë÷¿¿ í¿ä ãàðãà÷èõààä åð àæèã ñýæèã àâàõ ÿíçã¿é. 127 . Öýâýëìàà ÿñ õàâòàéí àëü áîëîõ õîë çàéäóó áàéõûã õè÷ýýâ. Íàéìàà õîò ìýò ìîíãîëûí õ¿ðýý õîòûí áîð÷óóäûí äóíä äýëãýð÷ ýõýëñíýýñ ººð ¿¿äýëòýé ºðõèéí òýðã¿¿ëýã÷èéí ýðõò ¸ñíû ¿ëäýãäýë ãýëýý ÷ ÿâààíäàà òèéì íýã õ¿ðýý çàí áîëæ õóâèðñàí õýðýã þì.

óãààñ ÿäóó äàðæèí õàëõ äºðâºäèéí õîðîîã áîäâîë ñ¿ðõèé ºíãºëºã ãýãýýòýé. Ñýëýíãýýñ õàâàð íàìàðòàà á¿ä¿¿í øàõìàë øàð òóóñàí áóðèàäóóä õîòûí ìàë çàõ äýýð èðýõýä íü çºí人í îëîí ÿðãà÷èí õóæàà íàð õàëóóí çóíààð òàéëäàãã¿é õºâºíòýé Ẻäèé ºì人 ñóéëàí òýâõèéñýí òýâõèéñýí áîîäîëòîé ìºí㺠ãàðãàæ ìºíººõ øàõìàëóóäûã íü õóäàëäàí àâñíû äàðàà áóðèàä õîðîîíû ºíäºð ºíäºð ä¿íçýí áàéøèíãóóäûí öîíõ õýäýí øºíºæèí ãýðýëòäýã íü áóðèàäûí ºíººõ ãîë íààäìûí íýã ìºðèéòýé õºçºð áóþó õààðòàëäààí áîëæ òýð íü àðõèäààíòàéãàà õàìò ë áàéõ òóë çàðèì ¿åä äóó äîðãèîí òýíãýðò òóëæ ãààãèé ãýýãèé èõ îðøèë äóóíû àÿñ õàðààë õýð¿¿ëèéí ¿ãýýð òàñëàãäàí ºíººõ øºíºæèí ãýðýëòýã÷ öîíõíóóä õàí ÿíõíéí ñîõ 128 . Ñýëýíãèéí áóðèàäóóä íèéñëýë õ¿ðýý òèéø óâàí öóâàí í¿¿öãýýõ áîëæ åâðîï òîîëëûí õîðèîä îí ãàðñàí õîéíî õîðü. Áîãä õààíò ìîíãîë óëñûí ¿åýñ áóþó îëíîî ºðãºãäñºíèé òàâäóãààð. Äàðüãàíãûí ãýãäýõ óãñàà îìãèéí õîðîîä äýýð íýìýãäñýí àæ. àãûí áóðèàäóóä á¿¿ð îëíîîð í¿¿æ èðñýýð á¿õýë á¿òýí õîðîî áîëæ òèéíõ¿¿ íèéñëýë õ¿ðýýíä Òºâäèéí. îðîñ ïèéøèíãýýñýý ãàðãàñàí õàëóóí òàëõíû ¿íýð õàíõëàõ. ºã뺺 ¿äýø ñ¿¿íèé ìàøèí ñ¿íãýíýí. ãàíö ñ¿õ áàðèàä çîãñîõã¿é áàñ ñààëü áàðèõ ýðäýìòýé ó÷èð òýð áóðèàä õîðîîíû àéëóóäûí õàøààíààñ äýëýíãýý äààæ ÿäñàí óõàà ÿãààí ¿íýýí¿¿ä õîòûí çàõûí áýë÷ýýð òèéø öóâàõ. Áîðòîëãîé. îðîñ òîíîãòîé îäíîõîîë áóþó õî¸ð òºìºð äóãóéò òýðãýíä õ¿íä õºëòýé òàðãàí ìîðüä õºòëºæ ºâñ äàíõàéòàë à÷ñàí áóðèàä áààâàé íàð ºíººõ àìíààñàà ñàëãàäàãã¿é ìîõîîðûíõîî ø¿ëñèéã ãóäàìæíû øàëáààã øàðëàòàë õàÿæ. ºíäºð ø¿ðãýí õàøàà. ç¿¿í Ñýëáèéí áàðóóí òàëààð áàéíà. òîãîðóóí òàòóóðãàò õóäàã òýðã¿¿òíèéã áàðüæ òºâõíºñºí íü ãàäíààñàà ÿäóó äàðæèí ãýìýýð õºõ øàâàð öàðàéëñàí õÿòàäûí áàðóóí ç¿¿í äàìíóóð÷èí. ªíººõ "Áóðóó èøèëñýí ñ¿õ þëäýíã¿¿ä" ìîäíû àæèëä ìóóã¿é áîëîõîîðîî îðîñ ìàÿãèéí ä¿íçýí áàéøèíãóóä. Áóðèàä õîðîîíûõîí òýíäýõíýý ººðèéí çàí àðàíøèí àæ òºðëèéí îíöëîãòîé. Îíîí þì óó. Çàâñàðëàãà õèéå. ìîðü ìàëûí ç¿÷ýý ñàðàâ÷. Ñîíðîâ ÷è Áîðòîëãîéã õºòºë.Ñîíðîâ îî äºðâ¿¿ëýý îéãîîð çóãààëüÿ. Óëààíáààòàðûí áóðèàä õîðîî ãýã÷ ç¿¿í õ¿ðýýíèé óðä òàë. Áè Öýâýëìààã õºòºëíº ãýýä øóëóóõàí Öýâýëìààã õºòëºí îéí ã¿í ð¿¿ àëõëàâ. çóðãàäóãààð îíû ¿åýñ ýõëýí îðîñûí íóòàã äàõü Êÿõòà áóþó Òðîéöêîñàâñê.. Öýâýëìàà íààøàà ìèíèé õîéíîîñ. Èõ çàâñàðëàãà õèéå ìýäýâ ¿¿.

Äóíãàðìàà çóíû ýõýýð èðæ õ¿¿õäýý ãàðãààä ßíäàãèéí èðýõèéã õ¿ëýýñýýð ºäíé áîëæýý. Õàâàð Ñîíðîâ ãýäýã ñàéä î÷îîä Äàìäèíãèéíõàíòàé Ãóðâàí íóóðò ãºðººëºõººð î÷èõîä òýð äàðãàä ñàéíäàà áèø Öýâýëìààòàé õýýð ëàâ îðîîöîëäîõ ñàíààòàé î÷îîä 129 . Òýð áóðèàäûí õîðîîíä ßíäàãèéí ýõíýð Äóíãàðìààãèéí ààâûíõ áàéíà. îð äýðýíäýý áàãòàõàà áàéëàà ãýæ õ¿ðòýë äààí÷ ãîìäìîîð þì õýëäýã áîëñîí. Öýâýëìàà óðóó ã¿éäãèéã íü áèò¿¿õýí ìýääýã áàéñàí àâ÷ ßíäàã òýð õ¿¿õýíä òýãòëýý ñýòãýë óíàãàëàà ãýýä öààäàõ íü òèéì àìàðõàí öàðàé ºãºõã¿éã ìýääýã.¿ñýð÷èõ óäààòàé áºãººä òýãëýý ãýýä þó ÷ áîëîîã¿é þì øèã ºíººõ ë á¿ä¿¿í ¿íýýí¿¿äýý áýë÷ýýæ. Õàðèí îäîî ãîìäîë ãóòðàëä àâòàí ºíãºðñíèéã íýãä íýãýíã¿é äóðñàí áîäâîë ßíäàã ºíãºðñºí õàâðààñ õîéø õà÷èí æèãòýé õàéðóó çàíòàé áîëæ. ¿íýõýýð ñàíàà íü çîâîîä õàéðòàé õàëàìæòàéäàà òýãæ áàéíà óó ãýòýë ¿íýð òàíàð ÷èíü õ¿ðòýë ººð áîëëîî. Öýâýëìàà õýäèéãýýð ýíãýð ñóëòàé ÷ ãýñýí õýðâýý ýðä ãàðäàã þìàà ãýõýä Ñîíðîâ ìýò òîì äàðãà äààìàë ýñ ãýëýý ÷ ëàâ ë Îíîí Áàëæèéí ñàâ íóòãààñàà õàëüæ õàðàõ. ãîëöóó èéì òèéì õýðýã òºâºã ãàðëàà. îðîñîîð ¿ã¿éäýý ë "çàäðàñòè. ìîäîî öàâ÷èëæ. õºðºí㺠÷èíýýãèé íü ÷. ÿàãààä ãýð îðîíäîî àìàðæóóëàõã¿é ÿâóóëñàí þì? Ýâ íàéð ìóóäñàí õýð¿¿ë óðóóë ãàðñàí ÿàñàí èéñýí þì? Õºíäëºíãèéí õ¿í ¿éì¿¿ëñýí ñýæèã ñýâ îðóóëñàí áèø áèç? Öààä õ¿íèé ÷èíü çàí íü õóâèðñàí óó ÿàñàí? ãýõ çýðãýýð øàëãààõ áîëæýý. ÷îðòòîéãîî" õýýâ íýã àæ òºðºí ñóóöãààíà. ìîõîîðîî çàæèëöãààí ýðäýìòýé íîìòîé ãýãäýõ áóðèàäóóä ÷ öººíã¿é õ¿¿õýä áàãà÷óóëä ãýðýýðýý áè÷èã íîì çààæ. íýð òºð öàðàé ç¿ñ íàñ ø¿äèéã íü ÷ ºäèé äýýðýý ëàâ ë ãîëæ øèëýõòýéãýý ãýäãèéã ÷ ìýäýýä íýã èõ þì áîëãîäîãã¿é áàéæýý. Îõèí íü ÷ ýð¿¿ë ñàðóóë òîðíèæ ààâ ýýæ àõ ä¿¿ íàð íü ÷ ßíäàã èðýõã¿é áàéãààä ñýæèã òºðºõ íü àðãàã¿é. ºâñºº ÷èð÷. ãýäñýí äýõ õ¿¿õýä íü òîìîð÷ áèå íü õ¿íäýðñíýýñ õîéø ýðòõýí ë õîò ðóó ÿâóóëàõààñ ººð þì õýëýõýý áîëüñîí. Äóíãàðìàà ÷ ãýñýí ÿíç á¿ðèéí ñýæèã òààìàãëàëä àâòàí ¿ðòýé áîëñíû áàÿð áàÿñãàëàí ÷ àÿíäàà á¿äýãðýí þó áîëñíûã áóþó þó áîëæ áîëîõûã ýðãýö¿¿ëýí áîäâîë áàðèí òàâèí õýëýõ þìã¿é. Îõèíòîé áîëñîí ãýæ õýä äàõíí õýë õ¿ðã¿¿ëýýä õýçýý õýçýýã¿é äàâõèæ èðýõ áîë óó ãýæ õ¿ëýýâ÷ ÿàñíûã á¿¿ ìýä èðýõã¿é áàéñààð çóíûã ºíãºðººõ íü ýý. èéì òèéì ñýæèã àæèã àâëàà ãýýä õýä õîíîã àëãà áîë÷èõäîã. ãýð îðîíäîî òàâ òóõòàé áàéæ ñóóæ ÷àäàõàà áîëüñîí.

Îäîî ÷óõàì þó áîëæ áàéãààã ìýäýõýä áýðõ. åð òýäíèéõýí àéë õîòîîðîî èðýõ áîëãîíä íü õºë àëäàæ ã¿éöãýýäýã. ò¿ì ò¿÷èãíýæ áóì áóæèãíàñàí õ¿ðýý õîòîîñ òóí àðãàà áàðëàà ãýõýä òàíãàä. Íýã áîë Öýâýëìààòàé ñýì ñ¿ëáýëäýæ áàõàà õàíàòàë æàðãààä ººðèéã íü ãîëæ õàæèãëàñàí ýñâýë ñàíàñàíäàà õ¿ð÷ ÷àäààã¿éí óóð áóõèìäëàà ãàðãàñàí õýðýã áàéæ. Ñýëýíãèéí öîíãîîë àéëóóäûí äóíäòàé õàøàà áàéøèíãààðàà áîë òýð õàâüäàà íýã èõ äýýã¿¿ðã¿é ãýõýä äîîãóóð áèø òîõü òóõòàé.õàðüæ èðýõäýý á¿ð ÷ õ¿éòýí õºíäèé áîëîîä èðñýí. ßíäàã ÷ Ãóðâàí íóóðààñ èðñíýýñ õîéø Äàìäèíãèéíõíèéã øóíàã ñîâäîã áÿëäóó÷ äîëãèíóóð ãýõ ìýòèéí ¿ãýýð õýëæ áàéâ. Èéíõ¿¿ Äóíãàðìàà ¸ñòîé ë àöàí øàëààíä îðæýý. õóó÷èí îðîñûí ãàçðûí ýçäèéí îðäîí øèëòãýýíýýñ äóòóóã¿é çóðãààí èõ öîíõòîé ÿíç õààëò õºâºº õ¿ðýý òýðã¿¿òíèéã íü õóø ìîäîîð ñèéëñýí õºõ ÿãààí óãàëçààð ÷èìñýí íàð ñàëõèíä ìºíãºëºã öàãààí ºíãºòýé áîëñîí õóóëìàë íàðñàí õó÷èëò á¿õèé ýãö ºíäºð äýýâýðòýé ä¿íçýí áàéøèí áàðàà ñ¿ðòýé ä¿íõèéíý. Òýäíèé õàøààíû õÿòàä ìàÿãèéí øèðìýí òîâðóóëãà. õàðèí òýäíèé ãóäàìæíû ç¿¿í ¿ç¿¿ðò ºíººõ Àìóðîâ Öýðýíãèéí òàë øèã òîì ø¿ðãýí õàøàà. Äàäàë õàâèàñ àÿí÷èí æèí÷èí ÷ áàéõã¿é. Öýâýëìàà Ãóðâàí íóóðò òîãîîã íü áàðèõ ãýæ î÷èõîîñîî äýð íèéëýõ ãýæ î÷ñîí. ãîâèéí òýð ìîíãîë Öýâýëìààä öàëàìäóóë÷èõààä òºðñºí àõ ä¿¿ãýýñýý ÿëãàëã¿é Óíàà òýðãýý èéø òèéø íü äàâõèóëæ ààâ ýýæ àõ ä¿¿ íàðò íü º÷ òº÷íººí áýëýã áàðüæ. 130 . Òýð ÷ áàéòóãàé õýðâýý èðæ àâàà÷äàãã¿é þì áîë íü ñàëñàí ÷ ÿàäàã þì. Ãýâ÷ òýð Ñîíðîâ ç¿ãýýð íýã àí ãºðºîíä äóðòàéäàà Äàìäèíãèéíõààð õàðãóéëàõ áîëñîí áèø Öýâýëìààä ñàíààòàé. Õàäëàíãèéí öàã òóë Îíîí. Äóíãàðìààãèéí ààâûíõ áóðèàäûí õîðîîíû óðä í¿¿ðýíä ñóóã÷ Åðºº. òºâä ÷ ãýñýí îëäîõäîî îëäîíî ãýëýý. òýð Ñîíðîâ ñàéäàä íààëäàæ íàëèãíàõ ãýäýã æèãòýéõýí. ñ¿é òàâüñàí ãýõ çýðãýýð Äàäàëûí àâãàé õ¿¿õí¿¿ä ¸ñòîé ë àì õýëýý áèë¿¿äñýí. õ¿ðýë òàòóóðãàòàé. Òýãýýä ÷ Öýâýëìàà ßíäàãò öàðàé ºãºõ áàéòóãàé çóãòààãààä áàéõ øèã áàéñàí. Òýãñýí ìºðòºº Öýâýëìààã áàñ õàðóóëäàõ ÿíçòàé ýã÷èéãýý àéìàã óðóó àâ÷ ÿâñàí õîéíî íü ÿàðàëòàé àæèë ãàðëàà ãýýä òèéøýý îäîõ ãýæ áàéñíàà ¿õýë çîâëîíä ó÷ðààä èðýõýä íü áàðàã ë áàÿðëàõ íü õîëã¿é áàéñàí. Óðüä íü áîë óéäàõäàà ÷ þì óó ààëüã¿é çàí íü õºä뺺ä ÷ þì óó òýäíèéõýýð ãÿëñõèéãýýä îðîîä èðäýã áàéñíàà á¿ð áîëüñîí. Íÿëõûãàà àâààä õàðüÿ ãýõýä ýöýã ýõ àõ ä¿¿ñ íü õîðèãëîíî.

îõèíòîé áîëñîí. Òýð õî¸ð áóóãààä ìàøèí äîòðîîñîî áîîäîëòîé þìñ àâ÷ ò¿ð ñààòëàà. Õî¸ð ñàð èë¿¿òýé áîëëîî.Õàðàãäàõã¿é õààãóóð ÿâààä áàéñàí þì? Áè ÷ ãýðýýñýý õîëäîõ áèø äýý.ÿàñàí ñàéí þì áý ãýýä òýâðýí àâàâ.. . ßìàð ñîíèí þì áý ãýæ äóóí àëäàâ. Äóíãàðìàà íýã ºäºð ç¿¿í Ñýëáèéí õºâººíä î÷èæ õ¿¿õäèéíõýý áàðèâ÷ äààâóóã óãààãààä õàðüæ ÿâëàà.÷è ÷èíü õààíààñ ãàðààä èðýâ ýý ãýÆ Äóíãàðìàà äóó àëäàõàä Öýâýëìàà ãàð ñóíãàí í¿äýý òîì áîëãîîä.. áóðèàä íàð îðæ ãàð÷ öàã ¿ðãýëæèéí õºëòýé áàéíà.äýýðýý àñàð á¿õèé õ¿ðýí äààìàí õààëãàíû áàãà ó¿äíèé õîíõ áàéí áàéí æèíãýíýí îíãîéæ õºíãºí òýðýãòýé ìîðèí æóóçòàé äàðãà äààìëóóä õÿòàä íàéìàà íàð.Ñàð èë¿¿ áîëæ áàéíà.òà ÷èíü ìàíàéä Äàäàëààð î÷äîã äàðãà áàííà ø¿¿ äýý ãýõýä Ñîíðîâ èíýýæ. . . Öýðýíãèéí äààìàíãèéí ãàäàà õºíãºí òýðýã çîãñîí ýðýãòýé ýìýãòýé õî¸ð áóóõûã çýðâýñõýí õàðâàë ýìýãòýé íü íýã ë òàíèë þì øèã. Äóíãàðìàà ÷ "õýí þì áîëîî? Àìãààåâ ãóàéíõàí àðàé ë áèø.Äóíãàðìàà ÿìàð çîëîîð. ñàéí. Äóíãàðìàà Ñîíðîâûã ÷ òàíèëàà. -ßàñàí ñàéí þì áý òà õî¸ð ñóóãàà þó? Öýâýëìàà ìèíü ÷è ÷èíü ¸ñòîé õîòûí ãàíãàí õ¿¿õýí áîëñîí áàéíà ø¿¿ äýý.Òà õî¸ð. Åðººãèéí ìàëòàé áýëòýé áóðèàä. íàðòàé õîëáîî ñ¿ëáýý òîãòîîí èõ ãàðûí àðèëæàà íàéìàà ¿¿ñãýí õàãàðòëàà áàÿæààä òèéíõ¿¿ îëíû õºëòýé àéë áîëæýý. Ãýðèéí ýçýí Àìóðîâ Öýðýí ãýã÷ àð õèàãòûí íýðòýé õóäàëäàà÷èí áóðèàä õàëõàä ãàìèí áàðîíû ¿éìýýí ñàìóóí íàìæñàíû äàðàà íèéñëýë õ¿ðýýíä èðæ ñóóðüøèí îðîñ õÿòàä õóäàëäàà÷èí Îíîí.. . .Õ¿¿å Öýâýëìàà ÷è ìèíü.Ìàíàéõ òýð Äóíä ãîëûí õºâººíä. .Òèéìýý... õîäîîã òýðýãòýé. .×è ìèíü ñàéí àìàðæñàí óó? Þóòàé áîëñîí áý? . Äàðãà þó áàéõàâ òàíàé Äàäàëûí õ¿ðãýí áîëæ áàéíà ãýõýä Äóíãàðìàà á¿¿ð áàÿðëàí àðàé ë óóõàéëàí äýâõöýõ íü õîëã¿é. òýäíèéõ õàð ìàøèíòàé ýäíèéõ ñààðàë þì.." ãýæ áîäñîîð äºõºæ èðýýä ºíººõ õ¿¿õýíòýé í¿¿ð òóëòàë Öýâýëìàà áàéæ áàéëàà. ×è õýçýý èðñýí þì áý? . Ýíý Öýðýí ãóàéíä ò¿ð¿¿í õî¸ð ÷ óäàà 131 . Ìàíü õî¸ð ÿàñíàà ÷ ìýäýëã¿é íóëèìñ ãàðãàí ãàðûíõàà àðààð í¿äýý àð÷èöãààí ñ¿¿ëä íü èíýýí áàÿñàëäàâ.Ñàéí.

Äóíãàðìàà ìèíü ÷è íàäàä áèòãèé ìóó ñàíààðàé. Ìýäýýä áè ÿàõ âý äýý. Áè ìýääýã ë áàéñàí. Òàíàéõûã ýíä ãýæ ìýäñýí áîë ã¿éãýýä î÷èõã¿é þó. Òýð ÷èíü Áàëäàí àõûã õîéä íóòàã ðóó íü õººæ ÿâóóëàõûã çîõèîãîîä áîëèóëñíû õºëñºíä áèåèéã ìèíü ýçýìäñýí ãýëòýé þó. Òýð ìèíü åð íü ÿàæ ÿâàà õ¿í þì áý? ×è ìýäíý ø¿¿ äýý. 'Òýð ßíäàã ÷èíü ìóóõàé õ¿í. Ýíäýýñ åð人 äºðºâ äýõ ¿¿ä.Òýãâýë óðüäààð á¿ãäýýðýý ìàíàéä îðîî÷. .Ýíý Áàçàð ÿìàð ãî¸ àìüòàí áîë÷èõîî âý? Õîò ñàéõàí áàéíà óó? . ¯íýíèéã øóóä õýëýõ áàéõ õýö¿¿. Ñîíðîâ äàðãà ìàíàéä îðîîä ãàð ë äàà ãýæ Äóíãàðìàà á¿¿ð äîîð óíàõ ÿíçòàé ãóéõàä Öýâýëìàà áîîäîëòîé þìàà ìàøèí äîòðîî øèäýýä. ×èíèé ÷ áóðóó ãýæ þó áàéõàâ. . Ýð÷¿¿äèéí ãàðààñ ãàðààä áèä õààøàà ÷ î÷èõ áèëýý äýý.Äóíãàðìàà. ×èíèé õîéíîîñ ¿õýí õàòàí ã¿éäýã. . Ñîíðîâûí æîëîî÷ ñèéìõèéã àøèãëàí ìàøèíàà óãààõààð çýõýæ Öýâýëìàà Äóíãàðìàà õî¸ð çàéäóóõàí î÷èæ õîéø òàâèõûí àðãàã¿é ÿðèàãàà ýõëýâ. ßíäàã îäîî áîëòîë èðýõã¿é áàéíà. . òà Öýðýí àõûíä îðæ áàéãòèéë äàà. Íàìàéã áèøã¿é ë ýýð÷ òîéðñîí. .Öýâýëìàà ÿàõ âý? Àéëûí ãàäàà èð÷èõýýä òàñðàõ ýâã¿é þì óó äàà. Öýâýëìàà áèä õî¸ð ýíýýõýí ãîëûí õºâººíä î÷èæ æààõàí õººðºëäèé çà þó! . òàíàéõààð ñ¿¿ëä òóõòàé èðüå. ßíäàã ÷èíü õýö¿¿õýí çàíòàé õóðö õóðäàí îìîãòîé ñîðòîîòîé õ¿í. . ×è ÿàõûã íàäàä õýëýýä ºãºº÷ ãýæ Äóíãàðìàà øóëóóõàí øàëãààâ. Áàñãàä ñàìãàä áèäíèé í¿ãýë áàðöàä èõ þì.Öýâýëìàà ìèíü ¿íýíèéã õýëýýä ºãºº÷.èðñýí.Ãàäíààñàà ìóóõàé ýð áèø ÷ ãýñýí äîòðîîñîî õ¿éòýí õ¿í. Îðîîãäîæ øàõàãäààä íààäàì íàðãèàí äóíä 132 . Îäîî á¿ãäýýðýý ãîëûí õºâººíä î÷èæ ò¿ð áàéÿ ãýõýä á¿ãäýýðýý ìàøèíä ñóóöãààí õîëã¿é óðñàõ Ñýëáèéí ç¿ëãýí äýýð î÷ëîî. Òèéìýðõ¿¿ õàðöóóë õ¿¿õí¿¿ä áèäíèéãýý àðàé õºíãºíººð ñàíàõ þì áàéíà ø¿¿ äýý.Ñîíðîâ äàðãàà. Áèä ÷èíü òýäýíä æàðãàë ë ºã÷ áàéâàë áîëîõ þì øèã. ×è îõèí áèåýðýý ò¿¿íä õýðýãòýé áàéñíààñ áèø ¿ðòýé áîëîõäîî õýðýãã¿é áîëñîí ãýëòýé áèø. Ãýõäýý áè ÷èíèé ßíäàãò äóðã¿é.Ñàéõàí áàéíà ãýæ Áàçàð õ¿ç¿¿ãýý ñàìàðäàâ. Åð ýíý àéëûã ýâäýæ ñàðíèóëñàí ãýìòýí áîëóóë í¿ãýë áîëîõîîñ áèø ººð þó áîëîõ âý? Ãýâ÷ ¿íýíèéã çààâàë íóóãààä ÷ ÿàõ áèëýý. Öýâýëìàà ýõýíäýý æààõàí òóëãàìäëàà." Öýâýëìàà èíãýæ øèéäýýä 纺ëºí íàìóóí äóóãààð àðãàäàæ ó÷èðëàõ ÿíçòàé èéí ºã¿¿ëýâ.

Äóíãàðìàà ÷è ìèíü íýãýíò àìüäðàëàà õîëáîæ º÷íººí æèë áîëñîí õ¿íýý. ¿ð õ¿¿õäýý áîäîõ ë ¸ñòîé. ìàéõíû èéì òóÿàíä ÿãààðàí 133 .. ßâààä î÷èõîä ÷èíü õººõã¿é íü ë ëàâ. Óéäàõäàà óéäàõ. Òýãýõýýð íü á¿ð çóñëàíãèéí àéëóóä óðóó þì óó. Áè ýíý Ñîíðîâòîé ñóóíà. Ãýõäýý áè òýð¿¿íä ÷èíü äóðã¿é òýðíèéãýý ÷ õýëýýä ãàðñàí. èõ ãàðûí õàäóóð áàðàã ë øóâóóíû ºä øèã õºíãºí ñàíàãäàõ áîëñîí òóë èéíõ¿¿ áºõ ãýã÷èéí óíòàæ àìðààä íàðíû "ñýð¿¿ëýãýýð" ñýðýõýä åð ýðèéí ÷àäàë. Îéðõîí ÷ºäºðòýé ìîðüä òóðãèëàí ºâñ øèðä øèðä çóëãààæ. ßíäàã îäîî õààøàà î÷èõ âý äýý. òîìîîã¿éòýõäýý òîìîîã¿éòýõ ºäºð áàéõ ë. Ãýòýë ààâ íü ÷ èðñýíã¿é. Õàæóóãààð íü áàñ ýõíýð áàéõã¿é. Öýâýëìàà ñóðàãã¿é..¿ã àëäààä óóëçàæ áîëçîæ ÷ áàéñàí óäààòàé. Íîäíèíãîîñ õîéø áè ýíý õ¿íä ñýòãýëòýé áîëñîí. ×è íàäàä áèòãèé ìóó ñàíààðàé. ààã îõèî þóíä ãàðãàÿ äàà ãýìýýð áîëíî. ñóì óðóó î÷èæ õýí íýãíèéã àðãàëäàã þì áèë ¿¿ ãýæ áîäñîí ÷ õîíü ãàðãàæ èðýõýýð õàðüñàí ààâ íü õ¿ðýýä èðýõ áîëîâ óó ãýýä ÿâñàíã¿é. Õàìàã ë çàíãèðñàí ààã õ¿÷ýý õàëóóí 纺ëºí áèåíä íü øèíãýýæ òàéâøðààä. ºðøººãººðýé ãýõýä Äóíãàðìàà ò¿¿íèéã õ¿ç¿¿äýýä ýõýð òàòàí óéëàâ * * * ßíäàã õàäëàíãèéíõàà ìàéõàíä ÿã íàð òóñàíãóóò ñýðýýä õýñýã áîäëîãîøðîí õýâòëýý. Õýðâýý èéì àíèðã¿é ÿãààõàí ºã뺺㿿ð Öýâýëìààòàé õî¸óëõíàà äóðààðàà ÿíàãëàí õýâòýæ áàéäàãñàí áîë. ª÷èãäºð îðîé õ¿ñëýý õàíãàõ ñàíààòàé äàâõèæ î÷ñîí ÷èíü ºâñºí óðöàà õààãààä íýã òèéøýý ÿâ÷èõñàí áàéëàà. Òèéí õîðñîë ìóíàã õî¸ðòîî øàòààä èðýõýýðýý òýäíèé ºâºëæººíººñ ãóðâàí ñààõàëòûí çàéòàé õàäëàíäàà ãàðñàí Äóëñàé àâãàéí óõààí äóòìàã áàñãàí Õàíäìààä äàâõèí î÷èæ õàíàòëàà ¿íãýæ îðõèíî. Ìèíèé ìýäýõýä àçààð òîõèîõîîñ áèø ýðýýä îëäîõîîðã¿é õîâîðõîí ñàéõàí õ¿í. õààÿàõàí áîëæìîð æèðãýõýýñ ººð ÷èìýýã¿é. ªã뺺íèé ø¿¿äðèéí ÷èéã õàäñàí ºâñíèé àÿòàéõàí ¿íýð õàíõëàíà. Õÿñààíòàé ãýäýã íü. ªã뺺íèé óëààí íàðàíä õºõ äààëèìáàí ìàéõíû ç¿¿í õàæóó òýð àÿàðàà ÿãààðààä íýã ë òààòàéõàí. Õýäýí ºäðèéí àæèëä õàìàã áèåèéí øºðìºñ òýíèéæ ÷àíãàðààä ºâ÷¿¿ öýýæ öààíàà ë íýã óóæóó òàâèóõàí. ßìàð ÷ ãýñýí óõààíòàé õ¿í òºðñºí ¿ðýý áîäîõ ë áàéõ. Îäîî õàðàà áàðààíäàà ÷ ¿ã¿é áîëæ.

áàÿí òàðãàí õ¿í õýðýãòýé áàéæ. òèéì ë ä¿ð çóðàã ýðãýëäýõ íü òýñâýðëýøã¿é. íàäàä òýâð¿¿ëýýä òààòóóëààä. Òàíàéõàí öºìººðºº øóíàëûí òóëàìíóóä. Õàðæ ë áàéãààðàé.. Àé ÿà áè ÿìàð àçã¿é àìüòàí áý? Òýð ìóó ãè÷èéä ãîëîãäîæ îðõèîä èíãýæ õîîñîí õýâòýõ ãýæ. Õýí áîëîõîî ¿ç¿¿ë. Öîã äýýð òîñ àñãààä ºã. Äàìäèíãèéíõàí òà íàð ìºí ÷ èõ îîäîð÷ áàéíà äàà. Òýãýýä òýðíèé õîéíîîñ ñàâèãíààä ã¿éæ àðèëñàí.. Äýíä¿¿ ñàéõàí òºðñºí áèå öîãöîñòîé òýð àëáèí øóëìàñ ÿàõ ãýæ õàìàã ãîðü øóíàëûã íü õºäºëãººä ººð õ¿íèé äýâñãýð áîëîõ ãýæ ñóðàãã¿é àëãà áîëîâ îî? ßíäàãèéí òàðõèíä ãàíö ýíý ë áîäîë.. Òýð ò¿éìðèéí äºë ìóóñàéí þìíóóäûã 134 . Îäîî õîòûí ãî¸ áàéøèíä òîðãîí õºíæèëä òýð Ñîíðîâòîéãîî òýâðýëäýæ õýâòýý áèé âèé ÷è. ã¿ðýí óëñààð íü äîíñîëãîîä õàÿõ þì õèéñýí ÷ ÷àäíà. Öýâýëìààã ñ¿¿ë÷èéí óäàà ò¿ðýìãèéëýí ýçýìäñýíýýñ õîéø òóíèðõóó çàí ãàðãàñààð àðèëààä ºãñºíä á¿ð èõ õîð øàð õºäëºõèéí ñàöóó óðüäûíõààñ á¿ð èõ õ¿ñýí ìºðººäºõ áîëæ ÿìàð èõ øàíàëæ ÿâíà âý. ×àìä ýð õ¿í øèã ýð õ¿í õýðýãòýé áèø õîòûí òîì äàðãà. Ãàíö òýäýíä áèø ýíý ìîíãîëä. Òýãíý áàéõàà! Ñîíðîâ ÷è õààíààñ ãýíýò ãàð÷ èðæ õ¿íèé çàìä òýýãýëñýí ãºëºã âý? Õýí ÷àìàéã èéø íü óðüæ çàëñàí þì áý? ×è ç¿ãýýð õîòûíõîî ÿíõàí õ¿¿õí¿¿ä äóíä ýðãýëäýæ ÿâàõã¿é ÿìàð ýëýíöýãýý õèéæ ìèíèé çàìä õºíäºëñºâ ºº. Ãàéã¿é äýý.. Áè òà íàðò. Îäîî ÷è øèéä. Ç¿ãýýð èíãýæ ÿâààä íàñíûõàà òàíàãèéã áàðàõ ãýæ ¿¿? Íîãîîí ìàëãàé ºìñºæ íàãààí ç¿¿ñíýýñ ººð þìã¿é õýäýí ìàëûí èäýõ ºâñ øèäýæ òýíýã Õàíäìààãààð çóãààãàà ãàðãàõ ãýæ ¿¿.òóÿàðàõ ãîë øèã ñàéõàí óóö íóðóóãèé íü èëáýí òààëæ õýâòýõ õóâüòàéñàí áîë.. Öàã ÿìðààð ÷ ýðãýæ áîëäãèéã òà íàðò ¿ç¿¿ëýýä ºãºõ þìñàí. Öýâýëìààãèéí õºäëºõ äóóãàðàõ íü õ¿ðòýë öààíàà àäòàé. Óã íü ÷è ìèíèé ýíý ìàéõàíä èíãýýä.. Þó ñàéíäàà òýíýã Õàíäìààã íîîëæ ÿâàõ âý äýý! Ýð õ¿íä èéì äîðîìæëîë ãýæ áàéõ óó? "×àìàéã äàà! Ãóðâàí íóóðûí àðàë äýýð ÿàæøóóõàí ãèíøèæ ãèíãýíýæ áàéëàà. Áè òýãæ ÷àäàõã¿é þì óó? Þóíû òºëºº áè ÷èíü ÷åêèñò áèëýý. àé ìóóõàé ºëºã÷èí.. Àëò ìºí㺠äààõàà áîëüòîë ç¿¿ãýýä ìàãíàã òîðãîíä õºëáºð÷ áàéâàë ÷àìä ººð þó õýðýãòýé áàéõ âý äýý.. Îõèíîî ¿íý õ¿ðãýæ õóäàëäñàíäàà òà íàð îîäîð÷ áàéíà. Òèéìýý á¿ð äîíñîëãîîä õàÿ. ÿãààí òóÿà òàòóóëààä . Òýãýõýýð ÷èíü ò¿éìðèéí ãàë ä¿ðýëçýýä èðíý.. Þóíû òºëºº áè õîò îðíîîñ õîë áºãë¿¿ ýíý ãàçàð òºðèéí í¿ä ÷èõ áîëæ ÿâàà áèëýý..

. ßïîíû òàãíóóë ãýõýä ë ºíãºðºº. Òýäíèé çàðèì íü ÿïîíû ýðõòýí äàðõòàí áîëñîí.õóéõ÷ààä ºãíº. ªºðòºº ººðººð áîäîõ ýðãýëçýõ çàâ ºãºëã¿éãýýð ÿàðàõ õýðýãòýé áàéëàà. Òýãýýä õóâöàñëàæ º÷èãäðèéí õ¿éòýí öàé çàëãèëààä íàãààí áóóíüãõàà ä¿¿ðýí ñóìòàé äàìðûã øàëãàæ ºâºðòºº õèéõäýý ñóðñàí çàíãààðàà àìûã íü ñóðàí á¿ñíèéõýý öààãóóð øóðãóóëààä óÿæ õîíîñîí ìîðèî ýìýýëëýí ìîðäîâ. Îäîî ë ÷è øèéä. Åð人 ë òýð ÿäàõ þìã¿é. òýð ñ¿ðõèé äóó÷èéã. Ãàíöõàí øàëòàã ø¿¿ð÷ àâàõ ãàíöõàí ñýæ¿¿ð ë õýðýãòýé. Åð人 ë ýíý.. Áè åð þóíààñ àéæ ñýðýìæòýõ ¸ñòîé þì. Äàø íàð ÿàõ ãýæ Õàëõ íºìðºã ð¿¿ äàâõèöãààäàã. Ìóó íîâø ÷è þóãàà õèéæ õýâòýíý âý?" ßíäàã õàðàéí áîñîâ. Èíãýõýýð õàðäëàãûí ñýæ¿¿ð çàéëøã¿é ãàðààä èðíý. Òýð ÷èíü áýëýí áèø ¿¿? Áàò. Æàìöûíõààð þóãàà õèéæ õîíîí ºíæèí áàéæ õºäºº õýýð äàãóóëæ ÿâñàí áàéõ âý? Ýíý á¿õýí ñýæèãòýé ãýäãèéã õýëýýä äóóñàà. Îäîî ò¿éìýð àñàõàä áýëýí áîëñîí öàã. òýíäõèéí õýíòýé ÿàõààðàà òèéì ñ¿ðõèé õîëáîî ñ¿ëáýýòýé áàéñàí áàéõ âý? Êîíòàðáààí õèéäýã áàéñíûã ìàíàé õàìãààëàõûíõàí ÷ ìýäíý. Ãàë äýýð àñãàõ òîñ òýð. Ãàíöõàí óäàà áóó äóóãàðààä ë á¿õ þìíû çàíãèëàà ãàðààä èðíý. Äàø õàäëàí äýýðýý ãàíöààðàà áàéãààã òýð º÷èãäºð îðîé ìýäñýí þì.. ßàãààä ÷ þì ýíý ÿãààí òóÿàò í¿öãýí Öýâýëìààãèéí ä¿ðèéã õàðóóëñàí íàðëàã òîãòóóí ºäºð á¿õíèéã íýãìºñºí øèéäýõã¿é áîë äàõèàä õýçýý ÷ áîäñîí ñàíàñíàà áèåë¿¿ëæ ÷àäàõã¿é ìýò. Åð人 õýäõýí ¿ãòýé çàõèäàë áè÷ýýä äóóñàà. Öýâýýí 135 . ×è çóíæèí óóë õàäààð òýíýæ á¿õ ç¿éëèéã áîäñîí.. Õýðâýý öàã èðâýë Ñîíðîâóóä áîñîîä èðíý. Òýä Öýâýëìààíóóäàà òýâýð÷ õýâòýõèéí òºëºº õóðäàí òýðýã óíàæ ýðõ äàðõ ýäëýýä ÿâàõûí òºëºº þó ÷ õèéõýýñ áóöàõã¿é óëñûí äýýäýñ äóíä óðâàã÷èä ä¿¿ðýí ãýæ áîä. ãàíöõàí ãîõ äàðààä ë äóóñíà. Ìàíæóóðò áóðèàäóóä áàéæ áàéíà. Òýä õýíòýé ÷ ñ¿ëáýëäýæ áîëíî. Îäîî öààíà íü ÿïîí áàéæ áàéíà. Óëñ îðîíä àþóë çàíàë ó÷èð÷ áàéíà ãýæ áîä. Õàäëàíä î÷îîä áóöàõäàà òýäíèéõýýñ íýëýýä óðäóóð Äîîä ãîë äýýð ãàðñàí ààâûí ñàäàí Äàìáûí ìàéõíààð äýìèé íýã îðæ õýíèéõ õýäýí áóõàëòàé áîëñîí. Õàâðûí õàãäàíä ãàíöõàí ø¿äýíç çóðààä õàÿ÷èõàä èõ ò¿éìýð ä¿ðýëçäýã áèø ¿¿. Çóíæèí îé òàéãààð òýí¿¿÷ëýí áîäñîíîî ÿã ºíººäºð áèåë¿¿ëýõ ¸ñòîé ãýæ ãýíýò øèéäëýý. Ñîíðîâ ÿàõ ãýæ ìàíàé ýíý óðóó õýä äàõèí èðñýí áàéõ âý? Äàìäèíãèéíõíààð. Ñàíàñàíäàà õ¿ðýõ öàã ÷èíü èðëýý. Îäîî ë ÷è øèéä! Äàøèéã àâàà÷ààä .

Ãýâ÷ Äàø ¿¿íèéã àæèðñàíã¿é. Äàøèéã" ãýæ äàëäûí ÿìàð íýã àìüòàí ÷ þì óó. ñ¿ã ñ¿íñ ÷ þì óó øèâãýíýýä ñàëñàíã¿é. Òýíäýýñ ¿äøèéí á¿ðèéãýýð ìàéõàí òèéøýý þóíä ÷ þì äîòîð öóõàëäàíãè ñàéâàðëóóëæ ÿâàõäàà Äàø ìàðãààø íºãººäºðòºº ãàíöààðàà áàéõ þì áàéíà ãýæ áîäîí ÿàãààä ÷ þì ýíýõýí ¿åä õàäëàíãèéí àæëûí èõ áóæèãíààí íàìæèæ ýë õóëüõàí îðãèñíûã àíçààð÷ àæààä îíººõ çóíààñ õîéø öóõàëçñàí ñàíààãàà ÷óõàì èéì ¿åä áèåë¿¿ëæ áîëîõ þì áèø ¿¿ ãýæ ãýíýò ñàíàí òýðíýýñýý ñàëæ ÷àäàõã¿é ìàéõàíäàà èðæ ººõºí äýíãýý àñààãààä òîëãîé äîðîî ãàðàà çºð¿¿ëýí õýâòýõýä "Äàøèéã. Õîéíîîñ íü ìîðäú¸ ãýýä Äàø ìîðèíäîî ìîðäîí õàìòäàà õºäëºâ. . ßíäàã îð÷èí òîéðíûã òîéðóóëàí õàðâàë ýëü õóëü îðãèñîí õýâýýðýý áàéëàà. ßíäàã Äàøèéí ìàéõíû ãàäíà øóëóóõàí äàâõèàä èðýâ. Òýð ìàéõíààñ ãàð÷ èðýí.äàðõíû ºâñíèé ìàøèíû ìîðüä àâ÷ äàâõèàä ºâãºí ñóóäëààñàà óíàæ ãàðàà õóãàëñàí çýðãèéã ÿðèõ çàâñàð òýäíèéõýýñ óðàãø Àâäàðãàïû àìíû ýõýíä ãàðñàí Äàøèéí ýõíýð õàëóóð÷ ºâ人ä Áàòûíõ íü ýõíýð òîì àõûíõàà õ¿¿ãèéí õàìòààð ñóìûí ýìíýëýãò õ¿ðãýõýýð àâ÷ ÿâñàí. Äàøèéã. Èéì òîõèîë ãýæ áàéõ óó ! Äàø ñóì óðóó ÿã ìîðäîõ ãýæ áàéëàà. Öýâýëìààãèéí ä¿ðèéã æèãòýéõýí áàðèí òàâèí õàðæ òà÷ààäñàí òà÷ààë íü îäîî àþóëõàé öýýæèíä íü ä¿¿ð÷ áàãëàéñàí Ẻí õàð àòàà õîðñîë áîëîí çàíãèðààä òýðõ¿¿ äàëäûí øèâíýý ÷ þì óó õàøõèðààíûã õàà íýãòýéãýýñ õýí íýãýí áýýð èïùëýí áàéãàà àæ. Äàø áààõàí õàäñàí ºâñºº áóõàëäààä ºíºº ìàðãààøã¿é õîéíîîñ íü î÷èõîîð õýëöýýä õîöîðñíûã ìýäñýí. Óõàðâàë ò¿¿íèé á¿õèé ë àìüäðàë îãòõîí ÷ óòãà ó÷èðã¿é áîëíî. . Óÿàí äýýð Äàøèéí ìîðü ýìýýëòýé.Æàìöûí õºâ¿¿äèéí ýíä ìèíèé ìýò íü ÿàæ õ¿ðýõ âý äýý. Îäîî ò¿¿íä óõðàõ çàì áàéñàíã¿é.Ñàìãàí õàëóóðààä ñóì óðóó ÿâñàí. Ýíý ãàçàð äýëõèé òýð ÷èãýýðýý ñîõîð ä¿ëèé ýñ ãýõýä ñîõîð ä¿ëèé áîëîã ãýýä òýãýæ ñàíà ãýæ ººðòºî òóøààãààä ë ã¿éöýõ íü òýð. Ýíä Àâäàðãàíûí àìíààñ ãîë çàì óðóó òîéð÷ î÷èõ 136 .Çà ìýíä àìàð! Áóõàë ãýäýã ÷ îëíîîñ îëîí áîëîî áèç äýý? ãýæ åðèéí çàíãààðàà àñóóâ. Îäîî ò¿¿íèé òàðõèíààñ ººð á¿õ þì õèéñýí àðèëæýý. ýìýýëä íü áîãö ãàíçàãàëààñòàé áàéíà. Ãýâ÷ òýð íü ººðèéíõ íü äîòîîä ç¿õýë ººðèé㺺 çîðèãæóóëñàí óðèà äóóäëàãà ÷ áèç. . ×è õààøàà ìîðäîõ íü âý? ãýæ ººðèéí ýðõã¿é õ¿éòýí çýâ¿¿íýýð äóóãàðàâ.

. -Õèëèéí àðàà.íýã çàì. îâîî òýìäýã áîñãîîä àíõàíäàà îðîñûí õèëèéí öýðýã ñ¿ðõèé õàé÷ëàí ñ¿ëæèæ áàéñíàà ñ¿¿ëäýý õèë àëõàõ ç¿ðõòýí àëãà áîëîõîä èéíõ¿¿ í¿äýíä ¿ë ¿çýãäýõ äýýñýíäýý íàéäàí îðõèæýý. õîîðîíäîî çóóãààä Ìîä çàéòàé îðîñûí õèëèéí õàðóóëûí õàé÷ äîëîî õîíîãò ãàíö óäàà õèëýý ýðãýõýýñ ººð õºë õºäºëãººí ¿ã¿é. -Òèéì ýý õèëèéí àð. Ìîäòîé ºíäðèéã äàâààä çàì óðóó îðîõûí àëäàä ßíäàã ìîðèî òàòààä. Íàìðûí àìüñãàà îðñîí õîíãîð ñàëõèí ñýâýëçýýä îð÷èí òîéðîíä áàë áóðìûí ¿íýð õàíõàëñàí öýöýãò äýëõèé øèíãýí öýíõýð óíèàðûí äîð íàìæààðàí áàéíà. . ÿìàð ÷ ò¿ãø¿¿ð çîâëîí õàëãàæ õàëäàìã¿é Áàéãàë äýëõèé ñàíæ. .Áóóãààä õººðºëäºõ ¿¿ äýý ãýýä ßíäàã ìîðèíîîñîî áóóõàä Äàø ÷ áóóæ õî¸óë çàìûí õàæóóä ñóóëàà. áàðàã çóóí áýýðèéí ã¿íä õ¿ðòýë ¿ðãýëæ îðøèí ñóóõ õ¿íã¿é ãýäãèéã áàò ñàíàñàí. Õîðèí òàâ çóðãààí îíû ¿åñ õèëèéã ÷àíäëàí õààæ.. ×è ààí ãýæ áàé.. Ýð õ¿í ýðõèé õóðóóíààñàà áóñäàä á¿¿ èòãý ãýäýã ãýñýí ÷ áè ÷àìä èòãýýä õýëýõýýð øèéäëýý ãýõýä Äàø ãàéõàñõèéí. Òýð ºíäðèéí öààíààñ ñóì óðóó.Äàø àà.Äàø àà.. ×óõàì ë ìóó ìóóõàé á¿õýí àðèëñàí áàéìààð. ßíäàã õºäëºíã¿¿ò ìîäòîé ºíäðèéí çàìààð îðîõîä Äàø ÷ äàãàëäàí ýíý òýðèéã õººð÷ ÿâëàà. Åð人 õàãàñ 137 . ÷àìä àìèí÷ëàí õýëýõ íýã þì áàéíà. . ßíäàã ¿¿íèéã ñàéí ìýäýõ òóë çóíû òóðø ìºíººõ àþóëò òºëºâëºãººãºº çîõèîõäîî ÷óõàì õèëèéí òýð äýýñèéã ìàíàé òàëààñ àëõàõ çîðèãòîí íýãä ¿ã¿é. ÷àìä ë ãýæ õýëæ áàéãàà þì. Òèéíõ¿¿ õèëèéí àðûí òýðõýí çóðâàñò õàÿãäñàí õýí ÷ ãýñýí îð ñóðàãã¿é áîëîõîîñ ººð çàìã¿é.. Õî¸óëàà îäîî èíãýýä ýíý çàìûí õàæóóãààð õèëèéí àð ãàðúÿ. õî¸ðò îðîñûí òàëààñ ÷ õèë ¿íýí õýðýãòýý õàðóóë õàìãààëàëò ¿ã¿é. ç¿¿í òèéøýý àðìàã òàðìàã ìîäòîé ºíäðèéã äàâæ øóóä ÿâàõ õî¸ð çàìòàé. Åð人 ÿäàõ þìã¿é. ßíäàã Äàøèéí ÿðèàã ñîíñîí ç¿ãýýð ë ààí ààí ãýýä ÿâëàà.Èòãýæ áàéãàà áîë õýë ë äýý ãýâ. Äýýð ¿åýñ îðîñ ìîíãîë õî¸ðûí õèëèéí çààã äýýð àëò ýðýã÷äèéí Çàèìêà ãýã÷ áàãàõàí ñóóðèí áàéñàí áºãººä ãó÷ààä îíû ýõýýð ýçã¿éð÷ õàðãóé çàì ÷ ýäãýýä îäîî õèëèéí àðäàà çýðëýã èõ õºâ÷ òàéãàä àéë àìüòàí áàéõã¿é íàìðûí ñ¿¿ë÷ ºâëèéí ýõýýð õýðýì øèë¿¿ñ àãíàã÷äûí áàã èðâýë èðäýã. õîéøîî õèë ð¿¿ ýðãýõ ìºí õî¸ð çàìòàé.

×àìòàé õóâààõààð øèéäñýí..ºäðèéí àæèë. ßíäàã ò¿¿íèéã õýçýý çàÿàíû ìýääýã.Òèéìýý! Áººí àëò. . -Ààí! . . Îéëãîæ áàéíà óó? Èéì íóóöûã íýãýýñ èë¿¿ õ¿íä çàäðóóëäàãò¿é þì ìýäýâ ¿¿? ãýæ ßíäàã øóóä òóëãàõ ÿíçòàé õýëýõýä Äàø ãýíýò øèéäñýí ÿíçòàé ºðâºñõèéãýýä.. Ãýõäýý áè òýðíèéã ãàíöààðàà õààíàà øèíãýýõ âý. àìæèíà. íýã áèø óäàà èðæ áàéæýý ãýìýýð åð òººð÷ áóäèëñàíã¿é. Òýð õî¸ð ìîðèíäîî ìîðäîîä îëîí æèëèéí õóð ºâñ íîãîîíä áèò¿¿ðñýí óëáàí çàìààð õèëèéí ç¿ã äàâõèëäàí îäîâ. Òèéøýý î÷èæ íýã þì ¿çýýä ¿äýýñ õîéø ýðãýå.Çà òýãâýë ìîðäú¸ ãýýä áîñëîî. Åð人 ÿäàæ öºõºõ þì áàéõã¿é.Òýãüå ë äýý. Õýí ÷ ìýäýõã¿é. Òýíä Ẻí àëò áóëààñòàé áèé. Òýð õî¸ð õîðèîäõîí ìîä ãàçàð ìîðèî òàòàëã¿é öîãèóëààä Æàðãàëàíò óóëûí áýëýýð îðîîæ õèëèéí óðàãø óðññàí áàãàõàí ãîëûí áèò¿¿ áóðãàñ òîðëîã äóíäóóð òóó÷èí ìºíººõ Ñåìåíû çàèìêà äýýð èðýâ.Ñîíèí ë þì áàéíà äàà. Äóóëàâ óó? Áè á¿ð õ¿ðçýý ãàíçàãàëààä ãàðñíûã õàðàà÷. Ãàíöààðàà î÷îîä àâñàí ÷ áè ÷àäàõ ë áàéñàí. Òýð õàâüä õýðýý ãºðººñ õî¸ðîîñ ººð àìüä àìüòàí áàéõã¿é. Íàäààñ ººð õýí ÷ ìýäýõã¿é.Õèëèéí õàðóóëä áàðèãä÷èõâàë.Ñîíèíîîð áàðàõ óó! ×è íàä èòãý! Áè òýðíèéã òóñãàé øóãàìààð ìýäñýí þì. .Þóíû ÷èíü õàðóóë.. . . Áè ãàçðûã íü ÿã ìýäíý. ×è íàä ¿íýõýýð íàéäàæ áàéãàà áîë áè ÷àìä áàñ íàéäààä ÿâúÿ.Àìæèíà. . Çýë¿¿ä 138 . ßìàð õ¿í àëæ õ¿ðýý òàëàõ ãýæ áàéãàà áèø ãýõýä. Äóóëàâ óó? .. ×àìä ñàéí ñàíàæ ÿâäàã áîëîîä ë õýëëýý. Ãýõäýý. ×è îäîî ¿¿íèéã íýãýíò ìýäñýíýýñ õîéø íàäòàé õàìò ÿâààä õóâèà àâàõààñ ººð çàìã¿é.Òýíä áèä þó ¿çýõ âý? . .ßìàð ÷ àþóë áàéõã¿é. Èéì þìûã ÷èíü îëîí õ¿íä õýëäýãã¿é þì.Áè ÷ èòãýæ ë áàéíà ë äàà. Òýð Æàðãàëàíò óóëûã õàðæ áàéíà óó? Òýðíèé áàðóóí äîîãóóð òîéðîîä àðûíõ íü ìîäíû çàõààð æààõàí ºãñºíã¿¿ò Ñåìåíû çàèìêà ãýæ áèé. -Òèéì ò¿ðãýí àìæèõ þì óó? . . Òóñãàé øóãàìààð ìýäñýí ãýæ ÷àìä õýëëýý ø¿¿ äýý.Ààí ãýæ áàé.

Äàø ÷ ò¿¿íèéã äàãàí ñýòãýë äýíñýëæ "íýýðýý Ẻí àëò ãàðààä èðâýë ÿàíàà? Àâàõã¿é ãýâýë ìóó ñàíàíà. áóóíû äóóò øèíãýýí çàìõðààæ þó ÷ áîëîîã¿é ìýò ä¿ëèé ä¿ìáý îðãèëîî. Öýâýëìàà õî¸ð íàìðûí ñýð¿¿ îðîíãóóò çóñëàíãèéíõàà áàãà ãýðèéã áóóëãààä õîòûíõîî áàéøèíä èðæ æèíõýíý ýð ýìèéí ¸ñîîð òºâõíºâ. Í¿ä íü àéìøèãòàéãààð ýðãýëäýí àìíààñ íü öóñ ñàä òàâèí õàìàã áèå íü òàòãàíàâ. Áèò¿¿ õàð îé òàéãà ÷ öóóðàé õàäàí í¿ðãýëýýä íýâñãýð èõ íàâ÷ ìº÷èð íîéòîí áàìáàëçóóð õºâä õºëºðòºº õ¿íèé îðèëîîí. Òýãñíýý íýã ãàðàà õ¿÷òýé ñàâààä ýðãý÷èõýâ. Òýãñíýý ãýíýò ìóóõàé îðèëîîä áîñîîä èðëýý. Ñåìåíû çàèìêà ãýã÷ íü äýýâýð íü íóðñàí. íóóöûã áàò õàäãàëíà ë ãýæ õýëüå. Áººí àëò ãýäýã ¿ëãýðò ë ãàðàõààñ áèø ãàðò áàðèãäàøã¿é ýä áèëýý. ßíäàã ýâäýðõèé áàéøèíãèéí îíãîðõîé ¿¿äýýð øóóäõàí îðîîä îðîñ ÷óëóóí ïèéøèíãèéí ¸ðîîëä ¿ã äóóã¿é ìàëòàæ ãàðàâ. Äàø ïèéøèíãèéí ÷óëóó ìºð㺺ä äóóã¿é íóãäàéí óíàëàà.áóéä ÿí õºâ÷ººð ãàðñàí óëñûí õèë ãýã÷ ¸ñòîé ë íýð ñ¿ðýýðýý ë õ¿íèéã õààí áîîãäóóëàõààñ áèø õýíáóãàé ÷ íààø öààøàà ñ¿ëæèõýä òîðîõ þìã¿é ñàíæ. Äàø ñîíèó÷ çàíä õºòëºã人ä ìóó þì äààí÷ ñàíàñàíã¿é. Ìàé. Õýä ãèøãýæ õ¿ðçäýýä. * * * Ñîíðîâ. Îäîî ýíý õî¸ðûã òàíèõ ìýäýõ õ¿ì¿¿ñ àéë àéìàã á¿ãäýýðýý õýçýýíèé òîëãîé õîëáîñîí 139 . Íàìàéã åð íü ÿàãààä ãýíýò õàíü òàòàâ àà?" õýìýýí çýðâýñõýí áîäîâ. ¯ëãýðèéã ¿íýí áîëãîõîîñ õýí òàòãàëçàíà. ßíäàã õîéø ¿ñðýýä äàõèàä áóóäàõ ãýñýí áîëîâ÷ ÷àäñàíã¿é.. Äàø àìàà àíãàëçóóëæ íýã þì õýëýõ ãýñíýý ÷àäñàíã¿é õîîëîéãîî õÿõàòíóóëàí óðàãø óíààä õî¸ð ãàð äýýðýý òóëàí ºíäèéæ ßíäàã óðóó ìºëõºâ. ÿéæ èðýýä ìîðèíûõ íü óÿàã òàéëàí õóëõè óðóó íü áóóäàæ îðõèâ. ìàëòààðàé ãýëýý. Ìîðèî õîëõîí óÿæ õ¿ðçýý àâààä òèéøýý î÷èâ.. ßíäàã ãàðò äàéðàòäñàí ÿìàð íýã õ¿íä á¿ä¿¿í ìîäîîð òàðõè óðóó íü íàì öîõèîä ãàð÷ ã¿éâ. ßíäàã þóíä ÷ þì õºìõèé㺺 çóóí èéø òèéøýý ñýðýìæëýí õàðàà÷èëíà. Òýõýýð èõ þìíû õýðýãã¿é ÷è ººðºº àâ. õàíàíûõ íü ä¿íçí¿¿ä á¿ëòýð÷ ëóóëü øàðèëæèíä äàðàãäñàí ºãºð ºìõ áàéøèíãèéí ¿ëäýãäýë àæ. Òýð áóóíûõàà äóóã ººðºº ÷ ñîíñîîã¿é íü ãýíýò òàã ä¿ëèé áîëñîí ìýò. Äàø öýðãèéí æèæèã õóðö õ¿ðçèéã íü àâ÷ ìàëòàõ ãýýä òîíãîéíãóóò ßíäàã ºâðººñºº íàãààíàà ãàðãààä àð äàãç óðóó íü áóóäàæ îðõèëîî.

àë÷óóðàà óðóó áîîãîîä òàðìóóð áàðèí ºâñ áóõàëäàæ. Êîíñóëûí äýíæ äýõ òýäíèé ñóóö áîë ãóðâàí òàñàëãààòàé. Õîòûí äýãæèí ýðõýìñýã õ¿¿õí¿¿äèéí òºðõèéã ãàäíààñàà îëäîã þì àà ãýõýä äîòðîîñîî õºäººíèé àæèëñàã ã¿æèðìýã õ¿¿õýí õýâýýðýý.ýð ýì áîëãîí ¿çýýä ¸ñ òºðèéã íýã èõ ¿ã¿éëñýí ÷ ¿ã¿é òºðõºì人 àéë÷ëàí áóðèàäûí ¸ñîîð õóðèì õèéõ þì ãýíý ãýñýí ÿðèàòàé áàéíà. Öýâýëìàà òýð õºíäèé çýâýðãýí áàéäëûã íü çàñàæ ºåã äóëààí öàðàéòàé áîëãîõîîð õàíöóé øàìëàí îðæýý. Ñîíðîâò èõ ë òààëàãäàíà. ¿ñíèé õàâ÷ààðûí áýëýãòýé èðýõ. ¯íýíäýý ÷ øèíý ãýðèéí àæèë Öýâýëìààä æàðãàë áàéëàà. Øóâóóòûí àðûí ºâºë溺íèéõºº àëü íýãýíä ò¿ðèé òýëýý õî¸ðûã íü ñóðààð õîëáîñîí áîéòîã ãóòàëòàé. Õýðâýý ºäèéä õºäºº ãýðòýý áàéñàí áîë Àð ãîðõèíû ýõíèé õýýðèéí õîðîîíäîî ÷ þì óó. õýðâýý Öýâýã àõ íü þì óó ä¿¿ íàð íü ýçã¿é áîë õààíààñ ÿìàð íýã õàð þì èðæ õîðãîîõ áîë ãýæ õàðàí ºíººõ ãàéòàé ßíäàã ãàíöààðàà áàéãààãèé íü á¿ð ÷ àíäàõã¿é èð÷èõñýíèéã ÿâóóëàõûí ò¿¿ñ áîëæ áàéõñàí. Ãýðòýý íýã èõ ãÿë öàë í¿ñýð õ¿íä ýä õîãøèë. ýñâýë á¿ð ¿õðèéí íîéòîí ãîäîîð ¿äýæ óãàëäàã øàðõè õýìýýõ øààõàéòàé. ò¿ëýý ìîäîî òàòàæ áýëäýõ ãýýä ò¿ìýí àæèë çàïãàíà. Òèéíõ¿¿ Ñîíðîâûíõ õºëòýé àéëûí íýã áîëîâ. Àéë÷èí ãèé÷èíä ìàãòààëòàé áîëîâ. ¿ã¿éäýý ë ¿íýðòýé óñ. Çà òýãýýä õàäëàíãèéí í¿ñýð èõ àæèë æààë íóãàðàõ òèéøýý õàíäàõàä ºâºë溺íèéõºº õàøàà ñàðàâ÷èéã ñýëáýõ. ¯¿íýýñ èë¿¿ þóã õ¿ñíýì áèëýý. ¿¿äýíäýý öîíõòîé ãàë òîãîîòîé ºâºë íü õî¸ð ãîëëàíä çóóõàíä ãàë ò¿ëæ äóëààöóóëäàã ºíäºð òààçòàé åâðîï ìàÿãèéí òîîñãîí áàéøèí. Íàðäîìä ñ¿¿äýð øèé õàðàõ áàðóóí ç¿¿í äàìíóóð÷èí Àìãàëàíáààòàðûí îëîí íàéìàà íàðûí òîî òîìøã¿é ìóõëàã äýëã¿¿ðýýð îðîõ. ÷àìèí òàíñàã òàâèëãà áàéõã¿é. Öýâýëìàà 140 . ñàéí ºäðººð áºìáºãºð íîãîîíä þì óó. Îäîîòîé àäèë îðæ öýíãýõ õàëóóí óñ áàéòóòàé íàìàð îðîéõîí áîëîõîîð øèâýð øèíõýãíýýñýý ñàëàõàä ÷ õýö¿¿. õÿòàä øèéÿíçàíä î÷èæ äóóëàëò æ¿æèã ¿çýõ þì óó. ¨ñòîé ë õºäºº õºõºð÷ ãàäàà ãàíäàõààñ àâðàãäàí õîòûí òîõèëîã áàéøèíä ñàâàí ¿íýðòñýí öàãààí äààâóóí äýýð òîðãîí á¿ðýýñòýé ºäºí õºíæèë íºìðºí õàéðòàé õ¿íäýý òýâð¿¿ëýí óíòàæ òîì òîëèíä á¿òýí áèåý òîëüäîæ óðèëãà çàëëàãààð óõààíòàé ÿðèàòàé íàìáàëàã çàíòàé òàíèëûíäàà çî÷ëîí. î¸äîë÷èí ñàéâàíãóóäààð õýñýæ ãóòàë õóâöàñ çàõèæ õÿòàäûí ãóàíçàíä îðæ ÿíç á¿ðèéí àìòàò õîîë çàõèàëàí èäýõ òýðã¿¿òýí íààäàæ öýíãýõ ç¿ãýýð çóãààãàà ãàðãàâàë ÷ ãàðãàõ øàëòàã ìóíäàõã¿é.

Çî÷èí ãèé÷èí óðüæ íàéð íààäàì áîëîõîä æèíõýíý ýõíýð àðãàã¿é ë äýýäñèéí õàòàí àâõàéí ä¿ðýýð ãî¸æ ãîîä÷èõîîä äóó õóóð íààäàì íàðãèàí ¿¿ñãýæ áàéíà. õàãàñ 141 . ×îéáàëñàíãèéíä áàéõààñàà Àìãàëàíáààòàð äàõü òºðñºí ãýðòýý áàéõ íü îëîíòàà. Åð íü æàíæíû ãýðãèé ÿìàð ÿíçûí àìüäðàëòàé áóþó ãýðèéí ýçýãòýéí õóâüä ÷óõàì þóã ¿¿ðñýí õ¿í þì ãýýä àæâàë íýã ë ÿíçûí íóóöãàé ãýìýýð ÷ þì óó åð áèøèéí ÷ ãýìýýð áàéäàë õàðàãäàíà.èéíõ¿¿ òóí ñàÿ áîëòîë ç¿¿äëýý ÷ ¿ã¿é æàðãàë öýíãýë àìñàæ áóé áîëîâ÷ ààâûí çàõèàñ ñóðãààë õàòóóã ñàíàí õ¿í çîíä áîëõè ìóëãóó á¿ä¿¿ëýã õàðàíõóé ñóâäàã øóíàõàé õàðàãäàõ âèé õýìýýí àëõàì á¿ðäýý áèåý õÿíàí Ñîíðîâò ÿàâàë èë¿¿ õàëàìæòàé. Ãýõäýý ñóðñàí þìûã ñóðààð áîîæ áîëäîãã¿é ãýã÷ýýð óãààñ ýðõ òàíõèëõàí ºñºæ ãî¸ ñàéõíààðàà îëîí õºâã¿¿äèéí äóðûã áóëààí áàõàðõàí óðàëäóóëæ óðàëöóóëàõààñ áóöàõã¿é íààäàì òîãëîîì õèéæ õºíãºí ñàëõèí ààø çàíòàé ãýãäýõäýý îõèä õ¿¿õí¿¿äèéí àòààã õºäºëãºñíººðºº áÿöõàí îìîãøèæ îëèãòîéõîí ýð÷¿¿ä òààðâàë çààâàë íýã áèåý õàãñààæ õàäãàëàõûã óìàðòàæ îðõèäîã áàéñàí íü ¿å ¿å öóõàòçàõ ãýíý. ÿàâàë îéð õîëûí õ¿ì¿¿ñò àÿòàé íàìáàòàé õàðàãäàõ áèëýý õýìýýí õè÷ýýíý. Öýâýëìààã Áîðòîëãîé õ¿¿õýí èõ ë õàíü òàòàõ ÿíçòàé. Òýãýýä ÷ Ñîíðîâ áîë öàãã¿é èõ àæèëòàé. àæ òºðºë àâüÿàñ ÷àäâàðûã íü àæèí ñîíèó÷èðõàõààñ ÿàõèí òàòãàëçàõ áèëýý. Áóñàä öàãò áîë ãîëöóó ººðèéí ãýðòýý áàéõ áºãººä óã íü áàðóóí àéìãèéí æèðèéí íýãýí àéëûí á¿ñã¿é. ªíººõ ×îéáàëñàí æàíæèí ãýã÷ àëäàðòàé öîîõîð í¿¿ðò öîëãèí çàíòàé õ¿íä Áîãä óóëûí îéä çîëòîé ë ýä áàä õèéëãý÷õýëã¿é áèåèéíõýý óÿí õºëèéíõºº õóðäààð ìóëòðàí ãàðñíààñ õîéø òýð ìýòèéí èõýñ äýýäñýýñ ñ¿ðõèé áîëãîîìæëîõ áóþó öàðàé ºãºõã¿é í¿äýí äýýð íü íýã èõ ýðãýëäýõã¿é áàéõ íü äýýð õýìýýí øèéäæýý. Áîðòîëãîé õî¸ð ãýðòýé þì øèã áàéëàà. õÿòàä äàíæààäòàé ñóóñíû äóíäààñ òºðæ áàãàäàà íèéñëýë õ¿ðýýíä èðñýí áºãººä äàíæààä ààâ íü Àìãàëàíáààòàðò ñóóðüøèæ áýëòýé íàéìààíû ¸ñîîð áàÿí ÷èíýýëýã áàéäàëòàé òºâõíºñºí öàãààñ õ¿ðýýíèé öóóòàé çàðòàé ýðëèéç õ¿¿õí¿¿äèéí õ¿ðýýíä îðæ öóóòàé çàðòàéãààðàà äýýã¿¿ð ãàðñàí íýãýí áàéæýý. Öýâýëìàà ¿¿íèéã íü ìýäýýä íýã èõ íàéçàëæ äîòíîñú¸ ÷ ãýñýíã¿é ìºíººõ õ¿ðýý çàí ààù. Èõ òýíãýðèéí àìàíä òàíèëöñàíààñ õîéø ãýðýýð íü õýä èðæ áàñ ãýðòýý õýä àâàà÷æýý. ÿàâàë èë¿¿ õàéð äóðûã íü áóëààí áàéõ áèëýý.

. ͺõðèéí äóðòàé äýýë. ªíººäºð õàðèí òýð öýâ öýíõýð ìàãíàã òîðãîí äýýë. ç¿¿í õ¿ðýýíèé ìýðãýí öîðæ ëàìûíä î÷íî ãýñíýýðýý õ¿ðýýä èðëýý. Ìîíãîë ãóòàë ºìñººä àëõàà ãèøãýý íü îãò ººð áîëñíûã Öýâýëìàà ñîèèðõîí. ªºð õ¿íä ºìñºõ þìã¿é ë ãýæ ãýíýí çàíãààð õýëýõýä íü Áîðòîëãîé øèæèð àëòàí ø¿äýý ãàðãàí èíýýæ. ª÷èãäºð óòàñäààä ¿äýýñ õîéø ãýðòýý áàéæ áàéãààðàé.Öýâýëìàà ìèíü ÷è ÷ ãýñýí ãî¸ äýýëýý ºìñººðýé. Èéì ñàéõàí õ¿¿õýí ÷èíü ëàì áàãøèä ÷. óóë óñààð çóãààòàõ çýðýãò àëèâàà àâõààëæ ñýðãýëýí õ¿íèé ¸ñîîð çàé çàâ ãàðãààä àìü àæèë õî¸ðûã ýâòýéõýí õîñëóóëíà. Ãàíöõàí óíàà ìàøèí áýëýí áàéõ òóë ñèéìõèé ãàðãààä äàâõèí èðýõ. Ëàì áàãøòàí õ¿ëýýæ áàéãàà ãýâ.Çà ÿâúÿ íàéçàà. Öýâýëìàà ò¿¿íèéã õàðàíãóóòàà ë ýìýýõ áèøðýõ çýðýãöëýý. Ëàì áàãøèä ìºðãºõººð î÷èõäîî õàéðòàé õ¿íäýý î÷èõîîñ èë¿¿ ãî¸õ õýðýãòýé ø¿¿ ãýõýä òýð õàéðòàé õ¿í ãýäýã íü íóóö àìðàã ãýñýí ñàíààòàéã Öýâýëìàà òààãààä. ºíººõ õ¿ññýí öàãò íü õàëóóí óñàíä î÷èæ öýíãýõ.Çà áè õºõ ¿éòýíõóàð äýýëýý ºìñüå.á¿òýí ñàéíààñ áóñàä ºäºðò ºã뺺 ýðò àæèëäàà. èéì òèéì þì ¿çüå ñîíèðõî¸ ãýæ òýð ë ñàíàë õýëíý. Èéøýý òèéøýý î÷ú¸.Òà Óóøààíäàð øèéíèé õàòàí øèã ãî¸ áîëæýý ãýõýä Áîðòîëãîé õ¿ðýí ñóìàí æààçòàé òîì òîëèíû ºìíº ýðãýëäýí øàð äóðäàí á¿ñýý çàñàõ çóóð. áóñàä õàðöóóëä ÷ ñàéõàí õàðàãäàõ õýðýãòýé ø¿¿ ãýæ áóäìàë í¿ä õºìñ㺺 íààëäóóëàí õîíäëîéãîîñ õîéø õàÿí. òààøààäàã ãóòàë ìàëãàé ãýæ ÿðèíà. . öýýæýý óðàãø ò¿ðæ íàõèñ íóãàñõèéí òîëèíû ºìíº á¿æèõ ìýò ýðãýëäýýä. Öýâýëìàà ÷ òºðèéí òîì õ¿íèé ãýðãèéí äýã ¸ñûã òàíèí äàñàæ ýõýëëýý. . Ç¿¿í õ¿ðýýíèé ìýðãýí öîðæ ãýã÷ íü Òºâäèéí õîðîîíä ñóóäàã äóíä íàñíû àéõàâòàð íýâò öîî øèðòñýí õà÷èí òîì àëàã í¿äòýé øîíòãîð áîð òºâä ëàì áàéâ. Õàìò þìàíä ÿâàõààð òîõèðîëöñîí ºä𺺠Áîðòîëãîé ãî¸ õàð òýðãýýð äàâõèæ èðëýý. î÷èæ øºíº îðîé èðíý. . Ñîíðîâûí ìèíü ñàÿ õèéëãýæ ºãñºí äýýë. Òýð öîðæ ëàì ºíäºð 캺ðòýé áèò¿¿ õèâñ äýâññýí áºãººä õîéìðîîðîî ä¿¿ðýí áóðõàí òàõèëòàé òîì 142 . .×è ìèíü õîòûí õ¿¿õýí áîëîõ áîëîîã¿é ë áàéíà äàà. íºõºðòºº ÷. ÿíçûí ãî¸ óãàëçòàé ìîíãîë ãóòàë ñóâäàí òîîðöîã ºìñºæ õ¿ðýýíèé öîðæ ëàìûíä áèø äàíøèã íààäàìä î÷èæ áàéãàà íî¸íû õàòàí øèã ë ãî¸æýý. Áîðòîëãîé áàðàã ë ºäðèéí íýã ÿíçûí ýýìýã áºãæ ñîëüæ ç¿¿õ àòëàà õàðèí äýýë õóâöñàà áîë ãÿë öàë ºí㺺ð íü áèø áèåä òààðñíààð íü þì óó õýí íýãýíä òààëàãäñàíààð íü áàéíãà ºìñºíº.

Ãàäíààñ öîðæèéí ãýðèéí áàíäè ã¿ðãýìòýé ¿çýìòýé àãøààñàí áóäàà.Æà áè ýõëýýä Áîð õ¿¿õíèéã ¿çëýý.Ìîãîé æèëòýé ãýâ. Æààõàí áóçàðòæýý. . Äààí èõ óäàëã¿é îëç áàÿð í¿¿ðëýõ þì áàéíà.Öîðæ ëàìáóãàé òàíààñ ýíý íàéç õ¿¿õýí áèä õî¸ðûí õîéøäûí ÿâäàë ÿìàð áîëîõ òóõàé àâðàë ýðæ áàéíà. Ýõëýýä Áîðòîëãîéòîé õ¿ðýý õîòûí ñîíèí õ¿¿ðíýâ.öàãààí ãýðò îëîí äàâõàð îëáîã äýýð í¿öãýí áèå äýýðýý ñýìýðõèé óëààí äààâóó îðõèìæ íºìðºí çàëàð÷ýý. íýð íü Öýâýëìàà. Òà ìýðãý òºë㺺 áóóëãàæ ñî¸ðõîíî óó? Ìèíèé ýíý íàéç. Ëàì í¿äýý àíüæ àìàí äîòðîî õýñýã óíøëàãà óíøààä øîîãîî ¿ëýýæ øèðýýí äýýð òîðõèéëãýí îðõèâ. Çàëãóóëàí Öýâýëìààã øîîäîîä èéí õýëýâ. .. Ýä íàð ç¿ãýýð íýã òàíèë òºäèé áóñ õýçýýíèé èõ ò¿íø àæ òºðëèéí òàëààð õîëáîî ñ¿ëáýýòýí áîëîõ íü ÿðèàíû ºíãºíººñ èëò. Ëàì áàãøòàí ç¿ãýýð íýã áóðõíû íîì áÿñàëãàã÷ òºäèé áóñ õ¿ì¿¿íèé ýëäýâ ¸ñûã ñîíèðõîã÷.Íàéìàí öàãààí ìýíãýòýé. Í¿äýý íýýæ øîîãîî õàðààä èéí îã¿¿ëýâ.Ä¿¿ õ¿¿õýí ÿìàð æèëòýé âý ãýõýä. áóðàì òýðã¿¿òýí îðóóëæ äàéëàâ. Ãýõäýý ýíý æèëäýý ìºð ÷èíü öàãààí áàéíà àëçàõã¿é ãýëýý. öîðæ Áîðòîëãîé õî¸ðûí ÿðèàã ÷àãíàí ñóóëàà. Îéðûí çàì ÷èíü áàðòàà áàðöàäã¿é øóëóóí áàéíà. Öýâýëìàà ÷ ìºí ñºãäºæ àäèñ õ¿ðòëýý. . Öýâýëìàà ëàìûí í¿äíýýñ äàëüäàðñõèéí åð áóñûí àìòàò áàëèíãààñ ÷èìõëýí èäýæ. . Õàðèí àëñäàà æààõàí þì áîäîëã¿é áîëîõã¿é. Öýâýëìàà íóòàããàà ëàìûí õ¿ðýýíèé Ẻäèé ÿäóó òºâä ñàíãàñâàà íàðûã ¿çñýíýýñ èéì áàÿí ñ¿ðëýã ñîíèí ÿíçûí òºâäèéã ¿çñýíã¿é áèëýý. Öýâýëìàà . Áóçàðûí ÷èíü óðøèã ç¿¿í 143 .. Àÿãûí ÷èíýý àëàã í¿äýò öîðæ ëàìáóãàé æèæèãõýí öàãààí õàø õàéðöàãíààñ óëààí í¿äòýé çààíû ÿñàí øîî àâ÷ àëãàí äîòðîî áºìáºð¿¿ëýí. òýð ÷ áàéòóãàé àâãàé õ¿¿õýí àëò ìºí㺠àðèëæàà íàéìààíû òóõàé ÿðèà õººðººíººñ ÷ íýã èõ áóöàõãóé áóþó óëààí îðõèìæèéí äîîðõè í¿öãýí áèåýðýý áîë æèðèéí íýã øºðìºñëºã ýð ìýò áºãººä õàðèí í¿ä íü äààí÷ åð áóñûí àþóí áèøðýì àæýý. Òèéí æààë ÿðèëöààä Áîðòîëãîé ºâðººñºº õàäàã ãàðãàí äýýð íü òàÿãò õýìýýõ åñºí öàãààí ìºí㺠òàâèí öîðæèä ºðãºí áàðèõàä õýëýëöñýí ¸ñîîðîî Öýâýëìàà ìºí àäèëõàí áàðèâ. øàð òîñîíä çóóðñàí ñàìàð. Ñîíðîâ ñàéäûí ýõíýð ãýýä òîëãîé áºõèéõºä öîðæ ìàø óðàí óãàëç õýýòýé æèæèãõýí çàíäàí øèðýýí äýýðýýñ î÷èðîî àâ÷ ãóðâàíòàà àäèñëàâ.

Áàãø ëàì ìèíü ºðøºº õýìýýí äîòðîî ãàñëàí çàëáèðàâ. .. Ãàðàà öóñòñàí õ¿íýýñ þì óó áóñäûí àì õ¿ðñýí õàð óñíààñ áîëæýý ãýõýä Öýâýëìààãèéí àð íóðóó çàðñõèéâ.Ëàì áàãø ìèíü òà ë . Öýâýëìàà ãàðàà öóñòñàí õ¿í õýí áàéäàã áèëýý? Õýí ãýã÷ áàéâàà? Ýý áóðõàí ºðøºº. Áýøýã çîãäîð äàðìèé îëáàëà Íýðòýí æàëáàà ã¿åí äóãàðìó Ñàíçàí áîîâèé ðåíàã ìåýæàí Ä¿äýý çýðýãæèä ýýíæóí ëàãâèéëõàà ãýæ àÿëãóóëàí óíøààä ìºíãºí áóìáàòàé ðàøààíààñ òîãîñûí ºäºí öàöëààð í¿¿ð õ¿ç¿¿ ð¿¿ íü ñýð¿¿ îðãèòîë öàöàâ.Ëàì áàãø ìèíü áèäýíä áóðõíû ñóðãààë àéëäàæ õàéðëàà÷ ãýæ Áîðòîëãîé ìºðãºí ãóéâ.Àðâàí çóðãààí ñàð öàãààí ø¿õýðò óíøóóëàõ áîëæýý. Áîðòîëãîé àðààñ íü íàìèí÷ëàí.Æà áè ãàäààëæ èðüå ãýýä îðõèìæîî ÷èðñýýð ÿâàâ. Öîðæòîí ãàäààëààä îëáîã äýýðýý èðæ ñóóõàä ãýðèéí áàíäè íü ìàíç îðóóëæ ºãºâ. Öîðæ ëàì õàæóóíààñàà öýíõýð áîéòîã àâ÷ í¿öãýí õºë人 óãëààä . ×è õºäººãºº õîíü ìàë òºõººðñºí þì óó àí àãíàñàí õ¿íòýé îéðòñîí áàéæ äýý ãýæ øèâíýâ. Òýð íü óóõûí àðãàã¿é ºòãºí òîñòîé öàé àæ. Òèéíõ¿¿ öîðæ ëàìáóãàé ñóðãààë àéëäñàí íü: .¯ã¿é ¿ã¿é ãýõýýñ ººð þì õýëñýíã¿é.ç¿ãò áàéíà.Í¿äèéã íü õàðàà áèç? ¨ñòîé áóðõíû í¿ä ë èéì áàéäàã áàéõ. Ãàðàà öóñòñàí õ¿í. Öýâýëìàà. Ç¿¿í ç¿ãèéí õýíèé õàð ø¿ëñ àìàíä íü íààëäààñòàé áèëýý? . áóñäûí àìññàí õàð óñ ãýíã¿¿ò ÿàãààä ÷ þì áèåä íü ÷ þì óó óðóóë àìàíä íü õ¿ðñýí þìíû àéìààð çýâ¿¿í áºãººä õîëûí ä¿ð çóðñõèéõ øèã.. .Ãýð îðíûõîíòîéãîî õýëöýæ áàéãààä íàäàä äààòãàíà áèç ãýýä öîðæ ìºíººõ î÷èðîî çóëàé äýýð íü òàâèàä ìàø òîä íàìóóí äóóãààð. . ãýýä ìºëõºí ìºðãºõºä . .Îäîî áè ÿàõ âý ëàì áàãø ìèíü ãýæ áàëìàãäàí äóóãàðàâ. . Æèíõýíý øèäòýé õóâèëãààí ãýäýã þì.Õ¿¿õí¿¿ä ìèíü õ¿íèé ëàé ëàí÷èã òýð äóíäàà á¿ñã¿é õ¿íèé ëàé ëàí÷èã 144 . Öýâýëìàà ººðèéí ýðõã¿é õàíöóéãààðàà àìàà øóäðàí àâàâ. Ãîëîîð íü õýëæ áàéãàà áèç.

Òàíóóñ õîéò òºðºë人 àäãóóñàí ÷ áîëæ òºðíº. Çîâëîí ¿íýí çîâëîíãîîñ ãýòýëãýõ ¿íýí ãýæ áóðõàí àéëäæýý. óì ïàä ñóó õàà ãýæ íàìóóí ìºðò뺺 åð áóñûí õóðö òîä õýëýýð àéëäààä ìºíººõ æèæèã àëòàí î÷èðîîðîî ÿìàð íýãíèéã õººí çàéëóóëàõ ìýò ãóðâàíòàà õèé çàíãàí í¿¿ðýý àëãààðàà øóäàð÷. Ãàíöõàí áóðõàí ìýäíý. ×èíãýõýýð ýíý íàñàíäàà ãàíöõàí áóðõàíä ø¿òýæ áóÿíûã ñàéòàð ¿éëäâýýñ ººðèéí áîëîîä áóñäûí çîâëîíã íèìãýëíý. Àðèëñíû çàì íèðâààíû çàìààð îðîãñîä áóðõàí áîëæ áîëíî. Èíãýõýýð áóðõíû øàâü íàð áèä çîâëîíòîí îëíûã áóðõíû àðèóí ä¿ðä ø¿ò¿¿ëýí íîì ñóðãààëûã íü àéëäàæ áàéíà. Ãàíöõàí áóðõàí õ¿íèé çîâëîíã îéëãîæ õ¿ì¿¿ñèéí äóíä õóâèëãààí ä¿ðýýðýý ÿâæ áàéãàà ãýæ ñàíàãòóí. ×èíãýýä øàâüæ õîðõîéíîîñ ýõëýýä õ¿í õ¿ðòýë çóðãààí ç¿éë õàìàã àìüòàí òºðºë áóöààí àðèëæàí ýöýñ òºãñãºëã¿é ýðãýëäýõ ñàíñðûí õ¿ðäèéã ýðã¿¿ëýõ õ¿÷èí ¿ã¿é áîëæýý. Çîíõîâ áàãøèéí àéëäñàíààð áîë õ¿ì¿¿í ãýã÷ ýíý çàìáóóòèâä ãàíöõàí óäàà òºðººä ºíãºðºõ àòëàà ãàíö øóíàëààñàà áîëæ äàõèí áàéíà. Ãýâ÷ óõààíòàéäàà áóÿí õèéí í¿ãëýý íèìãýëæ ÷àäíà. Ãàíöõàí áóðõàí õ¿íèé òýð èõ øóíàë òà÷ààë. Òà÷ààëûã ¿ë òýâ÷èã÷ àäãóóñàí áîë õ¿í àäèëõàí. ò¿ðñýý øàõàã÷ ýì çàãàñ õ¿ðòýë öàã òóëàõàä ¿ð ¿íäñýý àâðàõûí òºëºº àìèà ºãºõººñ áóöàõã¿é. Ýì àìüòàí ýõ áîëñíîîðîî áóÿíòàé ÷ ¿ðèéí òºëºº øóíàëò ñýòãýëýýðýý ýð àìüòíààñ èë¿¿ áàðöàä õóðààíà. Ãîî ¿çýñãýëýí áîë áàñ øóíàë òà÷ààëûí øàëòàã þì. Îäîî ò¿¿íèéã ìýäýõèéí àðãàã¿é. Ãýõäýý óõààíò õ¿í àäãóóñíû ¸ñíîîñ ñàëæ ÷àäàõã¿é. Ýðýãñýíãîìáûí õóâèëãààí ìèíü àâðàãòóí àâðàãòóí. ãýòýëãýí íèìãýëýõýýð òýíãýðýýñ áóóæ èðñýí. àâðàãòóí àâðàãòóí. Õ¿íä óõààí áèå õî¸ð çàÿàãäñàíààð àäãóóñíààñ ÿëãààòàé. õîðõîé øàâüæ ÷ áîëîí òºðíº. Ãàçàð äýëõèé òýãýýä ò¿ìýí çîâëîíòíû ñ¿ã ñ¿íñýýð äàðàãäàí øèì åðòºíöèéí õºëã¿é èõ äàëàé äàâëàñààð õ¿í ãýã÷ õî¸ð õºëò õîõèìîé òîëãîéò àìüòàí áàãòàõ øèíãýõýý áîëüæ áàéíà. Ýý. Ìàõ èäýã÷ àðààòàí öóñàíä øóíàã÷ áîë õ¿í áàñ àäèëõàí. Áóðõàí õ¿íèéã ìýäýõýýñ áóðõíûã õ¿í æèíõýíý ä¿ðýýð íü îëæ ìýäýõã¿é. ¯ð ºíä㺺 õàìãààëàã÷ æèã¿¿ðòýí. îðîéí äýýä Î÷èðäàð äàëàé ëàì áàãø ìèíü àéëäàãòóí. Í¿ãýë õèëýíöýýñ áóÿíû õ¿÷ýýð àíãèæèðâàë õîéò íàñàíäàà äèâààæèí ÷àíãàäûí îðîíä õ¿íèé òºðëèéã îëîí òºðæ ÷ áîëíî. Í¿ãýë õ¿íäýðâýë òàìä óíàíà. 145 . çîâëîí ãàñëàíã îéëãîæ.èõ ø¿¿. ×èíãýýä øàâüæ õîðõîéíîîñ ýõëýýä õ¿í õ¿ðòýë áàéíà. ¯çýõ ºíãºíººñºº 纺ëºí äîðîé ãýëýý ÷ óã ÷àíàðòàà íèñâàíèñûí òà÷ààë øóíàë èõ.

Áîðòîëãîé ÷è ¿¿íèéã Áàÿðòûí ï¿¿ñíèé äàíæààäàä ºãººðýé ãýýä øèðýýíèé õºíäèé㺺ñ äààâóóíä áîîäîëòîé þì àâ÷ ºãºâ. Áàò õºòºë㺺 ìîðüòîé ãàðààä íýã õîíîãèéí äîòîð á¿ð Îíîíãèéí Øèâýðìàíäàë. Ãýðýý ñàíàõ ÷ õýö¿¿ ø¿¿ äýý. Òýãñýí íýã ë áèø áîëîîä ÿâ÷èõëàà. àéðàã öàãàà óóëãàíà ãýýä õºë áîëëîî. òýðõ¿¿ òàë õºíäèéã õàøñàí Õýíòèéí íóðóóû ñàëáàð èõ ÿí õºâ÷èéí óóëñààð õýäýí ºäðèéí èõ ýðýë áîëîâ. Æàìö áààâàé ìóó ñîâèí õºäëºí àõ íàðûã íü õàäëàí äýýðýýñ äóóäàí èð¿¿ëæ ìýäýõ òààâàðëàõ þì áèé ¿ã¿éã àñóóõàä öààäóóë íü ýõíýðèéíõýý õîéíîîñ ñóì îðñîí áàéõ ¸ñòîé ãýõýýñ ººðã¿é. Äàøèéí ýõíýð ñóìûí òºâä èðæ ýì÷èä ¿ç¿¿ëýõýä ñàâíû ºâ÷èí ñýäýðñíýýñ ò¿ð çóóð õàëóóðñíûã ìýäýæ åð人 ãóðàâ õîíîãèéí äîòîð àðãàëààä áýðãýí ýã÷ ä¿¿ õî¸ðûíõîî õàìò õàðüæ èðýõýä Äàøèéã õîéíîîñ íü ñóì îðñîí ãýöãýýæ áàéâ. Àãàö õýìýýõ çýðãýëäýý 146 . Õî¸ð õ¿¿õýí ëàìûíõààñ ÿâàõäàà òèéì ÷ óðàì çîðèã íýìýõýýðã¿é àéëäàë ñîíññîíäîî ÷ òýð ¿¿. ãóðâàí ºäºð õàðàâ. òóñ òóñûíõàà áîäîëä àâòàí ÷èìýýã¿é ÿâàâ. Ãýðýý ñàíàæ áýòãýð÷ áàéãàà áèç õººðõèé. * * * Äàäàë. Ñóðàã àæèã àëãà.. Áàçàð àìàà óìàëçóóëààä ¿ñðýí ãàð÷ îäîâ. Áè ÷ ãýñýí ààâ ýýæèéãýý ñàíàõ ë ¸ñòîé ãýæ ãýâ ãýíýò ìàðòàãäñàíûã ñàíàõ ìýò äîòîð æèãòýéõýí áîë÷èõëîî. Õàðèí ìàíü Áàçàð õºâ¿¿í æààõàí óðóó öàðàéòàé ãàð õóðóóãàà îðîëäîæ óðóóëàà óíæóóëàí ýã÷ óðóóãàà òààã¿éõýí õÿëàëçàæ ñóóíà. íýýðýý ýíý ÷èíü ãýðýý ñàíàõ ãýæ áàéäàã ø¿¿ äýý. Îíîí õàâèéí ¿ðæèëòýé áºãººä äàâ÷óóõàí õºíäèé òàë. Äýðãýäýý àâàà÷ñàí ÷èíü äýýð áàéõàà îõèí ìèíü. Òýãìýãö á¿ãäèéã òàë òàë òèéø äàâõèóëàâ. Áàëæ. Õî¸ð ºäºð õ¿ëýýâ. Ãóðâàí íóóð. ÿìàð íýã ÿàðàëòàé õýðýã ãàðààä çàìààñàà íýã òèéø õàäóóðàí îäîæ äýý ãýëöýâ. Áîðòîëãîé Öýâýëìààã Àìãàëàíáààòàð ëóó àâ÷ ÿâàõ ãýñýí áîëîâ÷ Äóíä ãîëä Ñîíðîâûí ààâûíõààð îðîõã¿é áîë áîëîõã¿é ãýýä òèéø íü õ¿ðã¿¿ëëýý. Öýâýëìààãèéí èðýõ á¿ð õî¸ð õºãøèí áàÿðëàäãààðàà áàÿðëàí áóóç áàíø õèéæ ºãíº. Ìóó ààâ íü ÷ õ¿¿ãýý ñàíàæ ë òààðàà ýâèé ìèíü õýìýýí ýâèéëýâ. Àðãà áàéæ óó õººðõèé ìèíü. Ýíý ìààíü ÿàãààä èíãýæ óðóóëàà óíæóóë÷èõàà âý ãýõýä Ñîíðîâûí ýýæ. Àíõàíäàà õàãàñ ºäºð ÿâààä õ¿ðýõ ãàçàð á¿òýí õî¸ð õîíîã ÿâíà ãýæ ÿàõûã õýëýõ áèëýý. Öýâýëìàà.

Õóðõ õ¿ðòýë äàâõèàä áàñ õîîñîí áóöàæ èðýâ. Ò¿ð õýâòüå ãýâ÷ áîëñîíã¿é. Ãýâ÷ Äàø ÷óõàì ë óñàíä õàÿñàí ÷óëóó ìýò îð ñóðàãã¿é àëãà áîëæýý. õ¿íèé ãýõýä õ¿íèé áèø áóëèíãàðòàæ ò¿ãøñýí õà÷èí í¿ä øèðòýæ áàéíà. ßíäàã º÷èãäðººñ õîéø îëèãòîé þì èäýýã¿é òóë èõ ºëññºíºº ñàÿ ìýäýæ ìàõ èäýõ ñàíààòàé áàðüæ àâòàë õîîëîéä íü íýã þì áàãëàéæ òýýãëýýä èäýæ áîëñîíã¿é. Àéæ öî÷ñîí àëìàéð÷ ãºëºðñºí àëèí áîëîõ íü ìýäýãäýõã¿é ººðèéí ãýõýä ººðèéí áèø. Ç¿ðõ èü ë¿ã ë¿ãõèéí öîõèëíî. Äàøèéí ýõíýð Ïóíñàë. ×èõ íü øóóãèàä í¿ä íü ìàíàëçààä íýã ë æèããýéõýí. Ìàéõíû áàãàíàíä ºëãºñºí öýðýã ö¿íõíýýñýý æèæèã òîëü àâ÷ òîëüäîâ. Ø¿ä çóóæ áàéãààä äºðºº çóðàì ºíäºð óðãàñàí ãîëûí ºëºíã áàðàã ë õî¸ð àëäûí ºðãºí ìºð ãàðãàí õàíàðóóëæ ãàðëàà. Ìàéõàíäàà îðîõîä ààâ íü õ¿¿ãýý íýã òèéø ò¿ð ÿâñíûã ìýäñýí áîëîëòîé òýâø ä¿¿ðýí ìàõ ÷àíàæ òàâüñàí áàéâ. Æàìö áààâàé õîäîîã òýðãýíäýý õîñ ìîðü õºò뺺ä õàð õóðäààð íü íàæèãíóóëàí Ãèëáýð äóãàíû ëîâîí ëàì ìýðãýí Æóíàé ãýã÷èä î÷èæ àâðàë ýðýõýä àìüä ¿õñýí íü ìýäýãäýõã¿é áàéíà ãýýä òîäîðõîé þì õýëñýíã¿é. Ǻâõºí 147 . Ãýíýò õàøõèðìààð ñàíàãäàõàä çàíãèäñàí ãàðàà òàñ õàçëàà. ºâãºí ìèíü õààøàà ¿ã¿é áîë÷èõîâ îî. Òóéëäàæ óíàòëàà ãàíöõàí õóðàì ÷ çîãñîëã¿é õàäàõààñ ººð çàìã¿é.íóòàã õ¿ðòýë äàâõèàä ñóðàã ãàðãàæ ÷àäààã¿é èðýâ. Åðººñ òóæ áîñîí ñóóí. ÿâãàí íü ÿâãàí õºäºëæ òóñ òóñûí ñýòãýë ÷àäëûí õýðýýð õàâü îð÷ìûíõîî îé ìîä õàä àñãà ãóó æàëãûã íýãæèöãýýëýý. Òýãñíýý ¿ñýð÷ áîñîîä ºâñ õàäàæ ãàðàâ. Ñóìûí çàõèðãààíààñ çàð òàðààâ. Èä õàäëàíãàà õàäàæ áàéñàí õ¿ì¿¿ñ ýð ýì õºãøèí çàëóóã¿é öºì ìîðäëîî. Í¿ä íü í¿äýý øèðòòýë íóðóó óðóó íü õ¿éò îðãèîä ÿâ÷èõëàà. Òýð ºäºð ßíäàã Äàøèéã öààø íü õàðóóë÷èõààä óì õóìã¿é äàâõèñààð ìàéõàíäàà èðýõýä ààâ íü õýäèéí èð÷èõýýä ºâºë溺íèéõºº ç¿¿í òàëûí õîíõîðò ºâñ òàðìàæ ÿâàâ. Àéìãèéí çàõèðãàà äîòîîäûã õàìãààëàõààñ òºëººëºã÷ çàðëàãà íàð ÷ èðýâ. Ìîõîîð Ñîäíîì áàðóóí òèéø Áèíäýð. Õ¿éòýí óñàíä òîëãîéãîî óäòàë ä¿ðýýä íîéòîí ãàçàð ýëýãëýí æààë õýâòýâ. Í¿äýý öàâ÷èõ ãýòýë õºøèí ãºëºð÷èõæýý. Óðö ìàéõíàà õààæ õàäóóð òàðìóóðàà ñóë îðõèîä ìîðüòîé íü ìîðüòîé. ã¿éæ õîëõèæ áàéìààð ñàíàãäàíà. Èíãýýä Äàäàë. Äàøèéã ìèíü îëæ ºãºº÷ ãýýä îðü äóó òàâèõ íü àðãàã¿é. Áàëæèéíõàí õýäýí õîíîãèéí èõ ýðýëä ãàð÷ýý. Òîëèî øèä÷èõýýä ãàð÷ õàäóóðàà ø¿¿ðýí àâààä õàæóóãèéí ãîðõè óðóó ã¿éëýý.

Áè ìàðãààø îðîé áîëòîë ÿâààä èðäýã þì óó ãýõýä ààâ íü õààøàà ÿâàõ íü âý ãýæ àñóóñàí ÷ ¿ã¿é.ßíäàãàà öàéãàà óó. àíèðã¿é ä¿íñãýð. ßíäàã òèéíõ¿¿ áèåý ýçýìäýí òàéâøðààä ìàéõàíäàà èðýõýä ààâ íü äàíõòàé öàéãàà õàëóóí íóðìàíä áóëààä áóõàë òàâèõààð ÿâæýý. Íàð äîîøëîí óóëûí ñ¿¿äýð õ¿¿øëýýä óðä òàëûí Ñàíãèä äàðõíû ºâºë溺íä õàäóóð äàâòàõ. Àðãà áóþó ãàð øàðõèðàí àìüñãàà äàâ÷äàõàä õàäóóðàà øèäýæ ãîëûí óñàíä òîëãîé öýýæýý ä¿ðæ ñýð¿¿öýýä äàõèí õàäíà. Áîëñîí þì áîëîîä ºíãºðäºã õîðâîî äîî ãýìýýð. . Íàð õýâèéòýë õàäààä òýíõýë àëäðàí ìºðòýé ºâñºí äýýðýý ñóóâ.õàäóóðûí õàíãèíàõ ÷èìýýã ñîíñîæ ºâñíèé õàíàðàõûã ¿çýõýýñ áóñ õ¿í àìüòàí ãàçàð äýëõèéã ìàðòàõ ë õýðýãòýé.Òà óóæ áàé! ãýýä õàäñààð ë áàéâ. Þó áîëñíûã äàõèí ýõíýýñ íü àäàã õ¿ðòýë çóðàãëàí áîäîâ.ßíäàã àõ ìîëèî øºäºëëºæ òàâèõã¿é ÿàñàí þì? Íàë õººëòºë óÿàòàé áàéõ 148 .Õ¿â¿¿í ìàõàà èäýâ ¿¿? ãýõýä í¿ä ð¿¿ íü öýõ õàðàí. ýõíýð õ¿¿õäýý àâ÷èðíà ãýýä ÿâàõ øàëòàã õàà ìóíäàõ áèëýý. õàà î÷èæ ºíäºð ãîîëèã áèåòýé Õàíäìàà äóëüòðààòàí. ßíäàã áóõàë òàâüæ ÿâàà ààâ äýýðýý èðýõýä ààâ íü åð àæèã àâñàí áóþó èíãýæ ãýíýò îðëîãîã¿é ºâñ õàäñàíûã íü ãàéõñàí ÿíçã¿é. ¯äëýõ öàã áîëæ ààâ íü òàðìóóðàà ¿¿ðýí ìàéõàí óðóóãàà èðýýä. öàéãàà óóÿ ãýæ äóóäàõàä. Óëààíáààòàð îðîõ ÿàðàëòàé àæèë ãàðñàí. Õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ýöãèéí í¿¿ðèéã õàðíà. .Èäëýý. ßíäàã õàäëàí÷äààñ çàéäóó õýýð ãàð÷ õàðàíõóé áîëîõûã õ¿ëýýí õýñýã õýâòýýä Õàíäìààãèéí óðöàíä èðýõýä çóñëàíãààñ ºäðººð èðæ îõèíäîî òóñàëäàã Äóëñàé àâãàé ÿâñàí áºãººä òýâ òýâõèéñýí ÷àíãà àëõàà ãèøãýýòýé. . ßíäàã óäààí ñóóæ àìñõèéâ. Ãàíöõàí áèåý ýçýìäýæ õ¿íèé í¿¿ð öýõ õàðæ ë ÷àäàõ õýðýãòýé. Á¿õ þì óðüäààñ áîäîæ òºëºâëºñºí ¸ñîîð áîëíî. Õî¸ð ãóðâàí ºäºð õàäàõ ºâñèéã íýãìºñºí õàä÷èõààä àéë àìüòíààð îðîõ õýðýã ãàðëàà ãýæ õýëíý. . ç¿¿í òàëûí õºðø õîðøîî ßðèíïèëûíä îëîí áàíäè íàðûíõàà íýãèéã çàí÷èí óéëóóëàõ íü ñîíñîãäîíî. Õýíä ÷ ñýæèã õàð àâàõóóëààã¿é ÿã ñàíàæ áîäñîíîîðîî õèéñýí øèã. Ñàÿ íýã ýðãýí òîéðíîî àæèí õàðâàë á¿õ þì áàõü áàéäãààðàà. Òýãñýí õîéíî öààøèä ÿàõûã øèéäýæ ÿäàõ þìã¿é. . Ìàíü ýð öàé óóæ öàäàòëàà ìàõ èäýýä ìîðäîâ. ºí㺠ç¿ñ ÷ õóâèðñàí þìã¿é. Õîéä õîíõðûí ºëºíã á¿ãäèéã óíàãàëàà.

Òýãñýíýý óðàãø óíàí ºíäèé㺺ä öóñ ñàäàðñàí àìàà àíãàëçóóëàí ººäººñ íü ìºëõñºí íü í¿äýíä íü èâ èëõýí õàðàãäàâ. Îäîî òýð íààøàà ìºëõºæ ÿâàà þì áèø áèç äýý ãýñýí áàðàã ñîëèîòîé áîäîë îðæ èðýõýä òýð óðöàíä øóðãàí Õàíäìààãèéí ºâºðò îðæ õýâòëýý. ßíäàã çà çà ãýýä ø¿¿ðñ àëäàí õîîëîéäîî òýýãëýñýí Ẻí õàð þìûã àâ÷ õàÿõ ìýò óóæðàí øèéäýìãèé àëõàëñààð ìîðèíäîî ìîðäîí äàâõèí îäëîî. Ìàíü ýð çàÿàòàé ë óõààí áàëàðòñàíã¿é. ßíäàã Õàíäìààã óãç÷èí ñýðýýâ. Õàäëàíãèéíõàà àæëûã áàðàãëàí íóãàëñàí òóë ¿ëäñýíèéã ìºí㺺ð 149 .×è ººðºº ò¿ë. Áè óíòìààð áàéíà. Îäîî ë ÿã õîò îðæ ÿàìíûõàíòàéãàà óóëçàí öàã òºðèéí áàéäëûã Ìýäýí öààøíä õýðõýõèéã øèéäýõ öàã áîëæ.Áîñîæ ãàëàà ò¿ëýý. Ñåìåíû çàèìêèéí îéðîëöîî èðæ àæèãëàâàë Äàøèéí ìîðèéã õýýðèéí íîõîé õýäèéí ýä áàä õèé÷èõñýí áîëîëòîé ìîäîí äýýã¿¿ð õýðýýí¿¿ä ýðãýëäýíý. . Í¿äýý àð÷ààä ñàéí ºíäèéæ õàðâàë ºíººõ ýâäýðõèé ïèéøèíãèéí ñ¿¿äýðò í¿¿ðýýðýý ãàçàð ìºðãººä ¿õñýí õýâòýíý. Ìèíèé íîéð õ¿ðýõã¿é áàéíà. Áè ò¿¿íèéã ã¿éöýýæ ÷àäààã¿é áàéâàë ÿàíà. Õàíäìààãèéí õóðõèð÷ ýõëýõýä áîñîîä ãàäàà òýðýãíèé àðàë äýýð ñóóí òàìõèà àñààòàë îéðõè óóëàíä øàð øóâóó ãýíýò õ¿¿ãëýýä ýëýã õàòàí èíýýõ ìýò çýâ¿¿í äóóãàðàâ. ªíººõ øàð øóâóó ýëýã õàòñààð. ßíäàã ÷ ò¿¿íèéã îëîí òàâàí ¿ãã¿é äàðæ àâààä õàíàòëàà íîîëëîî. Òýð øºíº äºë ãýðòýý èðæ óíòàëã¿é ¿¿ð õàÿàðóóëààä ìºíººõ Æàðãàëàíò óóëûí ç¿ã äàâõèâ. ßíäàã ìîðèî óÿàä áèåýñýý ñàëãàäàãã¿é íàãààíàà ºâºð äîòðîî áàðèàä çàéìêèéí òóóðü óðóó ãýòýí äºõºæ ìîäíû çàâñðààð ÿâæ õ¿ðòýë Äàøèéí õ¿¿ð àëãà ÷ þì øèã.ªäºëæèí õàäóóë äàëàéæ ÿäàëñàí õ¿íèéã ìýäýõã¿é ÿàñàí þì ãýæ òýð óöààðëàâ. . Íóðóó óðóó äàõèàä ë õ¿éò äààãààä ÿâ÷èõëàà. . Òèéíõ¿¿ õýä õîíîõîä á¿ðýí òàéâøèðñíààð áàðàõã¿é öààøèä þó õèéõýý öýãíýí áîäîîä ñóìûí çàõèðãàà àéìãèéí äîòîîäûã õàìãààòàõ õýëòýñò ìýäýý õ¿ðãýæ ýðëèéã çîõèîí áàéãóóëàëöàâ. Òýãýýä óíòüÿ ãýòýë íîéð õ¿ðñýíã¿é.þì óó? ãýæ øºíèéã õàíüòàé ºíãºð¿¿ëýõ áîëñîíäîî èëò áàÿðëàí õýëýâ. Äàø ýâäýðõèé ïèéøèíãèéí ÷óëóó ìºðãºæ óíàñíàà ÿìàð àéìøèãòàéãààð îðèëîîä áîñîæ èðñýí. Äàõèàä ÿàõã¿é þì áîë ÷è óíò ë äàà ãýõýä ßíäàã àìàíäàà õàðààë òàâèí áîñîæ ìîðäîîä çóñëàí óðóóãàà äàâõèâ. Òàâ çóðãààí õîíîãèéí ýðýë õîîñîí ºíãºðñíèé äàðàà ßíäàã Óëààíáààòàð îðîõîîð øèéäýâ.

ãýðýë ãýãýý íýâò ãèéñýí øèã ºíäîð öîíõíóóä 150 .öîõèí àöàãëàæ îðõèîä òºâººñ äóóäñàí. Äóíãàðìàà ÿàâ÷ ò¿¿íèéã õ¿ñýí õ¿ëýýæ áàéñàí òóë ¸ñòîé ë íàð íü ãàðàõã¿é ÿàõ áèëýý. Óëààíáààòàðûí õàìãèéí òýìäýãòýé áàðèëãûí íýã íü àðäûí öýíãýëäýõ õ¿ðýýëýí áóþó áºìáºãºð íîãîîí òåàòð. Òèéíõ¿¿ îäîî á¿ð ÷ áóöàõ íÿöàõûí ¸ñîí ¿ã¿é. Çàìûí òóðø ¿¿íèéã áîäîæ ÿâëàà. ßíäàã õàäìûíäàà èõ ë óóæóó óõààëàã öàðàéëñàí õ¿í èðëýý. Í¿ãýë ãýæ áàéäàã áîë ¸ñòîé ýíý áîëîîä õîéò íàñàíäàà äààãäàøã¿é èõ í¿ãýë õèéñíýý òèéíõ¿¿ çºâòãºí öàãààòãàõààð áàðàõã¿é ýöñèéí á¿ëýãò òºð óëñûí õ¿ëýýñýí ¿¿ðãýý ÷ áèñë¿¿ëñýí áóþó ÿìàð íýã áîëçîøã¿é àþóë çàíàëûã ñýðãèéëýí çàéëóóëñàí ãýæ èòãýõ íýã ñýòãýëèéí õàìãààëàë áèé áîëãîõûã õè÷ýýõ íü ç¿é. ßíäàã õîòîä îðæ èðýõäýý ãóäàìæ ÷ºëººãººð ñ¿ëæèõ îëîí óðóó í¿ä áýë÷ýýí äîòðîî áîë Öýâýëìààãèéí áàðàà õàðàãäàæ þó ìàãàä õýìýýí ãîðüäîæ ÿâæýý. ýõíýð õ¿¿õäýý àâ÷èðíà ãýæ ãýðèéíõýíäýý õýëýýä ºðòººãººð Óëààíáààòàð òèéø ÿàðàâ. íºãººäºõ íü äîòîîä ÿâäëûí ÿàìíû óðò öàãààí áàéøèí. Íèéñëýëèéí òºâ õýñýãò ãýð õýëáýðò áºìáºãºð íîãîîí äýýâýðòýé øèé æ¿æãèéí õ¿ðýýëýí ãîëëîí òó¿íýýñ áàðóóõàíòàé îëîíä çàðòàé äîòîîäûã õàìãààëàõûí òýð óðò öàãààí áàéøèí áèé áîëñíîîð óëñûí ýðäýì ñî¸ë ñ¿ð õ¿÷èéã áàñ ÷ çýðýãö¿¿ëýí èëòãýñýí õýðýã ìýò áèëýý. ßíäàã ÷ îõèíîî ÿìàð õººðõºí áºãººä ýð¿¿ë ñàðóóë òîðíèí áóéã ¿çýýä ýöãèéí ñîâèí ýðõ áèø õºäëºõã¿é ÿàíà. Òèéíõ¿¿ çºâòãºõºä ýíý á¿õ àþóë ãàìøãèéí øàëòàã íü Öýâýëìàà Ñîíðîâ õî¸ð áºãººä òýäíèéã ë õàãàöààñàí öàãò ýöñèéí çîðèëãî íü áèåëæ õîæìûí ºäºð òýð á¿õ ãàé ãàìøèãò õ¿ðãýñíèé õàðèóöëàãûã òýð ë õî¸ðò òîõîõîîñ ººð çàìã¿é. ¯¿íèéã íü àìüäðàë ººðºº áàòëàí õýëýýä ºã뺺. Äîòîîä ÿàìíû áàéøèí óðòààðàà áîë íèéñëýëä èæèëã¿é. Ýõíýð íü ÷ áèå õºíãºðººä íýã èõ ãîî ¿çýñãýëýíã¿é ãýõýä áàñ ÷ õîò õîðîîíûõîî àÿã ìàÿãèéã ñýðãýýí ºí㺠îð÷èõæýý. Á¿òýí çóí íàìðûí òóðø áîäñîí õèéñýí á¿õýí ãàíöõàí õóâèéí ãîìäîë õîðñîë òºäèéã¿é åðººñ ýíý öàãèéí ýðõýýð áóþó íýð òºð àìü àìüäðàëààðàà äýí÷èí òàâüæ äàéñíàà äàðàí õºíººæ áàéæ çîðüñîíäîî õ¿ðýõýýñ ººð çàìã¿é òýìöýë òóëàääààíû öàãèéí ¸ñ õýðâýý òýð ºðñºë人í òýìöýýíä õàòóó ñýòãýë ýð çîðèã ãàðãàõãóé áîë ººðºº áóñäûí õºëä íÿö ãèøã¿¿ëýõýýñ ººð çàìã¿é áîëñíû ¿ð äàãàâàð õýìýýí èòãýæýý. Îäîî òý𠺺ðèé㺺 þóõàí äýýð ÷ ãýñýí çîâòãºæ öàãààòãàõ ¸ñòîé áàéëàà.

Áºìáºãºð íîãîîíû çóðãèéã ãåðìàí óðàí áàðèëãà÷. ãîë øàòíû õàøëàãà ìîäûã àð÷äàã äàâèðõàé õàìãààëàõûíõíû ãóòëûí òîñíû ¿íýð õîëèëäñîí èñãýëýíä¿¿ ñýð¿¿í àãààð íü õ¿ðòýë òàíèë. Ìºíººõ Æàìöûí Äàø áóðèàä ñóðàãã¿é àëãà áîëñîí òóõàé ýíä õýäèéí ìýäæýý. Ñîíèðõîëòîé íü òýäíèé èõýíõ íü ìîíãîë öàðàéòàé õàëèìàã áóðèàä íàð áîëîëòîé. ßíäàã ÷óõàì ë ýíý áàéøèíãèéí ýçäèéí íýã ãýæ ººðèé㺺 áîäîõîä àÿòàéõàí áàéäàã áºãººä ãýðýë ãýãýý öàöðóóëñàí öîíõíóóäûã íü òýðíèéõ ýíýíèéõ ãýæ ìýäýí ¿íýìëýõ áàéöààëòàà ¿ç¿¿ëýí ëóò öàðñàí ¿¿äèéã íü òàòàí îðîõîä õºë õºíãºðººä ÿâ÷èõíà. ßíäàã òàíèë íºõºä. íýã ñóðãóóëèéíõàí áîëîîä çèíäààíûíõàíòàéãàà óóëçàæ ¸ñòîé ë øàâàéãàà õàíàòàë õººðºëä뺺. Õàðàõàä ãýðýë ãýãýý íýâò ãèéõýýð òýð áàéøèíãèéí äîîðõè í¿õýí äàâõàðò ÷óõàì ÿìàð ÿíçûí øîðîí ãÿíäàí ãýñãýýí öýýðë¿¿ëýõ ýð¿¿äýí áàéöààõ ÿìàð ãýý÷èéí õýðýãñýë áàéäàã òàëààð õîòûíõíû äóíä æèã æóã ÿðèà ãàðàõààñ öààø õýí þóã ìýäíý. Ýëäýâ-Î÷èð ñàéä íàñ áàðñíû äàðàà øèíý ñàéäààð õýí òîìèëîãäîõ íü îäîîõîíäîî òîäîðõîéã¿é. äîòîîä ÿàìíû áàéøèíãèéí çóðãèéã îðîñ óðàí áàðèëãà÷ õèéñýí ãýõ. ßíäàã æèæ¿¿ðèéí áàãà äàðãàä ¿íýìëýõýý ¿ç¿¿ëæ áàéõäàà òýð òàíèë ¿íýðèéã òààøààõ ìýò õàìðààðàà òàòààä ºíãºðñºí íýã æèëèéí äîòî𠺺ð÷ëºãäºæ õóâèðñàí þì þó áàéãààã àæâàë ãîë øàòàà ãî¸ìñîã õýý á¿õèé íîãîîí õºâººòýé óëààí õèâñýýð á¿òýýæ ººäººñ õàðñàí õàíàíä Ñòàëèíû àëòàí æààçòàé òîì õºðºã ºëãºæýý. Õî¸ðäóãààð äàâõàðò ãàð÷ óðò õîíãèëîîð ÿâàõàä õî¸ð òàëûí îëîí ¿¿äí¿¿ä îíãîëçîí ñààðàëäóó íîãîîí íîîñîí äààâóóí ºìä öàìöòàé çàõàíäàà øïàë ãýäýã óëààí ïààëàíò äºðâºëæèí òýìäýã õî¸ð ãóðâààð íü ç¿¿ñýí çºâëºëòèéí äîòîîäûã õàìãààëàõûí äàðãà íàð îðæ ãàðàõ íü óðüäûíõààñ õàðààæààð îëøèð÷ýý. ßíäàã èðñíèéõýý ìàðãààø øèíý ºìä öàìöàà ºìñºæ çàõíûõàà äàìðûã õóóðàé îîãîîð ãÿëà÷çòàë àð÷ààä îðîñ õðîìîî òîñëîí ãÿëàëçóóëæ ãåðìàí äóãóé óíààä ÿàìàíäàà áàðààëõàâ. ªºðººð ÷ ÿàæ áàéõ áèëýý. õîéíîîñ ñ¿¿ëèéí õî¸ð ãóðâàí ñàðä áààõàí 151 .ÿðàéëãàñàí õî¸ð äàâõàð öàñàí öàãààí áàéøèí áºãººä äýýâðèéíõýý ç¿¿í ºíöºãò äºðâºëæèí ÿíç ãàðãàæ äýýð íü çýýðýíöýã áàðüñàí áèåèéí òàìèð÷íû øàâàð áàðèìàë áîñãîñîí íü ãó÷ààä îíû îðîñûí õîòóóäûí óð õèéöèéã ÿàõ àðãàã¿é ñàíàãäóóëíà. Ýíä íîãîîí ìàëãàéòàíãóóä õîîðîíäîî íàìóóí äóóãààð ÿðèëöàæ ãýòýí ìÿðààõ ìýò õºíãºí õºíãºí àëõàöãààäàã çàíòàé áèëýý. ªíººõ òàòàõàä õ¿íäõýí áîëîâ÷ ÷èìýýã¿é îíãîéäîã öàðñàí ¿¿äýýð îðîõîä òàìõèíû óòàà.

Åñòîé ë ñàíàñàí á¿õýí ñýòãýë÷ëýí á¿òíý ãýäýã ýíý áàéõ. äîòîîäûã õàìãààëàõàä õîéíîîñ àñóóëãàæ ºãºõèéã õ¿ññýí ºðãºäºë ãàðãàñàíä òýð ¸ñîîð áóðèàäûí Àãà. Àíõàíäàà õ¿ì¿¿ñ äàãààð ýñ îðîã÷äûã äàé÷ëàí áóöààõ ºíãºðñºí õàâðûí ÿâäàëòàé õîëáîí õýí íýãíèé õîéíîîñ ÷ þì óó ýñâýë õýí íýãíèé äóóäëàãà äîõèîëãîîð õîéøîî õèë ãàð÷ îäñîí áàéæ ìàãàäã¿é ãýõ ÿðèàã îðòîé áàéæ ìàãàäã¿é õýìýýí Æàìöûíõàí àéìãèéí çàõèðãàà. * * * Ýíý íàìàð Îíîí. òàãíóóë òóðøóóë íýâòð¿¿ëñýí òóõàé ÿíç á¿ðèéí ìýäýý ñýæèãëýë èõýñ÷ ò¿ð¿¿÷ýýñ íü èëð¿¿ëýí áàðèâ÷ëààä ýð¿¿äýí áàéöààæ çºâëºëòºä ÷ áàéäàë õóðöäàæ êîììóíèñò áîëûöåâèêóóäûí íàì çºâëºëò çàñãèéí ýñðýã ýëäýâ äîëîîí ýñýðã¿¿ õóéâàëäààíûã èëð¿¿ëýí áóò öîõèæ ôàøèñòóóäûí áîëîîä ñàìóðàé íàðûí áîëçîøã¿é äîâòîëãîîíîîñ ñýðýìæëýí öýðýã äîòîîä ÿàìûã áýõæ¿¿ëýõèéí òºëºº õºðºí㺠õ¿÷ õàéðëàõã¿é áîëñíû çýðýãöýý äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí æèíõýíý ÷åêèñò ¸ñîîð àñàð èõ ñîíîð ñýðýìæòýé çîðèã øèéäýìãèé àæèëëàõ îíöãîé öàã èðñýí òóõàé ÿðèõã¿é õ¿íã¿é áîëæýý. Ýíý á¿õýí ÷óõàì ë ßíäàãèéí ààçãàéã íü õºäºëãºí óðüä õèéñýí áîëîîä õîéøèä õèéõýýð áîäñîí á¿õýíäýý º÷¿¿õýí ÷ çîðèã øàíòðàõã¿é èä õàâûã ºãºâ. ºìññºí ç¿¿ñýí íü õ¿ðòýë öýâýð ãÿëàëçóóð. Òèéíõ¿¿ ÿàìíûõàí óðüäûíõààñàà á¿ð ÷ öîëãèîí äîðèóí ààø àðàíøèíòàé. Áàëæèéí ñàâ áóðèàäûí íóòàãò èõ öóóðõëûí íàìàð áîëîâ. Áóéð íóóð. Õîðèéí àéìãèéí çîõèõ áàéãóóëëàãóóäòàé õîëáîî áàðèí àñóóëãàõàä ñóðàã ãàðñàíã¿é.õàëèìàã áóðèàä íàð èðæ ÿàìíû õýëòýñ òàñãèéí äàðãà íàð öºì ñóðãàã÷òàé áîëñíû çýðýãöýý ìîíãîë áàéöààã÷ òºëººëºã÷ íàðûí õàæóóãààð ìºí çºâëºëòèéí áàéöààã÷ òºëººëºã÷ íàð äàâõàð àæèëëàõ áîëñîí àæ. Õàëõ ãîëûí õàâü íóòàã ç¿¿í õèë äýýð ÿïîíóóä ºäººí õàòãàëãà õèéõ áîëæ öýðýã ýëäýâ ýíãèéí áàéãóóëëàãàä õîðëîí ñ¿éòãýã÷. òàñàëãààíäàà õî¸óëõíàà áàéâ÷ øèâíýí ÿðüäàã áîë÷èõñîí áàéâ. Òèéíõ¿¿ ßíäàã õýëòñèéí äàðãà ñóðãàã÷ íàðààñàà äààëãàâàð çààâàð àâààä ÿàìíààñàà óíàà ãóéæ ýõíýð îõèí õî¸ðòîéãîî íóòãèéí ç¿ã õºäëºâ. Æàìöûí ãóðâàí õºâã¿¿íèé õàìãèéí øèëäýã íü ãýãääýã ã¿ëìýðõýí öàéëãàí çàíò öóóòàé äóó÷ Äàø ãàçàð öºìºð÷ îðñîí ìýò îð ñóðàãã¿é àëãà áîëñîí íü õàâü îéðä ¿çýãäýýä äóóëäààã¿é ÿâäàë áàéëàà. Òèéí áàéòàë Æàìöûí Äàø ìàíæóóð òèéø îðãîí ãàð÷ýý 152 . Íàìðûí ñýð¿¿ îðæ áàéëàà.

îðîéí óëààí íàðíààð ãîë ãîðõèíû 153 . Äàìäèí áààâàéíõàí Øóâóóòûí àðûí ºâºëæººíºº ãóðâàí èõ íóðóó íóðóóëäàâ. Áàëæ. Áóä õýä¿¿ë óðüäààð Áàëæèéí òîõîé äàõü Áàëäàíãèéí ºâºë溺íèé ºâñèéã õàäàæ íóðóóëäààä Àð ãîðõèíû èõ Øóâóóòûí àðä íèéòäýý äîëîîí çóóãààä áóõàë õèéæ ¿õýð ìàëàà ºâëèéí ãóðâàí ñàðä àíóóõàí áîðäîõ íººöòýé áîëîâ. Öýâýã Áóä õî¸ð ãóðâàí òýðãýýð ìîä òàòàæ Áàëäàí õàøàà õîðîîãîî áàðüæ. îéí öîîðõîé. Áàëäàí Äàìäèí àâãûíõàà õàÿàã ñàõèõààñ ººð àðãàã¿é áîëæ òýäíèé õàäëàíã õàìæèëöàí Øóâóóòûí àðä çýðýãö¿¿ëýí ºâºë溺 áàðèõààð øèéäýí Áàëæèéí ºâºë溺íèéõºº õàøàà õîðîîíû ìîä øóðãààãûã 纺æ áàéëàà. èõ ë ÿàðàëã¿é òóõòàé õºäºëö㺺íº. Áîð ãºðººñíèé áàðüöààí áóþó õººöºë人í äºõñºí òóë òèéíõ¿¿ ãºðººñ áàðüöàëäàæ õººöºëäºí ººõºº õàéëóóëàõààñ ºìíº áóó ¿¿ðñýí àíãóó÷èä õºâ÷ººð ãýð. Äàìäèí áààâàé õàäëàíãààñ ò¿ð¿¿ëýí áóóæ íºãºº ãóðàâ íü ¿ëäýâ. Áóðèàäûí íàìàð ºâëèéí áýëòãýëýý á¿ðýí áàçààæ øèì ø¿ëòýý õóðàëäóóëàõ öàã. Áàò Ñîäíîì íàð ä¿¿ãýý òèéíõ¿¿ ìóóõàé ñýæèãò òààìàãò ºðòñºíèéã ÿàâ÷ öàãààòãàæ ¿íýíèéã îëîõûí òºëºº íîéð õîîëã¿é ýðýëä ÿâàí ÿìàð íýã ãàé îñîëä îðæ àìü àëäñàíààñ çàéëàõã¿é ãýæ èòãýöãýýí õàà íýãòýý ãîë óñíààñ ÷ þìóó àíãàë æàëãàíààñ õ¿¿ð íü ¿ã¿é ãýõýä õóâöàñ õóíàð ýìýýë õàçààðûíõ íü ¿ëäýãäýë òàñàðõàé ÷ îëäîõ áîëîâ óó ãýæ ãîðüäîöãîîíî. Ãýâ÷ Îíîí. Õàäëàíãèéí íàìàð àéë àéëûí ºâºë溺 áóóöàíä õºõ ºâñºí íóðóó ä¿íõèéæ Îíîí. Äàìäèí ººðºº òýðã¿¿ëýí Öýâýã. Õèðõîí. Ãàëòòàé ãîëóóäûí øóãóé ìîíîñ áóðãàñ àëòðàí íàéãàæ ÿí õºâ÷èéí äýýã¿¿ð øàðãàëäóóõàí óíèàð òàòààä áóðèàä íàðûí õóâüä æèëèéí ãîë àæëàà íóãàëñàí íàéðòàé æàðãàëòàé ºäð¿¿ä ýõýëñýí áºë㺺. Áàëäàí. ãóó æàëãàíä óÿàòàé. Áàòæèéí èõ ÿí õºâ÷èä ìºíººõ áîð ãºðººñí¿¿ä ºã뺺íèé óëààí íàðíààð óóëûí ìàéë ìàãíàé. Õýðëýíãèéí íýã àéëààñ õî¸ð ñàéí ìîðü õóäàëäàæ àâààä Õàëõ íºìðºãèéí ãîë îðíî ãýæ ÿâñàí. Ààâûíõàà õóâü òàñàëæ ºãñºí õàìàã àëò ìºíãèéã àâààä àëãà áîëñîí ãýíý õýìýýí àìíààñ àì äàìæóóëàí öóóðõàâ. ìàë ÷ òàðãàëíà õ¿í ÷ òàðãàëíà. Àãàö. õºâ人ð äýð õèéäýã öàã. Äààí èõ óäàëã¿é Æàìöûí Äàø ÿïîíû òàãíóóë áàéñíûã íü äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí ñýæèãëýæ ýõëýõýä õèë ãàðààä ÿïîí ðóó ÿâ÷èõàæ ãýíý ãýõ çýðãýýð á¿ð äàâñëààä ºã뺺.ãýñýí ÿðèà ãýíýò òàðõàâ. Õºòºë㺺 ìîðüòîé Óëçûí óðä áèåä ÿâæ áàéõàä íü õ¿í õàðñàí. Æàìöûíõàí ¿¿íä ÿàõèí èòãýõ áèëýý.

Ãýòýë áàñ Öýâýã ººðºº ààâäàà àìàà òàãëóóëíà. Áàëäàí óãààñ ýõíýðýýñýý ººð á¿ñã¿éä ñàíààðõàõ þì óó òýð òóñìàà äàõèí ãýðëýõ áààòàé öàã èðýõ þì ãýæ îãòõîí ÷ ç¿¿äëýýã¿é ÿâñàí òóë îäîî õàíü áîëîõîîð õ¿¿õýí äàéðàëäâàë õýí ÷ ÿàõàâ äýý ãýæ áîäîõ ó÷èð çà ÷ ¿ã¿é. Õàðèí Öýâýã àõûãàà èõýä ºðºâäºí î÷èæ î÷èæ òýíýã Õàíäìààòàé ñóóõäàà ÿàäàã þì. Æàìöûí Äàøèéí ýõíýð Ïóíñàëòàé öýðýãò ÿâàõààñ ºìíº îéðòîí äîòíîñîæ òýäíèéõýýð îðîîòîé ãàðààòàé ÿâñàíñàí. çóí õîéøîî õººãäºõ øàõñàí çýðãýýñ ñýòãýëýýð èõ óíàí óðóóäàæ øàíààíûõ íü ¿ñ öàé÷èõààä ¿ðãýëæ óðóó äîðîé öàðàéëñàí ÿâñíàà õàðèí õàäëàíãèéí èõ àæëûí äóíäóóð æààõàí ñýðãýæ ÿðèà õººðººòýé ìóóõàí ÷ ãýñýí èíýýä ìèøýýëòýé áîëæýý. òýíõýý ÷àäëààð ýð õ¿íýýñ äóòóóã¿é.×è ººðºº òàéãàí áèø þì áîë ýõíýð àâàõ íàñ ÷èíü ºíãºð뺺. ×èíãýýä öýðãèéí àëáàíû áàðàãäàøã¿é ãóðâàí æèëèéã òóóëààä èðòýë ºíººõ áîíäãîð áîð Ïóíñàë Æàìöûí Äàøèéí ýõíýð áîë÷èõñîí áàéëàà. Õàðæ ë áàéãààðàé. Ãýâ÷ Öýâýã ýõíýð îëæ ÿäñàíäàà ÷ áèù öààíàà áàñ íýãýí ÿíçûí ãà÷ëàíòàé ÷ ãýõ þì óó ãàñëàíòàé ÷ ãýõ þì óó ÿâñààð ºíººã õ¿ð÷ýý. . ×óõàì ýð õ¿íèé õýýðèéí æàðãàë ýíý áóñ óó? Áàëäàí õàâàð ýõíýðýý ¿õ¿¿ëæ. Áàëæèéí äîîä áèåýð íóòàãëàäàã õîéíîî áîë Áàäûíõàí ãýãääýã õºðºí㺠áýëòýéõýí øèã àéëûí òýð áîíäãîð áîð îõèíòîé Ëàìûí õ¿ðýýíèé öàì äýýð òàíèëöààä äóð áóëààãäàí äàñàæ íóòàã çàéäóóõíû õÿñëàíãààð õ¿ññýí öàãòàà óóëçàí ó÷èð÷ ýýíýãøèí äàñàæ àìæààã¿é ÿâòàë öýðýãò òàòàãäñàí.øóãóé òîðëîãíû çàõàä óÿàòàé áàéíà. Áóðèàäûí áèø þìàà ãýõýä õàëõûí íóòàã á¿ñã¿é÷¿¿äýýð õîîñîðñîí áèø ãýíý. Äàìäèí áààâàé ò¿¿íèéã Äóëñàéí Õàíäìààòàé ñóóëãàõ ñàíàà ñýäýýä áàãà ÷ ¿ã¿é ìàíãàðäóóõàí òýð õ¿¿õíèéã àæèë àìüäðàë ãîëîõã¿é. óõààíààð ÷ áàñ îãò í¿õ ñ¿âã¿é áèø ãýõ çýðãýýð ìàãòàí Áàçàð ÷èíü ýã÷èéãýý äàãààä õ¿í áîëäîã þì ãýõýä áàãà ÷èíü ÷àâãàíöûí ãàð äýýð õè÷íýýí ÿâàõ þì ãýæ ¿ãëýíý. Àíõàíäàà ò¿¿íä íýã èõ õàðàìñàæ õàëàãëààã¿éñàí. Ä¿¿ ÷èíü õýðâýý òýð Ñîíðîâòîî ãîëîãäîîä èðâýë íºõºðã¿é ýì ýõíýðã¿é ýð òà õî¸ð õºãøèí áèä õî¸ðûíõîî õàÿàã ñàõèæ äýëõèéí øèâøèã áîëíî äîî ãýæ õîðûã íü ìààæèíà. 154 . ¿ã¿é ÷ ¿ã¿é ÿâíà. Ãîëîîä áàéãàà òýíýã Õàíäìàà ÷ ÷àìä îëäîõã¿é áîëíî. Òèéíõ¿¿ Öýâýã ºí溺ä íýãèéã òîíøèí ìàíü ãóðàâ íàìðûí ãºðººñíèé òîñ íýâ÷ñýí ìàõûã øàðàõäàà øàðæ áóëàõäàà áóëæ èäíý.

Ýð õ¿íèé äîòîð ýìýýëòýé õàçààðòàé ìîðü ãýäýã. Óëç. Ãýâ÷ ýíýõýí ãîë óñàíäàà áºõ áàòààð ñóóðüøèí èäýýøñýí ¸ñòîé ë ñàíàà áîäîë íü õóâèð÷ çîí îëîí ãàçàð íóòãààñàà óðâàäàãã¿é þì àà ãýõýä õè÷íýýí æàðãàëäàà òàøóóðëàà ãýýä ÿìàð íýã øàëòãààíààð õè÷íýýí ãîìäîæ ãóãàðëàà ãýýä ýöãèéí ãîëîìòîî îðõèí îäíî ãýäýã äààí÷ óõààí ñàíààíä áàãòàìã¿é. Ýð 155 .Òýãýâ÷ ºäðèéí òîõèîëîîð çýðâýñõýí íýã óóëçàæ íàñàí çàëóóãèéí öàãò íýã èõ òîîöîîíã¿é ýíãýð çºð¿¿ëñíýý õîæèì ãýíý ãýíýõýí äóðñàõàä õýðâýý õàðãóé çàì çºðæ õîëäîîã¿éñýí áîë èéì ë ñàéõàí õ¿íòýé áàéõ áàéæ äýý ãýæ äàëäûí õàðóóñàë öóõàëçàíà. àðèëæàà íàéìààãààð ÷ ç¿ãýýð íàéð íààäàì õýñýýä ë ÿâàõäàà ë ÿâäàã ìîíãîëûí ç¿¿í õÿçãààð Õàëõ íºìðºãèéí ãîë õ¿ðýõäýý ÷ õ¿ðäýã. Äàøèéí àëãà áîëñîíä Öýâýã åð èòãýñýíã¿é. Öýâýã Äàøèéã ÿìàð íýã àþóë îñîëä àìü ýðñýäñýíýýñ çàéëàõã¿é ãýæ øèéäýýä íóòãèéíõàíòàéãàà ýðýëä ìîðäîí öºõðºí㺺 áàðàõàä öààøèä þó áîëîõûã ÷èõ òàâèí ÷àãíàõààñ ººð ÿàíà. Áàëæèéíõàà õîíõîð áàéòóãàé Óëç. Õýðâýý ¿íýõýýð îñîëäñîí áîë õóìõèéí òîîñ áîë÷èõ áèø äààí÷ íýã óë ìºð îëäîõñîí áèç" õýìýýí áîäæýý. Àëü ë òýðòýý õîðèäàé ìýðãýíèé ýðñ àðâàí íýãýí ýöãèéí èäýýøèí ñóóñàí äàëàé äàéä íóòãààñàà áóðèàä çîí öààíààñ ò¿ðñýí îðîñûí óëààí. Ãýâ÷ ãàäàãøàà îðãîæ ãàðñàí òóõàé öóóðõàë òàðàõàä ýõëýýä åð èòãýõã¿é áàéñíàà "íýýðýý þìûã ÿàæ ìýäýõýâ äýý. Äàø åð íü õºíãºí öàéëãàí. Òèéí Öýâýã îäîî áîëòîë Ïóíñàëûã õàðàõ áîëãîíäîî ç¿ðõ æààõàí øèìøèð÷ îé îéí äýýð íü õ¿¿õýä öóâóóëàõ àòëàà óëàì ºí㺠ç¿ñ îðæ óëàì äºë㺺í ñàéõàí ààøòàé áîëæ ÿâààãèé íü õàðààä ãýíýò àòàà õºäºëäºã ÷ òýðíèéãýý ýðèéí îìîã íýðýëõ¿¿ çàíãààðàà äàðñààð ºíººã õ¿ð÷ýý. Á¿õýë á¿òýí îâîã óäìààðàà óóãóóë óñ. Õýðâýý õ¿ñâýë Îíîí. õ¿íèé ¿ãýíä îðîìòãîé äîî. Õýðëýí òèéø õàðãóé ãàðãàæ àãûí áóðèàäûí øèëäýã áàñãàäààñ îëîîä èðíý ãýæ ñàíàâ÷ æîëîîãîî òàòàí ºíººã õ¿ðñýí íü Ïóíñàëûí áýëýâñýðõèéã àðàé çºãíºñºí áàéìã¿é. ñóóãóóë íóòãàà îðõèí õàðü õîëä ä¿ðâýí í¿¿äýã áàéõàä ãàíö õî¸ð õ¿í ñàíàà áîäîë áóðóóëäàãã¿é þì ãýõýä ñîëèî ãàæóó òóñààä äàéæèæ îäîõûã ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. Îíîí. Æàìöûí õºâã¿¿ä õîë îéðä õîëáîî ñ¿ëáýý òàíèë òàë èõòýé. Áîäîîä áàéõàä õ¿íèé òººð÷ òýíýõ ÷ áàñ òîîöîîíã¿é ìýò. Õýðëýíãèéí õîîðîíä áîë àí àâààð ÷. öàãààíû àþóëààñ äàéæèâ ãýýä õýä òàñðàí õîëä õîëäñîîð ìºíººõ äîìîãò ýõ íóòàã Çàÿ Íàâûãàà çîðèëîî ãýñýí ÷èíü íýã õýñýã íü õàëõàä íºãºº õýñýã íü ìàíæóóðò øèíãýýä áàéæ ë áàéíà.

¯õýæ áàðàãäàõààðã¿é ºíºð ºòãºí àéë Äàøèéã àëäëàà ãýýä ÷àìàéã àä øîî ¿çýõ þì óó? Áè ÷àìàéã.Äàøèéí ñóðàã ãàðàõã¿é áàéíà óó äàà? ãýõýä Ïóíñàë íóëèìñàà áàðñàí áîëîëòîé.×è ìýäýýä. Çîâëîí õàãàöàë èðäýãã¿é õîðâîî áèø ÿìàð. Ïóíñàë òýðíèé ¿ãèéã îéøîîí ñîíñîæ áàéãàà ¿ã¿é íü ìýäýãäýõã¿é òîëãîé ãóäàéëãàí õýñýã äóóã¿é áàéñíàà.Îðãîæ àðèëñàí ãýëöýíý áèø ¿¿ äýý ãýýä ø¿¿ðñ àëäàâ. Îëîí õîíîã ¿ðãýëæèëñýí ýðëèéí äàðàà öºõðºí㺺 áàðñàí Æàìöûíõíû ýð÷¿¿ä öºì óäààí õàÿãäñàí õàäëàí äýýðýý òóë àâãàé õ¿¿õä¿¿ä çóñëàíãàà ñàõèí óðüäûí õºã溺í íàðãèàí äóó øóóãèàí ÷ ¿ã¿é òàã ÷èã. Äàø õàëõ ͺìðºãèéí àãà÷óóä óðóó áàéí áàéí õàðãóéëàõäàà Õÿíãàíûã äàâàí îäú¸ ãýæ áîäñîí õýí íýãýíä òàòàãäàæ òèéøýý î÷îîä äóóãàà äóóëæ ÿâúÿ ãýõèéã õýí áàéã ãýõ âý? Òýãýýä ÷ îäîî áîëîõîä áóðèàäûí íýã õýñýã íü îðîñûí íºãºº õýñýã íü ìîíãîëûí. . Óäààí ýðãýëçñýíèé ýöýñò íýã ¿äýø ºâºëæºîíººñºº ìîðäîí Ýðýýí òîëãîéí ºâºð Æàìöûíõíû õîòîíä èðýâ. Ó÷ðàõûí òàâèëàíã¿éãýýñ òýð æèë áè ÷àìàéã àëäñàí áàéñàí ÷ îäîî ÷è çàëóóãààðàà. Öýâýã þó ãýõýý ìýäýõã¿é õýñýã õ¿ëýýçíýýä.Áè ÷àìàéã äîòðîî õàäãàëæ ë ÿâäàã.õ¿íèé äîòîð þó ýñ îðíîì áèëýý. Èíãýõýýð þìûã ÿàæ ìýäýõ âý.. ßàëàà ãýæ ÷àìàéã í¿ä ¿ç¿¿ðëýõ þì.. Ïóíñàë ãóðâàí õ¿¿ òºð¿¿ëýýä õî¸ðûã íü ìºíººõ òºðäºãã¿é ýõíýð¿¿äòýé àõ íàðòàà ¿ð÷ë¿¿ëæýý.. Àìüä ìýíä ÿâàà áîë íýã ºäºð èðíý áèç ãýõýä Ïóíñàë õóóðàéãààð ìýãøèí. . Áè ÷ ãàíöààðàà ë ÿâæ áàéíà.Àëü õ¿íèé õîâ õýëöýõèéã òýð ãýõýâ. ..Ýíý áèä õî¸ð ÿíäàí àìüòàä ºí÷èí õîöîðëîî.. Öýâýãò èéìýðõ¿¿ áîäîë òºðíº. Áè ÷ àìüòíû àä øîî áîëæ àõ ä¿¿ íàðòàà í¿ä ¿ç¿¿ðë¿¿ëýõ àçã¿é ìóóõàé ýì áîëëîî ãýõýä Öýâýã áóðóó çºð¿¿ þì õýëýõ âèé ãýæ ñàíàëã¿é èéí ºã¿¿ëýâ: . ìýäñýí áîë õýëýýä ºãºº÷! ãýõýä 156 . Òàâàí íàñòàé æààë õ¿¿ íü îðîí äýýð õó÷ààñòàé óíòàæ õýâòýíý.Öýâýã ÷è Äàøèéã .. .Ïóíñàë àà! ×èíèé áóðóó ãýæ þó áàéõàâ. ãóðàâ äàõü õýñýã íü ÿïîíû õàðúÿàíä îðîõ õà÷èí ÿíçûí õóâü çîõèîë òîõèîëäîâ. õ¿¿ãèéíõýý çóëàéã èëáýí òààëààä . Öýâýãèéí îðæ èðýõýä Ïóíñàë äýíãèéí ãýðýëä øàð ãóóëèí óóðàíä þì í¿äýæ ñóóñíàà îðõèí äóóã¿é öàé õèéæ ºãººä îðíûõîî õºëä ñóóâ.

Öýâýã ýíý ¿ãèéí öààíà ÿìàð íýã õàðäëàãà ñýðäëýã íóóãäñàíûã ãýíýò . Öýâýã Ïóíñàëûíõààñ ãàðààä ìîðèíû õàð õóðäààð õýñýã äàâõèñíàà æîëîî òàòàí ãàëãèóëæ ã¿í áîäîëä äàðàãäàí ÿâëàà. Öýâýëìàà õ¿ðòýýëã¿é áîëñíûã ìýäýý þì áàéãàà áèç. îé òàéãûí ã¿íä áóë÷èõñàí ÷ þì óó. Äàéí äàæèíä ìîðäñîí öýðýã øèã äàíäàà áóóãàà ¸äîãíóóëæ ÿâíà. Ñåìåí äåíü ãýäãèéã õàçãàé äóóäñàí ¿ã) õ¿ðòýë áóðèàäûí øºðìºñèéã øàëãàñàí èõ àæèë ñàÿ íýã íóãàðíà. àòààòàí ìóíäàõ áèø àëààä Áàëæèéí ö¿íõýýëä õàÿ÷èõñàí ÷ þì óó. "Ïóíñàë õººðõèéã ÿàíà äàà." Èéíõ¿¿ îëíûã áîäñîîð ìàéõàíäàà èðýõýä Áàëäàí Áóä õºâ¿¿í õî¸ð ìàéõíûõàà ¿¿äýíä èõ ò¿¿äýã òàâèàä õ¿ëýýæ ñóóëàà. Ñîíðîâ õî¸ðûí èðýõýä íýã èõ õºë õºâñ𺺠áîëîëã¿é õóðèìûã íü õèéãýýä áóöààâàë òààðíà. Ïóíñàë ìèíèé òóõàé ìóóõàé þì áîäñîí áàéõ íü áàéíà ø¿¿. Öýâýëìàà. ßíäàã ýõíýð õ¿¿õäýý àâ÷ðàõààð õîò îðñîí ãýñýí. ßíäàã õàìãààëàã÷ øèã õàòóó õàðãèñ õ¿í áîë þó ÷ õèéõýýñ áóöàõã¿é ø¿¿. Ýíý æèëèéí íàìàð áóðèàäûí çóíû ò¿ãø¿¿ðèéã àðèëãàõ ãýñýí øèã íàëãàð äýëãýð ÷ ãýäýã æèãòýéõýí. Öýâýëìààä ñàíààðõäàãàà ëàâ îðõèõã¿é. Õ¿íèé ñàíààíä ÷óõàì þó ýñ îðäîã áèëýý. Àðàé íóäàð÷èõààã¿é áàéãàà äàà çîëèã ÷èíü. Òýð ßíäàã Äàøòàé ÿìàð ÷ áèëýý äýý. Óõààí ñàíàà íü îðîí ãàðàí õ¿íèé ñàíààíä þó ýñ îðæ èðýõ âý. àìíààñ íü ÿìàð ÷ ñàíààíäã¿é ¿ã ãàð÷ ìýäíý. Åð íü ýíý ßíäàã õàð ìºðòýé çîëèã äîî. Íýýðýý õýí íýãíèé õîðëîë õ¿ðñýí ÷ þì óó. Ñàéõíààðàà ë ºí÷èð÷ õàãäðàõ íü. Ýð ýìèéí õàðäëàãà ñýðäëýã õ¿íèé ñàíààíä õîðëîíò õàð òîëáî ñóóëãà÷èõíà. Àðõè 157 .. Òýð íü òýãýýä àìàð àð÷èãäàõã¿é. Ìºíººõ öóóòàé àðõè÷èí áóðèàäóóä õàäëàíãèéí ¿åýð õàäóóð äàëàéæ ºâñ òýâðýõýýñ ººð þì ìýäýõã¿é. Ýð÷¿¿ä íü õàäëàíãàà õàäàõàä ñàìãàä áàñãàäóóä íü ñ¿¿ ñààëèà áàçààæ àðõèõíàà ë íýðöãýýíý. Òýð òóñìàà óõààí ìýäðýë äýí äóí áîëñîí õ¿íèé ñàíààíä òýð áàéòóãàé þì îðæ. Àçã¿é ë ýõíýð þì. Äààí÷ äýý.¨ñòîé áóðõàí ìýäíý ø¿¿ Ïóíñàë ìèíü! ãý÷èõýýä ãàð÷ äàâõèí îäîâ. Õàäëàíãèéí ñàð áóþó íàéìäóãààð ñàðûí ýõýí ýëäèýíýýñ åñä¿ãýýð ñàðûí àðàâäûí ñèì¿¿í (Ñèáèðèéí øýìýýøèã¿¿äèéí Èëüèí.. Òýãýýä ë íàéð íààäìûí íàìàðæàà ýõýëíý äýý. Õîð øàðàíäàà äèéëäýýä ãàé ë á¿¿ òàðèàñàé. Çóí øóãóé äîòðîîñ ãýíýò ãàð÷ èðýýä íàìàéã ÿàæ öî÷îîëîî. Ãýýä àðãà ÷ ¿ã¿é áèç. Åðººñ ýð ýìèéí ÿâäàë ãýäýã õ¿íèé àðààòàí øèíæèéã äýâýðãýäýã ìóóõàé ÷ þì àà äàà.

Ñ¿é òàâüñàí áîëçîîò õ¿¿õíýý ¸ñ òºðòýéãýýð áóðõàíä íü õàäàã òàâüæ áýð áóóëãàõã¿éãýýð íóóöõàí õýëýëöýæ õóéâàëäàæ áàéãààä áîãòëîí àâíà. ¯¿íèéã õºãøèä ìóó öàãèéí ¸ñ ãýíý. Õàäëàí áóóñíû äàðààõàí ßíäàã ýõíýð. Çóíû ãýíýòèéí õîìðîãëîëòîîð àõ ä¿¿ àìðàã ñàäàíãààñàà õàãàöàã÷èä óéëæ äóóëàõ íü àðãàã¿é. ªíººõ íàìðûí íàéðûíõàí õî¸ð ãóðâààðàà çàðèìäàà ÷ á¿ð ñ¿ðãýýðýý àéëààñ àéëûã äàìæèí õîíîí ºíæèí àðõèäàöãààíà. Òèéíõ¿¿ áóðèàäûí ãýãýëãýí óÿíãàòàé äóóã îëîí õîîëîéãîîð äóóëàõ äóóí ºäºð øºíº ÿëãàëã¿é òýíãýð òóëæ áàéñíàà ºíººõ àëäàðòàé íàí÷èëäààíààð äóóñàõ íü öººíã¿é. ñîãòóó Ẻ뺺í õàà íýãòýýãýýñ äóóðñààä èðíý. Ò¿¿ãýýðýý áîë ñ¿ðõèé àëàã ¿çýëòýé. õ¿¿õýäòýéãýý áóöàæ èðëýý.óóæ äýë ñóë ÿâàãñàä àä øîî áîëíî. Òýä àæëûí áèø óíààíû ìîðüäîî àäóóíààñ áàðüæ øàâõðóóëàí ñîíãîîä ìîðäîíî. Ãýõäýý áàñ àâãàé õ¿¿õí¿¿ä õýíèéã òóõëóóëàõ. Òýãýýä ÷ õàãñàæ öàíãàæ áàéæ õàäëàíãàà àâñàí ýð÷¿¿ä ìºíººõ ýõíýð õ¿¿õí¿¿äèéíõýý öóãëóóëñàí îðæ ¿õìýýð èõ àðõèíä õàðèí ÷ íýã øóíãàæ æàðãàíà äàà. Õºâã¿¿ä õýä¿¿ëýý õýëýëöñýí àéëûíõàà ãàäàà øºíèéí õàðàíõóéãààð õºòºë㺺 ìîðüòîé î÷èæ òàìõèíûõàà ãàëûã óëàëçóóëàí øèâíýëäýæ. Øºíº äóíä áîëîâ÷ äýýëýý õýäýð÷ äýíãýý àñààí áîñîõîîñ ººð çàìã¿é. õýíèéã ò¿ðãýõýí ÿâóóëàõàà ìýäíý. Íýãèéãýý àìüäààð íü ñóðàãã¿é àëäñàí àéë õîòëîîðîî ººðººð ÷ ÿàæ áàéõ áèëýý. ìîðüäûí òóóðàé òà÷èãíàõ äóóí ¿ë òàñàðíà. Ãîëöóóõàí ¿äýø îðîé. Àâãàé õ¿¿õí¿¿ä íýã õýñãèéã íü àðõèäóóëààä àìñõèéæ áàéòàë ìîðèí òºâºð㺺í. Øàð íàâ÷íû õàëóóí äóóñàæ ºâºë溺íä áóóõ õ¿ðòýë àâãàé õ¿¿õí¿¿ä áàðàã ë óíòàõ íîéðã¿é áîëíî. 158 . Õàäëàí äýýã¿¿ð Õàíäìàà ìýòýýñ ººð çóãàà öýíãýã ÷ ¿ã¿é áîëíî. áîëçñîí õ¿¿õýí íü áàðàã ë íºìãºí í¿öãýí ãàðààä èðýõýä ä¿¿ð÷ ñóíäëàõ íü õîëã¿é àâààä ÿâ÷èõíà. Æàìöûí õîòîíä õàðèí ýë õóëü áàéëàà. Ñàéí õ¿íýý áîë á¿ð óíàãàæ àâààä ºã뺺 ìàíãàðûã íü òàðààæ ºãíº. Ýíý íàìàð óðüäûíõààñ íýò óéëààíòàé äóóëààíòàé áîëîâ. ñîãòóó÷óóä äóóëàëäàõ. Òèéíõ¿¿ íàìðûí øºíº íîõîä ÿðãèí õóöàõ. Õýðýãòýé òààòàé õ¿íäýý ºãºõ îõèî ýðãýíýã òàâèóðûí àðààñ þìóó àâäàð ¿õýãíèéõýý ¸ðîîëîîñ ãàðãàæ èðýõ áºãººä ñóâñ õàðèóëãàà áîë çàëõààñàí àðõè÷äàä ãîëîõã¿é ë áîë óó ãýýä äàíõ òîðõòîé íü òàâèàä ºã÷èõíº. Çà òýãýýä áóðèàäûí íàìàð õóðèìûí íàìàð áîëíî. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ãîëöóóõàí ë áîãòîëäîã çàíòàé áîëæ. øºíººð äàâõèöãààõ òóë óíòàõ íîéðîíä äààí÷ õàëãàéòàé.

ä¿¿. Òýð õî¸ðûí àðõàéæ äàðõàéñààð îðæ èðýõýä ßíäàã èõýä öî÷èæ áîñîí õàðàéãààä ñýæèãëýæ ñàíäàðñíûã õýëýõ ¿¿. Ñîäíîì õî¸ð õ¿ð÷ èðýâ. Òóñëàà÷! ãýõýä ßíäàã àðàé ë èíýýä àëäñàíã¿é. Òèéíõ¿¿ íóòàã áóöààõ àðãà ñ¿âýã÷ëýí áàéòàë ìºíººõ Àìóðîâ Öýðýí íàéìààíû àæëààð Îíîí. Äàøèéí ñóðãèéã ãàðãàõàä òóñëàà÷. ýìýý íàðòàà èéì ÿíçûí áýëýã ñýëòòýé î÷íî ãýäýã ãàéõàìøèã áàéëã¿é ÿàõ âý. ìýðãýí óõààíòàé áàéëã¿é ÿàõ âý. Õàìãààëõûí õ¿í ÷è áèäíèéã áîäâîë õóðö í¿äòýé. Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð îðîé óíòàæ ýðò ñýðäãýýðýý ÷ ìºí òààð÷ýý. ãàð õºðºº. Áóä ÿàæ áàÿðëàõ áîë ãýõýýñ 159 .ßíäàã àíä áèäýíä òóñ áîëîî÷. ààã ¿íýðòñýí ñàéõàí öàé ÷àíààä æàðãàë áàõàðõëûí öàðàéãààð óãòàâ. Óëààíáààòàðò ãýðýý ñàíàòëàà àéë÷ëààä ààâ. Ìàðãààø íóòàã áóöàõ Áàçàð õºâã¿¿í õîò ìàÿãèéí õóâöñàà õºäºº ìàÿãèéíõààð ñîëèîä øèíý ñàâõèí ãóòëàà áàéí áàéí õàðæ õîðìîéä íü ñàëõè îð÷èõñîí îðæ ãàðàí áàéâ. Òýðíèéãýý ìýäýãäýõã¿éã õè÷ýýí äýíãèéí ãýðëýýñ õîëäîí çîãñòîë Áàò. Åð òýä õîòûí áîð÷óóäûí äóíä áîë ìàë÷èí ìîíãîëîîðîî. Ìàíü ýð õýäèéãýýð èõýä íýðýëõýí òýñâýðëýñýí áîëîâ÷ õººðõèé ìóó ààâûãàà áýòãýðòýë ñàíàæ áóéãàà íóóæ ÷àäàõàà áàéãààä õààÿàõàí ýã÷èéíõýý çýìëýíã¿é ¿ã õýëýíã¿¿ò àìàà óìàëçóóëàí. ßëàíãóÿà Áóäàä æèæèã ñ¿õ. Áóä. í¿äýýðýý óñ ã¿éëãýõ áîëñîíä Ñîíðîâ ñýòãýë çîâíèí ýíý æèëäýý õîòûí ñóðãóóëüä îðóóëàõûã õîéøëóóëæ ýöýãò íü õ¿ðãýõã¿é áîë áîëîõã¿é íü õýìýýí øèéäæýý. Òèéíõ¿¿ íàìðûí ýíý íýã ¿äýø îðîé Ñîíðîâ àæëààñàà èðýõýä Öýâýëìàà áóóç õèéæ. Ãóðâóóë ñóóæ õîîëîî èäýöãýýãýýä Áàçàðûí àâ÷ ÿâàõ þìñûã áàãëàæ áýëäýâ.Íýã ¿äýø á¿ãäýýð ààâûíäàà öóãëààä õîîëëîæ áàéòàë. Ãýðýýñ æààõàí õîëäîîä Áàò ºâðººñºº ÿìàð íýã Ẻðºíõèé õ¿íäõýí þì ãàðãàæ àòãóóëààä. Æàìöûí Áàò. ìºí âààäóóãààð ã¿éäýã òîìîî ãýã÷èéí à÷ààíû ÷èé÷ààí áýëýãòýé.Çà ãàðúÿ äàà ãýýä äàãóóëæ ãàðàâ. . ºâºº. Òýð áîë ýäíèé áàãûí õ¿ì¿¿æèë. Áèä õî¸ð ÷àìä ë ãýæ çîðèóäààð èðëýý. Óëç õ¿ðòýë ÿâàõ àÿí òàë òààð÷ àÿòàé þì áîëîâ. Òàíàéä îðîõ óó? ãýõýä ßíäàã "Íàãààí ìèíü õààíà áàéãàà áèëýý?" ãýæ ¿ã¿éëýí .Áèä õî¸ð ßíäàã ÷àìòàé óóëçàõ ãýæ èðëýý. . * * * Ñîíðîâûíõ øºíº õàãàñëàí ãýðýëòýé áàéíà.

Íèñýõ îíãîöíû áóóäàëä î÷èæ îíãîöíóóä íèñýæ áóóõûã çºâõºí ¿çñýí òóõàéãàà áèø æààõàí äýãñä¿¿ëýýä íèñýæ ¿çñýí òóõàé ÿðüñàí ÷ òýä ¿íýìøèõäýý ë ¿íýìøèíý. ºíäºð Æàíðàéñèãò ìºðãºñºí. íîéðîí äóíäàà èíýýìñýãëýí õýâòýâ. Ýíý îðîé ÷ ÿëãàëã¿é Öýâýëìààãàà óäààí ãýã÷ ýíõðèéëýí óíòóóëààä àæëûíõàà òàñàëãààíä îðæ íýã ñýíãýíýñýí àéðàã çàëãèëààä ¿çýã öààñàà àâ÷ ò¿ð áîäîëõèéëñíýý àöàã ø¿ä òîäîðõîé ãàðãàöòàéãààð "Õººðõèé áèäíèé Ìîíãîë÷óóä" ãýæ ãàð÷èã òàâèàä èéí áè÷èâ: "Ìîíãîë÷óóä áèä õýí ñýí áèëýý? Ýíýõ¿¿ åðòºíöèéí ýðäýì ñî¸ë áºãººä êàïèòàëûí õýìýýãäýõ ¸ñûã òîãòîîí õ¿íèé èäýõ ºìñºõººñ ýõëýýä óñíàà ÿâàã÷ õºëºã îíãîö. Áàñ Óëààíáààòàðûí òóõàé ÿðèõ þì çºí人. Ñîíðîâ Öýâýëìààãàà óíòóóëààä øºíº îðîé áîëòîë ñóóæ þì áè÷äýã çàíòàé. Òýð çóðàã äýýð õîò ìàÿãèéí äýãæèí ºìä öàìö ºìñºæ. Áàçàð öàäòàë áóóç èäýýä ýíý òóõàéãàà áîäñîîð óíòàæ. õàðàíõóé á¿ä¿¿ëãèéí òóéëä õ¿ðñýí õººðõèéëºëò í¿¿äýë÷èí ìàë÷íû îðîí ìºí õýìýýâýýñ ìàíàé ñàéä æàíæèíãóóä ýíý òóõàé öºì çºâøººðºí õýëýëöýõ àòëàà ÷óõàì þóíû ó÷èð èéì áîëñîí áà õîéøèä õýðõýí ÿàæ õºãæëèéí çàìä îðîõûã ñàéòàð áîäîí áîëîâñðóóëàëòàé áèëýý. õºìñ㺺 æààõàí çàíãèäàñõèéãýýä ãàðñàí íü õºäººíèé íóñõàéíóóä ¸ñòîé àòààðõìààð. Äàäàëûí õ¿¿õä¿¿äèéã á¿ãäèéã öóãëóóëæ áàéãààä ë ÿðüæ ãàðíà äàà. Óðàãøàà õàðàõûí òóëä õîéøîî õàð ãýâýë áóðóóã¿é áèç. Òèéíõ¿¿ ìîíãîëûíõîî ºíãºðñºí ò¿¿õèéí õóóäñûã áàãö áàãöààð íü ýðã¿¿ëýí õàìãèéí ñóðãàìæòàé áóþó ãàøóóäàëòàéãèé íü àæèí ¿çâýýñ æàíæèí ñàéä áèäýíä ýðõáèø îëíûã õýëæ ºãíºì áèëýý.áàõäàëòàéÿà èíýýä àëäìààð. Á¿äýã ãýðýë àñààí õî¸óë ºðãºí áºãººä 纺ëºí îðîíäîî îðæ í¿öãýëýí òîðãîí õºíæëèéí äîð õàëóóí áèåý íèéë¿¿ëýí ñàëõè áîðîîíû ÿâäàëä äóðààðàà óìáàí õàìàã áèå òàâèðààä áîñîæ ñóóõàä óõààí ñàðóóë áîë÷èõñîí þì øèã áàéíà. òýíãýðýýð íèñýã÷ àýðîïëàí òýðã¿¿òýíã öºìèéã õºëñíèé õºäºëìºð ìàøèíû õ¿÷ýýð á¿òýýã÷ îðíóóäààñ õîë õîöîðñîí áºãººä áóóðàé äîðîé. ªºð íýã ãàéõóóëàõ þì íü õÿòàä ñ¿¿äýð çóðàã÷èíä àõ ýã÷ õî¸ðòîéãîî òàòóóëñàí ïàòåàð áàéëàà. Áàñ Öýâýëìàà ýã÷ íü íºõºðòýéãýý ãóðàâ õîíîîä ë íýã õàëóóí óñàíä îðäîã òóõàé. øàð àéðàã óóæ óçñýí òóõàéãàà ãýýä ÿðèõ þì áàðàãäàøã¿é. ñàðàâ÷òàé ìàëãàé õàçãàé òàâèàä óðóóëàà æ¿ìáèéëãýæ. õîòûí øóóãèóð çàõ äýýð ãàð òîñîí ñóóäàã íîîðõîé ãóéðàí÷èíãóóäûí òóõàé. Ýçýí ×èíãèñèéí èõ ã¿ðýí çàäðàí áóòàðñíûã íýãýíò øèíæèëñýí ýðäýìòýí ìýðãýäèéí ñóðãààëûí 160 .

õîöðîãäìîë áóóðàéãàà íóóí.ó÷ðûã á¿ðýí óõàõã¿é ìºõºñ øàâèéí áîäëîîð ¿çñýí ÷ Òîãîîíòºìºð õààí Áýýæèíãýýñ àðãà áóþó ýõ íóòãàà áàðààäàí ãàðñíàà ãàøóóäàëò ÿâäàë áîëãîí ºã¿¿ëæ ñóóðèí èðãýäèéí ¿õìýë øîðîîò ãàçðààñ ñàëàí. Òºâä. Ìîíãîëûí èõ ã¿ðíèé íýð ñ¿ð ÷ òýãòëýý äîðîéòîîã¿é öàãèéí õààí ñóóäëàà àëäàõ áîëñíîî ¸ðëîñîí áàéæýý. Îðäîñûí ìàíõàí òîëãîä äóíäààñ ãóðâàí çóóíû òýðòýý Ýçýí ×èíãèñèéí øàðèëûã à÷ñàí õàñàã òýðýã õàíãèðñàí õºäºëñºí öàãààñ õîéø Ìîíãîëûí óóõàéí äóó åðòºíöèéí õàãàñûí ÷èõíýý äóóðññàí õýâýýðýý ìýò ìàðòàãäààã¿é àãñàí ÷ áàéí áàéñààð öàãëàøã¿é öàãèéí ýðõýýð íàìæèí íàìæñààð Ãýðñýíçèéí ¿å õ¿ð÷ èðýõýä Ìîíãîëûí õî¸ð òàëä Õÿòàä. Õÿòàä. ººðèé㺺 äýìèé ìàãòàõààñ èë¿¿ à÷òàé ãýäãèéã ýðõáèø ñàíààñàé áèëýý. ¯¿íä Ìîíãîë÷óóä ººðñ人 áóðóóòàí áîëîõîîñ áèø ººð õýí áóðóóòàí áîëîõ âý? õýìýýâýýñ ìàíàé óðüäûí ìóíõàã ò¿øìýä ÷. Îðîñ õî¸ð èõ ã¿ðýí ãàð÷ èðýýä äýëãýæ òàòñàí øèð øèã áàéñàí Ìîíãîëûí ýçýíò óëñûí íóòàãò õàòñàí àäñàãà ìýò àãøèí àãøñààð ýöýñò õàäíû çàâñàð õàâ÷èãäñàí õàëèóíû çóëçàãà ìýò áîëñîí áèëýý."Õºõ ñóäðûí òîâ÷ òîëüòûã" øèìòýí óíøñàí àâààñ Ìîíãîë íü Ìîíãîëîî àþóìøèãã¿é ø¿¿ìæëýí õýëýõ íü íîìä íýâòýð÷. îäîîãèéí æàíæèí ñàéäóóä ÷ ëàâ ¿ã¿é ãýõã¿é àòëàà äîòðîî äóðã¿éëõýí òýãæ õýëñýí õ¿íèéã õÿëàéí ¿çýõ áóéçàà. Òèéí ìàíàé Ìîíãîë Ìàíæ ×èí óëñûí õºëä ãèøãýãäýæ õî¸ð çóóíû í¿¿ðèéã ¿çñýíèé ãóòàìøèã þóí õýìýýâýýñ Ãýðñýíçýýñ õîéøõè Ìîíãîëûí áàãà õààä ¸ñòîé ë õààäûí ¿å ºíãºð÷ áàãà õààäûí ¿å ýõýëñýí íýðýíäýý òààð÷ àëòàí óðàã íýãòýíãýý àòàà æàðãàë õî¸ðòîî æèâ¿¿ëæ îðõèîä õýð¿¿ë÷ íîõîä ìýò òóí º÷¿¿õýí ÿñ õàÿñíûã ø¿¿ðýí àâ÷ àð ¿ð õèéöãýýí õîðìîé õîòíîîñîî çóëãààëöàí ìºíººõ ºìíº òàëûí Ìàíæ. Ñàðòóóë çýðýãò õîæìûí áýëýí èäýø áîëîí õàðàãäàæ ò¿¿íèéãýý óõààðàí ìýäýõ ÷àäâàðã¿é áîëñîí íü þóòàé 161 . õîéä òàëûí Îðîñ. õàéðóó õ¿éòýí ÷ óñ íü öýíãýã Ìîíãîëäîî Èõ Áîãä ×èíãèñ ºâãèéíõºº ãîëîìòûã ñàõèí ñóóõûí èòãýëòýé. õàéðãà ÷óëóóòàé ÷ ñàëõè íü ýð¿¿ë. Òèéìýýñ ò¿¿õèéíõýý ¿íýíèéã àþóìøèãã¿éãýýð ãàðãàí îëíû í¿äíèé ºìíº äýëãýæ òàâèõ íü çºâººñ çºâ ãýæ ñàíàíà. åðòºíöèéã òàíüñàí ìýðãýäèéí ¸ñ áîëîõûã îéëãîîä ººðñ人 Èíæèíàøèéí ÷èã÷èé õóðóóíä ÷ õ¿ðýõã¿é ìýðãýä ãýäãýý óõààðàõûí ÷àöóó åð ò¿ìýí îëíûõîî òºëºº ºð ºâäºã÷ õóâüñãàëûí ñýõýýòýí º÷¿¿õýí Ñîíðîâ ìèíèé ìýòèéí ìºõºñ ìóëãóó íàð ÿëãàëã¿é öºìººðºº ãàãöõ¿¿ ¿íýíèé㠺㿿ëýõèéã õè÷ýýâýýñ íýðýëõ¿¿ çàí ãàðãàæ. Õýðâýý òýä Èíæèíàøèéí.

àëò ìºí㺺 áóëààëäàëã¿é äýìèé óäààí ñóóëàà ãýñýí øèã áèå áèåíèé óðäààñ áîñîí í¿ä í¿ä óðóóãàà ÷è÷èëöýõèéã ÿñ õàÿã÷èä ñîõîð áèø òóëäàà õàðàëã¿é ÿàõñàí áèëýý. Áàòìºíõ äàÿí õààíû ¿åýñ íýãýí õî¸ð æàðíû òºäèéä Ìîíãîëûí óëñ ãýð òºâõíºí áàéòàë ìºíººõ èõýñ äýýäýñ ýìñ. ãàçàð ãèøãýõ ìàëã¿é øàõàì ÿâñàí àí÷èí ãºðºº÷èí ìàíæ íàð Íóðõà÷èéí ¿åä ãýíýò óóëãàëàí äàéð÷ õÿòàäûí õîéä íóòãèéã ýçëýí àâàõàä ìîíãîëûí ñ¿ð õ¿÷íýýñ ñ¿íñ çàéëòàë àéõ àéäàñ ÿñ ìàõàíä íü øèíãýñýí õÿòàäóóä ìîíãîë ãýäýã óëñ áàéäàã ýñýõèéã áàðàã ìàðòñàíàà ãýíýò ñàíàí Ìîíãîë Ìàíæ õî¸ðûã ÿëãàí ÿäàæ òèéíõ¿¿ àí÷èí ãºðºº÷èí ìàíæ íàðûí ýðõøýýëä îð÷èõñîí íü ¿íýí ÷àíàðòàà ìóóñàéí ìàíæ íàð Ìîíãîëûí íýð ñ¿ðýýð Õÿòàäûã ñ¿ðä¿¿ë÷èõñýí õýðýã áàéæýý. Àé þóòàé õººðõèéëºëòýé. Òýãñýí õîéíî äààí èõ óäàëã¿é ºíººõ Õàëõ. ÿëãóóñàí ýíõæèíãèéí öàã èðâýý ãýòýë îéðäûí Ãàëäàíáîøèãò ëàì äýýëýý òàéëàí õóÿã ºìñºæ î÷èðîî îðõèí èëä äàëàéæ Õàëõûíõàà õààä áîãäñûí ººäººñ äàéòàí öóñàí çàì òàòóóëæ èðýõýä ×èíãèñèéí àëòàí óðãèéíõàí ãýãääýã Ò¿øýýò õàíûõàí Áîãä Çàíàáàçàðòàéãàà óíäóé ñóíäóé ä¿ðâýí ìàíæèéí õàðúÿàíä õýäèéí îðñîí ºâºðëºã÷èéí çàõûí õîøóóäàä òîëãîé õîðãîäñîí ãýíýì. Îéðä àëàëäàí òýìöýëäñýýð ìàíæ õÿòàä õî¸ðûã áàñ ÿëãàõàà áàéãààä øàøíûã òýòãýã÷ èõ Õóàíäèéí èâãýýëä îðëîî ãýñýí 162 . Äîð ¿çýãäýõýä õ¿ðñíýý ìýäýõã¿é õîîñîí ñ¿ð áàäðóóëàã÷ èõýñ äýýäýñ ñ¿¿ëäýý áàé÷èõààä òóñ òóñûí àëáàò àðäûã ìºëæèí ñóóõààñ öààøã¿é áîëæ èõ áîãä ×èíãèñèéíõýý áàéãóóëñàí òóëãóóð òºðèéí ãîëîìòûã ñàìðàõàä õ¿ð÷ýý. Åð人 ñàÿõàí áóþó öàõðûí Ëèãäýí õààí. þóòàé õàðóóñàëòàé! Ìàíäóõàé öýöýí õàòàí. Õàëõûí Öîãò õóíòàéæèéí ¿åä Õÿíãàíû íóðóóíû õîðìîé Ìàíæóóð äàãóóðûí íóòàãò ãàí ãýõ íîõîéã¿é. Òèéì áîëîõûã ìýäñýí õºðø ã¿ðí¿¿ä ìîíãîëûí äîòîîäûí àðñàëäààí ìàðãàëäààíûã õàðàí áàéæ öàãèéí ýãçýãèéã òààðóóëàí ìºíººõ ÿñàà õàÿí ºã÷ áàéñààð õàòñàí àäñàãà ìýò íóòàãòàà àìàð ò¿âøèí ñóóæ ÷àäàõàà áîëüñîí Ìîíãîë÷óóäûã ýëýã áàðèí äîð ¿çýõýä õ¿ð÷ýý. äºðâºí îéðäûí õààä íî¸ä òýðã¿¿òýí òèéíõ¿¿ ìóíõàã çàíãàà òàòàæ ÿäàí áàéõ öàãò öàñòûí îðíîîñ áóðõíû øàøèí äýëãýð÷ Õàëõ òýðã¿¿í áîãä Çàíàáàçàðàà çàëààä àëàëäàõ äàéñàãíàõààñ ýõëýýä øóíàí õîìãîëçîõ àðâàí õàð í¿ãëèéã òýâ÷èí àðâàí öàãààí áóÿíû çàìààð îðîõ ýíýðýë íèã¿¿ëñëýë. Òèéíõ¿¿ Õàëõ Îéðä õî¸ð ýâäðýëöýí äàéòñàíààð ìºíººõ èõ ã¿ðíèé õîé÷èéã çàëãàìæëàã÷èä ãîëîìòîî ñàìðàõàä õ¿ðñýí õýðýã áºë㺺.ãàøóóäàëòàé. Õàëõûí äºðâºí õààä. îõèä.

Îäîîãèéí ìàíàé æàíæèí ñàéäóóä ¿¿íèéã ìýääýã ñàíàäàã áîëîâ óó? Ñàíàäàã íü öººí. Èéì ë áàéäëûí äóíä õàëóóí äóëààí îðíû îðä õàðøèíäàà ñóóã÷ õîðãîé òîðãîí äýýëò ìàíæ õÿòàäûí èõýñ äýýäýñò õºäñºí äýýëò ìîíãîë÷óóä áèä õ¿éòýí ñýð¿¿í îðíûõîî ýä áàÿëãèéã ººðñ人 òîíîí ºã÷. Õàä ÷óëóóí äýýð óíàæ òîðñîí ìîíãîë÷óóä áèä á¿ä¿¿ëýã ÿäóóãàà äóóäóóëñàí ÷ Õÿòàäûí ñóóðèí àðäòàé ¿ëãýðëýâýýñ ºâñ èääýã èëæèãíèé 163 . òºâä¿¿äýä ñàéíäàà áèø ìîíãîë÷óóäûã óðüäûí ñ¿íñ ñ¿ãíèéõýý äóóäëàãûã ãýíýò ñîíñîæ çîðèã ñàíàà íü ñýðã¿¿çýé ãýñýíäýý øàøíû íîìëîëûí äîð íîìõîí õ¿ëöýíã¿é áàéëãàõûã ë áàéäãààðàà õè÷ýýõäýý ººðñ人 ÷ òýð áóðõàä áîãäîñòîî ìºðãºí çàëáèð÷ òýðã¿¿í áîãä. óëñ ã¿ðíèé ¿éëèéí ¿ð ãýæ áàéäàã áîë òýð ë ¿éëèéí ¿ðýýðýý ìàíàé ìîíãîë ýíý äýëõèéí º÷ òº÷íººí îðîí ã¿ðíèé äóíäààñ õàìãèéí õ¿íä õýö¿¿ íü õî¸ð èõ ã¿ðíèé äóíä õàâ÷óóëàãäñàíààðàà ÷. Ò¿¿õèéí åðººë òàâèëàí ãýæ áàéäàã áîë òýð ë åðººë òàâèëàíãààðàà. Æàìúÿí ã¿í áàãø íàð ë ãýõýýñ ìèíèé ìýòèéí øàâðàé áàíäè íàð çàõ çóõààñ íü ìýäýâ÷ òýð á¿õíèé ó÷èð õîëáîãäëûã ýðãýö¿¿ëýí áîäîõ ñºõººã¿é àæýý. II áîãäîîñ áóñàä çóðãààí áîãä ëàìûã òºâ人ñ çàëæ ñàÿ áîëòîë õººðõèé ìîíãîë÷óóä áèäíèéã òºâä¿¿äýä ìºðã¿¿ëæ áàéñàí íü þóòàé ãóòàìøèã. ×èíãýýä ìîíãîë.÷èíü õî¸ð çóóí æèëèéí òóðø ºìíºõ èõ ã¿ðýí Ìàíæ Õÿòàäûí ýðõøýýëä òàð÷ëàí õîéä õºðø Îðîñûí óëàì õ¿÷èðõýã ò¿ðýìãèé áîëîõûã õàðàí ñóóõààñ ººð àðãàã¿éä õ¿ð÷ýý. Ìàíæèéí õààíû òàòâàð ýìñèéã ã¿íæèéí íýðýýð àâ÷ èðýí äýð íèéëäýã àð÷ààã¿é àìüòàñ áîëîí õóâèðñíûã ÿàõ âý! Øàøíûã ºðãºí òýòãýã÷ íýðò Ìàíæèéí õààä Òºâäèéí äàëàé ëàì Áàí÷èí áîãäñûã òýíãýðò òóëòàë ºðãºìæëºõ人 áóðõàíä ¿íýíõ¿¿ ø¿òäýãòýý. Ìîíãîëûíõîî ò¿¿õèéã ñàéòàð ìýäýæ íýâòýðñýí Àìàð ñàéä. Îäîî ìàíàé Ìîíãîë ÿìàðõàí õººðõèéëºëòýéã õýëýâ÷ áàðøã¿é. õýä ãóðâàí õ¿ðýý õîòîä ñóóã÷ àíáàí ñàéäóóäàä íü òîëãîé áºõèéí õî¸ð çóóíûã òóóëñàí áèø ¿¿? ×èíãýõýýð Èíæèíàøèéí õýëñíýýð óãñàà èøýý ìàðòàõ ìààíü ÷ àðãàã¿é. ñàíàõã¿é íü îëîí ãýâýë õèëñäýõã¿é áèçýý. ìîíãîë íýðíýýñ öààøã¿é ìºíººõ èõýñ äýýäýñ íü àëáàò àðäàà øóëàí ìàíæèéí õààíä àëáà ºðãºäºã. Àçè òèâèéí ÷óëóóí äàãç áîëñíîîðîî ÷ èæèëã¿é áèëýý. ñ¿ð ñ¿ëäýý óíàãàõ ìààíü ÷ àðãàã¿é áèç ýý. òîãîñûí ºä õàäñàíàà èõýä áîäîí ìààäàã ìààäàã àëõàöãààæ. Õóàíäèéí îðäîíä î÷èæ òîëãîé áºõèéí ìºð㺺ä õýðãýì çýðýã îëëîî ãýæ ìàëãàé äýýðýý ÷óëóóí æèíñ. ¿ð õ¿¿õäýý õ¿ðòýë áàðüöààíä ºãäºã.

ãàçðûí áàÿëãèéã ººðñ人ð íü 纺ëãºí àâ÷ õàðèóä íü öàé òàìõè.äýðãýä ìàõ èääýã áàðñ áºãººòºë ýíãèéí àðäûí íîìõîí äîðîé íü õýòðýýä áàðñ áèø ìîëòîã÷èí òóóëàéí ä¿ðòýé áîëæ õàðèí èõýñ äýýäýñ. Áóðõíû øàøíû ñóðòàëä íîìõîðñîí áîëîîä õîøóó íóòãààñàà õàëèí ãàðàõ íü õîâîð. Òèéì áîëîõîîð ë õî¸ð òàëûí èõ ã¿ðíèéõýí ìîíãîëîîð æèéðýã õèé÷èõýýä ìîä÷èí òàðèà÷èí èðãýä íü áèäíèé ìîíãîë÷óóä øèã ÷óëóóí äýýð áèø øèìòýé íîéòîí õºðñºí äýýð óíàæ òºðäîã òóë õàòóó ãàçàð àìüäðàõ ÷àäâàðã¿éã ìýäýýä ìîíãîëûí ìàëûí ìàõ. îðîñûí õààä íî¸ä áîëîîä õÿòàä îðîñûí õóäàëäàà÷èí íàéìàà÷èí ýòãýýä åðòºíöèéí ÷óëóóí äàãç äýýðõ ìàíàé ìîíãîëûã àÿòàé 纺ëºâ÷ æèéðýã ãýæ ¿çýýä õàâàðòàà óëààí õóé ñàëõèàðàà. õààÿà íýã ìºðãºë÷èí æèí÷èí Óòàéã¿ìáýí. Ýðäýíý çóó õ¿ð÷ ÷àäâàë äýýäèéí çàÿà. íî¸ä ñàéä íàðûí èõýìñýã ìóíõàã íü òîãëîîìûí öààñàí áàð ìýò áîëñîí áàéæýý. Áàðîíû äýýðýì÷èíã õººí òîíèëãîîä Á¿ãä Íàéðàìäàõ Á¿ðýí ýðõò Óëñàà ìàíäóóëñàí ìààíü õººðõèé áèäíèé ìîíãîë÷óóäàä îëäñîí ÿìàð öàãëàøã¿é àç çàâøààí áèëýý. Óðüäûí öàãò äºðâºí äàëàé õ¿ð÷ áàéñàí ìîðüòîí ìîíãîë ÿìàðõàí áîãèíî õºëòýé àìüòàñ áîëñîí ãýõ âý. ýðõ ÷ºëººã õóñýìæëýõ íü òóéëäàà õ¿ðñýí ìîíãîë÷óóä åðòºíöèéí 164 . Ãîëîìòîî á¿ðýí ñàìðóóë÷èõààã¿é. Òýð íàðìàé ìîíãîëûí ¿çýëòýí æàíæèí ñàéäóóä ìààíü Áîãä õààíò ìîíãîë óëñûã áóëøëàõ ãóðâàí óëñûí ãýðýý ãýã÷èä îðîëöîõîîñ ººð àðãàã¿é áîëñîí íü õººðõèéåý. õýðâýý íèéò ìîíãîë òóóðãàòàí óëñ ã¿ðíýý ýâäýæ õàìõëàëã¿é á¿òýí á¿ëýýí áàéñàí áîë õýíýýñ íü ÷ äóòàõã¿é èõ ã¿ðýí áàéõ áàéñíûã ñàíàõ á¿ðäýý ÿñ õàâòàéí Áîãä õààíò óëñûí ¿åýñ õîðèîä îíû ýõýí õ¿ðòýë íàðìàé ìîíãîëûí ¿çýë ãýã÷ áîñîí èðýõýä èõýä ñàíäðàí. äààëèìáà äààâóóõàí ºãººä ñóóõ áîäîëòîé àæ. Áýýæèí. Òèéí àòàë óðàãøàà ò¿ìýí ãàçðûí èõ öàãààí õýðýì. äàëàé ëàì íàð. Àðâàí íýãýí îíä õî¸ð çóóíû ýçýðõèéëýë äîðîîñ ÿìàð ÷ ãýñýí òóóðãà òóñãààð ãàð÷ õîðèí íýãýí îíä àðäûí õóâüñãàëààð ãàìèí. ºâºë人 õîëä¿¿ õºð öàñààðàà øóóð÷ áàéõàä "õàé ìàíàé ãàçàð 纺ëºí äóëààí âàà"ãýæ ìºð õàâ÷èí ñóóíà. õîéøîî Áàéãàë äàëàé õ¿ðòýë ìîíãîëûí íóòàã áàéñíûã õýäýí æèâàà àðä. ìàëòàé íü òàñäàæ àâààä. äýëõèé åðòºíöººñ òóñãààðëàãäìàë ýíãèéí àðä ºðãºë ìºðãºë õèéõýýð Èõ õ¿ðýý. áàñ ÷ óðüäûí èõ ã¿ðíèé ñ¿ð õ¿÷èí îð ìºðã¿é õèéñýí àðèëààãóé. òèéì ¿çýëòíèé àìûã òàãëàæ àâààä îäîî òàñ øóâóóí ìýò òîëãîé ýðãýëä¿¿ëýí õàðæ áàéíàì. Áàðóóíçóó çýðýãò õ¿ðâýýñ ¿ëãýð äîìîã áîëãîí ÿðüäàã. Òèéíõ¿¿ ìàíæ ÷èí óëñûí èõýñ äýýäýñ òºâäèéí áàí÷èí.

Äàíçàí íàð ìýòñ òýð ë ìóíõãèéí çàìààð îðæ æóðìûí íºõºä人 õºíººëãºñºí íü áàñ ë ìàíàé ìîíãîë÷óóäûí óðüäûí ýâäðýë õÿìðàëûí óëáàà ìºð àðèëààã¿éí ë ãýð÷ õýìýýëòýé. äýìèé íýðýëõ¿¿ çàíãàà îðõèí ìóó ìóóõàéãàà áàãà çýðãèéí ñàéí ñàéõíààð õó÷èæ íóóëã¿é èë ãàðãàí ø¿¿ìæëýýä òèéí ø¿¿ìæèëñíýýðýý ºí óäààí àðõàãøñàí õóó÷ ºâ÷íººñºº ñàëàõ íü ëàâ. ýâýðòýí ñ¿¿ëòýí ÷ 165 . Õóâüñãàë÷èä áèä ÿñ õàÿõàä ø¿¿ðýí àâàã÷ íîõîä ìýò áîëâîë þóòàé ãóòàìøèã. Åðòºíöèéí õ¿í àðäààñ õîë õîöîðñîí ãýãäýõ áèäíèé ìîíãîë÷óóä ãàãöõ¿¿ øèíý öàãèéí áîëîâñðîëä îðæ.áàéäàë õóâèð÷. Ãàíö õîéøîî ÷ áèø áàñ ãàíö óðàãøàà ÷ áèø äýëõèé åðòºíöèéã àðàé óóæóó õàðæ õî¸ð èõ ã¿ðíèé äóíä õàâ÷èãäñàí õàëèóíû çóëçàãà ìýò ìîíãîëîî ººäëºí äýãæèõ çàìä øóëóóòãàí îðóóëàõûí òóëä ìàíàé æàíæèí ñàéä íàð óëñ òºðèéí íàðèéí óõààí çàðàõ öàã áîëñîí áóñ óó? ×èíãèñèéí èõ ã¿ðýí áóóðàí ìºõñºí çóðãààí çóóí. Áîäîî. áèäíèé ¿åèéíõýí õýðâýý óðüäàõàà ìýäýõã¿é áîë õîéòîõîî ìýäýõã¿é ãýäãýý ¿ë óõâàðëàí äýìèé õóâüñãàòë ÷ ¿ãñ öàöëàí ãàíö òèéø õàðæ áóé íü áàñ ãàøóóäàëòàé. öàãèéí í¿¿ð öààø õàðñíûã îëæ õàðàõ í¿äòýé. Òèéíõ¿¿ ìîíãîëûí øèíý æàðàí ýõýëñíèéã áèä á¿ãäýýðýý óõâàðëàí áóé àâààñ öààøèä óëñ ãýðýý õýðõýí òîõèæóóëàõûã ýðõáèø ñàíóóøòàé. Öàëãàðäàæ àëäñàíàà èë øóëóóí õýëýëã¿é óëààí õóâüñãàë÷èä õýìýýõ æàíæèí ñàéä áèä íàð óðüäûí ìóíõãèéã äàâòâàë ¸ñòîé ë àðâàí õàð í¿ãëèéí çàìààð îðîõîîñ ººðöã¿é. Ìàíàé äýýäñèéí àðàíøèí áóþó ºâºð õîîðîíäûí àòàà æºòººíººñ áîëæ óëñàà áóòàëñàí áàãà õààäûí ¿åèéí îëèãã¿é çàí ºíººãèéí áèäýíä óëàìæëàãäààã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. òýìöëèéí ìîðèíä äºðººëºõ òýíõýýòýéãýý ¿ç¿¿ëñýí íü þóòàé ãàéõàìøèã. Àðäûíõàà òºëºº ºð ºâäºõã¿é áîë ýðõòýí ìýäýëòýí ãýæ ÿâñíû îãòûí õýðýãã¿é áºãººä óãñàà èøýý ¿ë ìýäýã÷èéã àäãóóñàíòàé ç¿éðëýñýí Èíæèíàøèéí óãèéã ñàíàâàë. Òýðõ¿¿ õóó÷ ºâ÷èí þó âý õýìýýâýýñ äàðóé ýíãèéí àðä. Ìàíæ õÿòàäûí ýðõøýýëä îðñîí õî¸ð çóóí. Öààøèä ýíý ìýòýýð áàéâàë ºíººõ ë òàñ øóâóó ìýò òàðõèà ýðãýëä¿¿ëýí õàðàã÷ íàðûí í¿äýíä ºðòºõîºñ öààøã¿é áîëíî. òóóðãà òóñãààð áîëñîí õóâüñãàëò ¸ñíû ýíýõýí áàãà õóãàöààíä äýëõèé åðòºíö òýð ÷èãýýðýý ¿íýõýýð òºðºë àðèëæñàí ìýò áîëñíûã ýðãýö¿¿ëýí áîäâîîñ îäîî áèäíèé õººðõèé ìîíãîë÷óóäûí ¸ñòîé ë çàÿà çàâàãò ãýñýíòýé àäèë áîëîõ áóñ óó? Èéì öàãò áèä íýãýýõýí ÷ öàëãàðäàæ àëäàæ áîëîìã¿é áèëýý.

Ýä¿ãýý áèäíèéã óðàãø óäèðäàí àâ÷ ÿâàõ õ¿í Àìàð ñàéä. Óðüä ãýðèéí õÿòàä áîîëòîé áàéñàí óëñ õîæèì õÿòàäûí áîîë áîëñîí ãýâýë þóíàà õýòðýõ àæ. ×îéáàëñàí æàíæíû õýëñíýýð ñàõàëò áàãø ãàäààä äîòîîäûí äàéñíààñ ñýðýìæëýõèéí òóëä àéõàâòàð õàòóó ¿çýë áàðèìòëàõ áîëñîí çýðýã öàã òºðèéí áàéäëûã ñàéòàð öýãíýí º÷¿¿õýí ÷ õàçãàé ãèøãýâýýñ õàð í¿õýíä óíàæ áîëîõ öàã èðæýý. Òèéìýýñ îäîî õàìãèéí ò¿ð¿¿íä òýðõ¿¿ áîîëûí àðàíøèíãàà òàÿãäàí õàÿõ ¸ñòîé áèëýý. Èíãýõýýð ìèíèé ìýòýñ ìàø õÿíàìãàé ýñ ÿâáàë ãàé çîâëîíä ÷ óíàæ ìýäýõ áºãººä ýíý ñàéõàí õ¿íòýé æàðãàë ìèíü çóóðäûí òºäèé áîëâîë þóíû õýðýã áèëýý. Äàíçàí íàðûí õýðýã ìýòèéí áóäëèàí ñàìóóí ãàð÷ èðýõã¿é ãýõ áîëçîëã¿é. íî¸ä äýýäýñ íü õýäèéãýýð ìºíººõ äîðä àðä áîëîîä ººð õîîðîíäîî ÿìààí îìîã ãàðãàõ áîëîâ÷ ìàíæ õÿòàäûí ºìíº áîëîõîîð òýðã¿¿í ãóäàéõ íü ìºí áîîëîîñ ÿëãàëã¿é. äàëàëñàí ãàçàð èë ãàðàõ íü õººðõèéëºëòýé. Ýíãèéí àðä íü øàøíû ìóíõðàë.. æèíõýíý æóðìûí íºõºä áàéæ ÷àäâààñ óðüäûí ãàøóóäàëò ÿâäëûã äàõèí äàâòàõã¿é áóþó ëóóãèéí àìíààñ ãàðààä áààâãàéí õºëä ãèøãýãäýõã¿é áèçýý. * * * 166 .. Ýä¿ãýý ìîíãîë÷óóä áèä ïðîëåòàðè àíãèéí õóâüñãàë ÿëñàí õîéä õºðøºº õàðàí ñóóãàà ìààíü ç¿éí äîòðîõ õýðýã áºãººä ãàíöõàí ç¿¿íèé íóãàëàà ìýòýä îðñíîî ýðãýí ñàíàâààñ áàñ ÷ ººðèéí îíöãîé áàéäëûã ñàéòàð õÿíàí øèíæèæ ÷àäàëã¿é áóñäûã ñàðìàã÷èí ìýò äóóðèàõ íü áóðóó áóñ óó? Îäîî áèä ÿàâ÷ óëñ ãýðýý àâ÷ ÿâàõ õ¿íä à÷àà íýãýíò ¿¿ðñýí òóë óëñ òºðèéí ñ¿ðõèé áîäëîãîòîí áîëæ ýñ ÷àäëàà ãýõýä íýãýí ñàíàëòàí. Òýãýâ÷ æèøýý íü Áîäîî. ×îéáàëñàí æàíæèí íàð ìºí áîëîõîä ýðãýëçýõã¿é ãýëýý ÷ áèäíèé ñàéí ìýäýõ Äàíçàíòàé ñàíààíä îðîìã¿é ìóóõàé ÿâäàë ¿¿ñãýñýí áàéõ íü ºíººõ ë ìîíãîëûí ÿñ ìàõàíä øèíãýñýí ãýìýýð àòàà õîðñîë òèéì óõààíòàé ýðäýìòýé áàñ ÷ åð áóñûí ãýìýýð õ¿íèéã áóñíèóëàã÷ áóðóó ¿çýëä õºòëºí ÷àäàõ íü àþóìøèãòàé. èéí áè÷ýýä õàéðò ñàéõàí õ¿í íü ãàíöààðàà óíòàæ áóéã ãýíýò ñàíàõ ìýò ¿çãýý îðõèí ãýðëýý óíòðààãààä Öýâýëìààãèéíõàà õàæóóãààð õýâòýæ õàëóó ä¿¿ãñýí áèåèéã íü òýâðýýä àìàðõíàà óíòàâ. íî¸äûí äàðëàëä àâòàí ¿ðãýëæ àëáàò áîîëûí õóâèéã ýäëýõ ¿éëèéí ¿ðòýé õýìýýí äàëàéñàí ãàçàð äàëä îðæ.ÿëãàëã¿é íîìõîí áîîëûí çàíä îðñîí ÿâäàë õýìýýëòýé.

¿íýõýýð ë åð áóñûí ñàðóóä áàéëàà. õàð ãýðòýý õààí ãýã÷ýýð õî¸ð èäýõã¿é ÷ õîîñîí õîíîõã¿é áîëîîä ë áàéíà. Ñàëõèã¿é òîãòóóíä íîéòîí öàñ ÿàðàëã¿éõýí ìàëãàéëàí îðæ á¿òýí ºäºð øºíèéã õàãàñëàí ñàÿ íàìäààä òýíãýð öýëìýõýä òýð õàâèéí óóë õºíäèé ñýâñèéñýí öàãààí öàñàíä íýâñèéòýë äàðàãäààä ºâºë溺 çóñëàíãèéí õîîðîíä ÷. àëñàä çîð÷èõ ãîë èõ õàðãóéä ÷. ÷àíãà öîëãèîè äóóòàé áóä¿¿í õàð õ¿íòýé Ëàìûí õ¿ðýý õ¿ðòýë õÿòàä æîëîî÷òîé à÷ààíû ìàøèíààð èðæ òýíäýýñ íóòãèéí íýã ºâãºíèé òýðãýíä äàéãäàí ãýðòýý èðýõýä ìóó ààâ íü õ¿¿ãýý ñàíàñàí ãýæ æèãòýéõýí "Ìèíèé õ¿¿ èéì ãî¸ áîë÷èõ ãýæ" õýìýýí ýõíýðýý àëäñàíààñ 167 . Áàçàð Áóä õî¸ð ýíý æèë íýã ºâºë溺íä áóóæ áàðàã ë øèíý àìüäðàë ýõýëñýí ìýò áîëæýý. òóðëèàõ øààãèñàí ãóðâàí óëèàñàí äîð ñóóãààä ààâûíõàà èðýõ çàìûã õàðóóëäàõ. Ýíýõýí õýäýí ñàðä ýýæèéãýý ¿õ¿¿ëæ. ãºðººñ æèã¿¿ðòíèéã ¿ðãýýí õºëã¿¿ëæ áàéëàà. Ýýæ íü òºð¿¿ëýýä ºíãºð÷ ºí÷èí õîöðîîñîí íÿëõ ä¿¿ íü îäîî ìºëõºæ ÿâàà áààöãàð õººðõºí àìüòàí ºâºº ýìýýãèéí õ¿¿õýä áîëæ äóóñààä öàõèóð öàãààí ø¿äõýíýýðýý ýâýð óãæíûõàà àðüñàí õºõºëòèéã òàñ õàç÷èõäàã ãºëºãõºí áîëæýý. Áóääàà çºí人 áýëýãòýé èðæ. Áàçàð Áóä õî¸ð Øóâóóòûí ºâºë溺íèéõºº ç¿¿í õÿíãà äýýð ºäºðæèí íààäàâ.Îíîí. ýìýý ãóðâóóëàà áîð ãýðòýý áîãä. áàë÷èðõàí óõààíä íü ýëäâèéã áîäîãäóóëñàí. õàøèí õ¿ðíýý óíààä öººí õýäýí ¿õýð ìàëàà õàðèóëàõààñ ººð ýëäýâ þì ¿çýæ òèéíõó¿ àìüäðàëûí àëàã ýðýýíèéã ¿çýõ çàìä îðñîí áîë óõðàëò áóöàëò ÷ ãýæ áàéäàãã¿é áîëîëòîé. ãàíö Òýíãýëèã ãîðõèí õàð çóðâàñ òàòàí áàéòàë ¿õýð ìàë èéø òèéø öóâàí. òýðýãòýí ÷àðãàòàí íààø öààø õºëõºí çàì ãàðãàæ Äàäàëûí õîéä òàëûí óóë õºâ÷èéí øèëì¿¿ñýý ãºâæ äóóñààã¿é íýâñãýð èõ îéä ìîäîäûí ãèø¿¿ ìº÷èð íîéòîí öàñàà äààëã¿é òàñ íÿñõèéí õóãàð÷. Áàëæèéí òîõîéãîîñ ºâºë溺㺺 çîîæ Äàìäèí áààâàéíõàà ýíý äàíàãàð ºâºë溺íèé Ẻðºíä òºâõíººä ààâ. õîðâîîãèéí ÿâäëûã õàð ÷ òàëààñ íü öàãààí ÷ òàëààñ íü òàíèóëñàí. øèíý ºâºë溺í人 í¿¿ñýí çýðãýý ñàíàõàä åð õ¿í ãýã÷ ç¿ãýýð Áàëæèéí ãîëîîñ çàãàñ áàðüæ. ýã÷òýéãýý Óëààíáààòàð îðæ. Ò¿ð¿¿÷èéí öàñ àíãóó÷èä áîëîîä áàãà÷óóäûí áàÿð. Àìóðîâ Öýðýí ãýã÷ èíýýä àëäñàí. ¿õýð ìàëûí æèì öóâöàíä ÷ áèò¿¿ öàãààí õó÷ëàãàòàé. áàÿð õººð ýýëæèëñýí. Áàëæèéí õºíäèéä ºâëèéí ñàð ãàðàíãóóò èõ öàñ óíàëàà. ààâûãàà àëäàõ øàõàí. Áàçàðûí õóâüä áîë åð ºíãºðñºí õàâðààñ õîéøèõ çóí íàìðûí ñàðóóä óé ãàøóó.

óõààí îðñîí öàãààñ èæèë äàñàë áîëñîí ãóðâàí "àëòàí" óëèàñàíäàà äàõèí õýçýý ÷ ýðãýæ èðýõã¿é þì øèã ãàøóóäñàíûã õýëýõ ¿¿. õàâàðòàà ºãñäºã ºíººõ îëîí òóë çýâýãí¿¿ä ÷ äàõèí ¿çýãäýõã¿é. Òèéí óóë ººä ÷àðãàà ÷èð÷ ÿäðàõäàà õÿíãà õÿðûí õàäàí öîõèîí äýýð ñóóæ òýðòýý ºìíºõ Òýíãýëèã ãîðõèíû õºíäèé. . Òýð õî¸ð ÷àðãàíäàà ñóíäëàí óóëûí ýãö óðóó õàð ýð÷ýýðýý ãóëñàí çàðèìäàà îíõîëäîæ öàñòàé õóòãàëäàí ºíõðºõ人 äýýð äîîðîî îðîëöîí õàð ìîä öóóðèàòòàë èíýýä õººð áîëöãîîíî. Áàëæèéí ãîëîîð íàìàðòàà óðóóäàæ.õîéø èõ ë ñóëõàí áîëñîí íóëèìñàà àð÷èí. .Ýíý áóóöäàà ë ä¿¿ãèé ÷èíü òºð¿¿ëýýä áèå íü ìóóä÷èõñàí ãýñýí. Òèéí ëóñûí õîðëîëòîé áîëñîí ãàçàð áèç ãýñýí. Ýýæèéíõ íü íàñ áàðñàí õàâðûí ä¿ðýýðýý ñàÿ íàõèàëààä õºãëèéí ñýðèéëäýõ ãèø¿¿ ìº÷èð äýýð íü õàð áààðöàã òóðëèàõ ñóóãààä îðèëîëäîí øààãüæ áóéãààð ç¿¿äëýíý. Õî¸ð õ¿¿ äóðàí àâàé øèã õóðö í¿äýýðýý Ëóóçàí õàìèíàãàí äºðâºí øàð òàéãàíàà 168 . Òèéíõ¿¿ ëóñûí õîðëîëòîé áóóöàà îðõèæ øèíý ãàçàð òºâõíººä ãàíö ãýðýýðýý áàéñíûã áîäâîë õºëòýé õºãæèëòýé áîëñîí ÷ ìºíººõ ãóðâàí óëèàñ íü õààÿà ç¿¿äýíä íü îðæýý.Èæèéíõýý íàñ áàðñàí áóóöàä õîðãîäîîä ÿàõ âý ãýæ ààâûíõàà õýëýõýä . Òèéíõ¿¿ òºðñºí áóóö. Äàäàë óóëûí áýëèéí õàðãóéãààð öààø íààø çîð÷èã÷äûã àæèí ñîíèðõâîë ºã뺺 áèò¿¿ áàéñàí öàãààí öàñàí äóíäóóð õàð çàì æèì¿¿ä ãàðãàõ íü öàãààí öààñàí äýýð õàð áýõýýð çóðààñ òàòñàí ìýò. Íàð ýýíã¿¿ò ýíãýð íàì ãàçðûí öàñ àìàðõíàà õàéëìàãòàí òèéíõ¿¿ ãàíö õî¸ð ìîðüòîí òýðýãòýí ÿâæ ºíãºðñºí ìºðººð äààí èõ óäàòã¿é õàð çóðààñ òàòíà.Èæèé áóóöäàà íàñ áàðààã¿é àéìãèéí ýìíýëýãò íàñ áàðñàí áèø ¿¿? ãýõýä ààâ íü. Øóâóóò õî¸ðûí õîîðîíä õóó÷èí ºâºë溺íèéõºº ¿ëäýãäýë ãóàëèí øóðãààãõàíûã ãàíö ìîðèí òýðãýýð 纺æýý. Èíãýýä ÿìàð ÷ ãýñýí ýðèéí õóãàðõàé õîéíî ºâºë溺㺺 ÿíçëàí áóé ààâäàà òóñàëæ Áàëæèéí òîõîé. ìàíü Áàçàð ÷ ààâûíõàà öýýæèíä òîëãîéãîî íààãààä ààâûãàà ñàíàõäàà ýýæ ìèíü áàéäàã ÷ áîëîîñîé ãýñýí ãàøóóäàë ç¿ðõýíä íü íóóãäàí áàéñíûã ãýíýò ìýäðýýä ó÷èðã¿é ýõýð òàòàí óéëñàíñàí. Áàçàð Áóä õî¸ð ºã뺺 òýíãýð öýëìýíã¿¿ò ¿õðèéí áààñ 纺äºã ÿâãàí ÷àðãàà àâ÷ ºâºë溺íèéõºº ç¿¿í õÿíãà äýýð ãàð÷ áàõàà õàíàòàë ãóëãàí òîãëîñîîð ¿ä õ¿ðãýýä ýýæ ýìýý íàðààðàà äóóäóóëàí áàéæ óíä óóãààä äàõèí ãàð÷ òîãëîí áóé íü ýíý.

ßäàõ þì áàéõã¿é.Õîòûí çàðèì õ¿¿õí¿¿ä áèåý áàðüñàí áàíçàëòàé ÿâäàã. Òèéì áàéãàà áèç? ãýæ Áóä õýëýâ.¯ã¿é äýý. -Òèéì ë áàéíà.×è õàðààã¿é áàéæ ìóóõàéãèé íü ÿàæ ìýäñýí þì. ×è ìýääýã áîëñîí þì óó? . Õàíäìàà áºãñºº ãàðòàë õîðìîéãîî øóóíõàé.Áèòãèé óíãà! Òýãâýë áè Öýâýëìàà õýýòýéõýíäýý õîò ÿâ÷èõ þì ÷èíü. Ààâ Õàíäìààã àâ ãýæ áàéõûã áè äóóëñàí.Õàðæ ë áàéãààðàé. . . Õàðæ ë áàéãààðàé. . Áè ýýæòýé áîëîõã¿é. Íýã ë ºäºð Õàíäìàà ãýðò ÷èíü èð÷èõñýí Áàçàð àà ìèíèé õºâ¿¿í ãýýä ñóóæ áàéíà. .¯ã¿é. Òîì áîëîõîä ìèíü -Òýãâýë ÷è õààíààñ áàñãàäûã ìýääýã áîëñîí þì. Ìàíü õî¸ðûí òîãëîæ áóé õÿðûí áýëýýð õºíäëºí ãàðäàã çàìààð ÷àðãàíä ºâñ à÷ñàí õî¸ð õ¿í ãàð÷ èðëýý. .Îäîî þó? . .Áàçàð ÷è áàñãàäûí þìûã ìýäýõ ¿¿? . . Èõ àìò õýìýýõ Ñàìáóó áààâàé ºíäºð õàð ã¿¿ãýý óíààä øîâãîð ìàëãàéíõàà ÷èõýâ÷èéã ñàëáàãàíóóëàí ç¿¿í àéë óðóó öîãèóëàõûã àíäàõã¿é òàíèâ.¯ã¿é äýý. -Õóäëàà á¿¿ õýë. Áè ìýäýõã¿é. Çóí Òýíãýëèãò îðæ áàéõàä íü ãýòýæ î÷îîä õàð÷èõã¿é þó? -Òýð ìóóõàé þìûã õàðààä ÿàäàã þì.äàãóóëàí áàðóóí óóë óðóó øîãøèõ. .Àà ÷è ñàäàí ñàìãàäûí áºãñèéã õàðäàã áîëñîí óó? .Ìýäýëã¿é ÿàõ âý? Ààâ Õ¿ðýí øóãóéí Æàìúÿí ãýâøèéí áàñãàí Äîëãîðûã ìèíèé ýõíýð áîëãîæ àâ÷èðíà ãýñýí.Äóëñàé õºãøèí Õàíäìààòàéãàà ºâñºº ÷èð÷ ÿâíà.Öýâýëìàà ÷èíü ìèíèé òºðñºí ýã÷ áîëîõîîñ ÷èíèéõ áèø 169 . . . Íýã íü ÿâãààð ìîðèî õºòºëæ íºãººäºõ íü ÷àðãàòàé ºâñºí äýýðýý ñóóæýý. Ààâ ÷èíü óäàõã¿é ýíý Õàíäìààã ãýðòýý àâ÷ðàíà äàà.Ìýäýëã¿é ÿàäàã þì. Õîòûí ñàìãàä õîðìîéãîî øóóâàë ¸ñòîé øèâøèã. Õàíäìàà íü ìîðèî õºò뺺ä èæèé íü ºâñºí äýýðýý ñóóíõàé.Õà òèéì ¿¿? Òýä ÿìàð öàñàí äóíäóóð ºâñ ÷èðýõ áèø . Òýãýýä ÷è òýíýã Õàíäìàà ýýæòýé áîëíî. Ëóóçàí õàìèíàãàí ÿàãààä ÷ þì ãºðººíä õýòýðõèé îðîéòîí ãàð÷ õàðèí Èõ àìò áààâàé íýãýíò àì õàëàìöààä àðõèíû àíä ìîðäñîí íü èëýðõèé øîäîí ñ¿¿ëò ÿíõèãàð õàð ã¿¿ãýý áàðóóí ç¿¿íã¿é òàøóóðäàí öîõèõ íü ìîí ÷ èõ ÿàðñíûõ.

..Çà çà. äàíäàà òîìöóóëûí àìûã ÷àãíàæ ÿâäàã çîëèãèéí àìüòàí áîëîõîîðîî Õàíäìààãèéí òóõàé õýëñýí íü îðã¿é ÷ áèø.Íàí÷èã ÿàäàã þì! ×è òýð õºðºº. Áàçàð Áóäûíõàà äýýëíèé çàõûã áàðüæ àâààä õîîëîéãèé íü øàõàõàä õýëýý ãàðãàí õÿëàëçñàíàà ìóóõàé îðèëîîä ãàðûã íü õàçàæ îðõèâ. Ààâ ìýäâýë õî¸óëàíã ìààíü íàí÷èíà ãýõýä Áàçàð óëàì ÷àíãààð óéëæ. Èéíõ¿¿ Õàíäìààãèéí òóõàé ÿðèà ýýæèéí òóõàé ÿðèà áîëæ õàäóóðñíààñ ë áÿöõàí õýð¿¿ë ãàðàõ íü òýð. . Áóäûí ýýæ. Áóä ÷ ÿàæ ìº÷ººãºº ºãºõ áèëýý. Òýãýýä áè ÷àìààñ ÿëãààã¿é áîëîõ þì ÷èíü... áè õóäëàà õýëñýí þì. . Îäîî Áóä õî¸óëàà ìºíººõ àëäàðòàé àëèì 170 . Áóä åðººñ æààõàí äýýðýëõ¿¿ øàðàëõóó çàíòàé. Ãàðûã íü àëäóóëààä òîëãîéãîîðîî ìºðãºæ îðõèõîä ìàíü Áàçàð òýðòýý øèäýãä÷èõëýý. . àëèì äýëãý÷èõæýý. Õàðàà÷! Ìàíàéõàíä õî¸ð ìîðüòîé õ¿í èðæ ÿâíà ãýõýä Áàçàð àðàé íàìäàæ õóðóóíûõàà çàâñðààð ãýðèéí ç¿ã õàðàí ìýãøèæ ñóóëàà. Öýâýëìàà ýã÷ ÷èíü õîòîîñ þì ÿâóóëæýý ãýýä çºíäîî ÷èõýð áîîâ. Áèòãèé óéë. Òýð òýíýã Õàíäìààã õýí àâäàã þì. Ãýâ÷ Áóä ãàçðûí äîîä òàëä áàéãàà òóë ºíõºð÷ î÷îîä õî¸ð õºëíººñ íü òýðèéòýë òàòàæ óíàãààä äýýð íü ìîðäîõ ãýòýë Áóä õî¸ð õºëºº ¸äîãíóóëààä áîëñîíã¿é. Çóí Áàçàð ç¿ãýýð ë õàòñàí àëèì ÷àâãà èäýæ ¿çñýíýýñ áèø æèíõýíý àëèì èäýæ ¿çýýã¿éñýí. Áóä áîñîæ öàñàà ãºâººä æààõàí ãýìøñýí ÿíçòàé.Óíãààä áàéãààðàé! Öýâýëìàà õýýòýéõýí ä¿¿ã íü ºðãºæ àâíà ãýñýí. . ªâä㺺𺺠ñàëòàà ðóó íü ¸âðîí òàâèóëàõ ãýñýí áîëîâ÷ ÷àäñàíã¿é. . Áàçàðûí ºí÷èí ñýòãýë ººíòºã÷. Õî¸óë áàðüöàëäààñòàé õýâýýðýý öàñàí äýýã¿¿ð ºíõðºâ. պ𺺠ìàøèí õî¸ð áóöààæ ºãíº ãýäýã áîë Áóäûí õóâüä ¸ñòîé íºõºãäºøã¿é ãàðç. ãýýä Áàçàð óéëàí ÷àðëàæ Áóäûã çààìäàæ àâàâ. ìàøèí õî¸ð áóöààæ ºãººðýé ãýâ. Òèéíõ¿¿ Áóä àðãàäàõààñ ººð àðãàã¿é áîëîí áóóæ ºã뺺.Ààâä õýëæ ÷àìàéã àëóóëíà äàà! ãýæ áàéíà.Áàçàð àà áèòãèé ÷àíãààð óéë ë äàà. Ìàíü õî¸ð ýâëýðýýä ãýðòýý èðýõýä Öýâýã àõ íü íýã õîëûí áîëîëòîé òàíèõã¿é õ¿íòýé èð÷èõñýí ìàõ ÷àíóóëààä äóãàðàà áàðüæ ñóóâ. Áàçàð þóíä ÷ þì èõýä ãîìäîí öàñàí äýýð ñóóæ í¿¿ðýý äàðààä ýõèð òàòàí óéëàâ.Áè ýýæòýé áîëîõã¿é! Áè ýýæèéãýý.Çà ÷è áèòãèé äýýã¿¿ð çàí ãàðãààä áàé! Òýíýã Õàíäìàà ýýæòýé áîëîõîî ë ìýä.

÷ºëºº îëäîõã¿é áàéãàà ó÷èð Öýâýëìàà ýã÷ íü ìºä人 èðæ ÷àäàõã¿é õîéøëîí áóé ãýíý. Äàìäèí áààâàéí õîòîíä èéíõ¿¿ àéë÷èíòàé. á¿òýõýýðã¿é áîë ñîõîð õóëãàíà ÷ àëàãäàõã¿é. ¨ñòîé ë äèâààæèí ãýäýãò íü èéì ÿíçûí àìòòàé æèìñ óðãàäàã áèç. Ààâ ýýæ íü ¿¿íä íýã èõ ñýòãýë çîâñîí ÿíçã¿é. Åð þì á¿õýí ºäðººðºº. Íàð óóëûí òîëãîéä î÷ñîí áàéëàà. Öýâýëìààãààð äóòñàí áèø öààä õ¿íèéõýý ë àÿñààð áîëíî áèç ãýöãýýâ. ßíäàã òýðõýí ¿åñ îð÷èí òîéðîíä íü ëàâ ë àðàâ õîðèí ìîä ãàçàð àéë àìüòàí áàéõã¿é áºãë¿¿ çýë¿¿ä áèò¿¿ õàð õºâ÷èä ÿâààãàà òºäèé ë ñàéí óõààðñàíã¿é. öàñ ìºñºí人 ÷ äàðàãäàæ ñ¿éðýâ ¿¿? ãýìýýð èéì ýëü õóëü áîëäîã àæ. Õýðýâ Ñîíðîâò çàâ ÷ºëºº îëäîõã¿é áîë á¿ð ºâºë òèéøýý þì óó ìàãàäã¿é îí ãàðãààä ÷ èðýõýý ÿäàõã¿é áîëîëòîé. ªäºð öàñ õàéëìàãòàí îé òàéãûí ã¿íä ÷èéã õîðãîñîí ó÷èð íàð øèíãýíã¿¿ò 171 . Õàíãàé äýëõèé õàðàì÷àà õºäºëâºë õàìàã àìüòàí íü í¿õ ñ¿â á¿õýíäýý øèãäýæ íóóãäàâ óó. ªã뺺 ýðò Àð ãîðõèíû ýõíèé øèðýíãýíèé çàõàä ãóðâàí ÷îíûí ìºð îëæ ìºðäºí õýäýí ìîä ãàçàð õºâ÷èéí èõ áàðòààã òóóëàí á¿ä÷¿¿ëñýýð àëäààä õîð íü õºäëºõ人 õîéøîî èõ íóðóóíä ãàð÷ ãóó æàëãà. õººðºë人íòýé áàéõàä ßíäàã ºã뺺 ýðòëýí ÷îíûí ìºð õàðàõààð ãàð÷ ºäºðæèí óóë õºâ÷ººð õýðýí õýñýýä áóöàæ ÿâëàà. غíºäºæ ãýðòýý äºõºõèéí òóõàéä áîë àíõ óäàà õºäºº õýýð ÿâàà áèø áîëîõîîð þóíäàà ÷ íýã èõ ñàíäðàõ áèëýý. Áàëæèéí øóãóéä óðãàäàã ¿ðýë ìîéë ýíý àëèìíû äýðãýä åð人 ë æèìñíèé îðîíöîã àæ. Ñàíàñàí õýðýã á¿òýõýýð áîë àìüä õ¿íèéã äàãóóëæ àâàà÷ààä ÷ àëæ áîëäîã. Àëèìàà àìòàðõàí èäýæ òîì÷óóëûí ÿðèàã ÷àãíàâàë Ñîíðîâ àõûí àæèë òóí èõ. Áàçàð íýãýíò ààâòàéãàà óóëçàæ ýëýã äýâòñýí òóë Öýâýëìàà ýã÷èéíõýý èðæ õóðèìàà õèéñýí õîéíî íü äàõèàä ë äàãàæ õîò îðíî õýìýýí ãîðüäîõ òóë ýíý ¿ãèéã ñîíñîîä æààõàí ãîíñîéâ. ñóäàã ñóæààã á¿õíèéã íýãæèí ººä óðóóãàà õè÷íýýí ÿâàâ÷ òóóëàé õýðýìõýí òààðàõààñ áèø òóðàã àìüòíû áàðàà õàðàãäñàíã¿é.ãýäýã óëààí Ẻðòýé áºìáºã øèã òîì æèìñèéã àëãàíäàà áºìáºð¿¿ëýí ø¿äýý øèãòãýõýä øèðòõèéõèéí ñàöóó àìàíä íü èñãýëýí áºãººä ÷èõýðëýã ø¿¿ñ óðñàí îðîõ íü ãàéõàìøèãòàé. Òóæ ã¿í öàñ òóóëàí ÿâñàí òóë ìîðü íü èõýä ñóëüäæýý. ßíäàã òèéì çýðëýã õºâ÷èéã ºäºðæèí íýãæýýä ººðºº ÷ ºëñºæ öàíãàí ìîðèî ÷ òóéëäóóëààä Áàéãàë äýëõèéä ãîìîðõîí õàðààíû ãàçàð òààðàëäñàí ãàíö ãóðûã àëàõ ãýæ áàéäàã ñóìàà õèé òàâèí îé òàéãûã öî÷îîãîîä ãýðèéí ç¿ã ýðãýæýý.

Ýõëýýä òýð ÷óõàì ÿìàðõàí õýö¿¿ áàéäàëä îðñíîî òºñººëñºíã¿é. Æààõàí ñàíäàð÷ ýõýëëýý. ªäºðæèí ã¿í öàñ òóó÷èæ ìàöñàí ìîðü íü ñóëüäñàí òóë øàâäàæ äàâøèõ òóõàé ñàíàõûí ÷ õýðýãã¿é. Óíàñàí ãàçðûíõàà öàñûã óõàæ ¿çëýý áàéñàíã¿é. Òýãýýä ÷è îäîî þóãàà õ¿ëýýæ ÿâíà âý? Öàã íü èðñýí þì áèø¿¿? Îäîî Äàøèéã àëãà áîëñîí ãýäýãò õýí ÷ ýðãýëçýõã¿é. Ñàéâãàíóóð ÷èíü á¿ð ýöýã ýõ íóòàã îðíîîñîî óðâàæ àðèëñíààñ çàéëàõã¿é. Ãýíýò ìîðèíûõ íü õºë äîîðîîñ òîì õàð øóâóó ñ¿ð ïàðõèéí íèñýõýä ìîðü íü õîëáè ¿ñðýí. Íàð øèíãýñýí õîéíî õ¿í àìüòíààñ õîë õºâ÷ òàéãûí ã¿íä õºð öàñàí äóíä 172 .. Öýâýëìàà ÷èíèé ýðãýæ èðýõ èðýõã¿éã ¿çíý. Îäîî òèéøýý ÿâàëòàé áèø. Òýðòýý ñóóæ áàéõã¿é ÿìàð çîëèãîî õèéæ óóë õºâ÷èä ìàöâàà. Á¿ðýíõèé õàðàíõóé áîëîõ áîëîîã¿é áàñ íýëýýä õîëûí áàðàà õàðàãäàõààð çàäãàé ó÷èð þóíäàà ÷ íýã èõ àéæ ò¿ãøèõ áèëýý. Åð人 ÿàñíàà ÷ ìýäýõã¿é ýýã! ãýæ äóóãàðààä ë æîëîîãîî àëäàæ áóóíûõàà àìààð ãàçàð øààí. ªíººõ ãºðººñ áóóäàæ áàéõäàà ãýý÷èõñýí áîëîëòîé. Îäîî ë äýýø íü ÷èìýý ºãäºã õýðýã.. Áè ãýæ ýíý.. Õàð ã¿éõýýðýý òºãëèéã òîéðîí õàðâàë ìîðü íü îé øèðýíãýíä øèãäñýí þì øèã îð ñóðàãã¿é. ßäàõäàà í¿ä õóæèðëàõààð îëèãòîé õ¿¿õýí ¿çýýä ºãüå áàéõã¿é. òàðõè ä¿éðòýë ëàãõèéí óíààä ìîðèíûõîî õîéíîîñ ñàðâàéí áîñîõ ãýòýë ºíººõ ãàçàð ****** áóóíäàà òàòàãäàæ õîéø ñóó÷èõàâ.æèõ¿¿í çýâ¿¿í îðãèâ.. Äààí÷ óðàí õàëóóí çîëèã äîî. Îäîî á¿ð õîòûí õ¿¿õýí áîëæ äýýäñèéí äóíä ýðãýëäýæ ñàéâãàíàæ ÿâàà. Îäîî. Îðîñ âèíòîâûíõîî çàìãèéã òàòàæ ¿çâýë õ¿õýýíä íü ãàíöõàí ñóì ¿ëäæýý. Öóóðõàë äýëãýðäãýý äýëãýðýýä ìàíàé õàìãààëàõûíõàí ÷ ýðãýëçýõ þìã¿é áîëñîí. Óéäààä ë òýð. ë. Åð íü ÿàñàí óéòàé õîðâîî ãýã÷ âý! Äóíãàðìàà ãýæ þì îõèíîî Ẻöèéëºõººñ ººð þì ìýäýõã¿é. Õýðâýý Öýâýëìàà áàéñàí áîë. Òèéí àëü áîëîõ öàãààí ãàçðûã õàðàí ãàëãèóëæ íýëýýäã¿é äààð÷ æèõ¿¿öýí ººðèéíõºº áîëîîä Áàéãàë äýëõèéã õàðààí ç¿õýæ ÿâàâ. ¿ã¿é áîë àéëûí õ¿¿õí¿¿äòýé äýìèé áàëàé ÿðèà äýëãýýä ñóó÷èõíà. Òýð áîñîîä öàñàà ãºâæ áóóíûõàà àìàíä ÷èõñýí øîðîîã àðèëãààä á¿ñýí äýõ äàéçòàé ñóìàà ¿çòýë àëãà. Èíãýæ áîéòîãëîõ ãýæ áàéõ óó? Ìîðü íü èõýä ¿ðãýæ æèãøñýí òóë ãºë캺 äàëáàãàíóóëñààð îéðõè òºãëèéí öààãóóð àðèëæ ºãºâ. Òóí èõ óéäâàë òýíýã ïýíäãýð Õàíäìààä î÷èõîîñ ººð þìã¿é. íýã áîë òýðíèéãýý òýâýð÷ öàãèðàãëààä õýâò÷èõíý. áèåý ñóë òàâüæ ÿâñàí ßíäàã ã¿í öàñàíä øèãäýí óíàëàà. òà íàðûí ÿàõûã ¿çíý. Ìàíü ýð äýìèé íýã õàøãèðààä õîöîðëîî.

. ø¿äýíçòýéãýý á¿ðòãýí æààë òàéâøèð÷ îéðõè õÿðûí îðîé òèéø ÿàðàí ìàöàâ. Çóí Øóâóóòûí äàâààíä áîîæ ¿õñýí ìàòãàéã¿é ̺íõ ãýíýò ñàíààíä íü îðîâ. Õàëóóöàæ áàéñíàà áàé÷èõààä á¿ð äàãæèí æèõ¿¿öýõ ÿíçòàé. Øèðýíãýíýýñ ãàð÷ îé ðóó îðæ ÿâàõäàà þóíä ÷ þì ýðãýæ õàðòàë òýðòýý äîð íýã þì ñ¿¿òýãíýõ øèã. Ìîðü ìèíü ÿâæ áàéíà áèø ¿¿ ãýæ ãîðüäîí àæâàë ìîðü áèø ººð íýã àìüòàí àæ. Áààâãàé ñàíààíä íü îðîîä ÿâ÷èõëàà.ÿâãàðíà ãýäýã àéìøèãòàé. Ç¿ðõ îâîëçîîä àìüñãàà äàðàãäàæ ºãºõ þì áèø. Íýëýýä äýýð ãàðààä ñèéðýã îéí çàâñðààð õàðâàë ºíººõ ãóðâàí ÷îíî åð人 173 . Ãýòýë ìîðü íü ýçíèéõýý ÷èìýýãýýð èðýõ íü áàéòóãàé ¿ðãýæ äàéæààä àëãà áîëñíîîñ çàéëàõã¿é. Òýð ãàíö ìóó ãºðººñ ÿàõ ãýæ áóóäàâ àà! Ãóðèíõàòñàí ÷îíî äàãàâàë ãàíö ñóìòàé ÿàíàà!" ãýæ ñýòãýë ò¿ãøèí àëõëàâ÷ åð ãàçàð õîðîõ ÿíç àëãà.." ãýýä ººðèé㺺 õàðààòàë ººðºº áèø õàðèí õàæóóíààñ õýí íýãýí áýýð øèâíýí õàðààõ ìýò ñàíàãäàí õàìàã áèå íü çàðàñõèéâ. Ãýòýë öààíà íü áàñ íýã àìüòàí ñ¿¿òýãíýâ. ªºðèéí ýðõã¿é àð òèéøýý ýðãýæ õàðëàà. Óã ñàíàà íü áîë ìîðèíäîî ÷èìýý ºã÷ áàéãàà íü òýð. "Àçã¿é ìóó íîâø! ×è õ¿í àëñíûõàà . ×óõàì õààøàà îðñíûã íü ìàíü ýð àæèãëàæ àìæñàíã¿é. õóòãà. Ìàíü ýð àéñíàà áóëàõ ñàíààòàé äàõèàä íýã õàøãèðëàà. Ìàíü ýð õîðìîéãîî øóóæ àâààä àëõëàà. ßìàð ÷ ãýñýí íýã äóóãàðàõ áóóòàé. Òîéð÷ ãàðúÿ ãýñíýý áèò¿¿ õàð îé ðóó îðîõîîð øèéäýæ òèéøýý ÿâëàà. ªâäºãòºº öàñ òóó÷èí õàãàñ äóòóó õºëäñºí ãàçðûí îâîí òîâîíä á¿ä÷èí õýñýã ÿâààä àìüñãààäàæ õàëóóöàæ ýõëýâ. ßíäàãèéí ç¿ðõ áóëãèëæ ãàðëàà. ¯äøèéí á¿ðýíõèé áóóæ ýõýëëýý. "ßìàð àçã¿é þì áý öóñààð òýýãýë! ßäàõäàà ñóìàà ãýý÷èõäýã ìèíü þó âý äýý. Õî¸ð óóëûí çàâñðûí íàì ãàçàð òóë öàñ ºâä㺺ð òóëàì. áàñ ºìíº íü ìîäòîé ºíäºð õºíäºëñæýý. ªìíº íü Ẻí õàð òîðëîã õºíäºëñºâ. Àìèíä òóëñàí öàãò õîîñîí áóóòàé áàéæ áîëîõã¿é ãýæ ãýíýò ñàíàâ. Õºâ÷èéí õºõ ÷îíîíóóä ä¿ðýýðýý ìºí! Ãóðâàí ÷îíî öàñàí äóíäóóð ãóëæèãíàëäàí àéñóé. Ãàíö ñóìààðàà áóóäàõ ãýñíýý àðàé ë ãîõîî äàð÷èõàëã¿é õóðóóãàà òàòëàà. Ò¿ð àìñõèéëýý. ªã뺺 ìºð人ä îëäîîã¿é ÷îíîíóóä îäîî ººðèéã íü ìºðäºæ ÿâàà íü ýíýý! ßíäàã õàøãèðàõ ãýòýë õîîëîé íü çàíãèðààä îëèãòîé äóó ãàðñàíã¿é. ªíººõ ãóðâàí ÷îíî ãýíýò ãàð÷ èðñýíòýéãýý àäèë ãýíýò àëãà áîëîâ.. Àéõàä àðãàë õºäëºíº ãýã÷ýýð õàæóó òàëûí íýã õºãëºãºð íàðñíààñ óðò õàð þì ä¿¿æèãíýæ áàéõ øèã.

Íàìðààñ õîéø òýäíèéõýýð äàõèí î÷îîã¿é áîëîâ÷ íýãýí óäàà ñóìûí òºâä èðýýä ÿâæ áàéõàä íü òààð÷ õýäýí ¿ã ñîëüñîí. õîðøîî äàðãûí áýë çààñàí áýëýã ãàíçãàëæ àâààä Òýíãýëèãèéí àäãèéí àéëóóä ðóó äàâõèâ. Òèéí Öýâýãýýñ äýëã¿¿ð õîðøîîíä ÿìàð øèíý ñîíèí áàðàà òóðóó èðñíèéã àñóóí "×è íàäààñ þóíäàà ¿ðãýæ äºëººä ÿâàà þì? Ò¿ð¿¿í î÷èõäîî ÿíçûã ìèíü ¿çýõ ãýýã¿é áàéñàí þì áîë îðæ ãàð÷ ÿâàà÷. ñ¿¿ìýãíýëäýæ áàéõ íü òýð. Òºðõºì人 áóöàõ. Ïóíñàë òýãýõýä áýëýâñýð÷. Õ¿ì¿¿ñèéí äóíä ÷ ÷îíûí ñ¿ðýãò ýýð¿¿ëýí áóé ìýòýýð ºøèðõºõ ñýòãýë çàíãèðàí àâàé. íýðýíäýý èõýä çîõèðîí 174 .çóóãààäõàí àëõìûí çàéòàé èð÷èõñýí ìîääûã ñ¿ëæèí. ßíäàãèéí èéíõ¿¿ õºãëºæ ÿâàõàä Öýâýã àéë÷íàà ààâûíäàà ñîãòîîí óíàãàæ àâààä. ÿäàðñàí àìüòàí ãýãäýõýýñ çàéëñõèéõèéã õè÷ýýñýíäýý ÷ þìóó àëü óé ãàøóóãàà îðõèñîí ÷ þìóó öýâýð ñàéõàí õóâöàñëà÷èõñàí. áóóðàë äýëòýé íàðèéí õóë ìîðü óíààä æîðîîëóóëæ ÿâëàà. õî¸ðò. Òýãýâ÷ íýãä Öýâýã íàìðûí èõ àæèëäàà äàðàãäàæ. àâäðààñàà îðîñûí õàð àðõè ãàðãàæ äàéëàâ. Óðüäûí ÿâäëûã ÷ äóðñàæ çîâëîí æàðãàëàà ÷ õýëöëýý. Áàò àõ Äàøèéí ñóðàã ãàð÷ þó ìàãàä ãýæ Õàëõ íºìðºã ÿâààä óäàæ áàéíà" ãýñýí. ò¿ð¿¿í î÷èõäîî ñýòãýë íýã ë õèðòýíãýõýí ãàðñàí òóë òîéðñõèéãýýä ÿâæýý. Òýð íü ÷óõàì õýäèéä ýõýëñýí áý? XV æàðàí. ººðºº ÷ óëààí çýýðä áîëæ ìîðäîí ãýðòýý õàðüñíàà ãýíýò Ïóíñàëä î÷èõîîð øèéäýæ äýýëèéí òîðãî ÷èõýð áîîâ òýðã¿¿òýí. Öýâýãèéí èðòýë Ïóíñàë èëò áàÿðëàí óãòàæ ýã÷äýý õàíü áàðàà áîëæ áóé ä¿¿ îõèíîîðîî ìºðèéã íü àðãàìæóóëàí õîîë óíä õèéæ. Òýðýýð ìºíººõ ÷îíîíóóäûã áóóäàæ ¿ðãýýãýýä. áîñîæ öàé óíäàà óóâ. öàã òºðèéí èõ ¿éìýýíýýð äóóñàæ. øèíý æàðàí ãàðàõóéä ìºíººõ õîéä ãàçàð èõ õóâüñãàë ãàðñàí ìîãîé æèë ãàëààð òóðãèí. ßíäàã áóóãàà ìºðíººñºº ìóëòëàí íýãèéã íü ÷èãë¿¿ëýí áóóäàæ îðõèëîî. * * * Ìîíãîëä öºâ¿¿í öàã èðæýý. Òèéíõ¿¿ Öýâýã Ïóíñàëûíä æàðãàæ õýâòýõýä ßíäàã àðàé ÷¿¿ àìèí ãîëòîé ãýðèéí áàðàà õàðæ. Õàðóé á¿ðèéí îé òàéãàä óäààí ãýã÷ öóóðàé õàäàâ. ¿ä áîëòîë óíòààä. õàæóóãèéí îéã òóóëòàë àøã¿é çàìòàé çîëãîí õîîñîí áóóãàà òóëààä àëõàæ ÿâàõäàà ýðãýëòã¿é øèéäñýí ¸ñîîðîî äîòîîäûã õàìãààòàõûí ãàçàð äýëãýðýíã¿é ìýä¿¿ëýã áè÷èâ. áîëèõîî ÷ ìýäýõã¿é ÿâæ áàéíà.

õóâèëãààí ìýðãýäèéí ýðòýýñ øèíæèí ºã¿¿ëñíýýð áóðõíû øàøèí ìºõºæ. ãàãöõ¿¿ õÿçãààðã¿é ñ¿ñëýë áèøðýëýýñ áîëîîä ñ¿ñëýë áèøðýë òºð¿¿ëýõèéí èä õàâààð àìèëñàí ãàéõàìøèãò áàÿí òàíñàã ñ¿ì õèéä¿¿ä áóðõàí ø¿òýýí. ÷îéãîî ãàçàðò áóëààä ìºíººõ õýðýýí¿¿ä õýçýý í¿äèéã íü óõàõûã õ¿ëýýí ñóóöãààâ. Áóðõíû îðîí áàéñàí Ìîíãîë õóâüñãàëûí îðîí áîëñíîîð òèéíõ¿¿ öºâ¿¿í öàã èðýâ ãýëöýíý. Õàìáà. ºíººõ ýíä òýíä îðîí õèéääýý õ¿ñëýí áîëãîæ óðëàí òàâüñàí äèâààæèí øàìáàëûí îðîí íü ÷ ñ¿ñëýë õ¿ñëýíãèéí õ¿÷ýýð ¿¿äñýí õèé ¿çýãäýë òºäèé áàéæ. øóíàë òà÷ààëäàà óõààíàà óëàéëãàñàí õ¿í àðààòàíãóóä øàìáàëûí äàéí ¿¿ñãýæ ìºõºõ. Ýðýãñýíãîìáûí õóâèëãààí äàëàé ëàì Äàðíàäûí õóâèëãààí áîãäîñ ÷ ýñ ìýäæýý. òàõèë ìàíäëàà ìºíõ¿¿ áóðõäûíõàà ãóíèãò í¿äýýð øèðò¿¿ëýíõýí õîîñîð÷ ýõëýâ. Áóÿí íèéã¿¿ñëýëèéí àóãàà íîìëîë ñóðãààë òýð ãàíöõàí õèé ¿çýãäëèéã áèé áîëãîîä æèíõýíý ¿çýãäýëä äàðàãäàí ìºõºõ ¸ñòîé áàéæ óó? ¯¿íèéã õýí ÷ ¿ë ìýäíý. Òýð õàð ¿¿ëýí õýðýýí¿¿ä õààíààñ íèñ÷ èðñýí áèëýý? Áóðõíû øàøíû ýñðýã íýãýí öàãò áîñîîä äàðàãäñàí ëàíäàðìóóä äàõèí õààíààñ ºíäèéæ èðýâ ýý? Ýíý òóõàé Ìîíãîë äàÿàðàà øèâíýëäýí áóé. Òèéí øèâíýëäýã÷äèéí íýã íü õ¿ðýýíèé èõ õàìáà ëàìòàí áàéëàà. Èõýä ìîíãîëæñîí òºâä¿¿äèéí íýã òýð ºâãºí õàìáûí èòãýëò øàâü ìºíººõ ç¿¿í õ¿ðýýíèé öîðæ ëàì áèëýý. Õîîñîðñîí õèéäèéí ÿäàðñàí ëàì íàð øàðûí æàí÷àà õàðûí äýýëýýð ñîëüæ àðäûíõàà áîð ãýðò òîëãîé øóðãóóëàí. þ¿ëñýí ãàëàâûí åðýíäýã ¸ñîîð áîëîõ ýíýõ¿¿ öºâ¿¿í öàã èðñíèéã ë ìýäýí. õàìàã àìüòíû öàãëàøã¿é ãàñëàíãèéí ýðèí ãàëàâ öºâ¿¿í öàã ýõëýõ òàâèëàíòàé þìñàíæýý. ñàíâààðàà òýíãýðò ºðãºæ. Àâòàé ñàéí õààíû ¿åýñ òºâä¿¿ä ìîíãîë ãàçàð Çîíõîâûí øàøíû íýð í¿¿ðýýð áàäàð÷ëàí èðöãýýõ áîëæ ñ¿¿ëä õàëõûí Öîãò 175 . Òèéíõ¿¿ îëîí çóóíû òóðøèä öîãöîëñîí ìîíãîëûí ñóó á¿òýýë äýýã¿¿ð ¿õýýðèéí õàð õýðýýí¿¿ä ýðãýëäýí áóðõäûí áîëîîä ò¿ìýí îëîí øàâü íàðûíõ íü í¿äèéã óõàõààð àñàðëàñàíõàí äýýâýðò ñ¿ì õèéäèéí àëòàí óðèà áîëñîí ãàíæèð öàöðóóäûã íü õîðëîíò õóìñààðàà ñàìàðäàí ñàìàðäàí àâàé. øèâíýëäýõ àæ. Õ¿ì¿¿íèé ãàé áàðöàä äààãäàõàà áàéãààä àòàà õîðñîë. Èõ Õ¿ðýýíèé õàìáà öîðæ íàð èéí àéëäàæ áàéâ. öîðæ íàð ÷ ýñ ìýäíý. Ìýäñýí íü ãàíö öºâ¿¿í öàã áàéëàà. Ìîíãîë ãàçðûí àëü ë äàãøèí ñàéõàí óóë óñíû í¿äèéã îëæ ìºíººõ õàðàíõóé á¿ä¿¿ëýã áºãººä àäóó ìàë äàãàõààñ ººð ýðäýìã¿é ãýãäñýí í¿¿äýë÷èí àðäûí ãàðààð á¿òýýãäñýí õýäýí çóóí îðîí õèéä. Ãýâ÷ áàéãóóëúÿ ãýñýí áóðõíû îðîí ÷.

Öóó ¿ãýýð áîë æàãàðûí îðíû ñàðìàã÷èí áàéñíàà 176 . ýðýìãèé äàäàìãàé àìüòàñ õýìýýí áèøèðäýã. Öîðæ õî¸ð õî¸óë æàíæèí ñàéä íàðûí îõèä õ¿¿õí¿¿äýýñ ºðãºë áàðüö àâàìòãàéí äýýð ñ¿ñýëñýí õ¿íäýý áîë á¿ð ÷ àì çàäãàé áîë ÷ çàäãàé. Òèéí õ¿ðýýíèé Õàìáà. Õàëõûí øàøíû òýðã¿¿í Áîãäæàâçàíäàìáûí õóâèëãààíû çóðãààí ä¿ð íü òºâä ãàðàëòàé õîéíî õàëõûí õ¿¿õí¿¿ä íî¸ä ñàéäûí îõèä ýõíýð¿¿ä öºì òºâä¿¿äýä ìóóã¿éãýýð áàðàõã¿é òýäíèéã àéõàâòàð õóâèëãààí øèäòýí. Öàéäàì. Õàëõûí õîîñîðñîí õ¿ðýý õèéä¿¿äýýñ òýä èõ Õ¿ðýý òèéø òýì¿¿ëýí òºâäèéí õîðîî óëàì ÷ ºíºð ºòãºí áîëñîîð áèëýý. Õàðèí øàøèí íîìûíõîî àðãààð óó àëü õºíººë çàíàëûí àðãààð óó ãýäýã íü ººð õýðýã.õóíòàéæèéí ìîíãîë òèéø õàëèí îäîæ Àíäóó òºâäèéí áóþó õàëõ÷óóäûí õýëäãýýð öàñòûí îðíîî óëààí øàðûíõíû õîîðîíäûí èõ ñàìóóí òýìöýë ¿¿äýõýä ìºíººõ Öîãò õóíòàéæèéíõàí áîëîîä îéðäûí ÿø õààíûõàí õî¸ð òàëä òàëöàí ìîíãîë öóñàà àñãàðóóëàí áàéæ òºâä¿¿äèéã òîõèíóóëñàí õîéíî Õàëõ òèéø çîð÷èõ çàì íýýãäýæ íóòàã îðîíäîî áàãòàõàà áàéñàí òºâä ãýëýí ñàíãàñâàà íàð Àëøàà. óðóóãàà óíæèõ óëààí ìàõ" õî¸ðîîð íýã èõ ºëñºõºä ¿ë õ¿ðãýíý. Ìîíãîë÷óóä òºâä¿¿äèéã åð èëæèã ìèëæèã ãýõã¿é áºãººä áóðõíû îðíîîñ èðýãñýä òýíãýðëèã ÿçãóóðò îðîéí äýýä Î÷èðäàð Äàëàé ëàìûí øàâü íàð õýìýýí ñ¿ñëýíý. Èõ õàìáûí äýðãýä Õºõ ãýã÷ íýãýí åð áóñ õ¿í áèé. ýíãýð çàäãàé áîë ÷ çàäãàé òýäíýýñ çàñàã òºðèéí àëáàí õààã÷èä äýýð äîîðã¿é þóã õèéæ áóé áàéòóãàé þóã áîäîæ áóéã õ¿ðòýë ìýäýæ ñóóíà. öîðæ íàðò õàìàà ÷ ¿ã¿é áèø. òýðíèéã íü ºíººõ ãýëýí ñàíãàñâàà íàð àíäàõã¿é òóë "óóæ èäýõ óëààí õîîëîé. Òýð õà÷èí õ¿í õ¿ðýýíä ¿çýãäñýýð óäààã¿é áºãººä õààíààñ èðñýí õýí ãýã÷ áîëîõûã õàìáà ººðºº ÷ ìýäýõã¿é ãýëöäýã. Ìîíãîë ãàçàð õýäýí çóóíû òóðø ¿íýíõ¿¿ ýðýã õºâººã¿éãýýð ìàíäàí äýëãýðñýí øàðûí øàøèí ìºõëèéí õàð çàìä îðñîí íü ìºíººõ ãàãöõ¿¿ öºâ¿¿í öàãèéí ñóðãààë ¸ñîîð áîëñîí ãýýä õàðæ ñóóõ óó ýñâýë ýñýðã¿¿öýí òýìöýõ ¿¿ ãýäýã íü õàìáà. Òèéíõ¿¿ ìîíãîëæñîí òºâä¿¿ä ¿¿ðãýâ÷ýý ¿¿ðýýä Öàñòûí îðíîî áàðààäàõ öàã èðýâ ¿¿ ÿàâ õýìýýöãýýíý. Äýýä ìîíãîëîîð äàìæèí èðöãýýæ ªíäºð ãýãýýí Çàíàáàçàðûí ¿åä õàëõûí èõ õ¿ðýý õèéä¿¿äýä óëààí øàðààðàà õàìààã¿é øèíãýí ñóóöãààæ ìîíãîë ýõíýð àâöãààí ìîíãîëæèæ ºíººõ ìóó íýðòýé ìàíæ õÿòàäóóäûí äýðãýä ëàì õóâðàãûíõàà íýð ñ¿ðýýð ñ¿ðõèé ò¿ðýý áàðüöãààí Õàëõûí áóÿíààñ õ¿ðòýöãýýñýýð áèëýý.

Òºðõã¿é ÷ àìüòàä áîëäîî. èëáý æàòãààðàà áîë ñàéí ìóó äóðòàéãàà õèéæ ÷àääàã áóðõíû áîëîîä ëóñ ñàâäãèéí õ¿÷ òýíö¿¿ òóë àâðàõ õîðëîõ àëèí íü ÷ ñàíààíû çîðãîîð ãýëöýíý. îð÷èí öàãèéí ýðäýì òºãññºíººðºº áîë çàñàã òºðèéí òîìöóóëòàé íîì õàÿëöàâ÷ äèéëäýøã¿é. Åðººñ ò¿¿íèé òóõàé ÿðèà ¿¿äýõýä òýð òýãñýí ýíý èíãýñýí ãýõýýñ áóñ ºíººõ íîõîé ñàðìàã÷èí áîëæ õóâèëàõûã íü í¿äýýðýý ¿çñýí áóþó õóâöñûã íü òàé÷èæ ÿìàð íýã åð áóñûí øèíæ òýìäãèéã íü õàð÷èõñàí õ¿í ãàðàõã¿é. íºãºº ºäºð ýíãèéí õóâöàñòàé ñ¿éõ òýðãýíä çàëàð÷. òàíãàä ìîíãîë òàâàí õýëòýé. òàðâàãàíû ø¿ä øèã æèæèãõýí öàãààí 177 . Õºõèéã ñàéõàí ãýõèéí àðãàã¿é. ìîðü óíàí æîðîîëóóëæ. Ýëäýâ õóâèëãààí øèäòýí. Åð õ¿¿õí¿¿äèéã ýçýìäýõ òýðíèé óâèäàñûã ãàéõàí øàãøèíà. ºíºº õ¿í áàéñíàà ìàðãààø íü íîõîé ÷ áîëâîë áîëäîã.öàñòûí îðîíä õ¿í áîëñîí. íàðèéí àðãà ìýõ. Í¿¿ðíèéõýý áàðàã òýí õàãàñò õºõ õóóçòàé. óíæóó øóëóóí õàìàðòàé. ãàéõàìøèãò èä øèä ø¿ãýëñýí. ªíºº õîòîä ìàðãààø õºäººä. ò¿ðýìãèé øóíàìõàé áóþó íààääàìõàé àëèíààð ÷ ò¿ðýý áàðèëã¿é ç¿ãýýð ÷èìýýã¿éõýí áàéæ áàéãààä íýã ìýäýõýä ýíãýð çºð¿¿ë÷èõñýí áàéíà. Òýðáýýð íýã ºäºð ëàì õóâöàñòàé. Õºõèéí æèíõýíý ä¿ðèéã áóþó áèå öîãöñûã íü ¿çýæ ìýäñýí õ¿í òîîòîéõîí ãýëöýíý. Ñ¿¿ëäýý õ¿ðýýíèé öóóòàé õ¿¿õí¿¿ä áàðàã öºìººð ë ò¿¿íèé ãàðààð îðñîí þì øèã áîëæ ÿðèãäñààð òýð õ¿¿õí¿¿ä íýãýí ç¿éëèéí àòààðõàëä àâòàí áèå áèåñäýý èòãýõýý áîëèí òýð ¿ë èòãýõ áàéäàë íü õàðèí ýðãýýä Õºõèéí èä øèäýíä èòãýõèéí öîíäîí áîë÷èõæýý. ãåðìàí äóãóé óíààä æèéæ ÿâíà. åðäèéí ä¿ð íü áîë ºäºð õ¿í. Ýíý á¿õýí íü ¿íýí õóäëûã áàòëàí õýë÷èõ õ¿í ¿ã¿é àòàë òýð Õºõººñ çàðèìóóä èìýýí ñýæèãëýæ çàðèìóóä ø¿òýí áèøèðíý. Õàðèí õ¿¿õí¿¿äèéí òóõàéä áîë ò¿¿íòýé õàâèð÷ õà÷èí æèãòýéãèé íü ìýäñýí ãýõ íü öººíã¿é. ëóñ ñàâäàãò ø¿òýí áèøðýõ íü äýëãýð õîéíî òýð íü ãàéõàëã¿é áºãººä åðººñ õ¿í ãýã÷ àìüòàí áóðõàí áóã ÷ áîëîõûí ó÷èð Õºõ ìýò íü õààíààñ èðñýí õýí ÷ áàéõûã ¿ã¿éñãýõ àðãàã¿é. Òýð ÷ áàéòóãàé òèéíõ¿¿ íîõîé ñàðìàã÷èí áîëäãîîðîî ÷ þì óó àëü õ¿íýýñ àíãèä õóðäëàí ã¿éõ èä øèäýýðýý ÷ þì óó ºíºº Óëààíáààòàðûí ãóäàìæ ÷ºëººíä ÿâæ áàéñàí õ¿í ìàðãààø íü ªíäºðõààíä ýñâýë Öýöýðëýãò î÷÷èõñîí ë ÿâäàã ãýíý. Òýð òýã¿¿ëñýí áîë áè ¿çýõýä ÿàäàã þì ãýæ ñîíèó÷ çàí õºä뺺ä îðõèõûã ÿàíà. ýëýýíèé í¿ä øèã ¿ë öàâ÷èã÷ äóâ äóãóé õàð í¿äòýé. Òýãýõäýý áàñ øèëíý. íàðèéõàí ìàãíàéòàé. øºíº ñàðìàã÷èí. Ñàâñàã ýð÷¿¿äòýé àäèë ýëäýâ àëáèí ààø.

Ò¿¿íä åð íü ÷ ñàðìàã÷íû òºðõ èëò áèé. áàðëàã çàðö ÷ ãýõýä áèø.ø¿äòýé. Òýðáýýð õ¿ðýýíèé õàìáà öîðæ íàð äóíä õýñýã ýðãýëäýýä íýã ìýäýõýä äîòîîäûã õàìãààëàõûí àæèëòàí áîë÷èõñîí áàéëàà. õºëèéí òàâõàéíààñ áóñàä áèå íü íýë ¿ñýýð á¿ðõýãäñýíèéã ò¿¿íòýé õàâèðñàí õ¿¿õí¿¿ä ìýäýõ áºãººä òýð èõ ¿ñò áèå ýðõòýí òýðã¿¿òýí åð áóñ íü àéäàñ òºð¿¿ëýõ àòëàà áàñ ÷ ñîíèðõîëòîé ãýëöýíý. Ýíý áîë Õºõ ìýòèéí ÿìàð ÷ õóâèëãààí øèäòýíòýé ç¿éðëýìã¿é åð áóñûí õóâèëàë áóþó óëñ ã¿ðíèéã òýð ÷èãýýð íü ºíäãºñõèéõýä õ¿ðãýñýí ¿íýõýýð òºð ò¿ìíèé õýðýã ìºíººñ ìºí. ¿íýõýýð ñàðìàã÷èíä õóâèëàõàä äºõºì ãýìýýð óðò ãàðòàé áºãòºðä¿¿ íóðóóòàé ºíäºð òóðàíõàé õ¿í. Õàìáûí ãýðò áàéõàä íü ò¿¿íèéã ëàì õóâðàãóóä áîëîîä õºíäëºíãèéí õ¿ì¿¿ñ õýí þó áèëýý? ãýæ íýã èõ ñîíæèæ õà÷èðõäàãã¿é. Òèéí áàéòàë æàíæèí ×îéáàëñàí óëñûí ìàðøàë ºðëºã æàíæèí öîë ãýíýò ºðãºìæëºãäºæ àñàð äóóëèàíòàé ÿâäàë áîëëîî. Òèéíõ¿¿ Õºõ êîìèññàð ñ¿¿ëèéí ¿åä ìºíººõ äîòîîä ÿàìíû óðò áàéøèíãààð ä¿¿ðñýí õàëèìàã áóðèàä íàðûí äóíä ýðãýëäýõ áîëîâ. Ãàíö òýð ÿàìíû ÷èã áèø åðºíõèé ñàéäûí íýãä¿ãýýð îðëîã÷ ìºí ãàäààä ÿâäëûí ÿàìíû ñàéä äàâõàð áîë÷èõäîã áàéãàà. Ìîíãîëä óðüä õîæèä äóóëäààã¿é öîë õýðãýì áóþó äýëõèé íèéòèéí ãýãääýã ìàðøàë öîëûã æàíæèí Äýìèä. Ãàðûí àëãà ñàðâóó. Õºõ áîë òèéíõ¿¿ àéäàñ äóð àëü àëèíûã õ¿ðãýõ óâèäàñòàé àæ. ×îéáàëñàí õî¸ð óëñûí áàãà õóðëûí çàðëèãààð çýðýã õ¿ðòýõýä îëîí äàÿàðàà. Ýíýõó¿ áàÿð áàõäëûí äóóëèàí íàìæààã¿é áàéòàë óëñûí ìàðøàë ºðëºã æàíæèí ×îéáàëñàí äîòîîä ÿâäëûí ÿàìíû ñàéä áîë÷èõëîî. Àëõàõ ãèøãýõ íü õºíãºí öîâîî. äîíèð ñîéâîí ÷ ãýõýä áèøèéã ¿ë ìýäýã÷ýýí áîëîîä ñ¿¿ëäýý ÷ ç¿ãýýð ë áàéõ ¸ñòîé íóóöãàé õ¿í ÷ þì óó õóâèëãààí ÷ þì óó òýðáýýð íýã öàãò ÿìàð íýã èä øèäýý ¿ç¿¿ëýõ ë áàéõ ãýæ õàðçíàí áàéòàë òýð èä øèä íü îãò ñàíààíäã¿éãýýð èëýð÷ äîòîîäûã õàìãààòàõûí áàãà êîìèññàðûí ä¿ðýìò õóâöàñ ºìñ÷èõººä Ãàíäàí. Áàñõ¿¿ äîòîîäûã õàìãààëàõàä Õºõ øèã èä øèäòýé õ¿í àñàð èõ õýðýãòýé áîëñîí öàã ãýëöýíý. Òýãòýë ò¿¿íèéã Æàãàðûí îðíîîñ áèø. Òèéíõ¿¿ ìàë òàðèàëàíãèéí ÿàìíû ñàéä ãýëýý ÷ 178 . áàñ ÷ óëñ îðíû íýð òºðèéã ºðãºõ áýëãý äýìáýðýëòýé ¿éëñ áîëîâ õýìýýí áàÿðëàí áàõäàõ íü ç¿é. õàðèí Èæèë ìºðíèé òîðãóóä áóþó Õàëèìàãèéí íóòãààñ èðñýí íóóöãàé ÷óõàë õ¿í áàéæýý õýìýýí öóóðõààä ÿâ÷èõëàà. Ç¿¿í õ¿ðýýãýýð ãåðìàí äóãóéãààð ñ¿ëæèí äàâõèæ "Áè èéì áîëñîí þì ø¿¿-Òà íàð õàðöãàà!" ãýõ ìàÿãèéí ñ¿ðèéã ¿ç¿¿ëæýý.

Òýãýýä ÷ õîòûí ¸ñîíä ÷. ×îéáàëñàí öîë õýðãýì íýìñíýýñ õîéø õýä õîíîãèéí äàðàà Áîðòîëãîé Öýâýëìààã ãýðòýý àâàà÷æýý. 179 . Ò¿¿íä èõñèéí çàí íààëäàõ äààí÷ áîëîîã¿é áàéëàà. Æàíæíû òèéíõ¿¿ öîë õýðãýì ãýíýò íýìæ øóóä óäèðäàõ áîëñîíä íü Ñîíðîâ íýã èõ áàÿðëàñàí áóþó òýýðøààñàí àëü íü áîëîõîî ìýä¿¿ëñýíã¿é. Ýñ õ¿ëýýã÷èä áàéñàí áîë îäîî õàìðàà öîõèóëëàà. Çóí Áîãä õàí óóëûí Èõ òýíãýðèéí àìàíä áîëñîí íàéð çóãààëãàíààñ õîéø Öýâýëìààä ×îéáàëñàíòàé í¿¿ð òóëãàðàõ òîõèîë äàõèí òîõèîãîîã¿é áºãººä áèò¿¿õýíäýý áîë á¿¿ òîõèîãîîñîé ãýæ áîäîâ÷ Ñîíðîâòîî ÷ ãýñýí òýð òóõàé èë õýëýõã¿é ë ÿâíà. ¯¿ãýýðýý áîë èä øèäòýé õýìýýãäýã÷ Õºõººñ ÷ õàâüã¿é äýýã¿¿ð áîëîõûã ÷ õýí ýñ õ¿ëýýíý. Ñîíðîâ ÷ óãààñ ò¿¿íèéã èõýä áèøðýí õ¿íäýëäýã áºãººä òºð çàñãèéí øèíý çàëóó õ¿÷èí õýìýýãäýã÷ àðàé õîæóóõàí ¿åèéí ñýõýýòíèé õóâüä áîë àðäûí õóâüñãàëûã ãàðäàí õèéñýí æóðàìò öýðãèéí æàíæèí. äýýäñèéí ¸ñîíä ÷ í¿äèéã íü íýýõ ýðäìýýðýý áààõàí ãàéõóóëäàã õ¿ðýý çàíãààðàà Áîðòîëãîé Öýâýëìààã èâýýëäýý àâñàí õýðýã áºãººä õààÿà öîðæ ëàìä áàðààëõàõ. íàéìàà äàíæààä íàðò ç¿ñ ¿ç¿¿ëæ. øèé æ¿æãèéí ãàçàð äàãóóëàõ òýðã¿¿òýíä õàíü òàòíà. çóãàà íàðãèàíä øóíàìòãàé ìýòýýð ¿çýãäýõýýñýý èõýä ýìýýíý.õóó÷íààðàà æóðàìò öýðãèéí æàíæèí íýðýýð íýðë¿¿ëæ ÿâñàí ×îéáàëñàí îäîî óëñûí õî¸ð ãîë ÿàìûã òîëãîéëñîí æèíõýíý ºðëºã æàíæèí áîëîõ íü òýð. Ãàíöõàí Áîðòîëãîé õ¿¿õíèé óðàí íààëèíõàé ààø óðàí äýãæèí ÿíç áàéäëûã ººðèéí ýðõã¿é øîõîîðõîõ òóë ò¿¿íýýñ ÿàõèí çóãòààíà. ìîíãîëûí àíõíû õóâüñãàë÷äûí íýã Ñ¿õáààòàðûí õàìòðàí ç¿òãýã÷ ýíý õ¿í áèøðýãäýõýýñ ÿàõ âý. Òèéí íýã ìýäýõýä Ñîíðîâ ×îéáàëñàíãèéí øóóä óäèðäëàãàíä îðîâ. Åð ñ¿¿ëèéí ¿åä æàíæíû ¿éëñ ¿íýõýýð îäòîéõîí øèã áàéëàà. ãî¸ë çàñàë õèéëãýõ. Òýãýýä ÷ õîòûíõîíä õºíãºí õºâñºëç¿¿ð áóþó õýðýãò äóðòàé. Íýãýí öàãò ºðëºã æàíæèí áîëîõ áàéòóãàé õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ õýðýãò ñýðäýãäýí ºíººõ ë äîòîîäûã õàìãààëàõûí îðîñ ñóðãàã÷ íàðûí ãàðò îðæ ãýíýò àëãà áîëîîä òèéí ãýíýò àëãà áîëñîí òóõàéä íü ýëäýâ öóó ¿ã òàðäãààðàà òàðààä Ìîñêâàãèéí ãÿíäàíä ýð¿¿ä¿¿ëýí áàéöààãäàæ áàéíà ãýíý ãýëöýæ áàéòàë õýäýí ñàðûí äàðàà áèå ýðõòýí á¿òíýýðýý áàðàõã¿é óãèéí ýðø¿¿ä ñîðòîîò àðàíøèí íü á¿ð ñýðãý÷èõñýí õ¿ð÷ èðñýí áèëýý. Åðººñ òýð àëáàí õýðýã ¿éëñèéíõýý òàëààð ãýð îðíûõîíäîî îëíûã ýñ ºã¿¿ëýã÷ áºãººä Öýâýëìàà ÷ ãàíöõàí õàéðûã ýãýýðõýýñ ººðèéã ¿ë ñýòãýíý.

Îäîî ýíý õî¸ð ºðëºã æàíæèí ë óëñûã àâ÷ ÿâíà.Áèä öºìººðºº ë ìºðãºæ ø¿òñýýð áàéãàà ø¿¿ äýý. Õºõ Ñîíðîâòîé òàíèëöàõ ãýñýí íü èëò áîëîâ.Îäîî áè æàíæíû èòãýëòýé õ¿í. îéð òîéðîíãèéí õ¿ì¿¿ñèéã íü ýëäýâ ãàé ò¿éòãýðýýñ ñýðãèéëýí õàìãààëàõ ¿¿ðãèéã õýí íýãíýýñ àâñàí áºãººä òýð íü åðººñ ò¿¿íèé óãèéí õ¿ñëýí ìºðººäºë áàéñíàà ýä¿ãýý àìüäðàëûí ãàíö óòãà ó÷èð áîëîâ ãýíý.Ýý áóðõàí ìèíü! Áèä íýýðýý ë õóâèðàã÷ íàð ÷ þìóó. óðâàã÷ íàð ÷ þìóó. Õºõ ×îéáàëñàí æàíæíû øàäàð áàéæ ãýð á¿ë. öîðæ íàð òîíèëîõ öàã èðëýý. Åðººñ òýð ãàíöõàí òºðèéí òºëºº ñýòãýë çîâíèõîîñ ººð ààð ñààðõàí á¿õíèéã ñýòãýë áîäëîîñîî òàÿãäàí õàÿñàí õ¿í áîëîëòîé. Òýðýýð èéí ºã¿¿ëýâ: . Òýðíýýñ áèø ÿìàð ÷ Ãýíäýí. Õóóçíûõ íü õóéõ æààõàí óëàéñõèéãýýä. Õàìáà.Ýíý ÷èíü áàñ Ñòàëèíû çààâàð ñóðãààë óó? ãýæ Áîðòîëãîé àñóóâ. Åð íü îäîî ìàíàé óëñ ãàíöõàí Ñòàëèíû çààâàð ñóðãààëààð ÿâàõ ¸ñòîé. . Òà ÷ ãýñýí ñàÿ áîëòîë õàìáûí èòãýëòýé õ¿í áàéñàí.Òèéìýý. . Áîðòîëãîé õÿòàä òîãîî÷èéí õèéñýí ÿíç á¿ðèéí õîîë.Áè òà õî¸ðò ë ãýæ íýãèéã õýëüå. Øàøèí õóâüñãàë õî¸ð ýâëýð÷ áàéäàã öàã ºíãºðñºí ãýõ Ñòàëèí ìàíàé æàíæíóóäàä õýëñýí ãýíý. í¿ä íü óëàì ä¿ãðýãëýæ þóíä ÷ þì æààõàí òýñýæ ÿäàõ ÿíçòàé ñóóäàëäàà õàâü÷èõààñ ººð õýë àì íü õýâýýðýý. Ìàíàé ìîíãîëä õî¸ð ìàðøàë ãàðñíààð á¿õ þì ººð áîëîõ áîëëîî. Òýð ñàíààãàà íóóñàí øóâóóí í¿äýýðýý 180 .Õóâüñãàëò õóóëü öààçûí õ¿÷ýýð . àðõè äàðñààð äàéëàâ.Õàìáà öîðæ íàðûã ÿàæ òîíèëãîõ þì áîëîî? . òà íàðûí èòãýëòýé õ¿í. . . ªíººõ ë õóâèëàí òºðºõ åð áóñûí óâèäàñ íü òýð áèç.Áîðòîëãîé Àìãàòàíáààòàðûí ãýðòýý Öýâýëìààã àâàà÷èõàä äîòîîäûã õàìãààëàõûí êîìèññàðûí õóâöàñòàé õà÷èí ÿíçûí öàðàéòàé õ¿í áàéñàí íü ìºíººõ Õºõ àæýý. Õºõ êîìèññàð õÿòàä ãàíçàà õè÷íýýí óóâ÷ ñîãòîõã¿é íü õà÷èí. Õàðèí äîòîîäûã õàìãààëàõûí êîìèññàð þì ãýäãèéã ñàÿ ìýäýæ ãàéõàñõèéâ. õà÷èí ë áîëæäýý ãýýä Áîðòîëãîé ø¿¿ðñ àëäàæ ñóóâ. . Ìîíãîëä èéì õî¸ð ìàðøàë áàéõ ¸ñòîé ãýäãèéã Ñòàëèí áàãø ñàíóóëæ õýëñýí. Áèä öºìººðºº õóâüñãàëò íýðòýé õóâèðàã÷ öàãèéí õóâèðàã÷ õ¿ì¿¿ñ. Äîãñîìóóä àâ÷ ÿâæ ÷àäàõã¿é. Öýâýëìàà ò¿¿íèéã öîðæèéíä íýã óäàà çýðâýñ õàðñàí áºãººä õ¿¿õí¿¿äèéí ÿðèëöäàãèéã ñàíàí áèò¿¿ àæààä ºíãºðñºí.

. ºâãºí õóòãàíóóäàà áèë¿¿äýæ ñóóñíàà: -Òà õî¸ðûí õýí ÷èíü öîõèõ þì? ãýõýä Öýâýã ò¿ð¿¿ëýí . Îäîî Äàìäèí áààâàéí ãîë ¿¿ö áîëîõ óõàà ç¿ñìèéí äºíºí øàðûã öîõèõ 181 .Õî¸ð ¿¿öèéí õîîðîíä æèë áîëîî áèø¿¿? ßàñàí óäààí ñàëãàëäàã ç¿ðõòýé þì. Ýõëýýä àäóóãàà öîõèâ. * * * ªâëèéí ñàð ãàðñíû ýõíèé æàâàðò ºäð¿¿äýä Äàäàë. Äàìäèí Áààâàé. Ìàíü ýð àõûíõàà õýëñíýýñ çºðºõ áèø. Îíîíû óðä áèåèéí ìîíãîë Öýíäýä õèéæ ºãñºí òýðýãíèé íýìýðò àâñàí áàéäñàà õàøààíä áàéãàà ¿õýð ìàëûí í¿äíýýñ äàëä ãàçàð õºòëºí àâ÷èð÷ í¿äèéã íü áîîãîîä Öýâýãýýð áàðèóëæ áàéãààä Ìºíººõ õ¿íä ñ¿õýý íýã èõ äàëàéëã¿é öîõîí äýýð íü îãöîìõîí òîíøèæ îðõèõîä áàéäàñ ÷ öàñàí äýýð òýðèéí óíàâ. áè ÷àäàõã¿é. òîì õóòãàíóóäàà àãñàí ãàðöãààæ. óíä óóæ. Òèéíõ¿¿ Îíîí. ºã뺺 ýðò ñàéòàð õóðöàëñàí òîì. Àéë á¿õýí òóñ òóñûíõàà áýë ÷àäëààð ¿õýð. . Áàëäàí ãóðâóóë íýã àäóó.Áàëäàí àõ ë öîõèõîîñ.Ìàíàéõààð î÷îîðîé ë äîî ãýæ äóðàìæõàí õýëæýý. Òýãýýä ìàõàíä Öýâýãýýñ èë¿¿ äóðòàé õ¿í áîëæ òààðààä ñàðìàé äýýëèéíõýý õîðìîéã øóóæ. Áàëæèéíõàí ¿¿öýý óðàëäàí õèéëýý. Ñîíðîâ äàðãàòàé òàíèëöàæ íàéçàëìààð áàéíà ãýõýä Öýâýëìàà: . Öýâýã. Íîäíèíãèéí ¿¿öýýð ºíººõ õºãøèí øàðãûã àëäàæ öîõèñíîîñ õîéø ìîðèíû í¿ä ð¿¿ ãàð äàëàéõ ç¿ðõã¿é áîëñîí.Öýâýëìààã áàéí áàéí øèíæèí õàðæ áàéñíàà ãýíýò õà÷èí õàëóóí íîéòîí ãàðààðàà ãàðûã íü ø¿¿ð÷.. Áóä. Àìüòíû àìü òàñëàõ õàìãèéí í¿ãýëòýé àæèë íîìîîðîî Áàëäàíä ë íîîãäëîî. àäóó óíàãàñàí íü õýäýí çóóä õ¿ð÷ýý. Ýðèéí öýýíä àðàé ÷¿¿ õ¿ðñíýýñ õîéø" õý÷íýýí àìüòíû äóõûã öîî öîõèâ äîî. Áàëäàí àõ ë.. Ýð õ¿íèé õèéäýã ë àæèë. Ãýðýýñ àâãàé õ¿¿õí¿¿ä. Ìàõàíä èë¿¿ äóðòàéãààðàà Áàëäàí ÷è ë öîõèõ áîëæäýý ãýâ.Áîðòîëãîé ýã÷ áèä õî¸ð òàíàéõààð î÷íî ø¿¿. Áàéäàñ áîë Áàëäàíãèéí õóâü. ò¿ëýýíèé òîì ñ¿õ áàðèõààñ ººð ÿàõ âý.ãýõýä ºâãºí Öýâýãò äóðã¿é íü õ¿ðñýí áîëîâ÷. ãóðâàí ¿õýð ºâñíèé õîðîîíä õààæ õîíîîä. Äàìäèíãèéíõàí íýã ºäºð äºðâºí áîä óíàãàëàà. ìºíººõ äºðâºí àìüòíàà ñ¿õäýí óíàãàõ áîëîâ. Áàëæèéí õºíäèéä õýäýí ºäðèéí èõ óëàé äýëãýõ íü òýð. Áàçàð íàð ò¿ìïýí ñàâàà õàðæèãíóóëàí ãýäýñ àð÷èëöàõààð õ¿ð÷ èðýâ. ªã뺺 ýðòëýí èõ ãýðò îðîõîä º÷èãäºð ñóìûí òºâººñ èðñýí Öýâýã õýäèéí áîñ÷èõñîí.

Ç¿ãýýð ë ë¿ãõèéõ ÷èìýý ãàðààä øàðíû óóö íóðóó ã¿ðäãýñõèéí íóìëààä èðýõ íü òýð. ÷èð÷ ãóëäðàí àðàéõèéí äºõ¿¿ëýõäýý ìàíü Áàëäàí íýëýýä áýðõøýýæ õàëøèðëàà. Áàçàð. Äóëñàé õºãøèí Õàíäìààòàéãàà ¿¿öýý õèéæ áóé àéëóóäàä çàëàãäàí ãýäýñ àð÷èæ. Áóä õî¸ð áóðãàñ.¯ã¿é ÷è ÿìàð ¿õñýíäýý! ãýæ áààâàé íü õàøãèðàõàä äàõèí äàëàéãààä øàðíû ýðã¿¿ëýãäñýí ¿ñòýé ºðãºí ìàãíàé äýýð áóóëãàæ îðõèâ. Ãýâ÷ áè ÷àäàõã¿é íü ãýëòýé áèø Ñóðàí àðãàìæààð íîãòëîí. ãýäýñ àð÷èëöàõààð óðèãäàæ èðñýí Õàíäìàà ò¿ìïýí òîñîæ. õÿðàìöàã õèéëãýõ áºãººä øàíä íü áóðèàäóóäûí çýìñ ãýæ íýðëýäýã õóâü àâ÷ èäøèíäýý íýìýðëýíý. õ¿ç¿¿ öýýæýýð íü îðîîí õ¿ëæ. àìü òýìöýí òèé÷èãíýëýý. Áàëäàí. Äóõíûõàà ÿñûã öºì öîõèóëàí òàðõè íü ãîîæèõ øàõñàí øàð ºíººõ íóìàëñàí íóðóóãààðàà ãàçàð ñàâæ óíààä. Ìàíü Áàëäàí ãàðòàà íóëèìæ áàéãààä ñ¿õýý äàëàéñàí áîëîâ÷ í¿ä íü á¿ðýëçýýä áîëñîíã¿é. Äóëñàé õºãøèí Áàëäàíãèéí "ñóëàðñíûã" àøèãëàõ ñàíààòàé áàéæ áîëîõ. õºëºº öàõëààä ÿâæ ºãñºíã¿é. Äàìäèí áààâàé õàðààë òàâèí. Èéíõ¿¿ Áàëäàíãèéí èäýø áàéäàñ ã¿¿. öóñûã íü àñãàæ öóòãàí ñàÿ íýã þì àìèéã íü òàñëàõ÷ààí áîëîâ. áààâàéí èäýø äºíºí øàð õî¸ð ¿õýõ æèíãýýðýý ÷ ãýñýí ººð áàéõ íü àðãàã¿é. ãýæ áààâàé äàõèí õàøãèðàõàä Áàëäàí áàéäàã õ¿÷ýýðýý àëäàã îíîã õýä áóóëãàæ îðõèâ. Øàð óíàñàíã¿é. óðä õî¸ð õºëèéã íü òóøèæ.. õîøóóã íü õààíä íü íààëäòàë òàòààä öîõèõîä áýëýí áîëãîâ.. .¯ã¿é ÷è! ßìàð. Áàçàð ýýæèéãýý ¿ã¿éëýí ñàíàõ íü ààæìààð õîëäîí á¿äãýðýõ áîëîëòîé áºãººä Õàíäìààã çàëóóñ òýíýã ìààíàã ãýæ øîãëîõ áîëîâ÷ 182 . . ¯ëäñýí õî¸ð ¿õðèéã öîõèõ òýíõýý Áàëäàíä ¿íýíäýý àëãà áîëæýý. Çààí øèã òîì àìüòàí òóë ç¿ðõøýýìýýð. Òýãýýä ÷ Õàíäìàà áàéñõèéãýýä ë Áàëäàíãèéíõààð îðîîä èðäýã áîëæ. Òèéí ìàíü ýð íýã õýñýã ÷èìýýã¿é øóóõèòíàí áàéäñàà ºâ÷èæ ãàðëàà.áîëîâ. Äàìäèí àõ ¿íýõýýð õàãàðõàéãàà õàòãóóëàõ õ¿íòýé áîëîã ãýýä ÿâóóëëàãà õèéæ áàéæ ÷ ìýäíý. øèéäìýýð í¿äýí ãóÿäàæ. Öýâýã õî¸ð ò¿¿íèéã õîðîîíîîñ íààø íü õºòëºõºä öîõèóëàõ áîëñíîî ìýäñýí þì øèã îìðóó íü íóãàëàðñàí á¿ä¿¿í õ¿ç¿¿ãýý õºøèëä¿¿ëæ. ¿éñýí èøòýé óðò õóòãààðàà øàðíû îìðóó ðóó øààæ. Ýýæ îõèí õî¸ðûí ºâºë溺 Äàìäèí áààâàéíõòàé ñààõàëò ó÷èð ¿¿öýý ãàðãàõ ºäðèéã ÿàõèí àíäàíà. ªíººõ Áóä õºâã¿¿í Áàçàðûã òýíýã Õàíäìàà ýýæãýé áîëíî ãýæ õýëñíýýð ë àðàé òýãýìã¿é.

¯ëäñýí õî¸ð íü äóíäûí íººöíèé íýã ñóâàé ¿íýý. Áóä èðñýíã¿é.õºãøèä áîë ¿éëèéí ¿ðýýð ÿäóó ç¿ä¿¿. Ýíäýýñ áàðü. áààâàé Öýâýã õî¸ð øàðàà äîîðõíî íü ºâ÷èæ äàðààãèéí õî¸ðûã óíàãàõ ýýëæ áîëîâ. õººðõèé áºíäãºð íü áºãë¿¿ä¿¿ ÷ ãýñýí çàðèìäàà óõààíòíààñ äýýð óõààí ãàðãàäàã ãýõ çýðãýýð Õàíäìààã ñàéøààõûã äóóëñàí áîëîõîîð íýã èõ í¿ä ¿ç¿¿ðëýõ øàëòàã áàéñàíã¿é. 183 . Ãàíöõàí Áóäàä øîãëóóëàõààñ ë ýìýýíý. õîðìîé õîòîî øóóæ. Öýâýã ÿìàð ÷ ãýñýí ººðèéíõºº øàðûã óíàãàõ ë áîëæ. . Ãýòýë ìàíü ýð íîäíèíãèéí ¿¿öíýýñ õîéø ñàëãàëñààð áóé áÿäóóõàí ç¿ðõòýí áîëîõîî äàõèí õàðóóëæ.. Àøã¿é íýëýýä îðîé áîëñîí áîëîîä ÷ òýð¿¿. àëü Äàìäèí áààâàé ÿâóóëààã¿é þó. Áàëäàí áàéäñàà. . Áàëäàí Öýâýã õî¸ð øèâøèãýý õóòãàõ íü òýð. Øèíýõýí öàãààí öàñàí äýýð õî¸ð áîäûí èõ óëàé äýëãýãäýæ õîëõîí àâàà÷èæ àñãàñàí ñýâñ áààñíààñ óóð ñàâñàí. Áóä áîë Öýâýëìàà ýã÷òýéãýý Óëààíáààòàð îðæ ÷àäààã¿éíõýý õîð øàðûã Áàçàðò ãàðãàõ øàëòàã äàíäàà ýðíý. Áàçàð Áóä õî¸ð òóñ òóñûíõàà èäøèéã ºâ÷èõºä òóñëàí ãàðàà áààõàí öóñòëàà. òýíäýýñ òàò ãýõýä áèå áèåíýýñýý äóòóóã¿é òóñòàé õ¿í áîëîõ ãýæ áàðüñíàà àëäàæ øèâøèã áîëîõã¿éã õè÷ýýöãýýíý. õàíöóé øàìëàí õóòãà áàëèóñ áàðüñàí àðâààä õ¿í àðçàãàíàõ íü áàñ ÷ õºëòýé áýëòýé àéëûí øèíæ ãýëòýé. õîðøîî äàðãà Öýâýãèéí èäýø áîëîõ áàñ íýã òîì óëààí øàð. íîõîé øóâóó øàâààðàëäàõ. Áàëäàí àõ ÷àäàõã¿é áîë öîõèõîîñ äîî ãýæ ìºõºñäºõºä Äàìäèí áààâàé ìàíü õî¸ðûã äààæèãíàí. . Äóëñàé àâãàé Õàíäìààòàéãàà º÷èãäºð ¿äýø èðýõýä ìàíü Áàçàð çààâàë õîíîã òààðóóëæ èðäýã íü þó þì ãýæ äîòðîî äóðã¿éëõýâ÷ ìàðãààøèéí èõ óëàé ¿¿öíèé àæèëä òóñëàõààð èðñýí àéë÷íàà ÿàõèí õàæèãëàõ áèëýý. þó îëäñîíûã ãîëîõ øèëýõ çàíã¿é. ºí÷èí ºðººñºí ÿâàà ýõ îõèí õî¸ðûã ºðºâäºí Äóëñàé ãàíö Õàíäìààãèéíõàà õ¿÷ýýð ýíý çýðãèéí àìüæèðãààòàé ÿâíà. Òèéíõ¿¿ Õàíäìààãèéí èðýõ áàðààíààð Áóä õýäèéíýý ë õàæóóä íü õýë àìàà ãàðãàí çîëèãòîõ íü öààíàà ë äààæèíòàé.¯õñýí õîéíîî ýð÷¿¿ä áîë. ìóó ýðýýñ ÷ äóòóóã¿é ÷àäàë òýíõýýòýé. Áè ýíý õî¸ë ¿õëèéã ÷èíü íàì öîõèîä ºãüå! ãýëýý..Äàìäèí áààâàé òàíàé õî¸ð ýë áèø ýì. Ýíý Õàíäìààãààñ è÷ýý÷! Õàíäìààãààð öîõèóëàõààñ áèø äýý ãýòýë Õàíäìàà æèøèì ÷ ¿ã¿é. Áàçàð Áóä õî¸ðò ë õàðèí áàõäàëòàé ÿâäàë áîëîõ íü ýý.Ààâàà áè íýã ë.

. ñýýð íóðóó. Õàíäìàà ÷è ìàíàé õî¸ðûí øèâøèãýý õóòãàñíûã ýíý ãîëîîð íýã òàðààãààä ºãººðýé ãýæ áààâàéí õýëýõýä Õàíäìàà äàðóó çàí ãàðãàæ. Áàëäàí àõ áèä õî¸ðûã øàðëàà ø¿¿ ãè÷èé ÷èíü.Õàíäìàà öîõèõ ë äîî. Áè öîõèõîîñ ãýæ Áàëäàí õàøãèðàíãóé äóóãàðëàà.Õàé ìýäýõã¿é. ºíäºð õàâèðãà òýðã¿¿òýí. ¨ñòîé øèâøèã áàéãàà äàà.Õàðàâ óó? Èíãýäýã þì. áè Ïóíñàëòàé. Ïóíñàë õ¿¿õýí òºðõºì人 õàðüñíààñ õîéø íýã òóõòàé î÷íî ãýñýýð ºíºº õ¿ðñýí áºãººä ºã뺺 ¿¿öýí äýýð Õàíäìààã õàðñíààñ ÷ þì óó ãýíýò íýã ÿíçûí ñýðýë òºðæ "Áàëäàí àõ Õàíäìààòàé. Äàìäèí áààâàéíõ èéìýðõ¿¿ ë õºãæèëòýé õºãòýéãýýð ¿¿öýý õèéæ òîãîî ä¿¿ðýí ìàõ ÷àíàí ¸ñòîé ë íýã àìààðàà ãàðòàë èäýöãýýí ñ¿¿ëä íü øàðûíõàà ñýýðèéã öîõèæ íààäààä òàðöãààëàà.. Õîíü ìàë ãàðãàõàä ýð÷¿¿äèéã ãóéäàãã¿é ø¿¿ äýý ìàíàéõ ãýæ Äóëñàé àâãàé õýëýâ. Áàëäàí 184 . Òýãâýë áîëîî þì áèø ¿¿ äýý" ãýæ áîäîîä øàðíûõàà ìàõûã ÷èðýýä ãýëäýð÷ ÿâàõäàà "Áè ÷èíü îäîî áîëòîë åð ÿàãààä èíãýæ ãàíöààðàà ÿâàõ õóâüòàé õ¿í þì. . Ãýòýë ñ¿õ ÷ øàðûí äóõ äýýð ò¿ñõèéí øàð ÷ öàñàí äýýð ïèäõèéí óíàëàà.¯õýð óëàíãàñóóë÷èõâàë. ãýæ Áàëäàí áóâòíàâ. Áàé÷èõààä Õàíäìààä ýëýã áàðèóëàõ íü.Ñàÿ ÷è ìàíàé øàðûã ÿàæ çîâîîñíîî ìýäýý÷! Àëèéâ Õàíäìàà! Ýíý õî¸ðò ¿ç¿¿ëýýä ºã! ¯õýð ÿàæ öîõüäîãèéã òà õî¸ð õàðæ àâ! ãýæ Äàìäèí áààâàé íºãºº õî¸ðîî öààøëóóëàõàä. Öýâýã äàðãûã õýëýõýýñýý àéæ áàéíà ãýæ øàðëàà. Õàíäìàà áàðàã ë èíýýä àëäàõ íü õîëã¿é ãàìáàãàð áºãñºº ãàðãàí õîðìîéãîî øóóæ. çýìñ ÷èõýð áîîâ áîãöîíä õèéãýýä à÷ààíû ÷àðãàà ñóóäëûí êîøåâîé ÷àðãààð ñîëèîä Áàëæèéí Õ¿ðýí øóãóé îðîõîîð õîäëºâ. . .Àëèé òà íàð ¿õðýý íààø íü! Þóíäàà àíãàéëäààä çîãñ÷èõîâ îî! ãýæ áààâàéí çàíäðàõàä ìàíü õýä õî¸ð ¿õðýý àâ÷ðàí áàðüæ ºã뺺. ãàðòàà íóëèìæ áàéãààä ñ¿õýý äàëàéõàä Áàëäàí Öýâýã õî¸ð ººðèéí ýðõã¿é í¿äýý àíèâ.Áàëäàí íàäàä ñàéí áîëñîí. .. . . Ýõ îõèí õî¸ð á¿òýí òàìïóó ìàõ õÿðàìöãàà. Öýâýã íàð øèíãýæ áàéõàä ãýðòýý èðæ ìàõàà àìáààðòàà õèéãýýä õóâöñàà ñîëüæ. Öýâýã øàðûíõàà ìàõûã òóñ òóñûí ÷àðãàíä à÷ààä õàðüöãààæýý.

íàäàä ñàéí áîëñîí ãýíý ãýý÷. Äàðàà íü í¿¿ð ãàðàà ñàéõàí óãààíà. Çà ñàéí ÿâæ èðýâ óó? Òàíûã èðâýë ìàøèíòàé ë èðíý ãýæ ñàíààä ãýõýä Ýðýíöýí íýëýýä ö¿íäãýð àðüñàí ö¿íõýý ìºðíººñºº àâ÷ õîðìîéíûõîî ìºíãºí áîîëòûã òàéëæ. Çà Äóíãàðìàà õ¿¿õýí ñàéí óó? Îõèí ñàéí óó? ßíäàã ÷è ÷ ÿàõàâ æàðãàëäàà ë òàøóóð÷ ñóóãàà áèç. Á¿¿ ñàíäàð! Áóã ÷ áèø áóðõàí ÷ áèø íºãºº ìóó Ýðýíöýí ÷èíü áèåýðýý áàéæ áàéíà ãýõýä ßíäàã ò¿¿íèéã òàíèíãóóòàà õóòãàà õºñºð øèäýæ õàðàéí áîññîíäîî è÷èõ øèã áîëîîä. ªã뺺 ªíäºðõààíààñ ãàðààä äîëîîí ºðòºº äºðºº ìóëòëàëã¿é õèéñãýëýý ø¿¿. Òýíýã àìüòíààñ ÷èíü þó îëæ èäýõ âý äýý. . àäóó õî¸ðûã ÿíçëààä ¿äøýýð òîì øèðìýí òîãîîíä ÷àíàñàí ìàõàà õî¸ð ìîäîí òýâøèíä ãàðãàæ íýãèéã íü ààâûíäàà îðóóëæ ºãººä.Ñàéí èðëýý. àð òèéø íü õàÿñàí ëîîâóóçàà àâ÷ òàâèàä. պ人íèé ÷åêèñò øèã æàðãàëòàé õ¿í ìîíãîëä áàéõã¿é. Ñ¿¿ëèéí ¿åä õýä õýäýí òàãíóóë õóëãàé íàðûã èëð¿¿ëñýí ãýæ ñ¿ðõèé ìàãòàãäàí õàìãààëàõûíõíû äóÿä íýðä ãàð÷ ÿâàà ýð. Íýã òàðãàí ñóâàé ¿íýý. . ßã ýíý ºäºð ßíäàãèéíõ áàñ ¿¿öýý õèéæýý.Áîëñîí õîîë äýýð áóóäàã àøã¿é äýý. Òýãýõýä Ïóíñàë íýãýíò öºõðºí㺺 áàðààä òºðõºì人 áóöñàí áàéæ áàéäàã. òàíûã îðîîä èðýõ þì äààí÷ ñàíàñàíã¿é. -Ä¿¿ õ¿¿ ãîäõèéí áîñîîä öýðýãæèëòýé ë áàéíà äàà. Òýãýýä òàðãàí ìàõ öîõèíî äîî ãýæ ýðýýëõýæ íýðýëõýõèéã ìýääýã¿é õ¿íèé ¸ñîîð ÿíãèð äîòîðòîé õºõ ìèí÷¿¿ äýýëýý òàéëàõàä äîîðîîñ íü äîòîîä ÿàìíû àõëàõ êîìèññàðûí àëòàí 185 . ýõíýð îõèí ãóðâóóë ï¿íõèéñýí äóëààí ãýðòýý õºíãºí íèìãýí õóâöàñòàé. Ýðèéí õ¿ñýë áîëîîã¿é ãýõ ¿¿? Õà÷èí æèãòýé øèì ø¿ëò áÿëõñàí õ¿¿õýí íàìàéã èðýýñýé ãýæ õýâòýý þì áèø ¿¿? Òýãýõýä áè ãîí áèå ãîçîí òîëãîé. õýíäýý èä¿¿ëýõ ãýæ øàðûí ìàõ ÷èð÷ ÿâàà áèëýý? ¯õðèéí äóõ òîíøèõ ÷ ç¿ðõã¿é. . äóíä íàñíû öîâîîëèã áºãººä àãäàãíóóð øàð õ¿í òèéíõ¿¿ ãýíýò îðæ èðýí ñàíäàðãàñàíäàà áàõ íü õàíàõ ÿíçòàé èíýýä àëäàí. Çà óðüäààð ñàéõàí öàé óóíà. Õàíäìàà ÷ ãýñýí õàíèéí ìºðººäºë áîëæ ÿâäàã. òóõòàé íü àðãàã¿é õîîëëîæ ñóóòàë àéìãèéí äîòîîäûã õàìãààëàõ õýëòñèéí äàðãà øàð Ýðýíöýí ãýã÷ ãýíýò îðæ èðýâ. Õàíäìààãèéí äîîã áîëæ ÿâàõ ãýæ" ãýõ ìýòýý𠺺ðèé㺺 çýìëýòýë åðººñ ýíý ë ºäºð òýð ë ÷èãýýðýý Ïóíñàëä î÷èõîîñ ººð çàìã¿é ìýò áîëñîí.ªº.

ãýýä äýìèé ë õÿëìàëçëàà..¯ã¿é òà . åðººñ òàíàé áóðèàäàä õýçýýíèé òàãíóóë. Ìàíàé õàëõàä ìàðøàëóóä áèé áîëæ öàãààíû îðãîäîë áóðèàäóóä ãåíåðàë áîëæ áàéíà.Îíãèðñîí þì àëãà.ªº.Òýãýæ.Õàðèí ÿàãààâ. Ñàíäàð÷ áàëìàãäààä áàéõ þó áàéñàí þì.×åêèñò õ¿í äàðóó áàéõ ¸ñòîé. Óëñ ã¿ðíèé õóâü çàÿàòàé õîëáîîòîé ç¿éë ìýäýãäñýíäýý èòãýæ áàéíà. Ýðýíöýí ÿëàíãóÿà çàõèðàãäàãñàäòàéãàà åðººñ áàéöààëòûí æóðìààð ÿðüäàã õ¿í..×èíèé ìýä¿¿ëãèéí òàëààð òîì ÿðèà ãàðàõ ¸ñòîé ë äîî.. . Àãà áóðèàä ¯ðæèí Ãàðìàåâ ãýã÷ öàãààíû îðãîäîë êâàíòóíû àðìèéí ãåíåðàë áîë÷èõñîíûã þó ãýõ âý? . . õîòîîñ àâ÷ðààä õàäãàëæ áàéñàí ÷èõýð áîîâîîðîî òàâàã çàñàí õºë àëäàâ.ßíäàã ÷è Äàøèéí ÿàñíûã õýë÷èõ! ãýæ ãýíýò òóëãàëàà. Àñóóäàë ìàðøàë ×îéáàëñàíä õ¿ðñýí.×è ìàíäíàà. Îðãîñíûã íü ÿàæ ìýäñýíèéã ÷èíü àñóóæ áàéíà... ÷åêèñòèéí òýìäýã ãÿëòãàíàíà. ßäàõäàà ãýð ä¿¿ðýí ëàà àñààñàí òóë öàðàé õóâüñõèéñíýý ÷ íóóæ ÷àäñàíã¿é. ..Ìèíèé þó ãýõ òîäîðõîé. . Ãàäààäûí òàãíóóëûí ¿¿ð óóðõàéã èëð¿¿ëñýí áàéâàë ÷åêèñò 186 . Èíãýõýýð ÷è áèä õî¸ðò ìàø èõ õàðèóöëàãà òóëãàðëàà. þó ãýõ íü âý ãýæ áîäîîä ë. ×èíèé ìýä¿¿ëãèéí òàëààð òºâä òîì ÿðèà äýãäýõ ãýæ áàéíà.Çà ÷è á¿¿ èõ îíãèð. Òà àðàé ÷ äýý! Áè Äàøèéí îðãîñîí òóõàé ìýäýãäñýíýýñ áèø. Åð õºäëºõ ààøëàõ íü ãÿëàòçóóð ñîðòîîòîé õ¿íèé øèíæ èëýðõèé Äóíãàðìàà ýíý õ¿íèé òóõàé íºõðèéíõºº áèøðýíã¿é ÿðèàã íýã áóñ óäàà ñîíññîí òóë ÷èíãýëýãíýýñ øèíý ãàäàðòàé ãóäàñ áàðóóí îðîí äýýðýý äýâñýæ äîîðõîí íü øèíý öàé ÷àíàæ. Äàø ÿïîíû òàãíóóë áàéñàí. öàäàõààñ õýòð¿¿ëæ èäñýí òàðãàí ìàõàà äàðóóëààä. á¿ð ãåíåðàë áîë÷èõîî þó? . ßíäàã àðàé ë àð òèéø ñàâ÷èõñàíã¿é. . -ªº. .. Öàìöíûõ íü ýíãýðò öóñàí ãàâúÿàíû îäîí.óòàñò òýìäýã á¿õèé ãî¸ õóâöàñ ãàð÷ èðëýý.. . Èíãýýä àéë÷èí öàéëæ òóõëààä òèéíõ¿¿ óëàà íýõýí äîâòîëãîæ èðñýí õýðýã çîðèãîî ìýä¿¿ëýí ÿðèàãàà ýõëýõ áîëîõîä Äóíãàðìàà äîòîîäûã õàìãààòàõûí õ¿íèé ýõíýðèéí äàäñàí çàíãààðàà îõèíîî àâààä õàäìûíäàà óíòàõààð ãàðàâ. áè. . Òýð õàëààñàí îõü íýã òàãøèéã óóæ. îðãîäëóóä áàéñàí ãýäýãò áè îãòõîí ÷ ýðãýëçýõã¿é áàéíà.

Ñýæ¿¿ð ãàðãàõûã ÷ ãàðãàñààí.Ýõëýõ ÷ þó áàéõàâ äýý.Òàíû õýëäýã çºâ.¯ã¿é äýý. Áè ñýæ¿¿ðèéã íü ãàðãààä ºãñºí ãýâýë îíãèðñîí áîëîõã¿é áèç.ßàëàà ãýæ.Àà òèéì ¿¿? Áè ÷ ÷àìä èòãýæ áàéíà. Õýðâýý õàðàéõ áàéñàí áîë áè òàíä çàõèäàë áè÷èõã¿é ø¿¿ äýý. .Çà ÷è ãàíöààðàà ñýðýìæòýé áàéñàí ãýæ ã¿éâýë äýìèé áîëíî ø¿¿. Îäîî òýðíýýñ ÷èíü ÿàæ áàðèõàà ë 187 . Àñóóäàë ýýäðýýòýé. . Òà íàäàä èòãý. íàäàä çàõèäàë. . Äàø îðãîñîí îðãîîã¿é ÿëãààã¿é ãîãöîî íü ýíä ÷ þì óó õàà ÷ þì áàéõ ¸ñòîé ãýäýãò áè ººðºº èòãýäãýý ëàâøðóóëæ áàéãàà þì.ßàìàíä ìýä¿¿ëýã. Ýõýëñýí áîë äóóñãàõààñ ººð çàìã¿é. Ãîë õàðèóöëàãûã áè õ¿ëýýõ íü çºâ ãýæ áîäñîí þì. . Óðüä òèéì àþóëòàé þìûã ìýä¿¿ëæ áàéñàí áèø. . Áèäíèé õýí íýã íü ýõëýõ ë ¸ñòîé áàéñàí. Õàðèí ÷è ýõýëëýý.Þóíû ÷èíü èëð¿¿ëýõ.áîëãîíä òààðäàã ÷ àç áèø. . .Àçòàé ÷ þó áàéõàâ äýý. Òýãýõýý𠺺𺺠òîëãîéãîîðîî õàðèóöààä.ßàëàà ãýæ. Òýð õî¸ð ÷èíü ÿëãààòàé.պ뺺𺺠àëãà áîëñîí õ¿íèéã èëð¿¿ëýõ þó áàéõàâ ãýæ òà õýëæ áàéíà óó? . ßïîíû òàãíóóë ìàíàéä º÷ òº÷íººãººðºº áàéãàà ãýäãèéã áèä äýýð äîðã¿é ìýäýõ ìºðòºº òýäíýýñ ñýðýìæëýí õàìãààëàõ àæëàà ýõýëæ ÷àäàõã¿é áàéãààã áè õýëæ áàéíà. . ×è àçòàé áàéíà. Áè òàíû òîëãîé äýýã¿¿ð õàðàéâàë àëäàñ áîëíî. Ýõýëñýí ãýæ õýë. îðîîöîëäîîòîé áîëîõ íü ëàâ. . . Ãýâ÷ Ýðýíöýí îãò àæèðàõ ÿíç àëãà. . . Ýð õ¿í ýð õ¿íäýý èòãýõ ¸ñòîé. ×èíèé õýëñíýýð óëñ ã¿ðíèé õóâü çàÿàòàé õîëáîîòîé þìàíä ýðãýëçýý òýýíýãýëçýý áàéæ áîëîõã¿é. Ìàíü ßíäàãèéí öàðàé äàõèàä ë õóâüñõèéâ. Òýð Äàø ÷èíü õàà íýãòýý ¿õýýä ÷îíûí õîîë áîëñîí ÷ þì áèë¿¿.Àà. . Ñýðýìæòýé ë áàéñàí ãýõ ¿¿ äýý ãýæ ßíäàã äàðóó çàí ãàðãàâ. á¿õ þì õºäºëãºîíä îðìîãö öààøèä ÿàõûã çàéëøã¿é òàíû óäèðäëàãûí äîð øèéäíý ãýäãèéã áè ñàéí áîäñîí.Òýãæ áàéíà. Èëð¿¿ëæ ë ÷àäëàà. Äàøèéí òóõàé öîõèæ àñóóõäàà áè ÷àìä èòãýýã¿éäýý áèø. òýãâýë ÷è õàðàéñàí ë áàéíà ø¿¿ äýý.

ßíäàã Ýðýíöýí õî¸ð èéíõ¿¿ ÿðèëöàæ. Ýâò øààçãàé áóãà áàðèíà ãýã÷ýýð ñàíàà íýã áîë àëçàõã¿é. . óíòàõ íîéðã¿é áîëñîí Æàìö áààâàé îðîíäîî õºëáºðºí.ßíäàã ìèíü ÷è áèä õî¸ð èõ àæèë ñýäëýý ø¿¿. õÿçãààðã¿é îð÷ëîíãèéí ò¿ìýí ò¿ìýí îäîä æèðýâ æàðàâ ãÿëòàãíàõûí çàâñàð ýíä òýíä öàãààí çóðàà òàòóóëàí óíàõûã ¿çñýí øºíèéí àÿí÷èí áîë ººðòºº õàìààðóóëàí ñàíàæ "ìèíèé îäîí áèø" ãýæ øèâíýõ áºãººä õ¿íèé óõààí ãýã÷ ë áàéñíààñ ýíý õîðâîîãèéí õàìàã æàðãàë çîâëîí á¿ðýëäýí ø¿ãëýæ. ºíºº íýã íü òºðºâ÷ ìàðãààø íýã íü ¿õýæ.íàðèéí áîäîõ õýðýãòýé. îòãîí õ¿¿ãèéíõýý ÿàñíû òóõàé ýöýñ òºãñãºëãóé áîäîëäîî ýýðýãäýí ç¿ðõ øèìøèð÷.Òàíû ë óõààí . äîîðîîñ äýýø õººðºõ øèíý öàñíû ñýð¿¿í öàãààí àìüñãàëòàé ñ¿ëýëäýæ òèéíõ¿¿ ãàçàð òýíãýð õî¸ðûã íºìºðñºí øºíèéí õàð öàãààíû àëü íü ÷ äèéëæ ÿäàí áàéõ ìýò òýðõ¿¿ õàð öàãààíû ºðñºë人íò àãóó åðòºíöºä õ¿ì¿¿íèé ÿâäàë îãòõîí ÷ õàìààã¿é ãýìýýð àòàë. Áè òàíûõàà óäèðäëàãààð. Òèéì ¿¿? ãýæ ëàâøðóóëàõàä ßíäàã ÿíàã ÿëäàì ààø ãàðãàõ íü õîëã¿é ãàðûã íü èëáýõ àÿäààä. Ãàíöõàí øàíòàð÷ áóöàæ ë ÿàñàí ÷ áîëîõã¿é. Áàëæèéí ìºñ õàäààëàí òàñ òàñõèéõ ºâëèéí öýëìýã øºíèéí òýíãýðò îääûí öàãààí õóìõè íýë òàðõàí. Áóðèàäûí áàñãàäûã áàñ õàëóóõàí ãýäýã áèçäýý? ãýýä õà õà èíýýâ. Òàíûã ë ò¿øýýä áîëãîíî äîî ãýæ ßíäàã èëýðõèé òàë çàñàí õýëýõýä Ýðýíöýí ìºí èëýðõèé áàÿðëàí ìºðºí äýýð íü ãàðàà òàâèàä .Ä¿¿ ìèíü ÷è áèä õî¸ð ¿íýõýýð èõ àæèë ñýäýæ.. ºíºº íýã íü æàðãàâ÷ ìàðãààø íºãººäºõ íü çîâæ áàéäàã íü ýíý õîðâîîãèéí æàì ãýòýë ãàíö õî¸ðõîí õ¿íèé ñàíààíààñ áîëîîä óëñ ã¿ðýí õÿìàð÷. îëîí ò¿ìíýýðýý õýëìýãäýí ñ¿éðýõ òèéì öºâ¿¿í öàã èðýõèéã õýíèé óõààí 188 .. Áàëäàí ýýæ õ¿¿ õî¸ðîî óíòóóëààä çóóõíû àìàíä äýýëýý õýäðýí ìîäîí ãààíñàíäàà äýýð äýýðýýñ íü òàìõè íýðýí òàòàæ ãàíöààðäàë ãèå¿ðýëä àâòàí. Ìàðãààøíààñ õýäýí àéëààð îðíîî õºº. Öýâýã Ïóíñàëûí õàëóóí ºâºðò æàðãàæ. õ¿íä õàðèóöëàãà ¿¿ðëýý ø¿¿. òàíûãàà ò¿øýýä ãýõýä Ýðýíöýí á¿¿ð óÿð÷. Äàìäèí áààâàé åð ç¿¿ä çºíã¿é àìãàëàí íîéðñîæ áàéõàä Îíîí. . ¯¿öíèé öàãààð èðñýí õ¿í òàíàé áóðèàäûí øàõìàëûí ººõºíä ïîëîãòîæ ¿çüå ë äýý.Òèéì áàéëã¿é ÿàõàâ. ààø àðàíøèíòàé óëñ áàéäãèéã ìýäýæ àâúÿ. . ßìàð ÿíçûí áîäîë ñàíààòàé.

Ñîíðîâ àæëûí äàëèìààð Îíîí òèéø ÿâàõ çºâøººðºë äýýðõ íºõ人ñ àâ÷ á¿ð äîòíûõîíäîî áîë Öýâýëìààãàà ýõíýð áîëãîí àâàõ ¸ñ òºðèéã ã¿éöýòãýõýý õýëæ. ãàíöààðäàõ àëü á¿õíèé äýýð òèéíõ¿¿ ºâëèéí øºíèéí õàð öàãààíû äóíä ÿìàðõàí íýã àëóóð÷íû àëìàñàí ñ¿õ äàëàéãààñòàéã îëæ õàðàõñàí áèç. Õºõ êîìèññàð öàãààí ñóäàëòàé õàð äààâóó òàâüäàã ºìä. ìºí äóãóé îðîéòîé áóëãàí ìàëãàé ºìññºí íü ãåðìàí þìóó ôðàíö óëñàä ñóðãóóëü ä¿¿ðãýæ èðñýí õîòûí öººí çàëóóñààñ äóòàõ þìã¿é. òàíüæ ìýäýõã¿é õ¿í áîë "ýíý ìààíü ÿìàð ãýý÷èéí 189 . øºâãºð õîíøîîðòîé ãÿëòãàð õàð øààõàé. ýñâýë Øèé ÿàíçàíä æààõàí äàðñ óóæ. íàðèéí õîîë èäýõ àëü íü äýýð áîëîõûã õýëöýí áàéòàë ñóóäëûí óðò õàð òýðýãòýí äàâõèæ èðñýí íü Áîðòîëãîé. ìºí õÿòàä íàðèéí õîîë óíä õèéäýã ãóàíçòàé õÿòàä Øèé ÿàíç þì. óðò ìèíæèí çàõòàé îãîòîð õ¿ðýì. Ãàãöõ¿¿ îð÷ëîíãèéí óõààí ãýæ áàéäàã áîë ýíýõ¿¿ Îíîí. èõ ãàðûí ïàíç íàð íóãëàðàõ äóðòàé. óðëàã ñî¸ëûí öóóòàíãóóä. Èíãýýä ãîäîãíîæ áàéñíàà øààçãàé áîëîîä íèñ÷èõ íü ÷ ãàéõàëã¿é ø¿¿" ãýæ áîäîâ. Áàëæèéí õºíäèéä õóéâàëäàõ. ãàíñðàõ. Öýâýëìàà òºðõºì人 àéë÷ëàõ áýëòãýëýý áàçààæ äóóñãààä. Åðººñºº ñ¿¿ëèéí ¿åä ÷óõàì ÿìàð ä¿ðäýý õóâèð÷ áóéã ìýäýõ¿éåý áýðõ ýëäýâòýé äýýðýý ýëäýâòýé. Õºõ êîìèññàð õî¸ð àæ. Ñîíðîâ ò¿¿íèéã õàðàíãóóòàà "ßã ë àëàã øààçãàé äàà. Ýíä íèéñëýëèéí äýýõí¿¿ð òóøààëûí àëáàí õààã÷èä. * * * Óëààíáààòàðûí öýíãýëèéí öººõºí ãàçðûí íýã íü Õÿòàäûí Áýýæèíãèéí äóóò æ¿æãèéí ìàÿãòàé æ¿æèãëýëèéã õ¿ðýýíèé óäàìòàé áýëòýé äàíæààä íàðûí àâúÿàñëàã çàëóó÷óóä ¿ç¿¿ëäýã. ÿíàãëàõ. Õºõ åâðîï ìàÿãèéí äýãæèí õóâöàñ ºìñ÷èõñºí þóíä ÷ þì ñýòãýë èõýä õººðñºí áóþó ààçãàé íü õºäºë÷èõñºí áîëîëòîé ýíä òýíä ¿ñ÷èí èíýýä àëäààä íýã ë áèø. áóðèàäûí õóðèì íàéðûí ó÷èð íà÷èðûã ìºíººõ Àìóðîâ Öýðýíãýýð õýë¿¿ëýõ çýðãýýð õýðõýíäýý ë õºë áîëæ áàéâ. Òèéí Îíîí òèéø îäîõîä áýëýí áîëñíû óðüäàõ ñàéí ºäºð Ñîíðîâ Öýâýëìàà õî¸ð áàãà ¿ä áîëòîë õýâòýýä áîñîæ öàéãàà óóõ çóóð ºíººõ áàðóóí Ñýëáèéè õàëóóí óñíû ãàçàð î÷èõ. Ãýâ÷ õààÿàõàí ÿðãèí õóöàõ õîòíû íîõîä þóíä õóöñàíàà ìýäýõýýñ öààøã¿é àìãàëàí äýëõèé åð þó ÷èã áîëîîã¿é áóþó áîëîõã¿é þì øèã íîéðñîí àâàé.òºñººëºõñºí áèëýý. õîëáèðõîé äýýðýý õîëáèðõîé áîëñíûã øàãøèëäàíà. Öýðýíãèéí óðüñíààð øàõìàë øàðûí õàâèðãà èäýõ.

åâðîï ¸ñûã äýëãýðó¿ëíý. Òèéíõ¿¿ ýíý ìýò ÿðèàíäàà õººð÷èõñºí çàëóóñ ààã îìãîî ÷óõàì þóíä ãàðãàõàà îëæ ÿäàí áàéõ íü àðãàã¿é.îþóòàí ñýõýýòýí áèëýý?" ãýìýýð. êèðèëë þì óó ëàòèí áè÷èã àâíà. áóðõàíã¿é÷ õýìýýí òîîöîã÷èä õýí áîëîâ÷ øàøíûã óñòãàíà. òýðíèéã äóóðàéãñàä ìºí èõýä îëøðîí õóó÷èí õ¿ðýýíèé áóþó õÿòàä Íàéìàà õîòûíõíû íºëººíä îðñîí õîòûí áîð÷óóäûí äýãæèðõýõ ãàíãàðàõ ÿíç åâðîï ÿíçòàé õîñëîí áóé íü èéíõ¿¿ æèíõýíý õ¿ðýýíèé õ¿¿õýí Áîðòîëãîé. Ñîíðîâ Õºõèéí òóõàé öóó ÿðèàíä íýã èõ èòãýäýãã¿é ãýëýý ÷ ýðõýäã¿é æààõàí ñýæèã òºðæ õîëõîí ë ÿâáàë äýýð õ¿í ãýæ ¿çíý. Íàì çàñãèéí àëáàí õààã÷èä äýýð äîðã¿é áààõàí îìîã ò¿ðýõ ÿíçòàé.Òýãýýä ÷ õîòûíõíû ààø çàí ýâäýðñýí òóõàé õºãøäèéí áîëîîä øàøíû ëàì íàðûí ÿðèà õººðºº îðòîéãîîð áàðàõã¿é åð ìºíººõ ÿìàð ãýý÷èéí öàã èðýõ íü þì áîë ãýñýí áèò¿¿ ò¿ãø¿¿ð. ãîëöóóõàí íàéìàà õîòûí õÿòàä ìîíãîë äàíæààä ïàíç íàðûí äóíä ýðãýëäýíõýí ýñâýë õ¿ðýýíèé õàìáà öîðæ íàðò ºðãºë áàðüö áàðüæ õýí íýãíèé òºëºº àâðàë ýðýõ òýðã¿¿òýí íýã ë äýë ñóëõàí ÿâäàëòàí ìýò áîëîîä õ¿ðýý õîòûí õ¿¿õí¿¿ä òýð òóõàé õîøóó õîëáîí øèâãýíýëäýõýýñ öààøã¿é òóë ¸ñòîé ë "íàìàéã õýí õýëýõ âý íîõîéã õýí ñààõ âý" ãýñýí øèã òîëãîé äýýã¿¿ð ÿâíà. äàâøëàõã¿é þì ãýæ áàéõã¿é. ýð ýìèéí ÿëãààã àðèëãàíà. äºðâºí òàëòàé áóëãàí ìàëãàé ºìñºæ óðò õàð ãýçãýíäýý ñóâäàí äàðóóëãà ãÿëàëçóóëàí áýëõ¿¿ñ íóðóó ãîîëèãõîíîîð íàõèéæ. ìîíãîë äýýëèéíõýý íóäðàãûã òàéðíà ãýõ õ¿ðòýë õýëýõã¿é. èõýíõäýý îðîñ áîëîîä áàðóóí åâðîïûí îðíóóäàä ñóðãóóëü ä¿¿ðãýæ èðýõ çàëóóñ ñ¿¿ëèéí íýã õî¸ð æèëä èõýä îëøèðîí òýäí¿¿ñ áîëîâñîí ñî¸ëä íýâòýðñýí õ¿í ãýæ ººðèé㺺 ¿çýõ áóþó ¿ç¿¿ëýõèéí òóëä õóâöàñëàõ. Åð õîòûíõíû çàí àðàíøèí ãýíýò õà÷èí õóâèðëàà. õîíäëîé õîéø õàÿñàí Áîðòîëãîé õ¿¿õýí ñ¿¿ëèéí ¿åä ýíý Õºõ êîìèññàðààð õàìãààëóóëàõ áîëñîí ãýëöýõ áºãººä ºðëºã æàíæèí óëñûí ìàðøàëûí ãýðãèé ÷ þì óó àëü óðüä öàãèéíõòàé àäèë óëñûí ýõ äàãèíàñ ÷ þì óó ãýòýë õàðèí ç¿ãýýð ë æàíæèí ñàéäûí òýðãèéã çàéäëàí íàéð öýíãýë õýñýã÷ äóó÷ õ¿¿õýí ÷ ãýâýë ãýìýýð. öýíãýëäýõýýñ ýõëýýä ýòãýýä ñîíèí ÿíç ìàÿã ãàðãàæ. Õýçýýíèé ë òîëãîé äýýã¿¿ð õ¿¿õýí ñàíæ. Ãýâ÷ 190 . äóóðèàìàë íü õýòýðñýí Õºõ êîìèññàð õî¸ðûí áàéäëààñ èëýðõèé õàðàãäàíà. ìºíººõ ìºõëèéí öàãàà çºãíºñºí îðîí õèéäèéí õºíäèé õºì㺺ð ýðãýëäýí åðººñ õóó÷èí á¿õíèéã ãîëæ ãîî÷ëîõ íü øèíý öàãèéí àðàíøèí áîëñíîîð áàðàõã¿é ººðñäèé㺺 õóâüñãàë÷. Öýíõýð ¿éòýíõóàð ãàäàðòàé õàð õóðãàí äýýë.

Þóí öàéëëàãà áàéäàã áèëýý? ãýõýä Ñýñýýðèéí äîòîîä ÿâäëûí àðäûí êîìèññàðûí òóñãàé òºëººëºã÷ èðñíèéã ìàíàé ÿàìíû äýýä òóøààëûí äàðãà.Ñîíðîâ äàðãà èðëýý! Ñîíðîâ äàðãà íààøàà ñóó! Äýýøýý ñóó! Òà õ¿ðýýä èðäýã ÿàñàí ñàéí õýðýã âý! Õºõ òà íàðûã äàãóóëààä èðäýã ñ¿ðõèé ñàíàìãàé õ¿í þì. ªíºº èéíõ¿¿ æàíæíû õàíü áàðëàã õî¸ð äàâõèí èðýõýä æààõàí òýýðøààñàí ÷ õÿëàëçàæ õàæèãëàõ ÿíç ¿ç¿¿ëñýíã¿é. òýð í¿äýí äýýð íü íýâñèéñýí õà÷èí ºòãºí óëààí õºìñºãòýé. Òýãýýä áàñ þóãààðàà ÷ þì ×îéáàëñàí æàíæíû èòãýëèéã îëæ äîòîîä ÿàìíû ìºíººõ íóóö äàëäûí àæèëòàé õ¿ì¿¿ñèéí íýã áîë÷èõñîí áîëîëòîé áºãººä ãýð îðíîîð ýðãýëäýí ÿëàíãóÿà Áîðòîëãîé õ¿¿õíèé ñ¿¿äýð ìýò áîëñîí íü ãàéõàëòàé. Õºõèéã õàðàíõóé õ¿ì¿¿ñò èòãýãäñýí æààõàí ñîëèîòîé ÷ þì óó ýëäýâòýé ýð ãýõýýñ öààøã¿é. Õºõèéã æàíæíû øàäàð ãýõýýñýý áàðëàã ãýõ ìàÿãààð ¸æëîí áîäíî. çîæèã çàíã¿é õ¿í áºãººä àæèë àëáàòàé íü ýñ õóòãàëäâàë Áîðòîëãîéã æàíæíû ìààíü õàíü. Ãó÷ààä îí 191 . Çàðèìûíõ íü ýõíýð¿¿ä áîëîëòîé õýäýí çàëóó õ¿¿õýí Áîðòîëãîéí õîðìîé õîòîîñ ç¿¿ãäýõ íü õîëã¿é õ¿ðýýëýýä àâëàà. Õºõ êîìèññàð õî¸ð ýíãèéí õóâöàñòàéã ýñ òîîöâîë Ñîíðîâ èéì îëîí íîãîîí ìàëãàéòíû äóíä îðæ èðñýíäýý áýðãýæ áèø¿¿ðõìýýð àæ. ñóðãàã÷ íàð õ¿íäýòãýí öàéëàõ þì ãýëýý. Ñýñýýðýýñ èðñýí òóñãàé òºëººëºã÷ ãýäýã íü í¿äíèéõ íü àÿãàíä ã¿í øèãäñýí ã¿éìõèé íîãîîí í¿äòýé. Ýäí¿¿ñ õýäèéí àì õàëàìöñàíäàà ÷ þì óó àëü ¿íýõýýð äàðãà ñàéäûí õ¿ñýë áîëäîãòîî ÷ þì óó þóíäàà èíãýæ õºõèëäºí áóéã ìýäýõ¿éåý áýðõ. Áîðòîëãîé Õºõ õî¸ð Øèé ßàíçàíä áîëîõ äîòîîäûã õàìãààëàõûí äàðãà íàðûí öàéëëàãàíä àâàà÷èõààð èðëýý ãýâ. Òýãýýä ÷ æàíæíû õàíü ãýõäýý ãýðãèé ãýñíýýñ àðàé ººðººð. Ñîíðîâûã îðæ èðýíã¿¿ò õàìãààëàõûíõàí èõýä õ¿íäýòãýí áàÿðëàõ ÿíçòàé ñóóäëààñàà áîñîí õàðàéëäàæ ãàðûã íü óðàëäàí áàðüöãààæ : .èéíõ¿¿ øóóä íààëäààä èðýõýýð õººæ òóóëòàé áèø. Òèéí äºðâ¿¿ë áîëæ àâààä õÿòàäûí ºðãºí ÷ºëºº ãýã÷èéí áàðóóí ¿ç¿¿ðò áàéäàã ìºíººõ Øèé ßàíçàíû óðò õºõ áàéøèíä èðýõýä çóóøíû ãàçðûí ºíäºð ºíäºð öîíõòîé öýëãýð òàíõèìä äîòîîäûã õàìãààëàõûí õîðèîä òîìîîõîí äàðãà ñóðãàã÷ íàð ýõíýð¿¿äèéí õàìò íàéðëàæ áàéâ. Òàíüäàã öàðàé áàðàã õàðàãäñàíã¿é. Óëààí õºìñºãò îðîñ. Äóðã¿éöýõã¿é áîë äàãóóëààä èðýýðýé ãýñýí þì ãýõ çýðãýýð øóóãèëäàí ºíººõ òóñãàé òºëººëºã÷òýé òàíèëöóóëàâ. ºíäºð òóðàíõàé îðîñ àæ. Ñîíðîâ óãààñ õàæèã.

æèã¿¿ðòýí øóâóó òýðã¿¿òèèé àëàã ýðýýí çóðàãòàé á¿òýýëãýýð á¿òýýñýí ºðãºí áºãººä óðò øèðýý çàñàæ íàéðëàãñäûã äàãçààðàà ò¿øèõýýð ºíäºð ò¿øëýãòýé. Òàíõèìûí ãîëä ºìíº îðíû ýòãýýä ñîíèí óñ óðãàìàë. á¿ñ òýëýý èõýä ñóëàðñàí íü äîòîîäûã õàìãààëàõûí áîëîîä öýðãèéí äàðãà íàðò "ñàìóóí æàðãàëûí" ¿¿äèéã íýýñíèé㠺㿿ëýõ þóí. äàéëëàãà öàéëëàãàíä íýã áèø óäàà îðîëöäîã ãýëýý ÷ Øèéÿàíçíû çîîãèéí ãàçàð èéíõ¿¿ æèíõýíý áàÿí äàíæààäûí ¸ñîîð öàéëëàãà õèéõèéã óðüä ¿çñýíã¿é. õýí íü íóóö àìðàãòàéãàà ÿâààã ÷ òààõàä áýðõèéí õàæóóãààð åð øèíý öàãèéí áóþó áóðõàíã¿éí ¸ñîí ñ¿ðõèé äàâøèí èðñíèé à÷ààð ÿëàíãóÿà õ¿ðýý õîòûí õ¿¿õí¿¿ä ìºíººõ ìîíãîëûí öýâýð è÷èìòãèé ãýã÷ýý áàëðûí ¿ëäýãäýë ãýõ íü õîëã¿é. òèéíõ¿¿ øèëýãäýõ áîëñíîî ìýäýõäýý ýíý ìýòèéí íàéð íààäàìä õýí íü ýõíýðòýéãýý. Ãýõäýý ë ýíý õàðèëöàí æàðãàõûí öîíäîí òóë õýí íü õýíèéãýý ÷ àä øîî ¿çýõ áèëýý äýý. Èíãýýä ë øèíý öàãèéí õ¿ðýýíèé õ¿¿õí¿¿äèéí ýðõ òàíõí. Ýíý Äî ÿàìíûõàí áîë õÿòàäûí çàíã àíäàõã¿é òóë õóóðãàíû àìòûã õóóðìàã ìýõýëçëýëýýð õà÷èðëàñàí õà÷èðëààã¿é àìò ÷àíàðûã íü öýãíýõòýéãýý àæ. Òýãýýä ÷ õÿòàäóóä ¿íýõýýð ãàðàà ãàðãàæýý. Õÿòàäóóä õýíèé òààøààëûã þóãààð õºäºëãºõ áóþó õýíä þó èä¿¿ëæ óóëãàõàà àíäàõ áèø. Çîîãèéí ãàçðûí òàíõèì öààíàà íýã í¿íæèãòýé í¿ðãýýíòýé. òîõîéâ÷òîé óóæèì 纺ëºí ñóóäàëòàé øàð ñàâõèí á¿ðýýñò ñàíäëóóäàä ñóóëãàæ øèðýý ä¿¿ðýí àðõè äàðñ èäýý áóäàà ºðæ. àðààíû ø¿ëñ àÿíäàà àñãàðóóëñàí ÿíçûí òààøààëò ¿íýð òàíàðòàé ç¿ñýí ç¿éëèéí íàðèéí õîîë óãñðóóëàí òàâüöãààíà.ãàðñààð äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí õîòûí àëü ÷ çàëóó ñàéõàí õ¿¿õí¿¿äèéí øîõîîðõëûã òàòàõ áîëñîí. Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí þó áîëîâ ãýìýýð ìºíººõ 192 . Ãàë òîãîîíîîñ õîîë äàìæóóëàõ í¿õýýð õýí íýã íü "Àé ëþçà õóé! Ãóþóðî! ãýæ äóóäàí õàøõèðàõàä õîîë 纺ã÷ õóæàà "Àé õàé!" ãýæ õàðèó õàøõèðàí õàéâàãíàí ã¿éæ î÷îîä ìºíãºí òàâèóð äýýð ºíººõ õîîëíóóäûã óóð ñàâñóóëàí àâ÷èð÷ íýðèéã íü ìºí ºíäºð äóóãààð äóóäààä "Èäâàà. óóâàà" ãýæ ìýõýëçýõ íü öààíàà íýã äàäàìãàé áºãººä óðèàëãàõàí. Õîîëíû àìòûã ààøíû àìòààð íýìýðëýõ õÿòàä çàíä ìîíãîë÷óóä á¿ð ÷ èõ ìààäàé÷èõäàãèéã ýä íàð ÿàõèí àíäàõ áèëýý. Ñîíðîâ õýäèéãýýð çàñàã òºðèéí õýìæýýíèé èõýýõýí íàéð íààäàì. ãîî ¿çýñãýëýí áîëîîä ýð÷¿¿äòýé ýðõ òýãøèéí áýëãý òýìäýã áîëñîí Áîðòîëãîéã õ¿ðýýëýõ íü ýíý õ¿¿õí¿¿ä õàíãàë õàëèóí áóãûíõàà äóóäàí óðàìäàõ äóóíûã ÷èõýý ñîðòîéëãîí õ¿ëýýã÷ íàìðûí ñîãîî àäèë.

. 193 .Áè òàíûã äóóëñààí. Åð íü áè ìîíãîëûí äàðãà íàðûã ìóóã¿é ìýäíý.ìÿðààí ãèøãýæ øèâíýí ÿðüäàã íü îð ñóðàãã¿é. Áîðòîëãîé íàðûã ìºíººõ óëààí õºìñºãò îðîñûí õàæóóä õ¿íäòýé áàéðàíä ñóóëãàæ ÿíç á¿ðèéí õîîë. Ñîíðîâ.Äîòíî áàéëã¿é ÿàõ âý ãýæ ººðèéí ýðõã¿é òàë çàñàí õýëýâ. Ñîíðîâ ýõëýýä ÷óõàì õýíèé óðèëãààð. Ñîíðîâûí ç¿¿í ãàð òàëä óëààí õºìñºãò îðîñ. Äàðãà íàð ñàéí áîë óëñ ñàéí áîëíî.Ìàðøàëûã áè ñàéí òàíèíà. Òèéì ¿¿? ãýæ ìºí ãýíýò òóëãàí àñóóâ. . Òýð ýõëýí ÿðèà ºä뺺. àðõè äàðñààð øàõëàà. Òàíàé óëñ ñàéõàí äàðãà íàðòàé áîëæ áàéíà. Ìàðøàë ×îéáàëñàí äîòîîäûã õàìãààëàõ ÿàìíû ñàéä áîëñíîîñ õîéø ýäíèéõýí õàðààæààð îìîã ñ¿ð íýð õ¿íä íýìýãäýæ äàðãà íàð íü îíãîñîí õóâöñàà õ¿ðòýë øèíýòãýæ ºí㺠æàâõàà îðñíû㠺㿿ëýõ þóí. Ìàðøàë ×îéáàëñàíòàé äîòíî áèç äýý? ãýæ àñóóõàä Ñîíðîâ "þóíä èíãýæ àñóóâ?" õýìýýí çýðâýñõýí áîäîîä. Ìîíãîëä õîâîðõîí õ¿íèé íýã äýý. ×îéáàëñàí äîòîîä ÿàìíû æàíæèí ñàéä áîëñíîîñ õîéø ýíãèéí ãàçðààð ¿çýãäýõ íü õîâîðäñîí áºãººä çàñãèéí ãàçðûí õóðàëäààí äýýð ãàíö íýã òààðàëäàæ ìýíäëýõ òºäèé㺺ð ºíãºðñºí òóë äîòîîä ÿàìíûõàí ººðèéã íü ñîíèðõîõ áóþó òàë òàòàõ òóõàé ñàíààíä ÿàõèí îðîõ áèëýý. Íîãîîí í¿äýò. åð áóñûí äóó äîðãèîí áàÿð õººðòýé áîë÷èõæýý. Óëààí õºìñºãò àðõè ãýäãèéã óóñàí øèã óóæ ÷àääàã ýð áîëîëòîé ìºíººõ îëîí ÿíçûí õîîëíîîñ àìòàðõàí èäýæ òîìîîõîí áîëîð æ¿íçýíä õàòóó øàð àðõè õèéæ ºãñíèéã õºíòºð÷ îðõèîä ÿíç á¿ðèéí äàðñàí íîãîî øàíöàé ñýðýýäýí ºëñãºëºí ìîðü øèã øèðä øèðä çàæëàõ íü áàõòàé. Òîìîîòîé äóóã¿é öàðàéëñàí õ¿í. áàðóóí ãàð òàëä õóó÷èí ç¿ñ òàíèõ àõëàõ êîìèññàð Áàäàì ãýã÷ õèæýýë õàð õ¿í ñóóæýý. . Òèéì óäèðäàã÷èäòàé áàéäàã òàíàé àç ø¿¿. Öýâýëìàà. Ýíý Áàäàì áîë äîòîîäûã õàìãààëàõûí íýðä ãàðñàí ç¿òãýëòí¿¿äèéí íýãýí áºãººä ãó÷èí õî¸ð îíû ëàì íàðûí ýñýðã¿¿ áîñëîãûã äàðàëöàõàä ãàâúÿà áàéãóóëæ öóñàí ãàâúÿàíû îäîíãîîð øàãíóóëñàí õ¿í. Áîðòîëãîé Õºõ õî¸ð ç¿ãýýð ë ñàéí ºäðèéã çóãàà öýíãýëýýð ºíãºðººõ øàëòàã ýðæ ÿâààä òàíèë ò¿íø¿¿äèéíõýý íàéð íààäàìä óðüñàí õýðýã áèç. Õàðèí Õºõ êîìèññàð èõ ë äàðóó öàðàéëñàí øèðýýíèé òýðòýý ºíöºãò íü ñóóæ õàðàãäàíà. Àðõàíãàéä äîòîîäûã õàìãààëàõ õýëòñèéí äàðãààð àæèëëàæ áàéãààä ñàÿâòàð ÿàìàíäàà äýâøèí èðæýý. þóíû ó÷èð ýíä èðñíýý íýã èõ áîäñîíã¿é.

Òà á¿õíèé áàéöààõ ìýðãýæèë þóõàí äýýð áîëîâ÷ ãàðààä èðäýã íü àðãàã¿é þì äàà ãýýä ìóóõàí ìóøèëçàâ. . Áè ÷èíü øóëóóí çàíòàé ¿õýýð áàéãàà þì. Æèøýý íü ìàíàé Èîñèô Âèññàðèîíîâè÷ ìàø õººðõºí ã¿ðæ ýõíýðòýé ãýâ. . -Òàíàé îðîñûí äàðãà íàð áàñ äàíäàà ãî¸ ýõíýð¿¿äòýé áèç? ãýëýý. Öýâýëìàà ìºí ãàðàà ¿íñ¿¿ëæ í¿¿ðýý óëàéëãàâ. Íàìàéã Ëåâ Àëåêñàíäðîâè÷ ßíêîâñêèé ãýäýã. . Ìàðøàëûí ãýðãèé èð÷èõýýä áàéõàä õýëäýãã¿é îëèãò¿é õ¿ì¿¿ñ þì ãýý÷! Ýíý ÷èíü á¿ä¿¿ëýã ÿâäàë ø¿¿ òà ìèíü! ãýæ õàøõèðààä õàðàéí î÷èæ Áîðòîëãîéí ãàðûã ø¿¿ðýí ¿íñýõýä òýð íü òèéíõ¿¿ ãàð õóðóóãàà îëíû ºìíº ¿íñ¿¿ëæ ¿çýýã¿é òóë. Îðîñûí øóëóóí çàíã òà þó ýñ àíäàõ âý. . Ò¿¿íäýý æààõàí áàíòâàë á¿ð ýãöëýýä øèð¿¿õýí "ãàë àñàà÷èõäàã" çàíãààðàà øèðýâ òàòààä . Ãýâ÷ íîãîîí í¿äýò õàðèí õºãæèëòýé èíýýä àëäàí. .. Óó÷ëààðàé. . ìàðøàëûí ãýðãèé õî¸ð ñóóæ áàéíà ãýæ Öýâýëìàà Áîðòîëãîé õî¸ðûã çààõàä íîãîîí í¿äýò ¿ñðýí áîñîîä. 194 .Þó ãýñýí ¿ã âý! Òà íàð ÷èíü ÿàãààä õýëäýãã¿é íºõä¿¿ä âý. Çà õî¸óëàà æèíõýíý ¸ñîîð òàíèëöúÿ. Òýð ìèíèé ýõíýð.Òà ìàðøàë ×îéáàëñàíòàé äîòíî ãýñýí áàéõ àà? ãýýä äàõèàä ë áàéöààæ ýõëýâ.Òèéì ø¿¿.Òà ÷èíü õàðèí õºãæèëòýé õ¿í øèã.Ϻºõ ÿàíàà! ãýæ äóó àëäààä òàñ òàñ õºõºð뺺. õàðèí íýã ÿíçûí äýýðýëõ¿¿ ÷ ãýõ þì óó äààæèíòàé èíýýä "íîãîîðîí" áàéëàà.ßìàð ñàéõàí õ¿¿õí¿¿ä âý! Ìîíãîëûí äàðãà íàð èéì ýõíýð¿¿äòýé ÷ áàéëã¿é ÿàõ âý ãýõýä Ñîíðîâ îð÷óóëæ ºãâºë Áîðòîëãîé õýçýýíèé õýýã¿é çàíãààðàà. ×èíãýýä ãýðýë öàöàðñàí îëîí àëòàí ø¿äòýé àìàà èõýýð àíãàéæ ÷àíãààð èíýýëýý.Íýã èõ äîòíî ÷ þó áàéõàâ äýý. . Ïîëüø åâðåé îðîñ ãóðâûí õîëüö. Àëòààð þì áîë õîâîðõîí ñîðüöûíõ ãýìýýð ãýýä Ñîíðîâûí ãàðûã ø¿¿ðýí àòãàæ ñýãñðýâ. Ñîíðîâ õ¿íä äóðã¿é íü õ¿ðñíýý ìýäýãäýõã¿é ãýõäýý õàðöàà íóóõ ãýýä ÷àääàãã¿é.Òèéì ýý ãýæ Ñîíðîâ õàðèóëàâ÷ "ÿàãààä ýíý ÷èíü áàéöààãààä óíàâ àà" ãýæ äóðã¿é õ¿ðýýä íîãîîí í¿ä ð¿¿ íü õàðòàë òýðýíä íü õºë÷¿¿ãèéí øèíæ îãò ¿ã¿é. Áèä á¿õíèé ë õàéðòàé õ¿íäòýé õ¿íèé íýã.

Òà ¿¿íèéã ìýäñýí ¿¿? .ßàñàí ãýíýí õýðýã âý! Õýðâýý ìîíãîëûí äàðãà íàð á¿ãäýýðýý èéì ãýíýõýí áîäîëòîé áàéãàà áîë àþóëòàé ø¿¿! Óó÷ëààðàé. . .Çîîãèéí ãàçàð èíýýä õººð èõñýí äàíæààä íàð ºíººõ òºãñãºëã¿é îëîí ÿíçûí õîîë çóóøàà 纺ñººð áàéëàà. Îäîî òàíàéä õóâüñãàëûí ýñðýã òîëãîéãîî ºíäèéëãºõ õ¿÷èí áîë ãàíöõàí ëàì íàð. ¿ã¿é õèéõèéã íü ¿ã¿é õèéãýýä ñ¿ì äóãàíóóäûã íü îðâîíãîîð íü íóðààæ áàéíà.Òà íàð ýíý ëàì íàðààñàà ò¿ðãýõýí ñàëàõã¿é áîë áîëîõã¿é ø¿¿. -Òà ýíý á¿õíèéãýý ìàíàé ýíý íºõä¿¿äýä ñàéòàð îéëãóóëíà áèç äýý.Òàíä ë ãýæ õýëýõýä áè ýíý àæëûí òàëààð òàíàé äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàíä çºâëºõººð èðñýí. Òóðøëàãàòàé õàòóóæèëòàé ÷åêèñòèéí ¿ã ãýäãèéã á¿¿ ìàðòààðàé. Áè ýíý á¿õíèéã ìàðøàë ×îéáàëñàíä èëòãýæ á¿ðýí äýìæëýã àâñàí. Òà ¿¿íèéã þó ãýõñýí áîë? .Îéëãóóëíàà. . . Ãýòýë òàíàéä øàøíû íºëºº àñàð õ¿÷òýé õýâýýðýý áàéíà. Ìàíàéõ á¿õ õàð ëàì íàðàà õººõèéã íü õººæ.Áèäýíä ÷èíü òýð áîëãîí ìýäýãäýõã¿é þì áàéíà ø¿¿. Îäîî òà á¿õýí ëàì íàðûíõàà ýñðýã äîâòîëãîîíä îðîõ öàã áîëëîî. Íîãîîí í¿äýò àðõèà õºíòºðñººð àâ÷ ýð¿¿ë õàðöòàé õýâýýðýý.¯ã¿é. ãýíýí ñàíàà ñàíàâàë ¿õýëòýé àäèëõàí ø¿¿.Ãó÷èí õî¸ð îíä õóâüñãàëûí õàòóó ãàðò äàðàãäñàíàà ëàì íàð ìàðòàõã¿é áîë óó. .Òýð ëàâ ç¿ãýýð èðýýã¿éã ÷åêèñò¿¿ä áèä ìýäíý. Ýä íàð îéëãîõ ÷ ¸ñòîé. Èîñèô Âèññàðèîíîâè÷ ýíý òóõàé ñàíóóëñàí óäààòàéã ìýäýæ áàéãàà áèç äýý? . ýý äýý. Òà çàëóó õ¿í áîëîõîîðîî þìûã ºðøººíã¿é õàðàõ ãýýä áàéíà. Ìàíàé æèøýýã äàãàõ õýðýãòýé. Áè òàíààñ ë äóóëëàà. Òà íàð ãó÷èí õî¸ð îíû ÿâäëààñ ã¿éöýä ñóðãàìæ àâààã¿é ë áàéõ øèã ñàíàãäàíà. ßëàíãóÿà ìàíàé îðíóóäûí ãàäààä áàéäàë àþóëòàé õóðöàäñàí èéì öàãò. Òýð ìîíãîë õ¿¿õí¿¿äèéí ÿíàãëàõ ýðäìèéã õ¿ðòýë õýñýã àñóóí øàëãààãààä íýã ìýäýõýä ëàì íàðûí òóõàé ÿðèàíä îðñîí áàéâ.Ìýäýæ áàéãàà . Îäîî õýò ºðøººíã¿é çàí ñàéí þìàíä õ¿ðãýõã¿é. 195 . Öàã èðâýë ëàì íàðûíõàà õîéíîîñ äàãàõ õ¿í ìÿíãà ò¿ìýýðýý ãàðíà. Òºâäèéí áàí÷èí Áîãä óðä õèë äýýð ÷èíü èð÷èõýýä áàéæ áàéíà.Íàì çàñãèéí óäèðäàõ íºõä¿¿ä èéì þìûã ìýääýãã¿é íü ìóó ë áàéíà äàà.

Ñîíðîâ ýíý íàéðíààñ ýðõã¿é òýýðøààæ ýõýëëýý.Îíîí ãîëûí áóðèàä õ¿¿õýí.êîìèññàðóóä áîëâîë ýíý óëñ æèíõýíý ìºõëèéí çàìààð ë îðíî. Áè áóðèàäóóäûã ìýäíýý. Òýãýýä ýíý á¿õíèéãýý íàäàä þó áîëîîä ÿðèàä áàéíà âý! ¯ã äóóëàõ ë ãýñíýýñ çàéëàõã¿é. Òà ÷ ¿íýõýýð ñîðûã íü îëîîä àâ÷ýý. ªºðººð áàéõ çàìã¿é.×àíãà ýð áèé äýý. 196 . ýä ÷îíî ë ãýñýí ¿ã. . Õ¿íýýñ ¿ã àëäóóëäàã øàëãàðñàí àðãàà ë õèéöãýýæ áàéãàà íü ýíý áèç. Ëàì íàðûã äîâòëîõ àæèë ãàðàõ íü ýý.Ñîíîð ñýðýìæ òààðóóõàí ÷ííü òýð. Ãó÷èí õî¸ð îí äàâòàãäàõã¿é ãýõ ãàçàðã¿é ãýýä óðüä÷èëàí ñýðýìæ÷ýõ ÷ ãýõ þì óó ò¿ð¿¿ëæ öîõèõ áîäëîãî ÿâóóëàõûã áèäýíä çîâëîõîîð èðñýí áàéõ íü.Àà. . Ãàíöõàí îãò áîäëîãîã¿é ñàðìàã÷èí çàí ãàðãàæ ãàé òàðèõã¿é ë þìñàí. ñîíîð ñýðýìæ èéì öàãò àìüòàé àäèëõàí ø¿¿. ìàíàé áóðèàäûí ººäºñ òàñàðõàé øèâ. Áîðòîëãîé Õºõ õî¸ðûã èðýõ þì ãýæ äààí÷ ñàíàñàíã¿é. Åð íü ýäíèé öàã èðëýý.Àà." . Ýý äýý. Áèäíèéã ãýíýí ìóíõàã ãýõ íü áàéíà. Õýëòñèéí äàðãà Ýðýíöýíã òàíèíà áèç äýý? . Ìýðãýí ë ýð þì! ãýýä ìºíººõ àëòàí ø¿äýý ãÿëàëçóóëàí ÷àíãààð èíýýõ íü íýã ë ¸îçã¿é. Áîîõîé áîðîîíîîð ãýã÷ýýð áèä õîíü. ìàíü Ýðýíöýíãèéí àéìàã. "Ýðòõýí õàëóóí óñ óðóó ÿâ÷èõñàí áîë àøòàé þó.. . Íàéð íààäìààð õàëõàâ÷ õèéäýã íü ýäíèé ¸ñ.. Áóñäààð óõààí çààëãàõ öàã èðñýí þì áèç. ¯¿ë á¿ðõýæ áàéæ ÷ ìýäýõ ë þì. Áèä öºìººðºº Õºõ øèã ñàðìàã÷èí. Õàëóóí óñàíäàà î÷ñîí áîë ýíý îðîñò áàéöààëãàõûí îðîíä æàðãàæ õýâòýõã¿é þó. Õààÿà èéì íýã õººðõºí õ¿¿õýí òààðàëääàã þì.Ñàéí òàíèõã¿é ø¿¿. Àëèâ õî¸óëàà íýã òóëãà÷èõ óó? Ìîíãîëûí ñàéõàí õ¿¿õí¿¿äèéí òºëºº! Òàíàé ýõíýð ÷èíü æèíõýíý ãîî á¿ñã¿é áàéíà. Ñàíààòàéãààð òàãíàõ ÷ ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. Õîòûí á¿ñã¿é þó õºäººíèéõ ¿¿? .Ñîíðîâ äàðãàà òà îéðäîî ñóóðèí áàéõ óó? àëü èéø òèéøýý ÿâàõ óó? ãýæ Áàäàì èõ ë íóõàöòàé ÿðèõûã õè÷ýýäýã õ¿íèé çàíãààð ¿ãýý 纺í àñóóâ. Ýíý íºõºð ÿàâ÷ ç¿ãýýð èðýýã¿é. . Óõààí çààëãàõ ÷ þó áàéõàâ åðººñ áîëîõ ¸ñòîé þì ¸ñîîðîî ë áîëíî. ¯ë ìýäýã÷ýýí áîëîîä ë ºíãºðººñºí íü äýýð.Îéðìîãõîíîîñ Õýíòèé àéìàã óðóó àæëààð ÿâàõ ñàíààòàé.

×èíãýõýýð àäàãëààä ë õ¿¿õí¿¿äýä øóíàìõàé áàñ ò¿ðýìõèé. Òýäíýýñ õîîëíû ¿íýðèéã äàðñàí òàíñàã ¿íýðòýí õàíõèéõ íü á¿ð ààçãàé õºäºëãºì. Îðîñ ìàíàéõ õî¸ð äîòîîäûã õàìãààëàõûí ¿ñòýíã¿¿äýýñýý ýõëýýä íýã áîëæ áàéãààã õàðàíãóóòàà àëü àëèíä íü òàë çàñààä ë ã¿éëäýæ áàéíà.. ×àíãà ë áàéõ õýðýãòýé ãýæ ñàíààíäã¿é àëáàðõóó õýëýâ. Åð íü ÿíçûí óëñ þì ø¿¿ äýý.Øèé ßàíçàíû äóó÷èí õ¿¿õí¿¿ä àÿ áàðüÿ ãýæ áàéíàà! ãýæ õýí íýãýí çàðëàõàä íàéðëàãñàä õºãæèëäºí àëãà òàøèâ. Ýíý Äàíæààä íàð ÷ ìºí èõ íàëèãíàëäàæ áàéíà äàà. õýðâýý õ¿í ãýã÷ ñàðìàã÷èí ãàðàë óðóóãàà ãýíýò ýðãýëýý ãýæ áîäâîë ìóóñàéí íîìõîí ÿäóó àìüòñûí ñ¿ðãèéã çàõèðñàí õ¿÷èðõýã òîì ñàðìàã÷èí øèã ë áàéíà.. Àðãà ÷ ¿ã¿é áèç. ¯ñ õºìñºãèéã íü õàðàõã¿é þó. Ýíý íîãîîí í¿äýò ÿã ë ãýðòýý áàéãàà þì øèã.Ìýäëýý äàðãàà ãýõ íü öýðãèéí õ¿íèé äàäñàí ¸ñ àâ÷ èíýýäýìòýé ÷ þì øèã. Åð íü îðîñò ýíý íîãîîí í¿äýò ìàíàéä Õºõ ãýýä ýíý äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí ÷èíü ÿíçûí àìüòàä öóãëàðñàí þì øèâ äýý. Àëàõ ÿíàãëàõ õî¸ð . õºë人 ºìñºõ øààõàéãààð äóòàõ áèø. ×àíãà ýð÷¿¿ä àðõè óóãààä ñîãòîõã¿é íü ÷ ýí¿¿õýíä õýðýã. Ýíý ìóóõàé Õºõ ÿàæ ÿâààä æàíæèíä íààëäàâ àà. Íîãîîí í¿äýò ñóóäàë äýýðýý 197 .. Í¿ä ãÿëáóóëàì õîðãîé òîðãî ºìññºí çóðãèéí þì øèã áóäìàë õýäýí õ¿¿õýí õóó÷èð øàíçàà áàðèàä ñàéâãàíàëäàí õàéâãàíàëäàí îðæ èðýâ.Àà òèéì ¿¿? Åð íü òàíàéõàí ÷èíü ÷àíãàõàí óëñ áèç äýý. "Æààõàí õ¿éòýí øàð àéðàã çàëãèëààä Öýâýëìààãèéíõàà õàëóóí áèåèéã òýâðýýä ãàíòèã ö¿íõýýë äîòîð ñóóæ áàéäàã áàéæ çîëèã ãýæ! Ýíý ìóóõàé Õºõ þó ãýæ íàìàéã õóëãàé í¿äýýðýý õàðààä áàéíàà. Àëàõ ÿíàãëàõ õî¸ð àãààð íýãýí ãýõ ë óëñ. ÿéëäýöãýý. ßìàð ìóó ¸ðûí ñàíàà îðæ èðýâ ýý! Õ¿í ãýäýã àðààòàí ãýæ ÷è ¿ðãýëæ ñàíàà áèë¿¿? Î÷èæ î÷èæ íàéðàí äýýð èéì þì áîäîõ ãýæ. Áàäàì äóóëãàâàðòàé íü àðãàã¿é òîëãîé íàõèñõèéí. . Õýí íýãíèéã õàà íýãòýé öààø íü õàðóóëàõ áîëâîë ãàð íü ÷è÷ðýõ ¸ñã¿é. ¯ã¿é áè ÷èíü àãñàì òàâüæ áàéíà óó? ÿàæ áàéíà? ¨ñòîé íºãºº õîð èäñýí øààçãàé ãýã÷ýýð õýäýí æ¿íç þìàíäàà àì õàëààä.. Èéì õà÷èí íýâñèéñýí õºìñºãòýé õ¿íèéã ¿çýýã¿é þì áàéíà.. Ñîíðîâ ýíý íàéðàíä èðñíýý äàõèàä ë õàðàìñàâ. ã¿éëäýöãýý. Ìîíãîë÷óóä áèä óëààí îðîñûã äóóðèàñàí áààõàí ñàðìàã÷èíãóóä áîëæ ë õóâèðàõ áèé âèé äýý." . Õÿòàäóóä òà íàð õºíãºí õºëòýé. Í¿ä íü öîã øèã ¸ëòîãíîîä ¸ñòîé ë ñàðìàã÷èí.

Áóðõíû îðîíä èðñýí ìýòýýð ñàíààä ÷ òýð áèç. Õ¿¿õí¿¿ä õÿòàä äóó äóóëæ. Ãàäàà íýãýíò ºâëèéí áîãèíî ºäðèéí íàð Ãàíäàíãèéí ñ¿ì¿¿äèéí öààãóóð äàëäðàí ¿äøèéí æàâàð öàõèëæýý. õîðãîé òîðãîî íàìèðóóëàí.ºíäºëçºí. Ãèëáýðèéí ãóðâàí ìîäîí äóãàíàà ¿íýíõ¿¿ øàãøâààäûí îðîí ìýò 198 . Ñîíðîâ ºíººõ íîãîîí í¿äíýýñ ëàì íàðûí ýñðýã äîâòîëãîîíû òóõàé ñîíññîíäîî ÷ òýð ¿¿ íýã ë äýìèé ñàíàãäñàí ãýâ÷ Áîðòîëãîéã ãàíöààðäóóëæ ¿ë ç¿ðõëýí ººðºº ãýðòýý áóóãààä àðãà áóþó Öýâýëìààã ÿâóóëàâ. Åð íü ýíý õ¿ðýý õîòîä èðñíýýñ õîéø ÷óõàì þóíû õ¿÷ íºëººãººðèéã á¿¿ ìýä ò¿¿íèé ñ¿ñýã áèøðýë èõýä íýìýãäýí ãàíöõàí áóÿí ñàíàõààñ äýýð þìã¿é ãýæ òèéíõ¿¿ óðüäûí ÿìàð íýã í¿ãýë õèëýíöýý íèìãýëýõ õ¿ñýëä ¿ðãýëæ àâòàí áàéõ ìýò.Îî! ¨ñòîé ë æèíõýíý äîðíî äàõèí îðîîä èðëýý! Ëóñûí äàãèíàñ! Ìàíàéõàí õàðæ áàéíà óó. ºðãºë ìºðãºë. ñ¿ì äóãàí áóðõàí ø¿òýýíèé áàðààíààð õàíöóé äîòðîî íàìèí÷ëàí àìàí äîòðîî ìýãçýì óíøèæ àâðàë îðøîîë ýðíý. Öýâýëìàà Áîðòîëãîéí õýëñíýýñ ãàæèõ ¸ñîíã¿é áºãººä õàìáà. Õààøàà ÷ õàðñàí äàãøèí ñàéõàí îðîí õèéä í¿äíýý òóñíà. öîðæ íàðò áàðààëõàõààñ òàòãàëçâàë í¿ãýë ìýòýýð ñàíàõ òóë õàìáààñ àâðàë ýðýí áàðèõ õàäàã ìºí㺠òýðã¿¿òíýý àâààä äîòðîî íàìèí÷ëàí ÿâëàà. õàéð ñýòãýëýý àëäàõ âèé. Õàð áîðõîí àìüäðàëûí äóíä ºññºí ò¿¿íä ýíý õîòûí àìüäðàë àæ òºðºë. Ç¿¿ä çºíä íü ÷ ãýñýí äàíäàà ë áóðõàí ø¿òýýí. Òèéí Ñîíðîâûí áîäñîíîîð ýíý á¿õ íàéð íààäàì ìîíãîë îðîñ ÷åêèñò õýìýýõ íàðûí "àëàõ ÿíàãëàõ" õîðõîéã õºäºëãºñºí ÷ áàéæ áîëîõ áºãººä ýíý ìýòýýð äóóëàõ õóóðäàõ. èäýõ óóõ óäààí ¿ðãýëæëýí õ¿ì¿¿ñèéí ¿ã ÿðèà ÷ èõýýõýí çàäãàéð÷ èðýõýä Ñîíðîâ ýäýíòýé íýã èõ ýí çýðýãöýõýýðã¿é ºíäºð òóøààëòàí áîëîõîî ñàÿ ñàíàæ ººð ãàçàð óðèëãàòàé ãýñíýýð äàðóé "ñóëëàãäàí" ãàðàõàä Áîðòîëãîé Õºõ õî¸ð ìºí äàãàëäàâ. ýýæ àõ ä¿¿ñèéí òºëºº áîëîîä ººðèéíõºº èðýýä¿éí òºëºº áóÿí ¿éëäýõýýñ ÿàõèí òàòãàëçàíà. Ñîíðîâûí õàéð õàëàìæ ¿íýõýýð ë òºðºë àðèëæñàí ìýò. . Óõààí îðñîí öàãààñ áóðõíû îðîí ãýãäýõ Áîãäûí õ¿ðýýíä çàâøààíààð ààâ. Ãýð òèéøýý ç¿ãëýõ ãýòýë Áîðòîëãîé Öýâýëìàà õî¸ð õàìáûíä î÷èõîîð òîõèðñîí áàéëàà. áÿöõàí õºëººðºº ¿¿ëýí äýýã¿¿ð ÿâàõ ìýò óðñóóëàí íàéëàíõàé íàìáàòàé á¿æèã õèéëýý. õýðâýý ºãëºã áóÿí õèéæ í¿ãýë õèëýíöýý áóðõíû ºìíº íàìèí÷ëàõã¿é áîë ñàíààíäã¿é ìýòýýð íîãäñîí àç çàâøààí. ãàé çîâëîíä óíàõ âèé ãýæ ¿ðãýëæèéí àéäàñ áîëãîîìæëîëä çýðýãöýí ëàì õóâðàãà. ãî¸ áàéãàà áèç! ãýýä àëãà òàøèâ.

Òýãòýë ýíý èõ õ¿ðýý áîë ¸ñòîé ë ¿ëãýðèéí îðä õàðø. Äàðü ýõèéí ñ¿ì. áèøðýë ÷ ¿ã¿é ìýò ñàíàõ áîëîâ. ×îéæèí ëàìûí ñ¿ì. ñ¿ì äóãàí á¿ðèéí ¿¿äýí äýõ õ¿ðýë âîéïîðò òàâüñàí ñàíãèéí óòààíû àðèóòãàã÷ ¿íýð. áîäü ãºðººñ. õàíãèíàí öàíãèíàõ. ìºðãºë÷äèéí ãàðààð òàñðàëòã¿é ýðãýëäýõ òîî òîìøã¿é ìààíèéí õ¿ðä. àðèóí ñàéõíû îõü ìàíëàé äàëäûí èõ õ¿÷èò äàëëàãà äóóäëàãà íóóãäàí áàéõ ìýò.ñàíàæ ÿâñàí íü òóí ñàÿõàí. òýðíýýñýý ãàðààä àëü íýã ñ¿ì äóãàíä î÷èæ ìºíººõ îëîí ëàì íàðûí óíøëàãà. Òèéí ìºíººõ õàëóóí óñíû ãàçàð î÷èæ Ñîíðîâòîéãîî ãàíòèã õàøëàãàòàé óñàíä øóìáàí íààäàõ. 199 . õ¿æèéí óòàà àëãóóðõàí ñóóíàãëàñàí òàõèëûí øèðýýíèé ºìíº çîãñîæ àëòðàí ãÿëáàëçàõ õ¿ðýë. Ç¿¿í õ¿ðýý. á¿ðýý áèøã¿¿ð. Ãýõäýý ýíý á¿õýí ç¿ãýýð ë í¿äýíä òóñàæ. Áóðõäûí ºðøººëò õàðö ñýòãýëèéã óÿðóóëàí àðèóñãàæ ñàõèóñ äîãøèäûí ñ¿ðëýã õàðö õàìàã õèð áóðòãèéã íü ¿ëäýí õººæ "ºðøºº. Òèéíõ¿¿ Öýâýëìàà ñ¿¿ëäýý íýã ë õà÷èí ÿíçûí. ºðøºº" õýìýýí øèâíýõ òîîëîíãîîð äîòîð íü óóæèðíà. çàðèìäàà ÷ á¿ð àéäàñ õ¿ðýì õ¿ñëýí òýì¿¿ëýëä ýçýìä¿¿ëýí ò¿¿íýýñ èë¿¿ æàðãàë ÷ ¿ã¿é. îëíîîð ºðãºë ºðãºí ºìíºõ ìîäîí âàíäàíãèé íü ìºëèéòºë ñóíàí ìºðãºñºí öàãààí ëàâûí ñóâðàãóóä. Ãàíäàí. Äàìáàäàðæààëàí õèéä ãýýä ÿíç á¿ðèéí õýëáýðòýé íàðàí ñàðíû ãýðýë îéëãîñîí õºõ íîãîîí ïààëàíò äýýâýð íýã íü íºãººãººñºº õóðö òîä ãÿëáàëçñàí º÷ òº÷íººí àëòàíãàíæèð. Ãýñýð ñ¿ì. ÷èõýíä ñîíñîãäîõ ºíãºí òàë íü áºãººä ÷èíõ¿¿ ñ¿ñëýí çàëáèð÷ óõààí áîäëîî ã¿éëãýí ¿çâýýñ öààíà íü á¿ð ÷ åð áóñûí áóþó ¿íýõýýð ë àâðàë íèã¿¿ëñëýë. Ýíý á¿õýíä áèøðýõã¿é áàéõûí àðãàã¿é. ñ¿ì äóãàíû ãàéõàìøèãò ÷óóëãàí áàéâ. á¿ðýý áèøã¿¿ðèéí äóóí äóíäóóð íàìèí÷ëàí ÿâñààð îëîí çóë áàäàð÷. íèæèãíýí íèðãýëýõ èõ äóóí. ãàãëèí. çà òýãýýä òýð á¿õ ñ¿ì äóãàíä îðæ î÷èíãóóò øàøíû íîìûã óíçàäëàí ä¿íãýíýëäýõ óëààí øàð ìàãíàã òîðãîí ºìñãºëò ò¿ìýí ëàì õóâðàãà. õîðîë òýðã¿¿òýí. õýíãýðýã öàíãèéí óÿíãàëàí æèíãýíýõ. ìºíãºí öîãö ýðäýíýñèéí ãýðýëò ìàíäàë òýðã¿¿òíèéõýý öààíààñ íýã ë ºðøººíã¿é 纺ëõºí ýñâýë àéìøèãòàé äîãøèí õàðöààð øèðòñýí íü ÿíç á¿ðèéí ñàõèóñ áóðõäûã öàðàé÷ëàí ãàíöõàí "ºðøºº íàìàéã! Áóðõàí ìèíü íàìàéã ºðøºº!" õýìýýí øèâíýõ åð人 ë ýíý ë õî¸ðîîð àìüäðàõ áîëñîí þì øèã òýðíýýñ èë¿¿ àç æàðãàë õ¿ñýë ìºðººäºë ãýæ ýíý õîðâîî äýëõèéä áàéõã¿é þì øèã. Òèéíõ¿¿ ìºðãºí çàëáèðñààð í¿äíèéõýý íóëèìñûã ñýì óíàãàí áóðõíû øèðýýíä ìàãíàéãàà õ¿ðãýýä ò¿ð ÷àãíààðõàõàä ìºíººõ îëîí ëàì íàðûí óíøëàãà. Ãîëûí íîãîîí ñ¿ì.

Õýðâýý ÷è ýíý íàñàíä îëäñîí àç æàðãàëàà àëäàõã¿é ãýâýë. Õàìáàòàí óã íü äýýä ìîíãîëûí Î÷èðò Öýöýí õààíûõíû ãàðàëòàé ãýäýã ¿íýõýýð ìîíãîë äóãóé öàãààí öàðàéòàé. Ãýâ÷ ç¿¿ä íü õ¿ðòýë áàéí áàéñààð íýã ë åð áóñ. Ò¿¿íýýñýý ñ¿¿ëäýý á¿ð àéìààð áîëîâ. ¯äøèéí õàðóé á¿ðèéãýýð Áîðòîëãîé. òºâä õèâñ ºâ÷ äýâñýæ õîéìîðò íü îëîí ñàéõàí áóðõàä òàõèæ çóë ºðãºñºí øèðýýíýýñ ººð èë¿¿ þìã¿é õàíõàé òîì ãýðèéíõýý áàðóóí õîéíî îëîí äàâõàð îëáîã äýýð çàëàð÷ýý. Öýâýëìàà ãóðàâ Ãàíäàíãèéí áàðóóí àéìàã äàõü õàìáûí õàøààíä èðæ èõ äààìàíãèéí õîíõûã òàòàõàä áÿðóóí ÷èíýý õî¸ð òºâä ãàðç íîõîé íü àðñëàí áàðñ ìýò àðõèðàëäàí.á¿ðýý áèøã¿¿ðèéí äóóí äóíäóóð "í¿ãýëò ýì ÷è ãàíöõàí áóðõàíä ë ìºðãºæ ÿâ! Ãàíö áóðõàí ÷àìàéã àâàðíà. Öýâýëìàà çóí ò¿¿íèéã àíõ õàðñíààñ õîéø ñàâ ë õèéâýë òèéøýý î÷äîã åð áîäîîä áàéõàä õàìãèéí èõ ýíýðýëò áóðõàí áîë òýð àóãàà ãýãýýí áóðõàí ãýæ ñàíàãäàíà. Òýð íàÿí òîõîé Æàíðàéñàã áîë ¿íýõýýð õîðâîîãèéí ãàéõàìøèã áàéëàà. ªìíº íü íàðèéí óãàëç ñèéëáýðòýé íàìõàí çàíäàí øèðýýí 200 . ñ¿ñýã áèøðýëèéã õºäºëãºõ ÿíç á¿ðèéí óâèäàñ õ¿÷èíòýé àæ. õàðàì õàòóó ñýòãýëèéã òýâ÷!" ãýæ ººðºº ººðòºº ÷ þì óó ýñâýë ºíººõ äàëäûí äàëëàãà äóóäëàãà èð¿¿ëýã÷ øèâíýõ ìýò áîëíî. Ñàéí öàãèéí ìÿíãàí áóðõàí öºì ºí㺠ÿëãàðàí àìèëæ òýð áóðõàíä îëîí ºíãèéí öýöýã äýëãýð÷ çóë áàäàðñàí îðîíä õóðàë íîì õóðàí á¿ðýý áèøã¿¿ð óÿíãàëàí áàéõ àòàë òýð á¿õíèé í¿äýí äýýð Ñîíðîâòîéãîî ÷àðìàé í¿öãýëýýä ÿíàãèéí õàëóóíä óìáàæ áàéíàì ãýæ ç¿¿äëýýä ò¿¿íýýñýý è÷èæ öî÷ñîíäîî íîéð õóëæèí ìàðãààø íü Ãàíäàíãèéí íàÿí òîõîé Ìýãæèä Æàíðàéñàãò î÷èæ í¿ãëýý íàìàí÷èëñàí. Åð áóðõàä ººð ººðèéí çàí àâèðòàé áóþó öàã öàãèéí ä¿ð çóðàãòàé. Õàìáûí ãýð òîéðîí ýðãýëäýæ áàéñàí õ¿í äîòîîä ÿàìíû òîéðîíä î÷èæ ýðãýëäýõ áîëñíîî þìûí ÷èíýý ñàíàõã¿é ÿíçòàé ëàì áàãøòàéãàà òàøàà òóëàí áàéæ ìýíäëýýä õî¸ð öàãèéí äàðàà õ¿¿õí¿¿äèéã èðæ àâíà ãýýä ÿâæ îäîâ. õàìáûí ñîéâîí çàëóó ëàì íîõîéã õîðüæ óëààí øóíõààð áóäñàí ºíäºð 캺ðòýé èõ öàãààí ºð㺺íä îðóóëàõàä Õºõ êîìèññàð åð人 õýäõýí ñàðûí ºìíº. Òèéí öàã öàãèéí áóðõäûí ºìíº öàãààíäàà ãàðñàí õ¿í ÿíàãëàë áîëîîä áóðõäûí îðîíä òºðºâ õýìýýí ç¿¿äëýý áèç. íàñ äàë ýðãýì. í¿ñýð òîì áèåòýé àìãàëàí ä¿ðòýé ëàì. Öýâýëìàà ÿíàãëàëûí áîëîîä áóðõäûí îðîíä î÷èâ õýìýýí àðàé èòãýýã¿é áàéëòàé. Õºõ. ãýð õîòëîîðîî á¿òýí á¿ëýýí ÿâúÿ ãýâýë áóÿí õèé.

Æàãàðûí õ¿í ñàðìàã÷èí ãýäýã ÷èíü ýíý.Á¿¿ àéöãàà. Áèäíýýñ ÿëãààã¿é óõààíòàé àìüòàí. "Õºõèéí í¿ä ÿã ìºí áàéíà ãýæ Öýâýëìàà àéõ áîëèõûí õîîðîíä áîäòîë ñàðìàã÷èí ãýèýò óõàñõèéí öýýæýýð íü òýâðýýä àâëàà. Ñàðìàã÷èí ÿìàð íýã óõààí áîäëûí õàÿëãàòàé ãýìýýð ãÿëòãàð í¿äýýðýý øèðòýíý. Òýãñíýý óðò óëààí õýëýý ãàðãàæ í¿¿ð í¿äèéã íü äîëîîæ ãàðàâ. Öýâýëìàà í¿äýý òàñ àíèàä äóó ÷ ãàðñàíã¿é. òàðíèéí áàãàõàí ñóäàð òýðã¿¿òýí áàéíà. Îíîí. Õàìáà õ¿¿õí¿¿äèéí èíãýòýë öî÷èõûã ¿çýæ èíýýãýýä. øèðýýò. . Òà õî¸ðûã æààõàí øîãëîæ ìàãàäã¿é. Áîðòîëãîé Öýâýëìàà õî¸ð õàìáàä õàäàã ìºí㺠áàðèí ñºãäºæ àäèñ õ¿ðòýýä ñóóòàë áóðõíû øèðýýíèé õºìºãíººñ íýã àìüòàí ñ¿¿òýãíýí ãàð÷ èðýâ. ãàâæ íàðûã äîòîîäûã õàìãààëàõûí êîìèññàðóóä õîìîðãîëîí áàðèâ÷èëñàí áàéëàà. õàìáàä íîì òàâèóëæ áóÿí ¿éëäýýä õàðüöãààâ. Õàìáà "õîéø áàé!" ãýæ çàíäðàõàä ñàðìàã÷èí ¿ñèéã íü òàâèàä õ¿íèéõòýé íýëýýä òºñòýé îé ãóòàì áýëýã ýðõòíýý óíæóóëñààð òàõèëûí øèðýýíèé õºíäèé ð¿¿ àëãà áîëîâ.Ϻºõ! Ýíý ÷èíü þó âý! ãýæ äóó àëäàí Öýâýëìàà àéæ öî÷ñîíäîî çàÿàòàé ë óõààí áàëàðòñàí¿é. Õî¸ð õ¿¿õýí òèéíõ¿¿ æàãàðûí ñàðìàã÷èíä øîãëóóëæ. Øèâàà áóðõíû íýã ä¿ðèéã õàíàìóì ñàðìàã÷èí ãýäýã þì. Òýð àìüòàí òàõèëûí øèðýýíèé ñ¿¿äðýýñ ãàð÷ èðýýä îöîéí ñóóæ õ¿¿õí¿¿ä òèéø çóëûí ãýðýëä ãÿëòãàíàñàí í¿äýýðýý öàâ÷èëã¿é õàðæ ø¿äýý ÿðçàéëãàí "èíýýõýä" Áîðòîëãîé. Áàëæ õàâèéíõíûã ¸ñòîé ë 201 . àãàðàìáà. á¿¿ àéãààðàé ãýõýä òýð ñàðìàã÷èí õàìáûíõàà õýëýõèéã õ¿ëýýæ áàéñàí þì øèã ìàíü õî¸ð ëóó èõ ¿ñòýé ìàéãà õîëîîðîî àëöàãàíàí èðýýä øóóä Öýâýëìààãèéí àðààñ õàëöãàé ýâýðëýã àëãàòàé ñàâðààðàà òàòàæ îðîîíû íîõîé ìýò áèò¿¿ëýã äóóãàðàâ. Õî¸ð õ¿¿õýí ýõëýýä ò¿¿íèéã íîõîé áîëîâ óó ãýæ ñàíààä ëàâøðóóëàí õàðâàë àðàé ÷ áèø øèã. .äýýð î÷èð õîíõ òîãîñûí ºä õàòãàñàí áóìáàòàé ðàøààí. Öýâýëìààãèéí í¿ä á¿ðýëçýýä ÿâ÷èõëàà. õºäºëæ ÷ ÷àäñàíã¿é. Ãýòýë òýð íü Áîãäûí õ¿ðýýíèé èõ õàìáàòàí ñ¿¿ë÷èéí óäàà íîì òàâüñàí õýðýã áàéëàà. Òèéí ñàðìàã÷èí áààõàí ø¿ëñäýæ àâààä îäîî áîëîâ ãýñýí øèã Öýâýëìààã îðõèæ Áîðòîëãîéã òýâðýí àâàõàä "ﺺõ ïààõ" ãýýä ò¿ëõñýí ÷èíü óóðëàí àðõèðààä ¿ñíýýñ íü çóóð÷èõàâ. ÿìàð ÷ ãýìã¿é íîìõîí àìüòàí. Ìàðãààø ºäðèéí ¿¿ð øºíº õàãàöàõ ¿åýð Èõ õàìáà òýðã¿¿òýí õ¿ðýýíèé á¿õèé ë äýýä ëàì öîðæ. Ýíý ìýäýý õýäõýí õîíîãèéí äîòîð ìîíãîë äàÿàð ò¿ðõðýí òàðõàâ.

Òýð ìýäýýã ñîíñîíãóóòàà õàìãèéí ò¿ð¿¿íä Äàìäèí áààâàé õºäºë뺺. Õîòîä õàìáà öîðæ íàð áàðèâ÷ëàãäñàí ìýäýý òàðààä óäààã¿é áàéòàë Îíîíãèéí ºìíºõ òàë õºíäèé õóó÷èí õºâ÷èéí æîíîí âàíãèéí íóòàã Õóðõûí öýýæèä íýãýí åð áóñûí ìýðãýí ò¿ðãýí ëàìààõàé ãàðëàà ãýñýí öóó ÿðèà õàâðûí ºâñºíä àâàëöñàí ò¿éìýð ìýò òàðõàâ. Îíîí. Íóòàã íóãûíõàí áîëîîä ñàäàí òºðëèéí ñ¿ëáýýòýí ÷óõàì õýíýýñ ÿìàð çýðãèéí äýì ýðýõ áóþó õààíààñ þó îëæ èðýõ òóõàéä íàðèéí òîîöîî ãàðãàõ õýðýãòýé áàéëàà. Áàëæèéí øóãóéä öàí õ¿¿ðãý ñàâñàéñàí æàâàðò ºâ뺺ð ãýíýò ýíý õàâèéí á¿õèé ë çàì ºðãºë ìºðãºëèéí çàì áîëîõ þì ãýæ ÷óõàì õýí ç¿¿äëýõ áèëýý. Òýäíèéõýí åð õýä õîíîãèéí ºìíººñ èõ ë õºë õººðöºã áîëñîí þì. Áîãäûí õ¿ðýýíä èõ õàìáà òýðã¿¿òýé äýýä ëàì íàðûã áàðèâ÷èëñàí òóõàé ìýäýý àéëààñ àéë äàìæèí Ãèëáýð äóãàí. àéëäàë óíøëàãàà ºäºð øºíºã¿é óíøèæ.õºëã¿¿ëýí õºäºëãºñºí íýãýí ÿâäàë áîëîâ. Òèéí Äàìäèí áààâàé íàðèéí íàíäèí þì îëæ èðýõýýð Ëàìûí õ¿ðýýíèé äàíæààä íàðò õ¿ðýõýýð øèéäýýä ìºí㺺 òîîëæ. ñàÿ áîëòîë ãàíö ººäºº õàðàí ñóóñàí îðîéí äýýä Î÷èðâààíèéí õóâèëãààä íü ýðõáèø íýãèéã ñàíàæ õàìàã ë ýðäýì ÷àäàë. Ëàìûí õ¿ðýýíèé ëàì íàð òýð èõ áàðèâ÷èëãàà õýçýý áèäíèéã äàéðàõ áîë õýìýýí øèâýð àâèð ãýëöýâ÷ íýãýíò ë öºâ¿¿í öàãèéí ñàíâààðòàí õîéíî ÷óõàì ÿìàð ãýý÷èéí ãàé áàðöàä èðýõ ºäðèéã õ¿ëýýõýýñ ººð çàìã¿é. Ó÷èð íü Ñîíðîâ õ¿ðãýí Öýâýëìàà áàñãàíûã íü òºðõºìä àéë÷ëóóëæ õóðèìàà õèéõýýð õýçýý õýçýýã¿é íààø ãàðàõ òóõàé öàõèëãààí óòàñ öîõüñîíûã Öýâýã àâ÷èð÷ áàÿð õººð áîëöãîîí Äàäàë. Áàëæèéíõíû îéð õàâüä ìàðòàìã¿é õºëòýé áýëòýé íàéð õóðèì õèéõ àðãà óõààíàà ã¿éëãýí çºâøèæ. Ãýòýë õàðèí ç¿¿ä çºíä îðîìã¿é ÷ ãýõýýð þì óó ñàíààíäã¿é ÿâäàë ìîíãîë ãàçàð èðýõ ë áàéæ. áóðõàí øàøíû ìºõëèéí öàã çàéëøã¿é èðýõ ¸ñòîé áîëîâ õýìýýí ººð çóóðàà ãàíñðàâ÷ öàãèéí ýðõèéã äàãàõààñ ººðã¿éãýý ìýäðýã÷ ñ¿ñýãòýí îëîí õààíààñ àâðàë èðýõ áîë ãýñýí øèã ç¿ãýýð ë èòãýë àëäàðñàí áîë ãîðüäëûí í¿äýýð èéø òèéø õàðàà òàâèí ñóóõààñ áèø ÿàíà. ìîðü ÷àðãàà áýëäýæ áàéòàë Ëàìûí õ¿ðýýíýýñ õîëã¿é Õóðõûí öýýæèä ìºíººõ ìýðãýí õ¿¿õýä ãàð÷ õîë îéðûíõîí òèéøýý óíäóé ñóíäóé ÿâöãààæ áóé äóóëäìàãö îõèí õ¿ðãýíèéõýý èðýýä¿éí ÿâäëûã ¿ç¿¿ëæ åð ýäíèéõíèé àìüäðàëûí çàìä ÿìàð ãýý÷èéí ãàé áàðöàä 202 . ÷àääàã ìýääýã ã¿ðýì äîðîì. èä øèäýý ¿ç¿¿ëýõ áèç ãýæ áèò¿¿ ãîðèëîí. ýä àãóóðñ èäýý áóäààãàà á¿ðòãýí áàéâ.

ªâëèéí çàìä ÷àðãààð äàâõèíà ãýäýã æàðãàë áèëýý. Ìîðèíû ÿâäàë õºíãºíä ñýòãýë áàñ õºíãºðíº. Îðîé óöààð. Ýðèéã íàñ.òîõèîëäîæ áîëîõ. ªâãºí áààâàéè àÿã ààøèéã óðüä÷èëàí ìýäýõýä õýö¿¿. ª÷èãäºð îðîé äîîä ãîëûí àéëóóäààð îðæ Æàìö ºâãºíòýé óóëçëàà. Ìîíüäíóóäûã ÷èðýýä ÿâíà! ãýæ þóíä íü ÷ þì óöààðëàí õýëñýí. Äàìäèí áààâàé ÷ ãýñýí õî¸ð õºâã¿¿íèé èéí áàÿðëàëäàõàä áàñ ÷ äîòîð óóæðàí "Èíãýýä ñàéí ìîðüäòîé æàðãàëòàé õ¿õä¿¿äòýé øóóãèóëæ ÿâàõàä ÷ ÿàõàâ äýý áàñ" ãýæ óðàìòàéõàí ÿâàâ. øóóãèàí áîëíî. ò¿¿íýýñ ÿàõèí çàéöàõûã àñóóí àâðàë ýðýõýýñ äýýð þìã¿é ãýæ äàðóé øèéäýýä ÿàðàí õºäºë뺺. . Íàñæààä èðýõýýð åð ààø àðàíøèí ãýäýã ãýðýë ñ¿¿äýð òàñðàëòã¿é ýýëæòýí ¿¿ë í¿¿õ õàâðûí òýíãýð øèã ë áîëäîã àæ. Õóðõûí ìýðãýí ëàìààõàéä î÷èæ Äàøèéíõàà òóõàé àñóóõ ãýíý ãýæ ÿðüæ ñóóñíàà. Øàë äýìèé þìàíä óóð óöààð õ¿ðíý. Ìàðãààø òà õî¸ðûã ÷èðýýä òýð ìýðãýí ëàìààõàéä î÷íî. Çóçààí ºâñ äýâñýæ ºâñºí äýýðýý õîíèíû íýõèé õàÿæ ñóóäàë çàñàæ. Áàçàð. òà íàðûí òºëºº ºðºº ºâòãºæ ñóóõûí çîâëîíã òà íàð ÿìàð ìýäýõ áèø. Ýíý õî¸ðûí õóâöàñ õóíàðûã áýëä. Íàìðûí òàðãà õ¿÷ýý àëäààã¿é ìºíººõ çààíû øèíæèò õî¸ð áîð çóóçàé õîëáîí òàõòàé íàéìàí õºëººðºº çàìûí öàñûã øèäëýí õàòèðóóëàõàä ÷àðãàíû óë õîíãîõíîîð øóóã øóóãõèéí óñàí äýýð õºâºõ ìýò 纺ëíººð çàéì÷óóëíà. Áóä õî¸ðûã ñóóëãàí áàðóóí ç¿ã ãóëñóóëàí øóóãèóëàâ. Õºâ÷èéí æàâàð öàõèëñàí õ¿éòýí öàãààí íàðòàé òîãòóóõàí áºãººä ñîíîðõîí ºã뺺㿿ð æàâàð ñàëõèíààñ õàìãààëñàí õàëõàâ÷ äàëàâ÷òàé. äàëëàí èíýýä íààä áîëæ ÿâàâ. Òýð ìóóõàé ýã÷èéí ÷èíü òºëºº.Áóä Áàçàð õî¸ð ààðöàà óóãààä ýðòõýí óíò. ÿìààí äàõààð îðîîñîí öàãò ÿìàð ÷ õ¿éòýí æàâðààñ àéëòã¿é. Áóä õî¸ð ÿìààí òàõíû äîð õàëóó ä¿¿ãýõýä øèë¿¿ñíèé ãîäîîð î¸ñîí ìàëãàéíóóäàà àâ÷. ßìàð ÿíçûí çóðàã òººðºãòýé ìîíüäíóóä þì òà íàð. óóëûã öàñ äàðíà ãýäýã ë ýíý 203 . Áàçàð. Áóä õî¸ð çóíû àÿíààñ õîéø èéíõ¿¿ øèíý àÿíä ìîðäîõ àç òààðàõ þì ãýæ ÿàõèí òààõ áèëýý. Ãààíñàà çóóãààä ñóóæ áàéñíàà ãýíýò ºðâºñõèéãýýä ÿìàð íýãíèéã õèéõ þì óó àëü íýã òèéøýý ÿâàõ çàðëèã áóóëãà÷èõíà. Åð àëèâàà þìûã ãýíýòõýí øèéääýã çàíòàé. òýãñýí àòëàà áàãà÷óóëûí èíýýä õººðèéã ñîíñîîä óÿð÷èõíà. êîøåâîé õýìýýõ õºíãºí ÷àðãàíä õîñ ìîðü õºë뺺ä Áàçàð. ºã뺺 óðàìòàé áàéõ æèøýýòýé. Ìîðüäûí õºëººð øèäýãäñýí öàñ õààÿà ÷àðãàíû ýð¿¿íèé õààëòûã äàâàí õàöàð í¿¿ðèéã íü öîõèõîä á¿ð ÷ Ẻí õºã溺í.

Áóä õî¸ð. ¯íýõýýð ë ýãýë áèø ¿çýãäýë ¿çýãäëýý. ̺ðãºë÷人ñ òýð ìýðãýí ëàìààõàéä ÿàæ áàðààëõàõ òóõàé àñóóâàë óã íü èðñýí õ¿í á¿õíèéã ñààäã¿é îðóóëààä ÿâóóëæ áàéñíàà ãýíýò ìóó ààø íü õºä뺺ä ñ¿¿ëèéí õî¸ð õîíîãò áààõàí àìüòíûã õ¿ëýýëãýæ øàâààðàëäóó÷èõëàà ãýíý. Àç áîëîõîä òýíãýð äóëààí.Õèé-ëîî! Õèé-ëîî! ãýæ õàíãèíàëäàí èíýýëäýíý. ä¿¿ðýí áºãººä õ¿÷èðõýã ã¿ðâýëçýõ óóö íóðóó íü æààë õºëðººä. óóð óòàà ñàâñàõ íü ÿìàð íýã åð áóñûí æèí õºñºã áóóäàëëàñàí ìýò. Çààí áîðíóóä íü çàìûí öàñûã ìàíàðãàí. åð çóóí áýýð õàòèðóóëñàí ÷ ýöýæ öóöàõã¿é ÿíçòàé. ªâãºä ìºíººõ ìýðãýí ëàìààõàéä õàìò î÷èõîîð õýëýëöñýí þì.áàéõ. íºãººäºõ íü ìóóãààð àëäàãäñàí õ¿¿ãèéíõýý òºëºº çàì íèéëýâ. Æàìö áààâàé îòãîí õ¿¿ãýý íýãýíò áóöàëòã¿éí áóðóó çàìààð àðèëàí îäñîíòîé ýâëýðñýí ãýâ÷ ¿õñýí àìüäûã íü ìýäýõ þìñàí ãýæ ñóðàã àæèã òàâüñààð öºõðºí㺺 áàðñàí ÷ ìýðãýí æààëûí òóõàé äóóëààä ÿàæ ç¿ãýýð ñóóõ áèëýý. Òîøèí õàëüñàí õàðçòàé áóëãèéí õîëèéí äýíæ äýýðõ áàãàõàí áîð ãýðèéã òîéðîí º÷ òº÷íººí îâîîõîé æîäãîð òýðýã ÷àðãà ìîðü òýìýý øàâààðàëäàí. Ãóðâûí ãóðâàí õ¿¿òýé àéë ãàíöààð õîòîéõã¿é ãýõýä àí÷èí ãîðîî÷èí àðõè÷èí íàéìàà÷èí ýëäýâòýéí äîòðîîñ àëò øèã ñàéíûã íü àëäàíà ãýæ áàéõ óó! Òèéí Æàìö áààâàé Äàìäèí áààâàé õî¸ð íýã íü ñàéíààð àëäàãäñàí îõèíûõîî òºëºº. Òýð õî¸ð ÷àðãàòàí õî¸ð ºðòºº øàõàì ãàçðûã õàãàñ ºäºðòºº òóóëààä Õóðõûí öýýæèä õ¿ð÷ èðýâ. . öàñàí äóíä îðîìæ ìàéõàí áàðüæ õ¿ëýýõ áîëíî ãýæ ç¿¿äëýý÷ ¿ã¿é òóë òýð îëîí àìüòíû ÷àðãûã çàé÷ëàí ìîðüäîî ìóëòëààä ÿàõûã õýëöýæ äýìèé áàéöãààëàà. øºðìºñ øàíäàñ íü òàâèð÷. ¿ñýíä íü öàí õ¿¿ðãýíèé ìºíãºí ñîð òîãòîæ ãÿëáàëçàõ íü áàõòàé. Äàìäèí áààâàéã áîäâîë ñ¿æèã íèìãýí ÷ ãýëýý òýð õà÷èí ñîíèí õ¿¿õýä æèð àìüòàí ÿàâ ÷ áèøýýð áàðàõã¿é Áýðýýâýí íîìóí õàíû õ¿ðýýíèé èõ ëàì íàðûí çîðèóä ¿çýæ øàëãàñíààð áîë Õ¿¿õýí õóòàãòûí õîéò ä¿ð þì ãýëöýõýä ¯íýõýýð õóâèëàí òºðñºí õóâèëãààí ÷ áàéæ ìàãàä ãýæ ãîðüäîîä Ïóíñàëûí òºðñºí ãóðâàí áàíäèéã ÿìààí äàõàíä îðîîæ àâààä ãàð÷ýý. ãàí àìãàé çóóñàí àìíààñàà Ẻí Ẻí óóð õàÿëàí. Òýíãýëèãèéí äàâààíû íààä õîðìîéä ººð íýã ÷àðãàòàí çàì íèéëñýí íü ìºí ë õîñ ìîðü õºëëºæ à÷ íàðàà ñóóëãàñàí Æàìö áààâàé áàéëàà.Õèé-ëîî! Õèé-ëîî! ãýæ õàøãèðàõàä ìîðüä íü óëàì ë õàçààð äàðàí Áàçàð. . Ìàíàé õýä ÷óõàì èéì þìòàé òóëãàðíà. Òèéí Äàìäèí áààâàé õààÿàõàí óðò øèëá¿¿ðýý òàñõèéëãýæ. Ìóó ààø íü 204 .

Òèéí ãýðò 205 . Äàìäèí áààâàé ãýðò îðîí îðòëîî èòãýñýíã¿é. õîéòîõûã ÷ õýëäýã ãýíý.Çà ÷è . õýëýõ õýëýõäýý ¿õýõèéã ÷ õýëíý. Õî¸ð ºâãºí ýíý ìýòèéã ñîíñîîä áóöàæ Ëàìûí õ¿ðýý îðîí òàíèë àéëààñ ìàéõàí ñàâ õîîë óíäíû þì îëæ èðýõýýð øèéäýí ìîðüäîî õºëëºæ áàéòàë õýí íýãýí.ÿàãààä õîäîëñºí þì áîë? Ãýõýä òýð ìýðãýí ìààíü åð人 òàâ çóðãààõàí íàñòàé àìüòàí.Õýðâýý íýã îðóóëààä ýõëýõ þì áîë åð人 ÿäàæ öºõºõ þìã¿é þó àñóóñíûã øóëóóõàí õýëýýä ýñâýë áè ìýäýõã¿é.Òà íàð áàñ ìýðãýí ëàìààõàéä èðýý þó? ãýæ ºâãºíèé àñóóõàä Àðàéñàí ìààñàéòàë èíýýæ. ×èíãýýä ë ìýðãýí ëàìààõàéí çàëõóó õýçýý àðèëæ. . ª÷èãäºðõºí Ëàìûí õ¿ðýýíèé õýäýí òàíõàé áàíäè íàð ìýðãýí ò¿ðãýíèéã íü ñîíæèõ ñàíààòàé çàìäàà ýëäâýýð áàëàéòàí àì ìýäýí ÷àë÷èöãààæ èðýýä îðñîí ÷èíü òýãýæ äýìèé áàëàé þì ÿðüñíûã íü òýð ÷èãýýð íü õýëýýä õººæ ÿâóóëñàí ãýíý. ñàéõàí ààø íü õýçýý õºäëºõèéã õ¿ëýýõýýñ ººð àðãàã¿é áîëöãîîæýý. òºðºõèéã ÷ õýëíý. çàëõóó íü õ¿ðñýí áîëòîé ãýíý. ×è íýýðýý. .Õººå Äàìäèí ãóàé ñàéí áàéíà óó? Õººå Áóä Áàçàð õî¸ð áàéæ áàéõ ÷èíü ýý! ãýæ õàøõèðàõûã õàðâàë ýóí áîð Õóðõûí äàâààíû õîðìîéä òàõëûí õàðàíòèéíä õàìò îðñîí Àðàéñàí ¿íýãýí ëîîâóóçààðàà äàëëàí... . Õ¿¿ ÷ íýýðýý õººðõºí àìüòàí áàéñàí.. Ìýðãýí ò¿ðãýíèé õóâüä áîë ÷ á¿ð àéäàñ ãàéõàë õ¿ðìýýð ÿã ë îðîé óðóó îðòîë õýëäýã.Ìîðüäûã ÷èíü õàðàíãóóò òàíèëàà ø¿¿ ãýñýýð ã¿éæ èðýâ. -Òýð ìýðãýí æààë ÷èíü ìàíàé Æàìúÿíãàðàâ áàìõã¿é þó! ãýõýä ìàíü õýä àðàé ë àð òèéøýý ñàâæ óíàñàíã¿é àëìàéðàëäàí àíãàé÷èõëàà. Ãýâ÷ ¿ëãýð ÷ ãýæ áèé. ×è òýãâàë áèäíèéã îäîîõîí äàãóóëààä î÷ ãýæ Äàìäèí áààâàéí èòãýæ ÿäàõàä Àðàéñàí ìàíü õýäèéã äàãóóëààä ºíººõ ìóó áîð ãýð ë¿¿ ÿâëàà. áóðõíû øèä ÷ ãýæ áèé ë õîðâîî äîî. ÿìàð ÷ õàòóó õàðãèñ õ¿í í¿äíèé íü õàðöíààñ äàëüäðàì ãýõ çýðãýýð øàãøèëäàíà. ººð ëàìààñ àñóó ãýýä ãàðãà÷èõäàã àæ. Áàçàð Áóä õîåð óäààí ñàíàñàí àõòàéãàà ó÷èðñàí ìýò áàÿðëàí äýâõöýâ. .. õýë àì ãýæ æèããýé öýöýí õóðö õàðâààñ àðãàã¿é õóâèëãààí øèíæòýé. óðüäàõûã ÷ õýëäýã. Õàðèí ýõ íü ãýæ óðä õîðìîéãîî ãèøãýñýí óíæèãàð õºõ õ¿¿õýí õóâèëãààí õ¿¿õýä òºð¿¿ëñýí ãýâýë èíýýä õ¿ðìýýð Ẻäèéõºí õººðõèéñºí. Íóòãèéí íýã ÿäóó áýëýâñýí àâãàéí ýãýëã¿é õººðõºí õ¿¿.

ºíºº õýö¿¿ íýðò òóñ÷èõàà þì áîëóó ãýæ óõààí ãàðàõ øàõñàí. Áîãä ìèíü. Èíãýýä ìàíü õýä ºíãºðñºí çóí Õóðõûí äàâààíû õîðìîéä òàðâàãàí òàõëûí õàðàíòèíä îðæ õýä õîíîñíîî äóðñàí áàÿð õººð áîëöãîîâ. Àðàéñàí. õ¿¿ ìèíü á¿ð õàìàã áèåä èü ãàë àñàæ áàéãàà þì øèã áîëîîä äýìèéðýýä ÿâ÷èõëàà. Ãýðèéí òàâèëãà.îðæ î÷âîë ºíººõ Öýöãýý õ¿¿õýí õ¿¿ Æàìúÿíãàðàâòàéãàà ä¿ðýýðýý áàéæ áàéëàà. Ýý ýâèé ìèíü! Òýãýýä àâãà ëàìûí õàÿàíä î÷èæ òàí óóëãàñàí ÷èíü àøã¿é õàëóóí íü áóóæ ç¿ãýýð áîëñîí. Ëàìààäàí íýðòýé áîëñîí Æàìúÿíãàðàâ õ¿¿ õýëòãèé çàõòàé óëààí õàìáà äýýë óãàëçòàé ãóòàë ºìñ÷èõñºí ñ¿ðõèé àìüòàí õîéä îðîí äýýð íýã èõ òîì åýâýí áàðèàä õýâòýæ áàéñíàà òýðíèéãýý øèäýæ îðõèîä. Áóä Áàçàð õî¸ðûã ýýëæëýí óíàæ æààõàí äàâõèàä äýëãýìýë ãîëäóó óòàà òîðòîãò õýäýí áóðõíûõàà ºìíºõ îëáîã äýýð î÷èæ ñóóâ.Ýý çàÿà íü äýëãýð! Íýýðýý òàíèëóóä ìààíü îðîîä èðëýý ãýý÷! Ýý ýâèé õººðõèé ìèíü! Çà òýãýýä ñàéí óó äàà òà íàð ìèíü? ãýýä Áàçàð. Æàìúÿíãàðàâûí ýýæ õ¿¿ãèéíõýý ìýðãýí ò¿ðãýí áîëñîí òóõàé èéí äîìîãëîâ: -Áèä ÷èíü çóí òà íàðààñ ñàëæ Áýðýýâýí õèéä îðîîä àâãà ëàìûíõàà õàÿàíä õýä õîíîñîí. Àâãà ëàì õ¿¿ãèéí ìèíü óðüä íü ¿çýýã¿é áàéõã¿é þó çàéëóóë. Äàìäèí ºâºº Áóä Áàçàð ãóðàâ ìààíü õ¿ðýýä èðæ .Õàðàâ óó? ãýõýä çóíûõûã áîäâîë àðàé ºíãºëºã äýýë õóâöàñ ºìññºí Öýöãýý õ¿¿õýí îðíûõîî õºëººñ áîñîí õàðàéæ. . Õýýð áóóãààä óéëàëäàæ ñóóñàí ÷èíü íýã áóÿíòàí òààð÷ àâãà ëàìä õýë õ¿ðã¿¿ëñýí ø¿¿. Õýëýýä ÿàõàâ ÷óõàì. Ýýæ íü ¿íýíõ¿¿ àõ ä¿¿ñýý ¿çñýí þì øèã áàÿðëàí öàé. . Õóâèëãààí ñóóäàë íü òýð áîëîëòîé. ýíý ÷èíü æèãòýé í¿äòýé õ¿¿õýä ãýäýã þì 206 . ªíººõ ñ¿ðõèé ìýðãýí õóâèëãààí ìààíü õººðõíººñ õººðõºí Æàìúÿíãàðàâ õ¿¿ ÿíçààðàà ë àæ. ñ¿¿ èäýý áóäàà áîëîâ. ýä áàðàà ÿäóóâòàðõàí ãýâ÷ ìºðãºë÷äèéí ºðãºë áàðüöíû èäýý áóäààãààð áÿëõàæ öàëãèí áóé íü èëò. Áóä õî¸ðûã ¿íñýí òààëæ ñ¿éä ìàéä áîëîâ. Òýãýýä ÷àìààñ ÿàæ èéì õººðõºí õ¿¿õýä òºðñºí þì. Äàâààíààñ õºäºëñíèéõºº ìàðãààø Æàìúÿíãàðàâ Ìààíü ãýíýò õàëóóðààä áèäíèéãýý àéëãàñíûã õýëýõ ¿¿. .Àà ìèíèé ìîðüä èðëýý! ãýæ èíýýä àëäàí ã¿éæ èðýýä Äàìäèí áààâàé Áàçàð Áóä ãóðàâò ¿íñ¿¿ëñíýý äîîðõíîî Áóäààð ìîðü õèéæ ãýð äîòóóðàà äàâõèóëàõ íü òýð.Ëàìààäààí! ªíººõ.

×èíãýýä øóóä àñóóõ ÿàõàà ìýäýõã¿é ò¿äãýëçýõýä ìýðãýí æààë ãàðààñ íü òàòààä.áàéíà. ÿíçûí í¿äòýí. .Ýíý ãóðâàí õ¿¿õýä ÷èíü ààâã¿é áîëñîí þì óó? ãýæ ãýíýò àñóóâ. Òýãýõýýð íü àâãà ëàì ºõººð人ä çà òýãâýë ìýðãýí æààë ìèíü Øèðýýòèéí õî¸ð æîðîî õààíà áàéãààã õýëýýä îðõè. Òýãñýí àâãà ëàì. . Ýâèé ìèíü èíãýýä ë áèä ÷èíü áóÿíàà äýëãýðëýý ø¿¿ äýý. Ãàäíàõ îëîí àìüòíûã áàñ îðóóëæ ÿâóóëàõã¿é áîë õýö¿¿äýõ íü áàéíà ãýõýä Ëàìààäàí îëáîã äýýðýý ñóóäëàà çàñàí ñ¿ðõèé òîìîîòîé ä¿ð ¿ç¿¿ëýýä. Õ¿¿ ìèíü îäîî Äàìäèí ºâººãèéíõºº àñóóñíûã õýëæ ºã 人. Òýãýýä ë ýíý òýðèéã õººð÷ ñóóñíàà Áýðýýâýíãèéí øèðýýò ëàì õî¸ð ñàéõàí æîðîî ìîðèî àëäààä õýä õîíîã ýðýë ñóðàë áîëæ áàéíà ãýõã¿é þó. Òýãñýí õ¿¿ õýëëýý. . òýãñýí. óðüäûí õýí íýãýí ìýðãýí õóâèëãààí òàíàéä òºðñºí ÷ þì áèë¿¿ ãýýä øèðýýò ëàìä î÷èæ õýëäýã þì áàéíà.Õºâã¿¿í ìèíü áè àéëûíõàà íýã ºâãºíèéã äàãóóëæ èðñýí þìñàí ãýõýä îðóóë ãýâ. Òýãñýí ÷èíü ìàðãààø íü ºíººõ õî¸ð æîðîî îëääîã áàéãàà äàà. ßã ýíý øàãàé øèã õî¸ð õ¿ðýí ìîðü. ÷àìààñ ãàðñàí ãýõýä èòãýìã¿é õººðõºí. Ýäíèé ààâ íü ñóðàãã¿é àëãà áîëîîä äºðâºí ñàð áîëëîî. Æàìö ºâãºí ãóðâàí à÷èéãàà äàãóóëñààð îðæ èðýí Ëàìààõàéä õàäàã áàðüæ ìºðãºâ. Åý òýð õî¸ð æîðîî ÷èíü ãàçàð öºìðººä óíà÷èõñàí àìüä áàéæ áàéíà. Íýýðýý äýýð öàãò õÿòàäûí óõñàí óóðõàéíû õºíäèé öºìðººä îð÷èõñîí àìüä á¿òýí áàéæ áàéõã¿é þó.Òèéì óóðõàéòàé ãàçàð îéðõîí áèé ãýæ õ¿ì¿¿ñ ìýääýã áàéæ ë äýý. Õàðèí ãàçàð öºìºð÷ óíàñàí ãýäýã þó ë áîë. ¿ã¿é åð íààäàõ ÷èíü ìîðüäûí ç¿ñèéã ÿã õýëæ áàéõ ÷èíü. ¿ñòýé õ¿¿õýä. Ìàãíàéäàà èæèëõýí ñàðòàé þì áàéíà ãýëýý. Èíãýýä ë õ¿¿ãèéí òóõàé Áýðýýâýíãýýð íýã ÿðèà áîëîâ äîî. òýãñýí ÷èíü õàëóóðñàíäàà ÿäàð÷èõñàö õ¿¿ ìèíü øàãàéãààð òîãëîæ ñóóñíàà õî¸ð óëààí øàãàéã ÿëãàæ õýä îðõèîä áè òýð ìîðüäûã õààíà áàéãààã ìýäíý ãýäýã þì áàéíà.Æà áè àñóóñíûã õàðèóëàõàä áýëýí! ãýæ õýâë¿¿òýâ. ¯õñýí àìüäûã íü ìýäýõ àðãà áàéíà óó? õºâã¿¿í ìèíü ãýõýä Ëàìààõàé 207 . Ãàíãà æàëãàíä óíàñíûã õýëýâ ¿¿? ãýõýýð íü õ¿¿ ãàíãà æàëãàíä áèø ãàçàð öºìðººä óíà÷èõñàí áàéíà ãýëýý.Òýãñýí. Òààâàë ÷èíü áóðàìòàé åýâýí ºãíº ãýäýã þì áàéíà. . Îëîí ÷ õ¿í ìýðãýë¿¿ëñýí ø¿¿ áóðõàí ìèíü. Òýãýõýýð íü íýýðýý þó õýëýâ. Äàìäèí áààâàé. Æàìö áààâàé ñàíäàðäàãã¿éãýýðýý ñàíäðàâ áîëîëòîé ìàëãàéãàà õóó òàòàí ìýõèéãýýä.

. Õ¿íèé ãàçàð ãýäýã ÷èíü ìàíàé íóòàã áèø ãýñýí ¿ã. Õýñýã áîëîîä ìýðãýí æààë í¿äýý íýýëã¿é èéí ºã¿¿ëýâ: .Ýíý õ¿¿õä¿¿äèéí ààâ áóñäûí íóòàãò ººðèéí õ¿íèé ãàðààð àëàãäæýý. Áóñäûí íóòàãò ººðèéí õ¿íèé ãàðààð ãýæ áàéíà. . õ¿¿ã ìèíü àëñàí õ¿í õîëã¿é áàéíà ãýæ òà þó õýëýâ ýý? . .Çà ãýýä äýìèé ë øèëýý ìààæèöãààààà.Òà õî¸ð ìàíàéä õîíîíî ø¿¿.Çà áîëëîî. ªºð õýëýõ þì áàéõã¿é.Õîëã¿é ë áàéíà. .Ýý áóðõàí ãîí÷èãñóì? Õ¿¿ ìèíü ÷è þó ãýâ ýý? ãýæ ýýæ íü òýíäýýñ äóóí àëäàõàä õ¿¿ Æàìö ºâãºíèéã ò¿ëõýýä.Öýâýëìàà ýã÷ ÿàñàí áý? Òýð ÷èíü í¿öãýëýýä ë óñàí äîòîð ñóóæ áàéíà óó ãýæ ìºí áàëàé þì àñóóëàà. Àëñàí õ¿í õîëã¿é áàéíà. Äàìäèí áààâàé íü ñ¿æèã ÷ äîðõíîî 208 .Òà õî¸ð èðæ ñºãä! õýìýýí òóøààâ.Ýíý ÷èíü õóëãàéí þì áàéíà áè àâàõã¿é. . Òàíàé áóðèàäóóä öºìººðºº àëóóëàõ þì áàéíà. Óäàõã¿é àëóóëíà äàà ãýæ äýìèé áàëàé ãýìýýð þì õýë÷èõýýä þóíä ÷ þì èíýýä àëäëàà. -Òà.. Äàìäèí áààâàé "ýíý ÷èíü õýí íýãíèé õýëñíèéã äàìæóóëæ áàéíà áèø ¿¿? Õýí íýã õ¿í õýëæ áàéíà ãýñýí øèã þì õýëëýý ø¿¿ äýý" ãýæ áîäòîë Æàìö áààâàé ºâðººñºº áàãàõàí ìºíãºí åìá¿¿ ãàðãàæ õ¿¿ä àòãóóëààä.ò¿ðõýí çóóð í¿äýý àíèâ. .. .Õ¿íèé ãàçàð ãýâ ¿¿? Õ¿íèé ãàçàð ãýæ àëú ãàçàð þì áîë? ãýõýä Ëàìààõàé ìºíãºí åìá¿¿ã ºâºðò íü áóöààæ õèé÷èõýýä. àëòðàí ãîãöîîðîõ õîíãîð ¿ñ íü ¿ë ìýäýãõýí ñóãñàëçààä ¿íýõýýð áèøðýëòýé áºãººä ºõººðäºëòýé. Áè òà õî¸ðîîð ìîðü õèéíý ìýäýâ ¿¿? ãýõýä ìàíü õî¸ð. Äàìäèí ºâºº þó àñóóõàà õýë? ãýâ Äàìäèí ºâãºí Æàìöûí îðîíä î÷èæ ñºãäººä ºâðººñºº õàäàã ìºí㺠ãàðãàæ Ëàìààäàíä áàðèàä òóí ñàÿ àéìøèãòàé ¿ã ñîíññîíäîî äýìèé áàëìàãäàõàä õ¿¿ õàäàã ìºíãèéã àâ÷ îëáîã äîîãóóðàà øóðãóóëààä Áóä Áàçàð õî¸ðûã õóðóóãààðàà çàíãàí. Õàðü ãàçàð áàéíà ãýæ äàõèí áóñäûí ¿ãèéã äàìæóóëàõ ìýò õýëýâ. Òîîíîîð òóññàí íàðíû ãýðýëä óëààëçàéí äýëáýý øèã ÷àñ óëààí óðóóë íü íýãíèéã øèâíýõ ìýò èðâýãíýí. Ìàíü õî¸ð ã¿éëäýí èðæ ìàëãàéãàà àâàí ñºãäºõºä òóñ á¿ðä íü íýã íýã àðüÿàíä¿ã òàâèàä. Òýãòýë æààë ìºí í¿äýý àíèæ õýñýã áîëîîä. .

äýíä¿¿ õîìãîëçóóð òà÷ààíãóéí ºâ÷èí òóñàâ óó ãýëòýé. Ýíý íü óðüäûíõààñ îãò ººð ñîíèí ñàéõàí àìüäðàëûíõ ãýõýä ÷ õààøàà þì. çàâ ÷ºëºº èõòýé. Õîòîä õ¿íèé ýõíýð áîëñîí. Òýðíèéãýý áóøóóõàí èð ãýý÷. Ãýñýí ÷ íýãýíò ë çîðüæ èðñýí òóë áîñîîä ÿâ÷èõàæ áîëñîíã¿é. ýëäýâò õýò àâòàìòãàé. ààã øèìýý áàãòààæ ÿäñàí ÷ ãýìýýð. óõààí áîäîë õýò äýíñýëìýë.Õ¿¿ ìèíü áè òýð Öýâýëìààãèéí ÿâäëûã àñóóõ ãýñýí þìàà. . Õîæìûí ÿâäàë íü ÿìàð ãýý÷èéí õ¿í þì áîëîî? ãýõýä æààë. Òýãýýä Áàçàð Áóä õî¸ðòîé òîãëîõ ãýñýí áîëîëòîé áîññîíîî ãýíýò õýí íýãíèéã ÷èõ òàâèí ÷àãíààðõààä áóöàí ñóóæ. Æàðãàëäàà òàøóóðíà ãýäýã ÷ ýíý áèç. ñýð¿¿íäýý ãàäààä åðòºíöèéã èéíõ¿¿ äýëãýí õàðàõ áîëñîí ìèíü õýçýýíèéõ áèëýý ãýõýä òèéì ÷ òîäîðõîéã¿é áºãººä õàéð äóðëàë. Óíòàõäàà áóðõäûí òóõàé ç¿¿äëýõ. Áóä Áàçàð õî¸ðîîð ìîðü õèéæ òîãëîõîîñ ººð þì áîäîõã¿é áàéãàà áîëîëòîé íààäàíãè öàðàéëàí àðûí ¿õýãíýýñýý öààñòàé ÷èõýð ãàðãàæ ìàíü õî¸ðò àòãóóëààä. . Åð èéíõ¿¿ áîäîë øàíàëàëä àâòàõäàà á¿õíèéã äîòîð ñýòãýëäýý õýëáýð ä¿ðñ ºí㺠áóäãààð íü ÿëãàðóóëàí ¿çýõ áóþó äîòîîä õàðààíäàà õàðäàã áºãººä õ¿í á¿õýí ë òèéì ãýæ ñàíàíà. Äýíä¿¿ ýðõ òàíõè. Òèéí àëèâààã çààâàë áèåòýé áîëãîæ áàðèí òàâèí ìýäýð÷ áàéãàà þì øèã áîëâîë ñàÿ ñàíàà àìàðíà.Çà îäîî ãàäààõ õ¿ì¿¿ñèéã ò¿ðãýí ò¿ðãýí îðóóë! ãýæ òóøààâ. ñ¿ñýã áèøðýëä õýòýðõèé àâòñàíûõ ÷ þìóó çàðèìäàà áè ÷èíü åð ÿàæ áàéíà äàà ãýìýýð áîëîîä òýð á¿õíýýñýý ò¿ð ÷ ãýñýí ÷ºëººëºãäüå ãýõýä ààíàé ë ÿìàð íýã ä¿ð çóðàã í¿äíèé ºìíº ýðãýëäýýä ýõýëíý. Ãýðòýý áóøóóõàí èðâýë íü äýýð ãýíý.Öýâýëìàà ýã÷ òýð õ¿íòýéãýý óñàí äîòîð ë ñóóäàã þì áàéíà. ÿíàãëàâ÷ óæèã íààëäàöòàé õ¿ëýýöòýé ò¿¿ãýýðýý ÷ ìàãàäã¿é óëàì ë øóíàí õîìãîëçîõîä õ¿ðãýäýã áèç. Ñîíðîâò öàã ¿ðãýëæ íîîëóóëæ ÿíàãëàæ áàéõ ñàíààòàé. Ãýâ÷ ÿàëòàé áèëýý. . Á¿ñã¿é õ¿íèé èä íàñ èéì íýã æîëîîã¿é. æààõàí ñîëèîòîé ÷ ãýìýýð áàéäàëä õ¿ðãýäýã ÷ áèç. * * * Øºíº õàãàñëàâ÷ Öýâýëìààãèéí íîéð õóëæààä ýëäâèéã áîäîí çóðàãëàæ õýâòëýý. Ñîíðîâ äààí÷ óóæóó òàéâàí. Çà ººð õýëýõ þì àëãà ãýâ.õèéñëýý. Öýâýëìàà åð æààõàí ÷ ¿ã¿é õºäºë÷èõñºí áîëîâ óó ãýæ ººðèé㺺 õÿíàí ñîíæèõ á¿ð èéíõ¿¿ íýãýíò òºðºë àðèëæñàí ìýò 209 . Äàìäèí Æàìö õî¸ð õ¿¿õä¿¿äýý äàãóóëàí ãàðààä äàðóéõàí ìîðüäîî õºëëºæ Ëàìûí õ¿ðýý îðîõîîð ÿâëàà.

Òàìëàë íü ùóíàë áîëíî. áîäü ãºðººñí¿¿ä 纺ëºí òóÿà öàöðóóëàí àõóéä õýäýí çóóíû òýðòýýãýýñ ìîíãîë ãàçðààñ õºíäèéðººã¿é áóðõíû àðèóí øàøíû äýýä ñàíâààðòàí. Òèéíõ¿¿ ýíý øºíº ÷ ãýñýí Ñîíðîâûãîî ÿäðààæ óíòóóëààä ººðºº ñýâ ñýð¿¿í áîäëîî ìàíàæ õýâòýíý. Ñîíðîâ òýð á¿õ õàëóóí õ¿éòíèé äàâàëãààã íü ìýäýð÷ áàéãàà ýñýõ íü ÷ òîäîðõîéã¿é áóþó ìýäýðñíýý õýëýõ ÷ ¿ã¿é þì øèã. Åð á¿ñã¿é õ¿íèé øóíàë ãýäýã ¿íýõýýð øóëìàñûíõ ë àæ. ãýâø òýðã¿¿òýí íü Áàòöàãààí 210 . õàëóóí óñàíä áàéí áàéí óãààãäñààð õàìàã ë í¿õ ñ¿â íü íýýãäñýí òîëèãîðõîí áºãººä íàìãàðõàí àðüñûã íü ¿ë ìýäýã ãè÷èãäýõ ºäºí õºíæèë. áóðõíû ºìíº íàìàí÷ëàí ýöñèéã ¿çýõýýñ ººð çàìã¿é ìýò. Õàðèí îäîî øºíº õàãàñëààä ãàäàà ñàëõè óëèãëàõààñ ººð ÷èìýýã¿é. Ìàøèí òýðýã çîãñîî çàéã¿é õ¿ðæèãíýíý. Èíãýýä ìºíººõ äîòîîä õàðààíûõàà ò¿ìýí ºíãºíä óìáàí ýð¿¿ë ñîëèîòîéí õîîðîíä ÿâàõ áîëæ. õýðâýý íýãýí ºäºð õýâëèéä íü ¿ð òîãòñîíûã ìýäâýë ñàÿ íýã øóíàë òà÷ààë íü íàìæèõ ÷ áèç ãýæ áîäîãäîíî. öîðæ. àðèëñàí ãýãýýðñýí õýìýýãäýõ õàìáà. àëü ë ñàéí ñàéõàí á¿õíýý õàéðò õ¿íäýý øàâõàí òóøààæ ò¿¿íèéõýý õàðèóã àìñààä í¿ãýë õèëýíöýý ëàì áàãø. Õîòûíõîí îðîé áîëòîë õîëõèëäîí õàð ¿¿ðýýð öàñ ÷àõðóóëàí ã¿éöãýýæ ýõýëíý. õîðîë.áîëñíîîñ õîéø ººð àìüäðàë ãýæ áàéõã¿é. ×è èíãýýä øóíàæ áàé ãýýä áàéäàã õ¿÷ýý ãàðãàõàä õàðèí ºíººõ øóíàë òà÷ààë íü óëàì öàëãèõ íü æèãòýé. Áîäîë ÷ þìóó ç¿¿ä ÷ þìóó áó¿ ìýä. þóíä øóíàõ áèëýý. Öýâýëìàà òàéâàí óíòàõ Ñîíðîâûí øºðìºñëºã õàëóóí áèåèéã òààòàéÿà ìýäðýí ýíýõýí óäààä ¿ð òîãòîõ "àç äóòñàí" õýâëèéãýý ÷àãíààðõàí áîäëîî áýë÷ýýõýä. Òèéíõ¿¿ ýöýæ òóéëäòàë ÿíàãëààä õàëóó øàòàæ áóé õýâëèéãýý èëáýí "¿ðòýé áîëîâ óó ÿàâ" õýìýýí ÷àãíààðõàõàä îäîîõîíäîî õààãóóð ÷ þì çîðèí îäîõ áóþó àç äóòààä áàéõ øèã. Ãýâ÷ õýäèé áîëòîë èíãýõ âý! Íîìõðîõ òàéâøðàõ öàã õýäèéä èðýõ þì áîëîî? Áîäëûí øóóðãàíàà óìáàí õàìàã áèå íýã õàëóó øàòàæ. ªºð þóíûã ýãýýðýí. Óëààíáààòàðûí ºâëèéí øºíº õºäººíèéõººñ áîãèíîõîí. Ãýâ÷ ººðºº ººðèé㺺 òàìëàí øèéòãýõ íü çºâ áàéëàà. íýã õ¿éò îðãèí òýðíèéãýý íóóÿ ãýâ÷ ÷àäàõã¿é. áàéøèíãèéí àäàð öºì íýã òèéøýý ñºõºãäºí àëãà áîëîîä ºíººõ ë ñ¿æãèéã äàãòàñàí îðîí õèéä¿¿äèéí àëòàí ãàíæèðóóä ºâëèéí øºíèéí îääûí äîð ãÿëòãàíàí òèéíõ¿¿ òýíãýð ãàçàð õî¸ð àëòàí ìºíãºí îääûí òóÿàãààð õîëáîëäîí íàéðñàæ áàéõ ìýò. ãàâæ. Õààÿà íîõîä ÿðãèí õóöàõààñ ººð àíèðã¿é èõ õàð õîòûí äýýð òýð ë îëîí àëòàí ãàíæèð.

ø¿ëñýý ãîîæóóëñàí æàãàðûí ñàðìàã÷èí Õºõ êîìèññàðûí í¿äòýé àâ àäèëõàí í¿äýýðýý öàâ÷èëã¿é øèðòýõ íü çýâ¿¿í. Ãàãöõ¿¿ ýçýíã¿é áóðõàä àìãàëàí íèã¿¿ëñýõ¿é í¿äýýðýý áºõºí áºõºí àëäàõ çóëàà ãóíèãòàéÿà øèðòýëöýí. Òýä óã íü þóíä ÷ õààãäàìã¿é èä øèäòýí ãýãääýãñýí. á¿ðýý áèøã¿¿ð íü îëáîã æàâäàí äýýã¿¿ð óðóó ººäºº õºíäºëñººä. òàõèëûí øèðýýíèé õºìºãíººñ ºíººõ ìóóõàé áýëýã ýðõòýíýý óíæóóëæ. Åð îð÷èí òîéðîí çýâãýð çýâ¿¿í îðãèæ ñàâ ñàÿõàí ò¿ìýí ëàìûí óíøëàãà á¿ðýý áèøã¿¿ðèéí äóóíààð ñ¿ñýã áèøðýëèéã äóóäàí í¿ãëèéã çàéöóóëæ áàéñàí º÷ òº÷íººí îðîí õèéä õàà õîëîîñ èðñýí ãàíö ìóóõàé ñàðìàã÷èíä ýçë¿¿ëñýí ìýò. ýíý íàñàíä àìñààã¿éãýý ãàíöõàí ñ¿ñýã áèøðýë. Öýâýëìàà ãýíýòõýí ìºíººõ ñýòãýëèéã ñîðîíçäîí áóëààñàí îðîí õèéä Ìàíçóøèðèéí öîã÷èí äóãàíû àëòàí ç¿ìáýðò óëààí áàãàíóóäûí äóíäóóð ñ¿ëæèí ãýòñýýð õýäýí çóóí çóë ºðâºëçºí ñºðâºëçºí áàäàð÷. Õ¿ðýýíèé ñ¿ì¿¿ä öºì õîîñîí õºíäèé îðãèíî. Ãýòýë îäîî øóíàëò õ¿¿õýí Öýâýëìàà ºäºí õºíæèë. òýíäýýñ á¿õèé ë øàøèí áóðõàíòàéãàà õàìò õýçýý ÷ ºíäèéõ íàéäâàð áàéõã¿é òýðã¿¿íýý ýãíýãò óíæóóëöãààæýý.õýìýýõ àãóó õ¿éòýí õàð ãÿíäàíä õààëòòàé áºãöèéëäºí ñóóöãààíà. ×èíãýýä íýã ìýäýõýä ºíººõ îëîí ëàì õóâðàãóóäûí îðîíä õýäýí ò¿ìýí ñàðìàã÷èíãóóä áèé áîëæ á¿ñã¿é÷¿¿äèéã í¿öãýëýí ¿ñò ñàâðààðàà òýâýð÷. õýçýý ÷ îãò õºäºëäºãã¿é ìºðò뺺 õ¿íèé ñýòãýëä àâðàë áóÿíûã øèâíýã÷ õ¿ðýë ãóéëàí óðóóëóóäàà æèìèéãýýä åðººñ áóðõàí øàøíû äóóí ìîíãîë ãàçàð ýãíýãò òàñðàõûí öîíäîí òýð áîëæýý. ìîäîí àäðûã ñºõºí åðòºíöèéã õàðæ õýâòýõýä òýä ãàíäàíãèéí õ¿éòýí ÷óëóóí õàíàíä àð÷ààã¿é äàðààñòàé. í¿¿ð àìûã íü ø¿ëñäýõ áèç. ºãëºã áóÿíû õ¿÷ýýð õîéò íàñàíäàà àìñàæ áîëîõûã èòã¿¿ëñýí õà÷èí ìîíãîëæñîí áºãººä áàñ ÷ ýãýëã¿é öàðàéëñàí òºâä öîðæ õàìáà õî¸ð õî¸óëàà åð人 þó íü ÷ ñºõºãäºæ íýýãäýõýýñ ºíãºðñºí õàð ÷óëóóí ãÿíäàíä áýãöèéëäýí "óðüäûí á¿õ þì ìºõºæ òîíèëëîî. Öýâýëìààãèéí óõààí ñàíààíä ìºíººõ õ¿í òºðëèéí øóíàëààñ ¿¿äñýí ñàíñðûí õ¿ðäíèé èõ ýðã¿¿ëýã. Ñ¿ì äóãàíàà îðõèæ ãàðñàí ëàì íàðûí ñóóäàë õýäèé íü õºðººä õýíãýðýã öàí. Òýä õóâüñãàëûí äàéñàí áîëæ ãýíý. àëò ýðäýíýñýýð ãÿëáàñàí áóðõäûí ºìíº î÷èí ìºðãºæ àõóéä ÿìàð íýãýí èä øèäýýð ºäºí õºíæèë人 õýâòñýí ÷èãýýðýý òýíä î÷èæ ìºíººõ îëîí çóëûí ãýðýëä ãèéã¿¿ëýãäýí õóÿë òà÷ààë õºäëºõ ãýæ æèãòýé. Îäîî öºìººðºº çàÿà òàâèëàíãààðàà áîëîãòóí!" ãýýä õ¿íèéã íýâò øóâò õàðàõ ìýò ñàíàãääàã àñàí óõààíò í¿äýý ¿¿ðä àíüöãààæ áàéõ ìýò. Òèéí 211 .

ãàçàð ìýðæ õýâòñýí áîëîî? ¨ñòîé íýã àìààðàà øîðîî ¿ìõñýí. Åð ÿàãààä áè òèéì ñóë ñóâäàã çàíòàé áîëñîí þì. Ààâûí ààø õºäºëñíèé ë à÷ààð áè ýíä ýíý ñàéõàí ýðèéã òýâðýýä ºäºí õºíæèëä äýìèéð÷ õýâòýíý. Áè òýðíèé ãàðò îðæ äóóññàí ø¿¿. Îäîî áè óðüäûí Öýâýëìàà áèø. Ãóðâàí íóóð ìèíèé àçûí íóóð. Ìóó ààâ ýæèé ìèíü íàìàéãàà ñàéí õàíüòàé áîëëîî ãýæ áàÿðëàæ õ¿ëýýæ ñóóãàà. Ìàíàé áóðèàäûí áàñãàä þóñàí áèëýý. ßàæ òýñýæ ÿäàæ." ãýæ ã¿âòíýõýä îëîí çóëûí ãýðýë ãèéã¿¿ëýãäýâ õýìýýí áîäñîíäîî ÷ þìóó õàòóó øàòàæ áàéñàí áèå íü õ¿éò îðãèîä ÿâ÷èõ øèã áîëîõîä õºíæèë人 øóðãààä ñîëèîò áîäòîî õººå ãýâ÷ ÷àäñàíã¿é.òýñãýë àëäààä Ñîíðîâûãîî ÷àíãà òýâðýí àâàõàä òýð íü ñýðýõ ÿíçã¿é íîéðìîãîîð õàðèó òýâðýýä "Æààõàí áàéÿ. Òýãýýä õîð øàðàíäàà øàòàõäàà ìóó Áàëäàí àõûã õîéø íü õººõ ãýæ þó áîëëîî? Áè àõûãàà àâðàõ ãýæ ìóóõàé çîëèãèéí ãàðò äàõèí îðñîí. ßíäàã áóçàð îðîîëîí ÷àãíààä õýâòýæ áàéñàí. Á¿ð áàãûíõàà ë òèéì. Áè æàðãàëòàé àçòàé. íóòãèéíõàà ìàíãàðóóäûí íýãýíä ºãíº ãýýä ç¿òãý÷èõñýí áîë ºíººõ ë õºìºí áîéòîãòîéãîî ë ààðö ò¿ðõñýí õîðìîéäîî îðîîöîëäîæ ÿâàà. Õýðâýý Áàëäàí àõ õººãä÷èõñîí áîë Áàçàð õ¿â¿¿í äààí÷ õººðõèé. Òýð¿¿íä ¿íã¿¿ëýõýýñ ººð áîëçîî íàäàä áàéñàí áèø. õîðìîéãîî ààðöäààä õîëòñîí äýýâýðòèéíõýý àð ºâðººð òýíýã õàðöóóëòàé íààäàã÷ààí áîëæ ë ÿâàõ áàéãàà áèø ¿¿? Õººðõèé äîº. Ýìèéí øóíàë ýðò òºðºõººð æîëîîãîî àëääàã ãýæ àâãàéöóóëûí ÿðüäàã ¿íýí áàéæ. ëàì áàãø ìèíü ºðøºº! Õàðàõ õàðààãèé ìèíü á¿äãýð¿¿ëæ óíòóóëæ õàéðëà! Þó ãýý÷èèã äàíäàà õàðæ áîäîæ ÿâäàã áîëîâ îî ÷è ÷èíü? ×è ÷èíü ñàÿõàí ë ºíººõ ìóóõàé ßíäàãò ýýð¿¿ëæ íîîëóóëæ ÿâñàí ø¿¿ äýý. Õàâðûí ãàëóó ãàíãàíààä áèä ãàíãàíààä. ×è åð õýí áîëîõ áàéãàà âý? Ñóðààð òàòñàí õºìºí áîéòîã ÷èð÷. Õàëõûí íýðòýé õºâã¿¿íä òîîãäñîíäîî áè ñàãààä èéì øóíàëòàé õóðüöàëòàé áîëîâ óó? ýý. ͺ㺺 ìóóõàé ßíäàã ÿàæ õýâòýý áîë... Õýðâýý ààø íü õºä뺺ã¿é áîë . ßìàð ñàéõàí ìàíàíòàé äóëààõàí àíèðã¿éõýí áàéëàà. Òýð á¿õýí îäîî ºíãºð÷ýý. "Ýý í¿òýëò õàð ýì íàìàéã ºðøººæ õàéðëà áóðõàí ìèíü! Æàðãàëäàà øóíàæ òàøóóðààä ãàëçóó ñîëèîòîé þì øèã áóðõäûí í¿äýí äýýð í¿öãýëäýã ìóóõàé ýì áîëîâ áè. Ãóðâàí íóóðò àðâàí çóðãààõàíòàéäàà ë ãýíýò ¿çñýí... Ìàðãààø Ñîíðîâòîé õî¸óëàà Îíîí òèéø ãàðààä ºãíº. Òýðíèé ë ãàé. Ààâ ýýæ àõ ä¿¿äýý º÷ òº÷íººí áýëýã 212 . õººðõèé. Æààõàí. Îðîîíû íîõîé øèã õàíàæ öàäàõàà ìýäýõã¿é ìóóõàé àìüòàí. Ñîíðîâ òýíä ÿìàð ñàéõàí ¿ëãýð ÿðüëàà.

Ãàíöõàí Ñîíðîâòîéãîî áóðõíû í¿äíèé ºìíº ÷ õàìààã¿é. ßíäàãèéí îëç áîëîîä ºíãºðñºí áîë ÿìàð ãóòàìøèã áàéõ âý? Áè íýýðýý òèéì ñàéõàí ãýæ ¿¿? Õºõ êîìèññàð ÿìàð æèãòýé äóðòàéãààð õàðäàã âý? ׺òãºðèéí õî¸ð í¿äýý óíàãà÷èõ ãýíýý. غðìºñòýéõºí ýð ø¿¿ äýý ÷è ìèíü! Òýýð óíòààãààðàà.. ¨ñòîé õººðõºí õ¿¿òýé áîëíî äîî. ÿíàãõàí ààøòàé.. Õººðõèé ìèíèé ¿åèéí õ¿¿õí¿¿ä àòààðõàõ ë áàéõ. Ìóó õî¸ð ä¿¿ ìèíü. çà Íààøàà áîë. Èéì õàëóóõàí. Èõèéí ãàçàð îëîíòîé òàíèëöàæ ýëäýâ ñîíèí ñàéõàí þì ¿çýæ çàëóó çàíäàí íàñàà æàðãàëààð ºíãºðººõ ÿìàð èõ àç âý? Õ¿íèé ¿ð ñàéíòàé ìóóòàé. Ýð÷¿¿ä èõýíõ íü òèéì äýý.. Õóðèìàà ñàéõàí õèéíý. ýíý õ¿í ãýäýã. Ò¿ð¿¿í áîë÷èõñîí ÷ þì áèë¿¿ äýý? Äîîðõíîî ÿìàð ìýäðýãäýõ áèø. Ø¿ëñýý ñàâèðóóëàõûã ÷ííü õàðæ áàõàà õàíãàíà. õóðèìàà õèéãýýä æèíõýíý ýð ýì áîëîîä õàðüæ èðíý. Ìàíàé íóòãààñ õýçýý õýíèé áàñãàí èíãýæ ÿâëàà. Áàçàð Áóä õî¸ð ìèíü 213 . Òýãñýí áàéòàë ÷ºòãºðèéã ¿çìýýð ñàíàãäàõ.. ßíäàã ÿìàð èõ àòààðõàõ áîëîî? Óðüä óðüäûíõààñ óëàì ñàéõàí áîëñíîî ¿ç¿¿ëíý äýý. ººð þó ÷ õýðýãã¿é ýý. Ýý äýý. Äàäàë. Õºõ êîìèññàð øèã ýòãýýä õà÷èí. õàéðò ìèíü. Çàéëóóë. Ñîãòîõîîðîî áàñ ë øàëèã ýð þì áèëýý.. èíãýýä. øºðìºñòýéõýí. Ìàðøàëòàé òàíèë. Äàìáûí Äàðèéìàà. Øèëýí ïîðòîîðîî øóóãèóëààä áóó÷èõíàà. Çóí æàíæèí ñîãò÷èõîîä õýö¿¿ áàéñàí ø¿¿.. ëàì áàãø íàð øèã àðèëñàí õ¿ì¿¿ñ.. ×îéáàëñàí æàíæèí øèã îíöãîé õ¿ì¿¿ñ ÷ áàéõ. ªíººõ Ãóðâàí íóóðûí àðàë äýýð î÷èæ ¿çíýý. Ñîíðîâûí ìèíü ë àç áîëëîî. Çóíûõàà ÿâäëûã äóðñàíà. Õîéò íàñàíäàà ñàðìàã÷èí áîëæ ë òºðºõã¿é þìñàí.áàðüöòàé. Ýíý íàñàíäàà Ñîíðîâòîéãîî æàðãàõààñ ººð þó õýðýãòýé þì áý! ªºð þó ÷èã õýðýãã¿é ýý. ¨ñòîé àéìààð áàéõ. Æàãàðûí îðíû ýðäýìò àìüòàí ãýõ. Íàäààñ ñàéõàí íü ÷ õýí áèëýý? Ñàéõàí òºðñíèéã ìèíü ßíäàã ìýòèéí þìíóóä áèø Ñîíðîâ ìèíü îëæ. õàìáà. Õàìáûí ñàðìàã÷èí õ¿ðòýë ñàéõàí õ¿¿õýíä äóðòàé áàéäàã... Áàëæèéíõíûã á¿ãäèéã íàéðëóóëæ íàðãèóëíà.. Ãýõäýý ýì õ¿íèé øóíàë õºäëºõººð ÷ºòãºðò íîîëóóëàõ ÷ äóð õ¿ðäýã áèç. õîðâîîãèéí ÿâäàë àëàãòàé ýðýýíòýé. Îé ãóòìààð. öîðæ... Òýãýýä õ¿¿õýäòýé áîëíî. Òýð ñàðìàã÷èí òºðõò Õºõººñ ë õîëõîí ÿâúÿ. Õ¿íèé àìüäðàë ãýäýã ñîíèí þì äàà. ªâëèéí íàðñàí îéí äóíä õà÷èí ñîíèí ñàéõàí áàéãàà.. Íóòàãòàà íèéëýõýä àìàðõàí áîëæ ìàãàäã¿é. Áîðòîëãîéòîé ¿åðõäýã ãýõýýð ¸ñòîé ë àìàà àíãàéíà äàà.. õàëóóõàí. Ñîäíîìûí Öýðìàà íàð ìèíü èðæ ¸ñòîé õàíãèíàòàë äóóëàëäàíà äàà. Ìàðãààø õî¸óëàà íóòãèéí ìèíü ç¿ã ãàðààä ºãíºº.

Ýðèéí ñàéí ýðäýíý ìèíü ýý! . Õººðõºí ãýã÷èéí õ¿¿òýé áîëíî ãýæ áîäëîî. ñ¿ì äóãàí.Áè äàíäàà áóðõàí.æèãòýéõýí áàÿðëàíà äàà. . ×è ìèíü íàìàéãàà äýíä¿¿ æàðãààæ áàéíà. . Ñàíàñàí á¿õýí íóäýíä õàðàãäààä áîëîõ áèø. Áè ÷àìäàà ÿìàð èõ õàéðòàé âý! Í¿ãýëò ýì íàìàéã òàñäààä ºãºº÷! Ò¿ð çóóðõàí ñýðýý÷ ! ßàãààä áè èíãýæ õàíàæ íîìõðîõîî áîëèâ îî! ªâ÷èí òóñàâ óó? Õîðëîë õ¿ðýâ ¿¿? Àðàé ÷ äýý. Áîäñîíîîð ÷èíü áîëíîî. Æàðãàëäàà òàøóóðààä ë ýíý. -Òýäíèéã íýýðýý ÿàõ þì áîëîî? ¯ã¿é õèéõ ë áîëîâ óó? 214 . Þóõàí áàéõàâ õîéòîí æèëèéí ºäèéä ë õ¿¿õýä ãàðãà÷èõñàí ýýæ áàéæ áàéõ þì ÷èíü. Íýã áîäëûí ç¿¿ä þì øèã íºãºº áîäëûí áèø ÷ þì øèã . ¯ëãýð øèã þìàà. Áèä õî¸ðîîñ ëàâ õººðõºí õ¿¿õýä òºðíº. ¯¿ð öàéõ äºõºæ. Ìóóõàé ºëºã÷èí íàìàéã çàä äýâñýýä ºãºº÷! Ñîíðîâ ñýðëýý. Öýöãýýãýýñ òèéì õ¿¿õýä ãàðíà ãýõýä èòãýìã¿é. Öýåý ìèíü Îäîî óíòààä ÿàõ âý. áîäñîíîî ÷ áàñ õàðíà. ×è ìèíü ÿàæ áàéíà àà? ßàõ âý íîöóóëìààð ñàíàãäààä ßíàãõàí ìèíü äýý. Çóí õàðàíòèéíä õàìò áàéñàí Æàìúÿíãàðàâ øèã õººðõºí õ¿¿õýäòýé áîëîõ þìñàí.Áîðòîëãîéã äàãàæ õàìáà öîðæ íàðààð ÿâñààð áàéãààä òýð áàéõã¿é þó.ªíºº ¿äýø Øóâóóòûí ºâºë溺í人. òºðñºí ãýðòýý áàéæ áàéíà.Óíòàõã¿é. ¯ëãýðèéí äàãèíà ìèíü äýý. Çàìä ãàðààä ìàøèíä íîéðîî àâ÷èõíàà. óíòàõã¿é. Ç¿¿äýý õàðíà. õóðàë íîì õàðäàã áîëëîî. . Ñîíðîâîî ÷è ìèíü í¿äýíäýý þì õàðäàã óó? -Õàðàëã¿é ÿàõàâ äýý. ç¿¿äëýõ ñýðýõèéí õîîðîíä þì øèã ýëäâèéã áîäîæ ìºðººäºæ õýâòëýý.Áàãà õ¿¿õýä øèã ìàðãààø ÿâíà ãýõýýñ ÷èíèé ìèíü íîéð õ¿ðýõã¿é áàéíà óó? . Òýãýõäýý óíòàõ áîëèõ. Îäîî òýð õàìáà öîðæ íàð àëãà áîëæ äýý.Òýãëýý.

òºðèéí àëáàòàí çîðüñîí õýðãýý çîðèãîîð ã¿éöýýæ óõààíààð òýíö¿¿ëíý. Òýíãýð öýëìýã. Øàøèí áóðõíû öàã ºíãºð뺺.áóðõàíäàà òàõèë ºðãºë çóë áàðüæ. Õî¸ð õºãøèí.Öýåý ìèíü. Åð õ¿¿õä¿¿äèéí ¿éëñ ºëçèéòýé ñàéõàí öàã èðñýí þì. áóðõàí ìèíü! . áèä ÷èíü øèíý öàãèéí õ¿ì¿¿ñ. Òèéìýý? Ýíý íàñàíäàà ë ëàâ ñàëàõã¿é. Ñîíðîâ ò¿ð¿¿í ààâûíäàà æààõàí ñýðæèì ºðãºñºí òóë í¿¿ð öàðàé óëàà áóòðààä. òýðýã õóðäàí. õóâöàñ õóíàð äàõ äýãòèéãýý àâñàí óó? Æîëîî÷ ÷èíü ýíý òýð þìàà ìàðòñàí áàéõ âèé. . áàðàã ë íàéðûí çýðýãò õîîë óíä áýëäæýý.ßàíàà. Ýýæ íü õºõºº ºâëèéí õ¿éòíýýð õîëûí çàìä ñààòàæ ÿäðàõ âèé. -Õîéò íàñ ãýäýãò ÷è èòãýäýã ¿¿? Áè ÷èíü áóðõàíã¿é íàìûí ãèø¿¿í ø¿¿ äýý.Áè ÷èíü õàð áàãààñàà äààí÷ èõ ñ¿æèãòýé äýý. Æîëîî÷ õàð õ¿¿ ÷ ìàøèí áèå õî¸ðîî áààâãàé. ªã뺺íèé íàðàí óðãàæ Óëààíáààòàðûí õýäýí ò¿ìýí àéëûí ÿíäàíãààñ õººðºõ óòàà óìðûí æàâàð ñàëõèíä óðàãøàà Òóóë ãîë äýýã¿¿ð Áîãä õàí óóë ººä àâèðàí ñóóíàãëàíà. íîõîéí àðüñààð ºâ÷ äóëààë÷èõñàí äàâõèæ èðýýä çàìäàà îðîõîä ýýæ íü öàöàë ºðãºí ¿äëýý. Õàìàã í¿ãýë øóíàëûã ìèíü äàðààä ºã! Ýðèéí ñàéí ýðäýíý ìèíü õîâäîã øóëìàñ íàìàéãàà äàðààä ºã ! Òàñäààä ºã! Òýð õî¸ð ÿíàãèéí õàëóóíä èéíõ¿¿ çîðãîîð àâòàí ¿¿ð öàéëãààä áîñîæ º÷èãäºð îðîéæèí áîîæ áýëòãýñýí à÷àà áàðààãàà äàõèí ñàéòàð á¿ðòãýæ çàìûí õ¿íñýý áýëäýýä ààâûíõàà ãýðò îðæ öàé óíä óóâ. ýíýý òýðýý ãýæ ¿ãëýõýä ààâ íü ºäºð ãàðèãèéí ñàéíûã ñîíãîí ãàð÷ áàéãàà õîéíî Þóíäàà àëçàõ âý. õ¿¿ áýð õî¸ðîî ¿äýæ ìîðäóóëàõ ãýæ ìºí õàð ¿¿ðýýð áîñîîä îìãîðõîí áîëîâ÷ öýìöãýðõýí ãýðýý õàëóó ä¿¿ã¿¿ëýí. . Îðîñ "ÝÌÊÀ" ãýäýã äóëààí á¿õýýãòýé õóðäàí òýðýã óòàà óíèàðààñ ñóãàðàí ç¿¿í ç¿ã çîð÷èõ èõ çàìä ãàðëàà. øºíº Öýâýëìààä ø¿ãýëñýí 215 .Ýý áóðõàí áèäíèéã ºðøºº! ×è ìèíü ìèíèé áóðõàí. Îäîî ÿàõ âý? Äîòðîî ñ¿æèãëýýä ÿâàõàä þó íü áîëîõã¿é áàéõ âý? Õî¸óëàà õîéò íàñàíäàà ÷ ñàëàõã¿é äýý. àíõ óäàà àëñûí çàìä ÿâæ áàéãàà áèø. Ãàíöõàí çàñàã òºðèéíõºº áóÿíûã ë äààõ íóðóóòàé ÿâáàë ñàíàñàí õýðýã ñýòãýë÷ëýí á¿òíý ãýæ èòãýëòýé ºã¿¿ëýâ÷ áàñ íóóöõàíààð áóðõàíäàà çà÷áèð÷ ñóóâ. ñýòãýë õºíãºí.

Ç¿¿í àéìãóóäûí ÷èãëýëèéí òýýâðèéí òýðýãí¿¿ä ãóó æàëòàíû õóíãàðò ñóóæ õîíîñîí ÷ õàðàãäàíà. Áàäàì í¿ä áóðóóëàí õàëààñíààñàà ÿìàð íýã áè÷èã ãàðãàæ ñàðâàéëàà.Ýíý ÷èíü þó ãýæ õàøãèðâàà! Þó ãýíý âý Ñîíðîâ ìèíü! ãýæ Öýâýëìàà ãýíýò ìóóã çºãíºí óéëàãíàâ. . Ñîíðîâ áè÷ãèéã àâ÷ óíøñàíàà áóöààä ìàøèí óðóóãàà àëõàõ 216 . Ãýòýë òýäãýýð õ¿ì¿¿ñ þóíä ÷ þì çàìûã íü õààæ çîãñëîî.. Òýð ç¿ãèéí òýíãýð ñàéõàí ãýã÷ýýð òýðòýý ç¿¿í ç¿ã Õýðëýí. Æîëîî÷ ìàøèí õî¸ðûí ñàéíä ñààòàëã¿é ç¿òã¿¿ëñýýð äàâààíû îðîé äîõ ºëèéí èõ îâîîíû áàðààã õàðàâ. Ñîíðîâ ÷ ººðèéí ýðõã¿é õàìàã áèå àðçàñõèéãýýä ÿâ÷èõëàà. Öàñàí äóíäóóð ç¿òã¿¿ëýõýä àìàðã¿éõýí õàëüòèðãààòàé ºíäºð äàâàà. ªìíºõ çàì íàðàí äîð ãÿëáàëçàíà. . Òýðýãíèé ìîòîðûí õ¿ðæèãíýõ ÷èìýý õ¿ðòýë áàÿñãàëàíò õºãæèì øèã. àæèë õýðýã á¿òýìæòýé àÿíû çàì øóëóóí õèéãýýä ýð õ¿íèé ýäýëäýã ë æàðãàëûã ýäýëæ ÿâààäàà ¸ñòîé øóíàë íü õýòýðñýí áèðä ë áèø þì áîë ñýòãýë ä¿¿ðýí áàéõààñ ººð àðãàã¿éãýý õàìàã ìýäðýõ¿éãýýðýý òýãø ìýäðýâ óðàìòàéõàí ÿâëàà. Òýð Ñîíðîâ ìàøèíààñàà áóóãààä èð! ãýæ õàøãèðëàà. Ìºíººõ êîìèññàðóóäûí íýã íü ìºíººõ Áàäàì áàéëàà. Îíîíû äýýðõ àãóó òýíãýð ìàëãàéí ÷èíýýõýí ÷ ¿¿ëã¿é çýíõèéí öýíõýðëýíý. Ñîíðîâ ìàëãàéãààð íü äîòîîä ÿàìíûõàí áîëîõûã òàíèâ÷ ìóó þì îãòõîí ÷ ñàíàñàíã¿é. Òèéíõ¿¿ òîãòîõ òîðîõ þìã¿é øóóìàéëãàñààð õîòîîñ õîëã¿é àíõëàí òààðàëäàõ àëäàðò Áàÿí äàâàà ººä ºãñºâ."øóëìàñûã" äàðàõ ãýæ íýëýýä íîöîëäîí çàðñàí õ¿÷ýý õýäèéí ñýëáý÷èõñýí. Îâîîíû äýðãýä ãóðâàí õºíãºí òýðýã õîò óðóó ÷èãòýé çîãñîõ áºãººä ìàíü õýäèéí áàðààíààð òýð ãóðâàí òýðýãíýýñ õýäýí õ¿í áóóæ õàðàãäàõ íü öýðýã õóâöàñòàé àæ. Ñîíðîâûí æîëîî÷ ãàéõàñõèéí ìàøèíàà çàéäóóõàí çîãñîîâ.Çýý áóðèàäûí õîîëîéòîéõîí áàñãàí ìèíü äóóãàà ãàðãàà÷ ãýõýä Öýâýëìàà Íàðèéõàí íàðèéõàí øàðãûãàà Íàðíû ë äóíä ñîéãîîðîé Íàñàíõàí çàëóó íàìõàíòàéãàà Íàéðûí äóíä ë çîëãîîðîé ãýýä õàíãèíóóëæ ÿâàâ. . -Äîòîîä ÿàìíûõàí ìààíü îâîîíä ºðãºë ºðãºõºº ìàðòààã¿é ë áàéíà ø¿¿ ãýýä èíýýâ.Áóóãààä èð ãýëýý ø¿¿ äýý ãýýä ìàøèíààñàà àëãóóð áóóæ òýäýí ð¿¿ î÷èâ.

.Òà íàð áàéç! Áè ýõíýðòýéãýý õýäýí ¿ã ñîëü¸. Ãýòýë õàðèí ÿàâ÷ øàøèí áóðõàíäàà ñ¿ñëýõ ñ¿æãýý àëäààã¿é õ¿í çîíû õóâüä ¿íýõýýð ë öàãààí áèø õàð ñàð áîëæýý.. Çà áàÿðòàé! ãýýä øóóäõàí î÷èæ ìàøèíä ñóóíãóóò õî¸ð íîãîîí ìàëãàéòàí õàâ÷èí õàðãàëçàæ àâààä îãëî ¿ñýðãýí õºäºë뺺... Çà áàÿðòàé. áèòãèé ìóóãàà ¿ç¿¿ë! Áè ÷èíü äîîðõíîî.. Ó÷èð íü îëäîíî. èòãýë ñ¿ñëýë àëäàæ ñóóñàí ÿäóó äîîðä õýìýýãäýã÷ îëîí ëàì õóâðàãóóä àõ ä¿¿ àéìàã ñàäàíãàà áàðààäàí ÿâöãààæ. Öýâýëìàà ºëèéí îâîîíû õàæóóä öàñàí äýýð ñºã人ä õîéíîîñ íü äýìèé ë õî¸ð ãàð ñàðâàéí õîöðîâ. Áàéãàëèéí ºí㺠÷ ÿàõ áèëýý. Ýýæ ààâä ¿íýíèéã õýëýýðýé. çà áèòãèé óéë õàéðò ìèíü ãýðòýý õàðüæ áàé.. Áèòãèé. . ªâ뺺ð Áîãäûí õ¿ðýýíýýñ ýõëýýä ìîíãîëûí àëü ë íýðòýé äàãøèí îðîí õèéä¿¿äèéí òîì òîëãîé ëàì íàð áîëîîä õîðèîä îíû ñ¿¿ë÷èéí äàéðàëòààñ ñóãàð÷ ìýíä ¿ëäñýí öººõºí õóòàãò õóâèëãààäûã öºìèéã õîìîðãîëîí áàðèâ÷èëìàãö òýðòýé òýðã¿é öºâ¿¿í öàãèéí ýðõýíä æàí÷àà òàéëæ.ãýòýë Áàäàì íàãààíàà ñóãàëààä. Áàðèâ÷èë ãýñýí þì áàéíà. Óã íü ýðò óðü óíàñàíä ìàë÷èä ñýòãýë òýíèéõ ¸ñòîé ñîí. Ìóóõàé ýíä¿¿ðýë. Öýâýëìàà ìèíü áîñ! ãýýä õî¸ð ñóãàíààñ íü ºðãºí áîñãîæ õàöàð äýýð íü ¿íñýýä. õ¿ðýýä èð! ãýõýä Öýâýëìàà õóíãàðò òàâàðöàãëàñààð ã¿éæ î÷îîä õî¸ð õºëèéã íü òýâðýí óíààä ýõýð òàòëàà. ͺõººð çîãñ! Òýð ìàøèíä ñóó! ãýæ çàíäðàâ... . ÷îéãîî ìîä õàäàíä ºðãºõºä áýëõýí òýãýýä ÷ ÿàâàë ýðòõýí íýã ýì õ¿éñòýé þìûã áàðààäàæ õýäýí ìàëòàé áîëæ ÿäóó ç¿ä¿¿ ÷ ãýñýí àæ òºðºõ çàìàà ýðäýã áèëýý õýìýýí ñ¿ì äóãàíóóäûíõàà õ¿éòýí æàâäàí äýýð ºíäºëçºæ. 217 .ýíä¿¿ðýë áàéëã¿é ÿàõ âý! Ýä íàð ýíä¿¿ðñíýýñ çàéëàõã¿é. Åð ýíý æèëèéí öàãààí ñàð ãàðàíãóóò ýðò äóëààð÷ öàñ õàíçðààä áàéãàëèéí ºí㺺𺺠ë ëàâ öàãààí áèø õàð ñàð áîëñîí.Áîñ áîñ Öýâýëìàà ìèíü! Ýíä¿¿ðýë. . Öýâýëìàà.Çà Öýâýëìàà ìèíü áèòãèé. åð人 ºíºº ìàðãààøã¿é òàâèãäààä èðíý. ÖÓÑÀÍ ÌªÐÒ ÕÝÌÝÝÕ ÄÝÄ Á¯ËÝà Õàâðûí äóíä ñàð äºíãºæ ãàðààä áàéòàë Áàëæèéí õîéä õºâ÷èä èõ ò¿éìýð ãàðëàà.

Îíîí. äàí íü äàí ìîðü õºëëºñºí êîøåâîé ÷àðãàíäàà õ¿¿õýä à÷ íàðàà ñóóëãààä æàëãà æàëãûíõàà ñ¿ì äóãàí ðóó óðàëäàí î÷èæ ºðãºë ºðãºí. òýíäýýñ îëóóëàà íèéëæ àðäàã òàðãàí ìîðüäûíõîî ãàí òàõààð öàñ ìºñ öàöëóóëàí äàâõèæ íýã äóó ãàçàðò. Ìóó ¸ð õàðöãààñàí áàéæýý. çóë áàðüæ åðººë àâààä. Ñýð¿¿í äóãàí. õ¿¿õí¿¿äèéí íóëèìñ õî¸ðò æèâýýä ºíãºð뺺. Áàãæèäàà ë äèâààæèí øàìáàëûí îðîí áîëñîí öàìòàé áîë öàìòàé. Óðüäûí öàãààí ñàðààð þìñàí áîë àéë àéëûí áààâàé íàð õîñ íü õîñ. Öàãààí ñàðûí øèíýäýýð ãýíýò äóëààð÷ óóë òàëûí öàñ àìàðõíàà õàíçðààä åð áóñûí õóóðàé õóâõàé õàâàð áîëîâ. Èíãýõýýð ÿìàð öàãààí ñàð áîëîõ áèëýý. Åð人 ÿàâ÷ ñóóäàë æàâäàí äýýðýý íààëäñààð ¿õüå ãýæ øèéäñýí õèæýýë àõèìàã íàñíû öººí ëàì íàð óðüäûí íèæãýð áàéäëàà àëäàæ õºíäèé õ¿éò îðãèñîí äóãàíóóääàà öàãààí ñàðûí åðººë õóðñàí áîëîîä òàðöãààæýý. Òèéíõ¿¿ þó ë áîëáîë áîëîã ãýæ õ¿ëýýõýýð øèéäæýý. õººðõèé. öîðæ íàð äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàíä áàðèâ÷ëàãäñàíûã äóóëààä Ãèëáýðèéí Çóíäóé ãàâæòàí "Öàã èðýâ" õýìýýí ÷èìýýã¿éõýí ãýðòýý øèãäýí áàéñíàà öàãààí ñàðûí åðººëä ñóóñíû äàðàà ãýð áàðààãàà äàðæ îðõèîä äîòíû ò¿íø Äàìäèíãèéíäýý èðæ ò¿ð ñóóâ. Ýíý æèëèéí öàãààí ñàð õàðöóóëûí àðõè. Àéë àìüòàí ÷ óðüäûí öàãààí ñàðûíõòàé àäèëã¿é õºã溺í øóóãèàí áàãàòàéõàí øèã. ìàéäàðòàé áîë ìàéäàðòàé Ëàìûí õ¿ðýý. Àìãàëàíòûí õ¿ðýý. íºãºº äóó òýíãýðò øèíýëýí çîëãîöãîîæ èäýæ óóõûã ÷ ¿ç¿¿ëýýä ºãäºãñºí.ìîíãîëûí õýäýí çóóí ñ¿ì äóãàí óëààí õîøóóò æóíãààíû ¿¿ð áîëæ õóâèðàâ. Öàãààí ñàð õàð ñàð áîëîâ. ýð ýìã¿é óé ãàøóóãàà àðõèíä æèâ¿¿ëæ ºíººõ ë áóðèàäûíõàà óéëàëäààíòàé äóóëààíààð ãýãýëäýí ãèíøèãíýí ºíãºð¿¿ëýâ. Òýãýýä õýðâýý èõýýõýí çîðèã ãàðãàâàë óãààñ õàëõàä õàìààã¿é îðîëò õ¿í ø¿¿ áè ãýæ õýë÷èõýýä (õýíäýý ÷ õýëýõ þì áèë ýý) õîéòîõ áóðèàä íóòàãòàà þì óó õýðâýý óðäàõ ìàíæóóð íóòàã óðóó îðãîäîë áîñãóóëûí ìàÿãààð ãàð÷èõâàë áîëîõ ìýò ñàíàãäàâ÷ îäîî áîëñîí õîéíî òèéíõ¿¿ òîéð÷ òýíõðýõ íü äààí÷ óòãàã¿é. Õ¿ðýýíèé õàìáà. Òýð ñ¿¿ëèéí ãóðâàí æèë Áîãäûí õ¿ðýý òèéø ç¿ãëýýã¿é òóë øàøíû äýýäýñ õàìáà. Ãèëáýð çýðýã æàëãà æàëãûí äóãàíóóä ìºí õîîñðîõ òèéøýý õàíäàâ. Óðüä 218 . öîðæ íàðòàé þó þóã¿é õîëáîî ñ¿ëáýýòýé áàéñàí ãýõýä õýö¿¿ãýý ìýäýâ÷ óãòàà áîë çààâàë òèéì õîëáîî ñ¿ëáýýòýé ýñýõ íü ÷ õàìààã¿é åð人 ë äýýä ìÿíäàãòàí ãýäãýýðýý öºì õàìóóëàõ öàã èðñíèéã õ¿ëýýõýýñ ººð çàìã¿é.

Ãýòýë ýíý õàâàð ºíººõ õºâ÷èéí èõ öàñ ìºñ õàé÷âàà ãýìýýð åð人 õýäõýí õîíîãèéí äîòîð õàéëæ óóðøèí àëãà áîëîîä õà÷èí õóóðàé õàð õàâñàðãà òàâüæ ýõëýâ. Äàìäèí áààâàé ºã뺺 ¿¿ðýýð ãàð÷ øàõìàë øàðíóóääàà ºâñ õàÿæ ÿâàõäàà õîéä õºâ÷èä ò¿éìýð ãàðñíûã ìýäñýí þì. º÷èãäºð ¿äýø Çóíäóé ãàâæààð Öýâýëìààãèéí òºëºº ã¿ðýì õèéëãýí çîëèã ãàðãóóëæ øºíº äóíä ºíãºðòºë ñóóñàíäàà áààõàí áóõèìäóó öóõàëäóó ÿâëàà. ßìàðõàí õàðàíõóé öàã èðýý þì. Õààíààñ ìàíàéä èéì àìüòàí òºðñºí þì.. Åð ÿàãààä ìàíàéõíû ¿éëñ èíãýæ óðàãøãóé áîëîâ îî! ªðãºë áóÿí áàãàäààã¿é áàéìààð. Õóóðàé áºãººä æèõ¿¿í õàâñàðãà òàâüæ áàéëàà. Îäîî ºðãºë ìºðãºë õèéõ ëàì áóðõíàà ÷ áóðñàéëàà. Òýð Ñîíðîâ íîãîîí ìàëãàéòàíä ãýíýò áàðèãääàã íü õà÷èí àà.æèë¿¿äýä áîë öàãààí ñàðûí õóó÷äààð ñàÿ ýíãýð ãàçðûí öàñ öîîõîðòîí çàëãààä òàë õºíäèéí öàñ õàíçàð÷ èõ ÿí õºâ÷ òàéãûí ¸ðîîë. Ìóíõàã ÷ ãýñýí õºâ¿¿í áàéñàí áîë à÷òàé þó. Õàëõûí íýã ñàéí õ¿â¿¿íèéã áóçàðòóóëæ îðõèâ óó. Ìàðãààø þó áîëîõûã 219 . Õ¿íèé áàñãàäààñ ãî¸ àìüòàí áè ãýæ áîäîîä õàð áàãààñàà ãîäãîíîæ ñàâèãàíñààð ç¿ãýýð íýã îðîîíû íîõîéí ãè÷èé øèã áîëñíû íü í¿ãýë áàðöàä äààãäàõàà áàéãààä. öîðæ íàðòàé ñ¿ëáýýòýé áàéñàí ãýõ ¿¿? ¯ã¿é òýãýýä òýð õàìáà. öîðæ íàðàà õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. Äàìäèí ºâñíèé õàøààíä õàøñàí äºðâºí øàðäàà íóðóóòàé ºâñíººñ ñýðýýäýí õàÿæ. ãàäààäûí òàãíóóë áàéñàí ãýíý ãýõ. "ßìàð çàÿàã¿é ºëºã÷èí áý! Á¿ð çóíààñ ë öààíàà íýã ãàéõààä áàéñàí þì. Çàñãèéí òîì àëáàí õààã÷ ÿìàð õàìáà. Òºãöºã áîëòëîî õàëõ áóðèàä õî¸ðò áóÿí õèéæ. Óðüä íàñíû í¿ãýë ýíý íàñíû áàðöàä þì áèç. Öýâýëìàà íýãýíò áýëýâñýí ñóäàðãàí ýì áîëñîí ìºðòºº þóãàà õèéæ òýð àéëûí õàÿà ñàõèíà âý! Õýðâýý òýð Ñîíðîâ íü ãàð÷ èðýõã¿é áîë çàìàà àëäàæ íýã ìýäýõýä õîòûí àâãàé÷óóëòàé õîëáîîðîëäîæ àâààä ÿíõàí áîëæ õóâèðàõ áèé âèé. ãýðèéíõýý ïèéøèíãèéí øèðìýí äýýð á¿ëýýñãýæ îðõèñîí óñíààñ 纺í óñàëæ. õýäýí ò¿ìýí ñàéðàì ãîðõè áîëîí æèðýëçýæ ìºíººõ öàñã¿é õºíäèé òàëàà óíäààëàí óíäààëñààð õàâðûí õàâñàðãà ñàëõèéã ÷èéãëýí 纺ëð¿¿ëäýã àñàí. àíãàë õàâöëûí öàñàí õóíãàð á¿ð áàðàãäàøã¿é ìýò.. Õàìàã ¿éëñ íü áóðóóäñàí àìüòàí ÿàæ ÷ ìýäíý. Þó ñàéíäàà òàõëûí õàðàíòèéíä áîîãäîõ âý. àð ãàçàð. Ãàçàð äýýðõ ãàíö îõèí ìèíü èéì çàÿàã¿é àìüòàí þì áîë åð ìàíàéõàí ººä뺺 ãýæ ¿¿? Áè þóíû òºëºº ýíý õýäýí ìÿëçàíãóóäûã ºâºëæèí õàâàðæèí øàõàâ àà. ýíý ëàì áóðõàíä ºâäºã òîõîé öîîðòîë ìºðãºëºº. Òýãýýä ýíý.

õóâöàñ õóíàðûíõ íü ººäºñõºí ÷ îëääîã áàéãàà äàà. áóøóó èðâýë äýýð ãýæ íýýðýý ÿìàð ìóó ¸ðûí þì õýëñýí õ¿¿õýä âý? Æàìöûí Äàøèéã õ¿íèé ãàçàð àëóóëñàí ãýäýã íü ¿íýí áèç. óòàà äºë õî¸ð õîîðîíäîî õýìõ÷èëäýí íîöîëäîõ ãàëçóó ëóó 220 . Áèä á¿ä¿¿ðõ¿¿ çàí ãàðãàæ.Ò¿é ÷îîðò! Õèëèéí àðààñ ïðèñêèéí ìàíãàäóóä ãàë òàâèà! Îäîî ìààíäûã õóó øàòààõ íü! ãýæ õàðààãààä ñýðýýãýý íóðóóòàé ºâñºíä çîîæ ãýðòýý îðîõîä Çóíäóé ãàâæ õýäèéí áîñ÷èõñîí áóðõàíä çóë áàäðààãààä òàõèð ìîäîîð ìºðºº äàðæ ñóóíà. íýã ìóó ìîíãîë ñàìãàíû ãýäýñíýýñ òèéì Ẻí ýðäýíý õààíààñ óíàà àæ ãýëöñýí. . Ìºíººõ ìàíãàäóóä ìààíü áèäíèéãýý øàòààõààð øèéäýæ äýý ãýõýä ãàâæ. Òàëòàé ¿íñýý àñãààä. Õàâàð áîëãîí õîéíîîñ ãàë òàâüäàã ìóóõàé ÷ ìàíãàäóóä äàà õýìýýí äýýëýý õýäðýí õî¸óë ãàð÷ õàðàâ. Æàìö áèä õî¸ð òýð Ëàìààäàí àìàíäàà îðñíûã ë õýëæ áàéíà ãýýä òîîãîîã¿é ìààíü îäîî áîëîõîä îðîé óðóó îðòîë õýëñýí ë áàéõ âèé äýý. ¨ñòîé ¿õýð áóðèàä çàí ìààíü òýð" ãýæ öóõàëäàí áàéòàë ¿õðèéíõ íü ñàðàâ÷èéí àðààñ ÿìàð íýã ãýðýë ãàðàõ ìýò í¿äíèé íü áóëàíä óëàñõèéâ. . Õàæèã çîæèã áîëñíûã íü ¿ðãýëæ ãàéõàã÷ ÷àâãàíöààñàà òèéíõ¿¿ ò¿ð ÷ ãýñýí ãýð òóñãààðëàæ. àñãà õàäíû çàâñðààð ãàëûí äºë øèäëýí áàéâ..Áàëæèéí õîéä õºâ÷èä ò¿éìýð ãàðàíõàé.ìýäýõã¿é áàéæ. Òýðíýýñ áèø ÿäàõäàà ýìýýë òîíîã. Äàìäèí áààâàé ãàâæèéí çàëðàõàä õºãøíºº Áàëäàíãèéí ãýðò îðóóëæ çàé÷ëààä äýâýí äýëõèé áàéòóãàé äýýä äîîä òèâèéí ÷ ÿâäëûã õ¿¿ðíýõ õ¿íòýé áîëñîí. Íýýðýý Õ¿¿õýí õóòàãòûí õóâèëãààí áàéõûã õýí áàéã ãýõ þì. ͺ㺺 ìýðãýí õ¿â¿¿íèé õýëñíýýð íýýðýý áóðèàäóóä áèä öºìººðºº ¿õýæ ìºõºõ ÷ þì áèë ¿¿. Õºâ÷èéí èõ õàãä ºâñ øèðýíãý òîðëîãò àâàëöàí Áàëæèéí ãîëûí õîéä òàë óëñûí õèëèéã äàãàñàí ä¿íõýãýð óðò íóðóóíû àðûí îé ìîäîíä íýãýíò äýëãýðñýí íü èëýðõèé ò¿éìýð åð人 ë õýäõýí õóâèéí äîòîð èéíõ¿¿ íºæèí óëààí ãàë äàâàëãàà øèäëýí ýõëýâ." ãýæ õàðààë òàâèí àæâàë ñàðàâ÷íû àðä ÷ áèø á¿ð òýðòýý õîéä íóðóóíû îðîéãîîð òýíãýð óëáàðòààä. ýðäýìò ëàìòàé õººðºëäºæ ñóóõ àøòàé þó. Òýíãýðò õàð óòàà áàãëàðàí çàíãèð÷ õ¿÷èò ñàëõèíàà õóéëðàí áóöëààä äîîðîîñ ºðâºëçºõ äºëíººñ òàñàðñàí î÷èñ òýð óòààí äóíäàà óëáàñ óëáàñõèéí.. Òýíãýðèéí õîéä õàÿà ýíãýýðýý íºæºðñºí óëààí òóÿà òàòæýý.Ýý ýíý èõ õóóðàé õàâñàðãàíààð àþóëòàé äàà. Ìàíàé ºëºã÷èíã óñàíä ñóóæ áàéíà. .

ãàíöààðäëûí óé ãàøóóí äóíä àÿàð àÿàðõàí ñýðãýõ ãýýä áàéâ÷ íýãä õ¿í àìüòíû õýë àìíààñ áîëãîîìæëîí. Ò¿éìðèéí áàðààíààð ñóìûí òºâèéíõºí óíäóé ñóíäóéõàí áîñöãîîæ çàõèðãààíûõàí. ¸ð õàëäààõûã ýðõáèù òýâ÷èí. Ò¿éìðèéí ºã뺺 Öýâýã Ïóíñàëûí ºâºðò õýâòýæ áàéëàà. ÿàâ ãýæ ººðººñºº ñýæèãëýõ óõààíàà àðàé àëäñàíã¿é. Öàã óëèðàõ òóòàì ñýòãýëèéí ýðãýëçýý òýýíýãýëçýý íèìãýðýõ ë õîéíî äîî. . åðººñ òèéì ñàíàà òºðºâ¿¿. Äàìäèí "ãàâæ ìèíü ãàë äàðäàã òàíü ÷ ºíãºðºº áèé âèé" ãýæ äîòðîî äààïààëààä ÿàãààä ÷ þì õèëèéí àðààñ ãàðñàí ò¿éìýð áîëãîíû áóðóóòàí ãýãääýã ìàíãàäóóäàà õàðààñààð Áàëäàíãèéíõíûã ñýðýýæ ò¿éìýðò ÿâàõ òóøààë èðýõ íü çàéëøã¿é òóë áýëòãýëòýé áîäîëòîé áàéÿ ãýëýý. õºðºº ñ¿õ. ¯¿ðèéí õàð õàâñàðãà óëàì óëàì ÷àíãàð÷ ãàøóóí õÿðâàñ õàìàð öîðãèíî. Òýðáýýð öàãààí ñàð ãàðñíààñ õîéø áàéñõèéãýýä ë Õ¿ðýí øóãóé ðóó õàðãóéëàõ áîëñîí þì. Ñóì áàãèéí äàðãà íàð ÷óõàì íóòàã æàëãàíäàà ë õàìãèéã ìýäýã÷ õààä òóë õýí àéìøèãã¿éãýýð òóøààë çàðëèãèéã çºð÷èíº. Ïóíñàë õ¿¿õýí Äàøèéíõàà ñóðãèéã ãàðãàõ ãîðüäëîãî áàðàã òàñðàâ÷ Öýâýãèéã íýã èõ íààëäóóëñàíã¿é. Ò¿éìýð öîõèõ ãýæ ñàíæèãíàëäàõ áîëîâ ãýæ Äàìäèí áààâàé õÿðâàñ ¿íýðòýí ºëºëçºõºä Çóíäóé ãàâæ ÿìàð íýã óíøëàãà ä¿íãýíýòýë óíøèæ ò¿éìðèéí ººäººñ ÷àãæàà÷àí çîãñîâ. ºðòººíèéõºí áèå áèåý ñóðàãëàí øóóãèëäàæ èéø òèéø íü òàõàð çàðëàãà ìîðäóóëàâ. Ñóðàã àëäàðñàí õ¿íèé òýð äóíäàà ¿åèéíõýý íºõðèéí ýõíýðèéã ç¿ãýýð ë ýçýíã¿éäýæ ñóëðàâ õýìýýí çóãàà ãàðãàõ ìýò ìóó ìóóõàéã ñàíàñàí áîëîõ âèé. Ìàðòàãäàõ øàõñàí óðüäûí ÿâäàë. Öýâýã ÷ ¿¿íèéã íü ìýäýæ õ¿ëöýí ÿâëàà. Ñóìûí çàõèðãàà Áàëæèéí õîéä áèåèéí õî¸ð áàãèéí òàíàãòàé ÷àäàëòàé á¿õíèéã ýð ýì ãýëòã¿é öºìèéã ò¿éìýð öîõèõîä ìîðäóóëàõààð øèéäýæ öóãëàðàõ ãàçðûã çààí õ¿í á¿õýí ãóðâààñ äîîøã¿é õîíîãèéí õ¿íñòýé. öàã óëèðàõûã õ¿ëýýñýí øèã áàéëàà.Ãàéòàé þì áàéíà äàà. Ãýòýë áàñ ÿàãààä ÷ þì Äàøèéã 221 . õî¸ðò õ¿¿õä¿¿äèéíõýý ýöãèéí äóðñãàëûã áóçàðëàíà ãýæ èõýýð áîäîõã¿é ÷ ãýñýí ¸ñ àëäàæ. àö õ¿ðç àëü áàéäãààðàà çýâñýãëýí èðñ¿ãýé ãýæ çàðëèã áóóëãàâ. òèéí äîòîð ñýòãýëä íü öàã ¿ðãýëæ áîëîîã¿é áóþó áîëîõã¿é ãýñýí äàëä øèâíýý ñîíñîãäîîä íààøòàéõàí ãàíö ¿ã õýëäýã ÷ þì áèë¿¿ äýý ãýòýë àìàí äýýðýý ãàðãàæ èðýýä áóöààí çàëãè÷èõíà.ìýò. Ñóìûí äàðãà íàð þóíû ò¿ð¿¿íä õîðøîî äàðãà Öýâýãèéã õºñºã õºäºëãºí ò¿éìðèéí ãàçàð öàé òàìõè àâ÷ î÷ ãýõ ãýñýíä ìàíü ýð îëäñîíã¿é.

ýíýõ¿¿ çàìáóóëèí äýýð îëäñîí 222 . äóóëàâ óó! ãýõýä ýíä áàéãààã ìèíü ÿàæ ìýäýâ ýý ãýæ èõýä ãàéõàí áàíòàõäàà. ºíººõ ìîðüòîé õ¿í ãàäíààñ. Ïóíñàëûã ñàíààíäã¿é àëäñàíäàà ë òýð. ìºí ñàéõàí õ¿íä àëäñàí. ãýòýë òýð áîë ¿íýíäýý ººðèéíõ íü õîõü áàéëàà. ìàãàäã¿é óëñ îðíûã òýð ÷èãýýð íü äîíñîëãîæ øèíý öàãèéí ýõèéã òàâèõ öººõºí áºãººä õàòóó ¿ãòýé õýí ÷ çºð÷èøã¿é øèéäâýð èðýõ ë ºä𺺠èðñýí áàéâ. æèë óëèðàã ãýñýí øèã áèò¿¿ ¿ã õýëýõäýý åð óðüäûí òàíèëûí õóâèàð îðæ ãàð÷ ÿâàõàä áîëîõã¿é þó áàéõàâ ãýõ ìàÿãòàé áàéâ. Ïóíñàëûã áîñãîæ æààõàí þì õàëààëãàæ óóãààä áèå òàâèðàí õýâòòýë ãàäàà ìîðüòîé õ¿í äàâõèí èðæ ñàíäàðãàâ. Ïóíñàë ÷ öàãààí ñàð ãàð÷. Áàëæèéí õºíäèéä äîâòîëãîí èðíý. ×èíõ¿¿ ÿñ ìàõàíäàà òóëòàë ñ¿ñýãëýí áèøèð÷. Öýâýãèéí õààíà áàéãààã ßíäàã ìýäýæ áàéëàà. æàðãàëäàà òàøóóð÷ ÿâñààð õ¿íèé ñàéõíûã. áýëòýéõýí î÷èæ çîëãîîä òýäíèéä õîíîæ õýí õýíèéõýý ýðãýëçýë òýýíýãýëçëèéã òàéëñàíñàí.ìàíæóóð ðóó ãàð÷ îäñîí ãýäýã öóó ÿðèàíä îãòõîí ÷ èòãýõã¿é õàðèí õàà íýãòýý îñîëäñîí.Çà çà îäîîõîí! Ìýäëýý! ãýæ õàøãèðààä õàðàéí áîñîâ. Äýýã¿¿ð çàí ãàðãàæ. . æèøýý íü Áàòûã íü ÷ þìóó Ñîäíîìûã íü ¿ë òîîìñîðëîõ þì øèã. òýð ÷ áàéòóãàé õýí íýãýíä àëóóëñàí áàéõ ãýæ ¿ðãýëæ áîäîãäîíî. Ìàíü ýð õ¿¿õíèé ºâðººñ ñóãà ¿ñðýí õîéìðûí îðíû ºìí¿¿ð õàÿñàí øèðäýã äýýð äýýëýý òîëãîé äýýã¿¿ðýý íºìðºí ãóëäàéòàë. Ãýâ÷ öàãààí ñàð õàð ñàð áîëñîí íü Ïóíñàëûí óé ãàøóóã óëàì ëàâøðóóëæ ýðèéí ò¿øèã ýðýõýä ÷ õ¿ðãýñýí áèç. Îäîî ë á¿õ þì æèí òàí. öîðæ íàðûí õýðãèéí èõ äóóëèàí îëíû ñàíàà áîäëûã ìàøèä äîíñîëãîñîí. Öýâýã ººðºº õîðã¿é ÷ ãýñýí õîëûí á¿äýãõýí àòàà æºòººíä õýìë¿¿ëæ ë ÿâñàí. Ñîíðîâûí õýðýã ãýã÷èéí ä¿ð çóðàã äîòîîä ÿàìíûõàíä á¿ðýí á¿ðäýæ ßíäàã. Òýð õî¸ð õîíîãèéí ºìíº àéìàã îðîîä îíöãîé äààëãàâàðòàé èðæýý. Õàìáà. Ñàéõàí õ¿íä àòààòàí îëîí ãýæ ñàíàãäàíà. Îäîî àéìãààñ äîòîîäûã õàìãààëàõûí äàé÷ëàí áàðèâ÷ëàõ õýñýã Îíîí. Õîéä õºâ÷èä ò¿éìýð ãàðààä áàéíà. Ðýíöýí íàðûí ºäºð øºíºã¿é õ¿ëýýæ áàéñàí òýð ë îíöãîé øèéäâýð. ×èíãýýä Ïóíñàëä ò¿ðýìãèé çàí ãàðãàõ ýðõ ¿íýíäýý áàéñàíã¿é. Öýâýã º÷èãäºð îðîé íýëýýä õýòð¿¿ëæ óóñàí òóë øàðòàíãèòààä ºã뺺 íàð áèò¿¿ãýýð ñýðæ.Õººå õîðøîî äàðãà Öýâýã áàéíà óó? Öýâýã ÷àìàéã ñóìûí äàðãà áóøóó èð ãýæ áàéíà. . Æàìö áààâàéí õºâã¿¿ä äîòðîîñ ÷óõàì àëò øèãèéã íü ë ¿õëèéí àþóë çàëãèõààñ áèø. Öýâýã ÷ øèíèéí íýãýíä áýëýãòýé.

Õàìáà. ßìàð ÷ õàðàíõóé. Îäîî æèíõýíý òóëàëäààíä ìîðäîõ öàã èðæýý. öîðæ íàðûí õýðýã áàéõàä Ñîíðîâûí õýðýã. Çàìä íü òýýãýëñýí õýíèéã ÷ ºðøººõã¿é. Òèéí îëíû ÷èõíýý ò¿ãø¿¿ðèéí õàðàíãà íýãýíòýý äýëäýí àðäûí äàéñíóóäûã õàéð ãàìã¿é ñºíººí äàðàõ àëáàòàí. ò¿¿íòýé õîëáîîòîé áóðèàä íàðûí õýðýã ÿàãààä áàéæ áîëîõã¿é áèëýý. ãýõäýý òýð ¸ñòîé ë ºíººõ ÷åêèñòèéí çºí㺺𺺠÷ þìóó þóãààðàà ÷ þì ãàíö õ¿íèé àìèéã õîðîîõ áàéòóãàé. Ñîíðîâûí áàðèâ÷ëàãäñàíûã ñîíñîîä Öýâýëìàà áóöàæ èðýýñýé ãýæ áîäîãäîæ áîëîõ áàéñàí áîëîâ÷ åð人 ë áàõ íü õàíààä ºíãºðñºí. õý÷íýýí ÷ ä¿ëèé àìüòàñ áàé á¿õ íèéòèéã õàìàðñàí òýð èõ äóóëèàí øóóãèàíû õààãóóð ãàðíà. õîõü ÷èíü! ×è äýýã¿¿ð çàí ãàðãàæ òýð ýñýðã¿¿ã äàãàæ ã¿éãýýã¿é áîë ààâûíõàà ãýðò áàñãàí ä¿ðýýðýý ÿâæ áàéõñàí. Àéìãààñ îíöãîé äààëãàâàðòàí ÿã ºíººäºð õ¿ðýëöýí èðýõ òóë íýãýíò õàð äàíñàíä 223 .áîëîîä îëäîæ áîëîõ á¿õíýýð äààòãàñàí áóðõíû øàâü íàð íü àðäûí äàéñàí áàéæ ãýõýä èòãýõ¿éåý áýðõ ãýâ÷ ÿìàð áóçàð ìóóõàé ñàíàà ºâºðëºí. ßíäàã Ñîíðîâûí áàðèâ÷ëàãäñàíûã ìýäýíã¿¿òýý õàìàã ýðãýëçýýãýý òàÿãäàí õàÿñàí. îíöãîé äààëãàâàðòàí ìîðèíäîî äºðººë÷èõñºí áàéëàà. Õýí íü õýíèéãýý âý ãýõýýñ ººðöã¿é òýìöýë òóëààíû öàãò õàòóó çîðèãîîð àìüäðàõààñ ººð çàìã¿é. Ýíý ñàíàà Óëààíáààòàð äàõü äîòîîä ÿàìíû óðò áàéøèíãààð õýçýýíèé òýí¿¿÷èëæ áàéñàí áèëýý. þìûã çºâòãºõ òèéì õàòóó øèð¿¿í òýìöýë ÿâóóëàõààñ ººð çàìã¿é îíöãîé öàã äààí èõ óäàëã¿é èðíý ãýäãèéã ìýäñýí. çýâñýã çýõýýñòýé áàéâ. ßàõûã ÷èíü ¿çíý äýý" ãýæ äîòðîî ç¿õýýä òèéíõ¿¿ õîõèð÷ õóâèðñàí àð÷ààã¿é Öýâýëìààã òºñººëºõºä áàõòàé. ßíäàã àéìãààñ èðñýýð ìîðü ýìýýëòýé. Ýíý òóõàé äýýä ãàçðààñ óäàà äàðàà ñýðýìæë¿¿ëæ áàéñàí. ßíäàã ¿¿íèéã ë ººðòºº öàã ¿ðãýëæ òóøààí ñàíóóëíà. ßíäàã ýíý øºíº óíòàæ ÷àäààã¿é. Ýð õ¿íèé ñàíàñàí õýðýã á¿òíý ãýäýã ë ýíý. Òºðõ캺 áàðààäàæ èðýõýä ÷èíü á¿õ þì îðâîíãîîðîî ýðãý÷èõñýí áàéíà. ÿìàð àþóìøèãòàé õýðýã ñýäýæ àãñíûã õóâüñãàëò õóóëèàð èëð¿¿ëýí áàðèí òàâèì áàðèìò íîòîëãîîãîîð ºäºð øºíºã¿é òàíèóëàí õýëñíýýð èòãýõ áîëèõûí õîîðîíä òººðºëäºæ õîöðîâ. Òýð ºíãºðñºí çóí Äàøèéã öààø õàðóóëàõäàà ººðèé㺺 çºâõºí õóâèéí àòàà õîðñëûí ¿¿äíýýñ õ¿íèé àìèíä õ¿ðñýí áèø ãýæ çºâòãºõ áîëèõ òóõàéãàà ñàíàà ÷ ¿ã¿é. íýã ºäºð òèéí çºâòãºõ øàëòàã ãàð÷ èðýõ þì ãýæ òààãàà ÷ ¿ã¿é. "Õîõü ÷èíü äýý. ×è îäîî õàà÷èõ âý äýý. Èë äàëä á¿õèé ë äàéñíûã èëð¿¿ëýõèéí òóëä õýíèéã ÷ õàéðëàõ ¸ñã¿é.

"Þó âý ýíý ÷èíü. ¿õýð 캺ðºëäºâ. èðýõ æèëýýñ óðò àëàã áàéøèíãèéí àëü íýã òàñàëãààíä ñóóäàëòàé áîëîõûã õýí áàéã ãýõ þì. íàìûí õ¿íèé ¸ñîîð ÿâäàã öàã.áè÷ýýñòýé ñýæèã á¿õèé õ¿ì¿¿ñýýñ ÷óõàì õýí íü õààíà ÿâààã àíäàõã¿é ìýäýõ ¸ñòîé. ª÷èãäºð îðîé Öýâýãèéí íýã òèéøýý ìîðäñîíûã óðüäààð òàâüñàí òàãíóóëààñàà ìýäýíã¿¿ò Áàëæèéí Õ¿ðýí Øóãóé îðîõ ÷èãèéã õàðæ. Õàðèí ãýíýò èõ ò¿éìýð ãàð÷ çîí îëíûã áóæèãíóóëàõ þì ãýæ ÿàõèí òààõ áèëýý. íîõîé õóöàæ. íýã èéì óíòààõàé õ¿¿õýíòýé íàñûã áàðàõ ë áîëæ ÿàíà ãýõ âý. Ò¿éìðèéí ãàëûã ÿã ë Îíîí. "Ýý äýý. Òèéí ìóíãèíàæ áàéòàë ¿ä äóíäûí àëäàä Ðýíöýí êîìèññàð òýðã¿¿òýé îíöãîé äààëãàâàðòíû áàã áóó ñýëýì àãññàí àðâààä õ¿í ñóóëãàñàí à÷ààíû ìàøèí áàñ íýã õîîñîí ìàøèíòàé ìºíººõ ºòãºí õºõ óòààí äóíäóóð äàâõèæ èðëýý. íààä çàõ íü îíö ÷åêèñòèéí öîëòîé ë ÿâäàã. Áàñ Æàìöûíõàí èéø òèéøýý õºä뺺ã¿éã ìýäýæ áàéëàà. íýðòýé òºðòýéõýí øèã ÿâáàë äýýøýý ÷ ãàðàõ þó ìàãàä. ãýð á¿ëèéí òàëààð òîãòâîðòîé. çà òýãýýä õàìãèéí ãîë íü ÿàìíû áàéøèíä ñóóäàëòàé áîëîõ ë áàéíà. Ò¿éìýð öîõèã÷äûã ìîðäóóëàõ ãýæ Ẻí øóóãèàí ñàíäðààí áîëîâ. íàäààñ çàëóó þìíóóä ãàíö òàãíóóë èëð¿¿ëñýí íýðòýé îäîíãîîð øàãíóóëñàí. Ààâûí õºâã¿¿äèéí õèéäãèéã õèéõýýñ þóíä íü øàíòðàõ âý ãýõ çýðãýýð áîäîæ õýâòòýë ñóìûí òºâººð íýã õ¿ì¿¿ñ øóóãèëäàí. Øóóãèàí ñàíäðààí óòàà óíèàðã¿é æèðèéí ºäºð þìñàí áîë íîãîîí ìàëãàéòàíãóóä èéíõ¿¿ áººíººðºº áóó çýâñýã 224 . ìýäýæ ÷ áàéëàà. Õ¿í ÷èíü íýð òºðèéã óõààí îâñãîîãîîðîî ë îëäîã þì áàéíà. Ýíý õýðãýý ýöýñò íü õ¿ðãýõýä. Ìàíàéõàí èéì èõ ñ¿ðòýé îðæ èðýâ ¿¿?" ãýýä äýýëýý íºìðºí ã¿éæ ãàðâàë òýíãýðèéí õîéä õàÿà íýë óëààí ãàë áîë÷èõñîí áàéëàà. Áàëæ õàâèéí õýëõýëäñýí èõ óóë íóðóóä óðóó äîâòëóóëàí òóóõ ÷èãòýý õàâðûí õàð ñàëõèíä àìüñãàà äàâ÷äóóëñàí ºòãºí áºãººä ãàøóóí óòàà ãàçàð òýíãýðèéã õîëáîí õàõààä òýð óòààí äóíäóóð õýñýã ìîðüòîíãóóä ýíä òýíä Ẻãíºðºí ò¿éìðèéí ººäººñ äóðòàé äóðã¿é ÿâöãààíà. Ñ¿¿ëèéí ¿åä Ñîíðîâòîé ÿìàð íýã òàëààð õîëáîîòîé áàéñàí õ¿ì¿¿ñýýñ í¿ä ñàëãàõã¿é áàé ãýñýí òóøààëûã áèåë¿¿ëæ öºõºõ þì áàéñàíã¿é. Îäîî àæ òºð뺺 ë áîäú¸. Áè åð íü óõààíààðàà ÷ îâñãîîãîîðîî ÷ õýíýýñ äóòàõ þì. ¯¿ðýýð íîéð õóëæèí. ÷óõàì õýíèéä áàéõûã íü òààæ îðõèñîí. Íýã èõ ìºðºº õàðæ òîìîîòîé çàí ãàðãàâàë èíãýýä ä òºëººëºã÷ íýðòýé òºðèéí çàðö ÿâñààð íàñûã áàðíà. õ¿¿õýä ãàðãàñíààñ õîéø óëàì èõ óíòààõàé áîëñîí ýõíýðèéíõýý ãèíøèãíýí õóðõèðàõààñ òýýðøààæ õºð⺺æ õýâòýâ.

õºíæèë äýâñãýð òýðã¿¿òíýý áýëäýæ àâààä õºäºë뺺. çàðèì õ¿ì¿¿ñèéã áàéöààí øàëãàõ àæèëòàéãàà ìýäýãäýí òóñãàé ãýð áàðèóëæ òóõëàâ. Ðýíöýí íàð ÷ õàðèí èéíõ¿¿ ºíãºëºí äàëäëàõ øàëòàã ãàðñíûã àøèãëàõààð øèéäýýä ñóìûí äàðãà íàðûã äóóäóóëàí õààíààñ õýçýý ò¿éìýð ãàðñàí. îðîñûí õóó÷èí çàéìêèéí òóóðèíû îéðîëöîî áóóæ ìîðüäîî èäýøë¿¿ëýí. Ìàíü õýä ãàëä á¿ñëýãäýí òýð øºíèéã ºíãºðººëºº. Öýâýã Áàëäàí õî¸ð Õàíäìààã äàãóóëàààä ò¿éìýð íýãýíò õóéõàëæ ºíãºðñºí ºíººõ Æàðãàëàíòûí áàðóóí ¿ç¿¿ðýýð òîéð÷ õèëèéí àðä ãàðãà÷èõàâ áèø ¿¿? õýìýýí õýëýëöñýýð ãàëä øàòàëã¿é ¿ëäñýí îéí çàõ. öàé õîîë õèéëýý.àãñàæ èðñíèéã àéë àìüòàí äàðóé ìýäýí ñýæèãëýæ ÿíç á¿ðèéí öóó ÿðèà àìíààñ àì äàìæèõñàí. Æàðãàëàíòûí áàðóóí áîîìûí òîðëîãò ä¿ðýëçýí àâàëöñàí ãàëä òóëæ èðýõýä íàð áàðóóíàà õýâèéãýýä óòààí äóíä íýã ë õ¿éòýí çýâ¿¿íýýð ÿãààðàí ¸ëòîéíî. Òýä óëàì ºòãºðºí áàãëàéõ óòààí äîîãóóð øóðãàí ÿâñààð Áàëæèéã ãàð÷ áàðóóí ç¿¿íýýñ èðýãñýäòýé íèéëýí õýíèéõýí õààíà õ¿ð÷ ò¿éìýð öîõèõ áóþó ãîëûí õºíäèéä àëäàõã¿é áîîõ çýðýã çààâàð àâààä Öýâýãèéí óäèðäñàí õýñýã ãàëûí ò¿ð¿¿÷ äàâàí èðæ áóé Æàðãàëàíò óóë óðóó ÿâöãààâ. Ãàëûã õàâöàëä áîîæ àâàõààð øèéäýöãýýí òîðëîãèéã õýñýã ãàçðààð òàñëàí öóðàì ãàðãàõ ãýæ íàð øèíãýòýë íîöîëäñîíû à÷ààð ÿìàð÷ ãýñýí íýã óäààä àðàé íààø íü àëäñàíã¿é. Ãýâ÷ ò¿éìðèéí ãàë Æàðãàëàíòûí îðîéãîîð äàìæèí ººð õýäýí ãàçðààð õýäèéí óðàãøàà äîâòëîí íýã óóëíààñ íºãººä ¿ñ÷èí àìææýý. Òèéíõ¿¿ á¿òýí äºðâºí õîíîã íîéð õîîëã¿é öààø íààø äàâõèëäàí ¿çýëöýýä ò¿éìðèéã õºíäèé òàë óðóó àðàéõàí àëäàëã¿é îéð õàâèéí õýäýí óóëûí îéä òîãòîîã÷îîí áîëîîä ºëñºæ ÿäðàõûí òóéëä õ¿ð÷ ãàë ãàëààðàà ýíä òýíä ò¿ð àìñõèéâ. ò¿¿íèéã óíòðààõ àæëûã õýðõýí çîõèîí áàéãóóëæ áóé çýðãèéã àñóóæ. Ñàëõè ò¿éìðèéí ãàëûã ÿã ë òýð òîðëîãò õàâöëààð íàì äîîð õºíäèéí èõ õàãäàíä àëäóóëàõ ÷èãòýé àæ. Ãýòýë ò¿éìýð óíòðààëöàõ öýðýã èðæýý ãýæ õýí íýãýí ìýäýìõèéðñíýýð ºíãºðºâ. Ñàëõèíû ÷èã ººð÷ëºãäºí áèò¿¿ õàð óòàà æààõàí çàìõðààä àìüñãàëàõàä àðàé õºíãºí. Öýâýã Õ¿ðýí øóãóéãààñ äàâõèí èðæ õîðøîîíûõîî õî¸ð õ¿íýýð ãàíçàãûí õóäàëäàà à÷óóëàí ÿâóóëàõ áîëîîä Øóâóóòûí ºâºë溺 õàâèéíõàí ààâûíä íü öóãëàðàí õºäëºõººð òóøààãäñàí òóë òèéøýý î÷ñîíä Õàíäìàà íàðûí äºðºâ òàâàí õ¿¿õýí àðâààä õàðöóóë íýãýí ãàë áîëæ öóãëàðààä õºäëºõ ãýæ áàéâ. Îäîî ãàë 225 . Òèéí ààâûíõààñàà õýä õîíîãèéí õ¿íñ.

ßàæ èðýõ þì äýý òýð ÷èíü. àðäûí äàéñàí ãýæ áàéãàà ë þì áèç äýý? . ªíãºðñºí þì ºíãºðºº.Òèéìýý. Îéí çàõààð ãèø¿¿ ò¿¿æ ÿâñàí Õàíäìàà. Æààõàí õàðæ áàéãààä áîëíî áèç.ìàíàæ õýä õîíîõûã õýëýõýä õýö¿¿ òóë ìàíü õýä óíòàæ àìðàõ çàâñàð ãàðñíûã àëäàõã¿é ñàíààòàé ñ¿¿ëèéí ¿åä Áàëäàíã èëýðõèé äàãàõ áîëñîí Õàíäìààãààð òîãîî áàðèóëæ ýíý òýðèéã õ¿¿ðíýí ñóóâ. Áàëäàí Õàíäìààãèéí ýíä òýíä ãèøãýëýí øèð¿¿õýí ãàðààð àæèëëàõûã õàðæ ñóóñíàà.Öýïèëìàà ìààíü èðýõ áîëîîã¿é þì áàéõ äàà? ãýæ ãýíýò ñàíàõ ìýò Öýâýãýýñ àñóóâ. ¯íýõýýð íýã øèíýñíèé äîð àäóóíû àðàã ÿñ. Òà ýíý Õàíäìààòàé ñóó÷èõìààð þì äàà. . Ãýõäýý øàøíû ÷ ãýñýí õàìáà öîðæ ãýýä äàíäàà òîì÷óóä ðóó äàéðàëò áîëæ áàéíà ø¿¿. 226 . . îëîíöîã ãºëºì.Õàÿõ þó áàéõàâ. Öýâýã Áàëäàí õî¸ð ã¿éëäýæ î÷ëîî. . .Öýýïèëìààãèéí õîéíîîñ íýã ìààíü î÷äîã ÷ áàéñàí þì óó? ßàâàë ÿà ãýýä õàÿ÷èõñàí þì øèã. Òîì ë äàðãà. ßìàð ÷ ãýñýí õ¿¿õäýä èõ õýðýãòýé ãýõýä Áàëäàí. .Áàëäàí àõ ìèíü îäîî òýðíèéã ñàíàëòã¿é áîëîî.Äýýã¿¿ð áîëæ áàéãàà þì áèäýíä òýð ÿìàð õàìàà áàéíà. òýðã¿¿òýí íü èëæèð÷ ¿éðñýí ìºíãºí ÷èìýãòýé ýìýýëèéí ¿ëäýãäýë õºãëºð÷ õýâòýíý. Ñîíðîâûãîî íýã òèéø áîëîõûã õ¿ëýýõýýñ ÿàõ âý.Õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿.Õ¿¿å ýý! Ýíä íýã àäóóíû ñýã áàñ ýìýýë áàéíà! ãýæ õàøãèðàâ. .ßìàð ÷ þìàíä òýð íü îðñîí áàéäàã þì? Ò¿ðìýä (øîðîíä) îðñíûã áîäîõîä õýö¿¿ ë þì áîëîî. .Áèäíèéã ë òèéì þì á¿¿ äàéðààñàé äàà. .Áàéãààä ë òèéì áîëîî áèç . . Íîäíèí çóíûõààð áîë àéìøèãòàé ë áàéíà. .Õàðèí ë äýý ãýæ ã¿âòíýõýýñ öààø äóóãàðñàíã¿é. Òýð Ñîíðîâ ìààíü çàñãèéí òîì õ¿í ãýäýã áèç äýý? . .Áàãà õ¿â¿¿íèéã ìèíü àâàà÷ ãýæ Öýïèëìààä õýëáýë ÿàõ áîë ãýæ áîääîã áàéëàà ë. . Ëàì íàðûã áóëòûã íü áàðüæ øàðëàà ãýõ.Öýâýã ìèíü åð ÿìàð ãýý÷èéí öàã èðýý þì.

Ò¿ð¿¿ëæ òýðãýíä ñóóñàí õ¿ì¿¿ñ áàðãàð öàðàéëàí ãºëºðö㺺íº. . Óðò áóóíóóäûíõàà àìûã ¸ðäîéëãîí öºì íýã ç¿ã õàðààä õºøñºí ìýò õºäºë㺺íã¿é ñ¿ãëèéëäýõ ãóðâàí ìîðüòíû ç¿ã àéæ õóëãàñààð î÷èõîä òýäíèé íýã íü. íîäíèí öýðãýýñ õàëàãäàæ èðñýí Öýâýýíèé Áîëä ãýäýã çàëóó. ãýæ Áàëäàíãèéí õýëòýë òýðòýý äîð ¿ëäñýí õ¿ì¿¿ñ.. áààâðûã íü õóó òàòàæ àâààä ìàíü ãóðàâ òîãîî òîðõîî õàìàí ãàíçàãàëààä ÿàðàí ìîðäîæ äîîøëîâ. Äàäàëûí ñóðãóóëèéí áàãø Öýðýíïèë çýðýã öºì Äàäàë.Öýâýã õààíà áàéíà àà! Öýâýãèéã äóóä! Öýâýã ýý! Öýâýã õààíà áàéíà! ãýæ ó÷èðã¿é õàøãèðàëäàâ. .Ýíý íºõðèéã õèëèéí àðààñ áàðüæ èðëýý ãýõýä õàð õóðãààð ýìæñýí õ¿ðýìòýé øàðãèñàí îëîí ãóóëèí ãàðõè îîñîð á¿õèé ìºðºâ÷òýé á¿ñýíäýý ç¿¿ñýí íàãààí áóóíûõàà áàðèóëûã èë ãàðãàæ òàøàà òóëàí öýýæ ò¿ðñýí ºíäºð øàð õ¿í. Öýâýã õºñðèéí ýìýýëýýñ äàðóóëãà. . . . 227 . Ñîäíîì õî¸ð áàñ Ïóíñàëûí íàãàö àõ Äàìäèíæàâ. Õ¿ì¿¿ñèéã äóóäàæ ýíý õàâèéã íýãæâýë. Áàëæèéí àðâàí äºðºâ òàâàí õ¿íèéã ìàøèíä ñóóëãàæ äºðâºí ºíöºãò íü áóóòàé öýðãýýð ìàíóóëààä õºäëºõºä áýëýí áîëñîí áàéâ. Öýâýã ñàÿ Äàøèéí ìîðèíû ñýã. ò¿éìðèéí óòààíä æèâñýí ¿õìýë óëààí íàð áàðóóí õÿð äýýð ñ¿¿ìèéíý.Ýçíèéõ íü óë ìºðèéã ýðüå ë.Ýíý ÷èíü Äàøèéí ìîðü ýìýýë áèø ¿¿ ãýæ Öýâýã äóó àëäàâ .ßâ íºõººð! ãýæ çàíäðàí óðàãø çàíãàõàä íºãºº õî¸ð íü äóíäàà õàâ÷èí ¿ã äóóã¿é åðã¿¿ëýí îäîâ.Óõàéñ! Õèë äàâóóëààä àëä÷èõààã¿é ÷èíü ÿàìàé äàà ãýæ äààïààëàõ ìàÿãòàé õýëýâ. Òèéí øóóä äàâõèñààð ñóìûí òºâ èðýõýä ÷óõàì þó ãýã÷ áîëæ áàéãàà íü òîäîðëîî. Ñóìûí òºâèéí íîõîä ó÷èðã¿é ÿðãèí õóöàæ. Öýâýãèéã òóóæ èðñýí õ¿í. Æàìöûí Áàò.Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí Öýâýãèéã áóøóó îëîîä èð ãýñýí. Òà íàð óëñûí õèë çºð÷뺺 ãýæ ààøèëæ áàéíà õýìýýí øèâíýëäýâ. Öýâýã ÿàõ ó÷ðàà îëîõã¿é èéø òèéø õàðàà÷ëàõàä àéæ áýðãýñýí õ¿ì¿¿ñ õàøàà áàéøèíãèéí áóëàíãààð öóõàëäàõààñ ººð þì ¿çýãäñýíã¿é. Öýâýã Ïóíñàëä õýë õ¿ðãýõ óõààí Áàëäàí àõàä áàéõã¿é ë âèé äýý ãýæ áîäîîä ºíººõ øàð õ¿íòýé øèâíýëäýí áóé ßíäàãèéã ñàÿ àæèí. ýìýýëèéã ÿã îëëîî ãýæ äýìèé ñàíäàðñàí äýýðýý á¿ð ÷ áàëìàãäàí òýð òóõàéãàà õ¿ì¿¿ñò ÷ õýëæ ÷àäñàíã¿é... Äóóäñàí õ¿ì¿¿ñ äýýð õ¿ð÷ èðâýë òýäíýýñ çàéäóóõàí áóó ¿¿ðñýí ãóðâàí ìîðüòîí çîãñîæ áàéãàà òèéø ÷èìýýã¿é çààãààä.

ßíäàã àà! ßíäàã ÷àìä õýëýõ þì áàéíà ãýõýä íºãºº õ¿í ãàçàð äýâñýýä.. Òýð ãàíöõàí öàã áîë ãÿíäàíãèéí ãàäíàõ åðòºíö ýðõáèø íàðòàé ãýðýëòýé õýâýýðýý áàéãààã Ñîíðîâò ñàíóóëàõ òºäèé áèëýý. Õ¿íèé í¿ä õàðàíõóéä õýäèéãýýð äàñàâ÷ òèéí íàðíû ãýðëèéí º÷¿¿õýí òàñàðõàéã ýñ õàðâàë ñîõîðòîé àäèëõàí áóþó ñýòãýë õàðàíõóéëàì áèëýý. Ñ¿¿ëèéí ¿åä õàìàã ìàõ áóë÷èí íü èõýä øóóãäàí òóðàíõàéëæ ñýòãýë ñàíàà. Ñ¿¿ëäýý á¿ðõýãò ÷ ÿëãààã¿é ÿã ë òýð ýãøèíä ñýðäýã áîëæýý. âàíäàíãèéí ìîäíû øèðõýã òýð ÷ áàéòóãàé ºíººõ 228 . Ñîíðîâ ñýðýýä äýâñãýðã¿é áàíçàí âàíäàí äýýð õýä õºð⺺í ÷èëýýãýý æààë ãàðãàâ. . Óòààíä õó÷èãäñàí ä¿íñãýð õºõ óóëñ á¿ðýëçýí äàéâàëçàæ áàéëàà. * * * Ñîíðîâ äàâ÷óó í¿õýí ãÿíäàíãèéíõàà àëãûí ÷èíýý ñàðààëæèò ãýãýýâ÷ýýð íàðíû ãýðýë òóñàõàä àÿíäàà ñýðëýý. Öýâýã ãýíýò õàìàã áèå ñàëõèéí ìàøèí ººä àâèðàã÷àà áîëîõîä õýí íýãýí ñóãàäàí òàòàæ ñóóëãàòàë ìàøèí ÷ îãëî ¿ñðýí õºäëºâ. Ýíý ãàçàð äýëõèé äýýð õ¿í áîëæ òºðºãñäºä íàð ãýäýã ÿìàð ÷óõàë ýðäýíý áîëîõûã ãÿíäàíãèéí õàðàíõóéä ÿñ ìàõàíäàà òóëòàë îéëãîäîã àæýý. ¿íýð òàíàðûã íü ºíººõ îíèãîð ãýãýýâ÷ýýð ìýäýð÷ áàéëàà. õºãö õàíõàëñàí õ¿éòýí ÷óëóóí øàë õàíà òýðã¿¿òíýýðýý º÷íººí õîíîã ñàðûí òóðø èæèë äàñàë áîëëîî ÷ ãýñýí õàíà øàëíûõ íü îâãîð òîâãîð. Ãýõäýý òýð ãýðýë òóññàí ýññýíýýð ñýòãýë íü öýëìýã áóþó á¿ðõýã ìýò áîëíî. Ñîíðîâ õàðàíõóéëñàí ñýòãýëýý òýðõýí øàð çóðâàñ òîëáîîð º÷¿¿õýí ÷ àòóãàé ãýðýëò¿¿ëýí ò¿ìýí áîäîëä àâòàíà. Õàíàí äýýã¿¿ð ìºëõºõ íàðíû òîëáîíîî á¿õèé ë íàðò åðòºíöèéã õàðàõ ìýò áîëíî. Òèéíõ¿¿ öýëìýã ºäºð íàðíû ãýðëèéí òóóç ãýãýýâ÷ýýð îðæ èðýõ ýãøèíã àëäàõã¿é ñýðíý. á¿õèé ë ìýäðýõ¿é íü ýìçýãëýí õºâ÷èëæýý. ªäºð öàãèéí õýì àëü õýäèé íü àëäàãäñàí áºãººä ýðõáèø õàâàð áîëñíûã ìýäýæ èõ õîëûí àíèð ÷èìýý. Íàðàí óðãàõ ¿åýñ òýð ãýðëýí òóóç ãýãýýâ÷ýýð øóðãàí îðæ èðýýä ýñðýã òàëûí õàíàí Äýýð ìºí àëãûí ÷èíýý øàð òîëáî ¿¿ñãýí òýð òîëáî íàðàí õººðºõ àÿñààð àëãóóð äîîøëîí öàãèéí äàðàà àëãà áîëíî.Äóóã¿é ìàøèíä ñóó! Áàðèâ÷ëàãäñàí ýòãýýä¿¿ä ñîíñ! Õîîðîíäîî ãàíö ÷ ¿ã ñîëüæ áîëîõã¿é! Ǻð÷âºë õàòóó öýýðë¿¿ëíý! ãýæ ýð¿¿ãýý øèäýí öàãíàãàñõèéâ. ªã뺺 á¿ð òèéíõ¿¿ òóñàõ çóðâàñõàí øàð ãýðýë öàãèéí ñýð¿¿ëýã ìýò áîëæýý. äýâñãýðã¿é õàòóó âàíäàí. Ãÿíäàíãèéí ýíý õàðàíõóé í¿õ.

íóëèìñã¿é õóóðàéãààð óéëàí ãàñëàõ õýö¿¿. Óðò ãýã÷ýýð óéòãàðòàé ãàøóóäàëòàéãààð óëèí ãèíøèæ. "Áè ÷èíü îäîî õ¿í áèø íîõîé ø¿¿ äýý" ãýæ ¿ðãýëæ áîäîãäîîä ººðèéã íü çîâîîí òàìëàæ áàéãàà õî¸ð õºëòºíã¿¿ä ÷ öºì àðààòàí.íàðíû òóóÿàíä ãÿëòãàíàí áóæèãíàõ òîîñíûõ íü òîî øèðõýãèéã õ¿ðòýë ìýääýã øèã áîëñîí àòàë òýð ë á¿õ èæèë äàñëààñ óéäàõûí çîâëîí õàìãèéí õýö¿¿ áàéëàà. Ò¿¿íèé õàæóóãààð ø¿ä çóóíà. Ãýâ÷ òýð á¿õýí ÿàõûí ÷ àðãàã¿é áàò áýõýëãýýò ãÿíäàíä õààëòòàé áàéõàä õýðõýõ áèëýý. ªºðºº ººðèéíõºº ìàõ áóë÷èíã õýìëýæ õýâòýõýýñ ººð àðãàã¿é. çóçààí îéìñòîé òîíîãòîé öàãààí ýñãèé ãóòàë. ßìàð ãýý÷èéí ãóòàìøèãò õóâü òàâèëàí áý! ßìàð ãýý÷èéí ¿çýãäýøã¿é ìóóõàéã "ýíä¿¿ðýë" âý! Òýð Áàÿí äàâààí äýýð óðüäûí á¿õ àìüäðàë íü ãýíýò òàñëàãäàí ¿ëäýýä òýðíýýñ õîéø ààâ ýýæ. ãóòðàë ãîìäîë ÷ ìºí õÿçãààðã¿é. Ñîíðîâ º÷èãäºð îðîé òºìºð ò¿ìïýíä õèéæ àâñàí õ¿éòýí õàð öàéíààñ õýä áàëãàâ. àìðàã ñàäàí. ªâºë Áàÿí äàâààíû îðîéãîîñ àÿíûõàà õóâöàñòàé áàðèâ÷ëàãäñàí òýð ë ÷èãýýðýý òóë õàðèí äààð÷ äàãæèõûí çîâëîí áàãà ¿çæýý. Àç áîëîõîä õºâºíòýé ºìä. Õ¿íèé óóð õèëýí. ×èíãýõýýð àìüòàéãàà. Õàâõàíä îðñîí ÷îíî õºëºº òàñ õàçààä ÿâ÷èõäàã ãýòýë ãÿíäàíä îðñîí õ¿í ñýòãýëýý çóëãààõààñ ººð þìã¿é íü ãà÷ëàíòàé. Ãýâ÷ ç¿ðõ íü öîõèëîí ñóäàñ ëóãøèæ. òàðõèíä áîäîë ýðãýëäýí ýðõáèø õ¿íýý áàé÷èõààã¿éãýýñ õîéø òèéíõ¿¿ íýãýíò àëäàãäñàí ºäºð öàãèéí õýìíýëèéã äîòðîî òîîëîí áàéõ àæ. Ýíý öàãààí òºìºð ò¿ìïýíã àìàíäàà îéðòóóëàõ á¿ð íîõîé ñàíààíä îðíî. Ñîíðîâ õó÷ëàãà äýâñãýðèéíõýý îðîíöãèéã çàñààä ºíººõ íàðíû òîëáîî øèðòýí áîäëîãîøðîâ. ìºðººäºëòýé㺺. ÿíãèð äîòîðòîé äýýë. àæèë òºðºë. Ãÿíäàíãèéí õ¿éòýí ÷óëóó ÷ áîäëûã ýñ õààíà. óóð õèëýíòýéãýý. óëñ ã¿ðýí ÷óõàì þó áîëñîí íü 229 . Õ¿íèé ãàñëàí á¿ð õÿçãààð òºãñãºë áàéõã¿é àæ. Ãýòýë ºâºë ºíãºð÷ õàâàð íîãîî ñî¸îëòîë ãÿíäàíãèéí ¸ðîîëä õýâòýæ áàéäàã. Òèéí äîòðîî óéëàí õàéëíà. òýð ÷ áàéòóãàé òà÷ààë ñýðýõ¿éòýéãýý. Áàÿí äàâààíààñ íààø äîòîîä ÿàìíû õî¸ð õàðãàëçàã÷èéí äóíä õàâ÷èãäàí ÿâæ áàéõäàà "ýíä¿¿ðýë" ãýõýýñ ººð þìã¿é áàðàã ë ºíºº ¿ã¿é ãýõýä ìàðãààø íü òàâèãäàæ Öýâýëìààòàéãàà äàõèàä óóëçàæ. Ãýãýýâ÷ýýð ñàÿ ñî¸îëæ ýõýëñýí íîãîîíû ¿íýð ¿ë ìýäýãõýí ¿íýðòýíý. ººðºº ÷ òýäíèé ãàðò îðæ ãèíæëýãäñýí àð÷ààã¿é ìóó íîõîé ìýò ñàíàãäàíà. àÿí çàìäàà îðíî ãýæ áîäîæ ÿâñàí. íîîñîí öàìöòàé ÿâñàí òýð á¿õíýýðýý õó÷ëàãà äýâñãýð õèéæýý.

.ìýäýãäýõã¿é. þó áîëæ áàéãààä óõààí õ¿ðýõ àðãàã¿é. Îãòõîí ÷ ó÷èð óòãàã¿é. á¿ð ãàéõìààð ñîëèîòîé áè ÷èíü ìîíãîë ãàçàð äýýðýý õ¿íèé äóíä áàéíà óó. áîëüñíîî ìýäðýõ íü ààæìààð óíòàðäàã àæ.. Ñîíðîâò þì èäýõ õ¿ñýë îãò áàéñàíã¿é. Ǻâõºí öàíãààãàà æààõàí ãàðãààä þì èäýõã¿é áàéñààð áàéòàë ºëññºí. àëü ººð õàðü õîëûí åðòºíöºä Ìîíãîë õýë. çàðèìäàà ÷ á¿õ àìüäðàë íü ç¿¿ä çýðýãëýý áàéñàí þì áèø áèç ãýìýýð áîëíî. õàð ãóðèëòàé áàíòàí þì óó çóòàí. íàðíû øàð òîëáî. ýöýñ òºãñãºëã¿é òàìëàëò áàéöààëò. Àäàãëààä ÿëãàäàñíààñàà òýýðøààí òàñàëãààíû áóëàí äàõü óìãàð í¿õýí äýýð ñóóíà ãýäýã áàñ íýã òàìëàë. àëü îäîî ò¿¿íèéã òàìëààä ÿàõàâ ÷ ãýäýã þìóó. Àðâààä óäààãèéí õ¿íä ýð¿¿ ø¿¿ëòèéí ýöýñò ìºíººõ òàìëàã÷èä "¿íýíèéã" îëæ ÷àäàëã¿é õàÿñàí áºãººä äàõèí áàéöààõûã õè÷íýýí õ¿ëýýñíýý ÷ ìýäýõ àðãàã¿é áîëæ. Þìûã ÿàæ ìýäýõýâ äýý. Ãàíöõàí ìýäýõ þì ãýâýë ýíý í¿õýí õàð ãÿíäàí. Åð þó áîëñîí. õàòñàí òàëõíû ººäºñ õèéõýýñ ººð þìã¿é. "Íîãîî óðãàæ áàéíà. Ãóðâàí ñàð äóóñàæ áàéãàà áîëîâ óó. Ñîíðîâ òýð öîíõíû òàã òîðõèéõ áîëãîíä öî÷èí àãõèéæ ÿìàð íýã ººð õ¿í îðæ èðýõ þì óó èä¿¿ð äîòî𠺺ð þì óíàõ âèé õýìýýí ãîðèëíî. áàñ íýðòýé áîë íýðòýé ÿâñàí õ¿íèé ¿ðèéã õîðõîé øàâæ øèã õàÿ÷èõìààðã¿é. ýíä¿¿ðñýí þì áàéíà ÷ ãýäýã ÷ þì óó.. Äààí÷ äýý. íàìàéã äààí÷ ìýäíý äýý. á¿õ þì ¸ðîîëã¿é õàðàíõóé õàð àíãàë óðóó õºìºð÷èõñºí ìýò. Ãýòýë ñ¿¿ëäýý åðººñ þì èäýæ óóíà ãýäýã íýãýí àäèë óòãà ó÷èðã¿é áîëäîã àæ. ªäºð õîíîã ºíãºðñººð áàéëàà. Àìüäðàë óòãà ó÷èðã¿é áîëñíû áóþó á¿ðìºñºí öºõðºí㺺 áàðñíû øèíæ áèç. ìîíãîëûí òºðõòýé àðààòíóóäûí äóíä áàéíà óó? ãýæ ýðãýëçìýýð. Ãýâ÷ í¿¿ðýý õàðóóëàëã¿é çºâõºí ãàðàà ñàðâàãàíóóëàí óíä õîîë ºãäºã õàðãàëçàã÷ öàãààí ò¿ìïýíä 纺ãõºí õàð öàé õèéæ. Ñîíðîâ ãóòëàà õîëõèíäîãîîð óãëàí î÷èæ öàéãàà àâ÷ðàí õýä îî÷îîä äàãçààðàà õàíà ò¿øèí áîäîë áîëëîî. õýëýõ þìòàé áîë õýëýõýýð áîëñîí ãýäýã þìóó õýí íýã õ¿í ìàãàäã¿é ×îéáàëñàí æàíæèí þì õýëñýí áàéâàë. Äàâ÷óó í¿õíèéõ íü ¿¿äíèé öîíõ ºäºðò ãóðàâ îíãîéæ ºíººõ "íîõîéí èä¿¿ðò" íü ãàøóóí õàð öàé. íóäàðãûí ÷èíýý áîð òàëõ òàâèàä òàãèéã õààâ. Õààíà íýãòýý ÿàõûã ÿðèëöàæ áàéãàà áèç.. Îäîî ÷ ìºí öî÷èæ õàðëàà. Àíõàíäàà ºãñíèéã íü èääýã áàéëàà. Í¿¿ð í¿¿ðýý õàðàëöàæ ¿ã ñîëüæ áàãà ÷ ãýñýí àëáàí àìèàðàà õîëáîîòîé ÿâñàí îëîí õ¿í 230 . ìàðòààä õàÿ÷èõíà ãýæ áàéìã¿é. Íàìàéã äóóäàëã¿é õîðèîä õîíîñîí õýðýã.

. ¿ã¿é ýíä¿¿ òàøàà ÿâäàõ õýí íýãíèé õîðëîë áîëñíîîñ çàéëàõã¿é. ×è áèä õî¸ð ÿìàð çîëã¿é õî¸ð áàéâ àà.áàéæ ë áàéãàà ø¿¿ äýý.. óñ óðñàæ. ßàâ èéâ ãýæ àñóóõ ¿ã¿éäýý òýð ìóó ýñýðã¿¿ ÿàñàí áý? ãýæ õýí íýãíýýñýý ñîíèðõîõ ÷ ãýæ áèé äýý. Áè ýðòýé ñàéíäàà ÷ þìóó. ÿâ ãýñýí ãàçàð íü ÿâæ. Öýâýëìàà ìèíü! Åð人 ñàÿ ÷è áèä õî¸ð ÿàæ æàðãàæ áàÿðëàæ ÿâëàà äàà. Öýâýëìààãèéí ìèíü ¿íýð. ÿìàð ÷ òîäîðõîé ç¿ã ÷èãã¿é øóóä ë ÿìàð ýñýðã¿¿. Íîãîîíû ¿íýð. Îäîî ãàíö õ¿ñýëäýý. ëàì íàðòàé ÷ õîëáîñîí þìã¿é ç¿ãýýð ë ººðèéíõºº á¿ëãèéã èë÷èë... Áè ÷èíü èíãýýä àìüä õ¿¿ð áîëîîä õýâòýæ áàéíà ø¿¿ äýý. íîãîî óðãàæ. Öýâýëìàà ìèíü õàà íýãòýý ãóíèæ ãóòàæ ÿâàà. ßìàð åðººëººð. îðîîä èðäýã áîëîîñîé. õýíèé òàãíóóë ãýäãýý 231 .. Òýðíýýñ áèø Ñîíðîâ ãýäýã õ¿í äóíä íü ÿâæ áàéñíûã ýíý õîîðîíä îð òàñ ìàðò÷èõíà ãýæ ÿàæ áàéõàâ. Õýí ìýäëýý äýý. öîðæ íàðòàé àäèëõàí õîìîðãîëæ àâñàí áàéëàà ãýõýä òºð á¿õëýýðýý ýðãýýã¿é ë þì áîë íàìàéã ñàíàæ äóðñàõ õ¿í öººí ÷ ãýñýí áàéõ ë ó÷èðòàé. ÿìàð ãýã÷èéí õàðäëàãà ñýðäëýã íàìàéã äàéðàâ? Òýíãýð ìèíü! Õººðõèé ìóó ààâ ýýæ ìèíü èéì çîëã¿é õ¿¿ òºð¿¿ëñýí áàéæýý. ç¿¿äýíäýý óóëçàõààñ ººð þìã¿é. õóâüñãàëûí òºëºº ç¿òãýæ. Ãàíö áè áèø º÷ òº÷íººí õ¿í áàðèâëàãäñàí áàéëàà ãýõýä íàì çàñãèéí àëáàí õààã÷äûã õàìáà. Öýâýëìàà ìèíü. õèé ãýñýí àæëûã íü õèéæ ÿâñàí. ¿ã¿é. Þó ãýã÷èéí àþóë. ìóó çàëü ìýõýýð äýýøýý ãàðààã¿é. Ãýòýë áàéöààã÷èä áóðèàäóóäòàé ÷. Ãàíö áè áèø îëîí ààâûí õ¿¿õä¿¿ä áèä ýíý óëñûí òºëºº. Öýâýëìàà ìèíü. Ãýõäýý õ¿í ¿íýõýýð ÷îíî íîõîéòîé àäèë áîëîîã¿é þì áîë àìüä õ¿íèéã ãÿíäàíä õàÿàä òýð ÷èãýýð íü ìàðòàìã¿é.. Áóðèàäóóä íàìàéã áàëëàâ óó? ªíººõ ñàéõàí äóóëäàã Äàøèéã àëãà áîëëîî. Áóðèàäûí îõèíä ñýòãýëòýé áîëñîí ãýìòýé ë áèø þì áîë. Óëñûí òîì àëáàí õààã÷ ãýõ. ÿìàð ãàéãààð ÷è ìèíèé í¿äýíä òóñàæ ñýòãýëèéã áóëààñàí áý! Áè òýð áóðèàäûí íóòàã óðóó ç¿ãëýõ ÷ ¿ã¿é ÿâáàë ÿâàõ ë áàéñàí. Ýíý øîðîí ãÿíäàíãèéí ãàäóóð ýðãýëäýæ ÷ ÿâàà þì áèë¿¿. Áè äààí÷ ãýìã¿é àìüòàí. Ìèíèé òºëºº ã¿éõýý áàéã ºðºâäºõ ñýòãýë ãàðãàõààí áàéã. ÿàæ õîðëîí ñ¿éòãýõ ãýñíýý õýë. ¿íýð íü îðîîä èðäýã áîë . Íîãîîíû ¿íýð. Ãýòýë ýíý. ãàäààäûí àëü îðíû òàãíóóë áîëîõîî õýë ãýõýýñ ººð ¿ãã¿é. Ãàíö äóó íü äóóëääàã áîëîîñîé. ßìàð ÷ áàðèìò íîòîëãîî ¿ã¿é. Áèå íü áèø ãàíö äóó. ìàíæóóð òèéø ãàðñàí ãýñýí ÿðèà áàéñàí àðàé òýðýíòýé õîëáîæ áàéãàà þì áèø áèç äýý? Õýðâýý òèéì áîë øóóä òóëãàæ àñóóõ áàéñàí áèç.

Õî¸ð õîíîãèéí äàðàà äýýëèéã ìèíü òîëãîé äýýã¿¿ð íºìºð㺺ä ìàë íîõîé ìýò õºòëºí ÿâñààð ºíººõ áàéöààí òàìëàõ ãàçðàà îðóóëñàí. öîíõã¿é. Á¿õèé ë àìüäðàëàà í¿äíèéõýý ºìí¿¿ð õºâð¿¿ëíý. Ñîíðîâ ÷óõàì þóíû ó÷èð áàðèâ÷ëàãäñàíàà äàðóé ìýäýõ ãýýä ÷àäñàíã¿é. Îéëãîâ óó! Àñóóñàí àñóóëòàíä ë õàðèóëæ áàé! Îéëãîâ óó! ãýæ äóóíûõàà ºíãèéã õóâèðãàëã¿é õýëñýí. ãýòýë äóõààðàà õàðñàí õýâýýðýý.Áè Ñîíðîâ áàéíà. Í¿ä ð¿¿ õàðààñàé ãýõýä ÿàæ èéãýýä ë îãò ¿ð÷ëýýã¿é ìºëèéñºí õºõ äóõ ºìíº íü ãÿëòàéíà.õýë ãýæ òóëãàõ ãýæ äààí÷ äýý.. Íàìàéã áàéöààäàã òýð Áàäàì îãò í¿¿ð òàíèõã¿é õ¿í áîë÷èõäîã. ..Õýðýãòýí íýð õýí áý? ãýæ çàëõóóðñàí ìýò ã¿âòíýõýä . Åð òýðáýýð íýã òóøààñíàà äàâòàõ äóðã¿é. Õàðãàëçàã÷ òýíä îðóóëààä äýýëèéã íü õóó òàòàí õàð ãºëìºí òºìðººð òºìºðëºñºí ¿¿äèéã õàð ÿð õèéòýë õààõàä ýñðýã òàëûí ìºí òèéì ¿¿ä ãýíýò íýýãäýí íýã õ¿í îðæ èðñýí íü ìºíººõ Áàäàì êîìèññàð áàéëàà.. Ç¿ãýýð íýã òîìîîòîé öàðàéëñàí õ¿í ãýíýò ÿìàð ìóóõàé õàðãèñ áîëíî âý! Òàìëàõäàà èíýýä íü õ¿ðäýã. Òýð íü íýã áóëàíäàà òîì ïèéøèíòýé ìºí íýã õàíûã õàð õºø㺺ð õàëõàëñàí. Ãýâ÷ ãàíöõàí ç¿éëä ë õàðèóëò áàéõã¿é. Áàÿí äàâàà õ¿ðòëýõ á¿õ þì òîäîðõîé àòàë ãàíöõàí ÿàãààä èéì áîëîâ ãýõýýð á¿õ þì õàðàíõóé áîë÷èõíîî. Òýðíèé òàìëàë åð áóñûí 232 . ÷óëóóí øàòòàé áèò¿¿ õàíõàé òàñàëãàà áàéëàà. Áàðèâ÷ëàíãóóòàà íýã ÷ ¿ã õýëýëã¿é øóëóóõàí àâ÷ èðýýä ãÿíäàíä õîðü÷èõñîí. Òèéíõ¿¿ "äóõààðàà" õàðäãèéí óæèã õýö¿¿ áàéöààëò ýõýëñýí. Àì àíãàéõàä ë áóó òóëãààä "Á¿¿ äóóãàð!" ãýæ çàíäðààä íýã ÷ ¿ã õýë¿¿ëýýã¿é. õàðèí íýã àñóóñíàà õýä äàõèí ÷ äàâòàõààñ áóöàõã¿é. Íýã òàñàð÷ íýã íèéëæ ¿ðãýëæèëíý. ×è ìýäýæ áàéãàà ø¿¿ äýý." Ãÿíäàíä ºíãºð¿¿ëñýí ºäºð õîíîãóóä ãàñëàë øàíàëëûí íýãýí óðò õýëõýý. Òýð äóõààðàà õàðàí õýñýã ñóóãààä øèðýýíèé øóðãóóëãàíààñ õàðàíäàà öààñ ãàðãàæ. Õàðöàà çóãòààëãàí íóóæ ÷àääàã íü á¿ð ãàéõìààð.Áè ÷àìàéã òàíèõã¿é. ×óõàì þó õýë¿¿ëýõ ãýñíýý õýëýýä ºãºº÷ ãýõýä ýñýðã¿¿ãýý èë÷èë ãýõýýñ öààøã¿é. Áàäàì ÷è. Ýý òýíãýð ìèíü! Íàìàéã ºðøººãºº÷! Ýñâýë ç¿ãýýð ¿ã¿é õèéãýýä ºãºº÷!. áàéöààã÷èéí ñóóõ çîîìîë øèðýý ñàíäëààñ ººð þìã¿é áºãººä àäðààñ õýäýí òîì ÷èéäýí òóñãàñàí.. . Òýð á¿õýí íýã íèéëæ íýã òàñàðíà. Ò¿¿íä áàéöààëòàíä õàðèóëàõààñ ººð àñóóõ ýðõ áàéõã¿é ãýäãèéã Áàäàì êîìèññàð ãàíö õýëýýä ë äóóññàí.

Òýð íîìã¿é õ¿í àëèâààã ó÷èðëàí òàéëáàðëàí ÿðèõûã åð õ¿ëýýæ àâäàãã¿é áóþó íîì ýðäìèéí ¿¿äíýýñ þó ÷ ÿðèàä íýìýðã¿é ñàíæ. Õ¿í þóíû ò¿ð¿¿íä óëàéäìàë øèðýì äýýð óíàõààñ àéæ áèåý áàðèõ òóñàì óëàì òýíöâýð àëäàí òîëãîé ýðãýæ ýõëýíý. Áàäàì õàðèí äóõààðàà õàðæ àñóóëòàà çàëõóóðñàí ìýò ò¿ìýíòýé äàâòàõààñ ººð ãàð õ¿ðñýíã¿é. æàíæèí ñàéäóóä óëààí îðîñò óëñàà õóäàëäñàí ãýæ õýëæ áàéñíàà õýë ãýæ øàëãààâ. øèðìýí äýýð ñóóëãàäàã þì áèø áàéãàà äàà ãýæ ñàíàòàë õàð õºøèãíèé àðààñ ìºíººõ ¸íäãîð ñàíäëàà ãàðãàæ èðýýä òèéíõ¿¿ "òîãîñíû ñ¿¿ë" çàëãà÷èõñàí. Ñîíðîâ àðâààä îíû ñ¿¿ë õîðèîä îíû ýõýýð íàñ õîðü õ¿ðýýã¿é áàíüä áàéæ áàéãààä öýðãèéí àëáàíä òàòàãäñàí ó÷èð òýð íàðìàé ìîíãîëûí ¿çýëòýí íàðòàé ÿìàð ÷ õîëáîî ñ¿ëáýýòýé áàéõ ó÷èðã¿é ãýäãýý õýëýâ÷ òýãâýë ÿàãààä ìîíãîë óëñûã áóñäûí èäýø áîëñîí. Àíõ òýð "×àìàéã òýãâýë òîãîñ áîëãîíî" ãýñýí. Áàéöààëòààð èõ òîéðóó áóþó åð ÿàãààä ÷ èéíõ¿¿ áàðèãäàæ øàðàãäàõàä õ¿ðãýìã¿é ãýìýýð ç¿éëèéã õºíäºæ ýõýëñýí. Ãàíö ¿íýíèéã õýë¿¿ëíý 233 . ¨ð òýä ãàð õ¿ðäýã ýñýõèéã á¿¿ ìýä. Í¿äíèé ºìíº óëààí öàãèðàãíóóä ýðãýëäýí. ÷èõ ä¿ëèéðýõ áºãººä õî¸ð õºë áàäàéðàí ìýäýý àëäàæ íýã áîë óëàéäìàë øèðýì äýýð ýñâýë øàëàí äýýð óíàõààñ ººð àðãàã¿é. Òèéí äîòîîä ÿàìíûõàí áàðèâ÷ëàíãóóòàà ãýð îðíûã íü íýãæèæ õàìàã áè÷èã íàâòàðãûã íü õóðààí àâñíûã îéëãîñîí. Ñîíðîâ ãóðâàí óäàà "òîãîñ" áîëîõäîî ãóðâàí óäàà ÷óëóóí øàë ìºðãºí óíàæ óõààí àëäæýý. Òèéíõ¿¿ ÿã ÷óëóóí øàë ìºðãºæ óíàõààð òààðóóëñàí íü äîòîîä ÿàìíûõíû íýã ýðäýì áàéëàà. Äààí èõ óäàëã¿é õàìàã áèå áàäàéðàí õàð õºëñ öóòãàæ ýõëýýä "òîãîñíû" ñ¿¿ë ñàíäàë íü äàéâàëçààä ýõëýíý. Òýð òîãîñ ãýäýã ãî¸ íýðòýé òàìëàë íü õºë ãàçàð õ¿ðýõã¿é ºãçºã áàãòàõã¿é ¸íäãîð ñàíäàë äýýð. Àíõ òèéíõ¿¿ òîãîñ áîëãîíî ãýýä ïèéøèíãèéí øèðìèéã óëàéäòàë ãàë ºðä¿¿ëýõýä íü àðàé òºìºð óëàéñãàæ õàéðàõ þìóó. Ñîíðîâ ýõëýýä õààíààñ èéì þì ãàðààä èðýâ ýý ãýæ ãàéõøèðàí áàéñíàà ºâºë áè÷èæ áàéñàí òýìäýãëýëýý ãýíýò ñàíàâ. õàëóóí ïèéøèíãèéí äýðãýä ñóóëãààä îðõè÷èõíî. Íàðìàé ìîíãîëûí ¿çýëòýíã¿¿äòýé Äàãóóðûí çàñãèéí ãàçàð ãýã÷èéíõýíòýé ò¿¿íä îðîëöîæ ÿâñàí ºâºð ìîíãîë áóðèàäûí ýòãýýä¿¿äòýé ÿìàð õîëáîîòîé áàéñíûã áàéöààñàí. Áàäàì áàéöààã÷òàé ò¿¿õ ÿðèàä íýìýðã¿é áàéëàà. Åð äóóãàà õóâèðãàõã¿é "Àà ÷è òýãýæ áàéíà óó" ãýýä èíýýâõèéëáýë äóóñàà.ãýìýýð áàðàã ë õàòóóãààñ "纺ëºí" íü õýö¿¿ áàéëàà.

Åð àëõàõ ãèøãýõ á¿õíèéã íü. Òèéíõ¿¿ äîòîîä ÿàìíûõàí ìºðäºí áàéöààã÷ áèø òóëãàí øèéòãýã÷èä áîëñíûã îéëãîõîä ÷ òºâºãã¿é áàéëàà. Òèéí ãîìäîë 234 . Ñîíðîâ èíãýýä ÷óõàì ÿìàð çîðèëãîîð. Òýð íü ìàãàäã¿é ººðèéíõ íü õ¿ç¿¿ãýýð áîéìëîí àâàõ ãîë ãîãöîî áóþó öàãèéã áîëòîë õàäãàëàí ìºíººõ õîëáîî ñ¿ëáýý ãýã÷èéíõ íü õ¿ðýýíä îðñîí ýòãýýä¿¿äèéã èëð¿¿ëýíã¿¿òýý ãàðöààã¿é òóëãàõ íººö çýâñýã íü áàéñàí áèç. Ýöýñò íü ýõíýð áîëãîõ ñàíààòàé àâ÷ èðñýí. àëü ººð çîðèëãîîð àâ÷ èðñýí ÿàñàí. Õýí õýíòýé òàíèëöàæ ÷óõàì þó ºã÷ àâàëöñàí. Ñîíðîâ ÷ ààæìààð òýð çîõèîìîë õýðýãòýý èòãýõ ãýõ þì óó ÿìàð ÷ ãýñýí äýñ äàðààãèé íü òààâàðëàõ áîëíî. Ìºíººõ îëçëîãäñîí òýìäýãëýëèéíõýý ¿ã ¿ñãèéã íýã íýãýíò íýãýíã¿é ñàíàæ Äàíçàíãèéí òàëààð äóðäñàíûã çààâàë áàéöààíà ãýñíýýð áîëñîí. Õàðèí áóðèàäûí àñóóäàë ãýã÷ ãàð÷ èðýõèéã òýð òààñàíã¿é. Ýõëýýä ÿìàð õýðãýýð óäàà äàðàà Îíîí. Ýíý á¿ãäýýñ Ñîíðîâ ¿íýõýýð çýâ¿¿öýí ãàéõàëã¿é ÿàíà. Ãàéõàâ÷ áàðøã¿é. Òèéíõ¿¿ áàéöààëòûí ó÷èð ñàíàà çóãóóõàí áºãººä áàñ ÷ ñ¿ðõèé äýñëýëòýé òîäîðñîîð áàéëàà. àí ãºðºº õèéñýí. Æàìöûí Äàø ãýäýãòýé ÷óõàì õààíà óóëçàæ þó ÿðüæ áàéñàí áý? ãýõ çýðãýýð ñ¿¿ëèéí õî¸ð æèëèéí ÿâäëûã íýãýä íýãýíã¿é àñóóí Öýâýëìààòàé õÿòàäûí õàëóóí óñàíä õýä õè÷íýýí îðñîí òóõàéã õ¿ðòýë àñóóí øàëãààíà.ãýæ. òýð ÷ áàéòóãàé Ãóðâàí íóóðûí àðàë äýýð õîíîñíûã íü õ¿ðòýë äîòîîä ÿàìíûõàí ìºðäºí òàãíàæ áàéæýý. óõààí ñàíààíä áàãòàìã¿é. Áàëæèéí áóðèàä íàðò î÷èæ áàéñíûã áàéöààñàí. Ýõëýýä Äàíçàíòàé ÿìàð õîëáîîòîé áàéñíûã àñóóæ ìºí òýð ¿åä õºäººíèé àéìãèéí çàõèðãààíû àëáàí õààã÷ áºãººä óëñûí äýýä óäèðäàã÷äûí íýã Äàíçàíãèéí áàðààã ÷ õàðààã¿é ãýñíèéã íü "Àà ÷è òèéì áàéõ" ãýäãýýðýý íýýëòòýé îðõèîä äàðàà íü ãàäààä ÿìàð óëñûí òàãíóóë áîëîõîî õýë ãýæ óëàì ëàâøðóóëàí ÿïîíû òàãíóóëûí ÿìàð áàéãóóëëàãàä õýçýý ýëññýíýý õýë ãýõ áîëñîí. õýíèé òóøààë çààâðààð èéì õýðýã ¿¿ñãýí áàéöààæ áóéã ìýäýõ ãýæ õè÷ýýâ÷ òîìîîòîé öàðàéëæ äóõààðàà õàðñàí Áàäàì êîìèññàð ÷óõàì ë òýð õàëóóí òàñàëãààíûõàà òºìðººð á¿ðñýí ¿¿ä øèã öîîðõîéã¿éã ÿàâ÷ íýâòëýøã¿é. òýð ¿íýí ãýã÷ íü äýýðýýñ õýí íýãíèé çààñàí äààëãàñàí ç¿éë. Äàäàë ñóìûí õîðøîî äàðãûíä õî¸ð æèë äàðààëàí õýä õîíîãîîð àéë÷ëàí ä¿¿òýé íü ÿâàëäñàí. çààâàë õýë¿¿ëæ õ¿ëýýëãýæ àâ ãýñýí òýð ë òóøààë òóëãàëò ãýäãèéã òààæ ÿäàõ þì áàéñàíã¿é. Òîãîñ áîëãîæ øàë ìºðã¿¿ëýí óõààí àëäóóëààä ë ÿìàð íýã øèíý õýðýã ãàðãààä èð÷èõñýí áàéíà.

ýíý óëñûí ñàéí ñàéõàí. áèä äààí÷ ñàíààíä îðîìã¿é ãàé çîâëîíä äàéðàãäààä ºíãºðëåº. Åð õýðãýý õ¿ëýýõ áîëèõ. Õ¿íèé ýðýýí äîòðîî ìîãîéí ýðýýí ãàäíàà ãýäýã ÿàñàí ¿íýí ¿ã âý! Öýâýëìàà ìèíü õàà ÿâàà áîë îî? Àðàé íàìàéãàà ãÿíäàíä îðõèîä íóòàã ãàçðàà ÿâ÷èõààã¿é áèçäýý? Ìèíèé òºëºº òýð çîâîõîîñ ººð õààíà ÷ õ¿ðýõ áèëýý äýý. Ìèíèé óõààí áîäîë ìóõàðäàæ. Ãýõäýý õ¿í ãýäýã ÷èíü ìóóõàé àðààòàí þì áàéíà ø¿¿. Ãýýä äýýäñèéí çàí ÿàæ õóâèðñíûã õýí ìýäëýý äýý. Ãÿíäàíãèéí ñàðààëæèò ãýãýýâ÷ýýð îðæ èðýõ íÿëõ íîãîîíû ¿íýð ãýíýò äóðäàòãàëûí õóðûã áóóëãàâ. Èíãýýä áè äóóñëàà. Ãýõäýý Áîðòîëãîéãîîð çóó÷ëóóëààä ÷ ãýñýí ×îéáàëñàí æàíæèíä õ¿ð÷èõ àðãàà îëâîë îëîõ ë õ¿í. Ãÿíäàíãèéí õààëãà ãýíýò íýýãäýí áóóòàé ñýðãèéëýã÷ õàðãàëçàã÷ íàð îðæ èðýýä ãóòàë öàìöàà ºìñºæ. Ýìçýãëýí õºâ÷èëñºí ñýòãýë íàðíû áÿöõàí òîëáî äóíä óäààí ýðãýëäñýí òýð ë º÷¿¿õýí òàëáàðûã îðõèí Íàðòàé ÷ºëººòýé äýëõèéä íèñýí îäîõûí öàãò òýðõ¿¿ ãàäààä åðòºíöºä ÿíàã õàéðòàé õ¿íýýñ íü èë¿¿ õ¿ñëýí ìºðººäëèéí äóóäëàãà ÿàõèí áàéõ áèëýý. Öýâýëìààãàà äàõèæ õàðàëã¿é ýíý õàðàíõóé í¿õýíä øèíãýæ àðèëàõ öîõ õîðõîé øèã ¿éëèéí ¿ðòýé õ¿í þì ãýæ ¿¿ áè? Öýâýëìàà ìèíü ÷è ÿàñàí àçã¿é õ¿íèé õàíü áîëîõ áàéâ àà. Íàìàéã ë ò¿øèæ ÿâñàí õºäººíèé ãýíýí öàéëãàí àìüòàí.ãóòðàëûí òóéëä õ¿ðýõäýý. ãîìäîë ãóòðàëä ç¿ðõ ìèíü õýìë¿¿ëæ äóóñààä òýð áèç äýý. õýí íýãíèé àòàà õîðñîë èéìä õ¿ðãýñýí áàéæ ìàãàäã¿é ãýæ íýã þì øèâíýýä áàéõ øèã. Òèéí Ñîíðîâ ìºíººõ áàéöààëò ãýã÷èä õàðèóëàõ ¿ãýý öýãöëýýä õàðãèñëàí òàìëàã÷ "Àà ÷è òèéì ¿¿!" ãýýä ø¿ä çóóõàä "Ìèíèé õýëýõ þì äóóññàí" ãýýä ø¿ä çóóõààð øèéäñýí. àìèí õóâèéíõ íü àìüäðàëòàé äààí ÷ è÷ã¿¿ð ñîíæóóðã¿éãýýð îðîîöîëäîæ. óëñûí í¿äíèé ºìíº í¿öãýí øàëäàí ìýò áîëãîñíûã íü ìýäýõýä õàìàã èòãýë àëäðàí. äýýëýý òîëãîé äýýã¿¿ðýý íºìðºõèéã òóøààëàà. "Öýâýëìàà ìèíü ! Áèäíèé æàðãàë õýòýðñýí áàéæ óó? Æàðãàë õýòýðñíèé òºëºº èéì çîâëîí òàìëàë àìñàõ áàéñàí þì óó. Øèðýâ òàòààä òîîõã¿é áîëñîí áàéæ ìýäýõ ë âèé.. ã¿òãýëýã äîðîìæëîëûã ýñýðã¿¿öýõ íü ãàíöõàí ìº÷èä öºì óòãà ó÷èðã¿é áîë÷èõäîã àæ.. õ¿íèé ñàéí ñàéõàíä ÿìàð ãýíýõíýýð èòãýæ ÿâñíàà íýãìºñºí áóëøëóóëàõ ìýò áîëîîä èéìä õ¿ðãýñýí õàðãèñ õàòóó õ¿ì¿¿ñèéí ºìíº ÿã òýð Áàäàì øèã äóõààðàà õàðàí òàã ÷èã áîëîõîîñ ººð çàìã¿é ãýæ øèéäñýí. 235 . ßàõ ÷ ó÷ðàà îëîõã¿é ÿâàà. Áèäíèéã õýí þóíä èíãýæ õºíººõººð øèéäýâ ýý!.

Õºõ øèðýýíèé øóðãóóëãûã òàòàæ íýã þì õàðñíàà áóöààí ò¿ëõýýä.Áè á¿ð àìüäààðàà ºìõèéð÷ ã¿éöæýý ãýæ äóóãàðàõàä Õºõ õàéðöàãòàé òàìõè ãàðãàí. Ñîíðîâ ¿ç¿¿ëýý÷ ãýõ ãýñíýý áîëèîä. ªìíº íü Õºõ êîìèññàð áèåýðýý ñóóæ áàéâ. Òýð òèéì ÷ àÿòàé ñàíàãäàõààðã¿é ä¿ð òºðõºº èõ ë çàñ÷èõñàí ÷ þì óó àëü ºíººõ åð áóñûí õóâèðëààðàà õóâèð÷èõñàí ÷ þì óó õàðèí æèíõýíý òàíèëûí öàðàé ãàðãàí ìèøèëçýæ ìóõàð ñàíäàë òàâüæ ºãººä .Ýý çîëèãóóä! Òàíûã ÿìàð áîëãîæ õàÿà âý! Àðàé÷ äýý. Ñîíðîâ ºâ뺺ñ õîéø õàðàãäààã¿é õºõ òýíãýðèéã òàñàëãààíû öîíõîîð øóíàëòàéãààð õàðæ õýñýã ñóóâ. . Õàðãàëçàã÷ òîëãîé äýýã¿¿ð íºìºðñºí äýýëèéíõ íü ýíãýðýýñ ñóðàìãàé ãýã÷ íü õóìüæ áàðèàä õºòëºâ. Ñîíðîâ áîäîë øàíàëàëä àâòàæ óäòàë ñóóñàí áîëîõîîð õààëãà ãýíýò íýýãäýõýýñ ýõëýýä ÿìàð íýãýí óðò õîíãèëîîð õºòë¿¿ëýõ õ¿ðòëýý óõààí ñàíàà íýã ë äýí äóí áîë÷èõ øèã áîëñíîî õýäýí àëõàì ÿâæ õî¸ð õºëòýé õ¿í ãýäãýý ñàÿ ìýäñýí þì øèã æààë ñýðãýæ ÷àíãàðàâ. Ãýñýí ÷ íýã òàò÷èõ. Òàíüäàã õ¿íèé öàðàé õàðàõàä ÿìàð ñàéõàí þì ãýæ ¿íýíýýñýý õýëýâ. . Íàðíû ãýðýë ìýëñõèéõýä í¿ä ãÿëáàæ. Ñîíðîâ öýâýð àãààðààð öýýæ ä¿¿ðýí àìüñãàëæ ¿çòýë áèåíýýñ íü õºëñ õºãöíèé ¿ìõèé ¿íýð õàíõèéâ. . .Ýíä Öýâýëìààãèéí çóðàã áàéæ áàéõ þì ãýýä èíýýâ.Öýâýëìàà. Òýð ýíãýðòýý öîî øèíýõýí àëòàí ãàäàñ îäîí ç¿¿÷èõæýý. Äîòîîä ÿàìíû áàéøèíãèéí ãàäíàõ áàíçàí õàøàà óðóó õàðñàí íàðèéí òºìºð ñàðààëæòàé òîìõîí öîíõ àæ.Öýâýëìàà ÿàõ âý áàéæ ë áàéãàà ãýñýí. òàðõè ìàíàñõèéãýýä àðàé ë ìóóæèð÷ óíàñàíã¿é. Ñîíðîâ òàìõèéã àâ÷ àñààãààä ýâ õàâã¿é ÷ ãýñýí øóíàëòàéãààð ñîðëîî. ààâ ýýæ íàð ìèíü ñàéí ë áàéäàã áàéãàà äàà ãýâ.Ñîíðîâ îëîí õîíîã õýâòýõ ñóóõààñ ººðººð áàðàã õºä뺺ã¿é äýý ÷ þì óó àëü åðººñ òýãòëýý ñóëüäñàí ÷ þì óó õºë ãóéâààä áîëñîíã¿é. . Õàøààíû öààíà àìüäðàë áèé. ªíººõ Áîðòîëãîéã ìàðøàë 236 . . Óñàíä îðóóëàõ ÷ þó ìàãàä áèëýý.Òà ÷èíü òàìõè òàòäàãã¿é ø¿¿ äýý. Íýã òàñàëãààíä îðóóëààä íºìºðñºí äýýëèéã íü õóó òàòëàà.Àìüäààð ìèíü àëëàà äàà òàíàéõàí. Õèð áóðòàãíààñàà ñàëíà ãýäýã þóòàé ÷ ç¿éðëýøã¿é æàðãàë áàéõñàí. Ìºíººõ ìºðäºíãèéí ºðººíä àâàà÷èõíà óó ãýòýë àðàé ººð òèéø íü ÷èðýõ øèã. ¯íýð ÷èíü äàðàãäàíà. Àðàé äýíä¿¿ëñýí áàéíà ãýëýý.

íýìæ ìýä¿¿ëýõ þì áàéõã¿é.Áè ÿìàð÷ ýñýðã¿¿ á¿ëãèéí óäèðäàã÷ áèø ãýäãýý Áàäàì êîìèññàðò õýëýõýýðýý íýã áîëñîí. ãýõýä Õºõ ãýíýò òºâ öàðàéëàí.Þóíä çóðóóëàõàà áèä ìýäíý.Áè ºãäºã ìýä¿¿ëãýý ºãñºí. Èõ õýðýã ãàð÷ ò¿¿íèé õîéíîîñ ºäºð øºíºã¿é õººöºë人ä àâãàé õ¿¿õí¿¿äòýé óóëçàæ ÿâàõ çàâ ÷ ¿ã¿é áîëëîî.. Òèéì áèç äýý? ãýýä ºìíºõ øóðãóóëãàà äàõèí òàòàæ ò¿ëõýâ. Áè áàéöààõ ãýæ áàéãàà þì áèø.Çîõèîìîë ç¿éëä çóðóóëíà ãýñýí ¿ã ¿¿? .Ìýä¿¿ëýãò ÷èíü ãýæ áàéíà ø¿¿ ãýýä Õºõ äóóãàà ÷àíãàðóóëàâ.Áè ÿìàð ÷ ãýìã¿é ìºðòºº þóíä ãàðûí ¿ñýã çóðàõ áîëæ áàéíà? . Õóâèéí àñóóäàë Öýâýëìààã îëú¸ ãýâýë îëæ áîëíî. Èíãýõýýð òýð ýíý ãýæ ÿëãàõã¿é. Öýâýëìààãèéí çóðàã áàéãàà ãýäýã íü õóäàë. Çà òýð ÿàõàâ. .Çà èéì áàéíà. Ìàðøàëûí äààëãàâðààð óóëçàæ áàéãàà þì ãýõýä Ñîíðîâûí í¿äýíä ãîðüäëîãûí ãýðýë ãÿëñõèéëãýýä. áàñ äýýã¿¿ð ÿâñàí õ¿í òýð çýðãèéã þó àíäàõ âý. Õàðèí õýðãýý õ¿ëýýäýãã¿é ÷è ë ìóó áàéíà. .áóöààñàí ø¿¿ äýý. Õàðàíäàà öààñ ºã. . Ìýäýæ áàéãàà áèç? Áàðèìò áàòàëãàà ãàðààä èðñýí. Òàíèë. . Áè ìàðøàëä ºíºº èëòãýõ ¸ñòîé.. Áè ìàðøàëûí äààëãàâðààð òàíàé ýñýðã¿¿ á¿ëãèéíõýíòýéãýý óóëçàæ áàéãàà þì. Ãàðöààã¿é áàðèìò íîòîëãîî ãàðààä èðñýí. Èõýíõ íü õýðãýý õ¿ëýýñýí.. 237 . Îäîî ÷ áàðèâ÷ëàãäàæ áàéíà. áèø íü õàìààã¿é. Òýãæ ÿðèõã¿é. ¿ë öàâ÷èã÷ øóâóóí í¿äýý öîã àäèë ãÿëòãàíóóëàí. Åð þó áîëæ áàéãààã õýëýýä ºãºº÷! ×àìààñ ãàíö þì ãóéÿ. . ñóóäàë äýýðýý ºíäèéí. Ñàéä ººðèéã ÷èíü ìýäñýí ÿàñíûã á¿¿ ìýä. Óõààíòàé. Áè ìàðøàëä õýäýí ¿ã áè÷üå ãýõýä Õºõ áîñîí õàðàéãààä øèðýýíèéõýý öààãóóð öààø íààø àëõëàí. . Îäîî íýìæ õýëýõ ¿ã îãò áàéõã¿é. Õýðãýý øóäàðãààð õ¿ëýýãýýã¿é öàãò õ¿¿õíèé õ¿ñëýí áàéòóãàé àìüä ÿâàõ ÷ òàëààð ºíãºðºâ áèé âèé.Ìàðøàë íàìàéã .. Òàíàé ýñýðã¿¿ á¿ëãèéíõýí îëíîîðîî áàðèâ÷ëàãäñàí. ç¿ãýýð ë äààæèãíàæ áàéãààãèé íü Ñîíðîâ ãýíýò îéëãîëîî. Îäîî òà òýð á¿ëãèéí óäèðäàã÷ ãýäãýý ººðºº õ¿ëýýæ ìýä¿¿ëýãò ãàðûí ¿ñýã çóðàõ ë ¿ëäýýä áàéíà. Áè òýäíèéã ¿íýíäýý ìýäýõã¿é áàéíà. æàíæèí íàìàéã ìýäñýí áîë ÿìàð ñàéí õýðýã âý! Äààí ÷ íýã ìýäýý ÷èìýý õ¿ðñýí áàéõ ãýýä. Óóëçóóëæ ÷ áîëíî. . .Øèíýýð ìýä¿¿ëýã àâíà.Òýð äýìèé.

àâàõ ºãºõ þìàà òîõèðñîí ãýäãýý áèäýíä òýíäýýñ ÿíàãø àéë÷ëàí èðñýí ¿ë òàíèõ õ¿íýýð õýë¿¿ëñýí áîëíî. Ñîíðîâ áè÷ãèéã øèðýýíèéõ íü ºíöºã äýýð òàâèàä. Ñîíðîâ áè÷ãèéã àâ÷ óíøâàë: "Çàñãèéí ãàçðûí îðëîã÷ ñàéä Ñîíðîâ. Õóðèìä ñàéí áýëäýæ áàéíà. Õîòûí àõ ä¿¿. Áàäàì êîìèññàðûí àâ÷ ÷àäààã¿é ìýä¿¿ëãèéã áè àâíà. òà õýçýý îõèí ä¿¿ã äàãóóëàí áèäýíäýý èðæ õóðèìàà õèéõèéã õ¿ëýýæ áàéíà. Çóí Ãóðâàí íóóðò õýëýëöñýí ¸ñîîð Æàìöûí Äàø ç¿¿í òèéø ÿâààä ñàÿ áîëòîë ÷èìýýã¿é áàéñíàà àìàð ìýíä õ¿ðñýí áºãººä çîõèõ õ¿ì¿¿ñòýé õîëáîî òîãòîîæ ÷àäñàí.. Ñîíðîâûí ºìíº äîòîîä ÿàìíû êîìèññàðûí õóâöàñ ºìññºí õî¸ð õºëò àðààòàí áóþó õ¿í ä¿ðñò ñàðìàã÷èí çîãñîæ áàéëàà. õýëýõ ÷ þì àëãà ãýâ. Ñàéäûí äààëãàâàðòàé ãýæ õýëñýí ø¿¿. àðâèí ñóì õýðýãòýéã ýðõýì ä¿¿ ÿàõèí àíäàõ âý. "Çîõèîìîë çàõèäàë 238 .Áè àâíà.Óíøëàà. Åð íü ìàíàé áóðèàäûí àíãóó÷ ãºðºº÷ íàðò ñàéí áóó. Ýðõýì ä¿¿ä çàõèõ íü íàäàä íýã ñàéí àíãèéí áóó áààõàí ñóìòàé èðâýë èõ áàÿðëàíà. Áèä ¿¿ãýýð ñàíàà íýãòýíäýý öàãèéã èðòýë øèâýð àâèð õèéí ÿðèëöàõã¿é áàéõûã ñàíóóëæ.Äóóãàà òàò! Áèòãèé ÷àë÷ààä áàé! ãýæ Õºõ ãýíýò õàøãèðààä ã¿éí î÷èæ øèðýýãýý øààâ. . Ìèíèé ìýäýõ þì àëãà. . øèíý òàíèëóóäàä ìýíä õ¿ðãýýðýé. Òýð ºíººõ Öýâýëìààãèéí çóðàã áèé ãýñýí øóðãóóëãàà òàòààä õóóäàñ öààñ ãàðãàí.Ìàé ¿¿íèéã óíø! ãýýä ººäººñ íü øèäýâ. Òà íàð ÷ áèäýíä èõ áýëýãòýé èðýõ áèç ýý. öîãîí í¿ä íü óõàðõàéíäàà öîâõ÷èí ýðãýëäýýä.Óíøèâ óó? ãýæ Õºõ óóðòàé àñóóâ. . Òà áèäíèé ¿¿ñãýñýí õýðýã á¿òýìæòýé áàéíà. . Í¿¿ðèéã íü íîãòîëñîí õóóç íü ãàë àñàõ ìýò óëàéãààä. Óã çàõèäëûí ¿ã íü: Ýðõýì ñàéä ä¿¿ Ñîíðîâûí àìðûã àéëòãàí áàðüÿ. Ýíýõ¿¿ çàõèäëûã Äàäàë ñóìûí õîðøîîíû äàðãà Öýâýãýýñ õ¿ðãýí áîëîõ Ñîíðîâò áè÷ñýíèéã äîòîîä ÿàìíû òóñãàé õýëòñýýñ èëð¿¿ëýí àâñàí áîëíî. Ñàíàñàí õýðýã ñýòãýë÷ëýí á¿òýõèéã åðººæ ¸ñîëñîí àõ Öýâýã ÷èíü" ãýæýý. Õýíòèé àéìãèéí Äàäàë ñóìûí õàðúÿàò àãñàí Æàìöûí Äàø íàðûí òîëãîéëñîí ýñýðã¿¿ á¿ëãèéí ãèø¿¿äèéí õýðýãò õàâñàðãàñàí çàõèäëûí õóóëáàð.Õýí àâàõ þì? . . õóðö öàãààí ø¿ä íü ÿðñõèéõ íü ÿã ë óóðëàñàí ñàðìàã÷èí.Õóóðàì÷ ìýä¿¿ëýã àâ ãýæ äààëãààã¿é áàéìààð þì.

Ãàð áóóíû áîëîëòîé õ¿éòýí òºìºð õóéõàíä íü ìýäðýãäýâ. Åð þó ãýã÷ áîëæ áàéíà àà? Ýíý óëñ õºëººðºº òîëãîé õèéâ áèø ¿¿.Äóóëæ áàé! Áè àìàí äîòðîî àðàâ òîîëíî. òàìëàí òàð÷èëãàõ á¿õèé ë õ¿÷ýý äàé÷èëñàí þì áàéíà ãýäãèéã òîâ òîäõîí óõààðëàà. ßíäàã íàìàéã ñàëàõã¿é äàãààä ÿâñàí. Áóðèàäóóäûã äîâòëîõ öàã áîëñîí ãýæ àðàé õîéíîîñ çààñàí þì áèø áàéãàà äàà. Òýãñíýý æàíæíû äýðãýä èðæ.. * * * 239 . . Òèéì ó÷èðòàé áàéõ íü. Ñîíðîâ ø¿ä çóóãààä.Àà ÷è ø¿äýý çóóæ áàéíà óó? Ø¿ä ÷èíü îäîî õ¿ðòýë á¿òýí áàéãàà õýðýã ¿¿? ãýýä áóóíûõàà áºãñººð ¿¿äýí ø¿äí¿¿äèéã ÿéðòàë äýëñýæ îðõèâ. Ýíý õîîðîíä áîäîîä õýë! Õîòûí øèíý òàíèëóóä ãýäýã ÷èíü õýí áý? Õîòîä áàéãàà õîëáîîòíîî õýë! ãýâ. Óðóóë íü ÿç ¿ñðýýä öóñ ñàäðàâ. Ò¿¿íèé õóâöàñíààñ ¿íýðòýé óñíû õóðö ¿íýð õàíõàëíà. Øèé ßàíçàíû íàéð äýýð íîãîîí í¿äýò îðîñ ëàì íàðûã äîâòëîõ öàã áîëñîí ãýæ õýëñíèé ìàðãààø þó áîëëîî. îäîî äîòîîä ÿàìíû êîìèññàð áîë÷èõñîí áàéäàã. Ñîíðîâûí í¿äýíä ãàë ìàíàñõèéõýýñ áèø ºâäñºíºº ÷ ìýäñýíã¿é. Õºõ øèðýýíèéõýý àðààñ õàðàéí áîñîæ Ñîíðîâûã òîéðîâ. Áè áóðèàäóóäòàé õîëáîîòîé òýäíèé õ¿¿õýíä ñýòãýëòýé áîëñíîîðîî õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ áîëãîõîä õàìãèéí àÿòàé õ¿í áàéñàí áàéõ íü. . Äàõèàä öîõèõûã íü õ¿ëýýæ í¿äýý àíèâ. Õºõ ¿íýðòýé óñ õàíõëóóëàí ø¿äýý òà÷èãíóóëæ áàéñíàà õààëãà ñàâàí ãàð÷. "Ýä íàð îäîíãîîð øàãíóóëæ ýõýëñýí áàéíà ø¿¿ äýý.áàéíà" ãýæ õýëýõ ãýñýí áîëîâ÷ åðººñ ýíý á¿õ ýñýðã¿¿ õýðýã ãýäãèéã ÿìàð íýã àþóëòàé çîðèëãîîð äýýðýýñ çîõèîí ãàðãàñàí áóþó õýí íýãíèé ýñâýë á¿ëýã ýòãýýäèéí çîðèóä õàÿæ ºãñºí áàðèìòûã ø¿¿ðýí àâ÷ îëîí õ¿íèéã íýãýíò õàìðóóëàí ìºðäºí áàéöààõ.Õàðóóë! Òýð ýñýðã¿¿ã ãÿíäàíä íü àâàà÷! ãýæ õàøãèðëàà. Õºõ. Ýíý õ¿í ä¿ðñòýé àäãóóñ õààíààñ ãàð÷ èðñýí áý? Õàìáûí îéð áàéñàí ãýõ. Ñîíðîâûã õýä òîéðîîä àðä çîãñîâ. "ßàòëàà ¿íýðòýé óñ øèíãýýñýí çîëèã âý!" ãýæ Ñîíðîâûí áîäòîë Õºõ òîëãîé äýýð íü íýã þì òàâèàä. Õóãàðñàí ø¿äí¿¿äýý íóëèìëàà.Íàäàä õýëýõ þì áàéõã¿é ãýõýä Õºõ áóóíûõàà ãîë òºìðººð ýð¿¿íýýñ íü ºëãºí òàòàæ òîëãîéãèé íü öàãíàéëãààä . Ñîíðîâ áàðèâ÷ëàãäñàíààñàà õîéø àíõ óäàà íóëèìñ ãàðãàæ ýõýð òàòàí óéëàâ. ..

òºðñºí íóòãàà ñàíàõàä òºðºë óëèðñàí øèíæòýé áàéíà" ãýæ ãýãýëçýí äóóëñààð ¸ñòîé ë àìíû áèëãýýñ àøäûí áèëýã ãýã÷ýýð þì áîëîâ. àðäûí äàéñàí áîëíî ãýäýã óõààí ñàíààíä äààí÷ áàãòàìã¿é. Áàçàð Áóä õî¸ð áàãà ¿ä áîëòîë óíòààä áîñîæ ç¿¿í òîëãîé äýýðýý ãàð÷ òîãëîõîîð çýõýæ áàéòàë øàðãà ìîðü õºëëºñºí õîäîîã òýðýãòýé õ¿í òýäíèé 240 . Áóðèàä íàðûí ãàé áàðöàä íèìãýðýõ äààí÷ áîëîîã¿é ñàíæ. Ãýõäýý äààí÷èã èíãýæ áóðóóã¿é áóðóóòàí áîëæ áóóíû àìàíä ñºãäºí. "Òºìºð ìàøèíû ò¿åðýýíä òèâ íü ÷ ýðãýñýí øèíæòýé áàéíà. çàâõàé çàéäàíãààñ öààøã¿é æèðèéí í¿ãýëòýíã¿¿ò òèéí ãýâ ãýíýò õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. õóðóó íü ÷èíýý õîðõîéíóóä îéí çàõûí öàãäóóë ìîäíû ìº÷èðò àðçàéòàë àñààä èäýæ ýõëýâ. Áàëæèéí ñàâ ãàçàð õà÷èí óéòãàðòàé õàâàð áîëîâ. Õºâ÷èéí èõ ò¿éìýð óíòðààä õàãàñ ñàð èë¿¿ áîëñîí àâ÷ óòàà õÿðâàñ íü àðèëñàíã¿é. Òýíãýðýýñ áóóæ èðñýí ìýò íýã ÿíçûí ìóóõàé õ¿ð õîðõîé îé ìîäîîð ä¿¿ðëýý. çîäîîíòîé àðõèíû óðøèã ò¿ð çóóðûí ÿâäàë áèç ãýñýí ÷èíü òèéíõ¿¿ áººíººð íü ìàøèíä à÷èæ ýñýðã¿¿ äàéñàí ãýæ õàðààæ ç¿õýí îäñîíûã ìýäýíã¿¿ò ìýë ãàéõàöãààâ. Èõýíõäýý ºíººõ ë çîëèãèéí ìºðèéòýé õààðò. Õ¿ðýí ÿãààí ¿ñòýé. ªâëèéí öàñíû ÷èéãýýðýý ýðò íàõèàëæ ýõýëñýí óëèàñ áóðãàñíû íàâ÷ íàõèà õàòàí õîð÷èéæ ýõëýâ. Áàëæèéí õºíäèéä ìîðèí ñààðàë çýðýãëýý óðñàí õºâ÷èéí óóëñò óéòãàðûí öýíõýð óòàà óíèàð òàòæýý. Ãýíýò ýõýëñýí áàðèâ÷èëãàà àéë àìüòíûã áºãëºð÷ áºãøòºë öî÷îîëîî. Íîãîî çóõóéãààä ãàíäàæ ýõýëëýý. ßàæ ÷ ººäòýé ºíãºòýé áàéõ áèëýý äýý. Õ¿í çîíû ñýòãýë ñàíàà ÷ óíàíãè óðóóãàà. øîðîí ãÿíäàíä õàÿãäàõ ãóòàìøèãò õóâü çîõèîë õ¿ëýýí áóéã ÿàõèí ìýäíý. Ëàì õóâðàãóóäûã õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. Òèéíõ¿¿ àéë àìüòàí ¿éìýð÷ ñàíäðàí. Çóí áîëîõ ÿàãàà ÷ ¿ã¿é àòàë õàëóó øàòàõ íü æèãòýé. ýëäýâ äîëîîí öóó ¿ã òàðààí åð áóñûí õóóðàé õóâõàé ìóó ¸ðûí õàâàð Îíîí. öàðàé ç¿ñ ÷ õàâàð øèãýý á¿ðãýð áàðãàð.Îíîí. àðäûí äàéñàí ãýõ ìýòýýð õàðààí ç¿õýõèéã øàøèí áóðõíûã á¿ðýëãýõ öºâ¿¿í öàãèéí ¸ñ õýìýýí óõààðàõ ó÷èð áè ÷ ãýëýý åð人 ç¿â ç¿ãýýð ¿õýð ìàëàà àäãóóëæ àí ãºðºº õèéæ õàìãèéí ìóóã õèéëýý ãýõýä àðõè õààðò. ªíãºðñºí çóí äàãààð ýñ îðîãñîäûã ãàðãàäàã þó ÷èã áèø áàéæ. Àíõàíäàà åð人 ë í¿¿ð í¿¿ðýý ãàéõàí õàðöãààæ àíãàéëäàí õîöðîõîîñ ººð þì áàéñàíã¿é. Óñíû øóâóóíû ò¿ð¿¿÷ èðæ ò¿éìðèéí óòààí äóíäóóð ýðãýëäýí øóóãèëäàæ áàéñíàà áóóõ ãàçðàà îëæ ÷àäàëã¿é òººðºõ ìýò ººð ç¿ã íèñýí îäíî.

ýìýýëýýñ íü òàíèãäàõ þì ¿ëäñýí áàéñàí óó? . àðèëæàà÷ íàéìàà÷èéí óðòõàí Æîëîîòîé ãýõýä õýí íü òýð çýðãèéí ýëäýâ ààø àðàíøèí. Áàëäàí õî¸ð ãýðèéíõýý àæëûã çàëãóóëæ ÿìàð ãýý÷èéí öàã èðñíèéã ãàéõàõààñ öààøã¿é.Ò¿éìýð öîõèæ ÿâààä ìýäýëã¿é ãàð÷èõñàí áàéñàí. Öýâýã ÷èìã¿¿äèéã íü àâ÷ àìæñàí. Öýâýã õîðøîî äàðãà óõààíòàé áîëîõîîð õîë îéðûí ñ¿ëáýý. Áàëäàí òèéíõ¿¿ ãàéõàø òàñðàí Õàíäìààã àâ÷ðàõ áîëèõîî øèéäýí ÿäàí. Æàìö áààâàé óðüäûí ñ¿ð ñ¿ëäýý á¿ð àëä÷èõñàí àæ.Ýìýýëèéã íü . . Áóäûí ýýæ Áàëäàíãèéíõàà ºíººõ íÿëõûã íü õóóðàéëàí óãæèæ.Áàëäàí áèä íàð ò¿éìýð öîõèæ ÿâààä Äàøèéí ìîðèíû ñýã. Æàìöûí õºâã¿¿ä àíãóó÷ ãºðºº÷.. Çóíäóé ãàâæ äóãàíààñàà äýìèé íýã Äàéæñàí ÷ ãýãýýí íàð õàðæ ÿâàõ õóãàöàà àõàðëàí. óëèãëàæ õàëàãëàõ íü ýöýñ òºãñãºëã¿é. Äàìäèí áààâàé Öýâýã àõûíõ íü ÿàñíûã ìýäýõ ñàíààòàé õîéíîîñ íü àéìàã îðîîä õýä õîíîæ áóé áºãººä òýãýýä ë ìàíü õî¸ð ¿ä áîëòîë óíòàõ ýðõ ìýäýëòýé áîëñîí õýðýã. Òýðáýýð áàðèâ÷ëàãäàãñäûí òóõàé òýð íü òèéì. Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí óëñûí õèë äàâëàà ãýæ çàãíàñàí. Äàøèéíõ þì áèø ¿¿ ãýæ õººðºëäºæ áàéòàë äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí Öýâýãèéã ìààíü áàðèõààð î÷îîä ºíãºðººâ ø¿¿ äýý ãýâ. Òýãýýä ºíãºðºº áèø ¿¿? Æàìö áààâàé ñàðüñ íü ñýìýðñýí áóëèãààð ãóòëûíõàà õîíøîîðûã øèðòýí õýñýã áîäëîãîøðîîä äóóã¿éõýí ãàð÷ îäîâ.. õýðâýý Öýâýëìàà õ¿ð÷ èðâýë íýã óõààí çààæ áàãà õ¿¿ Áàçàð õî¸ðûã íü òýòãýæ àâàõñàí ãýæ áîäíî. Òýð Áàëäàíãèéíä îðæ èðýýä áóðõíààñ àäèñ àâ÷ ìýíäëýýä Áóäûí ýýæèéí òàâüæ ºãñºí øèðäýã äýýð õ¿ãëèéòýë õýñýã ÷èìýýã¿é ñóóëàà. Öýâýã áèä ãóðàâ Æàðãàëàíòûí àðä öàéëæ áàéãààä ìîðèíû ÿñ. Ãóðâàí ñàéõàí õºâã¿¿äèéíõýý 241 . Öàé èäýý àìñààä ò¿ðèéâ÷ýý ãàðãàí õ¿¿õä¿¿äýä íýã íýã àðàâòûí äýâñãýðò ÷èõýð àâ÷ èäýýðýé ãýæ ºãººä.ãàäàà èðæ áóóñàí íü Æàìö áààâàé àæ. íýã ë ºäºð õ¿÷èíä àâòàãäàæ îäîõîî òààâàðëàí ìºí ýöýñ òºãñãºëã¿é óíøëàãà óíøèíà. . ýìýýëèéã îëñîí ãýæ Äóëñàéí áàñãàí þó õýëíý âý? ãýõýä Áàëäàí. -Òèéì ýý. ýìýýë õàðñàí.úëºì äýâñ íü ¿æèæ áóòàðñíààñ áèø ìîä íü á¿òíýýðýý áàéãàà. Çóíäóé ãàâæèä óíä õîîë õèéæ ºãººä ýëýã ç¿ðõ ýìòðýí. ýíý íü èéì ãýæ õý÷íýýí ýðãýö¿¿ëýâ÷ ýñýðã¿¿ äàéñàí áàéõààð õ¿íèéã Äààí ÷ îëñîíãóé. àæèë àìüäðàë ¯ã¿é áèëýý.Õèëèéí àðä ãýý áèç äýý? . .

Õàâðààð ãàí áîëæ. Ìàíü õî¸ð ñ¿¿ëèéí ºäð¿¿äýä ºíººõ ìîäíû õîðõîéíóóäûã öóãëóóëàí øàòààõ àÿòàéõàí çóãààòàé áîëæýý. èõ ò¿éìýð ãàð÷. Ãýâ÷ òýð á¿õíèéã îéëãî¸ ãýýä òîì÷óóëûí ¿ãèéã ÷àãíàòàë òýä ººðñ人 ìóõàðäàæ öºõºðñºí óëñ áàéõ þì. Òîì÷óóëûí ÿðèàíààñ áîë ãàìøèã çîâëîíãèéí öàã èðëýý ë ãýíý. Òýð õîðõîéíóóä ìîäíû íàâ÷ øèëì¿¿ñýíä îëîí øàð õºëººðºº ç¿¿ãäýýä ¿ë ¿çýãäýõ ø¿äýýðýý 242 . Çóíäóé ãàâæààñ õàäàã àâààä áóðõàíä íü òàâèàä åð人 øóëóóõàí õýëüå" ãýæ øèéäýâ. Òèéí õîò õºäººã¿é ÿìàð íýã ñ¿ðõèé äîãøèí áàðèàí øàðààí áîëæ áàéãàà áîëîëòîé. Òèéí áàðèâ÷ëàãäàæ õîðèãäñîí õ¿ì¿¿ñèéã øèéòãýäýã öààçàëäàã ë ãýëöýíý. òîãëîí íààäàæ ë áàéõààñ ººð ÿàõ áèëýý. Åð îéëãîãäîõã¿é þì çàõààñàà. Òîì÷óóë èíãýæ ãàéõàø áàðàí ãàñëàëäàõûã ñîíñîõîä á¿ð ÷ èòãýë àëäðàì. Ìàíü õî¸ðò íýã èõ ãóíèæ ãóòàõ øàëòàã ÷ þóñàí áèëýý. Îäîî ÷ áèå áèåñýý áàðèâ÷ëàí òóóæ íààäàõàä çîðèóëñàí ìîäîí áóóíóóäàà îðõèîä áýýëèé áàðèí õàäàí öîõèîíû ¸ðîîëûí çóëçãàí ìîäíóóäàä àðçàéòëàà àññàí ¿ñò õîðõîéíóóäûã ò¿¿æ õóóðãàíû òîãîî áîëãîñîí ÷óëóóíû õîíõîðõîéä ä¿¿ðòýë îâîîëîâ. 纺ëºí ààøò Ñîíðîâòîé õóðèìàà õèéõýýð èðýõ áîëîâ óó õýìýýí òýñãýëã¿é õ¿ëýýæ áàéòàë áàñ òýð àõ áàðèâ÷ëàãäñàí ãýõ. ¿çýãäýýã¿é ìóóõàé õîðõîé øàâæ òàðõàæ õ¿ì¿¿ñ ó÷èð áèò¿¿ëýã øàëòãààíààð áàðèâ÷ëàãäàí îäîæ. Áàëäàí óÿàí äýýðýýñýý ºâãºíèéã òýðãýíä íü ñóóëãàæ ºãººä ãýð òèéøýý ãýëäýð÷ ÿâàõäàà ãýíýò ÿàñíû íü á¿¿ ìýä "Åð人 ºíºº îðîé Äóëñàé àâãàéíä î÷èõ þì áàéíà. ªã뺺 óðàãø áýë÷ñýí õóðãà òóãàëàà òýð õàäíààñ õàðóóëäàí òîãëîõîä àëäàõ îñîëäîõûí çîâëîíã¿é. ñ¿ì äóãàí ýçã¿éð÷ èíãýñíýýð íýã ìýäýõýä íóòàã îðîí äàÿàðûã íü àþóë çàíàë íºìðºõ âèé ãýëöýíý.íýãèéã íü ñóðàãã¿é àëäàæ õî¸ðûã íü õàðàí áàéæ äîòîîä ÿàìíûõàíä áàðèâ÷ëóóëñàí ºâãºí ãóòëûíõàà õîíøîîðûã øèðòýí ãàéõàøðàõààñ öààø ÿàõ áèëýý. åðòºíöèéí ÿâäàë ãýã÷ òààãäàøã¿é àæýý. Æàìö áààâàéí ìîðäîíãóóò Áàçàð Áóä õî¸ð ìîäîí áóóíóóäàà àãñààä ç¿¿í õàäàíä ãàð÷ òîãëîõîîð ÿâàâ. Èíãýõýýð ÿìàð ÷ ãýñýí õóðãà òóãàëàà õàðèóëæ. Åð õ¿íèé àìüäðàë. Áàñãàíûã ÷èíü ãóéæ áàéíàâ ãýæ õýëüå". Ñàéõàí ýã÷ Öýâýëìàà íü þó þóã¿é ºíººõ òîì äàðãà. õ¿í õºëººðºº îð ñóðàãã¿é áîëæ. Áàçàð õºâã¿¿í ýýæýýñýý õàãàöñàí ñýòãýëèéí øàðõ àíü àíüñààð ãýâ÷ ÿëàíãóÿà èõ ãýðèéíõýíä õààÿà æààõàí øîîâäîðëóóëàõäàà ãóòðàí ãóíüæ ÿìàð ÷ ¿ã¿é ýëýã á¿òýíäýý ñîðòîîò çàí ãàðãàäàã Áóäûã îðõèîä ìîä õàäààð ãàíöààðàà õýñ¿¿÷ëýíý.

Áààâàé Öýâýã àõûã äàãóóëààä õ¿ðýýä èðýõ áàéõàà ãýæ Áàçàðûí õýëýõýä Áóä øàòñàí õîðõîéíóóäûã áóðãàñààð õóòãàí. 243 .×èíèé ààâûã áàñ áàðèàä ÿâ÷èõâàë ÿàíà? .Ñàìãàäûí øîðîí ãýæ àíãèäàà áàéäàã. . ýìýýëèéã õàðñàí áàéíà ø¿¿ äýý. . .Õàðñàí.Òýðíèéã õàðñàí õ¿íèéã áàðüñàí þì áîë Õàíäìààã áàñ áàðèõ íü ÿàñàí þì. . Òèéí ÷óëóóíû õîíõîðò îâîîðîí íàâ÷ øèëì¿¿ñíèé îðîíä áèå áèåñýý èäýõ ãýñýí øèã òýâðýëäýí ìóðèëçàõ íü îé ãóòàì.Õî¸óëàà õèë ãàð÷ Æàìöûí Äàøèéí ìîðèíû ñýã. Õîðõîéíóóäûã øàòààæ ñàíàà àìðààä õàäàí äýýðýýñýý Òýíãýëèãèéíõýý õºíäèéã õàðàà÷ëàí õýñýã ñóóâ.Õîðøîî äàðãà ÷èíü áàÿí ë õ¿í áèç äýý.×è ÿàæ ìýäñýí þì? .×èíèé ààâ Öýâýã àõ õî¸ð ò¿éìýðò õàìò ÿâñàí áàéòëàà íýã íü áàðèãäààä íºãºº íü òàâèãäààä èðñýí áèø ¿¿? -Òýãýýä þó ãýæ? ×è ààâûã áàðèãäààñàé ãýæ áàéãàà þì óó? .èäýæ õóâõàéðóóëàõ øèäòýéãýýñ áèø áàðàã õºäºë㺺íã¿é ìºëõºã÷èä àæ.Ñàìãàí õ¿íèéã áàðüäàãã¿é þì.Ìèíèé ààâ ÿäóó õ¿íèéã áàðèõã¿é áàéõ ãýñýí. æèøýý íü.Ñàìãàäûã áàðèâàë ÿàæ ýð÷¿¿äòýé õàìò øîðîíä áàéëãàõ þì. . -Òýãâýë ÷è ààâã¿é áè ýýæã¿é áîëîîä ãàíö ìèíèé ààâ ¿ëäýíý.Áààâàé õàìãààëàõûíõàíä áàñ áàðèãä÷èõñàí áàéâàë ÿàíà àà? ãýâ. . . Áàçàðòàà èä¿¿ëýõ òóõàé ìýðãýí ñàíàà òºðººã¿é íü ÿàìàé.Öýâýã àõûã áàÿí ãýýä áàðüñàí þì óó? . . . .×è í¿äýýðýý õàðñàí þì óó? . Òýãýýä ÷ ºâºë òýíýã Õàíäìààãààð ýýæ õèéõ òóõàé ÿðèàíààñ áîëæ ñàëàì çîäîëäñîíîîñ õîéø ìàíü ýðèéí ò¿ðýìãèé çàí æààõàí äàðàãäàíà. Áóä îäîîõîíäîî òýð õóóðãàà õýí íýãýíä. Öýâýëìàà ýã÷òýé ç¿¿í Ñýëáýä ÿâæ áàéñàí ÷èíü íýã èõ ºíäºð. Áóä õýçýýíèé ñàíàìãàé ñýðãýëýíäýý ýýæèéíõýý çóëíû òîñíîîñ æèæèã ëîíõîíä áàãòààæ àâ÷èðñíàà "õóóðãàíû òîãîîíä" îâîîëñîí õîðõîéíóóä äýýð àñãààä ø¿äýíç çóðæ îðõèâ. Õîðõîéíóóä øàòàõäàà ó÷èðã¿é ÿçãàíàí ïèñ ïèñõèéí õàãàð÷ äîòðîîñ íü ãàðñàí íîãîîí ø¿¿ñ äîîðõíîî áóöëààä íýã ÿíçûí íÿëóóí ¿íýð ãàðíà. Áè õîòîä áàéõäàà ìýäñýí.

Áè õàìãààëàõ áîëîîä ÷àìàéã áàðèâ÷èëíà. ×è ººðºº Õàíäìàà áîë . Çà ÷è òýð ÷óëóóíû öààíà î÷îîä á¿ñýýðýý òîëãîéãîî óðóó íü áîîãîîä ñóóæ áàé..ßâúÿ!. Ýíý õî¸ð ÷èíü áàðààí ìîðüòîé þì. . . Áàçàð õàòàâ÷èíäàà ñàëõèéí ñóó÷èõàâ. Áàçàð ã¿éõ õîîðîíäîî "Íýýðýý ààâûã ìèíü áàðèõààð èðñýí þì áèø áàéãàà äàà" ãýæ çýðâýñõýí áîäîîä àÿíäàà äîòîð íü áàãëàéãààä ÿâ÷èõëàà. . Áàçàð ¿¿íèéã ñîíñîîä òóí ñàÿ ìóó ¸ðûí þì ÿðüæ òîãëîæ áàéñíààð íü ÿã áîëñíûã ìýäýæ 244 . -Òýãâýë Õàíäìààã áàñ áàðèõ þì áàéíà äàà.Íýã íü áóó ¿¿ðñýí áîëîëòîé.Õàíäìàà áîëîõã¿é þó. àðä íü íýã þì ¸äîãíîîä áàéíà. ÿéëäüå! ãýýä õî¸óë ãýð òèéøýý óðàëäàâ.Ìèíèé õ¿¿ îðîîä èð äýý ãýæ ààâ íü ìóóõàí äóóãàðàâ. Áàçàð ¿¿äýý òàòàæ îðîíãóóòàà õýðýã áèøèäñýíèéã ìýäëýý.Îäîî õàðèí ÿàìààð þì. Ìºíººõ õî¸ð ìîðüòîí Áàçàðûí ãýðèéí ãàäàà áóóæ õàðàãäàíà.. Òýãòýë èðýãñäèéí íýã íü ¿íýõýýð óðò áóó õºíäºëñ¿¿ëýí áàðèàä ýýæèéíõ íü õîéíîîñ èõ ãýðò î÷èæ îðîâ.Áààâàé õîíãîð ìîðèîðîî ÿâñàí. Ìàíü õî¸ð èéíõ¿¿ ìàðãàæ áàéòàë óðä ¿ç¿¿ðýýð òîéðîîä ýäíèéõíèé ºâºë溺 óðóó õî¸ð ìîðüòîí àéñóé. Õàøààíû çàâñðààð øàãàéñàí ÷èíü á¿ãäýýðýý àðüñ ýëäýæ áàéñàí.Õ¿¿ ìèíü. Õàðâàë Áóäûí ýýæ ä¿¿ãèé íü òýâðýýä èõ ãýðë¿¿ãýý ã¿éæ ÿâíà. Öýâýëìàà ýã÷ õîðèãäîë õ¿¿õí¿¿ä áàéíà ãýñýí. ×è þó ÷ ìýäýýã¿é ¿õðèéí áààñ àðèëãààä ÿâæ áàéãààðàé òýãýõýýð ÷èíü áè ãýíýò ã¿éæ î÷îîä áàðèâ÷èëæ áóóãàà òóëãààä òóóæ ÿâíà.¯ã¿é.¿ìõèé ¿íýðòýé õàøààíä îëîí õ¿¿õí¿¿ä øóóãèëäàæ áàéñàí. . Ìàíü õî¸ð õàð ã¿éõýýðýý õ¿ð÷ èðýí òóñ á¿ðèéíõýý ãýðò îðîâ.Õàìãààëàõûíõàí ìàíàéä èðýâ áèø ¿¿! .. Öýâýã àõ õî¸ð èðýâ áèø ¿¿! ãýæ Áóä õýëýâ.ªº èíãýýä òîãëîæ ÷àääàãã¿é øàë äýìèé. Äàìäèí àâãà íü áàéíà äàà ãýâ. Ñóìûí äàðãà Øàðàâ ãýäýã òîì àëàã í¿äòýé ºíäºð õàð õ¿í áóðõíûõ íü øèðýýíèé ¿õýãèéã îíãîéëãîîä ýíý òýð þì õºãëºð¿¿ë÷èõñýí ààâ íü ñàíäðàí õóâöàñëàæ áàéíà. ÿàæ Ãàíöààðàíãèé íü îðõèõ âý! Ãýõýä ñóìûí äàðãà. Õ¿¿ ìèíü íààø èð! Áè ýíýíèéãýý ãàíöààðàíãèé íü.ßàæ áàéãàà þì? . .Áààâàé. Ààâ íü àìàà æèãòýéõýí ºìºëç¿¿ëýýä. Ìýäýâ ¿¿? .. . . Áàçàð àìüñãààäñààð ¿¿äýíäýý òóëæ èðýýä ÿàãààä ÷ þì øóóä îðîõîîñîî ç¿ðõøýýí çîãòóñòàë. .

Áóä õî¸ð ãýðèéí õîîðîíä ã¿éæ áàðèâ÷ëàãäñàí ãàâæ. Òèéí ººðèé㺺 òîëüäîæ í¿ä í¿äýý õàðàí ñóóõàä äîòîð íü ø¿ãýëñýí ÿìàð íýã õóóëáàð õóâèëáàð øèã þì ÷è èéì òèéì áàéèà. èíãýõ òýãýõ ¸ñòîé ãýæ ñàíóóëãà ºãºõ ìýò áºãººä òèéíõ¿¿ ººðèé㺺 õºíäëºí㺺ñ ¿çýæ. Çóíäóé ãàâæ Áóäûí õîíèíû õºãøèí õýýðò ÿíãèà òîõîæ. ßàãààä ÷ þì èéíõ¿¿ ºã뺺 áîëãîí ººðèé㺺 Íýã õàðìààð ñàíàãäàíà. * * * Öýâýëìàà ºã뺺 íàðíààð áîñîîä òîëèíû ºìíº õýñýã ñóóëàà.Ààâ íü ÿàëàà ãýæ.Áóøóóë! Ãàðààä èð! Óíàà ìîðèî áóøóó áýëäýöãýý! Áèòãèé óéëæ óíæààä áàé ãýæ çàíäðàõàä Áàëäàí àðãà áóþó õ¿¿ãýý îðõèæ ýìýýë õàçààðàà àâààä ãàðàâ.. .Ãýðòýý îðæ õ¿¿õä¿¿äýý íýã ¿íñýýä ÿâæ áîëîõ óó? ãýõýä áóóòàé õ¿í . Òýð í¿äíýýñ ãàð÷ýý.. Èéíõ¿¿ õýäõýí ñàðûí ºìíº ºíºð ºòãºí. Çààâàë èðíý. Çàðèìäàà ÷ ýíý ÷èíü áè ìºí ¿¿ áèø ¿¿? ãýìýýð. Õ¿íä õýö¿¿ öàã òóëàõàä 245 . ÷àãíààä ñàÿ ÷óõàì ÿàõûãàà øèéäýã÷ýýí áîëíî. Îðü ºí÷èí îðõèëîî. .ààâäàà ç¿¿ãäýí. .Áóøóóë. ãýðèéí ýçýãòýé ¿¿äýíäýý Áàëäàíãèéí áàãûã òýâðýýä óõààí íü ãàð÷èõñàí áîëîëòîé õºëðºí çîãñîíî. Ñîíðîâûí ààâ ýýæ õî¸ð õºãøèí ãàñëàëäàõààñ öààøã¿é. ßàëàà ãýæ.. Ààâ íü èðíý.Õ¿¿õä¿¿äèéã ìèíü ÿàõûãàà òà íàð ìýäýýðýé. Áàëäàí ¿¿äýíäýý çîãññîîð áàéãàà áýðãýí ýã÷äýý î÷èæ áàãà õó¿ãýý ¿íñýýä.. ¯íýíäýý òýð Ñîíðîâ ¿ã¿éãýýð õýí ÷ áèø áàéëàà. ªíººõ áóóòàé õ¿í ãýðèéíõ íü ¿¿äèéã öýëèéòýë íýýãýýä. . Ààâ íü óäàõã¿é èðíý. Áîëäûí àõ õî¸ðûíõîî õýëñíèéã àâàà÷èæ ºãºí áàéâ. Öýâýëìààä õýëýýðýé ãýæ ººðèéí ãýðò îðæ äîîøîî õàðààä óéëæ õýâòýý òîì õ¿¿ãèéíõýý òîëãîé äýýð ¿íñýýä ãàð÷ ÿâàâ. õýìýýí äýýëýý ºìñºõ ãýýä õàíöóéãàà îëîõã¿é áàëìàãäàí áàéâ... ..Ààâàà! Ààâ ìèíü áèòãèé ÿâàà÷! ãýæ îðü äóó òàâèâ. áóøóóë! ãýæ ñóðä¿¿ëýí îäîî áîëëîî ãýñýí øèã õºíäºëñ¿¿ëýí áàðüñàí óðò áóóãàà ¿¿ð÷ ìîðèíäîî ìîðäîâ. Áàëäàí ìîðèî ýìýýëëýýä. Òèéíõ¿¿ óõààí ìýäðýë àëäàöãààí ñàíäàð÷ áàéæ ñàÿ íýã õºäëºõºä áýëýí áîëîâ. ßàëàà ãýæ ààâûã íü. èíýýä íààäòàé àãñàí Äàìäèí áààâàéí ãýð õîòëîîð õîîñðîí õîöðîâ. Áàçàð îðîí äýýã¿¿ð óíàæ óéëàí õîöîðëîî. Ìèíèé õ¿¿ áèòãèé àéãààðàé.. Áàëäàí ÿàõ ÷ ó÷ðàà îëîõã¿é íóëèìñàà ñóë äóñëóóëàí.

õè÷íýýí ÷ ¿¿ä ìºðãºõººñ áóöàõã¿é.äýì òóñ áîëîõ òóëõòàé àõ ä¿¿ òºðºë ñàäàí ÷ ¿ã¿é þì ñàíæ. ªºðèé㺺 ÷ áóñäûã ÷ ç¿õýëòýé. Öýâýëìàà Ñîíðîâûí ààâûí ãýðò ºâëèéã ºíãºðººãººä ñàÿ áàéøèíäàà îðñîí. Áàÿí äàâààíààñ áóöàæ èðýõýä ãýð îðíû íü õàìàã þìûã ýðã¿¿ëæ óðâóóëàí íýãæýýä àâäàð ñàâûã íü áèò¿¿ìæèëæ ëàöàäñàí áàéñàí. Ãýâ÷ èéì çîâëîí ãàìøãèéí öàãò ÿàõûã ìýäýõã¿é äààí÷ àð÷ààã¿é àìüòàí áàéëàà. Òèéíõ¿¿ ¿íñýíä õàÿãäñàí øàëç áîëîâ. Õóâü çàÿàíäàà ãîìäîæ ººðèé㺺 ç¿õýõ á¿ðèéä õèëýí õîðñîë çàíãèðíà. Ýëýã ýìòðýí ãàñëàëäàõ õî¸ð õºãøèíä íýðìýýñ áîëîõã¿éí òóëä àðãà áóþó áàéøèíäàà îðæýý. Íóòàãòàà áóöàõ òóõàé îãòõîí ÷ áîäñîíã¿é Õýðâýý Ñîíðîâûíõîî øèéäèéã õàðàëã¿é õºäºº ãýðòýý õàðèõ þì áîë ¸ñòîé ÷èâýëò õàð øóëìàñûí çàí ãàðãàñàí õýðýã áîëíî áèç. Ýðõ òàíõè ºññºíèé ãàé. Ãýâ÷ òýð ÿìàð ÷ àòóãàé óõààíò õ¿í. Óëñ ã¿ðýíä èéì àéìøèãòàé öàã èðæýý. Ñîíðîâûí ààâòàé õî¸óëàà äîòîîä ÿàìíû ¿¿äèéã õè÷íýýí ñàõèæ. õ¿í ãýã÷ àäãèéí àðààòàí ñàíæ. Ñîíðîâòîé àæèë òºðëèéí õîëáîîòîé àñàí àíä íºõºä òàíèë òàë íü ÷. ýð÷¿¿ëä óíàìòãàéí óðøèã. Öýâýëìàà ¿íýíäýý òîëèíä òóñàõ ä¿ðñíýýñ ººð õàíüã¿é îðü ãàíöààðàà áàéëàà. Òèéí ººðèé㺺 òîëüäîõ áóþó ä¿ðñýý õàíü òàòàõ ãýñýí øèã ºâ÷èí òóññàí õýðýã. Ãàçàð äýëõèé ãýã÷ õàðàíõóé òàì. òýð ñàéõíûã íü îëæ ¿çýýä õàìàã õàéð ñýòãýëýý ºãñºí õîëûí õ¿íèéã äàãàæ õ¿ðýý õîò ãàçàð èðýýä èíãýæ ºí÷ðºí õàÿãäñàí íü äààí ÷ ç¿õýëòýé. Ãýâ÷ òýä öºì îëèãã¿é àìüòàñ áîëîîä òýð ¿¿? Ãýíýò òîëãîé äýýðýý àëóóð÷íû àëìàñàí ñ¿õ äàëàéëãààñòàéã õàðñàí õ¿ì¿¿ñ íàâòàñõèéí àíèðã¿é áîëîõîîñ ººð çàìã¿é ÷ áèç. äýýø íü õè÷íýýí ºðãºäºë ãóéëò ÿâóóëñàí áîëîâ÷ õ¿íèé óðìàíä ñýòãýë ãÿëòàéëãàõ 246 . ýñâýë óõààí áîäîë áîãèíûõ àëü íü áàéëàà ãýñýí åðººñ äîðîé áóóðàéãàà ãàéõìààð àæ. çàõèðãààíä íü ÷ áàéñàí õ¿ì¿¿ñ ÷ öàãàà òóëàõààð õàð òîëãîéãîî õààöàéëààä òàã ÷èã áàéõ þì ãýæ õýí ñàíàëàà. Ãóíèãò ñàéõàí í¿äýý õàðíàì. Õóðèìàà õèéõýýð òºðõºì人 î÷èæ ÿâàà á¿ñã¿éí ¸ñîîð õàìàã ºíãºòýé ººäòýé㺺 àâ÷ ÿâñàí íü àç áîëæ. õàéðò àìðàãàà ãýíýò áóëààëãàñàí á¿ñã¿é þì õîéíî ÿìàð ÷ çîâëîí àìñàæ. Ñîíðîâûí ìèíü áàéí áàéí ìàãòäàã áàéñàí í¿ä ø¿¿ äýý ãýýä àæèí ñóóõàä ººðèéíõºº àçã¿éã ãàéõàõàä õ¿ðíý. Èéì öàãò Öýâýëìàà ìýò íü þóõàí áèëýý. Îõèí ñýâëýãòýé îíãîí íàñíààñàà õàðöóóëä ñàéõàí ãýæ ìàãòóóëñàí. Ãýâ÷ òýð á¿õíèé äóíäóóð ¿õýòõèéí óíàòëàà ÿâàõààñ ººð çàìã¿é. Õàðèí òýð ñ¿õ äàëàéñàí àëóóð÷èí ÷óõàì õýí áîëîõûã õýí ÷ îëæ õàðñàíã¿é.

Ñîíðîâûí áàðèâ÷ëàãäñàíòàé ÿìàð íýã ¿ç¿¿ðýýð õîëáîãäñîí þì áèø áèç ãýñýí øèã á¿¿ð ò¿¿ðõýí ñýæèã öóõàëçààä áàéâ. Ýðõáèø ãýð çóóðûí àæèë ãýæ áàéõ òóë ýíý òýðèéã îðîëäîí. Òýðõ¿¿ ýñýðã¿¿ ëàì íàðûí õýðãèéã îëíû ºìíº òàñëàí øèéòãýõ þì ãýëöýíý. Ñ¿¿ëèéí õîíîãóóäàä õîòûíõíû øèâýð àâèð ÿðèëöàõ ãîë ç¿éë íü ìºíººõ õàìáà. Äîòîîä ÿàìíû óðò àëàã áàéøèíã ºãëººíººñ ¿äýø õ¿ðòýë òîéð÷ îðñîí ãàðñàí á¿õíèéã ãîðüäîí àæèâ÷ ÿäàõäàà ýíý ÷èíü þóí õ¿¿õýí áèëýý ãýæ ñîíèðõîæ õàðàõ ÷ õ¿í òààðàëäñàíã¿é. Óéòãàðò ÿäðàíãóé öàðàéãàà òîëüäîí ºíººäºð ÿìàð ºäºð áîëîõ áóþó þó õèéõýý áîäîâ÷ óõààí ñàíààíä òîäîðõîé þì îðæ èðñýíã¿é. öîðæ íàðûí äóíä ÿìàð ó÷èðòàé õ¿í 247 . ýðãýí òîéðíûõ íü õ¿ì¿¿ñ ñàéõíààðàà ÷ ìóóõàéãààðàà ÷ íýã ë ýòãýýä. Õºõ êîìèññàð õààøàà àëãà áîëñíûã Áîðòîëãîé ÷ ìýäýõã¿é áèëýý. öîðæ íàðûí õýðãèéã òàñëàí øèéòãýõ óëñûí äýýä ø¿¿õèéí õóðëûí òóõàé áàéëàà. Ò¿¿íýýñ óëàì ýðãýö¿¿ëáýë ºíººõ Õºõ òýäãýýð õàìáà. ãàçàð õàòóó. Õ¿ì¿¿ñèéí ÿðèàã ÷èõ òàâèí ÷àãíààðõàíà. Ìàíü ìýòýä óëñûí ìàðøàëûí õàíü áàéõ çàÿà áàéõã¿é áèç äýý" ãýýä ºíãºðñºí. Òèéíõ¿¿ Öýâýëìààãèéí õóâüä ¸ñòîé ë ãàçàðò õýë. Öýâýëìàà èéì ãýíýòèéí õóâèðëûã ¿çýõýýðýý íýã áîëëîî. Åð òýð áàéøèíä îðæ ãàðàãñàä õ¿íèé í¿ä ð¿¿ õàðäàãã¿é áóþó õàðàõ ¸ñã¿é ìýò äàíäàà ÿàðñàí.ãàíö ¿ã äóóëñàíã¿é. Ñîíðîâûí áàðèâ÷ëàãäñàíû ìàðãààø ìàðøàëûí ãýðãèé Áîðòîëãîéíä ã¿éæ î÷èõîä ºâëèéí õÿòàä áàéøèíäàà óðüä ¿çýãäýýã¿é íýã öýðãèéí äàðãàòàé íýëýýä õàëàìöóóõàí. Åð íü ÷è áèä õî¸ð ÿëãààã¿é áîëíî áàéõàà. Åð ºíãºðñíèéã áîäîîä áàéõàä Áîðòîëãîé õ¿¿õíèé ÷ ãýñýí. Õºõ êîìèññàðûí ÷ ãýñýí õîëáîî ñ¿ëáýý íü íýã ë æìãòýé òýä ¿íýí õýðýãòýý õýíèé þó áîëîõ íü íýã ë íóóöãàé. òýíãýðò õýë. çàõ çýýëýýð ÿâæ öàãèéã áàðíà. äýëã¿¿ð õîðøîî. øèðýâ òàòñàí õ¿ì¿¿ñ áàéíà. åð äýýäñèéí àìüäðàë ÿâäàë. Öýâýëìàà ¿¿íèéã ñîíñîîä Áîðòîëãîéí õàìòààð òýð õàìáà öîðæ íàðò íýã áèø óäàà áàðààëõàæ áàéñíàà ñàíàâàë òýð íü ÿìàð íýã ìóó óðøèã òàðüñàí þì áèø áàéãàà. Áýýæèí çóðãèéí õ¿¿õí¿¿äèéí ìàÿãààð ãî¸÷èõñîí Ñîíðîâûã äîòîîä ÿàìíûõàí õýðõýí áàðèàä ÿâ÷èõñàíûã ìýäýýä õàðèí þó ÷ áîëîîã¿é þì øèã õà÷èí òîîìæèðã¿é ààø ãàðãàí "Öýâýëìàà ìèíü áóðõàí ºðøººã! Áè ÷èíü æàíæèíä àëáàíû òàëààð àì àíãàéõ ýðõã¿éãýýðýý áîë ¸ñòîé øèâýã÷èí ýìýýñ ÿëãààã¿é. òýíãýð õîë áîëæýý. õàà íýãòýéãýýñ õýí íýãíýýñ ìóó ñàéí ÷ ãýñýí ¿ã äóóëàõûã ãîðüäîí ñóóõààñ ººðã¿é áîëæýý. ààø àðàíøèí. Åðººñ ñ¿¿ëèéí ¿åä ÿìàð íýã òîõèîëä íàéäàí.

Ìàíàé îðíû íèéò èðãýä àðäûí öýðýã áîëîîä äîòîîäûã õàìãààëàõûí íèéò àëáàí õààã÷èä ñóðãóóëèéí ñóðàã÷èä õóâüñãàëò ñîíîð ñýðýìæýý èõýä ÷àíãàëàí ñàéæðóóëæ ãàäààäûí òàãíóóë áîëîîä äîòîîäûí ýñýðã¿¿ äàéñíû º÷¿¿õýí ÷ ÿâóóëãûã òóõàé á¿ð èëð¿¿ëýí ìýäýýëæ áàéõûã äîòîîä ÿàìíààñ óðèàëæ áàéíà." 248 . àíõààðààðàé! Óëààíáààòàðûí ðàäèî ÿðüæ áàéíà.ýðãýëäýæ áàéñíàà ãýíýò äîòîîä ÿàìíû êîìèññàð áîë÷èõñîí ÿâäàã áèëýý? ßàãààä åð íü òýð õà÷èí õ¿í æàíæíû øàäàð. Áîðòîëãîéí ñ¿¿äýð ìýò ÿàãààä òýãòëýý Ñîíðîâò òàë çàñàæ íààëäñàí áèëýý ãýõ ìýò ñýæèã ñàíàà ñýòãýë á¿ð ÷ òººðºëä¿¿ëíý. Òýäãýýð ýñýðã¿¿ ýòãýýäèéí òîëãîéëîã÷ íàð òóñ óëñûí çàñàã çàõèðãààíû äýýã¿¿ð àëáàí òóøààëä øóðãàëñàí áàéæýý. Îéðûí ºäð¿¿äýä þóíû ò¿ð¿¿íä äîòîîä ÿâäëûí ÿàìíààñ áàðèâ÷èëñàí ìºí õýñýã ýñýðã¿¿ äýýä ëàì íàðûí õýðãèéã Óëààíáààòàð õîòíîî óëñûí äýýä ø¿¿õ îëíû ºìíº òàñëàí øèéòãýõ áîëíî. Ìàíàé îðîíä àæèëëàæ áàéñàí ãàäààä îðíû òàãíóóëûí áîëîîä õîðëîí ñ¿éòãýã÷ áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ áàéñàí õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ óðâàã÷ ýòãýýä¿¿äèéã ìàíàé ñîíîð ñýðýìæèò ÷åêèñò¿¿ä èëð¿¿ëýýä ìºðäºí áàéöààæ áàéíà. Îäîî õóâüñãàëò ¸ñíû õàòóó õóóëü öààçààð òýäíèé õîëáîî ñ¿ëáýýòíèéã îëæ èëð¿¿ëýõ àæëûã øóðãóó ÿâóóëæ áàéíà. Öýâýëìàà öàðàé äýíä¿¿ öîíõèéñíèéã æààë çàñàõ ñàíààòàé õàöàð äýýðýý æààõàí ÿãààí ýíãýñýã òàâüæ ñóóòàë îéðûí õýäýí ºäºð òàã áàéñàí ðàäèî íü ãýíýò ïàðæèãíàí öî÷îîâ. Óëààíáààòàðûí ðàäèî ÿðüæ áàéíà ãýæ õýä äàõèí äàâòààä èéí ºã¿¿ëýâ: "Á¿ãä Íàéðàìäàõ Ìîíãîë Àðä Óëñûí Äîòîîä ßâäëûí ÿàìíû á¿ðýí ýðõò òºëººëºã÷èéí ìýäýãäýë. Ãàäààäûí íýã îðíû õîðëîí ñ¿éòãýã÷ òàãíóóëûí ãàçàðòàé óðâàã÷ á¿ëýã ýòãýýä¿¿ä õî¸ð æèëèéí ºìíºõ ¿åýñ íóóö õîëáîî òîãòîîæ ÿëàíãóÿà íèéñëýë Óëààíáààòàð õîò áîëîîä ç¿¿í ç¿ãèéí çàðèì àéìãóóäàä çàñàã çàõèðãàà. àðäûí öýðãèéí äîòîð øóðãàëàí õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ õîðò ÿâóóëãàà ñýì ÿâóóëæ ýõëýýä óëìààð òîäîðõîé öàãò ýñýðã¿¿ áîñëîãî ãàðãàõ õ¿ðòýë ÿâóóëãà õèéõýýð ñýäýæ áàéñàí íü õºäëºøã¿é áàðèìòààð íîòëîãäëîî.Àíõààðààðàé. õîðøîî õóäàëäàà. Öýâýëìàà óóëãàì÷ àâãàé øèã áàðüæ áàéñàí þìñàà øèäýæ äóóí àëäààä áîñîí õàðàéâ. Äóãóé õàð öààñàí òàâàãòàé ðàäèî õîîëîé õýñýã ïàðæèãíààä íýâòð¿¿ëýã÷ çîðèìîã öîãëîã äóóãààð èéí óíøèâ: .

Äàðü ýõèéí ñ¿ìèéí îéðîëöîîõ õýäýí õºãøèí óëèàñíóóäàä òóðëèàõ øààãüæ áàéâ. . Öààä ºðººíººñ Áîðòîëãîé ãàð÷ èðëýý. Øºíº íîéð õóëüæèí õýâòýõäýý Áîðòîëãîéíä î÷èæ ×îéáàëñàí æàíæèíòàé óóëçóóëæ ºãºº÷ ãýæ ãóéäàã þì áèë¿¿ ãýæ áîäñîí.Õºõºº! Ýý Õºõ! ºíººõ Ñîíðîâûí Öýâýëìàà èð÷èõýæ! ãýõýä öààä ºðººíººñ Õºõ êîìèññàð áèåýðýý ãàð÷ èðýí. Çàñàã çàõèðãààíû äýýã¿¿ð àëáàí òóøààëä øóðãàëñàí ãýæ õýíèéã õýëñýí íü òîäîðõîé.. . Öýâýëìàà íýãýíò õàâàð õ¿÷èíäýý îðñíûã ýíý ìýòýýñ õàðàâ÷ Áîðòîëãîé þó ãýõ áîë õýìýýí ãàíöûã áîäñîîð òýäíèé ãàäàà èðýõýä õàøààíû äààìàí õààëãà íýýëòòýé. Öýâýëìàà èõ ë ìºõºñäºí áèø¿¿ðõñýýð îðæ î÷èõîä õ¿ì¿¿ñ øóóãèëäàõ íü áàéøèíä ÿìàð íýã íàéð íààäàì áîëæ áóé áîëîëòîé. Ñýñýýð ÿâààä èðñýí ÷èíü õàëõàä àðàé ë òºð ýðãý÷èõýýã¿é áàéäàã þì áàéíà.. Ãóðâàí òàíèõã¿é õ¿¿õýí ººð äàíæààä õýä¿¿ë íàéðëàæ ñóóíà. Òýð á¿¿ð òàëèìààð÷ ìàíàð÷èõñàí áºãººä áàðàã òàøààã íü ºíãºðñºí îíîîòîé õàð òîðãîí äààøèíçàíä áàðèóëñàí áºãñºº õàÿëàí àðààñàà õýí íýãýíä ãèæèãä¿¿ëñýí þì øèã òàñ òàñ õºõðººä ñàÿ òàíüæ. Ç¿¿í ç¿ãèéí àéìãóóä ãýæ áàñ þó õýëýâ ýý! Öýâýëìàà ÿàðàí õóâöàñëààä õîéä çàì äýýð ãàð÷ õÿòàäûí ñ¿éõ òýðýã õºëñ뺺ä Íàéìàà õîò Áîðòîëãîéíä î÷èõîîð ÿâàâ. Ñàÿ ðàäèî ñîíñîíãóóòàà òèéí çîðèãëîõîîð øèéäýâ. Öýâýëìàà ò¿ð¿¿íä Áîðòîëãîéä ãîìäñîíäîî ÷ þìóó ãàéõñàíäàà ÷ þìóó äàõèàä îðæ ç¿ðõëýýã¿é. Íàéìàà õîòûí õÿòàäóóä íîãîîíûõîî ãàçðûí ñóâàã øóóäóóã ÿíçëàí òîíãîëçîöãîîíî. Øºíº õàâðûí áîðîîíû ò¿ð¿¿÷ îðñîí òóë õîòûí ¿õìýë øîðîîíû òèéì ÷ òààòàé áèø ÷èéã ¿íýðòýíý.Æóóÿàð ìèíü ìîäîí ºìä ºìññºí áèø áîë õºä뺺ä îðîâàà ãýæ èíýýãýýä øýýõ ãýæ ºìäòýéãýý íîöîëäîõîä Öýâýëìàà ñàíäðàí õàæóóãààð íü ã¿éãýýä îð÷èõîâ. Öýâýëìàà áààõàí òàíèõã¿é õ¿ì¿¿ñ áàéæ òààðàà ãýýä ç¿ðõ àëäàæ ýðãýëçýí çîãñòîë áàéøèíãààñ íýã ¿ë òàíèõ çàëóó äàíæààä ãàð÷ èðýýä ñîãòóó í¿äýýð õàðæ. ãýýä 249 .Öýâýëìàà õ¿¿õýí ñàéí óó? ×àìàéã ÷èíü àëü õýäèéí íóòàãòàà áóöñàí ãýæ áîäñîí ø¿¿. .Ýíý ìýäýãäëèéí ¿ã á¿ð Öýâýëìààãèéí ç¿ðõýíä ç¿¿ øèâýõ ìýò øèìøð¿¿ëýâ. Òýãñýí áàéæ áàéäàã. ¯¿íèé çýðýãöýý Ñîíðîâûí òºëºº ºð ºâäºæ òóñ äýìæëýã áîëäîãã¿é þìàà ãýõýä ç¿ãýýð òàíèëûí õóâèàð ÷ ãýñýí ãýð îðíîîð íü íýã øàãàéõ áîëîâ óó ãýæ ãîðüäñîîð áàéâ. Òàíàéõàí ÷ ãýñýí . õýí íýãíèé õºíãºí òýðýã çîãñîæ õàðàãäàíà.

Øàõóóëàõûí ýðõýíä ãóðâàí õóíäàãà àðõè óóòàë äîðõíîî òîëãîéä íü ãàð÷èõàâ. ýíãýðòýý ìºí øèâ øèíýõýí îäîí ç¿¿æýý.Öýâýëìàà õî¸óëàà áàðóóí áàéøèíä îðæ æààõàí þì ÿðèõ óó? ãýæ 250 . Õî¸óëàà àäèëõàí óóÿ. . Ãóðâàí òàíèõã¿é õ¿¿õýí îðæ ãàðàí ààëüã¿éòýíý. Áè ÷ çîâëîíòîé. Æàðãàæ ë áàéâàë àðõè äàðñ. . ßã õóó÷íààðàà æàðãàæ áàéíà. Ò¿¿íèéã õàð òàìõèíä îðæ ÿâàà ãýëöäýã þì áèëýý. Òýð òóõàé ñ¿¿ëä ÿðüÿ. Æàðãàëààñ ººð þó õýðýãòýé þì ãýæ áóäìàë óðóóëàà øèëýìäýí óñàðõàã õàð í¿äíèéõýý ñàéõíûã ãàéõóóëæ òàëèìààðóóëàõ íü óóñàí àðõèíäàà ÷ þìóó àëü ýñâýë ºíººõ ãàéòàé òàìõèíäàà ÷ þìóó ìàíàð÷èõñàíû øèíæ.×è ÿàãààä ìàíàéõààð èðýõýý áàé÷èõàâ? Áè ÷èíü îäîî æàíæíû áèø äàíæààäûí. Ãýõäýý ìàíæèéí õ¿¿ áàéâàë ìîíãîëîîð ÿàõàâ ãýýä øàëèãëàí èíýýõ íü ýãä¿¿òýé.Ìîñêâàãèéí "ìîðü ñàðëàã" óóíàà. Ìàé äàõèàä íýã óó÷èõ ãýæ øàõàâ. Ãóðâàí æ¿íç óóëãàíà ø¿¿ ãýõýä Áîðòîëãîé. Öýâýëìàà ìèíü çîâëîíãîî ìàðòààä æàðãàÿ.Óóõã¿é áîë ãîìäîíî ø¿¿. øóâóóäòàà õîðìîéãîî ÷èðýýä ÿâæ áàéõã¿é ÿàõ ãýæ áè èéì àéìøèãòàé ãàçàð èðñýí þì áý!" ãýæ ºíºº õ¿ðòýë áîäîîã¿éãýý ãýíýò áîäîâ. Õºõ êîìèññàð öîî øèíýõýí äàðãà õóâöñàíäàà ÿìàð íýã òàíñàã ¿íýðòýé óñ øèíãýýæ. Áîðòîëãîé Öýâýëìààãèéí ãàðààñ òàòàæ ò¿¿íèé õàæóóä ñóóëãààä. Ñîãòóó ìºðòºº ýð¿¿ë þì øèã ýð¿¿ë ìºðòºº ñîãòóó þì øèã áàéíà. Õºõèéí ñîãòóó ýñýõèéã ÿëãàõàä õýö¿¿.íàéðûí øèðýýíä ñóóâ. Ìîñêâà õîòîä õ¿ðòýë äóóëäñàí ø¿¿. "Åðººñºº áè ÿàõ ãýæ èéøýý èðñýí þì áý! Òýíãýëèã ãîðõèíäîî. Öýâýëìàà "Áè äýìèé ë èðæ äýý" ãýæ áîäîõ çàâñàð Õºõ æ¿íçòýé àðõè ãàðò íü áàðèóëààä. Òýð èõ ¿ñýðõýã ãàðààðàà Öýâýëìààãèéã áýëõ¿¿ñèéã òýìò÷èí. Áîðòîëãîé àìàíäàà äóó àÿëàí ºíººõ çàëóó äàíæààäûã õ¿ç¿¿äýýä. óóõã¿é áîë ãîìäëîî ø¿¿ ãýæ øàõàâ. àÿòàéõàí ýð÷¿¿ä îëäîæ ë áàéâàë áîëîî. ÷è ÷ çîâëîíòîé. Õàðèí îäîî òà íàðûã òýâðýõýýñ ººð þìã¿é áîëîî. .Áè äóóëñààí. .Ìîíãîëûí ìàðøàëûã õ¿ç¿¿äýæ áàéñàí ãàð ø¿¿ íààäàõ ÷èíü. . . Ãàäíààñ õÿòàä òîãîî÷ ÿíç á¿ðèéí õîîë îðóóëæ òàâèëíà. Öýâýëìàà íýã ñèéìõèéãýýð áóøóóõàí ÿâúÿ ãýâ÷ Õºõèéã áàñ þó ãýõ áîë ãýõ ãîðüäîë òºðººä áîëñîíã¿é. Öýâýëìàà ñàíäðàõäàà ÿàñíàà ÷ ìýäýëã¿é óóæ îðõèâ.

. Õàøààíû áàðóóí òàëûí çàëãàà áàéøèíãèéí õÿòàä õàíç. ÷àâãà òàâèàñòàé.Åð íü àþóëòàé þì áîëæ áàéãàà ø¿¿.Öýâýëìàà òà õî¸ð òèéøýý îðæ æàðãàöãàà. òà íàìàéã õàéðëàà÷! Ñîíðîâûí õààíà áàéãàà. Ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿ëã¿¿ä ýíä òýíä èëýðñýýð áàéíà. Òýð áîë õîò ãàçðûí ñîíèí ÷ ãýìýýð ýòãýýä ìàÿã àðàíøèí.. . . Òàíàé Îíîí.Õºõèéí õýëýõýä ¿ã¿é ãýæ ÷àäñàíã¿é. . 251 .. Òà þó áîëñíûã íàäàä õýëýýä ºãºº÷. Ãýõäýý Ñîíðîâ ãàäààäûí òàãíóóë ìºí áîë ìàø èõ îðîîöîëäîî ãàð÷ èðíý ãýæ Õºõ õýëýýä Öýâýëìààã õà÷èí øóíàëòàé õàðæ. Áàëæèéí áóðèàäóóäààñ ñàÿ òîì á¿ëýã èëð¿¿ëæ áàðèâ÷èëñàí ãýíý.Ýý áóðõàí ìèíü! Àðàé ìàíàéõûã.. ×è àþóëòàé õ¿íòýé ó÷èðñàí áàéâàë ÿàíà. ÿàñíûã ìýäýæ ºãºº÷ ! Íàäàä ººð þó ÷ õýðýãã¿é. Øèðýý çàñààñòàé áàéãàà ãýæ Áîðòîëãîé åð æèðèéí ÿâäàë øè㠺㿿ëýýä äàíæààäààð ÿíæóóð àñààëãàí òàòàâ. . Õîðèîä õ¿í ýõýí óäààä áàðèâ÷ëàãäñàí ñóðàãòàé ßìàð àéìøèãòàé âý! Îäîî áè ÿàäàã áèëýý? .. ãýõýä Öýâýëìàà õºíäèéðºõèéã îðîëäîí. ÷è åð íü ñàéõàí õ¿¿õýí ø¿¿. òàâèëãàòàé òîõèëîã òàñàëãààíä öàãààí ãàíòèã ºðòýé óëààí ñóìàí øèðýýí äýýð ãî¸ ëîíõòîé õÿòàä äàðñ. Òèéì àþóëòàé õýðãèéã ìàíàé ÿàìíû òóñãàé àëáà õàðèóöäàã. ãýæ äóóí àëäàõàä Õºõ.. . õýðâýý á¿òýí á¿ëýýí.ßàõûã ìýäýõã¿é òîîðîëäîæ ã¿éöëýý. . Òýð íü áèäýíä õààëòòàé. õýö¿¿. Öýâýëìàà íàéìàà õîòûí äàíæààä íàðûí öýíãýëèéí òóõàé áèøã¿é ë ñîíññîí. Ñîíðîâ ñàéäûã òèéì þìàíä îð÷èõ þì ãýæ õýí ñàíàõ áèëýý.×èíèé ãàé ãýæ þó áàéõàâ.×è ñàéõíààðàà.¨ñòîé ìýäýõã¿é. ÿìàð ¿íýýð ñàëàõûã ìýäýøã¿é. . Ãýõäýý àþóëòàé. Ãýòýë îäîî Õºõèéí ãàðò ÿàæ îðîîä. Áè ÷èíü áóäààíû õ¿¿õýä.. . Öýâýëìàà ¿¿íèéã ñîíñîîä äîòîð çàðñõèéí. Òèéí Öýâýëìàà Õºõèéí ÿàõûã õ¿ëýýæ ñóóëàà. Ãýâ÷ Ñîíðîâûíõîî òóõàé ãàíö ¿ã ñîíñîõ íü áàðàã ë àìüòàé ÷àöóóëàì.Õºõ ãóàé. áýëõ¿¿ñýýð íü òýâðýýä . ò¿øèã æèéðýãòýé öàãò áîë ¿çýõíýý ÷ ÿàõàâ ãýìýýðñýí.Õýö¿¿ äýý..×è èõ çîâæ áàéãàà áèç äýý? ãýæ Õºõ òàë çàñàí àñóóâ..Õàðèí àéõòàð þì áîëæ áàéíà.Òýãýýä áè ÿàõ âý? Òà íàäàä õýëýýä ºãºº÷! Áè òýð õ¿íä ãàé áîëîâ áèø ¿¿? .

Öýâýëìàà åð ýñýðã¿¿öñýíã¿é.. Òà íàäàä çààãààä ºã! . . áè òàíû à÷èéã õýçýý ÷ ìàðòàõã¿é. õóâöñûã íü òàé÷èâ. ×è íàìàéã òóñààðàà íàéìàà õèéõ îëèãã¿é àìüòàí ãýæ áîäîî þó? . Áèòãèé çóãòààãààä áàé. -Òà íàäàä òóñëàà÷! Ñîíðîâûã ìèíü ìýäýýä ºã. ×è ìàðøàëûã ìýäíý. 252 ..Áè ÿàñàí ÷ èòãýõã¿é.×è ñàéõíààðàà. Áè æàíæíû áèå õàìãààëàã÷äûã õàðèóöàõ òóñãàé àëáàíû õ¿í áîëñîí. Á¿ñýëõýýð íü òýâýðñýí ãàð íü õàëóó îðãèí ÷è÷èðõèéëýõ íü òýñýæ ÿäàí áóé áîëîëòîé.Áàéç áàéç ñàéí áîäú¸.Òýãæ ÿðèõã¿é.. öîã øèã ãÿëàëçàõ õóðö õàð í¿äí¿¿ä íü ÿã ë íýãýí ç¿éë õ¿í ä¿ðñò àäãóóñíûõ. Áè òèéì ñýæèãëýìýýð áàéíà óó? Õ¿¿õí¿¿ä òýãæ ë áàéäàã þì. Áè ÷àìàéã ìàðøàëòàé óóëçóóëæ ºãñºí ÷ áîëíî. Ñèéìõèéãýýð íü ¿çýýä àëäúÿ. îéëãîâ óó? Ãýõäýý áè ººðºº Ñîíðîâûí ñóðãèéã ãàðãàõûã õè÷ýýå. Íàðòàé òîãòóóí ºäºð áàéëàà.. Õàðóóë õººâºë Õºõ êîìèññàðòàé óóëçàíà ãýæ õýëýýðýé. õºãøäèéí ãýðò îðæ öàéëààä èõ Òýíãýðèéí àì îðîõîîð ÿâàâ.Çààæ áîëíîî. Ýõíýðã¿é áàéãàà ø¿¿.¯ã¿é. .Öýâýëìàà øºíº ãýðòýý èðýýä ¿ñò Õºõºä õ¿í áóñààð ýäë¿¿ëñýíäýý îé ãóòàí îãèäîñ õ¿ð÷ áàðàã óíòàëã¿é ºã뺺 áîëãîîä áîñîæ òîëüäîõîä õàìàã õ¿ç¿¿ ìºð íü õºõ íÿö áîëæýý.. óðüäààð ìàðøàëòàé óóëçñàí íü äýýð áàéæ ìàãàä. . Ñîíðîâ ÿàñàí ÷ òàãíóóë áèø! ãýõýä Õºõ èíýýä àëäààä.. Ìàðãààø óóëûí àìàíä áè î÷íî. Òýð óõààí ñàíàà õîâ õîîñîí ìýò þó ÷ áîäîëã¿é õóâöàñëàí. Áè ÷àìä òóñ áîëú¸ ãýâýë ÷àäíà ãýõäýý.. òýíäýýñ çàìûí ìàøèíä ñóóãààä íóòàã ðóóãàà ÿâ÷èõäàã þì áèë¿¿ ãýæ ãýâ ãýíýò ñàíààä. Ãýõäýý íýã îéðòâîë ñàëàõàà ìýäýõã¿é ãýýä øàëèãëàí èíýýâ.. ¿ã¿é áè ÿàõ ó÷ðàà îëîõîî áàéëàà. -Òýãýý÷. Õàðèí ÷è. Êîíñóëûí äýíæýýñ õÿòàäûí ìîðèí òýðýã õºëñ뺺ä õºäëºõ人 Òóóëûí ç¿¿í ã¿¿ð òèéø î÷èæ. Çà èíãýæ øèéäüå ãýæ ãýíýò òýâðýí àâ÷ óðóóëûã íü îçîîä. Òýãýýä íàìàéã. ×è ìàðãààø ¿äýýñ ºìíº òèéøýý î÷îîä õàøààíû ãàäíàõ õàðóóëûí ñ¿¿äðýâ÷ õàâüä áàéæ áàéãààðàé.. . Ò¿¿íèé èõ õóóçàò õºõ í¿¿ð.Òýð ÷èíü áèäíèé ìýääýã äàíãèéí æà áèø ýý! Áèäíèé èòãýõ áîëèõ ¸ñòîé ïàäã¿é õýðýã. Ìàðøàë çóíû áàéðàíäàà îðîñ äàðãà íàðòàé óóëçàíà ãýñýí. Çà íààøàà áîë.

Ãîðüäîë íü ýöñèéí á¿ëýãò õàìàã ë ýðäýì ÷àäëàà çîðèóëàâ õýìýýñýí ìîíãîë óëñ. Æàíæíû áàéøèíãèéí îéðîëöîî òàâ çóðãààí õºíãºí òýðýã ýãíýí çîãñîõ áºãººä áàéøèíä áàÿí õóóð õàíãèíàí îðîñ õ¿ì¿¿ñ õîîëîé ìýäýí äóóëàëäàíà. õààíààñ ÷ àâðàë ýðýõ áîëîëöîî áàéõã¿é.òýðíýýñýý àðàéõèéí ñàëæ èõ Òýíãýðèéí àìíû çóñëàí õ¿ðýõýý õýëýâ. Çàéñàí òîëãîé ºìíºõ æàíæíû çóñëàíãààñ çàéäóóõàí áóóëãàâ. àþóë çàíàë çàíãèð÷ íóóãäàæ áàéñàí õýðýã âý? ßàãààä òóí ñàÿ íààíàäâàë òàíèë òàëûí õîëáîîòîé öààíàäâàë àæèë òºðºë àëáàí ¸ñíû õàðèëöààòàé õóóðìàã ÷ ãýñýí õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëæ ÿâñàí õ¿ì¿¿ñ ãýíýò àðààòíû ä¿ðä õóâèð÷ öóñ íºæèä íü õóòãàæ õàÿõààñ áóöàõã¿é áîë÷èõñîí áàéäàã áèëýý? Ñîíðîâ ýíý á¿õýíä ÿäàõäàà áàãàõàí ÷ ãýñýí ó÷èð õîëáîãäîëòîé 253 . ýöýñò º÷¿¿õýí ÷ ºðøººë õàéðëàë ¿ã¿é çýðëýã õàðãèñëàë õààíààñ ãýíýò ãàðààä èðñýí õýðýã âý? ×óõàì õààíà ÿàãààä èéì àéìøèãòàé õîðñîë õèëýí. Õýäèéãýýð èä øèä áóðõàí. Ãýâ÷ òýð á¿õíèéã íü ãàíöõàí äýâñýëòýýð íÿö äàðàí ¿ã¿é õèéõ òèéì óõààí ã¿éöýøã¿é àëäàà ýíä¿¿ðýë. Öýâýëìàà Õºõèéí õýëñíýýð õàøààíû óðä òàëûí õàðóóëûí á¿õýýãò îéðòîæ èðýýä ÿàõûã ìýäýõã¿é ò¿ð çîãñëîî. Öýâýëìàà ̺í ãýýä óðàãøàà àëõòàë áàãà äàðãà -Òà áóö! Õºõ êîìèññàð òàíûã áóö ãýæ áàéíà ãýëýý. ø¿òýýíä ýñ èòãýâ÷ òèéíõ¿¿ îãòûí ãýì áóðóóã¿éí ó÷èð ìÿíãàíòàà ýñýðã¿¿öýâ÷ õ¿íèé óðìàíä õóìñûí ÷èíýý øàëòàã ãàð÷ ºãºõã¿é õýðãèéí òºëºº àìü àìüäðàëàà á¿ðýëã¿¿ëýõèéí íààíà ãýíýòèéí óõààðàë ÷ þì óó ºðøººë èðæ þó ìàãàä ãýñýí õîëûí ãîðüäîë ¿ë òàñàðíà. ßâäàë ñàéò òîîìñîã ìîðü õºëëºñºí ñ¿éõòýé õÿòàä äàæèãíàòàë õàòèðóóëààä. ººðèéí áèåýð îðîëöñîí àæèë ¿éëñ àëü àëü íü áàéëàà. õ¿íýý á¿ðìºñºí àëäñàí ã¿æèð ã¿òãýëýã. Îäîî õýíä ÷ íàéäàõ. Äîòîîä ÿàìíû ä¿ðýìò õóâöàñòàé õàðóóëûí áàãà äàðãà ã¿éæ èðýýä -Òà Öýâýëìàà ãýäýã õ¿í ìºí ¿¿? ãýõýä. * * * Ñîíðîâ ¿ñò Õºõºä ø¿äýý õóãà öîõèóëààä íýãýíò äóóññàíàà ìýäñýí. õàð áàãà íàñíààñàà ÿñ ìàõàíäàà øèíãýòýë èòãýí ¿íýìøñýí õóâüñãàëûí ¿çýë ñàíàà. Ãýòýë ÿìàð ÷ ãýì áóðóóã¿é áàéæ èéíõ¿¿ òàìëàãäàí äóóñíà ãýäýã äààí÷ õàðàìñàëòàé.

Òèéí áîäîí áîäñîîð. Òýãýýä áàñ Ñ¿õáààòàð. Õîðèîä îíû äóíäóóð ìºíººõ äýýã¿¿ð àëáàíû áóðèàä íàðûí õººöºë人㺺ð ìîíãîëûí áóðèàä íàðûã òîõèíóóëàõ óëñûí õóðàë ãýã÷èéã áàéãóóëæ äàãààð îðóóëàí òàâàí õîøóó áàéãóóëñíààð õýðýã äóóññàí ìýò áàéñíàà á¿ð ñàÿõàí ãýâ ãýíýò õààíààñ ÷ þì äàãààð ýñ îðîãñîäûã îðîñ ãàçàð õººí ÿâóóëàõ øèéä ãàð÷ Ẻí õýðýã äýãäñýí. Òýä õèëä îéðõîí. Åð áóðèàä íàð õýí ñýí áèëýý? Ìîíãîëûí ÿñ ìàõíû òàñàðõàé òýä îðîñ ãàçàð ãàðñàí óëààí õóâüñãàëûí ãàë äóíä õàìðàãäàí äîíñîëñîí îëîí ÿñòàí ¿íäýñòíèé äîòðîîñ áàñ ÷ ãàðñàí ãàðâàë òººðñºí òºð뺺 áàðààäàõ ç¿ã ÷èãòýé. Îêòÿáðèéí õóâüñãàëààñ óðâàí ãàðñàí. þó ÿðüæ áàéñíûã ýýëæ ºíãºðººõ ìýò àñóóí ìýä¿¿ëýã àâ÷ áàéëàà. Æèãìèä Æàìáàëîí ìýò äýýðýì÷äèéí õàìààòàí ñàäàí ãýõ áóðóóäàëòàé. ×îéáàëñàí æàíæíóóä àëü àëü íü õóâüñãàë÷ áóðèàä íàðòàé àõ ä¿¿ àìðàã ñàäàí øèã ÿâñàí ãýõ. ìàíæóóð ðóó ÷ ãàðíà. ãàäààäûí òàãíóóëóóä áàéâàë Îíîí. Òàâõàéí Äóãàð. Ò¿¿íèé öààíà îðîñóóä áóðèàäàà õóâüñãàëààñ îðãîí çàéëñàí ãýäãèéã ÿàãààä ÷ þì ìàðòààã¿é íü èëò áàéëàà. Òèéí Ñîíðîâ àðãà áóþó åðººñ ñ¿¿ëèéí ¿åä õààíà õýíòýé óóëçàæ þó ÿðüñíàà á¿ðòãýí õýâòýõ áîëîâ.õàðèóëò îëîõ ¸ñòîé áàéëàà. õàæèãëàí ãàäóóðõàõ èõ õàëõûí ¿çýëòýí ÷ öººíã¿é íü ìýäýýæ. öàãààí áàðîíû öýðýãò ÿâñàí Âàíäàíîâ. Òýãýýä ë æèøýý íü ñóðàãã¿é àëãà áîëñîí 254 . øàíàëàí øàíàëñààð ýöñèéí á¿ëýãò õóâü çàÿàíû íü õàðãóé çàì áóðèàä çîíû äóíä àâàà÷ñàíààð ÿàõûí àðãàã¿é ýíý àéìøèãò ýíä¿¿ðýëä õ¿ðãýñýí áóþó öàã òºðèéí áóñàðìàã áóðàíãóé íýãýí ¿åèéí ýõëýëòýé òààðñíûã óõààðàõ ñýæ¿¿ðèéã îëæ àâàâ. Õºõ ø¿äèéã íü õóãà öîõèæ õàÿñíààñ õîéø ººð íýã òàíèõã¿é çàëóó ºí溺ä íýã ìºðäºíãèéí ºðººíä îðóóëæ ñ¿¿ëèéí õî¸ð æèëä õààíà õýíòýé óóëçàæ. Ìàðøàë ×îéáàëñàí áóðèàä áàãøèéí à÷ààð îðîñ ýðäýì ñóðñàí ãýõ. Õýðýâ õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. ýä¿ãýý ÷ ýðäýìòýé íîìòîé íü áóðèàä ë ãýëöýõ. Òèéí õàëõûã áàðààäñàí íü áóðèàä íàð îðóóë îðãóóë ãýâýë ÷ áîëîõîîð îðîñûí òàñàðõàé ãýõýä ÷ áîëìîîð àæ. Àìãàåâ íàðûí ëóò ëóò áóðèàäóóä ìîíãîëûí ëàì òºðèéí òîëãîéä ÿâàëöñàí. Áàëæèéí áóðèàä çîíû äóíäààñ ë èëðýõ ¸ñòîé áàéæ. Òèéí ¿çýã÷èä ò¿¿íýýñýý óëáààëààä áóðèàä íàðûã äîðä ¿çýõ. Òýð íü íýã ãýì áîëæýý. ñýòãýëèéí äóóäëàãàòàé áàéñíààð õàëõàä àñãàðàí èðñýí. Õóâüñãàëûí ýõíýýñ Æàìñàðàíû Öýâýýí. Õèë íóóöààð àëõâàë îðîñ ðóó ÷ ãàðíà. Ýëáýãäîðæ.

Õàëõ íºìðºãèéí áóðèàäóóäûí õàìààòàí ñàäàí Õàéëààð. òàãíóóë õîðëîí ñ¿éòãýã÷äèéã îëíîîð øóðãàëóóëæ áàéäàã. Îðîñûí äîòîîä ÿàìíûõàí ìàíàé äîòîîä ÿàìíûõíûã ¿íýí õýðýãòýý óäèðäàí æîëîîäîæ áàéãàà. Îëîí õ¿í áàðèâ÷ëàãäñàí áîëîëòîé. Ãýòýë õààíààñ áàñ Õºõ ìýòèéí øèéäñýí àëóóð÷èä ãàðààä èðäýã áèëýý.Îäîî òàíû óðüä÷èëñàí áàéöààëòûã äóóñãàæ ººð õ¿íä øèëæ¿¿ëíý.Æàìöûí Äàø þóíû Ó÷èð áàéí áàéí Õàëõ íºìºðãèéí áóðèàäóóä òèéø äàâõèñàí áàéõ âý. Ñîíðîâûí áîäîë óõààíä ýíý á¿õýí ÿìàð íýãýí ñýæèãëýëòýé ä¿ð çóðãàà îëæ ýõëýâ ÷ òýð íü ç¿ãýýð òîõèîëäëûí àëäàà ýíä¿¿ðëèéí øàëòàã áîëîâ óó àëü õýí íýãíèé õàà íýããýéãýýñ çîðèóä çîõèîí áàéãóóëñàí öîõèëò áîëîâ óó ãýäýãò õàðèóëàõàä õýö¿¿ áàéëàà. äîòîîä ÿàìíû ñàéä áîëîõûí ºìíº Ìîñêâàä á¿òýí ãóðâàí ñàð áîëîîä èðýõýä ààø àðàíøèí íü òýãòýë õóâèðñíû ó÷èð þó áèëýý? Ààø àðàíøèè õóâèðàõ íü õ¿íèé ¸ñ ãýòýë ¿çýë áîäîë íü ÷ þì óó åð íü öàãèéí áàéäëûã õàðàõ õàðàà íü íýã ë äîãøèí. Õýðãýý øóäàðãààð õ¿ëýýõã¿é áîë õàòóóõàí þìòàé ó÷èðíà ãýæ ìýäýýðýé ãýæ òîîìæèðã¿é õýëýâ. Òýð ÿàìíû àæèëòíû áàðàã ë õî¸ðûí íýã íü èõýíõäýý õàëèìàã áóþó áóðèàä ñóðãàã÷òàé. á¿õíèéã áè ãàíöààð ìýäíý ãýõ ÿíçòàé áîëñîí. Ò¿ð çóóðûí 纺ëºí áàéöààëò äóóññàíûã àíõààðóóëàõ íü 255 . . Þóíû ó÷èð õàëèìàã áóðèàä ñóðãàã÷ íàð àñãàðàí áóé íü áàñ ë íýã íóóö. Õàðáèíãèéí îð÷èì ßïîíû ýçýëñýí íóòàãò áàéæ áàéäàã. Ñîäíîì ìºí õîòîîñ Àìóðîâ Öýðýí íàðûí çýðýã áóðèàäóóä îðæýý. Áóðèàä íàðûã àõ ä¿¿ ìýò ¿çäýã áàéñàí ×îéáàëñàí æàíæèí ñýòãýë õóâèðñàí íü áàñ èëò. Ñîíðîâ ýíý ºäºð ýýëæèò áàéöààëòíààñ ìºíººõ õàíü õàìñààòàí õýìýýã÷äèéí íýðñ ãàð÷ ýõýëñíèéã áóþó ýñýðã¿¿ õóéâàëäààíä ò¿¿íèé óäèðäëàãààð îðîëöîã÷äûí çàðèìûã íýðëýæ òóëãàí õ¿ëýýëãýõ øàòàíä îðñíûã òààâàðëàâ. Îðîñóóä íýãýíò ëàì íàðûã äîâòëîõûã ñàíóóëàí çºâëºæ áàéãàà þì ÷èíü áóðèàäóóäûí ýñðýã äîâòëîõûã ñàíóóëæ ÿàãààä ÷àäàõã¿é áèëýý. ßïîíóóä ç¿¿í õèë äýýð òóëæ èð÷èõñýí áàéí áàéí õèë çºð÷èæ. Õàíü õàìñààòíû äîòîð Äàäàë ñóìûí õîðøîî äàðãà Öýâýã. Èíãýõýýð áóðèàä íàðûí õóòãàëäààã¿é ñàéí ìóó þì ãýæ áàéõã¿é. Òýä ìºí áèå áèåñýý èë÷ëýí ìýä¿¿ëýã ºã÷ Ñîíðîâûã òîëãîéëîã÷äûí íýã áîëîõûã õ¿ëýýí çºâøººðñºí ãýíý. Åð íü òýð ìàðøàë öîë ºðãºìæëºãäºí. Òýãýýä ÷ òýð öîõèëò ººðèéíõ íü òîëãîé äýýð áóóñíûã á¿ð ÷ òàéëøãóé. Çàëóó áàéöààã÷ ¿¿íèéã ñîíñãîîä. Æàìöûí Áàò.

Ãýõäýý àðàé ÷ ýñýðã¿¿ õýðýã ñýäýæ ãàðãàíà ãýæ áàéìã¿é. Ãàíö Îíîí. íàìàéã òàãíàæ îòîæ áàéñàí íü èëýðõèé. Îäîî ÿàíà ãýõ âý. Ààâ ýýæ àìðàã õàíèéíõàà öàðàéã õàðàõ èòãýë ÷ àëäàð÷ ýõëýõ íü àðãà áàéæ óó. Áè ò¿¿íä õàíü áîëæ æàðãàë ºã÷ ÷àäàëã¿é øîðîíãèéí ¸ðîîëä õàÿãäëàà. Áàò. Õàòóó þìòàé ó÷èðíà ãýæ çàíàëàà. òýð¿¿íä íü î÷èæ î÷èæ áè òààðàõ õóâüòàé áàéñàí áîë õîõü ìèíü áîëæ. Õýäèéãýýð èíãýýä ¿õüå ãýæ øèéäýýã¿é áîëîâ÷ àìüä ÿâàõ ñîíèðõîë àÿíäàà óíòàð÷ áàéëàà. ßã òýð öàãààð íü áè òààð÷ äîòîîä ÿàìíûõíû áýëäñýí óðõèíä õ¿ç¿¿ãýý øóðãóóëñàí áèç. Õýðâýý ¿íýõýýð òýãñýí áîë òýð Äàøèéã ¿ã¿é õèéñýí áèç. Öýâýëìààä áè äààí÷ óíàñàí. Öýâýã. ¯íýõýýð áóðèàäûí äóíä õàð áóðóó ñàíààòàí. Òýð ÷ òîì ãàðûí ïàíç. Òýð ßíäàã ÿìàð ÿíçûí ýð áàéâ àà. õÿòàäòàé ÷ õîëáîî 256 . Þì èäýõýý áàðàã áîëüñîí áºãººä ºëñºõèéã àëü õýäèéíýýñ ìýäðýõã¿é àâ÷ æààõàí ÿâæ õºäëºõºä òîëãîé ýðãýæ äîòîð õàðàíõóéëíà. Òýðõèéí ãîëûí õ¿¿õí¿¿äèéã ÷ ¿çýæ ë ÿâñàí. Òýðòýé òýðã¿é îëîí àìüòíûã òàð÷èëãàæ áàéãàà þì áàéíà. Çàÿà òàâèëàí ìèíü òèéø íü õººæ ò¿¿íòýé ó÷ðóóëñàí áèç. õîðëîí ñ¿éòãýã÷èä ãýñíýýñ õîéø ¿ã¿é õèéæ ë òààðíà. Íàìàéã òýäíèé òîëãîéëîã÷ ãýñýí ìýä¿¿ëýã áàòàëãàà ëàâ àâ÷ýý. Áóðèàäûí õ¿¿õýíä ñýòãýëòýé áîëñíû ìèíü øàí ýíý. Öýâýëìààã ãàäàãø íü àëäëàà ãýæ õîð øàð íü õºäºëñºí áàéæ áîëîõ ë þì. Õýí ìýäëýý. Õàðàõ ºíãºíººñ ñàéõàí ë ýð. Íýãýíò ãàäààäûí òàãíóóë. Áàëæèéí áóðèàäààð áèø õàëõûíõàà íóòãààð õýñýõýýðýý ë íýã áîëñîí. Èíãýýä áè ºíãºð뺺. Ãýòýë ãàíö Öýâýëìààã îëæ õàðèó õàéðûã íü àìññàí. Öýâýëìààãèéí õîéíîîñ ã¿éäã¿¿äèéí íýã ãýñýí. Òýñèéí ãîëûí óíàãûã íü ÷. Á¿ãäèéã çîõèîìëîîð õèéãýýã¿é þì àà ãýõýä ÿìàð íýã äàëèì øàëòàã ýðæ. Áóðèàäóóä ¿íýõýýð áóðóó ñàíàà ãàðãàñàí. Òýð õýðýã ãýã÷èéã íü õ¿ëýýãýýä äóóñäàã þì áèë¿¿ äýý. Õýð ñàéõàí äóóëäàã Äàø ¿íýõýýð ìàíæóóð óðóó ãàðààä ÿâ÷èõñàí ÷ þì áèë¿¿. Ñîíðîâ í¿õýíäýý òóóãäàæ èðýýä õ¿éòýí õàð öàéãààð àìàà íîðãîîä õàíà ò¿øèí áîäëîãîøèðäãîîðîî áîäëîãîøðîâ. Õîõü ìèíü. óðüäûí ºñ õîíçîí ºâºðëºã÷èä áàéõûã õýí áàéã ãýõ âý. "Îäîî äàõèàä òàìëàæ ýõëýíý áèç äýý. Îðîñòîé ÷. Ãýõäýý ë ýíý á¿õýí äààí÷ ñýæèãòýé. Àìóðîâ Öýðýí áàðèãäñàí áàéõ íü.ýíýý. Íàìàéã ñàëàõã¿é äàãààä áàéñàí. Ãýýä Öýâýëìàà áèä õî¸ðò ºøèðõñºí人 õºíäëºíãèéí õ¿íèéã õîðëîíî ãýæ äààí÷ áàéìã¿é. Ñîäíîì ãýýä öºì ë ñàéõàí õ¿ì¿¿ñ øèã áàéñàí. Èíãýýä ÿìàð ãýý÷èéí ÿðãàëàë ñýäýæ áàéãàà þì.

Ñîíðîâ èéíõ¿¿ äîòîîä ÿàìíû óðò áàíøèíãèéí ãàçàð äîîðõ øîðîíä ãàñàëæ ñóóõàä äýýä äàâõðûí íýã òàñàëãààíä ßíäàã òóñãàé õýëòñèéí ñóðãàã÷ õàëèìàã Áîõñîåâ ãýã÷òýé ÿðüæ ñóóâ. õóóëü ¸ñîî óëàíäàà ãèøãýñýí ìàëíóóä âý! Áè òà íàðò ÿìàð ãýì õèéâ ýý! Õýëýýä ºãºº÷!. Õ¿íèéã íýã õàðààä àíäàõã¿é.ñ¿ëáýýòýé ýð. áîãèíîõîí æàðãàëûíõàà õàðèóä èíãýæ òàìëóóëàõ õóâü òîõèîëäîâ óó? Õ¿íèé àòàà õÿçãààðã¿é. Ñîíðîâ íàðûí ýñýðã¿¿ á¿ëãèéã èëð¿¿ëñýí á¿õ ãàâüÿàã Ýðýíöýí òèéíõ¿¿ áóëààæ àâàõ þì ãýæ ñàíàëã¿é ìàíü ýð ãàíöõàí ãýíýäæýý. Õýí íýãíèé òºëºº. Ýíý á¿õýí öºì çîõèîìîë. õààíà àæèëëàäàã õýí áîëîõûã õýäèéí ìýä÷èõñýí õýçýýíèé òàíèë øèã ìºðèéã íü àëãàäàæ ìààñàëçàíà.. Ãýëýý ãýýä õýí áèäíèéã èéìä õ¿ðãýõýýð àòàà õîðñîë ºâºðëºñºí áàéõ âý? Íàäàä õýëýý÷ ºãºº÷! Áóðõàí ìèíü íàäàä ¿íýíèéã óõààðóóëààä ºãºº÷! ª÷¿¿õýí ÷ ãýñýí ãýì áóðóóãàà ìýäýýä ¿õüå. Òà íàð ÷èíü ÿìàð ìóóõàé õàðãèñ õàðàíõóé àìüòàñ âý? ßìàð õ¿íèé ¿íýðã¿é. Öýâýëìààä õàéðòàé ÿâñíûõàà òºëºº. Áóñäàä õàð ñàíàë¿é ººðèéíõºº ¿éëèéã äàãààä ºíãºðüå! Õóäëàà ø¿¿ äýý! Õóäëàà. ýñâýë õýí íýãíèéã òººðºëä¿¿ëýõèéí òºëºº íàìàéã äîòîîä ÿàìíûõàíä áàðüæ ºãººä çîëèãò ãàðãàâ ãýâ ¿¿? ßìàð ÷ áàéñàí ºíãºð÷. Ãýòýë ßíäàã ººðèéí ãàâüÿàíû õóâüä ýðãýëçýýã¿éãýýð áàðàõã¿é Ýðýíöýí ÷ ò¿¿íèéã òýíãýðò ãàðòàë ìàãòàæ îäîíãîîð øàãíóóëàõ ýí¿¿õýíä õàðèí ÿìàð òóøààëä äýâøèõ òàëààðàà áîäîëòîéõîí áàéãààðàé ãýæ 257 . ßíäàã ýíý õ¿í ÿìàð èõ íºëººòýé òàëòàéí çýðýãöýý áàñ ÿìàð èõ çàëüòàéã ìýäýõ áºãººä äîòîîä ÿàìíû çàëóó äàðãà íàð ò¿¿íèé ýíý ÷àíàðûã èõýä øîõîîðõîíî. Ýðýíöýí óã íü ÿàæ ÷ ÷àäàõ õ¿í ãýäãèéã ìýääýã õýðíýý èíãýíý ãýæ áàéõ óó. Òýð á¿ä¿¿í õàð õàëèìàã äîòîîä ÿàìíû äàðãà íàðûí äóíä õºãæèëòýé ìàðçíààðàà íýðä ãàðñàí áºãººä îðîñûí ýëäýâ øàëèã îíèãîîíîîñ ýõëýýä áàðóóí ìîíãîëûí ¿ëãýð òóóëüñ õ¿ðòýë ìýäýõã¿é þìã¿é äóó äîðãèîí èõòýé ýð. Öýâýãèéí çàõèäàë ãýæ áàðèí òàâèí çîõèîìîë þì óíøèæ áàéíà ø¿¿ äýý. Òýð àëóóð÷èí Õºõ. ßíäàã àéìãèéí õýëòñèéí äàðãà Ýðýíöýí ¸ñòîé õóíøã¿é çàí ãàðãàñàíä ãîìäîõûí èõýýð ãîìäîîä õºäººã õàÿæ õîòîä ñóóõààð øèéäýí òèéø øèëæèæ èðýõ àðãà ñààì õàéõûí õàìò òýð ìóóõàé Ýðýíöýíä ø¿ä çóóñíàà ÿàõèí ÷àíãàðóóëàõàà áîäîëõèéëýí ÿàìíûõàà óðò áàéøèíãààð ýðãýëäñýýð àæ. Àðàé áóðèàäóóä íàäààð áàìáàé õèéñýí þì áèø áàéãàà.. Òèéíõ¿¿ äîòîîä ÿàìíûõàíä ñàéõàí çàíò õàëèìàã ñóðãàã÷ íýðòýé.

Õîîñîíã¿é èðñýí ãýäãýý þóíû ò¿ð¿¿íä 258 . Èíãýõýýð îäîî ÿàæ èéæ áàéãààä ÿàìàíä ÿìàð íýã ñóóäàë îëæ àâààä áîëæ ºãâºë äýýøýý àâèðàõààñ ººð çàìã¿é. ÷èíèé òàëààð òèéì ÷ ñàéíã¿é ìýäýý ºãñºí áîëîëòîé ãýæ àëòàí õîøóó ºðãºñºí áîëîëòîé. ßíäàã èéí áîäîæ øèéäýýä ÿàìíûõàà ýâýðòýí ñ¿¿ëòýíã¿¿äýä í¿¿ð òàë îëæ àâàõûã õè÷ýýí ÷óõàì ÿàæ õºëä íü ñóóâàë äýýð áîëîõûã òàãíàí òóðøèæ áàéëàà. áóðèàä íàðûí õýðýã ÷ öºì ÿìàð íýã ¿íäýñòýé. Ãýòýë îäîî áîëîõîä òýð íü åð人 ë ñàéõàí ìîëèãî áàéæ. Ëàì íàðûí õýðýã ÷. Ãýâ÷ ßàíäàã ÷óõàì àëü òàëààñ íü ÿàæ õºëä íü ñóóõàà ìýäýõã¿é ìºõºñäºâ. Äýýã¿¿ð òàíèëòàéãàà àøèãëàí õýðâýý õ¿ñâýë ò¿¿íýýñ ÷ íýã þì õèéõ ë õ¿í. ßíäàãèéè òàíèëóóä òàíàé Ýðýíöýí ýñýðã¿¿ áóðèàäóóäûí ¿¿ðèéã ¸ñòîé íýã ÷åêèñò øèã èëð¿¿ëæ äýý ãýæ øàãøèëäàí.ñàíóóëñíûã ÿàíà. Èéì äóóëèàíòàé áóäëèàíòàé õýðãèéí õºëä ãýìã¿é õ¿ì¿¿ñ ¿ðýãäýæ ÷ áîëíî. ßìàð áîëîâ÷ óõðàõ çàì îãò áàéõã¿é. Þóíû òºëºº õ¿íèé àìü á¿ðýëãýñýí áèëýý? Þóíû òºëºº ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí õóéâàëäààíûã èëð¿¿ëñýí áèëýý? ßíäàã ÿìàð ÷ ãýñýí çºâ ãýäýãòýý èòãýæ áàéëàà. Õóóðìàã ºðºâ÷ ñýòãýë ãàðãàâàë Ýðýíöýí ìýòèéí õàòóó õ¿ì¿¿ñèéí äýðãýä õýí ÷ áèø áîëíî. óõàðâàë ¿õýëòýé àäèë. Õýäèéãýýð õóâèéí ãîìäîë õîðñëûã ýíý á¿õýíä õóòãàëäóóëñàí ÷ öàã òºðèéí áàéäàë ìàøèä õóðöàäñàí òýãýýä ÷ èéì öàãò îíöãîé ñîíîð ñýðýìæòýé áàéõ ¸ñòîé àëáàíû õ¿íèé õóâüä íîîãäñîí ¿¿ðãýý áèåë¿¿ëýõýä õýí íýã øàâðàé áàíäèéí àìü íàñûã çîëèîñîíä ãàðãàõ þó ÷ áèø. Þìûã ÿàæ ìýäýõ âý àç ó÷ðàë òààðâàë Ýðýíöýí ìýòèéí çàëüõàéíóóäûí òîëãîé äýýð ñóóõûã ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. Èíãýýä Ýðýíöýíä ø¿ä çóóæ õàðèóãàà àâàõ õýðýã ãàðàâ. Ãýòýë òýð Ýðýíöýí áàé÷èõààä ãàâüÿàãèé íü áóëààæýý. Ìàðøàë ×îéáàëñàíãààñ ýõëýýä äîòîîä ÿàìíû óäèðäëàãà Ýðýíöýíã ÿàãààä ãîë áààòàð áîëãîæ ¿çñýí íü ÷ äààí èõ óäàëã¿é òîäîðõîé áîëñîí. Íýãýíò ë ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿ëýã áàéñíààñ ë ýöñèéí á¿ëýãò õýðãýý õ¿ëýýöãýýæ áèå áèåñýý èë÷ëýí áàðüæ ºãñíººñ çàéëàõã¿é. Ýíý á¿ä¿¿í õàëèìàã áîë íºëººòýé áºãººä íàéçòàé ýð ãýäãèéã þóíàà àíäàõ áèëýý. Àìüäðàë ãýäýã òýìöýë þì áîë õýðâýý æèíõýíý ýð õ¿í þì áîë çàìä òààðàëäñàí ñààä òîòãîðûã õàéð ãàìã¿é òàÿãäàí õàÿõ ¸ñòîé. ßíäàãò òýðíýýñ èë¿¿ ãîìäîë ÿàæ áàéõ âý! ¨ñòîé ë ñàíààíäã¿é áàéòàë àð íóðóó óðóó íü õóòãà ****** õýðýã. ªºðºº õàðèí öóñàí ãàâüÿàíû îäîíãîîð ýíãýðýý ìÿëàà÷èõààä ãàéõóóëàí õàíõàëçàæ ÿâíà.

... Îëîí õ¿íèé àìü íàñòàé õîëáîîòîé àþóëòàé õýðýã äýãäñýí ãýæ ìýä! ãýñíýý ãýíýò í¿ä ð¿¿ øèðòýæ äóõàéñõèéãýýä. ßíäàã ö¿íõíýýñýý äºðâºí ñàéõàí áóëãà ãàðãàæ ñýãñðýõýä öîíõîîð òóññàí íàðàíä ìºíãºí ñîð íü àëòðàí ãÿëáàëçàâ.... ×è áàÿí áóðèàä øèã çàãíàæ áàéíà. ×è ÷åêèñò õ¿í èéì þìûã õî¸óëõíàà ìýäýëöýýä ºíãºðäãèéã ñàíàíà áèç ãýâ.Þó ãýý÷èéí! ãýýä öî÷èõ ìýò îâãîñõèéâ.Ìýäýõýýð áàðàõ óó. ×åêèñò õ¿íä òààðàõã¿é çàí ø¿¿. Õàëèìàã.Òèéìýý. . . ×àìàéã æààõàí ãîìäîîñîí. Õýðãèéí ýýäðýý á¿ðýí øèéäýãäýýã¿é áàéíà. Òèéí òºðºõã¿é àòëàà çîëèãèéí àæèã÷ ÿíçòàé õîíèí áîð í¿äèéã íü õàðèóëñõèéãýýä ö¿íäãýð àðüñàí ö¿íõýý ºâºð äýýðýý òàâüæ.Çà òýãâýë íîãîîí õóðãàíû àðüñ íîãòðóó øóâóóíû õîäîîä.Áàéãàë äàëàéí áàðãàæèí íóòãèéí áóëãà. .ìýä¿¿ëýõ ¸ñòîé áàéëàà.Þó ãýýã÷èéí. . .×è èõ ãîìäîìòãîé ýð þìàà. Ãýõäýý äààí÷ íàìàéã. Îäîíãîîð øàãíóóëíà ãýæ àìëàõã¿é ãýõäýý òóñàëæ 259 .. ãýæ áóâòíàâ.Áóðèàäûí àðàêè ÷ õàòóó ø¿¿. Òàíàé áóðèàäààñ ãàðàõã¿é þì áàéõã¿é ãýæ ¸æëîõ ìàÿãòàé õýëýâ. . Çà ÿàõàâ ìóóãèéí ¸ñ áèø ìîíãîëûí ¸ñ ãýýä àâúÿ..¯íýíèéã õýëýõýä áè ÷èíèé òóõàé ñàéí ìýäýõã¿é. Ýðýíöýí äàðãà õàòóóõàí õ¿í. Åð ýíý õ¿íèéã ãýðýë öàöðóóëñàí àëòàí èíýýìñýãëýëòýé ãýâýë çîõèíî. -Òàíä æààõàí íóòãèéí þì àâ÷èðñàí þìñàí ãýõýä õàëèìàã åð æèøèì ÷ ¿ã¿é. Ãýõäýý áîëîîã¿é.Àà áè îéëãîæ áàéíà. ×è àéõàâòàð òîì õýðýã íýýõýä ãîë õ¿í áîëñíîî ìýäýæ áàéãàà áèç äýý? ãýæ 纺ëºí àñóóâ.. Ñîíðîâûí õýðãýýñ ÷àìàéã óëàì ñîíèðõñîí. . ßíäàãèéí áàðèõàä ñóðãàã÷ áîñîæ õî¸ð ãàðäàí àâààä. Áè òàíä ç¿ãýýð íºõðèéí ¸ñîîð ãýýä.. Áàëãà÷èõààð í¿äíýýñ ãàë ãàðíàâ ø¿¿ ãýýä àëòàí ø¿äí¿¿äýý ÿðàëçóóëàí èíýýâ. Àðüñíóóäûã íàðàíä ñóãñðóóëàí ¿çýýä òîëãîé ñýãñýð÷ øèðýýíèéõýý øóðãóóëãàíä õèéãýýä àëòàí èíýýìñýãëýëýý öàöðóóëàí. . ×è îéëãîæ áàéíà óó? ãýõýä ßíäàã ººðèéí ýðõã¿é í¿ä áóðóóëàí.. íàìàéã íýã ë. . . Ãýñýí ÷.Àðõè áèø ýý ãýýä ßíäàã ö¿íõýý óóäëàõàä.ßíäàã ÷è ñîíñ! Òàíàé òýð Ýðýíöýí ýñýðã¿¿ áóðèàä íàðààñ ÿìàð ÷ º÷èã àâ÷ ÷àäàõ ýð ø¿¿. . Ãýõäýý áè ÷àìä òóñàëæ ÷àäíà.

ãýæ èëýðõèé áàíòàõàä õàëèìàã äàõèí í¿ä ð¿¿ íü øèðòýæ.. Èíãýíý ÷ ãýæ ¿íýõýýð áîäîîã¿é. . Òýð ãýâ ãýíýòõýí ç¿ã ÷èãã¿é áîë÷èõ øèã. . Þó õýðýãòýéãýý õýë! ãýõýä ßíäàã ñàíäëàà ÷èðýí îéðòîîä. Ãýòýë îäîî áîëîõîä ìîëèãî ¿ìõ¿¿ëñíýýð áàðàõã¿é áàé÷èõààä çîëèãò ãàðãàõ ÷ ñàíàà òºðñºí áàéæ ìàãàäã¿é íü. ÷àìä îäîí ìýä¿¿ëíý.÷àäíà.. Ãýòýë í¿¿ðýí äýýðýý áîë ÿìàð èõýýð ìàãòàí ñàéøààæ. ßíäàã ÿàìíû áàéøèíãààñ ãàðààä òîëãîé õàçàéñàí òèéø ÿâëàà.Òà íàìàéã ÿàìàíä àæèëëóóëæ ºã. ÿìàðõàí ìºñòýé õ¿í 260 . ¿ã¿é ÷è áàñ öóñòàé íåêåð þìàà. Ãýõäýý ë. ×èí ¿íýíèéã õýëýõýä áè Ýðýíöýí äàðãàä á¿õ þìíû ãîãöîîã ãàðãàæ ºãñºí ø¿¿ äýý ãýýä áîñîõîä ñóðãàã÷ ãàð ñóíãàí. ..պ人 àæèëëàõàä íýýðýý õýö¿¿ áîëíî ë äîî ãýâ . Ãýõäýý Ýðýíöýí ÷èíèé òàëààð ñàéäàä ñàéíã¿é ìýäýý ºãñºí áàéæ ìàãàäã¿é.Çà áàÿðòàé. Áàðàã ë õóóðàé àõ ä¿¿ áîëîëöú¸ ãýõ íü õîëã¿é. áè òàíû à÷èéã õàðèóëæ ÷àäíà. ×è ÷èíü õàðèí ¸ñòîé ÷îíî! ×è ÷èíü õàðèí ñ¿ðýã õîíü áàðüñàí ÷îíî áàéõã¿é þó! Öóñòàé íåêåð þìàà! ãýõýä ßíäàã àðãà áóþó ìóóõàí èíýýãýýä.×è ìèíü ÿìàð ýñýðã¿¿ íàðûã èëð¿¿ëñýí áîëîõîîñ áèø ê¿í àëæ ê¿ðýý òàëñàí áèø þì áàéãàà áèç äýý? ãýõýä ßíäàã öî÷èí îâãîñõèéãýýä. Òà íàð ýð óëñ ò¿¿ãýýðýý ó÷ðàà îëíî áèç. .ßàíà ãýíýý. .. . ÿìàð èõèéã àìëàæ áàéëàà. Ýðýíöýí ç¿ãýýð íýã îäîí áóëààãààä çîãñîîã¿é áàñ ÿìàð íýã ìóó ìóóõàéã ñýäýæ òýðíýýñ ýñ þì õèéõýýð øèéäñýí áîëîëòîé. Õîíü ãýíý ø¿¿.¯ã¿é ë äýý. ×èõíèé ¿ç¿¿ðò íýã òèéìýðõ¿¿ þì äóóëäñàí. ßíäàã Ýðýíöýíã àëü õýäèéíýýñ ìýääýã àâ÷ öààíàà ÷óõàì ÿìàð õàÿëãàòàé.Çà áèä ÷àìä òóñëàõûã áîäú¸. ÷èíèé ñàéíûõ. Ìàðøàë ×îéáàñàíä ÿàâ÷ ººäòýéãýýð èëòãýñýíã¿é. öîë òóøààë äýâø¿¿ëíý ãýñíèéã ÿàíà. Ãýâ÷ áè ÷àìä òóñëàÿ. Õàðèí íýã èõ òîì àëáà àìëàæ ÷àäàõã¿é ø¿¿ ãýõýä ßíäàã áàÿðëàõààñàà ãóòðàí ò¿¿íèéãýý íóóæ ýñ ÷àäààä. Åð íü îäîî áè íóòàãòàà ¸ñòîé ñ¿ðýã ÷îíûí äóíä îðñîí õîíü øèã áîëëîî ãýõýä õàëèìàã àìàà èõýýð àíãàéí èíýýãýýä. Áè. Áè ºíºº ìàðãààøäàà áèø ãýñýí ÷ ÷àìàéã ÿàìàíä ñóóëãàõ àðãà îëíî ãýâ. ÷è áèä õî¸ð èõ õýðýã ¿¿ñãýëýý ãýõäýý ýíý áîë ìèíèé ñàéíûõ áèø. .Áè ÿìàð îäîí áóëààöàëäñàí áèø äýý. Õàðèí ÷è àæëàà ë ñàéí õèéæ áàé.

èäýø óóøíû ìóõëàãóóäàä õ¿ì¿¿ñ òàñðàòãã¿é îðæ ãàðíà. äàìíóóð÷èí ãýãäýõ çàõ çýýëä õýçýýíèé ¿¿ðýý çàññàí òýð îëîí øóóãèàíòàé òóðëèàõ ìýò íàéìàà÷èí èðãýä ìºí õýçýýíèé èäýìõèé. õîíèíû ìº÷ ìàõíóóäààñ õýí þó äóðòàéãàà àâúÿ ãýñíèéã òîì òîì áàëèóñààð ÷àäàìãàé ãýã÷ íü îãòëîí æèíë¿¿ðèéí òàâàã äýýð í¿ä èðìýõèéí çóóð øèäýýä õýìæýý ¿íèéã äóóäàí õýëíý. Òýð çîðèëãîã¿é ÿâñààð íýã ìýäýõíýý áàðóóí äàìíóóð÷íû ã¿¿ðýýð ãàð÷ õÿòàäûí õºëñíèé òýðýãíèé çîãñîîëä èð÷èõæýý. ãýðýë çóðàã÷èí. Ýíý õàâèéí ãóäàìæ ÷ºëººíä º÷ òº÷íººí ÷óëóó÷èí. Ýíäýýñ õ¿ì¿¿ñ ñ¿éõ òýðýã õºëñëºí òàë òàë òèéø ÿâöãààíà.áîëîõûã ÿàõèí ã¿éöýýæ íýýõ áèëýý. Õàðèí õîæìîî òóéëûí àþóëòàé óðøèã òàðüæ áîëîõ õºíººëò õýðãèéí òóõàéä áîë òýð Ýðýíöýí õý÷íýýí ÷ ãÿðõàé. ßíäàã èíãýæ áîäíî. òºìºð÷èí. õý÷íýýí ÷ ìóó ñàíààòàé. Áàñ º÷ òº÷íººí ãóàíç. àâñ÷èí õÿòàäóóä òóñ òóñûíõàà ¿¿ð îðîìæèíä çàâ çàéã¿é àæèëëàöãààíà. öààøèä ÿàõûã çºâëºí ñóðãàìæèëæ áàéñíûã ñàíàõàä òýð õý÷íýýí ÷ ýðýìãèé ò¿ðýìãèé áàéëàà ãýýä á¿õíèéã ººðèéí áîëãîæ áóëààõ òèéì õóíøã¿é ýòãýýä ãýõýä àðàé ÷ èòãýìã¿é. Òýãýýä ÷ ýöñèéí á¿ëýãò á¿õ õýðýã ÿâäàë áóöààæ æîëîîäîõûí àðãàã¿é ýðã¿¿ëýãò íýãýíò îðñîí íü èëýðõèé òóë îäîî õýíä þóã ÷ òóëãàí õ¿ëýýëãýæ áîëîõûí çýðýãöýý ýíý õýðýãò õàìààòàé õ¿í á¿õýí õ¿ç¿¿ õîîëîéãîîðîî õîëáîîòîéã àäãèéí ìóíõàã ÷ îéëãîõ íü ãàðöààã¿é. Ãýõäýý áàñ Äàøèéí îðãîñîí òóõàé Ñîíðîâ ò¿¿íòýé áîëîîä áóñàä áóðèàäóóäòàé ÿìàð íýã õóéâàëäààí õèéõ áàéæ ìàãàäã¿é òóõàé ñàíààã àíõ ñýäýõýä íü Ýðýíöýí áàðàã ë áàõäàëòàéãààð ø¿¿ðýí àâ÷. ßðãà÷èí õÿòàäóóä òºìºð ìîäîí öàõíààñ ºëãºñºí ¿õýð. ìºëæèìòãèé íýðòýé áºãººä Ìîíãîë÷óóäàä èëæèã ìèëæèã ãýæ äóóäóóëàâ÷ åð òîîõã¿é "Áè èëæèã áîë ÷è ¿õýð âàà" ãýæ õýë÷èõýýä ¿íýõýýð òèéíõ¿¿ æèíë¿¿ðèéí òàâàã äýýð þìàà í¿ä èðìýõèéí çóóð øèäýæ ºãºõºä ìàíü "¿õð¿¿ä" õýäýí öýí ö¿íãýýð øóëóóëæ áóéãàà ìýäýõã¿é õîöîðíî òýãýýä ÿëàíãóÿà òýðýã÷èí õÿòàäóóäûí äóó øóó æèãòýéõýí. èíæààí. òýð áàéòóãàé õý÷íýýí ÷ øèäòýé áàéëàà ãýýä íóóöûã îëîõ óõààí õ¿ðýõã¿é íü ìýäýýæ. ýðýìãèé ñîðòîîò ä¿ð áàéäàëä íü àòààðõàæ ÿâñíûã õýëýõ ¿¿. ñàéâàí. Ýíý áîë õîòûí õàìãèéí èõ øóóãèàíòàé ãàçðûí íýã. Ò¿¿íèé øèéäýìãèé çàí. Åð õÿòàäóóä Äà õ¿ðýý áóþó Èõ õ¿ðýý ãýäýã Óëààíáààòàðûí ýíý òºìºð÷èí. Òýíä ýíä õ¿ðãýíý º÷ òº÷íººí ÿí÷ààí àâíà ãýäãýý ºíäºð äóóãààð 261 .

. Òýä óóãóóë íóòàãòàà ÷èíãýæ øîðîîí ò¿ìýýðýý áóæèãíàæ áàéõ òóë õàâðûí òóðëèàõ øèã øóóãèæ äàñ÷èõñàí áóþó òýãýæ øóóãèõã¿é áîë Ìîíãîë÷óóäûí äóóíààñ ÿëãàðàõã¿é ãýñýí øèã. ãýýä õîîëîé çàíãèðóóëàí òàã áîëîâ. Åð îëíû õºëèéí ãàçàð õÿòàäûí äóó ºíäºð. Áóðèàä õîðîî ðóó ÿâúÿ ãýæ íýã òýðýã÷èíä õýëæ áóé ýð ýì õî¸ðòîé õàìò ñóóÿ ãýýä ßíäàã òèéøýý ÷èãëýòýë õàæóóíààñ í¿äíèéõ íü áóëàíä òàíèë öàðàé õàðàãäàõ øèã áîëîõîä öýõëýí õàðâàë áààäàíòàé þì áàðüñàí Öýâýëìàà ÿâæ áàéõ íü òýð. Öýâýëìàà ÷ ýõëýýä ò¿¿íèéã àíçààðñàíã¿é. àëü õýí íýã òàíèëûíäàà î÷äîã þì áèë¿¿ ãýæ áîäîëõèéëýí ò¿ð àçíàâ. .. Áè ÿàõ ÷ ó÷ðàà îëîõîî áîëèîä... õîîðîíäîî ÷àíãà ÷àíãààð ÿðèëöàí ãóäàìæ çýýëýýð íýã äóó äîðãèîí áîëíî.. Áè àéìøèãò çîâëîíä óíààä.çàðëàí.. ßíäàã ýõëýýä í¿äýíäýý áàðàã èòãýñýíã¿é. . Õ¿ì¿¿ñ õîåð ãóðâààðàà.. ßíäàã õàäìûíäàà î÷äîã þì áèë¿¿. Öýâýëìàà ÿàõ àðãàã¿é ìºí áîëîâ÷ óðüäûíõòàé äààí÷ ç¿éðëýøã¿é.. ãýõýä ßíäàã ÿàõ ÷ ó÷ðàà îëîõã¿é õèé ãºëºë纺ä.Öýâýëìàà! ãýýä áàðàã ë òýâðýõ íü õîëã¿é òóëààä çîãñîõîä. ààâ ýýæ ÷èíü õ¿ëýýæ 262 . .Þóíû ñàéí ãýæ äýý.. Òýðýã÷èí õÿòàäóóä "êîíñóëûí Äýíæ ÿâíà! ìàë çàõ ÿâíà ! Íàéìàà÷èí ÿâíà!" ãýõ çýðãýýð õàøãèðàëäàõàä. Áè . .. öàâ öàãààí öàðàéòàé.×è íóòàãòàà áóöàà÷! Áè ÷àìä ÷àäàõààðàà òóñëàÿ. Æèðèéí áºãººä öýâýðõýí õóâöàñëàñàí. òàñ õàð ãýçýãòýé..Öýâýëìàà! áè ÷àìàéã. ×è äààí÷. ×è íàìàéã. çîãòóñëàà.. Ñàéí óó äàà òýãýýä? ãýõýä õ¿¿õýí þóíä ÷ þì èéø òèéø õàðàà÷ëàí. ßíäàã òèéí çîãòóññàíàà ìºí ãýíýò õîâõ ¿ñðýýä íýã ìýäýõíýý õàæóóä íü ÿâààä î÷÷èõñîí áàéëàà.Öýâýëìàà ìèíü! Áè ÷àìä ìóó þì õèéå ãýæ áîäîîã¿é ø¿¿. Õÿçãààðã¿é ãóíèãèéí ìàíàíä á¿ðõýãäýâ÷ ¿ë á¿¿äèéí ìýëòýãíýõ ñàéõàí õàð í¿äíèéõ íü äàâõðààëàã íèìãýí çîâõè äîîðîîñ íóëèìñàí äóñàë õîéíî õîéíîîñîî áºíæèãíºí ãàðààä áàðàã öóñã¿é ãýðýëòýõ õàöàð äýýã¿¿ð íü öóâðàëäàíà ßíäàã ãýíýò èõ ºðºâäºæ ç¿ðõ ñàëõèéí óíàõ ìýò áîëîîä. . ìîðèíû áèåä õ¿ðäýãã¿é øèëá¿¿ðýýð òàñ íÿñ õèéëãýí õºäºëíº... ºíäºðõºí òóðàíõàé õ¿¿õýí íýã ºâãºí ëóóõààíû ìóóõàé òýðýã òèéø î÷èõ íü ÿàõûí àðãàã¿é Öýâýëìàà ìºí. Öýâýëìàà í¿äýý á¿ëòèéòýë õàðààä àéñàí ìýò óõðàí.ßíäàã! ×è. çàðèìäàà ÷ òàâ çóðãààãààðàà ÷èõýëäýí ñóóõàä. áè äóóëñàí...

Áè ÷àìàéã ìàðòààã¿é ø¿¿ ãýæ øèâíýâ. ýð¿¿ä¿¿ëýí áàéöààãäàæ áóéãàà ìýäýõã¿é õ¿ì¿¿ñ àìàðõàíàà õóãà íóãà äàðàãäàõ íü àðãàã¿é. Ãýòýë ºäºð èðýõ òóñàì øèíý ýñýðã¿¿ íàð íýìýãäýí íýìýãäñýýð. Òýä äààí÷ ãýíýõýí õàðàíõóé õ¿ì¿¿ñ áàéëàà. ×è äààí÷ äýý. Íýã ë ºäºð õýí íýãýí áýýð õ¿ð÷ èðýí áàðèâ÷ëàãäàãñàäûã õýâòýõ áàéòóãàé ñóóõ çàéã¿é ÷èõñýí ãÿíäàí õýìýýãäýã÷ ºíººõ íàâòãàð áàéøèíãèéí ¿¿äíèé í¿õýýð þìóó.Öýâýëìàà áè ÷àìä òóñëàõûã áîäú¸.ñóóãàà ø¿¿ ãýõýä Öýâýëìàà ÷èìýýã¿é óéëàí. òóí ñàÿ æèâ æèðèéí àñíàà ºíºº ýíý íàñíû ãàíö õ¿ñëýí ìýò áîëñîí íàð ñàëõèíä ãàðöãààõ ìýò ñàíàíà. àòàà õîðñîë. Òà íàðûã õóâüñãàïûí ýñýðã¿¿. ãàäààäûí òàãíóóëóóä ãýäýã ìóóõàé ýíä¿¿ðýë áàéæýý!" ãýæ õýëýíã¿¿ò õààëãà ¿¿äí¿¿ä öýëèéòýë íýýãäýí. Åð ÿàæ ÷ õýëöýýä õý÷íýýí ÷ ìóóãààð áîäîîä ÷óõàì þóíû ó÷èð èéí õîìîðãîëîãäîí áàðèâ÷ëàãäàæ.ßàæ áàéíàà! Áè ÷àìàéã. ýëäýâ ÿíçûí ýð÷¿¿ä ÿâñàí ãýâ÷ îäîî áîëîõîä öºìººðºº 263 . . ç¿ãýýð øèéäýìòýé ìàíàà ãàðãàñàí ÷ îðãîæ áîñîõ òýíõýëã¿é áîëöãîîæýý. Ãýâ÷ óëñ ã¿ðíèéõýý ýñðýã ýñýðã¿¿ ñàíàà ºâºðëºõ áàéòóãàé õóëãàé õóäàëä ÷ õîëáîãäîíî ãýæ óõààí ç¿¿äýíäýý îðóóëàëã¿é ãýâ ãýíýò áàðèâ÷ëàãäñàí õ¿ì¿¿ñ ÷óëóóí ãÿíäàíäõîðüæ. ç¿ãýýð õîíü øèã çàäãàé "õîòëóóëæ"..×è íàäàä þóãààðàà òóñëàõ þì? ×è äààí÷ äýý. Òèéí ãÿíäàíãèéí ºðãºñò òºìºð õàøààí äîòîð õýäýí òîì õàð ãýð áàðèâ. . . * * * ªíäºðõààíû áàãàõàí øîðîíä ýñýðã¿¿ íàð õýäèéí áàãòàõàà áîëüæýý. íàìàéã õàéðëàà÷! Ãýõýä ßíäàã ÷óõàì ÿàæ òóñ õèéõýý ìýäýõã¿é ÷. Òàíèëóóäààðàà äàìæóóëààä ÷ ãýñýí íýã óóëçóóëàõ àðãà áîäú¸ ãýõýä Öýâýëìàà óðàãø óõàñõèéãýýä ºìíº íü ñºãäºí òóñàõàä ßíäàã õî¸ð ñóãàíààñ íü ºðãºæ àâààä. áè ÷èíèé ýðõýíä ÿâñàí. õàð ãýðò õààãäàõ áàéòóãàé. ßìàð ÷ ãýñýí äîòîîä ÿàìíû õ¿í áàéíà. øóíàë õ¿ñýëòýé íü ç¿é ¸ñíû. Õýðâýý òýä óíýõýýð ýñýðã¿¿ çàíäàë÷èä ñàí áîë þóíäàà òèéíõ¿¿ íîìõîí õîíü ìýò áàéõ áèëýý. õàð ãýð¿¿äèéí òîòãîîð "Àé òà íàð îäîî ñóëëàãäàõ áîëëîî. Òýä ÿìàð íýãýí àâðàëò èä øèäèéã õ¿ëýýæ áàéëàà. ÷è ñýòãýë ç¿ðõòýé õ¿í ìºí þì áîë Ñîíðîâûí ìèíü ñóðãèéã ãàðãàæ ºãºº÷! ªºð þó ÷ õýðýãã¿é.. Òýä íàðàíä ÿâàõäàà áàñ ÷èã òóñ òóñûí èõ áàãà ààã îìîãòîé.

ýð çîðèãîî äàé÷ëàí. ¿ë õàëèðëàà ãýõýä åð人 ë õ¿í ãýã÷ýýñ ñàëäàãã¿é õóëãàé õóäàë. Ò¿¿íýýñ áèø ç¿ãýýð ë ààí óóí ãýæ àðãàìæààòàé ìîðü ãàäàñ òîéðîõ øèã þì áîëáîë õýçýý ÷ ¿íýíèéã îëîõã¿é. Òýð óãààñ ÷åêèñò õ¿í îëîí òàâàí ¿ãã¿é íü äýýð ãýæýý. ßìàð ÷ ýð¿¿ ø¿¿ëò äàâäàã. õîðèîä îíû õóâüñãàëò òýìöëèéí ãàë äóíä ìºí ë æèðèéí ìóíõàã àðäûí ¸ñîîð ¿éìýýí ñàìóóíû ýðã¿¿ëãýíä àâòàãäàí ìºíººõ ãàéòàé öàãààí áàðîíû öýðýãò æèíõýíý àòààò äàéñíû õ¿÷èí Äîð ÿâñàí öººí õýä íü òýð àõàðõàí öàãèéí ÿâäëûã ìàðòàæ öàéðñàí õ¿ì¿¿ñ õàðãèñ õàòóóãèéí ºìíº õàéëñàí òóãàëãà ìýò áèëýý. Õ¿í ãýã÷ óãààñ õóãàëàí íóãàëàõàä àìàð àìüòàí. Ñ¿ðãýýðýý áîë á¿ð ÷ òèéì. õýëýõã¿é ãýñýí þìàà õýëýëã¿é ¿õýõýýñ áóöàõã¿é õàòóó ýð÷¿¿ä ìÿíãàä ãàíö ë òààðâàë äýýä çàÿà. îâ ìýõ. Òýä æèðèéí àæ òºðºë人 áààõàí ÿìààí îìîãòîé àâ÷ õóâüñãàëò õóóëèéí ºìíº äîðõíîî øàë÷èéí ãóäàéõ íü ëàâ. Ýðýíöýí èíãýæ 264 . ãàíöõàí çà ýñâýë ¿ã¿é ãýäýã õàðèóëò ë õýðýãòýé. Òýä áèå áèåñýý óðóó òàòàæ. æèíõýíý òýìöýã÷èä. Òýð õ¿í åð æèíõýíý äàé÷èí ýð ãýæ ººðèé㺺 ¿çñýíýýð õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿÷¿¿äòýé õàéð ãàìã¿é òýìöýõ õàëóóí óðèàãààð á¿õèé ë óõààí ÷àäàë. Òýãýýä ÷ þìóó áóðèàäóóäûã ò¿ð¿¿÷ýýñ íü íóãàø ýõýëæýý. ýñâýë ãàë ìýñèéí àþóëûã òóóëñàí äàé÷èí ýðñ áàéæ òààðíà. Ýðýíöýíãèéí áàéöààëò ýëäýâ äîëîîí ýð¿¿ ø¿¿ëòýä õ¿ðýõýýðã¿é. Ýð¿¿ ø¿¿ëò áîë ¿íýí õýðýãòýý õýðýãòíýýñ º÷èã àâàõ àâúÿàñã¿é áóþó àðãà ÿäñàí õóóëü öààçòàíû ¸ñ þì. Ýðýíöýíãèéí ÷àíãàëàí ãýã÷ áîë áàñ ë íýã ãàéõàìøèã àæ. ìàõ öóñàíä õàìò òºðñºí ìîíãîë óëàìæëàëààðàà òºð øàøíû ºìíº íîìõîí áîîë ìýò õàëðèìòãàé. ãàéõàæ öºõºðñºí àìüòàñ áàéëàà. ýðñ õàòóó áºãººä òîâ÷õîí áàéëàà. äîòðîî áàéí áàéí ÓÓÕàé õàøõèð÷ ¸ñòîé ë îðîíäîî óíòàõ çàâã¿é. Òèéì õ¿ì¿¿ñ ÿìàð ÷ õàòóó õóóëü öààçûí ºìíº ñºãäºëã¿é äîìîã áîëîí õîöîðäîã. áèå áèåñýý èë÷ëýí õýðãýý õ¿ëýýõýýñ çàéëàõã¿é. ×èíãýýä òýä àíõàíäàà ãàéõàø òàñðàí õýëýõ ¿ãã¿é õýñýã ãºæèö㺺㺺ä Ýðýíöýíãèéí ÷àíãàëàíä îðîõ íü òýð. Òýä ¿íýíäýý óëñ òºðèéí àìüäðàëààñ äààí÷ õîë. ýõíýð õ¿¿õíèé ÿâäëààñ ¿¿äñýí ãýì áóðóóãèéí òºëºº ãýñãýýë øèéòãýë õ¿ëýýæ. á¿ð èõýäâýë ºäðèéí îä øèã òîõèîõ àëààí õÿäààíû óëìààñ öààçûí òàâöàíä òîëãîéãîî àëäàõààñ áóñ òèéíõ¿¿ çàñàã òºðèéí ýñðýã ãýìò õýðýã ñýäýõ õîíøîîðã¿é. Õàðèí ýíý ìóóñàéí ýñýðã¿¿ áóðèàä íàð áîë ¸ñòîé ë ñ¿ðýã ìàë ãýëòýé.áèå áèåñýý õàðñàí. Òýä áîë æèíõýíý ñàéí ýð÷¿¿ä. ãÿëàëçàíõàí àâàé.

ãàðàõ ãàçàðã¿é ìóõàð í¿õýíä øàõàõ.áîäîõäîî ýíä¿¿ðñýíãóé. 265 . Òýð õýäýí çàëóó áàéöààã÷ íàðûã òóñãàéëàí øèëæ èéì îíöãîé íºõöºëä õýðõýí àæèëëàõ áóþó õýðýã õ¿ëýýëãýõèéí òóëä ÷óõàì ÿìàð ÿíçûí ýð¿¿ ø¿¿ëò òóëãàæ áîëîõ áóþó òýð òàëûí ñàíàà÷ëàãà ãàðãàõàä ÿìàð õÿçãààð áàéæ áîëîõ çýðãèéã ñàéòàð çààâàðëàí òóøààæýý.Ýðýíöýí äàðãà ìèíü ÿìàð õýðãýýð áàðèâ÷ëàãäñàíûã ìèíü õýëýýä ºãºº÷.Ýý. öºëõ ýð ºíãºí人 ñ¿ðõèé ýðø¿¿ä àìàíöàð íýãýí ãýâ÷ áóóíû àìíû ººäººñ õàðàíãóóòàà ¸ñòîé õýäýí çóóãààð íü íóäàðäàã îéí õýðýìíýýñýý äîð àð÷ààã¿é àìüòàí áàéëàà. . Òà íàìàéãàà áîäîî÷! Þóí ãýý÷ áîëæ áàéãààã ìýäýõýý áîëèîä õýö¿¿ áàéíà ãýæ ºðøººë ýðñýí á¿ðãýð í¿äýýðýý ãîðüäîí õàðæ äîîðîî ãèøèãëýí. äîîä òóøààëûí ýð¿¿äýã÷ íàðòàà ò¿ð øèëæ¿¿ëæýý. ¯íýíõ¿¿ áàõäàëòàé áºãººä ñóðãàìæòàé àæèë áàéëàà. íàéìààíû òàíèë îðîîä èðäýã þì áàéíà. Çà ñàéõàí ýõíýðýý áîääîãã¿é ä¿¿ðñýí ýð þì äàà ÷è ãýõýä Ñîäíîì çàæëàõ ìîõîîðã¿é áîëñîí àâ÷ ººðèéí ýðõã¿é ýð¿¿ãýý õºäºëãºæ õîîñîí õèâýýä. Åð òýð çàëóóñûí ñàíàà÷ëàãàä ýðãýëçýõ ç¿éë áàéñàíã¿é. ÿñ õàÿõ. Àí ãºðºº õèéõ. Ýðýíöýí ÷ ò¿¿íèé ò¿ëõ¿¿ðèéã àìàðõàí îëñîí. òººðºëä¿¿ëýí áóäëèóëàõ. Òèéíõ¿¿ ìîõîîð Ñîäíîìûí í¿äèéã õàðàíãóóòàà íýãýíò øàë÷èé÷èõñàí áîëîõûã ìýäýýä. . ìîõîîð çàæëàõ ãîë ýðäýìòýé òýð áîëõè. ìóóñàéí ýñýðã¿¿ íàðò õýðýã õ¿ëýýëãýõ íü áàõäàëòàé. Õàðèí "纺ëºí" áóþó íàðèéí óõààíû àðãààð áàéöààëò ÿâóóëæ. Òèéí õýðýãòýíã ººðèéí ãàðààð ýð¿¿äýæ ø¿¿õ "òààòàé" àæëààñ öàãèéã èðòýë ÷ºëººëºãäñºí õýðýã. ßíäàãòàé òýäíèéõýýð îðæ çàëóó ýõíýðýýð íü äàéëóóëàí. àí ãºðººíèéõ íü ïàÿíãààñ ÿðèóëæ áàñ áîëîîã¿é ñàéõàí ýëäñýí õýðýìíèé àðüñ õýäèéã õóäàëäàæ àâñàí. Ò¿ð¿¿íä íü õýäýí ÷àíãà áóðèàäàä óðüä÷èëñàí áàéöààëò ÿâóóëàâ÷ ¿ã àëäóóëæ ÷àäàëã¿é. çàëóó ýõíýðýý Ẻöèéëºõ. Ýðýíöýí äàðãà òà ìèíü áàéæ áàéäàã ÿìàð ñàéí þì. Õàìãèéí ò¿ð¿¿íä ìîõîîð Ñîäíîì õýðãýý õ¿ëýýæýý. . ãîðüäëîãûí ñýæ¿¿ð àòãóóëàí ãýíýò áóëààí àâàõ. Ýðýíöýí ò¿¿íòýé ºâëèéí ýõýýð òàíèëöñàí þì.Çà õº. Õàçãàé õàëüò õýëñýí ãàíö ¿ãíýýñ íü ºëãºæ àâàí õîîëîéã íü îðîîõ. Àíõ áàéöààëòàíä îðæ èðýõýä íü í¿äèéã íü õàðààä ë ñ¿íñ íü õýäèéí çàéë÷èõñàí ýð áîëîõûã ìýäñýí. õîð øàðûã íü ìààæèæ. ìóíõðóóëàõ òýðã¿¿òýí ÷óõàì ë ýðäýì òºãññºí ìºðäºí áàéöààã÷èéí áàðàãäàøã¿é îâñãîî ñàìáààã ¿ç¿¿ëýõ èéì àÿòàé òîõèîë õîâîðõîí áèëýý.

. õî¸ð òîõîéãîî äóãàðèãëóóëàí óðàãø ¿ñðýõ ä¿ð ¿ç¿¿ëýýä. Òýð õºìñ㺺 çàíãèäàæ õºìõèé㺺 çóóãààä. Æàìöûíõàí òà íàðûã ìýäýõã¿é áèø. .¯ã¿é òýð ÷èíü.պ뺺𺺠ãýíýò àëãà áîëñîí õ¿íèéã þó ãýõ þì áè. Äóóëæ áàéíà óó? Èëð¿¿ëñýí! Òà íàðûã òýãýýä áàðèâ÷èëñàí. -Õààãóóð òýíýäãèéã ÷èíü ìýäýæ áàéíà! Äýìèé äîíãîäîîä áàéãààðàé. Äàø ÷èíü ìàíæóóð óðóó ÿìàð õýðãýýð õýíòýé óóëçàõ ãýæ ÿâñíûã õýë.¯ã¿é õàðèí ÿàñàí þì? Áè ÿàæ ìýäýõ þì ãýýä Ñîäíîì ãºæèõ ÿíçòàé öàãíàãàñõèéâ. . Ýðýíöýí äàðãà ìèíü ¸ñòîé þó ÷ ãýõýâ.Ìóó íîâø ìèíü ñàéõàí ìýäýýðýé! Áóðèàäóóä òà íàð õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ ãàäààäûí òàãíóóë á¿ëãýìèéí ãèø¿¿ä áîëöãîîñíûã ìàíàé Äîòîîä ÿàì èëð¿¿ëñýí.. Ýðýíöýí øèðýýíèéõýý àðààñ àëãóóðõàí ºíäèéâ.Àà òèéì ¿¿? Ñ¿ðõèé àíãóó÷èí þì ãýý÷.Àà òèéì ¿¿? Çà ÷è øàë øàë ãýýä áàéãààðàé.Àà òèèì ¿¿? Òýãâýë õààøàà ÿàõ ãýæ àëãà áîëñíûã íü õýë! . Íàäàä õýëñýí áèø. ìàíæóóð ðóó ãàð÷ êîíòàðáààí õèéäãèéã ÷èíü ìýäýõã¿é ãýæ áîäîî þó? . Þóíû êîíòàðâààí õèéõ þì. . Äóóëàâ óó òýíýã òîëãîé ìèíü! ×èíèé ä¿¿ Äàø ýñýðã¿¿ á¿ëãýìèéí òîëãîéëîã÷äûí íýã. ìýäýâ ¿¿? Æàìöûíõàí òà íàð íýã áèø óäàà Õàëõ íºìºðãèéí áóðèàäààð äàìæèí ìàíæóóðò ãàð÷ áàéñíàà ìàðòàà þó! ×è õýðâýý º÷èã ºãºõã¿é áîë õîõü ÷èíü áîëîîä æîðëîéõîî ìýäýýðýé! Îäîî áè ÷àìààñ ãàíö þì àñóóÿ ×àìòàé îëîí þì ÿðèõã¿é ìýäýâ ¿¿! Çà ¿ã¿é õî¸ðûí íýã. . . Òýð íàäàä þó õýëýõ þì. . .Ìýäýëã¿é ÿàõ âý . Õàðèí ä¿¿ Äàøèéíõàà òàëààð ¿íýí çºâ ìýä¿¿ëýã ºã! Òýãâýë àðàé 纺ëºí ÿðüæ áîëíî. .Áè ÷èíü õýðýìõýí àãíàõààñ ººð ãýìã¿é àìüòàí ãýõýä Ýðýíöýí èëýðõèé øîãëîí èíýýãýýä. ßïîí óðóó îðãîæ ãàðñàí. Çà áè ÷àìàéã ýñýðã¿¿ á¿ëãýìèéí ãèø¿¿í áîëñîí ãýõýä èòãýõã¿é áàéíà.Í¿ãýëò õàð ãºðºº÷ áè óóë õºâ÷ººð òýíýõýýñ ººð þóãàà ìýäýõ âý.Ýý äýý.Àà òýãâýë ÿâñàí íü ¿íýí õýðýã ¿¿? . ×è òºðñºí ä¿¿ãèéíõýý õýí áîëîõûã ìýääýã þì áàéãàà áèç äýý? ãýâ. Çà áîë 266 .Óóõàéñ! ×è ë áîëîîä ìýäýõã¿é áàéãàà áàéõ. ×àìòàé îëîí þì ÿðèõ çàâ àëãà.

Òèéì ë äýý -Òýãâýë ÷è ýñýðã¿¿ á¿ëãýìèéí ãèø¿¿í ìºí ¿¿? .. .Áè ñàíààã¿é . ..¯ã¿é . ìºí .Òàíèõ. Áóó òàñõèéõýä Ñîäíîì òîëãîé íàâòãàñõèéãýýä í¿äýý á¿ëòèéæ àìàà àíãàéí õºø÷èõ뺺.Áèø...¯íýí ¿¿? -¯íýí! . Ýðýíöýí ãàð áóóíäàà õîøóóãèé íü àâ÷ öààñ ÷èõñýí õýäýí ñóìòàé ÿâàõ áºãººä Ñîäíîìûí òîëãîé äýýã¿¿ð áóóäàæ îðõèîä áóóíûõàà àì óðóó ¿ëýýæ øèðýýí äýýðýý òàâèàä.Áèø.Ýý áóðõàí òýíãýð ìèíü! Áè þó ìýäýõ . .. ªðøººãºº÷ 267 ..Ýý òýíãýð ìèíü! Íàìàéã ºðøººãºº÷! Áè ãýìã¿é. Þó ìýäýõ ýý.Çà. ¿ã¿é áîë ¿ã¿é.Àà òèéì ¿¿? .Òèéì ¿¿. Äóóëàâ óó ÷è! ãýõýä Ñîäíîì ýð¿¿ãýý ÷è÷ð¿¿ëýí õàâøèæ..×è ººðºº ìàíæóóðò ãàðàõ ñàíààòàé áàéñàí óó? .Äàõèàä àì çºðâºë òýíýã òàðõèíä ÷èíü ñóì çîîíî ø¿¿! Ìýäýâ ¿¿ ýñýðã¿¿ ìèíü ãýõýä Ñîäíîì óéëàõ àÿäàí àìàà æèãòýéõýí ìóðèéëãààä. Ãîíçãîé õºõ í¿¿ðíýýñ íü õ¿éòýí õºëñ ñóë àñãàðíà.. .Ýñýðã¿¿ãèéí òîëãîéëîã÷ Ñîíðîâ ãýã÷èéã òàíèõ óó? -Òàíèõ... Õýë ãýñýí þìûã ÷èíü á¿ãäèéã õýëüå.çà. .Äàø ìàíæóóðò îðãîæ ãàðñàí íü ¿íýí ¿¿ ? ... ¿ã¿é þó? -Òèéì.Õîðøîî äàðãà Öýâýãíéã òàíèõ óó? ... Áè á¿ãäèéã õýëüå. Áè ç¿ãýýð íýã òýíýã àìüòàí. Ýõíýð õ¿¿õäýä ìèíü ë áóöààæ ÿâóóëáàë ººð þó ÷ õýðýãã¿é. .. Áè ìýäýõ ë áîë.¯ã¿é þó òèéì ¿¿? . ¿ã¿é .Òýð ìºí ¿¿? . ãýæ áóâòíàõàä Ýðýíöýí áàðóóí ãàðàà òàøàà óðóóãàà àëãóóðõàí ÿâóóëæ íàãààíàà ñóãàëàí ìºí àëãóóðõàí ºðãºæ Ñîäíîìûí öîõ óðóó ÷èãë¿¿ëýýä äóóãàà íàìñãàí ¿ãýý 纺æ èéíõ¿¿ àñóóâ: ..

Òàñàëãàà ä¿¿ðýí äàðèéí óòàà õàõàõàä Ýðýíöýí ¿¿äýý îíãîéëãîí Ñîäíîìûã ò¿ëõýæ ãàðãààä.Çà ÷è òýð çàëóó ýõíýðòýý àìüä ìýíä î÷ú¸ ãýâýë æèíõýíý áàéöààëòàíä îëèãòîéõîí áàéãààðàé! Æèíõýíý áàéöààëò áîëîîã¿é ø¿¿ ãýâ. Åð ãýíýí ìóíõàã õ¿ì¿¿ñèéã ìºðãºëä¿¿ëæ ÿäàõ þì áàéñàíã¿é. ýíäýë îñîë çýðãýýðýý îðîîãäîí òýð á¿õýí äýýðýý öàã òºðèéí áàéäàëòàé õîëáîî á¿õèé äàâñ õóæèð íýì¿¿ëýõýýðýý 268 . Ñîäíîì øîðîíãèéí õóÿãò òóóãäàí åíãýíýòýë óéëñààð îäîâ. Òýä áàðàã öºìººðºº àìèíäàà õàéðòàé. Òèéíõ¿¿ ãàíöõàí çîðèëãî áîë õýðýã òóëãàí õ¿ëýýëãýõ ë þì. Äàøèéí àõ Ñîäíîì. Ýðýíöýí ¿¿íèéã ÿàõèí àíäàõ àæ. Òýãýýä ÷ õýðýã òóëãàãäñàí ñ¿ðýã áóðèàäóóä áèå áèåñýý èë÷ëýí ýõëýõ íü ãàéõàëã¿é. Ñîíðîâòîé òàíèë òàë áîëîõîî õ¿ëýýñýí íü íààä çàõûí õýðýã. Òýä ýõëýýä ÷óõàì þóíû ó÷èð áàðèâ÷ëàãäàí áàéöààãäàæ áóéí ó÷ðûã îëîõ ãýæ õýðõýí ÿàæ ýð¿¿ä¿¿ëñýí. Áàò õî¸ð ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä õýäýí óäàà ç¿¿í õèë ð¿¿ î÷èæ êîíòàðáààí õýìýýõ õóëãàéí íàéìàà õèéñíýý. òýìöýë æèíõýíý îðøèõ.. ä¿¿ãèéíõýý ìàíæóóð òèéø îðãîæ ãàðñíûã. Õ¿í õ¿íèé îþóí ñýòãýõ¿é îíöãîé íºõöºëä ñ¿ðãèéí ñýòãýõ¿éãýýð ñîëèãäîí òýð íýã ¸ñíû ºâ÷èí.. þó àñóóãäàí ÿìàð º÷èã ºãñºí. ýñýðã¿¿öñýí ìóõàðäñàí àëü á¿õíýý ÿðèëöàæ ñàíàë áîäëîî õóâààëöàæ áàéñíàà ñ¿¿ëäýý ìºí áèå áèåñýý õàðäàí ñýæèãëýõ. îëíû ñîëèîðîë ìýò áîëîõ íü áèé. Òýð ìýòýýð ÿìàð íýã õîëáîî ñ¿ëáýý. ýñ îðøèõûí çààã õÿçãààðòàé òóëòàë õóðöäààä óëñ îðíû õóâü çàÿàòàé õîëáîîòîé àñóóäàë äýýð î÷èõîîð ãàíö õî¸ð ýòãýýäèéí õîìîðãîíä îðñîí á¿ëýã ýòãýýäèéã òýð íü òýð ýíý íü ýíý ãýæ ÿëãàâàðëàõ áóþó ºðøººí õýëòð¿¿ëýõ íü áàðàã ë èíýýäýìòýé õýðýã áîëîí õóâèð÷ýý. ¯¿íèé çýðýãöýý ÿïîíîîñ ìîíãîëä øóðãàëóóëñàí òàãíóóë òóðøóóë óäàà äàðàà áàðèâ÷ëàãäàí ×îéáàëñàí òýðã¿¿òýé äîòîîä ÿâäëûí ÿàìíû ñîíîð ñýðýìæèéã èëòãýõèéí ÷àöóó öàã òºðèéí áàéäàë èõýä õ¿íäðýí. . òýð ÷ áàéòóãàé ¿çýí ÿäàõûí õàð ìºð çóðàãäààä èðëýý.ãýýä äîîø ñàëõèéí ñºãäºâ. Ýñýðã¿¿ íàð õýðãýý õ¿ëýýýæ ýõýëæýý. Þóíû ò¿ð¿¿íä ìºíººõ Äàøèéí îðãîí çàéëñàí íü íýãýíò ýðãýëçýýã¿é áºãººä ýñýðã¿¿ á¿ëãèéí ãîë òîëãîéëîã÷ Ñîíðîâ ãýã÷èéí õîëáîî áàðèã÷ áîëîõûã ÷ áàòëàõàä áýðõ áèø. õàëèðõàéõàí àìüòàñ òèéíõ¿¿ îãò ñàíààíäã¿é ýð¿¿ ø¿¿ëòýíä îðîõäîî ¿íýõýýð ë õýí íýã ìààíü ÿïîíû òàãíóóë õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ áàéæ äýý ãýõ ýðãýëçýë óéìðàëä àâòàí óëìààð ò¿¿íäýý èòãýõ òèéø õàíäñàí íü õººðõèéëºëòýé.

Ãýâ÷ îëîí óäààãèéí õàòóó áàéöààëòûí äàðàà Äàøèéã õýí íýãýí çîðèóäààð õºíººæ. õàðèí õèëèéí àðä ãàð÷ õóëãàéãààð ãºðººëæ ÿâààä þìóó äýíäâýë õîéøîî ãàð÷ íàéìàà õèéõ ñàíààòàé ÿâæ áàéãààä õèëèéí õàðóóëûí îðîñ öýðýãò íóäðóóëñíààñ çàéëàõã¿é ãýæ øèéäýí èéíõ¿¿ áàðèâ÷ëàãäñàí íü Äàøòàé òýð òóñìàà Ñîíðîâòîé õîëáîîòîé áîëîõ þì ãýäãèéã ç¿¿äëýý ÷ ¿ã¿é ÿâñàí. ìàãàäã¿é îðîñûí íýõýë äàãàëààð óðüäûí ÿìàð íýã ãýì áóðóóãèéí òºëºº ãýñãýýí øèéòãýõèéí òóëä çîõèîí ÿâóóëæýý ãýñýí áèò¿¿ ñýæèã òààìàãëàë òºðæ ýõýëñýí. Öýâýã ÿñ öîîæèíä ñàð áîëæ áàéâ. Òýãýýä ÷ ÿñ öîîæèíä õààãäñàí íü Äàøèéí òàëààð øèíý áàéæ áîëîõ º÷èã ìýäýý ºãñíèé óðøèã ãýæ àíõàíäàà ÿàõèí òààõ áèëýý. ýìýýë õàçààðûí ¿ëäýãäëèéã îëæ ¿çñýíýý º÷ñºí þì. Óëçûí áóðèàä õîøóó ãó÷ààä îíîîñ îëíûã ò¿éâýýñýí áàðóóí ç¿¿íèé íóãàëààíû ¿åñ º÷ òº÷íººí õàìòðàë êîììóí. ªíäºðõààíû ãÿíäàíãèéí õàøààíä õàð ãýð íýìýãäñýýð.ººðèéí òóõàé áîëîîä áóñäûí òóõàé ¿ëãýð äîìîã çîõèîã÷èä ãàðààä èðëýý. Òèéíõ¿¿ áè ýñýðã¿¿ áîë òýð ýñýðã¿¿ ãýæ ç¿ãýýð ͺõ𺺠õàíü òàòàõ ýñâýë óðüäûí ÿìàð íýã àòàà õîðñîë. ºñ õîíçîíãîî ñýðãýýæ ñàíàõ ýñâýë ç¿ãýýð òààìãààð áóóäàæ îðõèñíîîñ øèíý øèíý õàìñààòàí áàéòóãàé æèíõýíý óäèðäàí ÷èãë¿¿ëýã÷èä. ýíý á¿õ àéìøèãò ã¿æèð ã¿òãýëýã. òýð õàð ãýð¿¿äýýñ òîëãîé äýýã¿¿ðýý äýýëýý íºìðºí Ýðýíöýíãèéí ýð¿¿ ø¿¿ëòèéí òºìºð ñàðààòæèò õýäýí ºìãºð öîíõòîé íàâòãàð ÷óëóóí áàéøèí òèéø öóâàãñäûí òîî îëøèðñîîð áàéëàà. õàðãèñëàëûã æèðèéí õ¿ì¿¿ñèéí óõààí õ¿ðøã¿é ÿìàð íýã ó÷èð øàëòãààíààð áóþó ìàãàäã¿é íèéò áóðèàäûã á¿ðýëãýí ñ¿éòãýõ ãýñýí òºðèéí áîäëîãî. Ýõëýýä Îíîí. Áàëæ. Òýð õàâðûí èõ ò¿éìðèéí ¿åýð æàðãàëàíò óóëíààñ áàðèâ÷ëàãäàí ýñýðã¿¿ íàðûí ò¿ð¿¿÷èéí õýñýãòýé àéìàãò õ¿ðãýãäýæ èðýí õýä õîíîñíû äàðàà àíõíû áàéöààëòàä îðîîä Æàìöûí Äàøèéí òóõàé àñóóãäàíãóóòàà ò¿¿íèé ìîðèíû ñýã. Ìºíººõ áàðèâ÷ëàãäàãñäûã ñóóëãàñàí òýðýãíèé òýâøèíä òîëãîé äýýã¿¿ðýý áýðæýýíõýýð á¿òýýãýýñòýé ãàéõàø òàñðàí ÿâàõäàà Äàø ìàíæóóð òèéø îðãîæ ãàðñàí ãýäýã îãò õóäëàà. äàðàà íü Óëç ãîëûí ñàâ íóòàã áóþó õîðèîä îíû ýõýýð ìºíººõ áóðèàä íàðûã òîõèíóóëàõ óëñûí õóðàë ãýã÷èéí ñàíàëààð áàéãóóëàãäñàí Îíîí. óðóó òàòàã÷èä ãàðààä èðëýý. ñóì áîëæ òýð á¿õ ñýãñ÷ýý äîíñîëãîî àðàéõèéí íàìæèæ òºâõíºõ òèéøýý õàíäàæ àñàí ãýòýë îäîî îëîí ìÿíãàí àéëûí ºðõèéí òýðã¿¿ëýã÷èä. ýðèéí öýýíä õ¿ðñýí ãýãäýõ ýð÷¿¿ä á¿õýí õýçýý ýñýðã¿¿ 269 .

õýçýý ÷ ÿìàð ÷ íºõöºëä óõàð÷ áîëîõã¿é ¿íýí áîëñîí ó÷èð ýðãýëò áóöàëò ãýæ áàéõ ó÷èðã¿é. Òýð ºã뺺 á¿ð àëáàí òàñàëãààíäàà õºíãºí õºíãºí àëõàëñààð óðàìòàéõàí èðíý. Åð õ¿íýýñ ¿ã àëäóóëàõ ýðäýì áàñ ÷ õ¿í á¿õýíä çàÿàãääàãã¿é áîëîëòîé. Ýðýíöýí Öýâýãèéí àíõíû º÷ãèéã ñîíñîîä íýã èõ ãàéõààã¿é áîëîâ÷ ßíäàã Äàøèéí îðãîñîí òóõàé ìýäýýëýõäýý õºäëºøã¿é ÿìàð íýã áàðèìò ãàðãàæ èðýýã¿é àòëàà òèéì æèðèéí áóñ õýðãèéã çºâõºí òààìàãëàëä òóëãóóðëàí áîñãîæ èðýõ íü áàéæ áîëøã¿é ãýæ õýí ÷ áîäìîîð á¿ä¿¿í ç¿ðõ ãàðãàñíûã öààíàà ëàâ ó÷èðòàé. Çóíû ýõýýð õîìðîãëîëäîí áàðèâ÷ëàãäàãñàä õýäýí çóóä õ¿ðëýý. øèíýõýí øàð àðüñàí ãýðòýé íàãààí áóó òàøààãèé íü 纺ëºí 纺ëºí íóäðààä.áîëîõîî èë÷ëýãäýí íîãîîí ìàòãàéòíû áóóíû àìàí äîð òóóãäàæ îäîõîî õ¿ëýýí õóâöàñ çýõýýñòýé. Òýð íàãàéêà õýìýýõ òàøóóðûã äîòîîä ÿàìíû íýã ñóðãàã÷ Áàäìàåâ áóðèàä áýëýãëýñýí þì. Õýëäýã ë ¿ã áàéæ. Òèéíõ¿¿ Öýâýãèéí õýëñýí ¿íýí áàéâ÷ õóäàë áîëîõ ¸ñòîé. Íýãýíò ßíäàãèéí "òààìàãëàë" º÷ òº÷íººí õ¿íèé õ¿ç¿¿ãýýð áîîìèëîí. Àéë àéìãààðàà òººðºãäºë áóäàíãóéðàëä á¿ðýí àâòàâ. Ýãýë õºäººõ îëîí äýìèé ë ãàéõøðàõ ãàñëàëäàõààñ öààø þóíä õ¿ðíý. Èíãýýä ÷óõàì Ýðýíöýíãèéí íàð ãàðñàí. Òýð áóðèàä ìºíººõ äàãààð ýñ îðîãñäûã äàé÷ëàí áóöààõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõààð èðñýí áºãººä àæëàà äóóñãààä õàð òóãàëãààð ãîë õèéæ çîðèóä õ¿íäð¿¿ëñýí òýð òàøóóðûã äóðñãàë áîëãîñîí. Ãÿëàëçòàë àð÷ñàí õðîìîí ñàâõèíûõ íü ºñãèéä ç¿¿ñýí ãàí äàâèðóóë øàð øàð õèéí. áàñ ñàéí òàøóóðòàé áàéõ õýðýãòýé ãýæ çàõèñàíñàí. Òýãýýä ÷ àíõíû ¿¿ñýë þìóó èëðýãäýõ øàëòàã íü ¿íýí ÷ õóäàë ÷ îäîî íýãýíò ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿õýë á¿òýí ¿¿ð óóðõàéã íýýñíýýñ õîéø Öýâýã ìýòèéí ãàíö õî¸ð õ¿íèé ¿íýí ìýä¿¿ëýã þó ÷èã áèøýýð áàðàõã¿é åðººñ ãàíö õî¸ð õ¿íèé àìü íàñ þó ÷èã áèø áîëæýý. Íàãààí áóóòàé íàãàéêà òàøóóðòàé 270 . Òýð Öýâýãýýð õýðýã çààâàë õ¿ëýýëãýõèéã íýã çàëóó áàéöààã÷èä õàòóó òóøààæ ÿñ öîîæèíä õèéëãýýä ººðºº áóñàä îëíûã öîõèëäóóëàí áàéöààõ õºãæèëòýé ñîíèí àæèëä øóíãàí îðæýý. Òèéìýý! ×óõàìõ¿¿ öîõèëäóóëàí áàéöààíà ãýäýã ÷åêèñò õ¿íèé ýä õàâûí õýðýã þìñàíæ. ãàðò áàðüñàí íàãàéêà õýìýýõ ã¿ðìýë ñóðàí òàøóóð íóãàñ íàõèñõèéãýýä àÿòàéõàí. ×åêèñò õ¿í ñàéí ìîðüòîé. ìîðü ýìýýëòýé. ýíãýðò ç¿¿ñýí øèíýõýí îäîí ãÿëñ ãÿëñ. õýðâýý ò¿¿íä íü ÿìàð íýã ýðãýëçýý òºð¿¿ëýõ ãýâýýñ õàðèí õ¿ç¿¿ãýýð îðîîæ ìýäíý ãýäãèéã àíäñàíã¿é.

àéëãàæ ñ¿ðä¿¿ëýõ ¿¿. íóãàðàìòãàé õóãàðàìòãàé àìüòñûí óõààí ñàíààãààð íààäàõ ýðäìèéã ýçýìøèõ òèéì ÷ õÿëáàðã¿é àæ. Ýðýíöýí òèéíõ¿¿ ¿íýí õýðýãòýý õýö íýã áóðèàäûí áýëýãëýñýí òàøóóð áèø õóâüñãàëò õóóëü öààçûí õóðö èëäèéã áàðüæýý. ̺õºñ áîëõè. ¿ç¿¿ðòýýí çàíãèäìàë áóëöóóòàé ãÿëãàð õàð ñóðàí òàøóóðûã àéäàñ ñýæèãòýé þì óó ñîíèó÷ ñîíæîîòîé àëü íýãýýð çààâàë õàðààä àâàíãóóò õýí áîëîõ àíõíû øèíæèéã òàíèíà. Äàëàéâàë õàðèí òèéì íýã ñýæèãòýé àéãóóñ áèø æèðèéí òàøóóð áîë÷èõíî. Òèéì èõ àéìøèãòàé áèø àòëàà íýã ë ÿíçûí ñýæèãòýé òýð ýä õ¿íèé õàðààã ýðõã¿é òàòíà. Áàéöààãäàõ õ¿í îðæ èðýíã¿¿òýý ãàíöõàí òýð òàøóóðûã þóíû ºìíº ñýæèãëýí õàðàõ íü ñîíèí. ×óõàì ÿìàðõàí ýòãýýä îðæ èðñíèéã í¿äíèéõ íü õàðöíààñ ë ìýäýæ öºõºõ þìã¿é. Ò¿¿í äîð õýí ýñ òîëãîé áºõèéíº. ÿàæ ÷ òàâëàæ íààäàæ áîëäîã àæ. Ãýõäýý òýð áîë ç¿ãýýð ë íýã ¸ñíû àéãóóñ àæ. Õàðèí àðãà ìýõýýð áóþó õóóëü öààçûí õ¿÷ýýð íóãàëàõ ãýæ áàéíà. Òèéí Ýðýíöýí àëáàí òàñàëãààíäàà õ¿ð÷ èðíý. Óõààíûã óõààíààð äèéëýõ õÿëáàðã¿é.ÿâàõàä ÷óõàì àëçàõã¿é. óóð õèëýí. óíà÷ äºæðºëä 271 . àÿòàé ààøààð ìîëèãîäîõ óó. Íýãýíò àíõíû øèíæèéã ìýäñýí õîéíî øóóä í¿õýíä øàõàæ ìóõàðäóóëàõ óó. àðãàëæ àëìàéðóóëàõ óó ãýäýã òîäîðõîé áîëíî. õàðö ÿëãàëã¿é õóóëü öààçûí èëäýí äîîð òîëãîé áºõèéíº. Õ¿ì¿¿ñèéã òýð óëààí ãýðýëò áàéöààõàä òààòàé øèã. Ãýòýë Ýðýíöýí õýçýý ÷ ò¿¿íèéã äàëàéõã¿é. Øèðýýí äýýð òàøóóðààñ ººð þì áàéõ ¸ñã¿é. Ãýõäýý æèíõýíý ÷åêèñò áîë æèíõýíý óõààíòíûã íóãàëàõ ë áîëíî. Òýð õºøãèéã òàò÷èõààð òàñàëãààíä öóñàí óëààí òóÿà ä¿¿ðíý. Õóóëü öààçûí ºìíº á¿õèé äàÿàðàà òýãø ãýäýã ë òýð. Òèéíõ¿¿ óëààí ãýðýëò óðò òàñàëãààíû ìóõðûí òîì öàðñàí øèðýýíèéõýý àðä èðæ àð òàëûí õàíàíä ºëãºñºí Ñòàëèí áàãøèéí òîì çóðãèéí äîð ñóóãààä íàãàéêà òàøóóðàà øèðýýíèéõýý áóëàí äýýð òàâèíà. Ýðýíöýí ìºíººõ óëààí ãýðýëò òàñàëãààíäàà äýýð íü ãàíö òàøóóð îðõèñîí öàðñàí øèðýýíèéõýý àðä ñóóãààä ýýëæèò ýñýðã¿¿ã îðóóëæ èðýõèéã òóøààíà. Àñàð èõ ãîìäîë ãóòðàë. Õ¿íèé õàìãèéí íèéòëýã íü èòãýìòãèé çàí. Öàã èðâýýñ õààí. Õî¸ð òîì öîíõîíä ÷àñ óëààí òîðãîí õºøèãòýé. Øèðýýíèé ºíöºãò ìîãîé ìýò ìóøãèðàëäàí õýâòýæ áóé íîãîîí ýëãýí öàöàãò áàðèóëòàé. Òýð íü íàðàí òàëäàà õî¸ð òîì öîíõòîé óðò ãîíçãîé òàñàëãàà. Åð õ¿íèé áîäîë ñàíàà ãýã÷ íýã áîäëûí òàéëàãäàøã¿é îíüñîãî ìýò íàðèéí àòëàà íºãºº áîäëûí ÿàæ ÷ ýðã¿¿ëæ õºðâ¿¿ëæ.

Õàæóóãààð íü áàñ àëü àëü ë àÿòàé ºíãºòýé á¿õýíä øóíàëûí õàðö ã¿éëãýñýí ýòãýýä. Æàìáàëîí ìýòèéí öàãààíòàíãàà äàãàæ öýðýãëýí äàâõèëäàõã¿éñýí. ¯¿íèéã ñîíñîîä Ýðýíöýíä íýãýí áîäîë ãÿëñõèéí îðæ èðëýý. õýìýýñ õýòýðñýí èäýâõè ÷àðìàéëòòàé. ¯íýõýýð ë áóðóó èøèëñýí ñ¿õ ãýäýã õî÷äîî òààðñàí óëñ. íýã àëäóóëàí òººð¿¿ëæ îðõèõ ë õàìãèéí ÷óõàë. òýð ÷èíü ÿàñàí çîõèñîí þì ãýõ. Óã ÷àíàðòàà áîë á¿õ þì ãàíö ò¿¿íèé ñýæèã ìýä¿¿ëãýýð ýõýëñýí. Òèéíõ¿¿ òººðºëäñºí àìüòíààð äóðààðàà íààäàæ áîëíî. Òýäíèé õàð áóðóó ñàíààã èëð¿¿ëæ ÿäàõ þìã¿é. Ñîíðîâ þóíû ó÷èð áóðèàäóóäòàé òèéí òàëòàé áîëæ áàéí áàéí Öýâýãèéíõýýð î÷äîã áîëñíûã áèä ãàíö òàëààñ íü ë õàðñàí. Õàëõûí íóòàãò òîëãîé õîðãîäîõîîð èðñýí àòëàà äýýã¿¿ð çàíòàéã íü ÿàíà. Òýð íü ßíäàãò ÿìàð õàìààòàé áèëýý? Òýð Äàøèéí 272 . Òèéíõ¿¿ òýð èòãýëèéí ãýðýëò õèé óòñûã íýã àòãóóëàí. ×àìä Ẻí àëò ºãíº. Àæèë õºäºëìºðò øàðãóó. Äàíäàà òàíû ýíý ÷èíü ÿàñàí ãî¸ þì. ×àäàõ ë õ¿í. Ýðýíöýí áóðèàä íàðûã áóðóó ñàíààòàí ãýäýãò åð ¿ë ýðãýëçýíý. 'Òýð ßíäàã íýýðýý ÿàæ ÷ ìýäýõ çîëèã. Ñîíðîâ ßíäàã õî¸ðûí õîîðîíä ÷ þó áàéãàà áèëýý? Òýðíèéã ìýäñýí þì àëãà. Õýðâýý ¿íýõýýð ýëãýí õàëóóí ñýòãýëèéí äóóäëàãààð èðñýí áîë Âàíäàíîâ. Òýð Äàøòàé ýõíýð õ¿¿õíèéã ÷ þì óó ÿìàð íýãíèéã áóëààëäàæ õîíçîãíîîä ¿ã¿é õèé÷èõñýíýý áóëçààðóóëàõ ãýæ õýðýã çîõèîñîí áàéâàë ÿàíà. òºðñºí ýõ ýöãýý àë÷èõààä èð ãýâýë äîîðõíî íü ¿ã¿é õèé÷èõýýä öóñòàé õóòãàà áàðèàä ã¿éæ èðýõ ë áèé âèé. ìóóõàé àòàà÷ çóóìòãàé áàñ ÿàõààñ ÷ áóöàõã¿é õàòóó ç¿ðõòýéí åñºí øèíæ á¿ðäñýí. ýðäýì íîìîíä àâúÿàñòàé ãýöãýýíý. Ìîäîí òýðýã õóñàí ÷àðãà äàðõàëäãàà èõýä áîäñîí óëñ. Ýðýíöýíä öàãààí Áàðîíû öýðýãò ÿâæ áàéñàí á¿õ áóðèàäûí õàð äàíñ áýëýýõýí áèé! Òýä îäîî ¿íýõýýð ßïîíû òàãíóóë áîëîîã¿é þì ãýõýä öàãààí Áàðîíû öýðýãò ÿâñíûõ íü òºëºº öààø õàðóóë÷èõàä èõäýõã¿é. Õººðõèé ýñýðã¿¿ áóðèàäóóä àìàðõàí òººð÷ áàéëàà. Ýðýíöýí ýíý ºäºð óëààí ãýðýëò òàñàëãààíäàà èðýýä ºíººõ çàëóó áàéöààã÷èéã äóóäóóëàí Öýâýãò õýðýã õ¿ëýýëãýæ ÷àäñàí ýñýõèéã àñóóõàä öààäàõ æóëäðàé íü 'Òýð ìóóõàé áóðèàä á¿ð áàé÷èõààä ßíäàã õàìãààëàã÷ Äàøèéã àëñàí áàéõ ãýäýã áîëëîî" ãýâ. Ãýòýë Öýâýãèéí ä¿¿ Öýâýëìàà ãýäýã õººðõºí õ¿¿õýíòýé ñóóõààð àâàà÷ñàí áàéäàã.àâòñàí àòëàà º÷¿¿õýí ÷ àòóãàé èòãýëèéí ãýðýë ãèéí àëäòàë ÷óõàì ë ¿õýë ìºõëèéí äàâààí äýýð ò¿¿íýýñ ø¿¿ðýí àâíà.

. * * * Öýâýëìàà ºã뺺í íàðíààð ñýðýýä õºíæèë人 õýñýã õýâòëýý. äîòîîä ÿàìíû óðò àëàã áàéøèíãèéí õààëãà öîíõûã äýìèé ë õàðóóëäàí øèðòýæ ºäðèéã ºíãºðººõººñ ººð þì áàéñàíã¿é. Öýâýëìààä îäîî èéíõ¿¿ çýâð¿¿í õºíæèë人 ãàíöààð õºð⺺æ øºíèéã ºíãºð¿¿ëýýä õîòûí ãóäàìæ ÷ºëººãººð àëìàéðàí õýñ¿¿÷èëæ. Áàéð áàéøèí õè÷íýýí äóëààí ãýëýý ÷ õºíæèë õºðºõ íü íýã ë çýâð¿¿í îðãèíî. Îäîî òýð ÿìàð íýã èä øèäýíä þì óó ñàíààíäã¿é òîõèîëäîëä ãîðüäîõîîñ ººð þó ÷èã ¿ëäñýíã¿é.. ßíäàã òýäýíòýé ÿìàð îðîîöîëäîîòîéã õýí ìýäëýý. Èíãýýä ñàéõàí ¿ëãýð ãýíýò äóóñäàã áàéæ.". Òýãýýä ÷ ¸ñòîé ë í¿ãýë íü í¿äýýðýý ãàðíà ãýã÷ýýð õýíèé ÷ þóíû ÷ òºëºº õºäºëñºí àòààòíû àìàíä î÷îîä îð÷èõûã ÿàíà. Áýëýâñýí ýõíýðèéí õýâòýð õ¿éòýí ãýã÷ ¿íýí àæ..ýõíýð ÷ ãýæ ÿìàð õ¿¿õýí áàéäàã. ßíäàãèéã åð þó ãýæ ¿çýõ âý? Õýðâýý Öýâýãèéí ìýä¿¿ëýã ¿íýí áîë õàìàã þì áóðóóãààð ýðãýíý. ßíäàãèéã. Á¿ð õàòóóãààð áàéöààæ áîëîõ óó? ãýõýä .. ãàéõàâ÷ ã¿éöýøã¿é. Òýð ìóóõàé ßíäàãèéã. ßàñàí äýíä¿¿ àõàðõàí æàðãàë áàéæ âý! Íàñíû æàðãàëûã îëîâ ãýñýí ÷èíü õýäõýí ñàðûè äîòîð ¿ëãýð äîìîã ìýò ñàéõíàà ¿ç¿¿ëæ àìòëóóëààä îð ñóðàãã¿é õèéñýí àðèëàâ. Íîäíèí çóí Áàëäàí àõûãàà õîéøîî 273 . ªºðèé㺺 ç¿õýõèéí òóéëä õ¿ðýâ. åðòºíö ãýã÷ ìºíõèéí õàðàíõóé ìýò áîëîâ. Ýöñèéí á¿ëýãò èíãýòëýý í¿ãýë õèëýíö õóðààñàí àäãèéí ÷èâýëò ýíý áîëîîä ë õàéðò ñàéõàí õ¿íýý òàìûí çîâëîíä óíàãàñíààñ ÿàâ÷ çàéëàõã¿é. Áèå ñýòãýëèéí áîãèíîõîí æàðãàë íü ãýíýò òàñàðñíûã õàðàìñàâ÷ áàðøã¿é. Îíãîí äîøãèíäîî ãàíöààðäàõ ãàíöààðäàë óðüä áàéäàã ë ñàí.Ìýäëýý äàðãàà.. Àäàãëààä òýð òàìûí õàðàíõóé óðóó õàìò îäîõ çîë ÷ îëäñîíã¿é. Ýðýíöýí èíãýæ çýðâýñõèéí áîäîîä .. Ýõíýð õ¿¿õíèé õýðýã ýñýðã¿¿ õýðýã áîëæ õóâèðñàè áîë.×è 纺ëíººð áàéöààæ áàéãàà þì óó? ªºðºº ìýä! ãýýä ãàðãàëàà.Çà ÷è òýð ýñýðã¿¿íä õýðãèéã íü õ¿ëýýëãýæ ÷àäàõã¿é áîë õîõü ÷èíü ø¿¿ ãýæ ø¿ä çóóí ºã¿¿ëýõýä çàëóó áàéöààã÷ øóóðãàíä øèðâýãäñýí äààõüò äààãà øèã õºëºº ñîëáèóëàí. ¯íýíõ¿¿ í¿ãýëò ýìèéí ¿éëèéí ¿ð ýíý. Åðººñ àìüäðà÷ ãýã÷ óòãà ó÷èðã¿é.. Ãýòýë îäîîãèéí ãàíöààðäàë ãàñëàíãèéí äýýä ãýæ áàéäàã áîë òýð ë þì. Òýð öàãò õýí ºðøººãäºæ õýí øèéòã¿¿ëýõ íü òîäîðõîé.

ñàÿ Ñîíðîâûíõîî òºëºº ãóéãààä ¿ñò Õºõèéí àìàíä îð÷èõ æèøýýòýé. Òýð ×îéáàëñàí æàíæèí ãýã÷ öóóòàé õ¿í ýöñèéí á¿ëýãò íýã ë îìîã ò¿ðýìãèé ýðýýð áàðàõã¿é õ¿ññýí á¿õíýý õèéæ ÷àäàõ íü ëàâ.õººãäºõººñ çàéöóóëàõ ãýýä ßíäàãèéí àìàíä. Öýâýã àõ Áàëäàí àõ öºìººðºº áàðèãäñàí. Åð ñ¿¿ëèéí õýä õîíîã ãàçàð òýíãýð íèéëòýë áàéí áàéí øóóðãà òàâèàä òýíãýð õÿìàðñíûã õýëýõ ¿¿. Àéìøèãòàé ë þì áîëëîî. Îäîî ÿàâàë ÷ ÿàã. ßìàð ÷ áàéñàí çàëóó áàãûí òàíèë. Ãýòýë çîëáèí ãè÷èé ìýòýýð õººñºí. Òýãýýä Ñîíðîâûã ìàíàéõàíòàé õîëáîîòîé áîëñîí ãýýä áàðèâ÷èëñàí áàéõ íü. Ààâûã 274 . Á¿õ þì ºíãºð뺺. Õººðõèé õîðõîéä õîðã¿é Áàëäàí àõ õ¿ðòýë áàðèâ÷ëàãäàæ õî¸ð õ¿¿ íü îðü ºí÷èí õîöîðëîî. Òèéø íü òàòñàí õ¿í áè. Õýðâýý Ñîíðîâ èíãýýä ºíãºðâºë áè ÷ àìüä ÿâààä ÿàõ þì áèëýý. Ìàíàéõàí öºìººðºº ýñýðã¿¿ áàéñàí áàéõ íü. Òèéíõ¿¿ ãàíö íàéäàõ õ¿í ßíäàã ë áîëæ. ºíººõ ë àëü ààøíû õºíãºíººð äóðûã íü áóëààæ. çóóðäûí çóãàà ãàðãàëöàæ ÿâñàí áîëîõîîð õè÷íýýí ãîìäîë õîðñîë òºðºâ÷ ìàãàäã¿é Ñîíðîâûíõîî ñóðãèéã ãàðãàõ ýöñèéí ãàíö áîëîìæèéã àëäàõààñ öààøã¿é. óðàí òà÷ààíãóéí ýðäýì íü í¿¿ðýí äýýðýý áè÷ýýñòýéí ãàé òýð áèç. Óëààí øîðîî áîññîí øóóðãàòàé ºäºð áîëëîî. ßíäàãòàé ãýíýò óóëçñàíû äàðàà óéìàð÷ ã¿éöëýý. íàìàéã áàðèâ÷ëààä àëààä ºãºº÷ ãýýä äîòîîä ÿàìàíä î÷äîã þì áèë¿¿. í¿äíèéõ íü æàâàð. Ìºíººõ ìóóõàé Õºõ êîìèññàð ¸ñòîé õ¿íèé ¿íýðã¿éãýýð ìýõýëñýí. Åð òýð ìýòèéí ò¿ðýìõèé ýð÷¿¿ë ÿàãààä ÷ þì þóíû ò¿ð¿¿í áèåèéã íü ë ýçýìäýõèéã áîääîã. Áè ë Ñîíðîâûã àëáàíäàà îðóóëæ ýñýðã¿¿ àõ íàðòàéãàà õîëáîîä ºãñºí. Õàäìûíä íü øóóä ÿâààä î÷ú¸. Öýâýëìàà í¿äýý àíèàä ñàëõèí óëèãëàõûã ÷àãíààðõàí èéí áîäîæ õýâòýâ: "ßíäàãèéã ë îëæ óóëçúÿ. Õºõ ò¿¿íèéã ìýõëýõäýý ç¿ãýýð ë æàíæíû áàðàà õàðóóëæ áîëâîë ºìíº íü ñºãä¿¿ëýõ þì óó õýðâýý õ¿ñâýë õ¿ñëèéã íü õàíãóóëàõ ë ãýñíýýñ çàéëàõã¿é. Ìàíàéõàí ãýð õîòîîðîî ñ¿éðëýý. ßìàð ãýý÷èéí òàâüöóóð âý! Äàíäàà òýãæ òà÷ààíãóéã äóóäñàí áýëýí çýëýí ýìèéí ä¿ðýýð õàðàãääàã ÿìàð ãýý÷èéí í¿ãýë ÷èâýë âý! Ýð÷¿¿ëèéí òà÷ààë õîðõîéã õºäºëãºõ ñàéõàí ÷ þì øèã ñàíàãääàã áàéñíûõ. Îäîî ò¿¿íä ßíäàãààñ ººð òóñëàõ õ¿í àëãà áîëîëòîé. Ààâ ýýæ õî¸ð ë òýäíèéã íü äýðãýäýý àâàõààñ ÿàõ âý. ààëü ààøíû íóóöãàé õàÿëãà. Òèéí ßíäàã òóñëàõûã áîäú¸ ãýñýí ãàíöõàí ¿ãíýýñ ø¿¿ð÷ àâàõààñ ÿàõ âý. Ò¿ìíèéã ò¿éâýýñýí àéìøèãòàé öàã èðæ.

Õýí áý? ãýõýä . Îäîîõîí ÿâ ìýäýâ ¿¿! ãýýä ãàð÷ îäîâ." Ãýíýò õýí íýãýí áýýð õààëãûã íü áàëáàâ. Öýâýëìàà ÿàðàí õóâöàñëààä óíä óñ ÷ ¿ã¿é ãàð÷ îéðõîí áóé Ìààõóóð òîëãîé òèéø ÿâàõàä ¿íýõýýð îëîí õ¿í òèéøýý öóâöãààíà. Àéë áîëãîíîîñ íýã õ¿í çààâàë î÷èõ ¸ñòîé ãýñýí. Íàìàéã ÿàâàë ÿàã. ×è íàä øèã ìóó ýìèéã àëäñàíààñ áîëîîä õàà õàìààã¿é õ¿í çîíä ºøèðõºí õîðñîæ ÿâàõààðã¿é óõààíòàé ààâûí õ¿¿ áèç äýý.. Àð÷ààã¿é ýì íàäàä ººð ÿìàð àðãà áàéõ âý. ¿¿äýý òàéëààðàé! ãýæ çàíäðàíãóé õýëýõýä Öýâýëìàà ñàëãàëñàí ãàðààð ¿¿äíèéõýý ò¿ãæýýã ìóëòëàõàä ¿ðãýëæ òóã øèã óëààí äààâóó äýýë.Çà ÷è îäîîõîí Ìààõóóð òîëãîéí àðä î÷! Õºãøäèéã ÷èíü õººëòýé áèø.ìèíü áàðèõ ÷ þì áèë¿¿. Õàìàã õºðºí㺠õîãøèë. Õººðõèé ààâ èæèé õî¸ð ìèíü. á¿ëòãýð í¿äòýé òàðãàí. Äýýëýý áóøóóõàí íºìºð÷ ãóòëàà óãëààä ¿¿äíèéõýý äýðãýä î÷èæ. Õ¿ì¿¿ñèéí ÿðèàã ÷àãíàâàë ýñýðã¿¿ ëàì íàðûã îëíû í¿äíèé ºìíº öààçààð àâàõ ãýíý. þó áàéäãàà øàâõàí ºãüå. ßìàð í¿¿ðýýðýý õàðèõ âý áè! Àìðàã íºõºð. Öýâýëìàà öî÷ñîíäîî äóó àëäààä ç¿ðõ íü ò¿ãøèí ÷è÷èðëýý. àõ ä¿¿äýý ãàé òàðüñàí õàð ýì áè ÿìàð í¿¿ðýýðýý õàðèõ âý! Îäîî ßíäàãèéã ë ìºðãºí ãóéõààñ ººð çàìã¿é. äýð õèéíý ¿¿ ººðºº ìýä ãýýä ë õýëüå. Õîð óóãààä ÷ ãýñýí ºíãºðñºí ìèíü äýýð. äîòîîä ÿàìíûõíû áàðèâ÷èëñàí ßïîíû òàãíóóëûã áóóäàõ ãýíý ãýõ ìýòèéí ¿ãñ äóóëäàõàä ãýíýò "Ñîíðîâûã ìèíü!" ãýæ õèðäõèéí áîäîîä çîã òóññàí áîëîâ÷ 275 . .. . Òà íàð ìèíü ÿìàð àçã¿é õºãøèä áàéñàí þì áý! ßíäàã ÷è íàìàéã õàéðëàæ òóñëàà÷! Áè ººð õ¿íä ñýòãýëýý ºãñíººñ áèø ÷àìä õîð õ¿ðãýýã¿é ø¿¿ äýý. Äýâñãýð õèéíý ¿¿. ×è ÷èíü ÿìàð ÷ ãýñýí ýð øèã ýð õ¿í ø¿¿ äýý. ãàíöõàí Ñîíðîâûã ìèíü àâðààä ºã ãýæ ãóéÿ. Çîâëîíò áèåý ÷àìä òóøààÿ. ¿¿ðäèéí áîîë ÷èíü áîëú¸. àëò ìºíãº. Ñîíðîâ ìèíü àâàð÷ ºãâºë ÷èíü áè òýðíèéõýý àìèàð õàéðàà çîëèîñëîîä ÷èíèéõ áîëú¸. ×è íàìàéã ºðøººæ ºðºâ人÷!. ñàðàâ÷òàé öýðýã ìàëãàé ºìñºæ ÿâäàã õîðèíû äàðãà Ïóíöàã ãýã÷ øèðâýý ñàõàëòàé. Ñîíðîâûíõîî àìèéã àâàð÷ ÷àäàõã¿é áîë áè àìüä ÿâààä þó õèéíý.Áè! Õîðèíû äàðãà Ïóíöàã áàéíà... Ìýäýâ ¿¿! Òýíä îëîí õ¿í öóãëàæ áàéãàà. ßíäàã íàäàä òóñ áîëîõã¿é áîë ãýðòýý õàðüäàã ÷ þì áèë¿¿. õàð õ¿í îðæ èðýýä þóíä ÷ þì áàòãàòàé õàìðàà ñàðòàãíóóëàí ¿íýðëýæ.

Àëàí õÿäàã÷.ººðèéí ýðõã¿é õ¿ì¿¿ñèéí óðñãàëä àâòàí ýëèé áàëàé öààø ÿâëàà. Òýãòýë ÷ ºíººõ õàð ìàøèíû á¿õýýã íýýãäýí øàð õóâöàñòàé àðâààä ëàì óâàí öóâàí ãàð÷ èðëýý. ãýõ ìýòèéí á¿äýã áàäàã òàñàðõàé óäàðõàé ¿ãñ Öýâýëìààä ñîíñîãäîí õàðèí áóóäàí àëñóãàé ãýæ ñ¿¿ë÷èéí ¿ã èõ ë òîä äóóëäëàà. Äîòîîä ÿàìíû õýäýí äàðãà íàð ÷àíãà ÷àíãààð ÿðèëöàí õºõðºëäºíº.. Òèéí áàéòàë áèò¿¿ õàð á¿õýýãòýé à÷ààíû òîì ìàøèíûã áóóòàé õóÿãóóä ñóóëãàñàí çàäãàé ìàøèí äàãàí õ¿ð÷ èðýâ... Õóéâàëäààíûã òîëãîéëîã÷. Òèéíõ¿¿ í¿õíèé èðìýã äýýð àðâàí õýäýí øàð õóâöàñòàí òýðã¿¿í áºõèéö㺺ëîº. "Õ¿ðýýíèé èõ õàìáà. Õ¿ì¿¿ñèéã çàéäóóõàí çîãñîîãîîä õýäýí öýðýã õºë õîðüñîí óëààí äýýñ òàòàâ. Òýä ä¿íãýíýëäñýýð ë áàéíà.. Öýâýëìàà í¿äýý àíèõ ãýýä ÷àäñàíã¿é. õîðëîí ñ¿éòãýã÷èä. áóóòàé öýðã¿¿ä èðýí æàãñæýý.... õºë íü òóÿëçààä æèãòýé. ßïîíû òàãíóóë. Õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. Õýñýã õóãàöàà ºíãºðñíèé äàðàà ñóóäëûí ãÿëàëçñàí õàð òýðýãí¿¿ä õ¿ð÷ èðýí àëòàí ñàà áîëñîí áààõàí äàðãà íàð ãàð÷ èðëýý.. ¯íýõýýð ë õýí íýãííéã áóþó ìàãàäã¿é õýñýã õ¿ì¿¿ñèéã ¿ã¿é õèéõ ãýæ áóé áîëîëòîé.. "Ìàðøàë ×îéáàëñàí áàéíà!" ãýæ õ¿ì¿¿ñ øèâãýíýëäýâ÷ Öýâýëìàà ò¿¿íèéã îëæ õàðñàíã¿é. Áàí÷èí áîãäûí ýë÷.. Íýã íü ÷ õàøãèð÷ îðèëñîíã¿é. ªíººõ ýãíýí æàãññàí öýðã¿¿ä óðàãø õýä àëõëààä áóóãàà ºðãºæ õàðàãäàíà. Í¿õíèé èðìýãò ñºãäºãñäèéí òýíäýýñ ãàíö óëààí îðõèìæ 276 . Õ¿ì¿¿ñ öºì àéí õèðäõèéñýí í¿äýýð õÿëìàëçàöãààí øèâíýëäýíý.. Õ¿íèé àìèéã õîðîîõ ãýæ áàéãàà áîë àðàé ÷ õºõðºëäºìã¿éñýí.. Õººðõèé ëàì íàð ÿìàð íýãíèéã óíøèí ä¿íãýíýëäýõ íü ¿¿ðýý ñ¿éäë¿¿ëñýí õýëãèé çºãèé ìýò. Õàð á¿õýýãò ìàøèí ðóó àìüñãàà äàðàí øèðòýí "Ñîíðîâ ìèíü ãàðààä èðâýë ÿàõ âý !" ãýõýýñ ººðã¿é. Ìààõóóð òîëãîéí àðä ¿íýõýýð õýäýí ìàøèíòàé íîãîîí ìàëãàéòàí. Íîãîîí ìàëãàéòíû õýí íýã íü óðàãø ãàð÷ ýñýðã¿¿ õàìáà öîðæ íàðûã öààçààð àâàõ òóõàé óëñûí äýýä ø¿¿õèéí òîãòëîëûã óíøèâ. Íýãýí ýãíýýãýýð Æàãññàí àðâààä áóóòàé öýðãèéí öààä òàëä øèíýõýí í¿õí¿¿ä óõàæ ãàðãàñàí øîðîî õàðëàíà. Ãàðàà àðäàà õ¿ë¿¿ëñýí.. "Ñîíðîâûã ìèíü! Ñîíðîâûã ìèíü!" ãýæ äîòðîî îðü äóó òàâèí òºäõºí "ßàëàà ãýæ! ßàëàà ãýæ!" õýìýýí àéìøèãò áîäëîî õººõ ãýýä ÷àäñàíã¿é.. òîëãîé í¿öãýí òýäíèéã õî¸ð öýðýã ñóãàäàí áóóëãàõàä çàðèì íü òýð ÷èãýýðýý ãàçàð ñºõðºí óíàõàä öààíààñ ººð õýäýí öýðýã ã¿éëäýí èðæ ÷èð÷ ãóëäðàí ºíººõ í¿õíèé èðìýãò àâàà÷èâ. Ñàëõèí èñãýðýýä ¿ã íü îëèãòîé äóóëäñàíã¿é.. Öýâýëìààãèéí í¿ä á¿ðýëçýí.

Àâãàé õ¿¿õí¿¿ä òýññýíã¿é ýõýð òàòàöãààëàà. äîòîîä ÿàìíû äàðãààñ 277 . ßíäàã æààë ýðãýëçñýíýý áóóæ ãýðò íü îðëîî. Öýâýëìàà ÷èìýýã¿é íóëèìñàà àñãàðóóëàâ. Ñîíðîâûí ýýæ õºãøèí öàé õîîë îðóóëæ ºãººä. ßíäàã ãýðò íü õ¿ðãýýä öààø ÿâàõ ãýòýë. öààçíû ãàçàð èðñýí áºãººä áóöàí õºäºëòºë Öýâýëìàà ãàíöààðàà õºø÷èõñºí ìýò çîãñîõûã ¿çýýä ìàøèíààñ áóóí õ¿ð÷ èðñýí íü ýíý.ñàëõèíä õèéñýí õàãä ºâñºíä îðîîöîëäîí äóðòàé äóðã¿é õîëäîí ýâõðýíý. Ýðãýëäñýí óëààí õóé ñàëõè áîñîæ. "Áóðõàí ìèíü! Áóðõàí ìèíü! Áóðõàí ìèíü!". ¯ñò Õºõ ø¿äýý ÿðçàéëãàí èíýýæ áàéõ øèã. Òýãòýë ÷ áóó íèðõèéëýý. Ãýòýë õàæóóä íü ßíäàã õ¿ð÷ èðñíèéã ãýíýò ìýäýýä. Îäîî ÷ äîòîð íü ìóóõàéð÷ õàìàã áèå íü àðçàñõèéâ. Ýíýòõýãèéí ñàðìàã÷èíä íîöóóëñàí íü ãýíýò í¿äíýý õàðàãäàâ. Öýâýëìàà òýäíèé õîéíîîñ õºäëºõ ãýýä õºëºº ìýäýðñýíã¿é. Ëàì íàð òýíãýð áóðõíàà äóóäàí ä¿íãýíýëäñýýð.×è ÿàãàà âý? ãýõýä Öýâýëìàà ñàÿ õºëºº 纺í òàâüæ. .Ìàíàéõààð îðîîä ãàðàà÷ äýý ãýâ. Õýò ñîíèó÷ õ¿ì¿¿ñ ìºíººõ áóóäóóëñàí ëàì íàðûí õ¿¿ðèéã õýðõýí áóëàõûã õàðàõ ãýæ õîöîðñíûã öàãäàà íàð õººæ. Öýðã¿¿ä áóóãàà ºðãºí ñºãäºãñäèéí òîëãîé óðóó øàãàéãààä çºí人 óäàõ øèã. òýíãýð ãàçàð íèéëýâ. á¿¿ ìýä. Ëàì íàðûí õàãàñ íü óðàãø îíõîëäîí àëãà áîëîîä ¿ëäñýí õýä íü òîðîéí ºöèéëäºíº. Îëíîîðîî á¿ð ÷àðëàëäàæ ãàðàâ. Ò¿¿íèéã ñàíàõ òóñàì îãèäîñ õ¿ðíý. ªíººõ ëàì íàðààñ ãàíö íü îíõîëäîëã¿é ¿ëäýýä áîñîí èðýõýä íîãîîí ìàëãàéòíû íýã íü õàðàéí î÷èæ ãàð áóóãààð áóóäàí óíàãàâ. àëü õèé ¿çýãäýë ¿çñýí ¿¿. ìàøèíòàé äàðãà íàð äàâõèëäàí îäîâ. Õàìáûíä Áîðòîëãîéòîé õàìò î÷ñîí. . Äàõèàä áóó íèðõèéâ. ßíäàã ºíººõ õàëèìàã ñóðãàã÷èéí òýðãýíä ñóóæ. . Ñàëõè óëèí ìºíººõ ãàíö óëààí îðõèìæ ºâñºíä íýã òîðîí íýã áîëèí õèéñíý. Öóãëàðñàí îëîí ãýíýò áóò ¿ñðýí òýð àéìøèãò ãàçðààñ çóãòààí óíàí òóñàí ã¿éëäëýý. Ìºíººõ ãàíö óëààí îðõèìæ ãàçðààñ òàñðààä òýíãýðò õººðºí àëãà áîëîõûã Öýâýëìàà ¿çýõäýý ¿íýõýýð ¿¿. . ßíäàã õàæóóãààð ºíãºðºõ íýã ìàøèíä ãàð ºðãºí çîãñîîãîîä Öýâýëìààã ñóóëãàæ àâëàà.Íàìàéã àâàà÷! Áè ºíãºð뺺! ãýæ àðàéõèéí äóóãàðàâ. Öýâýëìàà óõààí ýëèé áàëàé áîëñîí áóþó ñàà ºâ÷èíä äàéðóóëñàí ìýò õºäºëæ ÷àäñàíã¿é.Áè ºíãºð뺺! Ãýðò ìèíü äºõ¿¿ëýýä ºãºº÷ ãýæ óéëàãíàí ãóéâ. Öýâýëìàà òýð îðõèìæèéã ãºëðºí çîãññîîð áàéëàà.

Òà íàð äýíäýõ íü äýíäñýí. áè ºíãºð뺺 ãýäýã ÷èíü ¿íýí. Íýã èõ ºðºâäºæ ãýìøñýíäýý ÷ áèø. ×àìä Ñîíðîâîîñ ÷èíü ¿íýòýé þì ýíý õîðâîîä áàéõã¿é. Òýð þó õýëýõýý ìýäýõã¿é. õýðâýý ÷è áàéäãààðàà ë áàéñàí áîë. Äààí÷ õàéð õ¿ðìýýð. Äàéñíóóä áèäèèé òîëãîé äýýð öàõèóð õàãàëàõ ë áàéñàí. ¯¿íèéã ÷è îéëãîõ áîëîîã¿é. . ßìàð ÷ ãýñýí. ÷èíèé ýíý ÷èíü çóóðäûí þì ø¿¿ äýý.àéõ. Ãýìã¿é õýäýí õ¿í õîõèðîõ íü þó ÷èã áèø. Æàðãàëäàà òàøóóð÷ áîëäîãò¿é õîðâîî ø¿¿ äýý. "×àìààñ áè ºñ õîíçîíãîî àâàõ ãýæ ÿâàõ óó äàà. íýã ë ººð. áîëîõ ¸ñòîé þì áîëîîä ºíãºð뺺. Ãîî ¿çýñãýëýí íü çîâëîíãîîð ýòãýýä ÷èìýãäñýíèéã àæñàíäàà ÷ þìóó. Àìüäðàë ýðãýæ õºðâºõºº õ¿ðâýë ãàíöõàí õ¿íèé ñàíààãààð áîëäîã ãýäãèéã ÷è ìýääýã áîëîîñîé.. . Õýðâýý áè ñýæ¿¿ðèéã íü ãàðãàæ ºãººã¿é áîë á¿õ þì õóó÷íààðàà áàéõ áàéñàí. 278 . Ãýòýë òýð ÷èíü áóðèàäûí òîëãîéã. õàð öàãààí õýë àìàíä ºðò캺ð àÿã ààøàà äàðæ ÿâñàí áîë. Îäîî ÿàíà ãýõ âý. Óëñûí èòãýë õ¿ëýýñýí õ¿í ìºðòºº óðâàñàí ãýýä á¿ð õ¿íäýð÷ ÷ ìàãàäã¿é. Õóâèéí ãýõýýð þì óëñ îðíû õýìæýýíä õ¿ðëýý.. . ×èíèé ÷ áóðóó áàéõã¿é. ¸ñòîé ë ¿éëèéí ¿ð ÷èíü ýíý áàéõ.Îäîî ò¿¿íèéã ÿàõ áîë? . Ò¿¿íä ìèíèé áóðóó áàéõã¿é. øîðîîíîîñîî ñàëààä ßíäàãò àë÷óóð. Îäîî ã¿ðýí óëñààðàà õºäºëæ õàð áóðóó ñàíààòíû òîëãîé äýýð òºðèéí öààç áóóëàà..¨ñòîé ìýäýõã¿é. Îäîî àöàãäñàí þì ýðãýæ èðýõã¿é.Áè ºíãºð÷ýý! . ×è ñàéõàí õýâýýðýý. Õàìáà öîðæ íàðààñ àðàé ººðººð ¿çýõ áîëîâ óó. . ×è ìèíèéõ áîëñîí áîë .. ÿìàð íýã õîëûí ãîðüäëîãî äàõèí öóõàëçààä ÷ þìóó. ãýýä ìýäýõã¿é. àõ íàðûí ÷èíü òîëãîéã èäëýý. ×èìýýã¿é öàé óóí.×è þóíäàà ºíãºðºõ þì! Òºðñºí ààâ ýýæ ÷èíü áàéæ áàéíà.. ãîðüäîõ çýðýãöýí õóëãàñààð ãàðàõàä Öýâýëìàà í¿¿ð ãàðàà óãààæ.ßíäàã àà! Ñîíðîâ ¿íýõýýð ýñýðã¿¿ þì ãýæ ¿¿? õýìýýí ãýíýò àñóóâ.. äýýã¿¿ð ñàíàà ñàíààðõàæ ñàìóóðààã¿é áîë ààâûíõàà ãýðò ýëýã á¿òýí ÿâàõñàí. ßíäàã ãýíýò áèø¿¿ðõýí áýðãýõ íü õà÷èí. Öýâýëìàà í¿äýý ä¿ðëèéëãýí õàðààä. ßíäàã æààë ò¿äãýëçýýä. ñàâàí ºãºâ. Õýðâýý áèä óðüòààã¿é áîë Ýðýíöýíãèéí õýëäãýýð óëààí ñóãà ðóóãàà õóòãà øààëãàõ áàéñàí. õîîë èäëýý. Öýâýëìààã õóëãàéí í¿äýýð àæèæ ñóóëàà.Õýðãýý õ¿ëýýñíýýñ õîéø ¿íýí ë áàéæ äýý ãýâ.

.. Ñîíðîâòîé ìèíü óóëçóóëààä ºã! Òýãâýë áè.×è æààõàí õ¿ëýý. Áè õýä õîíîã ÿàìàíä ÷óõàë àæèë äýýð ñóóõ áîëñîí.ßíäàã àà! . ßíäàã ººðèéí ýðõã¿é óõàð÷ ãàðûã íü ñàëãààä àÿàðõàí ò¿ëõýæ. òàéâøèð. Áè ÷àìä þóãàà ÷ õàéðëàõã¿é. Íàìàéã ºðøººë人. Õè÷ýýãýýðýé äýý. Åðººñºº ÿàìàíäàà àëáà õààõ áîëæ ÷ ìàãàäã¿é.ßàñàí ñàéí þì. Ãàðààðàà áè÷ñýí áè÷ãèéã íü óíøñàí ÷ óóëçñàíààñ ÿëãààã¿é. . . . Áè òóñãàé õýëòñèéí ñóðãàã÷èéã ñàéí òàíèõ áîëñîí Õýëýýä ¿çýæ áîëîõ ë þì. ×è æààõàí õ¿ëýý. . ªºð ÷ òàíèëóóä áèé.Òàéâøèð.ßìàð ãýý÷èéí õýðýã õ¿ëýýãýýä ýñýðã¿¿ áîëñîí þì? . áè õýäýí ¿ãòýé çàõèäàë áè÷üå ãýõýä.×àìòàé ÷àìã¿é õèéäãýý õèéõ ë áàéñàí. Íàìàéã áàéãààã¿é áîë.. Áè îäîî ÿàì ðóó î÷îîä àðãà ñ¿âýã÷èëüå. .×è íàìàéã áàðèâ÷ëóóëààä ºãºº÷! . . Îäîî ÷àìààñ ººð õýí ÷ òóñëàõã¿é ãýõýä 279 .Áè ë òýð õ¿íèéã ñ¿éòãýëýý. Öýâýëìàà ãýíýò ºìíº íü ñºãäºí óíàæ.Ààí? . Õÿðëàéæ äàâõðààòñàí òîì õàð í¿äíýýñ íü Ẻí íóëèìñ àñãàðàõ íü õààíà íü áàéñàí óñ âý ãýìýýð..Ñîíðîâòîé ìèíü ãàíöõàí óäàà óóëçóóëààä ºãºº÷! . . Óðüäààð áè ÿìàð õîëáîî òîãòîîæ áîëîõûã ìýäüå. Áè ÿìàð òýíäõèéí ãîðèì ä¿ðìèéã ìýäýõã¿é áèø.×àìààð þó õèéõýâ äýý! õóóëüòàé þì õóóëèàðàà . . ñàéí áîäú¸! Óóëçàíà ãýäýã õýö¿¿ ë áàéõ. ×àäíà ãýæ áè àìëàõã¿é Öýâýëìàà ìèíü.. Ãýõäýý áè òýð ñóðãàã÷èä èòãýë îëæ àâñàí.ßíäàã àà ÷è áèä õî¸ð ñàéí ÿâñàí óäààòàé ø¿¿ äýý. Ýõëýýä öààñ õàðàíäàà îðóóëàõûã áîäîõ íü çºâ áèç ãýâ.ßïîíû òàãíóóëûí á¿ëãèéí òîëãîéëîã÷ õýðãýý õ¿ëýýñíèéã ÿàìíûõàí ÿðüæ áàéíà. Öýâýëìàà íóëèìñàà ãàðààðàà àð÷èí òàéòãàðàí ÿäàõ õ¿¿õýä ìýò ñóãøààä.Áè áàñ õýðãýý õ¿ëýýå ë äýý . Íàìàéãàà õàéðëàà÷ ãýýä ìýëìýðòýë óéëëàà. -Òýãýý÷ ßíäàã ìèíü.Õàðèí ãýý. ºâä㺺ð íü òýâðýí. ßíäàã.. ßäàõäàà öààñ õàðàíäàà îðóóëæ çàõèäàë àâàõûã õè÷ýýå ãýõýä.Òèéì õ¿¿õäèéè òîãëîîì øèã þì ÿàæ áàéõ âý. ßìàð íýã õîëáîî òîãòîîõûã áîäú¸.

Ýðýíöýíãèéí óõààí ýíý çýðýãò õ¿ðýõã¿é ÿàíà. Ò¿ð¿¿íä ÷ èòãýäýãã¿é áàéëàà. Áè õýëñýíäýý õ¿ðíý. . ýìýýë áîëîõûã þóãààð íü ìýäñýíèéã õýë¿¿ëýýä. 280 . Ýðýíöýí íýã èõ äîøãèðñîí ÷ ¿ã¿é. . óëñûí õîðøîî õóäàëäààã ÿàæ õîðëîí ñ¿éòãýõ áîäëîãî áîëîâñðóóëñíàà õýë ãýæ òóëãàñàí. Áè èðüå ãýýä ãàð÷ ÿâàõàä.Îäîî òýãâýë Ñîíðîâûí ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿ëýãò õýçýý ýëññýí.Çà çà. . Ýíý òýðõíýý äîîðîî äýâñýæ óäààí õýâòýõýä íîéòîí ãàçàð ýãøèæ õàòààä ÷èéã õàðâàõàà áîëèâ. Àíõíû áàéöààòãûã Ýðýíöýí õèéæ Ìàíæóóð òèéø îðãîæ ãàðñàí Æàìöûí Äàøòàé ÿìàð õîëáîî ñ¿ëáýýòýéã àñóóõàä. Õàðàíõóéä õàðàõ í¿äòýé. . ººð º÷èæ õýëýõ þì äààí÷ áàéõã¿é ãýýä ýíý ÿñ öîîæèíä õàÿãäñàí. ͺ㺺äºð ¿äýýñ õîéø ãýðòýý áàéæ áàéãààðàé. Ãàçàð øàëòàé.Òàíàé òýð Ñîíðîâ ýñýðã¿¿ òàãíóóë þì áàéãàà áèç. ÷óëóóãààð õàøñàí õàíàòàé òýð í¿õ õ¿íèéã àìüäààð íü áóëøëàõàä çýõèé òààðñàí ýä. Çóçààí áàíçàí ¿¿äíèé º÷¿¿õýí çàâñðààð ãýðëèéí ¿ë ìýäýãõýí çóðâàñ îðîõîîñ ººð ãýãýýã¿é.Õýðâýý òýð ìàíæóóð óðóó îðãîñîí áîë õîéøîî îðîñûí õèë ãàð÷ ìîðèî ýìýýëòýé íü ìîäíîîñ óÿæ îðõèîä ÿâãàíààð ÿâñàí áàéõíýý ãýñýí. Åð ò¿éìýðò ÿâæ. ÿìàð ¿¿ðýã ã¿éöýòãýæ áàéñíàà. Äàøèéí ìîðèíû ñýãòýé òààðàëäààä õýýðýýñ áàðèâ÷ëàãäàí íóòãèéí õýäýí ýð÷¿¿äòýé à÷èãäàí íààø ÿâàõ çàìäàà ÷óõàì þó ãýý÷ òîõèîñíûã ýðãýö¿¿ëýí áîäòîë þóíû ò¿ð¿¿í Äàøèéã îðãîæ àëãà áîëñîí ãýäýã îãò õóäëàà þì áàéíà ãýæ áàòòàé áîäñîí. õîëûí ÷èìýýã ÿëãàõ ÷èõòýé ÷ áîëäîã àæ.ãýíýò ßíäàã óðüäûí Öýâýëìààã ¿çýõ øèã áîëæ ñàíäðàí. Ìèíèé ä¿¿ õ¿¿õíèéã ýõíýð áîëãîõ ñàíààòàéãèé íü ìýäýõýýñ öààø þìã¿é. Õýðâýý ýñýðãó¿ òàãíóóëä ä¿¿ãýý õîëáîñîí õ¿í ýñýðã¿¿ áîëäîã áîë áîëîõîîñ ÿàõ âý. * * * Öýâýãèéã ñóóëãàñàí ÿñ öîîæ ãàäýã íü ìºíººõ íàâòãàð ãÿíäàíãèéí äîîðõ ãàäàãøàà õààëãàòàé õàðàíõóé í¿õ áàéëàà. Òýãýýä ë òýð. ßàãààä èíãýæ ãàíöààðàíãèé íü ÿñ öîîæèíä õîðüñíûã òýð äààí èõ óäàëã¿é îéëãîñîí. Òýãýõýä. Öýâýëìààãèéí í¿äíèé íóëèìñ õàòàæ õàöàðò íü ¿ë ìýäýã ÿãààí òóÿà ãàðñàí áàéëàà. Öýâýã ýíý í¿õýíä áàðàã á¿òýí ñàð áîëîõäîî òàìûí àìüòàí òàìäàà æàðãàëòàé ãýã÷ýýð åð人 ë í¿õíèé àìüòàí áîëæ õóâèð÷ýý. Äàøèéí ìîðü.

Ìýäýõ þì ¿ã¿é. çîâîõ öàãò íü ò¿øèæ ÿâñàí ãýâýë ãýõ ¿ãòýé áàéæ. Ãýòýë ÿðüæ õýëñíèéã íü õý÷íýýí äóðñàæ äýíñëýâ÷ àí ãºðºº. Ýðèéí çýðýãòýé ýð õ¿í áàéæ íýã íºõðèéíõºº òèéíõ¿¿ àëãà áîëîõûã õ¿ëýýí õàðñàí ìýò ãîí áèå ãîçîí òîëãîé ÿâñíàà ãàéõàõ ºäºð èðäýã áàéæ.Æàìöûí ãóðâàí õºâã¿¿íèé ñîð. çàëóó çàíäàí öàãèéíõàà ñàéí õ¿íòýé ñýòãýëýý öàéðóóëàí õàíüñàâ ãýæ ººðèé㺺 çºâòãºñºí. íóòàã íóãàäàà íýð í¿¿ðòýé ýð ÿìàð ýëýíöãýý õèéæ. Óãààñ ¿ã äóó öººâòºð áóñäûí ÿðèàã ÷àãíàæ þó àñóóñíûã íóõàöòàéõàí õàðèóëäàã ë íýãýí. Ãýýä íóòàã íóãûíõàí þó ãýõ áîë ãýæ õý÷íýýí áîëãîîìæëîâ÷ Ïóíñàëûã òýãòëýý ýýð÷ õîðãîîñîí ÷ áèø. áîäîë ã¿éöýõ õàìàã ë õóãà÷àà íóãà÷ààãèé íü óõàæ òºíõºâ÷ èéìä õ¿ðãýõýýð ìóó ìóóõàé í¿ãýë õèéæ ãàé áàðöàä õóðààñàí ãýõýýð þì äààí÷ áàéñàíã¿é. Òèéìýýñ õ¿íèé ìºñã¿é ñóâäàã àâèëãà÷ çàí ãàðãàëàà ãýæ ñàíààã¿é. Ãýâ ãýíýò õàðàíõóé í¿õýíä õàÿãäàí ñàíààíä áàãòàìã¿é ãýìò õýðýãò òóëãàãäàõûã ÿìàð ãýý÷èéí ãàé áàðöàä. Ààâ ýýæèéí àäèë ã¿í èõ ñ¿ñýã áèøðýë ¿ã¿é ÷ áóðõàí òýíãýðèéã õèëýãí¿¿ëæ ëàé ëàí÷èã õóðààõààð þó õèéñýí áèëýý. öàã òºðèéí õóâèðëààñ áîëñîí íü òîäîðõîé ìýò áîëîâ÷ ÿã òýðíýýñ ¿¿äýëòýé ãýýä õýë÷èõ õýö¿¿. Àëàãòàé ýðýýíòýé õîðâîî äýýð àìüäðàë äàíäàà òýãø áàéõ áèø. íýãýí ãýõýýñ öààøã¿é. ýðäýì íîìòîé. àæ òºðëèéí òóõàé ë áàéæ. Ïóíñàëòàé îéðòîõäîî ÷ õàà íýãòýý õàðü õîëûí ãàçàð àìüä ìýíä ÿâàà õ¿íèé ýõíýðòýé áèø. Ñîíðîâ ãýã÷ õýí áàéâ àà? ¯íýí õýðýãòýý Öýâýã ò¿¿íèéã æèðèéí íýã òàíèëûí õýìæýýíä ë ìýäýõ àæ. Ãýòýë èéì þì áîëîâ. Öýâýëìààä íü ñýòãýëòýé áîëñíûã ãàéõàæ öààðãàëàëòàé þó? Òýð õ¿í ¿íýõýýð ãàäààäûí òàãíóóëûí á¿ëãèéí òîëãîéëîã÷ áàéãààä áóðèàäóóäûã ýëñ¿¿ëýõ ñàíààòàé èðäýã àñàí áîë äîòíî èòãýë îëñîí õ¿íäýý ñýæèãòýé ¿ã öóõóéëãàõ ë áàéñàí. Äýýã¿¿ð àëáàíû. Áóÿí ýñ õèéñíèé óðøèã ÷ áèç. Äýýä àëáàíû õ¿í òèéì ÷ 281 . ßàãààä ÷ þì õýí íýãýíä àëàãäñàí áóþó àìü îñîëäñîíîîñ çàéëàõã¿é ãýñýí òààìàãëàë ñàëäàãã¿é áàéëàà. Òèéí ýðãýö¿¿ëâýýñ ýíý á¿õýí òóí ñàÿõíû ÿìàð íýã õýðýã ÿâäàë. Öýâýã ÿñ öîîæèíä º÷íººí õîíîã õýâòýõäýý óõààí îðñîí öàãààñàà ¿çñýí àìüäðàëàà íýãä íýãýíã¿é õºâð¿¿ëýí. ¨ñòîé ë óðä òºðºë人 àðààòàí áýðä àñàí áèç. ×óõàì þó áîëñíûã ìýäýõ¿éåý áýðõ. ñàéõàí ýõíýð õ¿¿õýäòýé òºâõíºñºí äàíàãàð àéëûí ýçýí. ýðãýëòã¿é àëãà áîëñîí õ¿íèé áýëýâñýí ãýðãèé. þó íü äóòëàà ãýýä õàðü õîëä õàëüæ îäîõ áèëýý. ò¿âøèí òîìîîòîé. ¿éëèéí ¿ð ãýëòýé âý. ýëýãñýã íèéöòýé.

Àìèí õóâèéí àòàà õîðñîë õóòãàëäæýý ãýõýä ãàíö õî¸ð õ¿íèé õîîðîíäûí ÿâäàë áîëîõîîñ áèø èíãýæ º÷ òº÷íººí õ¿íèé õóâü çàÿàã äàéðàõàä ÿàõèí õ¿ðýõ áèëýý. Òýãñíýý òýñâýð àëäàõäàà ãýíýò õàðàéí áîñîîä ø¿ëñ ¿ñýðãýí õàøãèð÷ ãàðíà. ×èíãýýä í¿õíèé àìüòàí áîëæ. æààõàí àðõè áàëãà÷èõäàã ãýõäýý ¿ã ÿðèà îëøèð÷ îéìòãîðäîãã¿é åð ñàéõàí õ¿í. áîëüñíûã ìýäýõèéí àðãàã¿é. Öýâýëìààä ¿íýíõ¿¿ ñýòãýë àëäñàí íü õýí íýãýíä ìóóãààð ¿çýãäñýí áàéæ áîëîõ áîëîâ÷ òýðíýýñ áîëîîä èéì èõ ãàé ãàìøèã òàðèíà ãýæ äààí÷ áàéìã¿é. îðèëîî ºñºä íýãýí áàéëàà. Ýðýíöýíã çàëãàæ àâñàí áàéöààã÷ íýã ë îëèãã¿é øóëáàãàð äîðîé öàðàéëàõ ìºðòºº õà÷èí àãäàãíàñàí.áàéõààñ ÿàõ âý. òàøàà òóëàí õàíõàëçàõ íü øèéä íààäàæ áóé ìýò òýð õ¿íýýñ ñàéí þì ãàðàõã¿éã äàðóé ìýäýæ øàçðóóí ÿíçààð º÷èã ºãñíèé øàíä õàð í¿õýíä îðñîí. õàëõûí áóÿíä ñàãàñàí öººâºð! Òà íàðûã öºìèéã òîíèëãîâîë òààðíà! Ñàìóðàéí òýíýã áîîë! Àðäûí äàéñàí! Öºìèéã ºðëºæ öààçàëâàë òààðíà! Ýíý ìýòèéí õàðààë óðñãààä ãýíýò äóóãàà õóðààæ. "¯ã¿é. . Öýâýã ò¿¿íä áàéöààãäàõ á¿ðäýý ¿çýí ÿäàõ 282 . ìýäýõã¿é" ãýõýýð íºãºº õºë ð¿¿ õýñýã øèðòýýä öààñàí äýýð ýíý òýð þì ýðýý÷èí äàõèí ºíººõ àñóóëòàà àñóóíà. õýñýã äóõàéí ñóóñíàà óëèãò áàéöààëòàà ýõýëíý. öàãààíòíû óãñààòíû ìóó ãºëºã. Òýð ãàíöõàí ë þì õýë¿¿ëýõ ãýíý. Òýð àñóóëòàà ò¿ìýíòýý äàâòàõ íü á¿ð íýã çàëõóóã¿é. . Öýâýãèéã õàð í¿õýíä õààñíààñ õîéø õî¸ð ãóðàâ õîíóóëààä ë íýã áàéöààíà. ßíäàãààñ þó ãàðñàí áý? Ñîíðîâ õýí áý? Áè ÿàñàí áý? ãýäýãò ë ýðãýëäýõýýñ ººðã¿é. ¯íýõýýð óóðëàñàí. õàðöàà äîøãèðóóëæ óðóóë àìàà øàçàâ òàòàâ õèéëãýõ.Ìóó ¿õýð áóðèàä! Àäãèéí ìóó íîâø! Õàð í¿õýíäýý õàòàæ ¿õâýë òààðíà! Ìîíãîëûã ñºíººõ ãýñýí õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿. Ýíý ìýòèéã ýðãýö¿¿ëýí áîäîõîä ýöýñòýý Äàø ÿàñàí áý. åð ÿàãààä ÷ þì òýð í¿õíýýñ àìüä ìýíä ãàð÷ íàðòûí àìüäðàëûã õ¿í øèã ¿çýæ ÿâàõ õóãàöàà äóóññàí ãýäýã áîäîë ºäºð èðýõ á¿ð áàòæèíà. Àíõíû áàéöààëòàíä îðîõäîî Ýðýíöýíãèéí øèðýýí äýýðõ òàøóóðûã õàðààä "¿¿ãýýð ÿàäàã þì áîëîî? ãýæ õàëüò áîäîí. äàõèàä õ¿í áîëîõ ýñýõ òîäîðõîéã¿é íü ãà÷ëàíòàé. Òýðíýýñ ººð þì õýë¿¿ëýõ õýðýãã¿é ãýæ õýí íýãíýýñ çààâàð òóøààë àâñàí íü èëò.Ñîíðîâûí ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿ëãýìä õýçýý ýëññýí áý? Òàíàé á¿ëãýìèéí ººð õýí õààíà áàéíà? Ãýñýí õî¸ð þì ë ãóíøèãíàí àñóóíà. ×îíî øèã õ¿íèé í¿ä ð¿¿ áèø õºë ð¿¿ õàðæ ñóóãààä.

çàëóóñûí ÿâäàë åðººñ õºíãºí õóóìãàé áîëñîí ãýëöýõ. Õ¿íèéã õàðààí äîðîìæëîõûí äîí ãýæ áàéäàã áîë òýð íü ýíýíä ë òóñæýý. Ãýì õîðã¿é øàëèãëàõ àëèéã òýð ãýõ âý. Ãýòýë Äàøèéí àìèíä õ¿ðýõýýð àþóëòàé ýâäðýë õàãàðàë. Åð ç¿â ç¿ãýýð àæ òºðæ ÿâñàí õ¿í çîí ãýâ ãýíýò òàìûí îðîíä õóâèëàí òºðæýý ãýìýýð. Õ¿¿õí¿¿ä õýçýý ÷ ë íýã èõ íàðèéí àíäãàéòàé áèëýý. Öààíàà íýã ãºëºëç¿¿ð çîðèãã¿é áºãººä òýð èõ îðèëîîí õàøãèðààíààð ë ººðèé㺺 çîðèãæóóëäàã íü èëò. Öýâýãèéí ñýòãýë ìîõîæ ýõýëëýý. ßñ öîîæíû í¿õýíäýý í¿ä õàìõèëã¿é. çîðèãòîé áîë çîðèãòîé ýð õèëèéí àð õ¿ðòàë ò¿¿íä 283 . õÿçãààðã¿é õàðàíõóéã øèðòýí õýâòýõäýý ºíººõ ë õýí ÿàñàí áý? ãýäýã õàðèó îëæ ÿäàí ÿäñààð ñ¿¿ëäýý ãàíöõàí ßíäàãò ë á¿õ þìíû ¿ç¿¿ð ñýæ¿¿ð áàéõ øèã ñàíàãäàõ áîëîâ. Îëõèîã¿é öàðàéëñàí ìºðòºº èéì îðèëîî õàðààë÷èéã ýíý íàñàíäàà ¿çñýíã¿é. Äîòîîäûã õàìãààëàõûíõàí ÷óõàì ÿìàð ÿâóóëãà õèéæ õýíèéã ÿàæ óñòãàäãèéã ãàíö áóðõàí òýíãýð ë ìýäâýë ìýäíý. Õàðèí õýí íýãèéã íü Ìàíæóóð òèéø ãàð÷ ÿâäàã ãýñýí ñàíàà õýíýýñ ãàðàõ âý? Òýð ìýòèéã ìºðäºí ìºøãèæ. Æàìöûí õºâã¿¿ä Õàëõ íºìðºãèéíõºíòýé àðèëæàà íàéìààíû õîëáîîòîéã ìýäýõ õ¿í öººíã¿é. ìóøãèí ìóãóéäëàõ õ¿í ßíäàã ë áàéæ òààðíà. ßíäàã Öýâýëìàà õî¸ðûí ÿâäëûã òààìàãëàâ÷ îãò õýðýã áîëãîí ñîíèðõäîãã¿é áàéæ. Ãýòýë õýí íýãýíä òàìëóóëàí òàð÷ëàãñäûí äóó õàð í¿õýíä íü õ¿ðòýë õààÿà äóóëäàíà. Äàø Öýâýëìàà õî¸ðûí äóíä ÿìàð ÷ õîëáîî ñ¿ëáýý áàéãààã¿é. Òèéì àþóëòàé ñàíàà æèðèéí õ¿íýýñ ëàâ ãàðàõãóé. Õàðàõààñ í¿ä õîðñîíî. Èíãýýä áîäîõîä ýöñèéí á¿ëýãò Äàøèéí àëãà áîëñîí íü ßíäàãòàé õîëáîîòîé áàéæ áîëîõ ìýò. Õàðèí òýíõýý õ¿ðýõã¿éäýý ÷ ¿ë çîðèã äóòààä ÷ þìóó çîäîæ òàìëàõã¿é áàéâ. ãýõäýý òýð íü Äàøèä ÿìàð õàìààòàé áèëýý. ºø õîíçîí õààíààñ ãàðàõ áèëýý? Ñîíðîâ ¿íýõýýð ýñýðã¿¿ òàãíóóëûí á¿ëãýìèéí òîëãîéëîã÷ áàéãààä Æàìöûíõíûã ýëñ¿¿ëñýí õýðýã áàéâ óó? Àëü Ñîíðîâûã ã¿æèð ã¿òãýëýãýíä îðóóëæ äàðàõ õýí íýãíèé ñàíàà õóòãàëäàâ óó? Öýâýëìààã õîëäóóëàõ íü ãýæ ßíäàã Ñîíðîâò õîðñîîä çîõèîìîë õýðýã ãàðãàõ ãýæ Äàøèéã ¿ã¿é õèéâ ¿¿? Òýãæ ÷àäàõ ë õ¿í. Ãýâ÷ Öýâýëìàà Ñîíðîâ õî¸ðûí ÿâäàë ßíäàãò ãîìäîë õîðñîë òºð¿¿ëñíèéã ¿ã¿é ãýõ ãàçàðã¿é. Àíõàíäàà Äàøèéã ÿìàð íýã õýðãýýð õèë ãàð÷ ÿâààä Îðîñûí õàðóóëä áóóäóóëñàí áîëîâ óó ãýæ ë áîääîãñîí.ñýòãýë óëàì ëàâøèð÷ áàéëàà. Õýðâýý ßíäàã Äàøèéã àëñàí ãýâýë ÿàõààðàà òýð ÷àäàëòàé áîë ÷àäàëòàé. Ä¿¿ãèéíõýý õèéñâýð çàíã ìýäíý.

öºâ¿¿í öàã èðíý. Ãàë òàìä øàòàæ ¿õýãñäèéí 284 . Òýð ë ¸ñîîð áîëëîî. Ãýòýë ÷óõàì þóíû åðºíäºã òóññàíûã á¿¿ ìýä. Öýâýã ¿¿ðýýð ñàÿ óíòààä èéì íýã ç¿¿ä ç¿¿äýëëýý.õºòë¿¿ëæ î÷îîä õîðîîëãîñîí áàéõ âý? Ãýõäýý ßíäàã ÿìàð ÷ ìýõ õèéñýí áàéæ áîëíî. äàéí äàæèí áîëíî. Æàìáàëîí íàðûã äàãàõ õýðýã òóëñàí. öºì ë ìóóãèéí ¸ðòîé. ºâ÷èí òàõàë äýëãýðíý ë ãýöãýýíý. Õàð ýðò öàñ õàíçàð÷ ãàíäñàí. Ò¿éìýðò ºìñºæ ÿâñàí äóëààí ìóó õóâöàñ íü õàðèí ÷ ÿñ öîîæèíä õýâòýõýä õýðýã áîëîâ. Ãýòýë ìóóõàé õàð í¿ãýëä óíàñàí õ¿í ÿàæ áóðõàäòàé íèéëýõ áèëýý? ĺë áàäàðñàí óóëñ õîëäîí ºíººõ àð óóëûí áýëä áààõàí õîõèìîé îâîîðîí õýâòýíý. Çàÿà ìóóò çîí áèø ãýæ ¿¿? Öýâýã áóðèàä áîëæ òºðñºí人 ãîìäîõ øèã ÷ õýðâýý Õýðëýíãèéí õàëõûí ãýðò òºðñºí áîë ÿìàð ÷ õàðäëàãà ñýæèã ¿ã¿é. Áººñºí人 õýò áàðèãäàõààð çàãàòíàõûã àæðàõàà áîëèîä òèéíõ¿¿ ç¿ãýýð ë àðüñàí äýýã¿¿ð íü áýë÷èõèéã ìýäðýõ òºäèé áîëäîã àæ. Áóðèàäûí ýð÷¿¿ä îéðûí æàðàíä ÷óõàì þóã ýñ ¿çýâ. Õýí íýãýí áýýð áóðõàä øàòàæ áàéíà ãýíý. Åð ñàíàâàë ýíý õàâàð íýã ë ìóó ¸ðûí õàâàð áàéæ. Îëíû àì áîë íîäíèíãîîñ õîéø äààí÷ ìóóäñàí. Àìíû áèëãýýñ àøäûí áèëýã ãýäýãñýí. Äàø ìóó ñàíàëã¿é ìýõëýãäýí òèéøýý äàãàæ î÷ñîí ÷ þì áèë¿¿? Öýâýã ñ¿¿ë÷èéí áàéöààëòûí ºìíºõ øºíº ¿¿ð öàéòàë ýíý ìýò îëíûã ýðãýö¿¿ëýí Ẻñíèéõºº áýë÷èõèéã ÷àãíààðõàí õýâòëýý. Áóðõäûí õàìò øàòâàë ÷ áàñ ÿàìàé áèëýý. Òýãòýë ãàëò ¿¿ëñ õóðàëäàí òýð óóëàíä ò¿éìýð ãàð÷ áàéãàà áóþó ãàçðûí ãàâààñ óëàéäìàë ëàâààð òóðãèæ áàéõ øèã. Ãýòýë õààíà õýí áîëæ òºðºõ ñàíààãààð áîëîõ áèø. Äàãóóðûí õàñàã öýðãèéí áóðèàä õºâã¿¿ä áàñ ë ìîðäñîí. Îäîî ÷è ò¿¿íä óíàæ áóðõäûí õàìò øàòàæ ¿õíý ãýíý. Ýöýñò ýñýðã¿¿ õýìýýãäýí ýíý áîëîâ. ºíººõ ¿çýãäýýã¿é ìîäíû õîðõîé ãýíýò òàðõñàí. Óðä õàð óóëûí îðîéãîîð òýíãýðò íºæèí óëààí òóÿà òàòæýý. Òýð äàéíû ãàë äºíãºæ óíòðààä áàéòàë óëààí. Øàøèí áóðõàí ìºõºæ. ìîðèí äýë äýýã¿¿ð ÷ºëººòýé äàâõèæ ÿâàõñàí áèç. äàðàà íü õàëõ ìîíãîëîî áàðààäàí èðòýë Áàðîí æàíæèí ãýã÷èéí øàäàð Âàíäàíîâ. õºâ÷èä èõ ò¿éìýð ãàðñàí. Îðîñûí öàãààí õààíû àëáàò õàðúÿàòûí õóâüä Îðîñ Ãåðìàíû áóþó äýëõèéí I äàéí ãýã÷èéí ¿åýð îëîí çóóí õºâã¿¿ä äàé÷ëàãäàí ôðîíòûí àð òàëûí àæèë õèéõýýð Öàãààí òýíãèñèéí õºâºº õ¿ðñýí. Ãàë òàì ãýäýã ÷èíü ýíý ø¿¿ äýý. Çîâëîíãèéí çóðàãòàé çîíû ¿ð ñàä èíãýæ ë òàð÷ëàãäàí òàìëàãäàõààñ áèø ÿàõ âý. öàãààíû õîîðîíä èðãýíèé äàéí áîëæ Ñýëýíãý.

õîõèìîéíóóä áîëîëòîé. Òýð îëîí öàãààí õîõèìîéí îâîîí äýýð òîì õàð øóâóó ñóóæ
áàéíà. Òýð àéìøèãò øóâóó àÿãûí ÷èíýýí ãàë í¿ä, ìàõèð õîøóóãàà
ýðãýëä¿¿ëýí "Îäîî õýíèé í¿äèéã òîíøèõ âý? Õýíèé í¿äèéã òîíøèõ âý?" ãýæ
ãóàãàëíà, Ýíý ÷èíü ºíººõ Ñîíðîâûí ñ¿íñ ìàõ÷èí õýðýý ë áàéæ òààðíà.
Öýâýëìàà ÿàñàí þì áîë? Öýâýëìààã ÷èíü ýíý õýðýý àëü õýäèéí òàñäààä
èä÷èõñýí. ªíººõ õîõèìîéí îâîî ãýíýò çàäðàí äîòðîîñ íü Öýâýëìàà ãýíýò ãàð÷
èðíý. Òýðíèé ¿ñ ãýçýã ñýãñèéãýýä öàðàé ç¿ñ ìóóõàé ãýæ àðãàã¿é.
Òýð, àõ ìèíü ÷è íààäàõ Ẻñí¿¿äýýñýý ºãºº÷, áè òóðæ ¿õëýý, Ẻñèéã
÷èíü ò¿¿æ èäüå ãýýä ãèíãýíýòýë óéëíà. Ìóó ãè÷èé ÷è òýð Ñîíðîâòîéãîî ë
¿õýæ õýâòýõã¿é, þóíä íààøàà èðýâ ýý? ×àìààñ ë áîëîîä áè òàìä îðëîî.
Ìóóõàé ãè÷èé ÷è çàéë! Çàéëíà óó, ¿ã¿é þó! Öýâýã õàøãèðààä
ñýð÷èõëýý. Ç¿¿íèé ñ¿â øèã ¿¿äíèé º÷¿¿õýí çàâñðààð ¿¿ðèéí òóÿà
òóñæýý. Þóíä ÷ þì èõ õàëóóöàí õºëñ ÷èéõàð÷ áàéëàà. Òîëãîé õà÷èí
Ä¿éðýíãý àì õàòæýý. Íàðíààð æààõàí óñ òàëõ ºãºõèéã õ¿ëýýõýýñ ººð àì
íîðãîõ þìã¿é. Öýâýã ¿õýõ þìñàí ãýæ ãýâ ãýíýò áîäîâ. Òèéì áîäîë îäîî
áîëòîë îðæ èðýõã¿é ë áàéñàí. Ãýòýë îäîî àìüä ÿâààä õýðýãã¿é, ¿õýõýýñ
äýýð þìã¿é ãýæ òîâ òîä áºãººä øèéäýìãèé ñàíàà ãÿëñõèéëýý. ßàãààä
¿õýõ áèëýý? ãýæ àñóóõ ÷ îãòîîñ èë¿¿ö. Òîëãîé íü ÷ ººðèéí òîëãîé áèø
øèã. Åðººñ á¿õ áèå íýã ë õà÷èí, ÿàãààä èéì áîëñíûã ìýäýõ àðãàã¿é.
Ñàÿûí ç¿¿ä æèðèéí ë íýã õàð äàðñàí ç¿¿ä ãýâ÷ äýíä¿¿ òîä ºíãºòýé, ¿ã
õýëòýé áàéëàà. Ñàíààíûõ íü ã¿íä íýã ë þì ø¿ãëý÷èõýæ. Àìüä ÿâààä þó
õèéíý ãýñýí áîäîë åð人 ë òºâºíõºíä íü òýýãýëä÷èõýæ, õàðèí öýýæèíä íü
ÿìàð íýã äàëäûí ñàíàà öóõàëçàâ÷ ãàð÷ èðýõã¿é àæ. Òýð íü ìàãàäã¿é
ÿàæ ¿õýõ âý? ãýñýí ñàíàà ÷ áèç. Óíòàõûí ºìíº ýíý á¿õ àðâàí õîðûí
¿¿ñãýë ßíäàã äýýð ãýäýãò á¿ðýí èòãýíã¿¿ò ýíäýýñ àìüä ãàðàõ ÿìàð ÷ í¿õ
ñ¿â áàéõã¿éã ìºí ãýíýò óõààðñàí. Äîòîîäûã õàìãààëàõûí õóâöàñ ºìññºí òýð
õ¿í áóñäûí àòàà øóíàëòàí, ãýìã¿é îëîíä òàìûí çîâëîí àìñóóëñíû õàðèóã õýí ÷
õýçýý ÷ àâ÷ ÷àäàõã¿é. Öýâýã òýð ë àþóëò õîðëîëûí ýä ìºðèéí áàðèìòûã
òîõèîëîîð õàðæ ãàíö ¿ã õýëñíýýðýý ýíý õàð í¿õýíä ë äóóñàõ ¸ñòîé.
Ò¿¿ãýýð ÷ çîãñîõã¿é Ñîíðîâûí ýñýðã¿¿ á¿ëãýìèéí ãèø¿¿í ãýäãýý õ¿ëýýãýýä
íºõ人 õàìñààòàí áîëãîæ èë÷ëýí òàòààä äóóñàõ ¸ñòîé. Èéì ë õóâüòàé
òºðñºí õ¿íèé ººäºñ áàéæ. Îäîî ÿìàð ÷ õàòóó çîðèã ãàðãàæ ñºðººä, õàìàã
ãýì áóðóóã ÿàæ ÷ ººð äýýðýý òîõîîä íýìýð áàéõã¿é. Ãýòýë õàìãèéí
285

àéìøèãòàé íü ÿàæ ¿õýõ âý! ßàæ ¿õýõýý ìýäýõã¿é íü àéìøèã. Èéì ë ìº÷
òóëààä èðæýý! Ãàäàà íàð ìàíäàæ áóé áîëîëòîé. Íàð ¿õìýë äýëõèéä
ìàíäñàí þì øèã àíèð ÷èìýýã¿é. Òàìëàã÷èä áîëîîä òàìëóóëàã÷èä ñýðýýã¿é
áàéíà. Öýâýã ¿¿äíèéõýý õàðóóëûí áàéãàà ýñýõèéã ¿ë ñîíèðõîíî. Õàðèí
áàéöààëòàíä àâàà÷èõààð èðýõ õóÿãèéí àëõàà ãèøãýýã ÷ àíäàõàà áàéæ.
ªã뺺íèéõ íü óñ òàëõûã ãàë òîãîîíîîñ õàðóóëä àâ÷ðàã÷ ç¿¿í òàëààñ,
áàéöààëòàä àâàà÷èã÷ áàðóóí òàëààñ èðäýã. Ãýòýë ºíºº óðüäààð áàðóóí
òàëààñ øîðîíãèéí õóÿã àëõëàí èðýõ ñîíñîãäîâ. Òºäõºí õààëãàíû öîîæ
õàðæèãíàí îíãîéëîî.
Õîðèãäîë ãàðààä èð! ãýæ áàéíà. Öýâýã ÿàðàëã¿é ºíäèéæ Ẻñíèé ¿¿ð
áîëñîí ìóó õóâöñàà ºìñººä äýýëýý íºìºð÷ ãàðëàà. Õóÿã çàðèìäàà äýýëèéã
íü òîëãîé äýýã¿¿ð íºìºðãºæ çàðèìäàà ýñ íºìºðãºõ ó÷èð îäîî ÿàõûã õ¿ëýýâ.
- Äýýëýý òîëãîéäîî! Ãàðàà àðäàà! ãýæ òóøààâ. Èíãýýä øîðîíãèéí íàâòãàð
õàð áàéøèíãèéí íºãºº ¿ç¿¿ðò áàéõ áàéöààã÷èéí ºðººíä î÷ëîî. Ìºíººõ øóëäãàð
áàéöààã÷ òºìºð ñàðààëæèò ºìãºð òàñàëãààíä õºë ð¿¿ íü õàðäãààðàà
õàðæ ñóóíà. Öýâýã òîëãîé ä¿éð÷ ÷èõ øóóãèàä áèå íýã ë áèø òóë õàíà
ò¿øèæ çîãñëîî. Áàéöààã÷ íàãààíàà øèðýýí äýýðýý òàâüæýý. Öýâýã ººðèéí
ýðõã¿é ò¿¿íèéã íü õàðààä àâàâ. Ãýòýë øóëäãàð ÿìàð íýã äàëä
õàðààãààðàà ìýäñýí þì øèã áóóãàà àâ÷ ºìäíèéõºº õàëààñàíä øóðãóóëààä,
- Þó ãýæ õ¿íèé áóó óðóó õàðààä áàéãàà þì? ãýëýý. Öýâýã
äóóãàðñàíã¿é. Øóëäãàð öîíõíû òàâöàí äýýðýýñ íýëýýä òîì ÷óëóóí ñóóðüòàé
áýõèéí ñàâàà àâ÷ øèðýýí äýýðýý òàâèàä ¿çýã äýâòðýý ãàðãàæ õýñýã
äóóã¿é ñóóñíàà õàæóó òèéø íü ñàìíàñàí øèíãýõýí õàð õàëèìàãòàé
æèæèãõýí øîâãîð òîëãîéãîî ºðãºæ áàðàã ë àíõ óäàà í¿ä ð¿ó íü õàðëàà.
Òýíýã ãýõýä òýíýã áèø, óõààíòàé ãýõýä óõààíòàé áèø þóã ÷ ¿ë
ºã¿¿ëýã÷ á¿¿äãýð áºãººä æàðòãàð áîð í¿ä õàðæ áàéëàà. Òýð
á¿¿äãýðèéí ã¿íä ºíººõ îðèëîî äóóíûõ íü ºí㺠íóóãäñàí øèã. Õý÷íýýí
õèëýãíýëýý ãýýä ýíý í¿äíýýñ ãýðýë ãàðàõã¿é õàðèí õàõèð ìóóõàé äóóíûõ
íü ºí㺠õîîëîéíîîñîî áèø í¿äíýýñýý ãàð÷ èðäýã ãýëòýé. Í¿äýýðýý àíèðã¿éãýýð
õàøõèð÷ ÷àääàã, öýýæèí äîòîðõ óóð õèëýí íü õàëèõäàà ýõëýýä í¿äíèéõýý
í¿õýýð àñãàðààä äàðàà íü æèãòýéõýí óðàãø ¸ðäîéñîí òºâºíõººð íü ò¿ðýãäýí
õîîëîéãîîð íü àñãàðàí ãàðäàã ãýëòýé. Öýâýã èéì õà÷èí þì áîäîîä þóíä ÷ þì
äîòîð íü õàðàíõóéëàí áàãòàðëàà. Îäîî ýíý òºâãºð òºâºíãºò æàðòãàð í¿äýòèéí
286

õàðààëûã ÿàâ÷ òýñâýðëýõã¿é. Õàðààí ç¿õýõ íü ÷ ãàðöààãóé. Õ¿íèé áóó
óðóó þó ãýæ õàðààä áàéãàà þì ãýõäýý îðèëîí õàøõèðàõ áýëòãýëýý íýãýíò
ã¿éöýýñýí íü èëò áàéëàà. Öýâýã ýíý øóëäãàðûã èíãýòëýý ¿çýí ÿäàõ
áîëñíîî ãàéõàâ. ßìàð òàìëàæ çîâîîñîí áèø. Õýðýã õ¿ëýýëãýæ ÷àäàõã¿é
öóõàëäàõäàà îðèëîî ë áèç. Öýâýãèéí õàðàà ºíººõ áýõèéí ñàâíû ÷óëóóí
òàâèóð äýýð òîãòîâ. Øóëäãàð õàðèí îäîî í¿ä ð¿¿ íü õàðæ áàéãààäàà ÷
òýð ¿¿ "×è ¿¿í ð¿¿ þó ãýæ õàðààä áàéãàà þì" ãýýä çàéëóóëñàíã¿é.
Øóëäãàð í¿äíýýñ íü õàðààãàà ñàëãàëã¿é áîñîîä èðëýý. Òýãñíýý øàçóóðàà
çóóãààä ø¿äíèéõýý çàâñðààð èéí ºã¿¿ëýâ:
- Çà äóóëæ áàé! ×àìä ýöñèéí óäàà àñóóëò òàâüÿ. Çà áîë çà, ¿ã¿é
áîë ¿ã¿é. Ìýäýâ ¿¿? ×àìààñ áóñàä íü öºì õýðãýý õ¿ëýýñýí. Òýäíèéã
öºìèéã óñòãàíà. ×è ãàíöààðàà àìüä ¿ëäýõ ñàíààòàé þó? Òèéì ãýý÷!
Õýðâýý ÷è îäîî ë ¿íýíýý õýëýõã¿é áîë ýñýðã¿¿ãèéíõýý ñ¿ðýãò ÷
íèéëýõã¿é ÿñ öîîæèíä õàòàæ ¿õíý. Äóóëàâ óó? ×àìàéã ãàð õºëèéã ÷èíü
ãàâëàæ äºíãºëººä õàð óñ ÷ ºãºõã¿é õàòààæ àëíà. Îéëãîâ óó? Îäîî ãàíö
àñóóëòàíä õàðèóë! Ìèíèé ìÿíãàí óäàà àñóóñàí òýð ë àñóóëòàíä õàðèóë!
×è ãàäààäûí òàãíóóë õóâüñãàëûí ýñýðã¿¿ á¿ëãèéí ãèø¿¿í ìºí ¿¿? Öýâýã
í¿äýý àíèâ. ̺í ãýæ õýëýõ ãýòýë ç¿ðõ íü öîâõðîîä õîîëîéä íü òýýãýë÷èõ
øèã. Ãàðààðàà õîîëîéãîî øóâòðààä óðàãøàà íýã àëõàí,
- Ìóó ãºëºã ÷è îäîî íàìàéã áóóä! ãýæ øèâíýâ. Õàøõèðàõ ãýñýí àâ÷
Øèâíýõ äóóí ãàðàâ. Øóëäãàð óðàãø ¿ñðýõ ìýò óëàì ºöèé㺺ä,
- Àé ìóó ¿õýð áóðèàä! Îäîî ÷àìä ... Öýâýã óðàãøàà ãàíö ¿ñðýýä øèðýýí
äýýðýýñ áè÷ãèéí ÷óëóóí òàâèóðûã ø¿¿ðýí àâ÷ øóëäãàðûí òàðõè äóíäóóð
áóóëãàæ îðõèâ. Òýð ààí ãýæ äóóãàðàëã¿é øèðýýãýý ìºðãºí óíààä,
çàâüæààð íü öóñ ñàä òàâèâ.
* * *
Ãÿíäàíãèéí ãýãýýâ÷ýýð íàðíû ãýðëèéí çóðâàñ îðæ èðýõýä Ñîíðîâ í¿äýý
íýýëýý. Îäîî òýðáýýð óíòàõ áîëèõûí õîîðîíä ë øºíèéã ºíãºð¿¿ëýõ áîëæ. Óõààí
ñàðóóë õýâýýðýý áîëîâ÷ áèåèéí òýíõýý á¿ðìºñºí øàõàãäàí àëäðààä ã¿éöýä
àìðàí íîéðñîæ ÷àäàõã¿é áºãººä ç¿ãýýð ë ¿ðãýëæèéí íîéðìîã áàéäàëòàé
áàéíà. Áîäîë ñàíààãàà ñàðóóëæóóëàõûí òóëä íýëýýä õ¿÷ëýí áàéæ òýðõ¿¿
¿ðãýëæèéí íîéðìîãëîëîî õººíº. Òýíõýýã¿é ãàðààðàà áèåý ÷èìõëýí, õ¿íäýðñýí
287

òîëãîéãîî ñýãñýð÷ í¿äýý óñ þìóó öàéíû øàâõðóóãààð ÷èéãëýí ìºíººõ íàðíû
òîëáûã õýñýã ïøðòýõýä óõààí áîäëûã íü áîîí áàðüæ áàéñàí õààëò
àëãóóðõàí íýýãäýõ ìýò áîëíî. Îäîî ÷ Ñîíðîâ õàð öàéíààñ áàëãàæ àìàà
äýâòýýãýýä á¿ñíèéõýý ¿ç¿¿ðèéã íîðãîí í¿äýý àð÷èæ õýñýã ÷àãíààðõàí
õýâòëýý. ª÷èãäºð ¿äèéí õîéíî ñ¿¿ë÷èéíõýý ìýä¿¿ëãèéã ºãñºí. Áîñîõ
òýíõýëã¿é áîëñîí ò¿¿íèéã äàìíóóðãà äýýð äàìæèëæ àâàà÷ààä ìºíººõ òîìîîòîé
öàðàéëñàí Áàäàì, á¿ä¿¿í õàëèìàã ñóðãàã÷èéí õàìò áàéöààñàí áºãººä Ñîíðîâ
÷ ñ¿¿ë÷èéí º÷㺺 ºãºõººð íýãýíò øèéäñýí òóë º÷íººí õîíîã ñàðûí òóðø òàìëàí
òóëãàñàí á¿õ õýðýã ãýã÷èéã íü õ¿ëýýãýýä áàéöààëòûí îëîí õóóäàñ
ïðîòîêîëä ãàðûí ¿ñãýý çóðñàí. ×èíãýýä äààí èõ öàã áàðàëã¿é á¿õ þì
äóóññàíû äàðàà àìüäûí àâñ áîëñîí òàñàëãààíä íü äàìíàæ îðóóëàõàä äàãàæ
èðñýí íýã òàíèõã¿é õóÿã ãàðò íü íýã þì àòãóóëñàí íü ýâõñýí õóóäàñ
öààñ áîãèíîõîí õàðàíäàà áàéëàà. Ñîíðîâ ãÿíäàíä ºíãºð¿¿ëñýí õýäýí ñàðä àíõ
óäààãàà º÷¿¿õýí ÷ àòóãàé áàÿðûí ñýòãýë öóõàëçàí "ֺ캺𺺠àðààòàí
áàéõ ÷ ãýæ ÿàõûã õýëýõ âý äýý" ãýæ áîäñîí.
Ñîíðîâ íàðíûõàà òîëáûã õýñýã øèðòýæ óõààí áîäëîî äóóäàí èð¿¿ëýýä, äýðýí
äîîðîîñîî ºíººõ õàðàíäàà öààñàà àâ÷ õàæóóãààðàà ýðãýí õàíçíûõàà áàíç
äýýð öààñàà àÿòàéõàí äýëãýýä òýíõýë àëäàðñàí õóðóóãààðàà õàðàíäààãàà
àðàéõèéí áàðüæ èõýä õè÷ýýíã¿éëýí ãàðãàöòàé ¿ñãýýð èéí áè÷èæ ýõëýâ:
"Öýâýëìàà ìèíü ýý! Õýí íýãýí áóÿíòíû à÷ààð ÷àìäàà ñ¿¿ë÷èéí õýäýí ¿ãýý
áè÷èõ áîëîìæèéã îëîîä íàäàä òàìûí îðîí ãýã÷ èæèë äàñàë áîëñîí ãÿíäàíãèéí
á¿ðýíõèé òàñàëãààíààñ ÷àìäàà ýíý çàõèäëûã áè÷ëýý. ¯¿íèéã ìííü õàäãàëæ
ÿâààðàé. Ýíý òàìûí îðîíä ºíãºð¿¿ëñýí ºäºð õîíîãóóäàä áè ñýòãýëýýðýý
÷àìòàéãàà õàìò, ãàíöõàí ÷èíèéõýý õàëóóí õàéðûí ñýòãýëèéã ¿ã¿éëýí
äóðñàõûí ó÷èð ýíý àéìøèãò ã¿æèð ã¿òãýëýã, ýð¿¿äýë òàìëàëòûí äóíä
õ¿íýý àëäàëã¿é ºíººã õ¿ðëýý. Îäîî áè òóéëäàæ ã¿éöëýý. Ýíäýýñ àìüä ìýíä
ãàðàõ íàéäâàð á¿ðýí äóóñëàà. Ìèíèé íàñíû õýìæýý èíãýýä äóóñàõ áàéæýý.
Áè ìºí ÷ èõ òýñëýý. Õ¿íèé àìü áºõ, òýñâýð áàðàãäàøã¿é þì áàéíà. Ãýâ÷
àëèâàà þìàíä õÿçãààð áóéí ó÷èð ìèíèé ÷àäàë òýíõýý àðãàã¿é áàðàãäëàà.
Ñ¿¿ëèéí àðàâ ãàðàí õîíîã áè õîîë óíäíààñ á¿ð ãàðààä îäîî àìàà íîðãîõ
òºäèé õýâòäýã. Áàéöààëòàíä äàìíóóðãààð î÷äîã áîëëîî. Õ¿í íýðòýé, õî¸ð
õºëòýé ýíý àðààòíóóä ºðºâäºõ ºðøººõ ñýòãýëèéí ººäººñ òàñàðõàé ÷ ¿ã¿é
þì. Ýä íàð ÿàãààä èíãýæ óëàíãàññàíûã áè áîäîí áîäîí áàéæ ñàÿíààñ ë
288

îéëãîæ ýõýëëýý. Ó÷èð øàëòãààíã¿é, ¿ð äàãàâàðã¿é þì ãýæ áàéäàãã¿é
õîéíî
ýíý á¿õíèé ó÷ðûã ºíºº ¿ã¿é ãýõýä íýãýí öàãò, ìàãàäã¿é áèäíèé õîé÷
¿åèéíõýí îëæ ìîíãîë óëñûí ìèíü äàéðñàí ýíý ãàøóóäàëò àéìøèãò öàãèéí õºëä
õýëìýãäýæ ¿ðýãäñýí àìüäðàë ¿éëñèéí ¿íýí ìºíèéã ãàðãàæ ºðøººõ áèç ýý.
Íýãýí öàãò ºðøººãäºõèéí òóëä ºíºº õýëñýýð ºíãºðíº ãýäýã äààí÷ óõààí
ñàíààíä áàãòàìã¿é ãýâ÷ èíãýæ àéìøèãòàéãààð òººðºëäñºí öàã òºðèéí
õàòóó õóóëü öààçûí èëä ñ¿õ äîð òîëãîéãîî òàâüæ ºãºõ ýìãýíýëò õóâü
çàÿàòàé ìèíèé ìýòèéí ãýìã¿é îëîí àìüòàí ýíý ë ¿åäýý ò¿ìýí îëíûõîî ºìíº
áóðóóã¿é áóðóóòàí áîëæ õàðààë èäýõýýñ ººð çàìã¿é áîëëîî. Áè õ¿íèé
ñàéí ñàéõàíä, ýíý ìîíãîë óëñûíõàà ñàéí ñàéõàíä ÿìàð èõ èòãýæ ÿâæ âý!
Õóâüñãàëò íàì çàñàã ìèíü ãàãöõ¿¿ õ¿íèéã õ¿í øèã áîëãîæ äýýð äîðûí
ÿëãàòã¿é ýðõ òýãø, ýëáýðýë æóðìûã ñàõèñàí, ýðäýì íîìûã õººñºí
ãàéõàìøèãò íèéãýì æóðìûí øèíý ¸ñûã äýëãýð¿¿ëæ áàéíà ãýæ èòãýäýã,
ò¿¿íèé òºëºº ÷àäàõûí õýðýýð ç¿òãýäýã, ýíý çýðãèéí õàðãèñ áóðàíãóé
ÿâäàë ãàð÷ îëîí ò¿ìíèéã çîâëîíãèéí äàëàéä óìáóóëäàã öàã á¿ðìºñºí ºíãºðñºí
áîëîõûã ¿çýë ñóðãààëààðàà áàòàëñàí ãýäýãò îãòõîí ÷ ýðãýëçäýãã¿é þìñàí.
Ãýòýë þó ãýã÷ áîëîâ îî! Áè ìîíãîë õ¿íèéã èéì óëàíãàññàí àðààòàí ìýò
õàðãèñ õàòóó áàéõ þì ãýæ äààí÷ ñàíàñàíã¿é. Ãýòýë õ¿í ãýäýã ÿìàð ÷
áîëæ áîëäîã þì áàéíà. Öýâýëìàà ìèíü ÷è õàâàð Øèéÿàíçàíä áîëñîí äîòîîäûã
õàìãààëàõûíõíû íàéðàíä î÷ñîíîî ñàíàæ áàéíà óó, Áàäàì ãýýä íýã äóóã¿é
öàðàéëñàí õ¿í áàéñàí. Áàÿí äàâàà íü äýýð íàìàéã òýð áàðèâ÷èëñàí ø¿¿
äýý. Òýð íàìàéã îëîí äàõèí áàéöààëàà. Åð人 ÷ öàðàéãàà
õóâüñõèéëãýëã¿é, òîìîîòîé ñóóæ áàéãààä ë õ¿íèéã òàìëàíà. Õ¿íèéã
òàìëàõûí òºëºº òºðñºí òýðíýýñýý òààøààëûã àâäàã õ¿í áàéäàã áîë Áàäàì
ìºí. ªíººõ Õºõ êîìèññàðûí òóõàé õýëýýä ÿàõ âý. Òýð ãàíö óäàà
áàéöààõäàà õàìàã ø¿äèéã ìèíü ¿éðòýë öîõèñîí. Öýâýëìàà ìèíü ÷è ìèíèé
òºëºº ãóéæ òýäýíä á¿¿ îéðòîîðîé. Òýð Õºõ áîë ×îéáàëñàí ìýòèéí äýðãýä ë
áàéæ òààðàõ ¸ñòîé õ¿í áèø ñàðìàã÷èí þì. Åðººñ õàìãèéí ãóòàìøèãòàé íü
×îéáàëñàíãààñ ýõëýýä ìàíàé Óëñûí çàñàã òºðèéí óäèðäàõ òóøààëòàí áàðàã
öºìººðºº ñàðìàã÷èíãèéí ä¿ðä õóâèëæýý. Òýãñíýýñ ë ýíý á¿õèé ë àéìøèãò
ÿâäàë ¿¿ñëýý. Òýä ººðñäèéí áîäîæ ñýòãýõ ÷àäâàðàà á¿ðìºñºí àëäààä
ãàíöõàí õîéíîîñ ÿìàð òóøààë çààâàð èðýõèéã ÷èõ òàâèí õ¿ëýýæ ñóóäàã,
289

õîéíî þó õèéíý ò¿¿íèéã äàãàæ ýíäýý õàðèí óëàì ìóòóéò ìóëãóóãààð õèéäýã
áîëæýý. Õ¿í õ¿íýý àëäæýý. Ìîíãîë õ¿í ìîíãîëîî àëäàæ õàìàã ¸ñ òºð, ìºñ
÷àíàðàà óëàíäàà ãèøãýæýý. Òèéíõ¿¿ õàéðàí óëñ ìèíü ìºõëèéí çàìä îðëîî.
Õ¿í õ¿íýý, ìîíãîë ìîíãîëîî àëäàõàä ÿàñàí áàãàõàí çàé áàéæ âý! Àëü òýðòýý
äýýð öàãààñ õàðèéí õàð ýëýãòíèé õàÿñàí ýâäðýëèéí ÿñûã ºëñãºëºí íîõîä
ìýò ø¿¿ðýí ÿâäàã öàã ºíãºð뺺 ãýñýí ýíä¿¿ðýë áàéæýý. Áè ÷èíü
õóâüñãàëûí ñóðòëààð õ¿ì¿¿æñýí ýíý òºðèéí àëáàí õààã÷, äàéñàíä áîë
õàòóó ë áàéõûã íîìëîíî. ¯¿íã¿éãýýð õóâüñãàë ÷ ¿ã¿é, óëñ ã¿ðýí
òîãòíîõã¿é ãýäãèéã ìýäíý. Ãýòýë óëñ ãýðýý òîëãîé äààí àâ÷ ÿâàõ óõààí
÷àäâàðã¿é á¿ëýã ýòãýýä áóñäûí çààâàðò îðæ ÿìàð ÷ ãýìã¿é õ¿ì¿¿ñýý
äàéñàí áîëãîîä º÷¿¿õýí ÷ ºðºâäºõ ñýòãýëã¿éãýýð òàìëàí òàð÷èëãàõ íü
ìàíàé ìîíãîëûí ò¿¿õýíä óðüä ºìíº ¿çýãäýýã¿é áóðàíãóé ÿâäàë áèëýý. Ýöñèéí
á¿ëýãò ÿàãààä èéìä õ¿ðñíèéã óõàìñàðëàõàä òºâºãã¿é. Áè ÷èíü ãàíö
ººðèéí òºëºº áóñ ìèíèé õàìñààòàí ãýãäñýí õººðõèé ãýìã¿é õ¿ì¿¿ñèéí òºëºº
öàãëàøã¿é ºð ºâäºí ãàøóóäàõäàà ýíý ãÿíäàíãèéí õàíàíä òóñäàã íàðíû
º÷¿¿õýí òîëáûã øèðòýí ò¿ìýíòýý ñàíààøðàõäàà ÷óõàì þóíû ó÷èð èéì áîëñíûã
áàðàãëàí òºñººëºõ áîëëîî. Ìàíàé óëñûí æàíæèí ñàéä íàð äààí÷ õàðàëãàíû
õàæóóãààð äýíäñýí õàð ìóó ñàíààòàéãèé íü õýí íýãýí áýýð àøèãëàí
ìàãàäã¿é ãàäààäûí òàãíóóëûí ãàçðààñ ÿñ õàÿæ, ìàãàäã¿é ìàíàé óëñûí
õóâüñãà÷ûí æèíõýíý ýñýðã¿¿ á¿ëýã ýòãýýä òýäýíòýé ñ¿ëáýëäýí óëñ îðíû
ìààíü õ¿÷èéã ñóëðóóëàí, ýâäðýë õàãàðàëä õ¿ðãýõèéí òóëä îãò õóäàë
çîõèîìîë õýðãèéã ¿¿ñãýí, íýã áîäëûí ìàø íàðèéí àðãààð íºãºº áîäëûí áîëõè
ìóãóéä àðãààð ìèíèé ìýòèéí áýëýí èäøèéã îëæ õààøàà ÿàæ õºäëºí þó
õèéõèéã íü àæèí áàéñààð ìàãàäã¿é òàíàé áóðèàäûí äîòðîîñ ñýæèãòýé
ÿâäàëòàé õ¿ì¿¿ñ ãàíö õî¸ð áàéñíûã äàëèìäóóëàí õýäýí àðàâ, çóóí
õ¿ì¿¿ñèéã çîëèîñîíä ãàðãàæ ÷àäëàà. Ýíý òóõàé ÷àìä îëíûã íóðøèõ þóí.
Õîæìûí ºäºð ìèíèé ýíý áîäîë ñàíàà áàòëàãäàõ íü ìàãàä òóë õàéðò õîíãîð
÷àìäàà ¿¿íèéã õàäãàëóóëàí èòãýæ áóé õýðýã Îäîî õàìãèéí õýö¿¿ ç¿éëèéã
ºã¿¿ëüå. ªðøººãººðýé íàìàéãàà. Áè ÷èíü ýöñèéí õ¿÷ óõààíàà øàâõàæ
áàéèà. Àìüä õ¿¿ð áîëñîí íàäààñ óõààí ìèíü àðàé çàéë÷èõààã¿é ó÷èð
ñ¿¿ë÷èéí ¿ãýý õýëæ áàéãàà ìèíü ýíý. ª÷èãäºð áè ñ¿¿ë÷èéí º÷㺺 ºã뺺.
Íàäàä òóëãàñàí á¿õ õýðãèéã õ¿ëýýëýý. Äàõèí áàãà ÷ ãýñýí òàìëàë
äîðîìæëîëûã òýñâýðëýõ ÷àäàë ¿íýíäýý øàâõàãäæýý. Óõààí ñàíàà, áèå
290

ìèíèé ãàéãààð áàðèâ÷ëàãäñàí òàíàé íóòãèéíõíû ìýä¿¿ëýã öºì õóäàë ãýäãèéã áè á¿ð àíõíààñ íü ìýäñýí. Ãýõäýý ë ñàéí ñàéõàí íü îëîí. Ãýòýë äàéñàí íºõºð õî¸ðîî ¿ë ÿëãàõ õàðãèñ ìóíõãèéí òººðºãäºëä áèä á¿ãäýýðýý îðñîí áîë ýíý óëñ ìºõëèéí çàìä îðîõ íü ãàðöààã¿é. Áè òýñýýä òýñýýä ÿàõ áàéñàí áý! Óíòàð÷ áàéãàà àìèàðàà õýäýí õîâäîã íîõäûã òîãëóóëààä. Íýãýí öàãò ¿íýí ¿íýíýýðýý îëäîæ. Õàéðëàõ íèã¿¿ëñýõèéí ¸ñûã ãàíöõàí øàøèí áóðõíû ñóðãààëààð áèø õóâüñãàëûí ñóðãààëààð ìàíäóóëæ áîëíî ãýñýí ìààíü ýíä¿¿ðýë áàéñàí áîë ÿìàð öàãëàøã¿é ãàøóóäàë âý. Öýâýëìàà ìèíü ýý! Áè õ¿í ãýã÷èä ÿìàð èõ èòãýæ ÿâæ âý! Ìóó ìóóõàé õ¿ì¿¿ñ áàéõ íü áàéäàã. ñ¿¿ëäýý áèå áèåñýý áîëîîä íàìàéã èë÷ëýõýä õ¿ðãýñíèéã îéëãîõîîñ ººð àðãàã¿éä õ¿ðëýý. àìüäðàëûíõàà ýöñèéí ãàíö ºäðèéã ÷ àìàð òàéâàí ºíãºð¿¿ëæ ÷àäàõã¿éä õ¿ðíý. Îäîî ìóó õ¿ì¿¿ñèéí öàã èðæýý.ìàõáîäü ìèíü ýìçýãëýë çîâëîíãèéí õÿçãààðò òóëëàà. Õóâü òàâèëàí ìèíü èéì ë áàéæ. Ñ¿¿ë÷èéí óäàà õàéðò ÷èíèéõýý. Õ¿íä õýçýý ÷ äàéñàí íºõºð çýðýã îðøèíî. ×èíèé àõûí áè÷ñýí ãýõ çàõèäàë. Ãýâ÷ òýäãýýð ãýìã¿é õ¿ì¿¿ñ äîòîîä ÿàìíû àðààòíóóäûí õàðãèñëàë òàìëàëûã óäààí òýñâýðëýæ ÷àäàõã¿é õýðýã õ¿ëýýí. Íàìàéã òàð÷ëààí çîâîîã÷èä óëàì á¿ð àðààòàí áîëîõîä áè óëàì á¿ð àð÷ààã¿é àìüäûí ãîë òºäèéòýé àìüòàí áîëæ õóâèðëàà. Áóðõíû øàøíû ¸ñîîð áîë öºâ¿¿í öàã ãýã÷ ìàãàä èðæýý. Ìèíèé õýìæýý èéì ë áàéæ. Ãýõäýý õ¿í àðààòàí õî¸ðûí õîîðîíä ÿìõûí òºäèéõºí çàéòàé áàéõ þì ãýæ äààí÷ ñàíàñàíã¿é. Ìóóãèéí äîòðîîñ ìóóã îëú¸ ãýâýë Õºõ ìý